Jurnal Pendidikan 2004, Universiti Malaya

141

DASAR WARGA SIHAT: ISU PSIKOLOGI FAKTOR REMAJA SEKOLAH MEROKOK

Sufean Russin Mariani Md Nor

ABSTRACT In line with the National Social Policy and Healthy Lifestyle Campaign, this paper presents the psychological aspect of teenage smoking among secondary school students in Malaysia. Based on several theories of psychology and social deviance, a study involving 7,499 teenagers from secondary schools was carried out all over Peninsular Malaysia. The findings revealed that teenagers smoked to alleviate boredom, relieve stress, and as a result of sociocultural influences. Advertising and peer pressure were not significant factors in teenage smoking. The findings also clarified several negative public perceptions towards teenagers who smoked.

PENGENALAN Fenomena masyarakat merokok merupakan tabiat manusia di mana kewujudannya boleh ditafsir dari pelbagai aspek, antaranya aspek sosiobudaya, kelumrahan, psikologi, pengaruh iklan, dan aspek pengaruh sosial. Dari aspek sosiobudaya, masyarakat menjadikan kelakuan merokok sebagai satu cara hidup, iaitu merokok dijadikan ukuran status kedewasaan, keranggian, kematangan, dan kesediaan memikul tanggungjawab di kalangan orang lelaki khususnya. Sebagai fungsi sosial, merokok ialah cara membina kerapatan persahabatan, malah rokok digunakan sebagai pemula bicara dan untuk merancakkan perbualan dalam kumpulan. Dari aspek kelumrahan, kelakuan merokok ialah gejala yang lumrah dalam masyarakat dan dianggap perkara biasa ditemui. Kelakuan itu pula tidak dianggap salah dari segi norma dan moral, dan ianya tidak pula dipandang sebagai perkara ganjil dan sumbang - kecuali bagi wanita yang merokok yang dianggap bukan wanita tulen. Dari segi psikologi, merokok merupakan cara untuk meredakan kepenatan bekerja, untuk menenangkan perasaan. Waktu merokok boleh dianggap sebagai waktu inkubasi di mana perokok menggunakan waktu ini untuk berfikir bagi menyelesaikan masalah. Ada juga orang merokok untuk menghilangkan rasa mengantuk bila berjaga malam, dan ada juga orang menyatakan merokok boleh mencetuskan inspirasi dan meningkatkan keupayaan berfikir. Ringkasnya dari aspek psikologi, merokok dianggap dapat memenuhi keperluan asas fisiologi manusia serta keperluan sekunder psikologi yang lain, seperti untuk mendapatkan pengiktirafan dan keselamatan. Dari segi pengaruh iklan, tabiatmerokok boleh dicetuskan oleh imej yang dipaparkan oleh iklan rokok seperti imej kebebasan, imej kemesraan, imej status, imej berani, imej macho, imej kepantasan lumba kereta, dan imej keseronokan. Imej-imej ini dikaitkan dengan jenama rokok tertentu yang menarik perhatian golongan muda. Imejimej ini

142

Jurnal Pendidikan 2004, Universiti Malaya

disampaikan melalui papan iklan, poster rokok di kedai-kedai dan melalui televisyen. Sesuai dengan ciri-ciri remaja yang sedang mencari identiti, merokok merupakan cara untuk meniru gaya hero atau heroin yang mereka gemari. Dan dari segi pengaruh sosial pula, merokok boleh didorong oleh desakan rakan sebaya atau orang di sekitar seperti di pub dan pusat hiburan. Dalam perkumpulan rakan sebaya, seseorang remaja diterima jika mereka boleh mempunyai identiti yang sarna. Sebagai contoh, dalam sesuatu perkumpulan mereka perlu berani merokok; jika tidak mereka dipulaukan oleh rakan-rakan. Dengan kepelbagaian perbezaan individu remaja ini, didapati mereka merokok dengan berbagai-bagai cara menyalakan api rokok, cara menyedut asap rokok, dan cara mengenakkan rasa rokok. Mereka belajar menikmati rokok dengan bertukar-tukar idea dan maklumat. Selain itu, kelumrahan orang merokok dalam komuniti menjadi mekanisma pembelaan diri mereka. Kelumrahan begini boleh mempengaruhi golongan muda untuk merokok atas alas an bahawa ramai orang di sekitar yang merokok, dan oleh itu tidaklah salah untuk mereka merokok.

KONSEP Psikologi Merokok Remaja tidak terus menjadi perokok serius atau terus menjadi ketagih pada rokok. Terdapat fasa perkembangan merokok, iaitu fasa pemerhatian, fasa induksi, fasa peneguhan (reiriforcement), fasa menikmati, fasa terbiasa, dan fasa ketagihan. Dalam fasa pemerhatian, kanak-kanak dan remaja memerhati tabiat merokok yang wujud dalam masyarakat, iaitu dalam kes Malaysia, adalah senario lumrah untuk melihat orang lelaki dewasa merokok. Pada persepsi sebahagian kanak-kanak dan remaja, merokok mempunyai nikmat yang tersendiri yang menyebabkan orang membeli rokok dan menghisapnya. Kajian menunjukkan kanak-kanak mula mencuba menghisap rokok setelah memerhati individu dewasa merokok (BATCo, 1999). Tidak menghairankan jika mereka didapati curi-curi hisap rokok (rokok daun atau puntung rokok). Terdapat sebahagian kanak-kanak dan remaja yang menyatakan merokok itu satu perbuatan tidak berfaedah, iaitu membazir wang untuk menyedut asap daun tembakau kering dan penyedutan asap yang tidak mengandungi apa-apa zat bagi kesihatan tubuh badan. Justeru itu, peringkat pemerhatian merupakan peringkat memerhati gelagat orang merokok dengan berbagai-bagai persoalan dan andaian tentang sebab, faedah, dan keburukan merokok. Pada peringkat induksi, sesetengah remaja cuba-cuba merokok atas beberapa sebab: untuk menyahut cabaran kumpulan rakan sebaya yang merokok; untuk menunjukkan mereka berani; untuk meniru cara gaya model peranan dalam wayang; untuk menjadi popular sebagai hero; dan untuk mendapatkan imej seperti dalam iklan. Pada peringkat ini, seseorang remaja merokok untuk suka-suka (just for fun) sahaja. Pada peringkat peneguhan, perokok awal berasa selesa semasa merokok kerana sudah dipandang cekap menyedut dan mengeluarkan asap rokok, dan mereka dipuji sebagai sudah mahir dan kelihatan matang. Sumber peneguhan datang dari rakan dan iklan. Ada perokok remaja menunjukkan gaya menghisap rokok jenama seperti dalam iklan, atau mereka hubungkan imej diri mereka seperti dalam iklan, iaitu contohnya imej nyaman (coo!), imej berge1ora, dan imej hebat dan pantas.

dan budaya tempat kerja. dan keputusan untuk merokok Fasa penerusan . Antara yang ditegaskan ialah faktor personaliti individu. Deria rasa mereka sudah peka kepada nikmat asap daripada rokok yang berbeza-beza. perokok remaja menghisap rokok pada kadar tertentu. Pada peringkat terlazim (menjadi tabiat).melihat orang lain merokok Fasa buat keputusan . Wa1au bagaimanapun. ii. mereka sentiasa mahu tidur. dan unik. dan perkara utama yang diinginkan sangat selepas berbuka puasa ialah menghisap rokok sepuas-puasnya. Badan sudah serasi dengan bahan nikotin dalam rokok. rasa gelisah. Stem dan rakan (1987) menganjurkan satu model yang lebih ringkas iaitu fasa perubahan yang mengandungi tiga tahap iaitu: i. jika amaran dan hukuman dikenakan kepada remaja dalam peringkat ini. Pada peringkat ketagihan. dan ada yang mahu tembakau paip sahaja. perokok remaja mempunyai kebolehan merasa dan membezakan keunikan pelbagai jenama rokok. iii. Ada yang mahukan jenis kretek sahaja. Faktor personaliti meliputi sifat berani mengambil risiko.Jurnal Pendidikan 2004. faktor persekitaran sosial. dan ada selepas dua atau tiga tahun selepas mendapati menghisap rokok adalah perbuatan tidak berfaedah. cepat marah. atau dua pek 20 batang sehari.berfikir. menurut keadaan dan keperluan diri individu. Selain daripada model fasa. Mereka rasa berpinar dan bertenaga semula. ada yang mahu hanya jenis menthol sahaja. Rajah ini telah diperbaiki dan dimajukan daripada rumusan Flay dan rakan (1983) yang hanya memberikan peringkatperingkat sebagai fasa satu hingga fasa lima. didapati bahawa terdapat interaksi pelbagai faktor dan sebab dalam fasa perkembangan menjadi perokok. seperti berpeluh. menilai. dan faktor rakan. maka peneguhan bertukar kepada ketakutan dan tabiat merokok boleh dilupakan atau ditangguhkan. Pada peringkat ketagihan. faktor iklan. Ada yang menghisap rokok begitu intensif dan kemudian membuang tabiat merokok selepas beberapa bulan. rendah harga diri. Rajah 1 meringkaskan peringkatperkembangan merokok yang telah dibincangkan. Daripada Rajah 1 berkenaan. dan mereka memilih sesuatu jenama menurut cita rasa mereka. seperti selepas minum kopi pagi dan selepas menikmati makanan panas dan pedas. walaupun dalam keadaan tidak sihat. bangga. Universiti Malaya 143 Ik1an-ik1an memberi tumpuan kepada konsep-konsep tertentu dengan tujuan untuk membina kesetiaan jenama. Amalan kebiasaan merokok untuk beberapa tahun tanpa henti boleh menjadi satu ketagihan. Jika perokok berpuasa. Adalah sesuatu kehilangan atau tidak kena jika mereka tidak menghisap rokok pada waktu-waktu tertentu. seseorang perokok berasa amat sukar untuk berhenti merokok. atau satu pek 20 batang sehari.merokok sebagai tabiat rutin dan peningkatan pengambilan rokok . Demikianlah peringkat perkembangan merokok yang dapat dikesan melalui pengalaman ramai perokok yang lanjut usia. tangan ketar. Merokok di kalangan remaja juga didapati boleh mengukuhkan persahabatan mereka (BATeo. Faktor persekitaran menyentuh suasana yang mendorong seseorang merokok seperti kelumrahan (prevalence) tabiat merokok dalam komuniti. 1999). Fasa prakeinginan . ada yang mahu tanpa penapis sahaja. dan tidak boleh beri tumpuan kepada kerja. temp at hiburan. contohnya pada kadar satu pek 10 batang sehari. seseorang perokok boleh menunjukkan tanda-tanda tidak normal jika mereka tidak mendapat rokok. Pada peringkat penikmatan. sentiasa mahu makan.

Sebaliknya jika perbuatan merokok itu mendapat hukuman dan cemuhan. dan biasanya bertindak emosional. peringkatumur. sikap. nilai lasak. dan mereka akan mengubah tingkah laku untuk menarik perhatian. Teori model peranan menyatakan bahawa individu boleh mempelajari sesuatu melalui pemerhatian dan peniruan dari persekitaran. nilai nyaman. nilai status tinggi. individu yang mempunyai kelebihan diri akan menonjolkan dengan bangganya kelebihan itu.144 Jurnal Pendidikan 2004. Teori ini menerangkan bahawa remaja mudah meniru tingkah laku orang yang signifikan dalam proses membina identiti mereka. dan lain-lain keturunan. akhbar.orang ini dikatakan mempunyai ego terbantut (underdeveloped ego). nilai mesra. 1990) menjelaskan bahawa sesuatu perbuatan yang mendatangkan ganjaran atau yang dapat memuaskan sesuatu keperluan akan mendorong perbuatan itu diulangi. individu yang kurang ketinggiannya cuba bersikap berani dalam banyak perkara . . Sosiologi Merokok Banyak kajian yang dibuat di negara-negara lain tentang kelakuan merokok dan kaedah mencegah merokok di kalangan remaja telah mengakibatkan kemunculan dua teori yang boleh menjelaskan faktor dorongan untuk menghisap rokok. majalah. umpamanya orang kaya akan menghisap rokok atau cerut yang mahal. Model ini diwujudkanhasil dari pengubahsuaian oleh penulis pertama dari model Flay et al. Sebaliknya. dan tempat. maka remaja akan mengulanginya. Misalnya. teori pelaziman tingkah laku (Skinner). Teori pelaziman tingkah laku (Skinner. Imej-imej yang dipaparkan oleh iklan rokok biasanya menggalakkan nilai bebas. Masih dalam paradigma psikologi. Universiti Malaya Model ringkas ini tidak1ah 1agi sesuai untuk menjelaskan kerumitan interaksi sebab dan faktor dalam proses menjadi perokok. Terdapat beberapa teori psikologi tentang tabiat merokok iaitu teori model peranan (Bandura). dan teori psikoanalitik (Freud). Ini dikatakan ego lampau (superego). Media massa seperti televisyen. India. dan filem memaparkan pelbagai imej dan remaja memilih yang mana sesuai dengan personaliti yang ingin mereka bentuk dalam diri. dan tindakan yang berbeza daripada perkumpulan remaja Cina. Jika merokok dapat menonjolkan sifat berani dan unik. fesyen rambut. dua teori itu ialah teori pengaruh sosial normatif dan teori pengaruh so sial informatif. Teori psikoanalitik (Freud) menjelaskan sesuatu perbuatan itu adalah untuk menonjolkan kelebihan diri atau untuk menutup kelemahan diri. dan ia tidak mengambil kira konteks sosiobudaya. perkumpulan remaja Melayu mempunyai nilai. 1992). Watakwatak utama dalam iklan menjadi teladan dan ikutan remaja dari segi pakaian. dan nilai keunggulan. dan jenama rokok yang dihisap. Menghisap rokok pada segelintir individu boleh membuatkan mereka berasa tenang dan dapat mengatasi tekanan serta menambahkan keceriaan (Warburton. Misalnya. (1983). Teori pengaruh sosial normatif menjelaskan bahawa remaja mempunyai perkumpulan mereka yang bertindak menurut konsensus yang ditetapkan oleh kumpulan. maka perbuatan itu akan disingkirkan.

Kuala Lumpur: Karisma Publications . ms.Jurnal Pendidikan 2004. 52. Merokok di Kalangan Remaja Malaysia. (2004). Universiti Malaya 145 Rajah 1. Fasa perkembangan am merokok Sumber: Sufean Hussin.

dalam setiap perkumpulan. & Flay. Namun demikian. dan caranya ialah dengan melihat merokok sebagai satu kelakuan devian sosial. dan sesiapa yang enggan akan diketepikan oleh ahli kumpulan yang lain atau digelar pengecut. Sussman. Devian bermakna tabiat yang terkeluar daripada norma moral dan undang-undang. dan tahan lasak (Eiser. Walau bagaimanapun. Menurut Sussman dan rakan (1995). ranggi. Johnson. Wills. 1985). Berlandaskan premis ini. 1980. Chassin & rakan 1985. gaya unik. iaitu orang bawah umur yang melakukan kesalahan kecil. 1989). 1986. Perkumpulan individu membina imejimej yang mereka gemari. penjelasan teoretikal bagi perokok remaja adalah mirip penjelasannya bagi kelakuan devian seperti mabuk dan salah guna dadah. . berani. Gottlieb. Universiti Malaya Setiap perkumpulan mempunyai norma dan kepercayaan yang tersendiri. 1985. jika perkumpulan menetapkan menghisap rokok adalah satu daripada norma dalam budaya perkumpulan. seperti dalam Jaduall berikut. mereka terpikat dengan imej kebebasan. Reardon. & Sherman.146 Jurnal Pendidikan 2004. 1985). personaliti idola mereka. maka terdapat beberapa teori sosiologi lain yang lebih luas penjelasannya terhadap merokok sebagai gejala sosial. maka semua ahli akan menghisap rokok (Larkin. dan tentang hal ehwal diri mereka. dan orang devian merupakan satu gangguan kepada kesejahteraan masyarakat sehingga mereka perlu dipulihkan atau diperbetulkan kelakuan mereka. tahap deviannya tidaklah seburuk stigmanya seperti perbuatan jenayah lain yang memerlukan mahkhamah menjatuhkan hukum. Apa yang berlaku terhadap perokok remaja ialah mereka perlu didisiplinkan oleh institusi keluarga atau sekolah. Maklumat yang diperoleh dikongsi bersama-sama rakan dan ia membentuk bank maklumat (information bank) bagi kumpulan. 1985. dan ia juga terbatas untuk peringkat induksi dalam perkembangan merokok. Bagi hal merokok. Dalam hal perokok remaja. Lewis & Lewis. Semua orang dalam perkumpulan mematuhi kehendak perkumpulan (group demands). individu-individu memaparkan tindakan-tindakan yang membayangkan keberanian bagi mendapatkan populariti dan penghormatan. 1990. perokok remaja boleh dikelaskan sebagai golongan delinkuen. 1984. teori pengaruh sosial normatif terserlah kesahannya dalam beberapa keadaan:      Tingkah laku yang jelas nyata diperlukan oleh perkumpulan Ganjaran atau pujian bagi akur pada kehendak perkumpulan Natijah negatifbagi sesiapa yang ingkar Kurang pengetahuan tentang kesan tindak-tanduk mereka Setiap individu menonjolkan kemahiran bercakap dan bercerita Satu lagi teori sosiologi ialah teori pengaruh sosial informatif yang menjelaskan bahawa remaja dalam proses pembinaan identiti mengumpul pelbagai maklumat tentang persekitaran mereka. Dengan demikian. Eiser. Hall & Wellman. Oleh itu. Collins & rakan 1987. Kedua-dua teori berkenaan masih terbatas dalam menjelaskan tingkah laku merokok dalam konteks sosiobudaya. Regoli dan Hewitt (2000) mengemukakan satu skema yang agak terperinci tentang teoriteori yang relevan. kelakuan merokok dan kesannya wajar ditinjau dan dikupas secara lebih meluas lagi. Kekurangan kemahiran menolak tuntutan rakan untuk merokok merupakan faktor penting yang menyebabkan remaja terpaksa merokok (Hos & rakan. 1980. Presson. Misalnya. Chassin. 1979.

Bahagian berikut menjelaskan sebab-sebab remaja Malaysia merokok. . hasil daripada kajian yang telah dijalankan. Teori-teori Delinkuen Sosial dan Aplikasi Polisi Pembetulan Setiap teori mempunyai kebenarannya tersendiri dalam konteks tertentu. Universiti Malaya 147 Jadual 1. Orang merokok mempunyai pelbagai sebab yang menjadikan ia suka merokok dan terns merokok.Jurnal Pendidikan 2004. dan dengan demikian sesuatu teori tidak bersifat mutlak dalam menjelaskan fenomena merokok.

78.499 remaja yang ditanya. tetapi adakah ini memang benar? Kajian ini mendapati bahawa seramai 3. Remaja yang merokok membayangkan ketaksabaran ingin .499 orang perokok remaja yang berumur di antara 12 hingga 17+ tahun yang dikenal pasti oleh guru kaunseling sekolah di Semenanjung Malaysia. Apakah yang boleh dilakukan untuk melemahkan kesan pengaruh rakan-rakan? Beberapa kajian lalu mendapati bahawa keluarga boleh bertindak sebagai penghalang kepada kelakuan merokok. oleh kerana skor min (purata) bagi item C 1 ialah 1. Dengan demikian. remaja merokok disebabkan mereka ingin menjadi dewasa dan ingin mempunyai keistimewaan sebagai orang dewasa yang boleh memikul pelbagai peranan dalam masyarakat.148 Jurnal Pendidikan 2004. atau kelihatan macho. Item-item soal selidik telah dibina sebanyak 29 item bagi menyoal mengenai perkara yang mendorong pengisapan rokok. Dari segi sosiobudaya. Skor min ialah 2. Universiti Malaya KAEDAH KAJIAN Kajian ini dijalankan dengan berteraskan teori psikologi dan teori sosiologi.614 (21.' HASIL KAJIAN J adual2 menunjukkan keputusan analisis data mengenai sebab merokok. teori pengaruh sosial informatif di sokong oleh sebahagian remaja sahaja. atau macho. atau berlagak seperti hero.2%) menyatakan sebab demikian sebagai sederhana dan seramai 892 (11. Sampel kajian terdiri daripada 7.7%) remaja menyatakan bahawa desakan kawan-kawan bukanlah sebab yang mengakibatkan mereka merokok. Namun demikian. Kaedah yang digunakan dalam kajian ini adalah kaedah tinjauan (survey) dengan menggunakan soal selidik sebagai instrumen kajian. Seramai 1.875 (51. Tahap sebab itu dimarkatkan dari '1 = tidak langsung menjadi sebab' kepada '5 = sangat tinggi sebagai sebab. Dapatan ini menjelaskan bahawa teori pengaruh sosial normatif atau teori model peranan tidak disokong oleh hampir 75% perokok remaja. Kebanyakan orang beranggapan bahawa remaj a merokok disebabkan oleh pengaruh dan desakan kawan-kawan. Secara amnya.0%) pula bersetuju rakan-rakan kuat mempengaruhi mereka merokok. dan perbincangan seturusnya adalah berdasarkan jadual ini. sementara yang sebahagian lain pula tidak menyokong teori ini.47. dan ini bermakna bahawa amnya pengaruh rakan merupakan sebab yang sederhana penting. Adakah teori ini benar? Daripada jumlah 7. Tetapi bagaimana pula jika ada ahli keluarga seperti bapa dan abang yang merokok? Maka altematif yang berkesan sebarannya ialah siaran-siaran televisyen yang memaparkan kesan merokok terhadap fisiologi dan persekitaran.7%) menyatakan bahawa merokok bukanlah sebab hendak tunjuk ranggi. seramai 5. Malahan pendapat ini disokong oleh beberapa kajian di luar negara.524 (73. maka bias jawapan ialah kepada agak tidak bersetuju.867 (14. seramai 472 (6. Ada teori psikologi sosial menyatakan bahawa remaja merokok untuk menjadi ranggi. dan seramai 1. dan ini bermakna remaja merokok bukanlah hendak tunjuk berani dan berlagak sebagai hero. hero.9%) remaja menyatakan sebab itu adalah yang utama sekali mendorong mereka merokok.5%) remaja pula mengakui bahawa pengaruh rakan adalah pada aras sederhana.

iaitu keinginanjadi dewasa merupakan sebab yang kecil.17.4%) remaja menyatakan bahawa memang sungguh benar mereka merokok kerana ingin menunjukkan kedewasaan mereka. Universiti Malaya 149 jadi dewasa.280 (17. Skor min ialah 2.Jurnal Pendidikan 2004.548 (60. dan seramai 1. teori pengaruh sosial informatif dan teori pembelajaran sosial hanya disokong oleh satu per empat daripada jumlah remaja. sementara 1.518 (10.1 %) menyatakan bahawa ini adalah sebab sederhana. Bilangan dan Peratus Respon Tentang Sebab Merokok .6%) remaja menyatakan bahawa mereka merokok bukanlah untuk menjadi dewasa. Jadual 2. Oleh yang demikian. Kajian mendapati seramai 4.

Dalam hal ini. teori tingkah laku. dan teori pembelajaran sosial adalah benar pada sebahagiannya sahaja. teori meniru.518 (20. seramai 4.8%) remaja menyatakan sebab tersebut pada aras sederhana.9%) remaja menyatakan kehadiran perokok di dalam keluarga bukan menjadi sebab utama mereka merokok. seramai 963 (12. Universiti Malaya Satu keputusan kajian yang menarik perhatian. dan selebihnya 1. Walau bagaimanapun. Mereka mungkin menganggap bahawa kalau bapa atau abang merokok.150 Jurnal Pendidikan 2004.3%) remaja berpendapat bahawa kehadiran perokok di dalam keluarga memang menjadi sebab utama mereka merokok. maka tidak salah mereka merokok. Ini bermakna hampir satu per tiga bilangan remaja bersetuju bahawa bapa atau abang yang merokok boleh mendorong mereka merokok. Sebagai menyelami sikap remaja dengan lebih mendalam lagi. iaitu seramai 4.864 (64.0%) menyatakan bahawa keinginan kelihatan unik dan tenang (cool and unique) .199 (56. iaitu orang dewasa yang merokok menjadi teladan bagi remaja.

dapatan kajian ini menunjukkan ketepatan teori ketidaktentuan sosial dalam menjelaskan peningkatan jumlah remaja yang merokok. maka sebab sedemikian ada1ah sederhana penting. wujud satu teori baru.4%) remaja menyangkal bahawa mereka merokok disebabkan hendak mengikut trend.686 (35.69.8%) remaja menyatakan tekanan sebagai sebab paling utama. Skor min bagi perkara ini ialah 2. oleh itu. dan 20. tekanan amat jarang dinyatakan dalam mana-mana bahan rujukan sebagai perkara penting dalam kelakuan merokok di kalangan remaja. Remaja mas a kini hidup dalam dunia yang penuh cabaran yang mempunyai permintaan. Justeru.246 (16.5% remaja menyatakan merokok sekadar suka-suka. iaitu teori empati sosial.2%) meletakkan sebab itu pada aras sederhana. Skor min bagi sebab ini ialah 2. sementara seramai 1. dan ini boleh menimbulkan tekanan. peranan. dan ini menunjukkan bahawa hampir separuh daripada jum1ah remaja adalah perokok serius. dan 1. Universiti Malaya 151 bukanlah perkara yang menyebabkan mereka merokok. dapatan kajian ini menyokong pada sebahagian kecilnya teori psikoanalitikal yang menyatakan bahawa perasaan unik dan nyaman adalah akibat superego terbantut atau superego melampau. sementara 29. sementara seramai 1. Skor min bagi hal ini ialah 2. khususnya remaja perempuan. jangkaan.123 (15.6%) remaja menyifatkan sebab itu sebagai sederhana. kritikan stereotaip terhadap sebab-sebab remaja merokok harus dihindari. dan norma yang pelbagai. Sebagai perhatian penting. dan separuh yang lain merokok kerana suka-suka.3%) remaja menyatakan memang keinginan untuk kelihatan unik dan tenang menjadi sebab utama mereka merokok. Adakah remaja sekarang taksub dengan perubahan trend-trend (trend conscious)? Seramai 4.898 (25.9% yang lain menyatakan sebab tersebut pada aras sederhana.523 (46.141 (15. Tekanan sebegini mendorong remaja mencari jalan ke1uar dengan cara-cara tertentu termasuklah melepak dan merokok dengan kawankawan.1%) remaja menyatakan amat setuju. Secara amnya.0%) remaja berpendapat mereka merokok bukan kerana seronok-seronok hendak hisap rokok.680 (62. standard. Adakah remaja merokok sebab hendakkan keseronokan? Hampir separuh (47. sementara 1.9%) perokok remaja menafikan bahawa tekanan perasaan adalah sebabnya. yang menyatakan bahawa orang me1akukan sesuatu perkara kerana ingin menyelami atau menghayati mentaliti dan sikap orang lain dalam sesuatu keadaan. Banyak iklan rokok memaparkan keseronokan merokok. dan ini bermakna bahawa sebab tekanan perasaan adalah agak penting sebagai perkara yang mendorong remaja untuk merokok. Justeru itu.17.0%) agak bersetuju. khususnya di kalangan remaja di bandar-bandar besar dan yang masih bersekolah.38. cuma orang dewasa yang bekerja yang menyatakan bahawa mereka merokok untuk meredakan tekanan perasaan. dan seterusnya menzahirkan semangat saling memahami agar dapat diterima dalam perkumpulan yang . Merokok merupakan trend ramai remaja mas a kini. dan 2.541 (26. Justeru. Tekanan ialah satu keadaan psikologi yang mengganggu emosi dan keseimbangan mental seseorang individu. iaitu secara amnya sebab mengikut trend tidaklah penting. Adakah tekanan (stress) merupakan sebab kritikal yang mendorong remaja merokok? Kajian ini mendapati bahawa seramai 3. dapatan ini agak luar biasa sedikit bagi golongan remaja. Dengan demikian. hanya dua per lima remaja Malaysia menyokong teori psikoanalitik dan teori pengaruh sosia1 informatif. Memandangkan skor min ialah 2. dan 1.64.Jurnal Pendidikan 2004.

036 (80. iaitu rakan-rakan yang tidak merokok boleh menerima orang yang merokok dalam perkumpulan.316 (84.6%) remaja menyatakan hendak tunjuk berani sebagai sebab utama dan 803 (10. Bagaimana dengan keputusan kajian? Hanya seramai 729 (9. teori regangan. lni bermakna bahawa keputusan ini kurang menyokong teori pengaruh sosial informatif dan teori psikoanalitik. dan kalau secara langsung iklan poster-poster rokok di kedai-kedai dan restoran-restoran.5%) remaja menyatakan bahawa sebab ini tidak berasas. Masyarakat mempunyai tanggapan bahawa satu faktor penting yang menyebabkan remaja merokok ialah pengaruh iklan. sarna ada secara langsung atau tidak langsung. Hanya seramai 792 (10.8%) remaja sangat bersetuju dengan sebab merokok untuk mengurangkan berat badan." dan ini sesuatu yang di luar jangkaan. Dapatan ini menonjolkan satu teori lain iaitu teori neoklasik yang menyatakan bahawa remaja melakukan sesuatu perbuatan kontroversial (seperti merokok) kerana mereka merasa adalah lebih berfaedah bagi mereka mencabar cara hidup yang membosankan atau norma sosial yang tidak bermakna. Penerimaan dalam sesuatu kumpulan rakan sebaya dikatakan sebagai sebab penting yang mencetuskan keinginan merokok.777 (37.152 Jurnal Pendidikan 2004. Ada remaja perempuan berpendapat bahawa merokok boleh mengurangkan keinginan nafsu makan.0%) remaja menyatakan bahawa kebosanan bukanlah sebab penting bagi mereka merokok.5%) menyatakan penerimaan rakan sebaya sebagai sebab yang kuat untuk merokok. Majoriti remaja iaitu 6.98. . dan seramai 1.2%) menyangkal atau tidak bersetuju bahawa penerimaan rakan sebaya adalah sebab yang mendorong remaja merokok. oleh itu ini membantu mengurangkan berat badan. Fakta ini bermakna merokok atau tidak bukannya dasar dalam berkawan.125 (41. Adakah iklan benar-benar satu pendorong penting? Daripada kajian ini. Justeru itu.4%) remaja menyatakan iklan bukanlah sebab yang mendorong mereka untuk merokok. Keputusan kajian ini hampir serupa dengan keputusan perihal inginjadi hero atau macho. Adakah kebosanan menjadi sebab penting bagi remaja merokok? Jawapan remaja ialah "ya. iaitu 687 (9. Dapatan ini menyangkal teori meniru (emulation). teori model peranan. Keberanian adalah satu ciri yang perlu untuk melakukan sesuatu yang luar biasa. sementara seramai 6.3%) menyatakan sebagai sebab sederhana. Hanya sebilangan kecil sahaja. Walau bagaimanapun. Kalau di Malaysia.6%) remaja menyatakan kebosanan sebagai sebab yang kuat bagi menghisap rokok. Universiti Malaya radikal dan mencabar.7%) remaja agak bersetuju dengan sebab itu. Adakah remaja merokok untuk berani? Seramai 5.450 (19. dan selain itu merokok boleh membuat seseorang kelihatan seksi dan sofistikated. seramai 6. Tiada cara lain yang lebih mencabar dan menyeronokkan untuk mereka lakukan.022 (80. seramai 2. Hanya seramai 558 (7.5%) pula menyatakan sebab itu sebagai sederhana. dan ini menunjukkan bahawa kebosanan merupakan sebab yang agak berpengaruh untuk mendorong remaja untuk merokok. Adakah hal ini benar? Jawapannya tidak seperti yang dijangkakan. cara yang tidak langsung adalah berupa iklan di televisyen tentang baju atau tajaan bola sepak. dan 472 (6.6%) remaja menyatakan mereka merokok bukan untuk menunjukkan keberanian dalam kelakuan mereka.2%) yang menyatakan bahawa iklan mempengaruhi mereka merokok. atau teori pembelajaran so sial. Dapatan ini juga menunjukkan bahawa merokok ialah cara untuk remaja menghilangkan kebosanan dengan situasi hidup mereka saban hari.743 (76. Seramai 3. iaitu ke arah aras sederhana setuju. Skor min ialah 2.

650 (22. Tambahan lagi.0%) remaja menyatakan bahawa sikap tidak peduli ibu bapa menyebabkan mereka rasa bebas untuk merokok.1 %) remaja sederhana setuju dengan sebab tersebut. maka itu adalah pilihan mereka.247 (56. Adakah remaja merokok kerana ingin merasakan nikmat rokok? Sejumlah 3.269 (16.012 (53. seramai 4. sementara 1. Dapatan kajian ini menunjukkan kesahihan pada sebahagianya teori hedonistik klasik.45. 4.0%) remaja menyatakan bahawa ketiadaan pengetahuan tentang bahaya merokok menjadi sebab yang kuat untuk mereka merokok.267 (16. kajian-kajian saintifik mendapati merokok mempunyai risikonya. Ini bermakna ibu bapa ambil berat dan menegur kelakuan merokok anak remaja mereka.131 (15.9%) remaja menyatakan sebagai sebab sederhana. Ibu bapa tidak menegur mereka merokok.831 (24. Adakah ini benar? Kajian ini mendapati seramai 5. iaitu mereka mungkin tahu tetapi terns merokok atau mereka merokok atas sebab-sebab lain. Tetapi. Apakah pendapat remaja? Didapati seramai 1. Sejak dekad 1970-an. seramai 658 (8. dan sebaliknya seramai 4. Universiti Malaya 153 dapatan kajian ini mempersoalkan kesahihan teori pengaruh sosial normatif. Perkara seumpama teori ini sangat sering berlaku dalam masyarakat.8%) remaja menyatakan sebab demikian pada kadar sederhana sahaja. Adakah kekurangan maklumat tentang bahaya merokok menjadi sebab untuk orang muda dalam masyarakat Malaysia merokok? Daripada kajian didapati bahawa seramai 1. dua per lima (2/5) daripada jumlah remaja menyatakan bahawa ketiadaan pengetahuan tentang bahaya merokok dari segi kesihatan menyebabkan mereka ingin dan terns merokok. sementara 1.6%) remaja menyatakan merokok kerana ingin merasakan nikmatnya.1%) remaja menyatakan ketiadaan pengetahuan tentang bahaya merokok bukan menjadi sebab mereka merokok.0% remaja adalah perokok terbiasa (habitual smokers) di mana separuh daripadanya sudah merasakan . seramai 1.434 (59. Implikasinya ialah lebih banyak makalah atau buletin perlu diedarkan oleh Kementerian Kesihatan kepada remaja tentang kesan-kesan negatif merokok. Namun. bagi mereka yang tahu tetapi terns tidak berubah. dan orang akan berubah kelakuan mereka sekiranya mereka tahu tentang kesan negatif sesuatu barangan. Walau bagaimanapun.0%) menyatakan sikap tidak peduli ibu bapa bukannya sebab untuk mereka merokok. Keseringan merokok boleh menyebabkan ketagihan. Seperkara lain. seperti juga dengan minuman yang memabukkan. Skor min bagi sebab ini ialah 2. iaitu kawalan ibu bapa dan komuniti adalah penting dalam proses menangani gejala remaja yang merokok. iaitu elemen nikmat secara amnya boleh mendorong sebahagian remaja untuk cuba merokok. Dapatan ini bermakna bahawa anggaran 40. faktor ketiadaan pengetahuan tentang bahaya merokok sangat jarang dijadikan topik kajian dalam bidang sosiologi dan pendidikan. atau muzik yang mengkhayalkan.Jurnal Pendidikan 2004.6%) remaja amat tidak bersetuju bahawa ketagihan adalah sebab mereka merokok.550 (74.339 (44.5%) remaja menafikan mereka merokok untuk menikmati rasa rokok. Selanjutnya terdapat sangkaan bahawa ibu bapa yang bersikap tidak peduli boleh memberi kebebasan kepada remaja untuk merokok. Secara amnya. Sebaliknya. Dapatan kajian ini menampilkan kesahihan teori kawalan sosial.5%) remaja menyatakan ketagihan menyebabkan mereka merokok atau terns merokok. Sekali lagi sebab hedonistik amat jarang dinyatakan oleh para pengkaji lalu sebagai faktor pendorong bagi remaja merokok. Perokok sering menyatakan bahawa rokok mempunyai nikmatnya sendiri. Di sini muncul satu teori barn iaitu teori defisit ilmu (ignorance) yang menjelaskan bahawa seseorang pengguna yang tidak tahu tentang bahaya sesuatu produk akan terns menggunakan produk tersebut.

jika orang dewasa boleh merokok. oleh itu. di warung-warung. sementara 1. Universiti Malaya mereka sudah ketagih dengan rokok. Adakah ini elemen yang menyebabkan remaja merokok? Seramai 2.1 % remaja amat bersetuju dengan sebab ini sebagai mendorong mereka untuk merokok. sebab berfoya ini adalah sederhana penting dalam kegiatan merokok di kalangan remaja.026 (53. maka remaja pun boleh merokok.7%) tidak bersetuju dengan sebab terse but. Walau bagaimanapun. iaitu nasihat dan larangan daripada orang dewasa kepada orang muda supaya jangan merokok. Dan segi bahan rujukan. Sebaliknya. hampir separuh bi1angan remaja menuding jari kepada pekedai sebagai sebab untuk mendorong mereka merokok. Oleh itu.5%) remaja agak bersetuju dengan perkara ini. di mana teori ini menjelaskan bahawa merokok mempunyai fungsi berfoya.3%) pula agak bersetuju. Justeru itu. Satu lagi elemen yang boleh mengurangkan kelakuan merokok.253 atau 30. Oleh itu.foya dan fungsi mencegah mengantuk. Adakah ini benar? Kajian ini mendapati bahawa secara amnya pandangan ini adalah sederhana benar. ada sebab-sebab lain yang 1ebih penting 1agi daripada sebab kedai mudah menjua1 rokok. Terdapat pandangan 1umrah bahawa rokok mudah dibeli. seramai 4.335 (17.654 (48.391 (18. Kelakuan merokok ialah satu lambang dan laluan budaya ke arah menjadi dewasa (rite a/passage). Sememangnya secara undang-undang dinyatakan bahawa remaja bawah umur 18 tahun tidak boleh membe1i rokok dan pekedai dilarang menjua1 rokok kepada mereka. dapatan kajian ini hanya separuh menyokong kesahihan teori kawalan sosial sebagai cara mengurangkan sesuatu gejala.154 Jurnal Pendidikan 2004.8%) remaja agak bersetuju.4%) remaja menyokong teori fungsian. lni bermakna bahawa merokok ialah kelakuan yang tidak salah dari segi moralnya. dapatan kajian ini menunjukkan bahawa merokok sebagai satu fenomena sosiobudaya mempengaruhi dua per lima (2/5) remaja dalam masyarakat untuk merokok.057 (54. sementara seramai 1.7%) remaja menyangkal bahawa berfoya-foya dengan rakan di waktu malam sebagai sebab untuk mendorong mereka merokok. Seba1iknya. kajian ini menunjukkan bahawa kurang separuh (44. seramai 3. Adakah ini menjadi elemen yang menyebabkan remaja merokok? Kajian ini mendapati bahawa 25% remaja amat bersetuju dengan sebab tersebut. ada pe1bagai cara dan alasan bagi remaja mendapatkan rokok. contohnya melalui rakan yang lebih dewasa membeli rokok atau mendapatkan melalui kedaikedai tertentu. dan ini merupakan e1emen yang bo1eh menyebabkan ramai remaja cuba merokok. Seramai 2. Dapatan ini juga agak menyokong teori tingkah 1aku yang menjelaskan bahawa sesuatu kelakuan (seperti merokok) yang mendatangkan ganjaran yang menyeronokkan akan mendorong remaja terus-terusan menunjukkan kelakuan itu. Satu tabiat yang biasa kita lihat sekarang ini ialah remaja suka berkumpul di waktu malam di temp at-temp at tertentu seperti di siberkafe. Dan secara amnya. dan di pasaraya.070 (14. Secara amnya.8%) remaja menyatakan bahawa mereka mudah membeli rokok dan kedaikedai dan perkara ini mendorong mereka merokok.308 (30. berfoya-foya di waktu malam jarang sekali disebutkan sebagai sebab merokok walaupun ada pendapat yang menyatakan merokok boleh menghilangkan mengantuk. dan seramai 1. 4. dapatan kajian ini menyokong pada sebahagiannya kesahihan teori pembelajaran sosial dan teori meniru.1%) remaja tidak bersetuju dengan sebab tersebut. Adakah kurangnya nasihat dan larangan daripada orang dewasa menjadi sebab untuk remaja . Wa1au bagaimanapun. Namun secara amnya. Telah dinyatakan bahawa kelakuan merokok adalah fenomena lumrah dalam masyarakat.

Secara amanya.4% agak bersetuju dengan sebab itu. Mungkin 1/3 jumlah remaja berkenaan yang pemah pergi ke siberkafe. Hanya 15% remaja bersetuju bahawa ternan wanita/lelaki menyebabkan mereka merokok. Secara amnya. separuh daripada jumlah remaja yang menyokong kesahihan teori pengaruh sosial normatif. dan 10.440 (72. remaja tetap mahu merokok walaupun ia salah dari segi moral atau undang-undang. dan hanya satu per tiga (1/3) yang merokok kerana harga diri (self-esteem) mereka rendah.603 (61. tidak semua tempat ada siberkafe dan tidak semua remaja pergi ke siberkafe. namun itu bukanlah sebab penting untuk mereka merokok. sebagai menguji ketekalan (consistency). Hanya 18.5%) remaja menyatakan bahawa merokok tidak salah dari segi moral dan ini menjadi sebab yang kuat untuk mendorong mereka merokok. Sekali lagi. apakah pandangan remaja tentang nilai moral merokok? Kajian mendapati bahawa seramai 1. Adakah ternan wanita/lelaki mempengaruhi remaja merokok? Sebilangan besar remaja (82.9%) remaja agak bersetuju dengan sebab tersebut.562 (20. Mereka merokok atas sebab-sebab lain.56.Jurnal Pendidikan 2004.4%) remaja tidak bersetuju bahawa mereka merokok kerana hendakkan imej kebebasan. dapatan kajian ini menunjukkan hanya sebilangan kecil (kurang 1/3) menyatakan siberkafe berperanan penting bagi mendorong mereka merokok. Oleh itu. Ada pendapat menyatakan bahawa siberkafe yang buka 24 jam adalah tempat lepak remaja dan ramai remaja merokok di situ. Namun seramai 4.204 (16. Dengan kata lain.1 % remaja amat bersetuju dengan sebab tersebut. iaitu remaja merokok sebab . bukannya tiadanya nasihat atau teguran orang tua. Seramai separuh menjawab "ya" dan separuh yang lain jawab "tidak. Menurut tanggapan ramai orang. dan 1. bukanlah urusan orang lain untuk mendorong atau tidak mendorong mereka untuk merokok. Namun seramai 5." Secara amnya skor min bagi item ini ialah 2.514 (60. dan 786 (10. seramai 4. dan sebilangan besamya tidak kenaI dan tidak pemah pergi ke siberkafe. remaj a merokok sebab hendakkan imej kebebasan. Adakah ini satu sebab penting bagi remaja merokok? Hanya 1.9%) remaja amat bersetuju bahawa tiadanya nasihat dan teguran dari orang tua menyebabkan mereka merokok.5%) remaja agak bersetuju. tiga per lima (3/5) daripada jumlah remaja menyatakan imej kebebasan tidak penting. Kajian ini mendapati bahawa 69. tetapi di bandar-bandar tiada siapa berani hendak tegur dan nasihat para remaja yang merokok.5% remaja menafikan bahawa siberkafe menyebabkan mereka merokok. iaitu kekurangan kawalan disiplin dalam masyarakat menyebabkan orang membuat sesuatu perkara sesuka hati mereka.270 (16.1%) remaja agak bersetuju dengan sebab tersebut. dan ini menunjukkan bahawa sebab ini agak penting dalam mendorong remaja untuk merokok. dapatan ini tidak menyokong teori pengaruh rakan (peer influence) atau teori empati dalam konteks kelakuan delinkuen. kajian ini mendapati hanya satu per empat (1/4) remaja menyokong teori kawalan sosial. sementara 1. Perkara ini mungkin boleh dibuat di dalam komuniti kampung.2%) menyatakan walaupun merokok tidak salah dari segi moral.5%) remaja tidak bersetuju dengan sebab itu.6%) menyatakan bahawa mereka merokok tanpa pengaruh ternan wanita/ lelaki. Sebagai perhatian. Bersabit dengan isu moral yang telah disebutkan terdahulu.115 (14. Akan tetapi. Sekali lagi juga.527 (20. Justeru itu.5%) remaja menganggap imej kebebasan sebagai sebab penting untuk mereka merokok. Universiti Malaya 155 merokok? Kajian mendapati seramai 1. pengkaji meminta remaja menjawab sarna ada orang di sekitar mereka mempengaruhi mereka merokok.

Merokok kadang kala merupakan cara remaja me1awan norma ke1uarga.98)  Merokok untuk menghilangkan kesepian dan kebosanan (2.046 (13. Di sini muncul teori induksi terus (direct induction) yang menjelaskan bahawa sesuatu kelakuan tercetus akibat daripada sesuatu permintaan atau paksaan yang dibiasakan.7%) remaja yang agak setuju. Satu perkara yang penting di sini. Dapatan kajian ini menunjukkan bahawa hanya sebilangan kecil remaja tidak berpuas hati dengan peraturan dalam keluarga.0% remaja yang amat bersetuju bahawa mereka merokok sebab hendak me1awan norma ke1uarga. diikuti dengan memenuhi keperluan asas sekunder seseorang individu itu. fakta penting di sini ialah satu per empat (1/4) jumlah perokok remaja yang pernah di suruh oleh bapa atau abang untuk membeli rokok.64)  Merokok ialah kelakuan yang lumrah dalam masyarakat (2. iaitu mereka merokok bukanlah sebab hendak melawan norma keluarga (atau menunjukkan marah pada keluarga).65)  Merokok adalah menyeronokkan (2. sebilangan besar (79. dan 956 (12.48)  Dipengaruhi oleh rakan-rakan (2.6%) remaja tidak bersetuju bahawa mereka merokok sebab bapa atau abang menyuruh mereka pergi kedai untuk membeli rokok. mungkin ianya disebabkan oleh punca-punca berikut: . Kajian mendapati bahawa hanya 11.369 (71.45) Sebab-sebab yang paling utama bagi remaja merokok tergolong dalam faktor psikologi. seperti yang ditunjukkan dalam Jadua12 sebelum ini.156 Jurnal Pendidikan 2004. Petunjuk utama bagi pemarkatan ialah skor min yang diberikan dalam kurungan mengikut susunan menurun.69)  Rokok mudah diperolehi atau dibeli (2. Jika diamati 10 sebab utama. Dari dapatan yang utama persoalan apakah yang menyebabkan remaja rasa tertekan dan bosan perlu dianalisa dengan teliti. dan 553 (7.45)  Untuk mendapatkan nikmat merokok (2. Markat Kepentingan Sebab-Sebab Merokok Sebanyak 29 sebab-musabab merokok telah dikemukakan kepada remaja yang merokok. Isu psikologi seperti ingin memenuhi keperluan asas seperti kese1esaan diri salah satunya menjadi penyebab utama.4%) yang agak bersetuju dengan sebab itu.5%) remaja tidak bersetuju. Bagi remaja di bandar-bandar. maka markat (rank) bagi sebab utama yang mendorong remaja untuk merokok adalah seperti scnarai berikut. Sebaliknya 5. Akan tetapi. iaitu terdapat bapa yang menyuruh anak-anak pergi ke kedai untuk membeli rokok.56)  Merokok untuk berjaga hingga lewat malam (2.  Merokok untuk menghilangkan kebosanan (2.9%) remaja amat bersetuju bahawa mereka merokok dengan sebab sedemikian. Walau bagaimanapun. atau mempunyai hubungan yang tegang dalam ke1uarga.47)  Ramai orang dalam komuniti merokok (2. seperti yang dinyatakan sebagai meredakan tekanan dan menghilangkan rasa bosan dan kesepian.76)  Merokok meredakan tekanan (stress) (2. Universiti Malaya orang ramai di sekitar mereka merokok. lalu ini menyebabkan mereka merokok. Adakah perkara ini boleh mencetuskan kelakuan merokok? Seramai 1.

iaitu remaja merokok kerana ingin dipengaruhi oleh kawan-kawan yang merokok. dan ada yang pulang lewat petang. oleh itu kurang dapat menikmati keseronokan material. menoreh getah. cabar-mencabar siapa berani hisap rokok di sekolah. badminton. dan berasa sunyi duduk di rumah sebelum dan selepas sekolah. ii.kurang perhatian dan tunjuk ajar daripada ibu dan bapa. kemudian bilangannya meningkat ikut kemampuan mereka membeli. pekedai-pekedai hendaklah mematuhi undang-undang yang melarang remaja membeli rokok. Merokok menjadi lambang radikal dan keberanian mencabar norma. tetapi ditambah oleh beberapa perkara lain iaitu: i.Jurnal Pendidikan 2004. Mulamula mereka merokok dua atau tiga batang sehari. Remaja merokok untuk berkumpul atau lepak bersama kawan-kawan. satu beban tambahan untuk cemerlang dalam peperiksaan. menghisap rokok pada temp at-temp at rahsia. Faktor ini penting bagi perokok remaja yang sudah lama menghisap rokok.saban hari kena buat latihan pelbagai mata pelajaran di rumah hingga tiada masa untuk bermain atau beriadah. Universiti Malaya 157 i. meredakan tekanan dan kebosanan di sekolah atau rumah. Persekolahan . Ini sejajar dengan teori pengaruh rakan sebaya (peer influence theory). Kerja sekolah buat di rumah . iv. Faktor ketiga penting ialah keseronokan kelakuan merokok. ii. remaja pada lingkungan umur 16 hingga 18 tahun terikut-ikut cuba merokok untuk berlagak seperti orang dewasa. Justeru itu. dan rokok menjadi elemen empati dan norma kumpulan (group norm). iaitu ada yang keluar rumah awal pagi. iii. Orang dewasa dalam apa jua kelas dan status sosioekonomi kebanyakannya menghisap rokok. termasuk dalam keluarga. Faktor keenam penting ialah nikmat merokok (pleasure of smoking). berkebun.ibu bapa menyuruh anak-anak ke pusat-pusat tuisyen.remaja tidak dapat bermain bola. punca-punca tekanan dan kebosanan adalah seperti yang dinyatakan di atas tadi. Memang tidak dinafikan bahawa ada pekedai yang tidak menjual rokok kepada remaja. bergurau senda dan bercerita pelbagai hal yang bersangkut paut dengan alam remaja. Bagi orang yang . dan waktu dingin. Kekurangan temp at bermain dalam kawasan kejiranan . Membuat kerja kasar untuk keluarga seperti bertani. iii. v. Bagi remaja luar bandar. Keluarga yang besar dan kurang privasi. Kelas tuisyen . Faktor kelima ialah persahabatan. sarna ada di bandar atau di luar bandar. Sebagai ahli masyarakat yang prihatin.rutin pergi dan balik dari sekolah. Kedua-dua ibu dan bapa pergi kerja . Faktor keempat penting ialah kelumrahan (prevalence) tabiat merokok dalam masyarakat sekitar. selepas makan. atau bola keranjang. dan mentemak. namun ada juga pekedai yang mudah menjual kepada sesiapa jua pun atas dasar bemiaga. Waktu yang paling nikmat hisap rokok ialah waktu pagi. Mereka seronok mencuba pelbagai jenama rokok. dan menghisap rokok dengan pelbagai gaya. Keadaan hidup keluarga yang susah. Faktor kedua yang mendorong kelakuan merokok di kalangan remaja ialah rokok mudah diperolehi atau dibeli.

Sejajar dengan kelumrahan budaya. Didapati bahawa faktor psikologi lebih kuat daripada iklan dalam mendesak remaja untuk merokok. Dan bagi pekerja dan petani. waktu paling nikmat merokok ialah selepas beberapa jam tidak dapat merokok. yang kadang kala dirasakan tidak bermakna. antaranya yang banyak menyentuh tentang aspek psikologi. Rokok menjadi bahan yang instrumental untuk fungsi berkawan dan bersembang hingga jauh malam bersama kawankawan. dapatan ini menyokong pada sebahagiannya teori meniru dan teori pembelajaran sosial. Dapatan ini menunjukkan keutamaan teori neoklasikal yang menjelaskan remaja merokok sebagai satu cara yang radikal untuk mencabar rutin kehidupan dan norma masyarakat. Kelakuan mereka merokok mendapat perhatian dan reaksi daripada orang lain dalam masyarakat. Tidak ada sebab atau faktor tertentu yang mutlak (100%) atau sangat dominan yang mencetuskan sepenuhnya kelakuan merokok di kalangan remaja. iaitu jika orang dewasa merokok. misalnya teori pengaruh sosial informatif bertindan-tindih dengan teori pembelajaran. tetapi lebih kepada ingin menjaga hati kawan. Universiti Malaya \ sudah ketagih pula. Kelumrahan merokok dalam masyarakat Malaysia adalah satu fenomena ketara. Selain itu. waktu paling nikmat merokok ialah waktu rehat bagi menghilangkan rasa jemu dan penat. Sesuatu sebab dan faktor saling melengkapi antara satu sarna lain. iaitu ada orang mencemuh dan ada orang menasihat remaja yang merokok. Salah satu lagi sebab remaja merokok ialah untuk berjaga malam. dan ini menjadi satu sebab penting yang mempengaruhi remaja untuk merokok. maka persepsi remaja ialah merokok bukanlah perkara yang salah dari segi moral. Merokok dijadikan sebagai gerakbalas terhadap rangsangan untukmencari jalan keluar daripada keadaan tertekan dan bosan. satu keadaan psikologi di mana diri rasa terkongkong dengan kegiatan-kegiatan rutin. Dapatan ini agak menyokong teori meniru atau teori pengaruh sosial normatif. dan ini menjadikan sebab untuk remaja merokok. KESIMPULAN Kesimpulan keputusan kajian yang dibincangkan sebelum ini adalah terdapat interaksi antara pelbagai sebab yang mendorong remaja untuk merokok. teori model peranan. teori meniru. dan sebab ini sangat jarang dinyatakan dalam bahan rujukan tentang merokok. Dapatan kajian ini menyangkal tanggapan umum bahawa iklan mempunyai pengaruh yang kuat dalam mendorong remaja untuk merokok. Dapatan kajian menunjukkan sejumlah satu per tiga (33%) remaja menjadikan ini sebagai as as untuk mereka merokok. seakan-akan merokok ialah satu elemen budaya. Tindakan remaja untuk merokok merupakan satu cara amalan budaya. dan teori regangan.158 Jurnal Pendidikan 2004. . Justeru itu. terdapat interaksi atau gabungan beberapa teori yang menjelaskan kelakuan merokok di kalangan remaja. Pengaruh rakan sebaya adalah faktor penting yang mendorong remaja untuk merokok. Ini bermakna kurang sedikit daripada separuh remaja yang bertindak berlandaskan teori fungsian (functionalist theory). dan teori kawalan so sial. Pengaruh bukanlah bermakna atas dasar paksaan atau desakan. Walau bagaimanapun dapatan menunjukkan merokok bukan kriteria utama untuk memilih kawan. Mereka ini mencabar norma moral yang ada. Justeru itu. Dapatan utama kajian ini ialah sebahagian besar remaja merokok kerana ingin meredakan tekanan dan menghilangkan kesepian dan kebosanan. dapatan ini menangkis teori meniru. maka remaja boleh cuba-cuba bertindak dan berke1akuan seperti orang dewasa.

McLaughlin.library. Sussman. J. Kuala Lumpur: CMTM. Walau bagaimanapun. (1987).. W. S. Presson.132-l83).. Sherman. C. c.Social psychological contributions to the understanding and prevention of adolescent cigarette smoking. (1985). Journal of Social and Clinical Psychology.(1990). 10. L.. Kewujudan peneguhan untuk tujuan yang sarna juga dapat dikenal pasti dari penemuan kajian ini. The psychology of significant moments & peak experiences in cigarette smoking: Underlying motives and semiological significance of smoking. 446-457. 3. Smoking: The social learning of an addiction. B. Dimuat turun daripada www.. Personality and Social Psychology Bulletin.ucsf. d' Avernas. A. Pediatric and adolescent behavioral medicine. M.Jurnal Pendidikan 2004. three-wave longitudinal study. S. Dent C. Chassin. RUJUKAN BATCo.. Collins. (1980). Hansen.. (1993). New York: Springer-Verlag. C. B.. (ms. Dalam P. Kersall. Penemuan dari kajian merokok ini boleh dijadikan panduan dalam mengenal pasti punca merokok dan seterusnya bertindak dari perkara tersebut sebagai rangsangan yang diperlukan untuk memulakan hidup tanpa rokok. . Mcgrath (Ed. Universiti Malaya 159 Dapatan kajian menunjukkan juga satu per empat (1/4) daripada jumlah remaja yang merokok menyatakan mereka berasa ketagihan bila tidak merokok. Ketagihan ini tidak mustahil terus berlaku kerana jika berdasarkan teori pelaziman tingkah laku. L. Psychosocial predictors of young adolescent cigarette smoking: A sixteen-month. Chassin. A. Flay. Maidenhead. & Gioia.&Sherman. R. J. R. K. A.. adalah masih mudah bagi remaja untuk menyingkirkan tabiat merokok berbanding dengan orang dewasa yang sudah lebih lama menghisap rokok dan lebih serius pula aras ketagihan mereka. Eiser. & Flay. Psychological correlates of adolescent smokeless tobacco use. 133 -151.. J. W. R.L. Eiser.. R. J. 17.. Mestel-Rauch. B. W.tobacco: Its contribution to the economic and social development of the Third World. Cigarette smoking: Why young people do it and ways of preventing it . UK: McGraw-Hill. (1998). Firestone & P. 554-573. Johnson. Leaf. B. D. & Ryan. Journal of Applied Social Psychology.431-435. London: EIU. Presson. Confederation of Malaysian Tobacco Manufacturers (CMTM). atau individu persekitaran yang mahukan sesuatu dilakukan agar merokok bukan penyebab kepada penyakit kronik dalam diri seseorang individu itu. 16 (1). Addictive Behaviors. Economist Intelligence Unit (1981).. (1983).. C. M.)... dan ganjaran inilah yang terus-menerus mencetuskan keinginan merokok.The Waterloo Study. C c. Cognitive social psychology: A guidebook to theory and research.J. Kajian ini diharap dapat membantu bagi mereka yang terlibat sebagai yang menghisap rokok. The tobacco industry: Making significant contributions to Malaysia s economy.S. J. R. J. seseorang individu itu merokok kerana inginkan ganjaran nikmat nikotin dalam rokok. Juga masih belum terlalu lewat jika seorang penghisap rokok itu sarna ada remaja atau dewasa untuk berhenti merokok kerana dalam hidup manusia ini setiap rangsangan perlu ada gerakbalas dan gerakbalas akan berterusan jika ada peneguhannya.edultobaccolbatcolhtmll14900/14932. (1985).

. Health Education Quarterly. New York: Academic. Tobacco use and other risk behaviors: Cross-sectional and predictive relationships for adolescent orthodontic patients. Dalam S.. International Union Against Cancer (1982)... GA: USDHHS. Lan Liang & Chaloupka. Prochaska. & Nguyen. S. S.. J.257-260. Sussman. (1985). A.. A. P. 23-42).. S. B. Social support and health (ms. Supportive functions of interpersonal relationships. (1985). e. M. M. J. (1989). 159-167. 157-165. e. 4 (2). Dalam S.. Lacchetti. Bull. Nicotine & Tobacco Research 3 (2). 71. R. Johnson. K. M. Ranson. 12. A... Nicotine & Tobacco Research. Cohen & S. & Elder. Stages of adolescent cigarette smoking acquisition: Measurement and sample profiles. 580-584. 3. Wills. Velicer.). B. Syme (Ed. Chaloupka. M. 179-186. B. 1. F. W. C. ms.. Dent. Are we marketing the right message? Can kids really "just say no" to smoking. Conway. [UICC Technical Report Series. (2001). (2002). U. & Wellman. Social networks and social support: An overview of research. Sayers. (2000). (1995). N.311-319. (2002). Wohlfart. New York: Oxford University Press. Hall. & Flay. (1989). (2004). Home smoking restrictions and adolescent smoking. American Journal of Public Health. M. Hovell. (1992). F... D.. Global and regional estimates of the effectiveness and cost-effectiveness of price increases and other tobacco control policies. 1. L. & MacKinnon. 1. D. Developing school based tobacco use prevention and cessation programs. London: HEA. Atlanta. R. 2 (2). H. J. R. R. Lettieri.. (1985). 109-114. Stem. e. Theories on drug abuse. Social support and health (ms. Tolerability of concurrent use of nicotine gum and smoking in healthy volunteers. P. w. (2000). T. practice. Toward a theory of drug subcultures.. G. & H. 1. Health Education Authority. N. & Pederson. 56. Burton D. R. (1987). (200 1). 12. W. F. Tremblay. Kishchuk. M.llO-119. 52). London: Sage... Addictive Behaviors. W. Sussman. Differential effects of cigarette price on youth smoking intensity. 307-324. & Lewis. 73]. M. Reardon. Merokok di kalangan remaja Malaysia (ms. Jha. Ashley. 23-42). Lewis. and policy implications. Cohen & S.. & Slymen. Nicotine & Tobacco Research. Nicotine & Tobacco Research. (2002). Ferrence. Geneva: UICe. O. S. Chassin. Kuala Lumpur: Karisma. Stacy. T.. & Paradis.319-329. B. Stahl. Universiti Malaya Gottlieb. Communication Monographs. P..201-209. Cohen. Towards a smoke-free generation. Dalam D. Peer pressure and risk-taking behaviors in children. 4 (3). Department of Health and Human Services. Smoking and health in the Americas: A 1992 Report of the Surgeon General. L.. J. de Groh. Hofstetter. The hardest thing is the habit: A qualitative investigation of adolescent smokers' experience of nicotine dependence.. Nicotine & Tobacco Research.. A manual on smoking and children. 1. B. DiFranza. J. Proescholdbell. A. R. M. Suburban youth in cultural crises. (1984). Nicotine & Tobacco Research. Zakarian. L.. Social networks and social support. S. A. S. L. M. & Pahlm. L. NIDA Research Monograph 30..). & Flay B. W. Symes (Ed.. (1980). Larkin. R. 2 (2). . 4 (1). Is nicotine dependence related to smokers' support for restrictions on smoking? Nicotine & Tobacco Research.. R.. E. 1. Pearson (Eds. (1979). J. M. K.. D. F.. O'Loughlin. 5-22. 3.160 Jurnal Pendidikan 2004. New York: Academic Press.). K. Sufean Hussin.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful