Jurnal Pendidikan 2004, Universiti Malaya

141

DASAR WARGA SIHAT: ISU PSIKOLOGI FAKTOR REMAJA SEKOLAH MEROKOK

Sufean Russin Mariani Md Nor

ABSTRACT In line with the National Social Policy and Healthy Lifestyle Campaign, this paper presents the psychological aspect of teenage smoking among secondary school students in Malaysia. Based on several theories of psychology and social deviance, a study involving 7,499 teenagers from secondary schools was carried out all over Peninsular Malaysia. The findings revealed that teenagers smoked to alleviate boredom, relieve stress, and as a result of sociocultural influences. Advertising and peer pressure were not significant factors in teenage smoking. The findings also clarified several negative public perceptions towards teenagers who smoked.

PENGENALAN Fenomena masyarakat merokok merupakan tabiat manusia di mana kewujudannya boleh ditafsir dari pelbagai aspek, antaranya aspek sosiobudaya, kelumrahan, psikologi, pengaruh iklan, dan aspek pengaruh sosial. Dari aspek sosiobudaya, masyarakat menjadikan kelakuan merokok sebagai satu cara hidup, iaitu merokok dijadikan ukuran status kedewasaan, keranggian, kematangan, dan kesediaan memikul tanggungjawab di kalangan orang lelaki khususnya. Sebagai fungsi sosial, merokok ialah cara membina kerapatan persahabatan, malah rokok digunakan sebagai pemula bicara dan untuk merancakkan perbualan dalam kumpulan. Dari aspek kelumrahan, kelakuan merokok ialah gejala yang lumrah dalam masyarakat dan dianggap perkara biasa ditemui. Kelakuan itu pula tidak dianggap salah dari segi norma dan moral, dan ianya tidak pula dipandang sebagai perkara ganjil dan sumbang - kecuali bagi wanita yang merokok yang dianggap bukan wanita tulen. Dari segi psikologi, merokok merupakan cara untuk meredakan kepenatan bekerja, untuk menenangkan perasaan. Waktu merokok boleh dianggap sebagai waktu inkubasi di mana perokok menggunakan waktu ini untuk berfikir bagi menyelesaikan masalah. Ada juga orang merokok untuk menghilangkan rasa mengantuk bila berjaga malam, dan ada juga orang menyatakan merokok boleh mencetuskan inspirasi dan meningkatkan keupayaan berfikir. Ringkasnya dari aspek psikologi, merokok dianggap dapat memenuhi keperluan asas fisiologi manusia serta keperluan sekunder psikologi yang lain, seperti untuk mendapatkan pengiktirafan dan keselamatan. Dari segi pengaruh iklan, tabiatmerokok boleh dicetuskan oleh imej yang dipaparkan oleh iklan rokok seperti imej kebebasan, imej kemesraan, imej status, imej berani, imej macho, imej kepantasan lumba kereta, dan imej keseronokan. Imej-imej ini dikaitkan dengan jenama rokok tertentu yang menarik perhatian golongan muda. Imejimej ini

142

Jurnal Pendidikan 2004, Universiti Malaya

disampaikan melalui papan iklan, poster rokok di kedai-kedai dan melalui televisyen. Sesuai dengan ciri-ciri remaja yang sedang mencari identiti, merokok merupakan cara untuk meniru gaya hero atau heroin yang mereka gemari. Dan dari segi pengaruh sosial pula, merokok boleh didorong oleh desakan rakan sebaya atau orang di sekitar seperti di pub dan pusat hiburan. Dalam perkumpulan rakan sebaya, seseorang remaja diterima jika mereka boleh mempunyai identiti yang sarna. Sebagai contoh, dalam sesuatu perkumpulan mereka perlu berani merokok; jika tidak mereka dipulaukan oleh rakan-rakan. Dengan kepelbagaian perbezaan individu remaja ini, didapati mereka merokok dengan berbagai-bagai cara menyalakan api rokok, cara menyedut asap rokok, dan cara mengenakkan rasa rokok. Mereka belajar menikmati rokok dengan bertukar-tukar idea dan maklumat. Selain itu, kelumrahan orang merokok dalam komuniti menjadi mekanisma pembelaan diri mereka. Kelumrahan begini boleh mempengaruhi golongan muda untuk merokok atas alas an bahawa ramai orang di sekitar yang merokok, dan oleh itu tidaklah salah untuk mereka merokok.

KONSEP Psikologi Merokok Remaja tidak terus menjadi perokok serius atau terus menjadi ketagih pada rokok. Terdapat fasa perkembangan merokok, iaitu fasa pemerhatian, fasa induksi, fasa peneguhan (reiriforcement), fasa menikmati, fasa terbiasa, dan fasa ketagihan. Dalam fasa pemerhatian, kanak-kanak dan remaja memerhati tabiat merokok yang wujud dalam masyarakat, iaitu dalam kes Malaysia, adalah senario lumrah untuk melihat orang lelaki dewasa merokok. Pada persepsi sebahagian kanak-kanak dan remaja, merokok mempunyai nikmat yang tersendiri yang menyebabkan orang membeli rokok dan menghisapnya. Kajian menunjukkan kanak-kanak mula mencuba menghisap rokok setelah memerhati individu dewasa merokok (BATCo, 1999). Tidak menghairankan jika mereka didapati curi-curi hisap rokok (rokok daun atau puntung rokok). Terdapat sebahagian kanak-kanak dan remaja yang menyatakan merokok itu satu perbuatan tidak berfaedah, iaitu membazir wang untuk menyedut asap daun tembakau kering dan penyedutan asap yang tidak mengandungi apa-apa zat bagi kesihatan tubuh badan. Justeru itu, peringkat pemerhatian merupakan peringkat memerhati gelagat orang merokok dengan berbagai-bagai persoalan dan andaian tentang sebab, faedah, dan keburukan merokok. Pada peringkat induksi, sesetengah remaja cuba-cuba merokok atas beberapa sebab: untuk menyahut cabaran kumpulan rakan sebaya yang merokok; untuk menunjukkan mereka berani; untuk meniru cara gaya model peranan dalam wayang; untuk menjadi popular sebagai hero; dan untuk mendapatkan imej seperti dalam iklan. Pada peringkat ini, seseorang remaja merokok untuk suka-suka (just for fun) sahaja. Pada peringkat peneguhan, perokok awal berasa selesa semasa merokok kerana sudah dipandang cekap menyedut dan mengeluarkan asap rokok, dan mereka dipuji sebagai sudah mahir dan kelihatan matang. Sumber peneguhan datang dari rakan dan iklan. Ada perokok remaja menunjukkan gaya menghisap rokok jenama seperti dalam iklan, atau mereka hubungkan imej diri mereka seperti dalam iklan, iaitu contohnya imej nyaman (coo!), imej berge1ora, dan imej hebat dan pantas.

1999).Jurnal Pendidikan 2004.melihat orang lain merokok Fasa buat keputusan . Faktor persekitaran menyentuh suasana yang mendorong seseorang merokok seperti kelumrahan (prevalence) tabiat merokok dalam komuniti. seperti berpeluh. ada yang mahu tanpa penapis sahaja. rasa gelisah. Selain daripada model fasa. Ada yang mahukan jenis kretek sahaja. seperti selepas minum kopi pagi dan selepas menikmati makanan panas dan pedas. atau dua pek 20 batang sehari. Pada peringkat terlazim (menjadi tabiat). Badan sudah serasi dengan bahan nikotin dalam rokok. temp at hiburan. dan ada selepas dua atau tiga tahun selepas mendapati menghisap rokok adalah perbuatan tidak berfaedah. Merokok di kalangan remaja juga didapati boleh mengukuhkan persahabatan mereka (BATeo. Rajah ini telah diperbaiki dan dimajukan daripada rumusan Flay dan rakan (1983) yang hanya memberikan peringkatperingkat sebagai fasa satu hingga fasa lima. perokok remaja menghisap rokok pada kadar tertentu. faktor iklan. Daripada Rajah 1 berkenaan. Mereka rasa berpinar dan bertenaga semula. Pada peringkat ketagihan. didapati bahawa terdapat interaksi pelbagai faktor dan sebab dalam fasa perkembangan menjadi perokok. faktor persekitaran sosial. Universiti Malaya 143 Ik1an-ik1an memberi tumpuan kepada konsep-konsep tertentu dengan tujuan untuk membina kesetiaan jenama. Deria rasa mereka sudah peka kepada nikmat asap daripada rokok yang berbeza-beza. atau satu pek 20 batang sehari. Antara yang ditegaskan ialah faktor personaliti individu. dan mereka memilih sesuatu jenama menurut cita rasa mereka. menurut keadaan dan keperluan diri individu. Faktor personaliti meliputi sifat berani mengambil risiko. sentiasa mahu makan. ada yang mahu hanya jenis menthol sahaja. dan faktor rakan. Demikianlah peringkat perkembangan merokok yang dapat dikesan melalui pengalaman ramai perokok yang lanjut usia. dan tidak boleh beri tumpuan kepada kerja. Pada peringkat penikmatan. menilai. seseorang perokok berasa amat sukar untuk berhenti merokok. seseorang perokok boleh menunjukkan tanda-tanda tidak normal jika mereka tidak mendapat rokok. contohnya pada kadar satu pek 10 batang sehari. Jika perokok berpuasa. Rajah 1 meringkaskan peringkatperkembangan merokok yang telah dibincangkan. dan keputusan untuk merokok Fasa penerusan . dan budaya tempat kerja. mereka sentiasa mahu tidur. walaupun dalam keadaan tidak sihat.merokok sebagai tabiat rutin dan peningkatan pengambilan rokok . iii. Stem dan rakan (1987) menganjurkan satu model yang lebih ringkas iaitu fasa perubahan yang mengandungi tiga tahap iaitu: i. Ada yang menghisap rokok begitu intensif dan kemudian membuang tabiat merokok selepas beberapa bulan. Fasa prakeinginan . dan perkara utama yang diinginkan sangat selepas berbuka puasa ialah menghisap rokok sepuas-puasnya. Adalah sesuatu kehilangan atau tidak kena jika mereka tidak menghisap rokok pada waktu-waktu tertentu. ii. dan ada yang mahu tembakau paip sahaja. perokok remaja mempunyai kebolehan merasa dan membezakan keunikan pelbagai jenama rokok. cepat marah.berfikir. tangan ketar. Pada peringkat ketagihan. jika amaran dan hukuman dikenakan kepada remaja dalam peringkat ini. dan unik. Amalan kebiasaan merokok untuk beberapa tahun tanpa henti boleh menjadi satu ketagihan. Wa1au bagaimanapun. rendah harga diri. maka peneguhan bertukar kepada ketakutan dan tabiat merokok boleh dilupakan atau ditangguhkan. bangga.

dan filem memaparkan pelbagai imej dan remaja memilih yang mana sesuai dengan personaliti yang ingin mereka bentuk dalam diri. dan mereka akan mengubah tingkah laku untuk menarik perhatian. akhbar. peringkatumur. Sebaliknya jika perbuatan merokok itu mendapat hukuman dan cemuhan. Menghisap rokok pada segelintir individu boleh membuatkan mereka berasa tenang dan dapat mengatasi tekanan serta menambahkan keceriaan (Warburton. Model ini diwujudkanhasil dari pengubahsuaian oleh penulis pertama dari model Flay et al. maka perbuatan itu akan disingkirkan. individu yang kurang ketinggiannya cuba bersikap berani dalam banyak perkara . maka remaja akan mengulanginya. nilai lasak.orang ini dikatakan mempunyai ego terbantut (underdeveloped ego). . nilai nyaman. Universiti Malaya Model ringkas ini tidak1ah 1agi sesuai untuk menjelaskan kerumitan interaksi sebab dan faktor dalam proses menjadi perokok. Terdapat beberapa teori psikologi tentang tabiat merokok iaitu teori model peranan (Bandura). teori pelaziman tingkah laku (Skinner). fesyen rambut. dua teori itu ialah teori pengaruh sosial normatif dan teori pengaruh so sial informatif. Sebaliknya. Misalnya. nilai mesra. umpamanya orang kaya akan menghisap rokok atau cerut yang mahal. Jika merokok dapat menonjolkan sifat berani dan unik. dan teori psikoanalitik (Freud). Teori psikoanalitik (Freud) menjelaskan sesuatu perbuatan itu adalah untuk menonjolkan kelebihan diri atau untuk menutup kelemahan diri. dan jenama rokok yang dihisap. sikap. dan tindakan yang berbeza daripada perkumpulan remaja Cina. Teori ini menerangkan bahawa remaja mudah meniru tingkah laku orang yang signifikan dalam proses membina identiti mereka. Teori pelaziman tingkah laku (Skinner. Teori pengaruh sosial normatif menjelaskan bahawa remaja mempunyai perkumpulan mereka yang bertindak menurut konsensus yang ditetapkan oleh kumpulan. 1992). majalah. dan tempat. (1983). individu yang mempunyai kelebihan diri akan menonjolkan dengan bangganya kelebihan itu. 1990) menjelaskan bahawa sesuatu perbuatan yang mendatangkan ganjaran atau yang dapat memuaskan sesuatu keperluan akan mendorong perbuatan itu diulangi. Watakwatak utama dalam iklan menjadi teladan dan ikutan remaja dari segi pakaian. perkumpulan remaja Melayu mempunyai nilai. nilai status tinggi. Sosiologi Merokok Banyak kajian yang dibuat di negara-negara lain tentang kelakuan merokok dan kaedah mencegah merokok di kalangan remaja telah mengakibatkan kemunculan dua teori yang boleh menjelaskan faktor dorongan untuk menghisap rokok. Ini dikatakan ego lampau (superego). Misalnya. dan lain-lain keturunan. dan ia tidak mengambil kira konteks sosiobudaya. dan biasanya bertindak emosional. dan nilai keunggulan. Masih dalam paradigma psikologi.144 Jurnal Pendidikan 2004. Imej-imej yang dipaparkan oleh iklan rokok biasanya menggalakkan nilai bebas. India. Teori model peranan menyatakan bahawa individu boleh mempelajari sesuatu melalui pemerhatian dan peniruan dari persekitaran. Media massa seperti televisyen.

Merokok di Kalangan Remaja Malaysia. Kuala Lumpur: Karisma Publications . (2004).Jurnal Pendidikan 2004. ms. Universiti Malaya 145 Rajah 1. Fasa perkembangan am merokok Sumber: Sufean Hussin. 52.

berani. ranggi. & Flay. dan caranya ialah dengan melihat merokok sebagai satu kelakuan devian sosial. Oleh itu. 1980. 1986. jika perkumpulan menetapkan menghisap rokok adalah satu daripada norma dalam budaya perkumpulan. Apa yang berlaku terhadap perokok remaja ialah mereka perlu didisiplinkan oleh institusi keluarga atau sekolah. iaitu orang bawah umur yang melakukan kesalahan kecil. Gottlieb. Dalam hal perokok remaja. Maklumat yang diperoleh dikongsi bersama-sama rakan dan ia membentuk bank maklumat (information bank) bagi kumpulan. personaliti idola mereka. Regoli dan Hewitt (2000) mengemukakan satu skema yang agak terperinci tentang teoriteori yang relevan. Berlandaskan premis ini. . Dengan demikian. Perkumpulan individu membina imejimej yang mereka gemari. Lewis & Lewis. seperti dalam Jaduall berikut. dan tahan lasak (Eiser. Universiti Malaya Setiap perkumpulan mempunyai norma dan kepercayaan yang tersendiri. individu-individu memaparkan tindakan-tindakan yang membayangkan keberanian bagi mendapatkan populariti dan penghormatan. Chassin. tahap deviannya tidaklah seburuk stigmanya seperti perbuatan jenayah lain yang memerlukan mahkhamah menjatuhkan hukum. & Sherman. dan sesiapa yang enggan akan diketepikan oleh ahli kumpulan yang lain atau digelar pengecut. 1984. 1985). Johnson. perokok remaja boleh dikelaskan sebagai golongan delinkuen. maka semua ahli akan menghisap rokok (Larkin. Chassin & rakan 1985. 1985. Reardon. Wills. Bagi hal merokok. dalam setiap perkumpulan. Sussman. Misalnya. Kekurangan kemahiran menolak tuntutan rakan untuk merokok merupakan faktor penting yang menyebabkan remaja terpaksa merokok (Hos & rakan. Walau bagaimanapun. Presson. 1980. 1985. Eiser. teori pengaruh sosial normatif terserlah kesahannya dalam beberapa keadaan:      Tingkah laku yang jelas nyata diperlukan oleh perkumpulan Ganjaran atau pujian bagi akur pada kehendak perkumpulan Natijah negatifbagi sesiapa yang ingkar Kurang pengetahuan tentang kesan tindak-tanduk mereka Setiap individu menonjolkan kemahiran bercakap dan bercerita Satu lagi teori sosiologi ialah teori pengaruh sosial informatif yang menjelaskan bahawa remaja dalam proses pembinaan identiti mengumpul pelbagai maklumat tentang persekitaran mereka. Kedua-dua teori berkenaan masih terbatas dalam menjelaskan tingkah laku merokok dalam konteks sosiobudaya. 1979. mereka terpikat dengan imej kebebasan. gaya unik. Semua orang dalam perkumpulan mematuhi kehendak perkumpulan (group demands). 1985). 1990.146 Jurnal Pendidikan 2004. penjelasan teoretikal bagi perokok remaja adalah mirip penjelasannya bagi kelakuan devian seperti mabuk dan salah guna dadah. 1989). Hall & Wellman. dan orang devian merupakan satu gangguan kepada kesejahteraan masyarakat sehingga mereka perlu dipulihkan atau diperbetulkan kelakuan mereka. kelakuan merokok dan kesannya wajar ditinjau dan dikupas secara lebih meluas lagi. dan ia juga terbatas untuk peringkat induksi dalam perkembangan merokok. Collins & rakan 1987. Namun demikian. Devian bermakna tabiat yang terkeluar daripada norma moral dan undang-undang. Menurut Sussman dan rakan (1995). dan tentang hal ehwal diri mereka. maka terdapat beberapa teori sosiologi lain yang lebih luas penjelasannya terhadap merokok sebagai gejala sosial.

Orang merokok mempunyai pelbagai sebab yang menjadikan ia suka merokok dan terns merokok. Universiti Malaya 147 Jadual 1. dan dengan demikian sesuatu teori tidak bersifat mutlak dalam menjelaskan fenomena merokok. Teori-teori Delinkuen Sosial dan Aplikasi Polisi Pembetulan Setiap teori mempunyai kebenarannya tersendiri dalam konteks tertentu.Jurnal Pendidikan 2004. . hasil daripada kajian yang telah dijalankan. Bahagian berikut menjelaskan sebab-sebab remaja Malaysia merokok.

dan seramai 1.7%) menyatakan bahawa merokok bukanlah sebab hendak tunjuk ranggi. Secara amnya. Malahan pendapat ini disokong oleh beberapa kajian di luar negara. maka bias jawapan ialah kepada agak tidak bersetuju. Kebanyakan orang beranggapan bahawa remaj a merokok disebabkan oleh pengaruh dan desakan kawan-kawan. Dapatan ini menjelaskan bahawa teori pengaruh sosial normatif atau teori model peranan tidak disokong oleh hampir 75% perokok remaja. seramai 472 (6.9%) remaja menyatakan sebab itu adalah yang utama sekali mendorong mereka merokok. dan perbincangan seturusnya adalah berdasarkan jadual ini. Dengan demikian. Remaja yang merokok membayangkan ketaksabaran ingin .78. Kaedah yang digunakan dalam kajian ini adalah kaedah tinjauan (survey) dengan menggunakan soal selidik sebagai instrumen kajian.5%) remaja pula mengakui bahawa pengaruh rakan adalah pada aras sederhana. sementara yang sebahagian lain pula tidak menyokong teori ini. Adakah teori ini benar? Daripada jumlah 7.499 remaja yang ditanya. Tahap sebab itu dimarkatkan dari '1 = tidak langsung menjadi sebab' kepada '5 = sangat tinggi sebagai sebab.' HASIL KAJIAN J adual2 menunjukkan keputusan analisis data mengenai sebab merokok. Sampel kajian terdiri daripada 7. Universiti Malaya KAEDAH KAJIAN Kajian ini dijalankan dengan berteraskan teori psikologi dan teori sosiologi.7%) remaja menyatakan bahawa desakan kawan-kawan bukanlah sebab yang mengakibatkan mereka merokok. Namun demikian. seramai 5. teori pengaruh sosial informatif di sokong oleh sebahagian remaja sahaja.47.148 Jurnal Pendidikan 2004. dan ini bermakna bahawa amnya pengaruh rakan merupakan sebab yang sederhana penting. hero. remaja merokok disebabkan mereka ingin menjadi dewasa dan ingin mempunyai keistimewaan sebagai orang dewasa yang boleh memikul pelbagai peranan dalam masyarakat. atau berlagak seperti hero. Ada teori psikologi sosial menyatakan bahawa remaja merokok untuk menjadi ranggi.614 (21.875 (51. Apakah yang boleh dilakukan untuk melemahkan kesan pengaruh rakan-rakan? Beberapa kajian lalu mendapati bahawa keluarga boleh bertindak sebagai penghalang kepada kelakuan merokok. tetapi adakah ini memang benar? Kajian ini mendapati bahawa seramai 3.524 (73. dan ini bermakna remaja merokok bukanlah hendak tunjuk berani dan berlagak sebagai hero.499 orang perokok remaja yang berumur di antara 12 hingga 17+ tahun yang dikenal pasti oleh guru kaunseling sekolah di Semenanjung Malaysia. Dari segi sosiobudaya. atau macho. Seramai 1.2%) menyatakan sebab demikian sebagai sederhana dan seramai 892 (11.0%) pula bersetuju rakan-rakan kuat mempengaruhi mereka merokok. oleh kerana skor min (purata) bagi item C 1 ialah 1.867 (14. atau kelihatan macho. Item-item soal selidik telah dibina sebanyak 29 item bagi menyoal mengenai perkara yang mendorong pengisapan rokok. Skor min ialah 2. Tetapi bagaimana pula jika ada ahli keluarga seperti bapa dan abang yang merokok? Maka altematif yang berkesan sebarannya ialah siaran-siaran televisyen yang memaparkan kesan merokok terhadap fisiologi dan persekitaran.

Jurnal Pendidikan 2004.280 (17.1 %) menyatakan bahawa ini adalah sebab sederhana.548 (60. Kajian mendapati seramai 4. iaitu keinginanjadi dewasa merupakan sebab yang kecil. Jadual 2. Universiti Malaya 149 jadi dewasa. Skor min ialah 2. teori pengaruh sosial informatif dan teori pembelajaran sosial hanya disokong oleh satu per empat daripada jumlah remaja. dan seramai 1. Bilangan dan Peratus Respon Tentang Sebab Merokok .518 (10.6%) remaja menyatakan bahawa mereka merokok bukanlah untuk menjadi dewasa. sementara 1. Oleh yang demikian.4%) remaja menyatakan bahawa memang sungguh benar mereka merokok kerana ingin menunjukkan kedewasaan mereka.17.

teori meniru.3%) remaja berpendapat bahawa kehadiran perokok di dalam keluarga memang menjadi sebab utama mereka merokok.518 (20. Mereka mungkin menganggap bahawa kalau bapa atau abang merokok. teori tingkah laku. Walau bagaimanapun. Universiti Malaya Satu keputusan kajian yang menarik perhatian. Dalam hal ini.0%) menyatakan bahawa keinginan kelihatan unik dan tenang (cool and unique) . seramai 4. dan teori pembelajaran sosial adalah benar pada sebahagiannya sahaja. iaitu seramai 4.8%) remaja menyatakan sebab tersebut pada aras sederhana.864 (64. Ini bermakna hampir satu per tiga bilangan remaja bersetuju bahawa bapa atau abang yang merokok boleh mendorong mereka merokok. dan selebihnya 1. seramai 963 (12.199 (56. Sebagai menyelami sikap remaja dengan lebih mendalam lagi. maka tidak salah mereka merokok.9%) remaja menyatakan kehadiran perokok di dalam keluarga bukan menjadi sebab utama mereka merokok. iaitu orang dewasa yang merokok menjadi teladan bagi remaja.150 Jurnal Pendidikan 2004.

kritikan stereotaip terhadap sebab-sebab remaja merokok harus dihindari. Adakah tekanan (stress) merupakan sebab kritikal yang mendorong remaja merokok? Kajian ini mendapati bahawa seramai 3. khususnya remaja perempuan.686 (35. dan ini menunjukkan bahawa hampir separuh daripada jum1ah remaja adalah perokok serius.9%) perokok remaja menafikan bahawa tekanan perasaan adalah sebabnya. dan seterusnya menzahirkan semangat saling memahami agar dapat diterima dalam perkumpulan yang .898 (25.141 (15.680 (62. Merokok merupakan trend ramai remaja mas a kini. dan ini boleh menimbulkan tekanan.6%) remaja menyifatkan sebab itu sebagai sederhana. dan 2. dan ini bermakna bahawa sebab tekanan perasaan adalah agak penting sebagai perkara yang mendorong remaja untuk merokok. dan norma yang pelbagai.Jurnal Pendidikan 2004. standard. Justeru. Justeru. Secara amnya.246 (16. dan 1.1%) remaja menyatakan amat setuju.5% remaja menyatakan merokok sekadar suka-suka. Remaja mas a kini hidup dalam dunia yang penuh cabaran yang mempunyai permintaan.17. sementara seramai 1.541 (26.64. Skor min bagi sebab ini ialah 2. yang menyatakan bahawa orang me1akukan sesuatu perkara kerana ingin menyelami atau menghayati mentaliti dan sikap orang lain dalam sesuatu keadaan. Skor min bagi perkara ini ialah 2. Banyak iklan rokok memaparkan keseronokan merokok. sementara seramai 1. peranan. Adakah remaja merokok sebab hendakkan keseronokan? Hampir separuh (47.523 (46. dan separuh yang lain merokok kerana suka-suka.8%) remaja menyatakan tekanan sebagai sebab paling utama. hanya dua per lima remaja Malaysia menyokong teori psikoanalitik dan teori pengaruh sosia1 informatif. Justeru itu. wujud satu teori baru. oleh itu.4%) remaja menyangkal bahawa mereka merokok disebabkan hendak mengikut trend. iaitu secara amnya sebab mengikut trend tidaklah penting. dan 1. dapatan kajian ini menunjukkan ketepatan teori ketidaktentuan sosial dalam menjelaskan peningkatan jumlah remaja yang merokok. dapatan ini agak luar biasa sedikit bagi golongan remaja. Memandangkan skor min ialah 2. tekanan amat jarang dinyatakan dalam mana-mana bahan rujukan sebagai perkara penting dalam kelakuan merokok di kalangan remaja.0%) remaja berpendapat mereka merokok bukan kerana seronok-seronok hendak hisap rokok.69. Tekanan sebegini mendorong remaja mencari jalan ke1uar dengan cara-cara tertentu termasuklah melepak dan merokok dengan kawankawan. Adakah remaja sekarang taksub dengan perubahan trend-trend (trend conscious)? Seramai 4. jangkaan. Tekanan ialah satu keadaan psikologi yang mengganggu emosi dan keseimbangan mental seseorang individu. Skor min bagi hal ini ialah 2.3%) remaja menyatakan memang keinginan untuk kelihatan unik dan tenang menjadi sebab utama mereka merokok. khususnya di kalangan remaja di bandar-bandar besar dan yang masih bersekolah. maka sebab sedemikian ada1ah sederhana penting. cuma orang dewasa yang bekerja yang menyatakan bahawa mereka merokok untuk meredakan tekanan perasaan. iaitu teori empati sosial. sementara 1. sementara 29.9% yang lain menyatakan sebab tersebut pada aras sederhana.0%) agak bersetuju. Sebagai perhatian penting. Universiti Malaya 151 bukanlah perkara yang menyebabkan mereka merokok. dapatan kajian ini menyokong pada sebahagian kecilnya teori psikoanalitikal yang menyatakan bahawa perasaan unik dan nyaman adalah akibat superego terbantut atau superego melampau.123 (15.2%) meletakkan sebab itu pada aras sederhana.38. dan 20. Dengan demikian.

Kalau di Malaysia. .6%) remaja menyatakan kebosanan sebagai sebab yang kuat bagi menghisap rokok.777 (37.152 Jurnal Pendidikan 2004. Bagaimana dengan keputusan kajian? Hanya seramai 729 (9. dan kalau secara langsung iklan poster-poster rokok di kedai-kedai dan restoran-restoran.6%) remaja menyatakan mereka merokok bukan untuk menunjukkan keberanian dalam kelakuan mereka. seramai 2. Dapatan ini menonjolkan satu teori lain iaitu teori neoklasik yang menyatakan bahawa remaja melakukan sesuatu perbuatan kontroversial (seperti merokok) kerana mereka merasa adalah lebih berfaedah bagi mereka mencabar cara hidup yang membosankan atau norma sosial yang tidak bermakna. dan seramai 1. Adakah kebosanan menjadi sebab penting bagi remaja merokok? Jawapan remaja ialah "ya. sarna ada secara langsung atau tidak langsung. cara yang tidak langsung adalah berupa iklan di televisyen tentang baju atau tajaan bola sepak. Ada remaja perempuan berpendapat bahawa merokok boleh mengurangkan keinginan nafsu makan. Hanya sebilangan kecil sahaja. Walau bagaimanapun.022 (80.3%) menyatakan sebagai sebab sederhana.6%) remaja menyatakan hendak tunjuk berani sebagai sebab utama dan 803 (10. Adakah remaja merokok untuk berani? Seramai 5. iaitu ke arah aras sederhana setuju.5%) menyatakan penerimaan rakan sebaya sebagai sebab yang kuat untuk merokok. Tiada cara lain yang lebih mencabar dan menyeronokkan untuk mereka lakukan. Keberanian adalah satu ciri yang perlu untuk melakukan sesuatu yang luar biasa.2%) yang menyatakan bahawa iklan mempengaruhi mereka merokok. Skor min ialah 2." dan ini sesuatu yang di luar jangkaan.450 (19. Masyarakat mempunyai tanggapan bahawa satu faktor penting yang menyebabkan remaja merokok ialah pengaruh iklan. Hanya seramai 792 (10.036 (80.0%) remaja menyatakan bahawa kebosanan bukanlah sebab penting bagi mereka merokok. Fakta ini bermakna merokok atau tidak bukannya dasar dalam berkawan.7%) remaja agak bersetuju dengan sebab itu. dan ini menunjukkan bahawa kebosanan merupakan sebab yang agak berpengaruh untuk mendorong remaja untuk merokok. teori regangan. Dapatan ini juga menunjukkan bahawa merokok ialah cara untuk remaja menghilangkan kebosanan dengan situasi hidup mereka saban hari. Seramai 3.5%) remaja menyatakan bahawa sebab ini tidak berasas.4%) remaja menyatakan iklan bukanlah sebab yang mendorong mereka untuk merokok. iaitu rakan-rakan yang tidak merokok boleh menerima orang yang merokok dalam perkumpulan.125 (41. Majoriti remaja iaitu 6. Adakah hal ini benar? Jawapannya tidak seperti yang dijangkakan. seramai 6. atau teori pembelajaran so sial. sementara seramai 6. Justeru itu.316 (84. lni bermakna bahawa keputusan ini kurang menyokong teori pengaruh sosial informatif dan teori psikoanalitik. dan 472 (6. dan selain itu merokok boleh membuat seseorang kelihatan seksi dan sofistikated.5%) pula menyatakan sebab itu sebagai sederhana. Penerimaan dalam sesuatu kumpulan rakan sebaya dikatakan sebagai sebab penting yang mencetuskan keinginan merokok. Dapatan ini menyangkal teori meniru (emulation).2%) menyangkal atau tidak bersetuju bahawa penerimaan rakan sebaya adalah sebab yang mendorong remaja merokok.8%) remaja sangat bersetuju dengan sebab merokok untuk mengurangkan berat badan. Keputusan kajian ini hampir serupa dengan keputusan perihal inginjadi hero atau macho. Universiti Malaya radikal dan mencabar. oleh itu ini membantu mengurangkan berat badan. iaitu 687 (9. Adakah iklan benar-benar satu pendorong penting? Daripada kajian ini. Hanya seramai 558 (7.98.743 (76. teori model peranan.

Dapatan kajian ini menampilkan kesahihan teori kawalan sosial. Ibu bapa tidak menegur mereka merokok. seperti juga dengan minuman yang memabukkan.1%) remaja menyatakan ketiadaan pengetahuan tentang bahaya merokok bukan menjadi sebab mereka merokok. Perokok sering menyatakan bahawa rokok mempunyai nikmatnya sendiri. Adakah remaja merokok kerana ingin merasakan nikmat rokok? Sejumlah 3. Tambahan lagi. dan orang akan berubah kelakuan mereka sekiranya mereka tahu tentang kesan negatif sesuatu barangan.0%) remaja menyatakan bahawa sikap tidak peduli ibu bapa menyebabkan mereka rasa bebas untuk merokok. Tetapi. Dapatan kajian ini menunjukkan kesahihan pada sebahagianya teori hedonistik klasik. iaitu mereka mungkin tahu tetapi terns merokok atau mereka merokok atas sebab-sebab lain. Implikasinya ialah lebih banyak makalah atau buletin perlu diedarkan oleh Kementerian Kesihatan kepada remaja tentang kesan-kesan negatif merokok. Sekali lagi sebab hedonistik amat jarang dinyatakan oleh para pengkaji lalu sebagai faktor pendorong bagi remaja merokok. Seperkara lain.550 (74. Di sini muncul satu teori barn iaitu teori defisit ilmu (ignorance) yang menjelaskan bahawa seseorang pengguna yang tidak tahu tentang bahaya sesuatu produk akan terns menggunakan produk tersebut.434 (59. Sejak dekad 1970-an.6%) remaja amat tidak bersetuju bahawa ketagihan adalah sebab mereka merokok. Keseringan merokok boleh menyebabkan ketagihan.6%) remaja menyatakan merokok kerana ingin merasakan nikmatnya.269 (16.131 (15. dan sebaliknya seramai 4. Walau bagaimanapun. seramai 1.5%) remaja menafikan mereka merokok untuk menikmati rasa rokok.8%) remaja menyatakan sebab demikian pada kadar sederhana sahaja. sementara 1.Jurnal Pendidikan 2004.339 (44. iaitu kawalan ibu bapa dan komuniti adalah penting dalam proses menangani gejala remaja yang merokok. Adakah kekurangan maklumat tentang bahaya merokok menjadi sebab untuk orang muda dalam masyarakat Malaysia merokok? Daripada kajian didapati bahawa seramai 1.247 (56. Apakah pendapat remaja? Didapati seramai 1.0%) menyatakan sikap tidak peduli ibu bapa bukannya sebab untuk mereka merokok. faktor ketiadaan pengetahuan tentang bahaya merokok sangat jarang dijadikan topik kajian dalam bidang sosiologi dan pendidikan. Sebaliknya. maka itu adalah pilihan mereka. Universiti Malaya 153 dapatan kajian ini mempersoalkan kesahihan teori pengaruh sosial normatif.650 (22.0%) remaja menyatakan bahawa ketiadaan pengetahuan tentang bahaya merokok menjadi sebab yang kuat untuk mereka merokok.45. Secara amnya.831 (24. seramai 658 (8. sementara 1.1 %) remaja sederhana setuju dengan sebab tersebut. Selanjutnya terdapat sangkaan bahawa ibu bapa yang bersikap tidak peduli boleh memberi kebebasan kepada remaja untuk merokok. Namun. dua per lima (2/5) daripada jumlah remaja menyatakan bahawa ketiadaan pengetahuan tentang bahaya merokok dari segi kesihatan menyebabkan mereka ingin dan terns merokok. seramai 4.5%) remaja menyatakan ketagihan menyebabkan mereka merokok atau terns merokok. Perkara seumpama teori ini sangat sering berlaku dalam masyarakat. bagi mereka yang tahu tetapi terns tidak berubah.012 (53. Adakah ini benar? Kajian ini mendapati seramai 5.0% remaja adalah perokok terbiasa (habitual smokers) di mana separuh daripadanya sudah merasakan . iaitu elemen nikmat secara amnya boleh mendorong sebahagian remaja untuk cuba merokok. Skor min bagi sebab ini ialah 2. Dapatan ini bermakna bahawa anggaran 40. atau muzik yang mengkhayalkan. kajian-kajian saintifik mendapati merokok mempunyai risikonya. 4.267 (16. Ini bermakna ibu bapa ambil berat dan menegur kelakuan merokok anak remaja mereka.9%) remaja menyatakan sebagai sebab sederhana.

7%) remaja menyangkal bahawa berfoya-foya dengan rakan di waktu malam sebagai sebab untuk mendorong mereka merokok. Secara amnya. Adakah ini elemen yang menyebabkan remaja merokok? Seramai 2. dan seramai 1. Justeru itu. seramai 4. Adakah kurangnya nasihat dan larangan daripada orang dewasa menjadi sebab untuk remaja . Sebaliknya.391 (18. sebab berfoya ini adalah sederhana penting dalam kegiatan merokok di kalangan remaja.foya dan fungsi mencegah mengantuk. ada pe1bagai cara dan alasan bagi remaja mendapatkan rokok.8%) remaja agak bersetuju. ada sebab-sebab lain yang 1ebih penting 1agi daripada sebab kedai mudah menjua1 rokok.335 (17. Sememangnya secara undang-undang dinyatakan bahawa remaja bawah umur 18 tahun tidak boleh membe1i rokok dan pekedai dilarang menjua1 rokok kepada mereka. dan ini merupakan e1emen yang bo1eh menyebabkan ramai remaja cuba merokok.253 atau 30. Universiti Malaya mereka sudah ketagih dengan rokok. Walau bagaimanapun. Oleh itu. di mana teori ini menjelaskan bahawa merokok mempunyai fungsi berfoya. di warung-warung. Terdapat pandangan 1umrah bahawa rokok mudah dibeli. 4. Namun secara amnya. Dan secara amnya.5%) remaja agak bersetuju dengan perkara ini. Kelakuan merokok ialah satu lambang dan laluan budaya ke arah menjadi dewasa (rite a/passage). oleh itu. iaitu nasihat dan larangan daripada orang dewasa kepada orang muda supaya jangan merokok.308 (30. seramai 3.057 (54. sementara seramai 1. dan di pasaraya. Oleh itu. dapatan kajian ini menunjukkan bahawa merokok sebagai satu fenomena sosiobudaya mempengaruhi dua per lima (2/5) remaja dalam masyarakat untuk merokok. sementara 1.026 (53. Adakah ini menjadi elemen yang menyebabkan remaja merokok? Kajian ini mendapati bahawa 25% remaja amat bersetuju dengan sebab tersebut. dapatan kajian ini hanya separuh menyokong kesahihan teori kawalan sosial sebagai cara mengurangkan sesuatu gejala.654 (48. Seba1iknya. Wa1au bagaimanapun. Telah dinyatakan bahawa kelakuan merokok adalah fenomena lumrah dalam masyarakat. Adakah ini benar? Kajian ini mendapati bahawa secara amnya pandangan ini adalah sederhana benar. hampir separuh bi1angan remaja menuding jari kepada pekedai sebagai sebab untuk mendorong mereka merokok.070 (14.3%) pula agak bersetuju.1 % remaja amat bersetuju dengan sebab ini sebagai mendorong mereka untuk merokok. berfoya-foya di waktu malam jarang sekali disebutkan sebagai sebab merokok walaupun ada pendapat yang menyatakan merokok boleh menghilangkan mengantuk. Dan segi bahan rujukan. kajian ini menunjukkan bahawa kurang separuh (44. jika orang dewasa boleh merokok. Satu tabiat yang biasa kita lihat sekarang ini ialah remaja suka berkumpul di waktu malam di temp at-temp at tertentu seperti di siberkafe. lni bermakna bahawa merokok ialah kelakuan yang tidak salah dari segi moralnya.1%) remaja tidak bersetuju dengan sebab tersebut.154 Jurnal Pendidikan 2004.8%) remaja menyatakan bahawa mereka mudah membeli rokok dan kedaikedai dan perkara ini mendorong mereka merokok.7%) tidak bersetuju dengan sebab terse but. Seramai 2. Dapatan ini juga agak menyokong teori tingkah 1aku yang menjelaskan bahawa sesuatu kelakuan (seperti merokok) yang mendatangkan ganjaran yang menyeronokkan akan mendorong remaja terus-terusan menunjukkan kelakuan itu. Satu lagi elemen yang boleh mengurangkan kelakuan merokok. dapatan kajian ini menyokong pada sebahagiannya kesahihan teori pembelajaran sosial dan teori meniru. maka remaja pun boleh merokok.4%) remaja menyokong teori fungsian. contohnya melalui rakan yang lebih dewasa membeli rokok atau mendapatkan melalui kedaikedai tertentu.

tetapi di bandar-bandar tiada siapa berani hendak tegur dan nasihat para remaja yang merokok.4%) remaja tidak bersetuju bahawa mereka merokok kerana hendakkan imej kebebasan. Akan tetapi. Adakah ini satu sebab penting bagi remaja merokok? Hanya 1. Bersabit dengan isu moral yang telah disebutkan terdahulu.603 (61. Sekali lagi juga.527 (20.440 (72. dan sebilangan besamya tidak kenaI dan tidak pemah pergi ke siberkafe.4% agak bersetuju dengan sebab itu. namun itu bukanlah sebab penting untuk mereka merokok.5%) remaja tidak bersetuju dengan sebab itu. sebagai menguji ketekalan (consistency). Justeru itu. tidak semua tempat ada siberkafe dan tidak semua remaja pergi ke siberkafe. dan 10. Mungkin 1/3 jumlah remaja berkenaan yang pemah pergi ke siberkafe. Adakah ternan wanita/lelaki mempengaruhi remaja merokok? Sebilangan besar remaja (82. separuh daripada jumlah remaja yang menyokong kesahihan teori pengaruh sosial normatif. Ada pendapat menyatakan bahawa siberkafe yang buka 24 jam adalah tempat lepak remaja dan ramai remaja merokok di situ. Menurut tanggapan ramai orang.9%) remaja agak bersetuju dengan sebab tersebut. iaitu kekurangan kawalan disiplin dalam masyarakat menyebabkan orang membuat sesuatu perkara sesuka hati mereka. sementara 1.562 (20.115 (14. Kajian ini mendapati bahawa 69. dan 1.1 % remaja amat bersetuju dengan sebab tersebut.5%) remaja agak bersetuju.2%) menyatakan walaupun merokok tidak salah dari segi moral.5%) remaja menyatakan bahawa merokok tidak salah dari segi moral dan ini menjadi sebab yang kuat untuk mendorong mereka merokok. apakah pandangan remaja tentang nilai moral merokok? Kajian mendapati bahawa seramai 1. bukanlah urusan orang lain untuk mendorong atau tidak mendorong mereka untuk merokok. Perkara ini mungkin boleh dibuat di dalam komuniti kampung. dan ini menunjukkan bahawa sebab ini agak penting dalam mendorong remaja untuk merokok. bukannya tiadanya nasihat atau teguran orang tua.1%) remaja agak bersetuju dengan sebab tersebut. iaitu remaja merokok sebab . Seramai separuh menjawab "ya" dan separuh yang lain jawab "tidak.9%) remaja amat bersetuju bahawa tiadanya nasihat dan teguran dari orang tua menyebabkan mereka merokok. kajian ini mendapati hanya satu per empat (1/4) remaja menyokong teori kawalan sosial. Mereka merokok atas sebab-sebab lain. Secara amanya. pengkaji meminta remaja menjawab sarna ada orang di sekitar mereka mempengaruhi mereka merokok. Universiti Malaya 155 merokok? Kajian mendapati seramai 1.Jurnal Pendidikan 2004.514 (60. dapatan kajian ini menunjukkan hanya sebilangan kecil (kurang 1/3) menyatakan siberkafe berperanan penting bagi mendorong mereka merokok. Secara amnya. Dengan kata lain.270 (16. remaja tetap mahu merokok walaupun ia salah dari segi moral atau undang-undang. dan hanya satu per tiga (1/3) yang merokok kerana harga diri (self-esteem) mereka rendah. remaj a merokok sebab hendakkan imej kebebasan. dan 786 (10." Secara amnya skor min bagi item ini ialah 2. seramai 4. Namun seramai 5. Namun seramai 4. Sekali lagi. Oleh itu.204 (16.5% remaja menafikan bahawa siberkafe menyebabkan mereka merokok. Hanya 15% remaja bersetuju bahawa ternan wanita/lelaki menyebabkan mereka merokok.56.5%) remaja menganggap imej kebebasan sebagai sebab penting untuk mereka merokok. Hanya 18.6%) menyatakan bahawa mereka merokok tanpa pengaruh ternan wanita/ lelaki. tiga per lima (3/5) daripada jumlah remaja menyatakan imej kebebasan tidak penting. Sebagai perhatian. dapatan ini tidak menyokong teori pengaruh rakan (peer influence) atau teori empati dalam konteks kelakuan delinkuen.

maka markat (rank) bagi sebab utama yang mendorong remaja untuk merokok adalah seperti scnarai berikut. dan 956 (12. Universiti Malaya orang ramai di sekitar mereka merokok. iaitu terdapat bapa yang menyuruh anak-anak pergi ke kedai untuk membeli rokok. Dari dapatan yang utama persoalan apakah yang menyebabkan remaja rasa tertekan dan bosan perlu dianalisa dengan teliti.48)  Dipengaruhi oleh rakan-rakan (2. dan 553 (7. seperti yang ditunjukkan dalam Jadua12 sebelum ini.9%) remaja amat bersetuju bahawa mereka merokok dengan sebab sedemikian.64)  Merokok ialah kelakuan yang lumrah dalam masyarakat (2. Di sini muncul teori induksi terus (direct induction) yang menjelaskan bahawa sesuatu kelakuan tercetus akibat daripada sesuatu permintaan atau paksaan yang dibiasakan.5%) remaja tidak bersetuju. Merokok kadang kala merupakan cara remaja me1awan norma ke1uarga. Bagi remaja di bandar-bandar. iaitu mereka merokok bukanlah sebab hendak melawan norma keluarga (atau menunjukkan marah pada keluarga).156 Jurnal Pendidikan 2004.6%) remaja tidak bersetuju bahawa mereka merokok sebab bapa atau abang menyuruh mereka pergi kedai untuk membeli rokok.  Merokok untuk menghilangkan kebosanan (2. seperti yang dinyatakan sebagai meredakan tekanan dan menghilangkan rasa bosan dan kesepian.76)  Merokok meredakan tekanan (stress) (2. Jika diamati 10 sebab utama. Kajian mendapati bahawa hanya 11.98)  Merokok untuk menghilangkan kesepian dan kebosanan (2. Dapatan kajian ini menunjukkan bahawa hanya sebilangan kecil remaja tidak berpuas hati dengan peraturan dalam keluarga. sebilangan besar (79.046 (13. fakta penting di sini ialah satu per empat (1/4) jumlah perokok remaja yang pernah di suruh oleh bapa atau abang untuk membeli rokok.47)  Ramai orang dalam komuniti merokok (2. atau mempunyai hubungan yang tegang dalam ke1uarga.56)  Merokok untuk berjaga hingga lewat malam (2.45) Sebab-sebab yang paling utama bagi remaja merokok tergolong dalam faktor psikologi.0% remaja yang amat bersetuju bahawa mereka merokok sebab hendak me1awan norma ke1uarga. Petunjuk utama bagi pemarkatan ialah skor min yang diberikan dalam kurungan mengikut susunan menurun.69)  Rokok mudah diperolehi atau dibeli (2.45)  Untuk mendapatkan nikmat merokok (2. mungkin ianya disebabkan oleh punca-punca berikut: . lalu ini menyebabkan mereka merokok.4%) yang agak bersetuju dengan sebab itu. Satu perkara yang penting di sini. Markat Kepentingan Sebab-Sebab Merokok Sebanyak 29 sebab-musabab merokok telah dikemukakan kepada remaja yang merokok. diikuti dengan memenuhi keperluan asas sekunder seseorang individu itu.7%) remaja yang agak setuju. Sebaliknya 5.369 (71. Akan tetapi. Isu psikologi seperti ingin memenuhi keperluan asas seperti kese1esaan diri salah satunya menjadi penyebab utama.65)  Merokok adalah menyeronokkan (2. Adakah perkara ini boleh mencetuskan kelakuan merokok? Seramai 1. Walau bagaimanapun.

v. Ini sejajar dengan teori pengaruh rakan sebaya (peer influence theory).kurang perhatian dan tunjuk ajar daripada ibu dan bapa. dan waktu dingin. atau bola keranjang. Bagi orang yang . Remaja merokok untuk berkumpul atau lepak bersama kawan-kawan. iaitu ada yang keluar rumah awal pagi. Mereka seronok mencuba pelbagai jenama rokok. iii. ii. selepas makan. Persekolahan . Memang tidak dinafikan bahawa ada pekedai yang tidak menjual rokok kepada remaja. badminton. meredakan tekanan dan kebosanan di sekolah atau rumah. Faktor ketiga penting ialah keseronokan kelakuan merokok. pekedai-pekedai hendaklah mematuhi undang-undang yang melarang remaja membeli rokok. Keluarga yang besar dan kurang privasi. oleh itu kurang dapat menikmati keseronokan material. ii. iii. Universiti Malaya 157 i. sarna ada di bandar atau di luar bandar.remaja tidak dapat bermain bola. remaja pada lingkungan umur 16 hingga 18 tahun terikut-ikut cuba merokok untuk berlagak seperti orang dewasa. Merokok menjadi lambang radikal dan keberanian mencabar norma. Kedua-dua ibu dan bapa pergi kerja . Waktu yang paling nikmat hisap rokok ialah waktu pagi. Faktor kelima ialah persahabatan. satu beban tambahan untuk cemerlang dalam peperiksaan. Sebagai ahli masyarakat yang prihatin. menghisap rokok pada temp at-temp at rahsia. namun ada juga pekedai yang mudah menjual kepada sesiapa jua pun atas dasar bemiaga. Faktor ini penting bagi perokok remaja yang sudah lama menghisap rokok.saban hari kena buat latihan pelbagai mata pelajaran di rumah hingga tiada masa untuk bermain atau beriadah. dan berasa sunyi duduk di rumah sebelum dan selepas sekolah. cabar-mencabar siapa berani hisap rokok di sekolah. Faktor keempat penting ialah kelumrahan (prevalence) tabiat merokok dalam masyarakat sekitar. dan ada yang pulang lewat petang. tetapi ditambah oleh beberapa perkara lain iaitu: i. Faktor keenam penting ialah nikmat merokok (pleasure of smoking). Keadaan hidup keluarga yang susah. iv. dan rokok menjadi elemen empati dan norma kumpulan (group norm). dan menghisap rokok dengan pelbagai gaya. punca-punca tekanan dan kebosanan adalah seperti yang dinyatakan di atas tadi. menoreh getah.rutin pergi dan balik dari sekolah. Justeru itu. berkebun. dan mentemak. Kerja sekolah buat di rumah . kemudian bilangannya meningkat ikut kemampuan mereka membeli. Kelas tuisyen . Kekurangan temp at bermain dalam kawasan kejiranan . Bagi remaja luar bandar. Mulamula mereka merokok dua atau tiga batang sehari. iaitu remaja merokok kerana ingin dipengaruhi oleh kawan-kawan yang merokok.ibu bapa menyuruh anak-anak ke pusat-pusat tuisyen. Orang dewasa dalam apa jua kelas dan status sosioekonomi kebanyakannya menghisap rokok. Faktor kedua yang mendorong kelakuan merokok di kalangan remaja ialah rokok mudah diperolehi atau dibeli. Membuat kerja kasar untuk keluarga seperti bertani. bergurau senda dan bercerita pelbagai hal yang bersangkut paut dengan alam remaja.Jurnal Pendidikan 2004. termasuk dalam keluarga.

Tidak ada sebab atau faktor tertentu yang mutlak (100%) atau sangat dominan yang mencetuskan sepenuhnya kelakuan merokok di kalangan remaja. terdapat interaksi atau gabungan beberapa teori yang menjelaskan kelakuan merokok di kalangan remaja. maka remaja boleh cuba-cuba bertindak dan berke1akuan seperti orang dewasa. tetapi lebih kepada ingin menjaga hati kawan. dan teori kawalan so sial. Dapatan ini agak menyokong teori meniru atau teori pengaruh sosial normatif. Walau bagaimanapun dapatan menunjukkan merokok bukan kriteria utama untuk memilih kawan. seakan-akan merokok ialah satu elemen budaya. Sejajar dengan kelumrahan budaya. Kelumrahan merokok dalam masyarakat Malaysia adalah satu fenomena ketara. Mereka ini mencabar norma moral yang ada. dan sebab ini sangat jarang dinyatakan dalam bahan rujukan tentang merokok. dapatan ini menyokong pada sebahagiannya teori meniru dan teori pembelajaran sosial. iaitu ada orang mencemuh dan ada orang menasihat remaja yang merokok. Tindakan remaja untuk merokok merupakan satu cara amalan budaya. Justeru itu. dan ini menjadi satu sebab penting yang mempengaruhi remaja untuk merokok. Sesuatu sebab dan faktor saling melengkapi antara satu sarna lain. Pengaruh bukanlah bermakna atas dasar paksaan atau desakan. Didapati bahawa faktor psikologi lebih kuat daripada iklan dalam mendesak remaja untuk merokok. misalnya teori pengaruh sosial informatif bertindan-tindih dengan teori pembelajaran. teori model peranan. Dapatan ini menunjukkan keutamaan teori neoklasikal yang menjelaskan remaja merokok sebagai satu cara yang radikal untuk mencabar rutin kehidupan dan norma masyarakat. maka persepsi remaja ialah merokok bukanlah perkara yang salah dari segi moral. Rokok menjadi bahan yang instrumental untuk fungsi berkawan dan bersembang hingga jauh malam bersama kawankawan. waktu paling nikmat merokok ialah waktu rehat bagi menghilangkan rasa jemu dan penat. Dapatan utama kajian ini ialah sebahagian besar remaja merokok kerana ingin meredakan tekanan dan menghilangkan kesepian dan kebosanan. dapatan ini menangkis teori meniru. Universiti Malaya \ sudah ketagih pula.158 Jurnal Pendidikan 2004. KESIMPULAN Kesimpulan keputusan kajian yang dibincangkan sebelum ini adalah terdapat interaksi antara pelbagai sebab yang mendorong remaja untuk merokok. antaranya yang banyak menyentuh tentang aspek psikologi. Pengaruh rakan sebaya adalah faktor penting yang mendorong remaja untuk merokok. Selain itu. Dapatan kajian ini menyangkal tanggapan umum bahawa iklan mempunyai pengaruh yang kuat dalam mendorong remaja untuk merokok. Dan bagi pekerja dan petani. . Justeru itu. teori meniru. yang kadang kala dirasakan tidak bermakna. Ini bermakna kurang sedikit daripada separuh remaja yang bertindak berlandaskan teori fungsian (functionalist theory). waktu paling nikmat merokok ialah selepas beberapa jam tidak dapat merokok. satu keadaan psikologi di mana diri rasa terkongkong dengan kegiatan-kegiatan rutin. Merokok dijadikan sebagai gerakbalas terhadap rangsangan untukmencari jalan keluar daripada keadaan tertekan dan bosan. Dapatan kajian menunjukkan sejumlah satu per tiga (33%) remaja menjadikan ini sebagai as as untuk mereka merokok. dan teori regangan. iaitu jika orang dewasa merokok. Salah satu lagi sebab remaja merokok ialah untuk berjaga malam. dan ini menjadikan sebab untuk remaja merokok. Kelakuan mereka merokok mendapat perhatian dan reaksi daripada orang lain dalam masyarakat.

Chassin. Firestone & P. R. atau individu persekitaran yang mahukan sesuatu dilakukan agar merokok bukan penyebab kepada penyakit kronik dalam diri seseorang individu itu...L... Psychosocial predictors of young adolescent cigarette smoking: A sixteen-month. dan ganjaran inilah yang terus-menerus mencetuskan keinginan merokok.. The tobacco industry: Making significant contributions to Malaysia s economy. W. Johnson. Sussman. (1985). A. J. D. Kersall. Kuala Lumpur: CMTM. S. W.edultobaccolbatcolhtmll14900/14932.132-l83). A. Ketagihan ini tidak mustahil terus berlaku kerana jika berdasarkan teori pelaziman tingkah laku. (1993). Mestel-Rauch. Penemuan dari kajian merokok ini boleh dijadikan panduan dalam mengenal pasti punca merokok dan seterusnya bertindak dari perkara tersebut sebagai rangsangan yang diperlukan untuk memulakan hidup tanpa rokok. 554-573. 10. McLaughlin. Psychological correlates of adolescent smokeless tobacco use.. Maidenhead. L. C. Presson. (1983).(1990). Cognitive social psychology: A guidebook to theory and research.ucsf.. Cigarette smoking: Why young people do it and ways of preventing it . seseorang individu itu merokok kerana inginkan ganjaran nikmat nikotin dalam rokok. Smoking: The social learning of an addiction. Kewujudan peneguhan untuk tujuan yang sarna juga dapat dikenal pasti dari penemuan kajian ini. Kajian ini diharap dapat membantu bagi mereka yang terlibat sebagai yang menghisap rokok. Hansen... Sherman. The psychology of significant moments & peak experiences in cigarette smoking: Underlying motives and semiological significance of smoking. S. L. J. (ms. Dent C.tobacco: Its contribution to the economic and social development of the Third World. Personality and Social Psychology Bulletin. (1987).). Collins.. Leaf. C c. 446-457.S. Walau bagaimanapun. London: EIU. d' Avernas. 133 -151.Jurnal Pendidikan 2004. Eiser. C. B. M. Flay.The Waterloo Study. R. three-wave longitudinal study. & Flay. Economist Intelligence Unit (1981). RUJUKAN BATCo.431-435. Confederation of Malaysian Tobacco Manufacturers (CMTM). c. J. (1998). A.. J. New York: Springer-Verlag. . W.&Sherman. 16 (1). Pediatric and adolescent behavioral medicine. & Ryan. J. Journal of Applied Social Psychology. B. Chassin.. (1985).J. J. 17. Juga masih belum terlalu lewat jika seorang penghisap rokok itu sarna ada remaja atau dewasa untuk berhenti merokok kerana dalam hidup manusia ini setiap rangsangan perlu ada gerakbalas dan gerakbalas akan berterusan jika ada peneguhannya. UK: McGraw-Hill. R. Presson...library. 3. B. R. Eiser. & Gioia. K. Addictive Behaviors.Social psychological contributions to the understanding and prevention of adolescent cigarette smoking. C. M. Dalam P.. Universiti Malaya 159 Dapatan kajian menunjukkan juga satu per empat (1/4) daripada jumlah remaja yang merokok menyatakan mereka berasa ketagihan bila tidak merokok. (1980). adalah masih mudah bagi remaja untuk menyingkirkan tabiat merokok berbanding dengan orang dewasa yang sudah lebih lama menghisap rokok dan lebih serius pula aras ketagihan mereka. Mcgrath (Ed. Journal of Social and Clinical Psychology. R. Dimuat turun daripada www. B.

23-42). (2002). Proescholdbell. Hofstetter. Jha. M. (200 1). Chaloupka.).. 1. & Paradis.311-319. New York: Academic Press. 179-186.llO-119. Sufean Hussin. Dalam S. Kuala Lumpur: Karisma. Syme (Ed. Dalam S. Cohen. DiFranza. New York: Oxford University Press. O. Dalam D. & Lewis. B. J. R. (2002). Universiti Malaya Gottlieb. [UICC Technical Report Series. Stacy. Pearson (Eds. Tobacco use and other risk behaviors: Cross-sectional and predictive relationships for adolescent orthodontic patients. R. K. (1985)..).. w. S.. A. W. Smoking and health in the Americas: A 1992 Report of the Surgeon General. 4 (3). J.. London: HEA. T. Health Education Quarterly. (2000). (2000). L. Tolerability of concurrent use of nicotine gum and smoking in healthy volunteers.. U. Department of Health and Human Services. Sussman.. B. A manual on smoking and children. 2 (2).. (1989). Home smoking restrictions and adolescent smoking.319-329. (1984).. B. Suburban youth in cultural crises. Ranson. M. Hall. e. 1. B. S. Is nicotine dependence related to smokers' support for restrictions on smoking? Nicotine & Tobacco Research. 5-22. (2004). 12. Chassin. Ferrence. & Slymen. L. R. & MacKinnon. International Union Against Cancer (1982).. 157-165. E. P. M. Reardon. e. and policy implications. G. Wills. R. K.. Social networks and social support. 159-167.). 580-584.. Stem. M. Bull. R. Sayers. Johnson. S. American Journal of Public Health. & Pederson. Wohlfart. O'Loughlin. New York: Academic.. Communication Monographs. F. J. Nicotine & Tobacco Research. London: Sage. & Nguyen. Nicotine & Tobacco Research. e. A. L. (1995). Social support and health (ms. M.. (1985). T.. 71. Atlanta. A. (1987). C. S. Geneva: UICe. J. Cohen & S. M.. K.. Zakarian. N. 1. Stages of adolescent cigarette smoking acquisition: Measurement and sample profiles. Tremblay. & Elder. GA: USDHHS. & H. de Groh. Merokok di kalangan remaja Malaysia (ms. Are we marketing the right message? Can kids really "just say no" to smoking. (1979).. (1985). Hovell. L. 12. M. W.. A. 109-114. D.. N. Dent. A. 3. L. R. Differential effects of cigarette price on youth smoking intensity.257-260. Kishchuk. (1980). 23-42). Global and regional estimates of the effectiveness and cost-effectiveness of price increases and other tobacco control policies. P. H. Social support and health (ms. & Flay. F.. Toward a theory of drug subcultures. P. 1. Health Education Authority. Nicotine & Tobacco Research. 3.. 73]. Sussman. 1.160 Jurnal Pendidikan 2004. S. 4 (2). D.. Addictive Behaviors. practice. Ashley. (2001). Lewis. Lacchetti. Cohen & S. 56. Nicotine & Tobacco Research 3 (2). J. W. (1992). M. & Wellman. Lan Liang & Chaloupka. M. Nicotine & Tobacco Research. J. ms. Social networks and social support: An overview of research... The hardest thing is the habit: A qualitative investigation of adolescent smokers' experience of nicotine dependence.. 1. Velicer.201-209. Towards a smoke-free generation. Stahl. Larkin. 307-324. F. R. (1989).. Prochaska.. W. Peer pressure and risk-taking behaviors in children. Nicotine & Tobacco Research. Theories on drug abuse. Developing school based tobacco use prevention and cessation programs. 4 (1). & Pahlm. Lettieri. Burton D. B. F. Symes (Ed. 2 (2).. (2002). M. 52). & Flay B. Conway. . Supportive functions of interpersonal relationships.. NIDA Research Monograph 30. R. S. D..

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful