Jurnal Pendidikan 2004, Universiti Malaya

141

DASAR WARGA SIHAT: ISU PSIKOLOGI FAKTOR REMAJA SEKOLAH MEROKOK

Sufean Russin Mariani Md Nor

ABSTRACT In line with the National Social Policy and Healthy Lifestyle Campaign, this paper presents the psychological aspect of teenage smoking among secondary school students in Malaysia. Based on several theories of psychology and social deviance, a study involving 7,499 teenagers from secondary schools was carried out all over Peninsular Malaysia. The findings revealed that teenagers smoked to alleviate boredom, relieve stress, and as a result of sociocultural influences. Advertising and peer pressure were not significant factors in teenage smoking. The findings also clarified several negative public perceptions towards teenagers who smoked.

PENGENALAN Fenomena masyarakat merokok merupakan tabiat manusia di mana kewujudannya boleh ditafsir dari pelbagai aspek, antaranya aspek sosiobudaya, kelumrahan, psikologi, pengaruh iklan, dan aspek pengaruh sosial. Dari aspek sosiobudaya, masyarakat menjadikan kelakuan merokok sebagai satu cara hidup, iaitu merokok dijadikan ukuran status kedewasaan, keranggian, kematangan, dan kesediaan memikul tanggungjawab di kalangan orang lelaki khususnya. Sebagai fungsi sosial, merokok ialah cara membina kerapatan persahabatan, malah rokok digunakan sebagai pemula bicara dan untuk merancakkan perbualan dalam kumpulan. Dari aspek kelumrahan, kelakuan merokok ialah gejala yang lumrah dalam masyarakat dan dianggap perkara biasa ditemui. Kelakuan itu pula tidak dianggap salah dari segi norma dan moral, dan ianya tidak pula dipandang sebagai perkara ganjil dan sumbang - kecuali bagi wanita yang merokok yang dianggap bukan wanita tulen. Dari segi psikologi, merokok merupakan cara untuk meredakan kepenatan bekerja, untuk menenangkan perasaan. Waktu merokok boleh dianggap sebagai waktu inkubasi di mana perokok menggunakan waktu ini untuk berfikir bagi menyelesaikan masalah. Ada juga orang merokok untuk menghilangkan rasa mengantuk bila berjaga malam, dan ada juga orang menyatakan merokok boleh mencetuskan inspirasi dan meningkatkan keupayaan berfikir. Ringkasnya dari aspek psikologi, merokok dianggap dapat memenuhi keperluan asas fisiologi manusia serta keperluan sekunder psikologi yang lain, seperti untuk mendapatkan pengiktirafan dan keselamatan. Dari segi pengaruh iklan, tabiatmerokok boleh dicetuskan oleh imej yang dipaparkan oleh iklan rokok seperti imej kebebasan, imej kemesraan, imej status, imej berani, imej macho, imej kepantasan lumba kereta, dan imej keseronokan. Imej-imej ini dikaitkan dengan jenama rokok tertentu yang menarik perhatian golongan muda. Imejimej ini

142

Jurnal Pendidikan 2004, Universiti Malaya

disampaikan melalui papan iklan, poster rokok di kedai-kedai dan melalui televisyen. Sesuai dengan ciri-ciri remaja yang sedang mencari identiti, merokok merupakan cara untuk meniru gaya hero atau heroin yang mereka gemari. Dan dari segi pengaruh sosial pula, merokok boleh didorong oleh desakan rakan sebaya atau orang di sekitar seperti di pub dan pusat hiburan. Dalam perkumpulan rakan sebaya, seseorang remaja diterima jika mereka boleh mempunyai identiti yang sarna. Sebagai contoh, dalam sesuatu perkumpulan mereka perlu berani merokok; jika tidak mereka dipulaukan oleh rakan-rakan. Dengan kepelbagaian perbezaan individu remaja ini, didapati mereka merokok dengan berbagai-bagai cara menyalakan api rokok, cara menyedut asap rokok, dan cara mengenakkan rasa rokok. Mereka belajar menikmati rokok dengan bertukar-tukar idea dan maklumat. Selain itu, kelumrahan orang merokok dalam komuniti menjadi mekanisma pembelaan diri mereka. Kelumrahan begini boleh mempengaruhi golongan muda untuk merokok atas alas an bahawa ramai orang di sekitar yang merokok, dan oleh itu tidaklah salah untuk mereka merokok.

KONSEP Psikologi Merokok Remaja tidak terus menjadi perokok serius atau terus menjadi ketagih pada rokok. Terdapat fasa perkembangan merokok, iaitu fasa pemerhatian, fasa induksi, fasa peneguhan (reiriforcement), fasa menikmati, fasa terbiasa, dan fasa ketagihan. Dalam fasa pemerhatian, kanak-kanak dan remaja memerhati tabiat merokok yang wujud dalam masyarakat, iaitu dalam kes Malaysia, adalah senario lumrah untuk melihat orang lelaki dewasa merokok. Pada persepsi sebahagian kanak-kanak dan remaja, merokok mempunyai nikmat yang tersendiri yang menyebabkan orang membeli rokok dan menghisapnya. Kajian menunjukkan kanak-kanak mula mencuba menghisap rokok setelah memerhati individu dewasa merokok (BATCo, 1999). Tidak menghairankan jika mereka didapati curi-curi hisap rokok (rokok daun atau puntung rokok). Terdapat sebahagian kanak-kanak dan remaja yang menyatakan merokok itu satu perbuatan tidak berfaedah, iaitu membazir wang untuk menyedut asap daun tembakau kering dan penyedutan asap yang tidak mengandungi apa-apa zat bagi kesihatan tubuh badan. Justeru itu, peringkat pemerhatian merupakan peringkat memerhati gelagat orang merokok dengan berbagai-bagai persoalan dan andaian tentang sebab, faedah, dan keburukan merokok. Pada peringkat induksi, sesetengah remaja cuba-cuba merokok atas beberapa sebab: untuk menyahut cabaran kumpulan rakan sebaya yang merokok; untuk menunjukkan mereka berani; untuk meniru cara gaya model peranan dalam wayang; untuk menjadi popular sebagai hero; dan untuk mendapatkan imej seperti dalam iklan. Pada peringkat ini, seseorang remaja merokok untuk suka-suka (just for fun) sahaja. Pada peringkat peneguhan, perokok awal berasa selesa semasa merokok kerana sudah dipandang cekap menyedut dan mengeluarkan asap rokok, dan mereka dipuji sebagai sudah mahir dan kelihatan matang. Sumber peneguhan datang dari rakan dan iklan. Ada perokok remaja menunjukkan gaya menghisap rokok jenama seperti dalam iklan, atau mereka hubungkan imej diri mereka seperti dalam iklan, iaitu contohnya imej nyaman (coo!), imej berge1ora, dan imej hebat dan pantas.

tangan ketar. mereka sentiasa mahu tidur. ii. menurut keadaan dan keperluan diri individu. Rajah 1 meringkaskan peringkatperkembangan merokok yang telah dibincangkan. contohnya pada kadar satu pek 10 batang sehari. Fasa prakeinginan . ada yang mahu hanya jenis menthol sahaja. Pada peringkat ketagihan.merokok sebagai tabiat rutin dan peningkatan pengambilan rokok . Adalah sesuatu kehilangan atau tidak kena jika mereka tidak menghisap rokok pada waktu-waktu tertentu. faktor iklan. perokok remaja menghisap rokok pada kadar tertentu. menilai. maka peneguhan bertukar kepada ketakutan dan tabiat merokok boleh dilupakan atau ditangguhkan. ada yang mahu tanpa penapis sahaja. dan ada selepas dua atau tiga tahun selepas mendapati menghisap rokok adalah perbuatan tidak berfaedah. cepat marah. Universiti Malaya 143 Ik1an-ik1an memberi tumpuan kepada konsep-konsep tertentu dengan tujuan untuk membina kesetiaan jenama. dan perkara utama yang diinginkan sangat selepas berbuka puasa ialah menghisap rokok sepuas-puasnya. Merokok di kalangan remaja juga didapati boleh mengukuhkan persahabatan mereka (BATeo. Mereka rasa berpinar dan bertenaga semula. temp at hiburan. Amalan kebiasaan merokok untuk beberapa tahun tanpa henti boleh menjadi satu ketagihan. Pada peringkat ketagihan. seseorang perokok berasa amat sukar untuk berhenti merokok. faktor persekitaran sosial. didapati bahawa terdapat interaksi pelbagai faktor dan sebab dalam fasa perkembangan menjadi perokok. atau dua pek 20 batang sehari. Selain daripada model fasa. Ada yang menghisap rokok begitu intensif dan kemudian membuang tabiat merokok selepas beberapa bulan.Jurnal Pendidikan 2004. Stem dan rakan (1987) menganjurkan satu model yang lebih ringkas iaitu fasa perubahan yang mengandungi tiga tahap iaitu: i. walaupun dalam keadaan tidak sihat. Daripada Rajah 1 berkenaan. Pada peringkat terlazim (menjadi tabiat). iii. perokok remaja mempunyai kebolehan merasa dan membezakan keunikan pelbagai jenama rokok. atau satu pek 20 batang sehari. Demikianlah peringkat perkembangan merokok yang dapat dikesan melalui pengalaman ramai perokok yang lanjut usia. jika amaran dan hukuman dikenakan kepada remaja dalam peringkat ini. seperti selepas minum kopi pagi dan selepas menikmati makanan panas dan pedas. sentiasa mahu makan. 1999). dan tidak boleh beri tumpuan kepada kerja. dan mereka memilih sesuatu jenama menurut cita rasa mereka. rendah harga diri. Deria rasa mereka sudah peka kepada nikmat asap daripada rokok yang berbeza-beza. Badan sudah serasi dengan bahan nikotin dalam rokok. seperti berpeluh. bangga. dan keputusan untuk merokok Fasa penerusan . rasa gelisah.berfikir.melihat orang lain merokok Fasa buat keputusan . Faktor persekitaran menyentuh suasana yang mendorong seseorang merokok seperti kelumrahan (prevalence) tabiat merokok dalam komuniti. Antara yang ditegaskan ialah faktor personaliti individu. dan budaya tempat kerja. Wa1au bagaimanapun. Pada peringkat penikmatan. Faktor personaliti meliputi sifat berani mengambil risiko. dan unik. Jika perokok berpuasa. Rajah ini telah diperbaiki dan dimajukan daripada rumusan Flay dan rakan (1983) yang hanya memberikan peringkatperingkat sebagai fasa satu hingga fasa lima. dan faktor rakan. seseorang perokok boleh menunjukkan tanda-tanda tidak normal jika mereka tidak mendapat rokok. Ada yang mahukan jenis kretek sahaja. dan ada yang mahu tembakau paip sahaja.

majalah. Teori model peranan menyatakan bahawa individu boleh mempelajari sesuatu melalui pemerhatian dan peniruan dari persekitaran. 1992). Ini dikatakan ego lampau (superego). Jika merokok dapat menonjolkan sifat berani dan unik. Sebaliknya jika perbuatan merokok itu mendapat hukuman dan cemuhan. Sebaliknya. nilai mesra. sikap. umpamanya orang kaya akan menghisap rokok atau cerut yang mahal. dan ia tidak mengambil kira konteks sosiobudaya. dan jenama rokok yang dihisap. Misalnya. dan tindakan yang berbeza daripada perkumpulan remaja Cina. dan lain-lain keturunan. maka perbuatan itu akan disingkirkan. Sosiologi Merokok Banyak kajian yang dibuat di negara-negara lain tentang kelakuan merokok dan kaedah mencegah merokok di kalangan remaja telah mengakibatkan kemunculan dua teori yang boleh menjelaskan faktor dorongan untuk menghisap rokok. 1990) menjelaskan bahawa sesuatu perbuatan yang mendatangkan ganjaran atau yang dapat memuaskan sesuatu keperluan akan mendorong perbuatan itu diulangi. fesyen rambut. . teori pelaziman tingkah laku (Skinner). Terdapat beberapa teori psikologi tentang tabiat merokok iaitu teori model peranan (Bandura). dan filem memaparkan pelbagai imej dan remaja memilih yang mana sesuai dengan personaliti yang ingin mereka bentuk dalam diri. dan mereka akan mengubah tingkah laku untuk menarik perhatian. Model ini diwujudkanhasil dari pengubahsuaian oleh penulis pertama dari model Flay et al. individu yang kurang ketinggiannya cuba bersikap berani dalam banyak perkara . Universiti Malaya Model ringkas ini tidak1ah 1agi sesuai untuk menjelaskan kerumitan interaksi sebab dan faktor dalam proses menjadi perokok. Teori psikoanalitik (Freud) menjelaskan sesuatu perbuatan itu adalah untuk menonjolkan kelebihan diri atau untuk menutup kelemahan diri. nilai nyaman. Masih dalam paradigma psikologi.orang ini dikatakan mempunyai ego terbantut (underdeveloped ego). Menghisap rokok pada segelintir individu boleh membuatkan mereka berasa tenang dan dapat mengatasi tekanan serta menambahkan keceriaan (Warburton. dan biasanya bertindak emosional. peringkatumur. perkumpulan remaja Melayu mempunyai nilai. Teori ini menerangkan bahawa remaja mudah meniru tingkah laku orang yang signifikan dalam proses membina identiti mereka. dua teori itu ialah teori pengaruh sosial normatif dan teori pengaruh so sial informatif. individu yang mempunyai kelebihan diri akan menonjolkan dengan bangganya kelebihan itu. dan tempat. Teori pengaruh sosial normatif menjelaskan bahawa remaja mempunyai perkumpulan mereka yang bertindak menurut konsensus yang ditetapkan oleh kumpulan. maka remaja akan mengulanginya. India.144 Jurnal Pendidikan 2004. nilai status tinggi. akhbar. Misalnya. Imej-imej yang dipaparkan oleh iklan rokok biasanya menggalakkan nilai bebas. dan teori psikoanalitik (Freud). Watakwatak utama dalam iklan menjadi teladan dan ikutan remaja dari segi pakaian. Teori pelaziman tingkah laku (Skinner. nilai lasak. dan nilai keunggulan. (1983). Media massa seperti televisyen.

Merokok di Kalangan Remaja Malaysia. Kuala Lumpur: Karisma Publications .Jurnal Pendidikan 2004. Fasa perkembangan am merokok Sumber: Sufean Hussin. Universiti Malaya 145 Rajah 1. 52. (2004). ms.

1989). Universiti Malaya Setiap perkumpulan mempunyai norma dan kepercayaan yang tersendiri. Oleh itu. Regoli dan Hewitt (2000) mengemukakan satu skema yang agak terperinci tentang teoriteori yang relevan. Collins & rakan 1987. seperti dalam Jaduall berikut. penjelasan teoretikal bagi perokok remaja adalah mirip penjelasannya bagi kelakuan devian seperti mabuk dan salah guna dadah. gaya unik. dalam setiap perkumpulan. Chassin & rakan 1985. Wills. 1980. kelakuan merokok dan kesannya wajar ditinjau dan dikupas secara lebih meluas lagi. maka semua ahli akan menghisap rokok (Larkin. Lewis & Lewis. Presson. Perkumpulan individu membina imejimej yang mereka gemari. dan sesiapa yang enggan akan diketepikan oleh ahli kumpulan yang lain atau digelar pengecut. teori pengaruh sosial normatif terserlah kesahannya dalam beberapa keadaan:      Tingkah laku yang jelas nyata diperlukan oleh perkumpulan Ganjaran atau pujian bagi akur pada kehendak perkumpulan Natijah negatifbagi sesiapa yang ingkar Kurang pengetahuan tentang kesan tindak-tanduk mereka Setiap individu menonjolkan kemahiran bercakap dan bercerita Satu lagi teori sosiologi ialah teori pengaruh sosial informatif yang menjelaskan bahawa remaja dalam proses pembinaan identiti mengumpul pelbagai maklumat tentang persekitaran mereka. Semua orang dalam perkumpulan mematuhi kehendak perkumpulan (group demands). jika perkumpulan menetapkan menghisap rokok adalah satu daripada norma dalam budaya perkumpulan. dan orang devian merupakan satu gangguan kepada kesejahteraan masyarakat sehingga mereka perlu dipulihkan atau diperbetulkan kelakuan mereka. dan tentang hal ehwal diri mereka. 1985. Chassin. 1986. Reardon. dan caranya ialah dengan melihat merokok sebagai satu kelakuan devian sosial. Bagi hal merokok. Eiser. 1985). 1985. ranggi. Walau bagaimanapun. perokok remaja boleh dikelaskan sebagai golongan delinkuen. Berlandaskan premis ini. tahap deviannya tidaklah seburuk stigmanya seperti perbuatan jenayah lain yang memerlukan mahkhamah menjatuhkan hukum. Sussman. 1979. & Sherman. Gottlieb. Dalam hal perokok remaja.146 Jurnal Pendidikan 2004. berani. Apa yang berlaku terhadap perokok remaja ialah mereka perlu didisiplinkan oleh institusi keluarga atau sekolah. . Maklumat yang diperoleh dikongsi bersama-sama rakan dan ia membentuk bank maklumat (information bank) bagi kumpulan. Misalnya. & Flay. mereka terpikat dengan imej kebebasan. Namun demikian. 1984. 1990. 1980. Menurut Sussman dan rakan (1995). individu-individu memaparkan tindakan-tindakan yang membayangkan keberanian bagi mendapatkan populariti dan penghormatan. Kedua-dua teori berkenaan masih terbatas dalam menjelaskan tingkah laku merokok dalam konteks sosiobudaya. Dengan demikian. dan tahan lasak (Eiser. Hall & Wellman. maka terdapat beberapa teori sosiologi lain yang lebih luas penjelasannya terhadap merokok sebagai gejala sosial. personaliti idola mereka. Devian bermakna tabiat yang terkeluar daripada norma moral dan undang-undang. Kekurangan kemahiran menolak tuntutan rakan untuk merokok merupakan faktor penting yang menyebabkan remaja terpaksa merokok (Hos & rakan. dan ia juga terbatas untuk peringkat induksi dalam perkembangan merokok. Johnson. iaitu orang bawah umur yang melakukan kesalahan kecil. 1985).

Bahagian berikut menjelaskan sebab-sebab remaja Malaysia merokok. hasil daripada kajian yang telah dijalankan. Universiti Malaya 147 Jadual 1. Teori-teori Delinkuen Sosial dan Aplikasi Polisi Pembetulan Setiap teori mempunyai kebenarannya tersendiri dalam konteks tertentu. . Orang merokok mempunyai pelbagai sebab yang menjadikan ia suka merokok dan terns merokok. dan dengan demikian sesuatu teori tidak bersifat mutlak dalam menjelaskan fenomena merokok.Jurnal Pendidikan 2004.

0%) pula bersetuju rakan-rakan kuat mempengaruhi mereka merokok. Kaedah yang digunakan dalam kajian ini adalah kaedah tinjauan (survey) dengan menggunakan soal selidik sebagai instrumen kajian.5%) remaja pula mengakui bahawa pengaruh rakan adalah pada aras sederhana.78.875 (51. Universiti Malaya KAEDAH KAJIAN Kajian ini dijalankan dengan berteraskan teori psikologi dan teori sosiologi.' HASIL KAJIAN J adual2 menunjukkan keputusan analisis data mengenai sebab merokok.499 orang perokok remaja yang berumur di antara 12 hingga 17+ tahun yang dikenal pasti oleh guru kaunseling sekolah di Semenanjung Malaysia. Secara amnya. Dapatan ini menjelaskan bahawa teori pengaruh sosial normatif atau teori model peranan tidak disokong oleh hampir 75% perokok remaja.614 (21. hero.148 Jurnal Pendidikan 2004. maka bias jawapan ialah kepada agak tidak bersetuju.7%) menyatakan bahawa merokok bukanlah sebab hendak tunjuk ranggi. Apakah yang boleh dilakukan untuk melemahkan kesan pengaruh rakan-rakan? Beberapa kajian lalu mendapati bahawa keluarga boleh bertindak sebagai penghalang kepada kelakuan merokok. sementara yang sebahagian lain pula tidak menyokong teori ini. oleh kerana skor min (purata) bagi item C 1 ialah 1.499 remaja yang ditanya. Item-item soal selidik telah dibina sebanyak 29 item bagi menyoal mengenai perkara yang mendorong pengisapan rokok. atau macho. Kebanyakan orang beranggapan bahawa remaj a merokok disebabkan oleh pengaruh dan desakan kawan-kawan. seramai 5. dan ini bermakna bahawa amnya pengaruh rakan merupakan sebab yang sederhana penting. atau berlagak seperti hero. teori pengaruh sosial informatif di sokong oleh sebahagian remaja sahaja. Dengan demikian.47.524 (73.2%) menyatakan sebab demikian sebagai sederhana dan seramai 892 (11. Seramai 1. dan seramai 1. Adakah teori ini benar? Daripada jumlah 7. remaja merokok disebabkan mereka ingin menjadi dewasa dan ingin mempunyai keistimewaan sebagai orang dewasa yang boleh memikul pelbagai peranan dalam masyarakat. dan ini bermakna remaja merokok bukanlah hendak tunjuk berani dan berlagak sebagai hero. seramai 472 (6.9%) remaja menyatakan sebab itu adalah yang utama sekali mendorong mereka merokok. Tahap sebab itu dimarkatkan dari '1 = tidak langsung menjadi sebab' kepada '5 = sangat tinggi sebagai sebab. Namun demikian. Tetapi bagaimana pula jika ada ahli keluarga seperti bapa dan abang yang merokok? Maka altematif yang berkesan sebarannya ialah siaran-siaran televisyen yang memaparkan kesan merokok terhadap fisiologi dan persekitaran.867 (14. Ada teori psikologi sosial menyatakan bahawa remaja merokok untuk menjadi ranggi. Skor min ialah 2.7%) remaja menyatakan bahawa desakan kawan-kawan bukanlah sebab yang mengakibatkan mereka merokok. Malahan pendapat ini disokong oleh beberapa kajian di luar negara. Remaja yang merokok membayangkan ketaksabaran ingin . atau kelihatan macho. Sampel kajian terdiri daripada 7. dan perbincangan seturusnya adalah berdasarkan jadual ini. Dari segi sosiobudaya. tetapi adakah ini memang benar? Kajian ini mendapati bahawa seramai 3.

6%) remaja menyatakan bahawa mereka merokok bukanlah untuk menjadi dewasa. Universiti Malaya 149 jadi dewasa.280 (17.Jurnal Pendidikan 2004. Bilangan dan Peratus Respon Tentang Sebab Merokok .1 %) menyatakan bahawa ini adalah sebab sederhana. Jadual 2.548 (60. Skor min ialah 2. sementara 1.4%) remaja menyatakan bahawa memang sungguh benar mereka merokok kerana ingin menunjukkan kedewasaan mereka.518 (10. dan seramai 1.17. teori pengaruh sosial informatif dan teori pembelajaran sosial hanya disokong oleh satu per empat daripada jumlah remaja. Oleh yang demikian. Kajian mendapati seramai 4. iaitu keinginanjadi dewasa merupakan sebab yang kecil.

199 (56. Sebagai menyelami sikap remaja dengan lebih mendalam lagi. Walau bagaimanapun. maka tidak salah mereka merokok. seramai 4.0%) menyatakan bahawa keinginan kelihatan unik dan tenang (cool and unique) .864 (64.150 Jurnal Pendidikan 2004. dan teori pembelajaran sosial adalah benar pada sebahagiannya sahaja. dan selebihnya 1. seramai 963 (12. iaitu seramai 4. Universiti Malaya Satu keputusan kajian yang menarik perhatian. iaitu orang dewasa yang merokok menjadi teladan bagi remaja. teori meniru. teori tingkah laku. Mereka mungkin menganggap bahawa kalau bapa atau abang merokok.9%) remaja menyatakan kehadiran perokok di dalam keluarga bukan menjadi sebab utama mereka merokok. Ini bermakna hampir satu per tiga bilangan remaja bersetuju bahawa bapa atau abang yang merokok boleh mendorong mereka merokok.3%) remaja berpendapat bahawa kehadiran perokok di dalam keluarga memang menjadi sebab utama mereka merokok.518 (20.8%) remaja menyatakan sebab tersebut pada aras sederhana. Dalam hal ini.

541 (26. tekanan amat jarang dinyatakan dalam mana-mana bahan rujukan sebagai perkara penting dalam kelakuan merokok di kalangan remaja. iaitu secara amnya sebab mengikut trend tidaklah penting. peranan. Adakah remaja merokok sebab hendakkan keseronokan? Hampir separuh (47. dan ini bermakna bahawa sebab tekanan perasaan adalah agak penting sebagai perkara yang mendorong remaja untuk merokok.123 (15. wujud satu teori baru. Tekanan sebegini mendorong remaja mencari jalan ke1uar dengan cara-cara tertentu termasuklah melepak dan merokok dengan kawankawan. kritikan stereotaip terhadap sebab-sebab remaja merokok harus dihindari. Banyak iklan rokok memaparkan keseronokan merokok. dan 1.1%) remaja menyatakan amat setuju.5% remaja menyatakan merokok sekadar suka-suka. Sebagai perhatian penting. dapatan kajian ini menunjukkan ketepatan teori ketidaktentuan sosial dalam menjelaskan peningkatan jumlah remaja yang merokok. Adakah tekanan (stress) merupakan sebab kritikal yang mendorong remaja merokok? Kajian ini mendapati bahawa seramai 3.686 (35.680 (62.9%) perokok remaja menafikan bahawa tekanan perasaan adalah sebabnya. dan norma yang pelbagai. Memandangkan skor min ialah 2. Justeru.38.64.246 (16. standard. dan 20.523 (46. sementara seramai 1. Universiti Malaya 151 bukanlah perkara yang menyebabkan mereka merokok. dan ini boleh menimbulkan tekanan. Skor min bagi perkara ini ialah 2.0%) agak bersetuju.17.9% yang lain menyatakan sebab tersebut pada aras sederhana. Justeru itu. sementara 29. Merokok merupakan trend ramai remaja mas a kini. khususnya di kalangan remaja di bandar-bandar besar dan yang masih bersekolah. hanya dua per lima remaja Malaysia menyokong teori psikoanalitik dan teori pengaruh sosia1 informatif. dapatan ini agak luar biasa sedikit bagi golongan remaja. dan separuh yang lain merokok kerana suka-suka.6%) remaja menyifatkan sebab itu sebagai sederhana. khususnya remaja perempuan. sementara 1. Justeru. Remaja mas a kini hidup dalam dunia yang penuh cabaran yang mempunyai permintaan.8%) remaja menyatakan tekanan sebagai sebab paling utama. dan 1. dan ini menunjukkan bahawa hampir separuh daripada jum1ah remaja adalah perokok serius.Jurnal Pendidikan 2004. dapatan kajian ini menyokong pada sebahagian kecilnya teori psikoanalitikal yang menyatakan bahawa perasaan unik dan nyaman adalah akibat superego terbantut atau superego melampau. dan seterusnya menzahirkan semangat saling memahami agar dapat diterima dalam perkumpulan yang . Tekanan ialah satu keadaan psikologi yang mengganggu emosi dan keseimbangan mental seseorang individu. Secara amnya.3%) remaja menyatakan memang keinginan untuk kelihatan unik dan tenang menjadi sebab utama mereka merokok. Skor min bagi hal ini ialah 2. yang menyatakan bahawa orang me1akukan sesuatu perkara kerana ingin menyelami atau menghayati mentaliti dan sikap orang lain dalam sesuatu keadaan. cuma orang dewasa yang bekerja yang menyatakan bahawa mereka merokok untuk meredakan tekanan perasaan. Adakah remaja sekarang taksub dengan perubahan trend-trend (trend conscious)? Seramai 4. Skor min bagi sebab ini ialah 2. oleh itu. sementara seramai 1.2%) meletakkan sebab itu pada aras sederhana.69. maka sebab sedemikian ada1ah sederhana penting.4%) remaja menyangkal bahawa mereka merokok disebabkan hendak mengikut trend.0%) remaja berpendapat mereka merokok bukan kerana seronok-seronok hendak hisap rokok. iaitu teori empati sosial. dan 2. jangkaan. Dengan demikian.141 (15.898 (25.

Tiada cara lain yang lebih mencabar dan menyeronokkan untuk mereka lakukan.6%) remaja menyatakan hendak tunjuk berani sebagai sebab utama dan 803 (10.2%) menyangkal atau tidak bersetuju bahawa penerimaan rakan sebaya adalah sebab yang mendorong remaja merokok.152 Jurnal Pendidikan 2004.743 (76.022 (80. lni bermakna bahawa keputusan ini kurang menyokong teori pengaruh sosial informatif dan teori psikoanalitik. Dapatan ini juga menunjukkan bahawa merokok ialah cara untuk remaja menghilangkan kebosanan dengan situasi hidup mereka saban hari. Seramai 3. Adakah iklan benar-benar satu pendorong penting? Daripada kajian ini. teori regangan.450 (19. Adakah hal ini benar? Jawapannya tidak seperti yang dijangkakan.98. dan selain itu merokok boleh membuat seseorang kelihatan seksi dan sofistikated.125 (41. Dapatan ini menyangkal teori meniru (emulation). dan ini menunjukkan bahawa kebosanan merupakan sebab yang agak berpengaruh untuk mendorong remaja untuk merokok.316 (84. Hanya seramai 558 (7. dan 472 (6. Hanya seramai 792 (10. Skor min ialah 2.036 (80. atau teori pembelajaran so sial. cara yang tidak langsung adalah berupa iklan di televisyen tentang baju atau tajaan bola sepak. dan seramai 1. Hanya sebilangan kecil sahaja. Adakah kebosanan menjadi sebab penting bagi remaja merokok? Jawapan remaja ialah "ya.4%) remaja menyatakan iklan bukanlah sebab yang mendorong mereka untuk merokok.0%) remaja menyatakan bahawa kebosanan bukanlah sebab penting bagi mereka merokok.2%) yang menyatakan bahawa iklan mempengaruhi mereka merokok.777 (37. Justeru itu. Bagaimana dengan keputusan kajian? Hanya seramai 729 (9. Masyarakat mempunyai tanggapan bahawa satu faktor penting yang menyebabkan remaja merokok ialah pengaruh iklan. Ada remaja perempuan berpendapat bahawa merokok boleh mengurangkan keinginan nafsu makan. Keputusan kajian ini hampir serupa dengan keputusan perihal inginjadi hero atau macho. iaitu ke arah aras sederhana setuju. seramai 2.5%) pula menyatakan sebab itu sebagai sederhana. sementara seramai 6. dan kalau secara langsung iklan poster-poster rokok di kedai-kedai dan restoran-restoran.6%) remaja menyatakan kebosanan sebagai sebab yang kuat bagi menghisap rokok.5%) menyatakan penerimaan rakan sebaya sebagai sebab yang kuat untuk merokok. oleh itu ini membantu mengurangkan berat badan. Majoriti remaja iaitu 6. Penerimaan dalam sesuatu kumpulan rakan sebaya dikatakan sebagai sebab penting yang mencetuskan keinginan merokok." dan ini sesuatu yang di luar jangkaan.7%) remaja agak bersetuju dengan sebab itu. Fakta ini bermakna merokok atau tidak bukannya dasar dalam berkawan.5%) remaja menyatakan bahawa sebab ini tidak berasas. Adakah remaja merokok untuk berani? Seramai 5. iaitu 687 (9.6%) remaja menyatakan mereka merokok bukan untuk menunjukkan keberanian dalam kelakuan mereka. iaitu rakan-rakan yang tidak merokok boleh menerima orang yang merokok dalam perkumpulan. Keberanian adalah satu ciri yang perlu untuk melakukan sesuatu yang luar biasa. Dapatan ini menonjolkan satu teori lain iaitu teori neoklasik yang menyatakan bahawa remaja melakukan sesuatu perbuatan kontroversial (seperti merokok) kerana mereka merasa adalah lebih berfaedah bagi mereka mencabar cara hidup yang membosankan atau norma sosial yang tidak bermakna. . sarna ada secara langsung atau tidak langsung. teori model peranan. Universiti Malaya radikal dan mencabar. Kalau di Malaysia. seramai 6.3%) menyatakan sebagai sebab sederhana.8%) remaja sangat bersetuju dengan sebab merokok untuk mengurangkan berat badan. Walau bagaimanapun.

45. iaitu mereka mungkin tahu tetapi terns merokok atau mereka merokok atas sebab-sebab lain. Secara amnya. Di sini muncul satu teori barn iaitu teori defisit ilmu (ignorance) yang menjelaskan bahawa seseorang pengguna yang tidak tahu tentang bahaya sesuatu produk akan terns menggunakan produk tersebut. dan orang akan berubah kelakuan mereka sekiranya mereka tahu tentang kesan negatif sesuatu barangan. Perkara seumpama teori ini sangat sering berlaku dalam masyarakat.269 (16. Namun.5%) remaja menyatakan ketagihan menyebabkan mereka merokok atau terns merokok. Skor min bagi sebab ini ialah 2.5%) remaja menafikan mereka merokok untuk menikmati rasa rokok. dan sebaliknya seramai 4.8%) remaja menyatakan sebab demikian pada kadar sederhana sahaja. dua per lima (2/5) daripada jumlah remaja menyatakan bahawa ketiadaan pengetahuan tentang bahaya merokok dari segi kesihatan menyebabkan mereka ingin dan terns merokok.267 (16.Jurnal Pendidikan 2004. Keseringan merokok boleh menyebabkan ketagihan. Sejak dekad 1970-an. iaitu elemen nikmat secara amnya boleh mendorong sebahagian remaja untuk cuba merokok.0%) menyatakan sikap tidak peduli ibu bapa bukannya sebab untuk mereka merokok.831 (24.650 (22. Dapatan ini bermakna bahawa anggaran 40. Adakah remaja merokok kerana ingin merasakan nikmat rokok? Sejumlah 3.339 (44.434 (59. Apakah pendapat remaja? Didapati seramai 1.0% remaja adalah perokok terbiasa (habitual smokers) di mana separuh daripadanya sudah merasakan .247 (56. Tambahan lagi. sementara 1.012 (53. 4. Sebaliknya. iaitu kawalan ibu bapa dan komuniti adalah penting dalam proses menangani gejala remaja yang merokok.1%) remaja menyatakan ketiadaan pengetahuan tentang bahaya merokok bukan menjadi sebab mereka merokok.131 (15. Ibu bapa tidak menegur mereka merokok. seramai 1. Sekali lagi sebab hedonistik amat jarang dinyatakan oleh para pengkaji lalu sebagai faktor pendorong bagi remaja merokok.1 %) remaja sederhana setuju dengan sebab tersebut.6%) remaja menyatakan merokok kerana ingin merasakan nikmatnya. atau muzik yang mengkhayalkan. faktor ketiadaan pengetahuan tentang bahaya merokok sangat jarang dijadikan topik kajian dalam bidang sosiologi dan pendidikan. Seperkara lain.6%) remaja amat tidak bersetuju bahawa ketagihan adalah sebab mereka merokok. maka itu adalah pilihan mereka. seramai 4. Dapatan kajian ini menampilkan kesahihan teori kawalan sosial. Universiti Malaya 153 dapatan kajian ini mempersoalkan kesahihan teori pengaruh sosial normatif.0%) remaja menyatakan bahawa ketiadaan pengetahuan tentang bahaya merokok menjadi sebab yang kuat untuk mereka merokok. Dapatan kajian ini menunjukkan kesahihan pada sebahagianya teori hedonistik klasik.550 (74. bagi mereka yang tahu tetapi terns tidak berubah. sementara 1.0%) remaja menyatakan bahawa sikap tidak peduli ibu bapa menyebabkan mereka rasa bebas untuk merokok.9%) remaja menyatakan sebagai sebab sederhana. Ini bermakna ibu bapa ambil berat dan menegur kelakuan merokok anak remaja mereka. Adakah kekurangan maklumat tentang bahaya merokok menjadi sebab untuk orang muda dalam masyarakat Malaysia merokok? Daripada kajian didapati bahawa seramai 1. seramai 658 (8. Perokok sering menyatakan bahawa rokok mempunyai nikmatnya sendiri. Tetapi. Adakah ini benar? Kajian ini mendapati seramai 5. Selanjutnya terdapat sangkaan bahawa ibu bapa yang bersikap tidak peduli boleh memberi kebebasan kepada remaja untuk merokok. Implikasinya ialah lebih banyak makalah atau buletin perlu diedarkan oleh Kementerian Kesihatan kepada remaja tentang kesan-kesan negatif merokok. kajian-kajian saintifik mendapati merokok mempunyai risikonya. Walau bagaimanapun. seperti juga dengan minuman yang memabukkan.

iaitu nasihat dan larangan daripada orang dewasa kepada orang muda supaya jangan merokok. Kelakuan merokok ialah satu lambang dan laluan budaya ke arah menjadi dewasa (rite a/passage).335 (17.1%) remaja tidak bersetuju dengan sebab tersebut. Wa1au bagaimanapun. ada pe1bagai cara dan alasan bagi remaja mendapatkan rokok.154 Jurnal Pendidikan 2004.3%) pula agak bersetuju.7%) remaja menyangkal bahawa berfoya-foya dengan rakan di waktu malam sebagai sebab untuk mendorong mereka merokok. dapatan kajian ini hanya separuh menyokong kesahihan teori kawalan sosial sebagai cara mengurangkan sesuatu gejala. dapatan kajian ini menunjukkan bahawa merokok sebagai satu fenomena sosiobudaya mempengaruhi dua per lima (2/5) remaja dalam masyarakat untuk merokok. Dan secara amnya. Satu lagi elemen yang boleh mengurangkan kelakuan merokok. Dan segi bahan rujukan. dan ini merupakan e1emen yang bo1eh menyebabkan ramai remaja cuba merokok. lni bermakna bahawa merokok ialah kelakuan yang tidak salah dari segi moralnya. Sebaliknya. Adakah ini elemen yang menyebabkan remaja merokok? Seramai 2. di warung-warung. Oleh itu. Sememangnya secara undang-undang dinyatakan bahawa remaja bawah umur 18 tahun tidak boleh membe1i rokok dan pekedai dilarang menjua1 rokok kepada mereka.057 (54. Seba1iknya. Secara amnya. Walau bagaimanapun.7%) tidak bersetuju dengan sebab terse but. dapatan kajian ini menyokong pada sebahagiannya kesahihan teori pembelajaran sosial dan teori meniru. ada sebab-sebab lain yang 1ebih penting 1agi daripada sebab kedai mudah menjua1 rokok.026 (53.1 % remaja amat bersetuju dengan sebab ini sebagai mendorong mereka untuk merokok. 4. Telah dinyatakan bahawa kelakuan merokok adalah fenomena lumrah dalam masyarakat.4%) remaja menyokong teori fungsian. Adakah kurangnya nasihat dan larangan daripada orang dewasa menjadi sebab untuk remaja .foya dan fungsi mencegah mengantuk.070 (14.8%) remaja agak bersetuju. Justeru itu. Dapatan ini juga agak menyokong teori tingkah 1aku yang menjelaskan bahawa sesuatu kelakuan (seperti merokok) yang mendatangkan ganjaran yang menyeronokkan akan mendorong remaja terus-terusan menunjukkan kelakuan itu. dan di pasaraya. kajian ini menunjukkan bahawa kurang separuh (44. Satu tabiat yang biasa kita lihat sekarang ini ialah remaja suka berkumpul di waktu malam di temp at-temp at tertentu seperti di siberkafe. jika orang dewasa boleh merokok. Seramai 2. Namun secara amnya. sementara 1. Terdapat pandangan 1umrah bahawa rokok mudah dibeli. Adakah ini menjadi elemen yang menyebabkan remaja merokok? Kajian ini mendapati bahawa 25% remaja amat bersetuju dengan sebab tersebut.391 (18. hampir separuh bi1angan remaja menuding jari kepada pekedai sebagai sebab untuk mendorong mereka merokok.654 (48. dan seramai 1. oleh itu. contohnya melalui rakan yang lebih dewasa membeli rokok atau mendapatkan melalui kedaikedai tertentu. Universiti Malaya mereka sudah ketagih dengan rokok.253 atau 30. Adakah ini benar? Kajian ini mendapati bahawa secara amnya pandangan ini adalah sederhana benar. sementara seramai 1. seramai 3. seramai 4.5%) remaja agak bersetuju dengan perkara ini. Oleh itu. maka remaja pun boleh merokok.308 (30. sebab berfoya ini adalah sederhana penting dalam kegiatan merokok di kalangan remaja. di mana teori ini menjelaskan bahawa merokok mempunyai fungsi berfoya.8%) remaja menyatakan bahawa mereka mudah membeli rokok dan kedaikedai dan perkara ini mendorong mereka merokok. berfoya-foya di waktu malam jarang sekali disebutkan sebagai sebab merokok walaupun ada pendapat yang menyatakan merokok boleh menghilangkan mengantuk.

Jurnal Pendidikan 2004.115 (14. Mungkin 1/3 jumlah remaja berkenaan yang pemah pergi ke siberkafe. Secara amanya. sebagai menguji ketekalan (consistency).440 (72. Universiti Malaya 155 merokok? Kajian mendapati seramai 1. dan 10.5%) remaja agak bersetuju. Adakah ternan wanita/lelaki mempengaruhi remaja merokok? Sebilangan besar remaja (82. Akan tetapi. dan sebilangan besamya tidak kenaI dan tidak pemah pergi ke siberkafe.4%) remaja tidak bersetuju bahawa mereka merokok kerana hendakkan imej kebebasan.514 (60. remaja tetap mahu merokok walaupun ia salah dari segi moral atau undang-undang.562 (20. Bersabit dengan isu moral yang telah disebutkan terdahulu. kajian ini mendapati hanya satu per empat (1/4) remaja menyokong teori kawalan sosial. Namun seramai 4. Namun seramai 5.9%) remaja agak bersetuju dengan sebab tersebut. bukanlah urusan orang lain untuk mendorong atau tidak mendorong mereka untuk merokok. Kajian ini mendapati bahawa 69. dan ini menunjukkan bahawa sebab ini agak penting dalam mendorong remaja untuk merokok.5% remaja menafikan bahawa siberkafe menyebabkan mereka merokok.603 (61. tidak semua tempat ada siberkafe dan tidak semua remaja pergi ke siberkafe.6%) menyatakan bahawa mereka merokok tanpa pengaruh ternan wanita/ lelaki. namun itu bukanlah sebab penting untuk mereka merokok. sementara 1. tetapi di bandar-bandar tiada siapa berani hendak tegur dan nasihat para remaja yang merokok.204 (16. Dengan kata lain.5%) remaja menyatakan bahawa merokok tidak salah dari segi moral dan ini menjadi sebab yang kuat untuk mendorong mereka merokok. Sekali lagi. bukannya tiadanya nasihat atau teguran orang tua. iaitu kekurangan kawalan disiplin dalam masyarakat menyebabkan orang membuat sesuatu perkara sesuka hati mereka. dan 1. Sekali lagi juga. remaj a merokok sebab hendakkan imej kebebasan. Justeru itu." Secara amnya skor min bagi item ini ialah 2. Seramai separuh menjawab "ya" dan separuh yang lain jawab "tidak.527 (20. seramai 4. Secara amnya. dan hanya satu per tiga (1/3) yang merokok kerana harga diri (self-esteem) mereka rendah. Ada pendapat menyatakan bahawa siberkafe yang buka 24 jam adalah tempat lepak remaja dan ramai remaja merokok di situ. Hanya 15% remaja bersetuju bahawa ternan wanita/lelaki menyebabkan mereka merokok.5%) remaja menganggap imej kebebasan sebagai sebab penting untuk mereka merokok.4% agak bersetuju dengan sebab itu. apakah pandangan remaja tentang nilai moral merokok? Kajian mendapati bahawa seramai 1. pengkaji meminta remaja menjawab sarna ada orang di sekitar mereka mempengaruhi mereka merokok.2%) menyatakan walaupun merokok tidak salah dari segi moral. dan 786 (10.56.5%) remaja tidak bersetuju dengan sebab itu. tiga per lima (3/5) daripada jumlah remaja menyatakan imej kebebasan tidak penting. dapatan kajian ini menunjukkan hanya sebilangan kecil (kurang 1/3) menyatakan siberkafe berperanan penting bagi mendorong mereka merokok. Hanya 18.1%) remaja agak bersetuju dengan sebab tersebut. Sebagai perhatian. Adakah ini satu sebab penting bagi remaja merokok? Hanya 1.9%) remaja amat bersetuju bahawa tiadanya nasihat dan teguran dari orang tua menyebabkan mereka merokok.1 % remaja amat bersetuju dengan sebab tersebut.270 (16. Oleh itu. Menurut tanggapan ramai orang. Mereka merokok atas sebab-sebab lain. dapatan ini tidak menyokong teori pengaruh rakan (peer influence) atau teori empati dalam konteks kelakuan delinkuen. separuh daripada jumlah remaja yang menyokong kesahihan teori pengaruh sosial normatif. iaitu remaja merokok sebab . Perkara ini mungkin boleh dibuat di dalam komuniti kampung.

Akan tetapi.76)  Merokok meredakan tekanan (stress) (2. atau mempunyai hubungan yang tegang dalam ke1uarga. Adakah perkara ini boleh mencetuskan kelakuan merokok? Seramai 1.69)  Rokok mudah diperolehi atau dibeli (2. Bagi remaja di bandar-bandar.046 (13. seperti yang ditunjukkan dalam Jadua12 sebelum ini. Universiti Malaya orang ramai di sekitar mereka merokok.64)  Merokok ialah kelakuan yang lumrah dalam masyarakat (2.65)  Merokok adalah menyeronokkan (2. Merokok kadang kala merupakan cara remaja me1awan norma ke1uarga.5%) remaja tidak bersetuju.47)  Ramai orang dalam komuniti merokok (2. Kajian mendapati bahawa hanya 11. Jika diamati 10 sebab utama. iaitu mereka merokok bukanlah sebab hendak melawan norma keluarga (atau menunjukkan marah pada keluarga).6%) remaja tidak bersetuju bahawa mereka merokok sebab bapa atau abang menyuruh mereka pergi kedai untuk membeli rokok. Isu psikologi seperti ingin memenuhi keperluan asas seperti kese1esaan diri salah satunya menjadi penyebab utama.56)  Merokok untuk berjaga hingga lewat malam (2.4%) yang agak bersetuju dengan sebab itu. Petunjuk utama bagi pemarkatan ialah skor min yang diberikan dalam kurungan mengikut susunan menurun.48)  Dipengaruhi oleh rakan-rakan (2. lalu ini menyebabkan mereka merokok.  Merokok untuk menghilangkan kebosanan (2.45) Sebab-sebab yang paling utama bagi remaja merokok tergolong dalam faktor psikologi. diikuti dengan memenuhi keperluan asas sekunder seseorang individu itu. Walau bagaimanapun. iaitu terdapat bapa yang menyuruh anak-anak pergi ke kedai untuk membeli rokok. dan 553 (7. Sebaliknya 5. fakta penting di sini ialah satu per empat (1/4) jumlah perokok remaja yang pernah di suruh oleh bapa atau abang untuk membeli rokok.369 (71. Di sini muncul teori induksi terus (direct induction) yang menjelaskan bahawa sesuatu kelakuan tercetus akibat daripada sesuatu permintaan atau paksaan yang dibiasakan.45)  Untuk mendapatkan nikmat merokok (2. maka markat (rank) bagi sebab utama yang mendorong remaja untuk merokok adalah seperti scnarai berikut. Markat Kepentingan Sebab-Sebab Merokok Sebanyak 29 sebab-musabab merokok telah dikemukakan kepada remaja yang merokok. Dapatan kajian ini menunjukkan bahawa hanya sebilangan kecil remaja tidak berpuas hati dengan peraturan dalam keluarga. seperti yang dinyatakan sebagai meredakan tekanan dan menghilangkan rasa bosan dan kesepian. dan 956 (12. Dari dapatan yang utama persoalan apakah yang menyebabkan remaja rasa tertekan dan bosan perlu dianalisa dengan teliti.98)  Merokok untuk menghilangkan kesepian dan kebosanan (2. mungkin ianya disebabkan oleh punca-punca berikut: .9%) remaja amat bersetuju bahawa mereka merokok dengan sebab sedemikian. sebilangan besar (79.156 Jurnal Pendidikan 2004.7%) remaja yang agak setuju.0% remaja yang amat bersetuju bahawa mereka merokok sebab hendak me1awan norma ke1uarga. Satu perkara yang penting di sini.

Faktor keenam penting ialah nikmat merokok (pleasure of smoking). punca-punca tekanan dan kebosanan adalah seperti yang dinyatakan di atas tadi. Bagi orang yang . Merokok menjadi lambang radikal dan keberanian mencabar norma. Faktor kedua yang mendorong kelakuan merokok di kalangan remaja ialah rokok mudah diperolehi atau dibeli. Kedua-dua ibu dan bapa pergi kerja . tetapi ditambah oleh beberapa perkara lain iaitu: i. termasuk dalam keluarga. Keadaan hidup keluarga yang susah. iii. v. dan ada yang pulang lewat petang. Persekolahan . badminton. ii. iii.Jurnal Pendidikan 2004. kemudian bilangannya meningkat ikut kemampuan mereka membeli.ibu bapa menyuruh anak-anak ke pusat-pusat tuisyen. Waktu yang paling nikmat hisap rokok ialah waktu pagi. remaja pada lingkungan umur 16 hingga 18 tahun terikut-ikut cuba merokok untuk berlagak seperti orang dewasa. Faktor kelima ialah persahabatan. iv. Orang dewasa dalam apa jua kelas dan status sosioekonomi kebanyakannya menghisap rokok. Faktor ini penting bagi perokok remaja yang sudah lama menghisap rokok. atau bola keranjang. menoreh getah. dan menghisap rokok dengan pelbagai gaya. Justeru itu.saban hari kena buat latihan pelbagai mata pelajaran di rumah hingga tiada masa untuk bermain atau beriadah.kurang perhatian dan tunjuk ajar daripada ibu dan bapa. dan mentemak. Memang tidak dinafikan bahawa ada pekedai yang tidak menjual rokok kepada remaja. selepas makan.remaja tidak dapat bermain bola. dan rokok menjadi elemen empati dan norma kumpulan (group norm). oleh itu kurang dapat menikmati keseronokan material. meredakan tekanan dan kebosanan di sekolah atau rumah. Universiti Malaya 157 i. pekedai-pekedai hendaklah mematuhi undang-undang yang melarang remaja membeli rokok. Faktor keempat penting ialah kelumrahan (prevalence) tabiat merokok dalam masyarakat sekitar. Kelas tuisyen . berkebun. iaitu ada yang keluar rumah awal pagi. Kerja sekolah buat di rumah . ii. Kekurangan temp at bermain dalam kawasan kejiranan . Ini sejajar dengan teori pengaruh rakan sebaya (peer influence theory). menghisap rokok pada temp at-temp at rahsia. Mereka seronok mencuba pelbagai jenama rokok. Keluarga yang besar dan kurang privasi. sarna ada di bandar atau di luar bandar. dan berasa sunyi duduk di rumah sebelum dan selepas sekolah. bergurau senda dan bercerita pelbagai hal yang bersangkut paut dengan alam remaja. Membuat kerja kasar untuk keluarga seperti bertani.rutin pergi dan balik dari sekolah. Bagi remaja luar bandar. Sebagai ahli masyarakat yang prihatin. Mulamula mereka merokok dua atau tiga batang sehari. cabar-mencabar siapa berani hisap rokok di sekolah. satu beban tambahan untuk cemerlang dalam peperiksaan. dan waktu dingin. Remaja merokok untuk berkumpul atau lepak bersama kawan-kawan. namun ada juga pekedai yang mudah menjual kepada sesiapa jua pun atas dasar bemiaga. Faktor ketiga penting ialah keseronokan kelakuan merokok. iaitu remaja merokok kerana ingin dipengaruhi oleh kawan-kawan yang merokok.

dapatan ini menangkis teori meniru. Dapatan kajian menunjukkan sejumlah satu per tiga (33%) remaja menjadikan ini sebagai as as untuk mereka merokok. dan ini menjadi satu sebab penting yang mempengaruhi remaja untuk merokok. Universiti Malaya \ sudah ketagih pula. Merokok dijadikan sebagai gerakbalas terhadap rangsangan untukmencari jalan keluar daripada keadaan tertekan dan bosan. Justeru itu. Pengaruh bukanlah bermakna atas dasar paksaan atau desakan.158 Jurnal Pendidikan 2004. Dapatan kajian ini menyangkal tanggapan umum bahawa iklan mempunyai pengaruh yang kuat dalam mendorong remaja untuk merokok. dan teori kawalan so sial. iaitu ada orang mencemuh dan ada orang menasihat remaja yang merokok. dapatan ini menyokong pada sebahagiannya teori meniru dan teori pembelajaran sosial. waktu paling nikmat merokok ialah selepas beberapa jam tidak dapat merokok. Didapati bahawa faktor psikologi lebih kuat daripada iklan dalam mendesak remaja untuk merokok. seakan-akan merokok ialah satu elemen budaya. maka remaja boleh cuba-cuba bertindak dan berke1akuan seperti orang dewasa. Salah satu lagi sebab remaja merokok ialah untuk berjaga malam. Dapatan ini agak menyokong teori meniru atau teori pengaruh sosial normatif. iaitu jika orang dewasa merokok. Rokok menjadi bahan yang instrumental untuk fungsi berkawan dan bersembang hingga jauh malam bersama kawankawan. teori model peranan. satu keadaan psikologi di mana diri rasa terkongkong dengan kegiatan-kegiatan rutin. antaranya yang banyak menyentuh tentang aspek psikologi. Sesuatu sebab dan faktor saling melengkapi antara satu sarna lain. Tindakan remaja untuk merokok merupakan satu cara amalan budaya. yang kadang kala dirasakan tidak bermakna. Kelakuan mereka merokok mendapat perhatian dan reaksi daripada orang lain dalam masyarakat. Dapatan ini menunjukkan keutamaan teori neoklasikal yang menjelaskan remaja merokok sebagai satu cara yang radikal untuk mencabar rutin kehidupan dan norma masyarakat. Dan bagi pekerja dan petani. terdapat interaksi atau gabungan beberapa teori yang menjelaskan kelakuan merokok di kalangan remaja. misalnya teori pengaruh sosial informatif bertindan-tindih dengan teori pembelajaran. teori meniru. Pengaruh rakan sebaya adalah faktor penting yang mendorong remaja untuk merokok. waktu paling nikmat merokok ialah waktu rehat bagi menghilangkan rasa jemu dan penat. Tidak ada sebab atau faktor tertentu yang mutlak (100%) atau sangat dominan yang mencetuskan sepenuhnya kelakuan merokok di kalangan remaja. Justeru itu. Mereka ini mencabar norma moral yang ada. . Sejajar dengan kelumrahan budaya. dan sebab ini sangat jarang dinyatakan dalam bahan rujukan tentang merokok. maka persepsi remaja ialah merokok bukanlah perkara yang salah dari segi moral. dan teori regangan. Ini bermakna kurang sedikit daripada separuh remaja yang bertindak berlandaskan teori fungsian (functionalist theory). Kelumrahan merokok dalam masyarakat Malaysia adalah satu fenomena ketara. Dapatan utama kajian ini ialah sebahagian besar remaja merokok kerana ingin meredakan tekanan dan menghilangkan kesepian dan kebosanan. KESIMPULAN Kesimpulan keputusan kajian yang dibincangkan sebelum ini adalah terdapat interaksi antara pelbagai sebab yang mendorong remaja untuk merokok. Selain itu. tetapi lebih kepada ingin menjaga hati kawan. dan ini menjadikan sebab untuk remaja merokok. Walau bagaimanapun dapatan menunjukkan merokok bukan kriteria utama untuk memilih kawan.

C. (1985). 16 (1). Addictive Behaviors. Juga masih belum terlalu lewat jika seorang penghisap rokok itu sarna ada remaja atau dewasa untuk berhenti merokok kerana dalam hidup manusia ini setiap rangsangan perlu ada gerakbalas dan gerakbalas akan berterusan jika ada peneguhannya. Kajian ini diharap dapat membantu bagi mereka yang terlibat sebagai yang menghisap rokok. Dent C. Economist Intelligence Unit (1981). L. Mestel-Rauch. Psychological correlates of adolescent smokeless tobacco use. Ketagihan ini tidak mustahil terus berlaku kerana jika berdasarkan teori pelaziman tingkah laku. W.. Kersall. Leaf.132-l83). Flay. (1987).&Sherman. J. Collins.ucsf. W. J. Walau bagaimanapun. M. S.431-435. (1998). B.. 3. Hansen. W. R. A.. c.. Firestone & P. S. McLaughlin.. Dalam P. Cognitive social psychology: A guidebook to theory and research.The Waterloo Study. C.. Journal of Applied Social Psychology.. C. Dimuat turun daripada www. Smoking: The social learning of an addiction. J.L. Personality and Social Psychology Bulletin. B. R. The psychology of significant moments & peak experiences in cigarette smoking: Underlying motives and semiological significance of smoking.. 446-457. adalah masih mudah bagi remaja untuk menyingkirkan tabiat merokok berbanding dengan orang dewasa yang sudah lebih lama menghisap rokok dan lebih serius pula aras ketagihan mereka. Johnson. Cigarette smoking: Why young people do it and ways of preventing it . R. .S.(1990). Sherman. (1993). d' Avernas. R. New York: Springer-Verlag. atau individu persekitaran yang mahukan sesuatu dilakukan agar merokok bukan penyebab kepada penyakit kronik dalam diri seseorang individu itu. D. B.library. & Gioia..tobacco: Its contribution to the economic and social development of the Third World. Eiser. Journal of Social and Clinical Psychology. R. (ms. (1980). Kewujudan peneguhan untuk tujuan yang sarna juga dapat dikenal pasti dari penemuan kajian ini. Confederation of Malaysian Tobacco Manufacturers (CMTM). Chassin.Social psychological contributions to the understanding and prevention of adolescent cigarette smoking.).. K. Universiti Malaya 159 Dapatan kajian menunjukkan juga satu per empat (1/4) daripada jumlah remaja yang merokok menyatakan mereka berasa ketagihan bila tidak merokok. Psychosocial predictors of young adolescent cigarette smoking: A sixteen-month. Presson. Penemuan dari kajian merokok ini boleh dijadikan panduan dalam mengenal pasti punca merokok dan seterusnya bertindak dari perkara tersebut sebagai rangsangan yang diperlukan untuk memulakan hidup tanpa rokok. J. seseorang individu itu merokok kerana inginkan ganjaran nikmat nikotin dalam rokok. Presson. Maidenhead.Jurnal Pendidikan 2004.. B. Eiser.. & Ryan. 17. 554-573. (1983). C c.. Pediatric and adolescent behavioral medicine. & Flay.. London: EIU. 10. three-wave longitudinal study. Mcgrath (Ed. Sussman. A. M. Kuala Lumpur: CMTM.. dan ganjaran inilah yang terus-menerus mencetuskan keinginan merokok. (1985). J. L. 133 -151. J.J. A. UK: McGraw-Hill. The tobacco industry: Making significant contributions to Malaysia s economy.edultobaccolbatcolhtmll14900/14932. Chassin. RUJUKAN BATCo.

The hardest thing is the habit: A qualitative investigation of adolescent smokers' experience of nicotine dependence. B. K.. Theories on drug abuse. Tolerability of concurrent use of nicotine gum and smoking in healthy volunteers. Symes (Ed.. Cohen. 4 (1).. Chassin. Home smoking restrictions and adolescent smoking. w. Nicotine & Tobacco Research 3 (2). (2004). J. R. 1. Burton D. D. Social networks and social support. 1. 580-584. L. Sussman. (200 1). Nicotine & Tobacco Research. International Union Against Cancer (1982). Atlanta. 23-42). Social networks and social support: An overview of research. American Journal of Public Health. (2002). 52). A. (1985). M. . M. J. Tobacco use and other risk behaviors: Cross-sectional and predictive relationships for adolescent orthodontic patients. F. J. 159-167.. (1979). & Paradis. & Nguyen. (1989). NIDA Research Monograph 30. Dalam D. 5-22. 157-165. (1985). Reardon. Tremblay. & Slymen. (2002). A. Nicotine & Tobacco Research. 12. L. E. 4 (2).. (2000).. London: HEA. S. (2001). Syme (Ed. Supportive functions of interpersonal relationships.. 307-324. J. 109-114. Smoking and health in the Americas: A 1992 Report of the Surgeon General.. A. Lan Liang & Chaloupka. Sussman. (1987). C. M. H. D... 73].319-329.. F. New York: Academic. K. 71. Health Education Authority. Dent. Dalam S. M.. S. F.. R. Wohlfart. N. & Pahlm. W. Towards a smoke-free generation. Pearson (Eds. e. G.).311-319. U. 1. Stages of adolescent cigarette smoking acquisition: Measurement and sample profiles. ms. Ashley. O'Loughlin. Universiti Malaya Gottlieb. & Lewis. Jha.. Hovell. R. Geneva: UICe. Social support and health (ms.201-209. (1989). B.). R. & Wellman. & Pederson. Department of Health and Human Services. 1. Suburban youth in cultural crises. Sufean Hussin.. L. Kuala Lumpur: Karisma.. Stahl. & Elder. R. de Groh. (1980). J.. Bull. New York: Academic Press. Ferrence. e. Prochaska. & H. M. Nicotine & Tobacco Research. A manual on smoking and children. Lettieri. M. S. 3. 4 (3). (1995). Nicotine & Tobacco Research.. Stem. M. Developing school based tobacco use prevention and cessation programs.257-260. Social support and health (ms. P. Addictive Behaviors. 2 (2). 1. Merokok di kalangan remaja Malaysia (ms.. L. L. J. DiFranza. T. S. New York: Oxford University Press. Is nicotine dependence related to smokers' support for restrictions on smoking? Nicotine & Tobacco Research. B.. GA: USDHHS. B. A. e. Global and regional estimates of the effectiveness and cost-effectiveness of price increases and other tobacco control policies. 179-186.. 2 (2). (2002). A. D. Johnson. P.160 Jurnal Pendidikan 2004. W. K.llO-119. Kishchuk. W. 1.. & Flay. F. M.. N. Stacy. Nicotine & Tobacco Research.). practice. 23-42). and policy implications. Chaloupka. Lacchetti. Cohen & S. 56.. (1992). Peer pressure and risk-taking behaviors in children. S. P. Wills. (2000). Health Education Quarterly. Ranson. Cohen & S. 12. M. Lewis. (1985). R. Differential effects of cigarette price on youth smoking intensity. [UICC Technical Report Series. T. Proescholdbell... Are we marketing the right message? Can kids really "just say no" to smoking... Larkin. B. & Flay B.. O. R. Velicer. (1984). Sayers. S.. & MacKinnon. Toward a theory of drug subcultures. Dalam S. London: Sage.. M. Hall. W. Conway. R. Zakarian. Hofstetter. Communication Monographs. 3.