Jurnal Pendidikan 2004, Universiti Malaya

141

DASAR WARGA SIHAT: ISU PSIKOLOGI FAKTOR REMAJA SEKOLAH MEROKOK

Sufean Russin Mariani Md Nor

ABSTRACT In line with the National Social Policy and Healthy Lifestyle Campaign, this paper presents the psychological aspect of teenage smoking among secondary school students in Malaysia. Based on several theories of psychology and social deviance, a study involving 7,499 teenagers from secondary schools was carried out all over Peninsular Malaysia. The findings revealed that teenagers smoked to alleviate boredom, relieve stress, and as a result of sociocultural influences. Advertising and peer pressure were not significant factors in teenage smoking. The findings also clarified several negative public perceptions towards teenagers who smoked.

PENGENALAN Fenomena masyarakat merokok merupakan tabiat manusia di mana kewujudannya boleh ditafsir dari pelbagai aspek, antaranya aspek sosiobudaya, kelumrahan, psikologi, pengaruh iklan, dan aspek pengaruh sosial. Dari aspek sosiobudaya, masyarakat menjadikan kelakuan merokok sebagai satu cara hidup, iaitu merokok dijadikan ukuran status kedewasaan, keranggian, kematangan, dan kesediaan memikul tanggungjawab di kalangan orang lelaki khususnya. Sebagai fungsi sosial, merokok ialah cara membina kerapatan persahabatan, malah rokok digunakan sebagai pemula bicara dan untuk merancakkan perbualan dalam kumpulan. Dari aspek kelumrahan, kelakuan merokok ialah gejala yang lumrah dalam masyarakat dan dianggap perkara biasa ditemui. Kelakuan itu pula tidak dianggap salah dari segi norma dan moral, dan ianya tidak pula dipandang sebagai perkara ganjil dan sumbang - kecuali bagi wanita yang merokok yang dianggap bukan wanita tulen. Dari segi psikologi, merokok merupakan cara untuk meredakan kepenatan bekerja, untuk menenangkan perasaan. Waktu merokok boleh dianggap sebagai waktu inkubasi di mana perokok menggunakan waktu ini untuk berfikir bagi menyelesaikan masalah. Ada juga orang merokok untuk menghilangkan rasa mengantuk bila berjaga malam, dan ada juga orang menyatakan merokok boleh mencetuskan inspirasi dan meningkatkan keupayaan berfikir. Ringkasnya dari aspek psikologi, merokok dianggap dapat memenuhi keperluan asas fisiologi manusia serta keperluan sekunder psikologi yang lain, seperti untuk mendapatkan pengiktirafan dan keselamatan. Dari segi pengaruh iklan, tabiatmerokok boleh dicetuskan oleh imej yang dipaparkan oleh iklan rokok seperti imej kebebasan, imej kemesraan, imej status, imej berani, imej macho, imej kepantasan lumba kereta, dan imej keseronokan. Imej-imej ini dikaitkan dengan jenama rokok tertentu yang menarik perhatian golongan muda. Imejimej ini

142

Jurnal Pendidikan 2004, Universiti Malaya

disampaikan melalui papan iklan, poster rokok di kedai-kedai dan melalui televisyen. Sesuai dengan ciri-ciri remaja yang sedang mencari identiti, merokok merupakan cara untuk meniru gaya hero atau heroin yang mereka gemari. Dan dari segi pengaruh sosial pula, merokok boleh didorong oleh desakan rakan sebaya atau orang di sekitar seperti di pub dan pusat hiburan. Dalam perkumpulan rakan sebaya, seseorang remaja diterima jika mereka boleh mempunyai identiti yang sarna. Sebagai contoh, dalam sesuatu perkumpulan mereka perlu berani merokok; jika tidak mereka dipulaukan oleh rakan-rakan. Dengan kepelbagaian perbezaan individu remaja ini, didapati mereka merokok dengan berbagai-bagai cara menyalakan api rokok, cara menyedut asap rokok, dan cara mengenakkan rasa rokok. Mereka belajar menikmati rokok dengan bertukar-tukar idea dan maklumat. Selain itu, kelumrahan orang merokok dalam komuniti menjadi mekanisma pembelaan diri mereka. Kelumrahan begini boleh mempengaruhi golongan muda untuk merokok atas alas an bahawa ramai orang di sekitar yang merokok, dan oleh itu tidaklah salah untuk mereka merokok.

KONSEP Psikologi Merokok Remaja tidak terus menjadi perokok serius atau terus menjadi ketagih pada rokok. Terdapat fasa perkembangan merokok, iaitu fasa pemerhatian, fasa induksi, fasa peneguhan (reiriforcement), fasa menikmati, fasa terbiasa, dan fasa ketagihan. Dalam fasa pemerhatian, kanak-kanak dan remaja memerhati tabiat merokok yang wujud dalam masyarakat, iaitu dalam kes Malaysia, adalah senario lumrah untuk melihat orang lelaki dewasa merokok. Pada persepsi sebahagian kanak-kanak dan remaja, merokok mempunyai nikmat yang tersendiri yang menyebabkan orang membeli rokok dan menghisapnya. Kajian menunjukkan kanak-kanak mula mencuba menghisap rokok setelah memerhati individu dewasa merokok (BATCo, 1999). Tidak menghairankan jika mereka didapati curi-curi hisap rokok (rokok daun atau puntung rokok). Terdapat sebahagian kanak-kanak dan remaja yang menyatakan merokok itu satu perbuatan tidak berfaedah, iaitu membazir wang untuk menyedut asap daun tembakau kering dan penyedutan asap yang tidak mengandungi apa-apa zat bagi kesihatan tubuh badan. Justeru itu, peringkat pemerhatian merupakan peringkat memerhati gelagat orang merokok dengan berbagai-bagai persoalan dan andaian tentang sebab, faedah, dan keburukan merokok. Pada peringkat induksi, sesetengah remaja cuba-cuba merokok atas beberapa sebab: untuk menyahut cabaran kumpulan rakan sebaya yang merokok; untuk menunjukkan mereka berani; untuk meniru cara gaya model peranan dalam wayang; untuk menjadi popular sebagai hero; dan untuk mendapatkan imej seperti dalam iklan. Pada peringkat ini, seseorang remaja merokok untuk suka-suka (just for fun) sahaja. Pada peringkat peneguhan, perokok awal berasa selesa semasa merokok kerana sudah dipandang cekap menyedut dan mengeluarkan asap rokok, dan mereka dipuji sebagai sudah mahir dan kelihatan matang. Sumber peneguhan datang dari rakan dan iklan. Ada perokok remaja menunjukkan gaya menghisap rokok jenama seperti dalam iklan, atau mereka hubungkan imej diri mereka seperti dalam iklan, iaitu contohnya imej nyaman (coo!), imej berge1ora, dan imej hebat dan pantas.

ii. temp at hiburan. Pada peringkat ketagihan. dan keputusan untuk merokok Fasa penerusan . Demikianlah peringkat perkembangan merokok yang dapat dikesan melalui pengalaman ramai perokok yang lanjut usia. Ada yang menghisap rokok begitu intensif dan kemudian membuang tabiat merokok selepas beberapa bulan. Pada peringkat ketagihan. dan mereka memilih sesuatu jenama menurut cita rasa mereka. Stem dan rakan (1987) menganjurkan satu model yang lebih ringkas iaitu fasa perubahan yang mengandungi tiga tahap iaitu: i. atau dua pek 20 batang sehari. 1999). dan tidak boleh beri tumpuan kepada kerja. Badan sudah serasi dengan bahan nikotin dalam rokok. Wa1au bagaimanapun. cepat marah. faktor persekitaran sosial. Amalan kebiasaan merokok untuk beberapa tahun tanpa henti boleh menjadi satu ketagihan. maka peneguhan bertukar kepada ketakutan dan tabiat merokok boleh dilupakan atau ditangguhkan. atau satu pek 20 batang sehari. jika amaran dan hukuman dikenakan kepada remaja dalam peringkat ini. Rajah ini telah diperbaiki dan dimajukan daripada rumusan Flay dan rakan (1983) yang hanya memberikan peringkatperingkat sebagai fasa satu hingga fasa lima. perokok remaja mempunyai kebolehan merasa dan membezakan keunikan pelbagai jenama rokok. iii. rendah harga diri. seseorang perokok berasa amat sukar untuk berhenti merokok. Merokok di kalangan remaja juga didapati boleh mengukuhkan persahabatan mereka (BATeo. Jika perokok berpuasa. Rajah 1 meringkaskan peringkatperkembangan merokok yang telah dibincangkan. Selain daripada model fasa. Deria rasa mereka sudah peka kepada nikmat asap daripada rokok yang berbeza-beza. perokok remaja menghisap rokok pada kadar tertentu. ada yang mahu tanpa penapis sahaja. Pada peringkat terlazim (menjadi tabiat).Jurnal Pendidikan 2004.melihat orang lain merokok Fasa buat keputusan . Ada yang mahukan jenis kretek sahaja. Universiti Malaya 143 Ik1an-ik1an memberi tumpuan kepada konsep-konsep tertentu dengan tujuan untuk membina kesetiaan jenama.merokok sebagai tabiat rutin dan peningkatan pengambilan rokok . dan unik. walaupun dalam keadaan tidak sihat. Faktor persekitaran menyentuh suasana yang mendorong seseorang merokok seperti kelumrahan (prevalence) tabiat merokok dalam komuniti. faktor iklan.berfikir. dan faktor rakan. dan perkara utama yang diinginkan sangat selepas berbuka puasa ialah menghisap rokok sepuas-puasnya. didapati bahawa terdapat interaksi pelbagai faktor dan sebab dalam fasa perkembangan menjadi perokok. Adalah sesuatu kehilangan atau tidak kena jika mereka tidak menghisap rokok pada waktu-waktu tertentu. menilai. seperti berpeluh. Daripada Rajah 1 berkenaan. seperti selepas minum kopi pagi dan selepas menikmati makanan panas dan pedas. menurut keadaan dan keperluan diri individu. Fasa prakeinginan . sentiasa mahu makan. ada yang mahu hanya jenis menthol sahaja. seseorang perokok boleh menunjukkan tanda-tanda tidak normal jika mereka tidak mendapat rokok. dan ada yang mahu tembakau paip sahaja. Mereka rasa berpinar dan bertenaga semula. rasa gelisah. tangan ketar. mereka sentiasa mahu tidur. Faktor personaliti meliputi sifat berani mengambil risiko. Antara yang ditegaskan ialah faktor personaliti individu. contohnya pada kadar satu pek 10 batang sehari. dan budaya tempat kerja. Pada peringkat penikmatan. dan ada selepas dua atau tiga tahun selepas mendapati menghisap rokok adalah perbuatan tidak berfaedah. bangga.

dan mereka akan mengubah tingkah laku untuk menarik perhatian. Sosiologi Merokok Banyak kajian yang dibuat di negara-negara lain tentang kelakuan merokok dan kaedah mencegah merokok di kalangan remaja telah mengakibatkan kemunculan dua teori yang boleh menjelaskan faktor dorongan untuk menghisap rokok. dua teori itu ialah teori pengaruh sosial normatif dan teori pengaruh so sial informatif. perkumpulan remaja Melayu mempunyai nilai. umpamanya orang kaya akan menghisap rokok atau cerut yang mahal. teori pelaziman tingkah laku (Skinner).orang ini dikatakan mempunyai ego terbantut (underdeveloped ego). Universiti Malaya Model ringkas ini tidak1ah 1agi sesuai untuk menjelaskan kerumitan interaksi sebab dan faktor dalam proses menjadi perokok. India. dan ia tidak mengambil kira konteks sosiobudaya. nilai mesra. Jika merokok dapat menonjolkan sifat berani dan unik. individu yang mempunyai kelebihan diri akan menonjolkan dengan bangganya kelebihan itu. Teori pengaruh sosial normatif menjelaskan bahawa remaja mempunyai perkumpulan mereka yang bertindak menurut konsensus yang ditetapkan oleh kumpulan. sikap. dan nilai keunggulan. dan tindakan yang berbeza daripada perkumpulan remaja Cina. dan lain-lain keturunan. Imej-imej yang dipaparkan oleh iklan rokok biasanya menggalakkan nilai bebas. majalah. Menghisap rokok pada segelintir individu boleh membuatkan mereka berasa tenang dan dapat mengatasi tekanan serta menambahkan keceriaan (Warburton. dan tempat. akhbar. 1992). Sebaliknya jika perbuatan merokok itu mendapat hukuman dan cemuhan. (1983). Terdapat beberapa teori psikologi tentang tabiat merokok iaitu teori model peranan (Bandura). maka perbuatan itu akan disingkirkan. Teori ini menerangkan bahawa remaja mudah meniru tingkah laku orang yang signifikan dalam proses membina identiti mereka. Model ini diwujudkanhasil dari pengubahsuaian oleh penulis pertama dari model Flay et al. Ini dikatakan ego lampau (superego). nilai lasak. Watakwatak utama dalam iklan menjadi teladan dan ikutan remaja dari segi pakaian. individu yang kurang ketinggiannya cuba bersikap berani dalam banyak perkara . peringkatumur. Media massa seperti televisyen. dan jenama rokok yang dihisap. Masih dalam paradigma psikologi. nilai nyaman. nilai status tinggi. Teori psikoanalitik (Freud) menjelaskan sesuatu perbuatan itu adalah untuk menonjolkan kelebihan diri atau untuk menutup kelemahan diri. . Misalnya. dan biasanya bertindak emosional. Teori pelaziman tingkah laku (Skinner. fesyen rambut. 1990) menjelaskan bahawa sesuatu perbuatan yang mendatangkan ganjaran atau yang dapat memuaskan sesuatu keperluan akan mendorong perbuatan itu diulangi.144 Jurnal Pendidikan 2004. Misalnya. dan teori psikoanalitik (Freud). Teori model peranan menyatakan bahawa individu boleh mempelajari sesuatu melalui pemerhatian dan peniruan dari persekitaran. Sebaliknya. maka remaja akan mengulanginya. dan filem memaparkan pelbagai imej dan remaja memilih yang mana sesuai dengan personaliti yang ingin mereka bentuk dalam diri.

Merokok di Kalangan Remaja Malaysia. 52. (2004). Kuala Lumpur: Karisma Publications . Universiti Malaya 145 Rajah 1. Fasa perkembangan am merokok Sumber: Sufean Hussin. ms.Jurnal Pendidikan 2004.

Chassin. maka terdapat beberapa teori sosiologi lain yang lebih luas penjelasannya terhadap merokok sebagai gejala sosial. individu-individu memaparkan tindakan-tindakan yang membayangkan keberanian bagi mendapatkan populariti dan penghormatan. Misalnya. 1986. & Sherman. Johnson. Menurut Sussman dan rakan (1995). dan sesiapa yang enggan akan diketepikan oleh ahli kumpulan yang lain atau digelar pengecut. penjelasan teoretikal bagi perokok remaja adalah mirip penjelasannya bagi kelakuan devian seperti mabuk dan salah guna dadah. 1985). Kedua-dua teori berkenaan masih terbatas dalam menjelaskan tingkah laku merokok dalam konteks sosiobudaya. gaya unik. dan ia juga terbatas untuk peringkat induksi dalam perkembangan merokok. iaitu orang bawah umur yang melakukan kesalahan kecil. 1980. Presson. kelakuan merokok dan kesannya wajar ditinjau dan dikupas secara lebih meluas lagi. seperti dalam Jaduall berikut. tahap deviannya tidaklah seburuk stigmanya seperti perbuatan jenayah lain yang memerlukan mahkhamah menjatuhkan hukum. & Flay. Oleh itu. personaliti idola mereka. . 1980. perokok remaja boleh dikelaskan sebagai golongan delinkuen. Kekurangan kemahiran menolak tuntutan rakan untuk merokok merupakan faktor penting yang menyebabkan remaja terpaksa merokok (Hos & rakan. dan caranya ialah dengan melihat merokok sebagai satu kelakuan devian sosial. maka semua ahli akan menghisap rokok (Larkin. Dengan demikian. Lewis & Lewis. Walau bagaimanapun. dan tentang hal ehwal diri mereka.146 Jurnal Pendidikan 2004. ranggi. Dalam hal perokok remaja. Maklumat yang diperoleh dikongsi bersama-sama rakan dan ia membentuk bank maklumat (information bank) bagi kumpulan. Bagi hal merokok. Apa yang berlaku terhadap perokok remaja ialah mereka perlu didisiplinkan oleh institusi keluarga atau sekolah. Hall & Wellman. mereka terpikat dengan imej kebebasan. 1989). dalam setiap perkumpulan. dan orang devian merupakan satu gangguan kepada kesejahteraan masyarakat sehingga mereka perlu dipulihkan atau diperbetulkan kelakuan mereka. Universiti Malaya Setiap perkumpulan mempunyai norma dan kepercayaan yang tersendiri. 1990. 1979. 1984. 1985). Regoli dan Hewitt (2000) mengemukakan satu skema yang agak terperinci tentang teoriteori yang relevan. Gottlieb. Namun demikian. dan tahan lasak (Eiser. 1985. Perkumpulan individu membina imejimej yang mereka gemari. berani. Semua orang dalam perkumpulan mematuhi kehendak perkumpulan (group demands). Collins & rakan 1987. teori pengaruh sosial normatif terserlah kesahannya dalam beberapa keadaan:      Tingkah laku yang jelas nyata diperlukan oleh perkumpulan Ganjaran atau pujian bagi akur pada kehendak perkumpulan Natijah negatifbagi sesiapa yang ingkar Kurang pengetahuan tentang kesan tindak-tanduk mereka Setiap individu menonjolkan kemahiran bercakap dan bercerita Satu lagi teori sosiologi ialah teori pengaruh sosial informatif yang menjelaskan bahawa remaja dalam proses pembinaan identiti mengumpul pelbagai maklumat tentang persekitaran mereka. Devian bermakna tabiat yang terkeluar daripada norma moral dan undang-undang. Wills. Eiser. 1985. Sussman. jika perkumpulan menetapkan menghisap rokok adalah satu daripada norma dalam budaya perkumpulan. Berlandaskan premis ini. Chassin & rakan 1985. Reardon.

Teori-teori Delinkuen Sosial dan Aplikasi Polisi Pembetulan Setiap teori mempunyai kebenarannya tersendiri dalam konteks tertentu.Jurnal Pendidikan 2004. Universiti Malaya 147 Jadual 1. hasil daripada kajian yang telah dijalankan. Bahagian berikut menjelaskan sebab-sebab remaja Malaysia merokok. Orang merokok mempunyai pelbagai sebab yang menjadikan ia suka merokok dan terns merokok. dan dengan demikian sesuatu teori tidak bersifat mutlak dalam menjelaskan fenomena merokok. .

7%) menyatakan bahawa merokok bukanlah sebab hendak tunjuk ranggi. Adakah teori ini benar? Daripada jumlah 7. Universiti Malaya KAEDAH KAJIAN Kajian ini dijalankan dengan berteraskan teori psikologi dan teori sosiologi.148 Jurnal Pendidikan 2004.9%) remaja menyatakan sebab itu adalah yang utama sekali mendorong mereka merokok. maka bias jawapan ialah kepada agak tidak bersetuju. Dengan demikian. Item-item soal selidik telah dibina sebanyak 29 item bagi menyoal mengenai perkara yang mendorong pengisapan rokok. dan seramai 1. tetapi adakah ini memang benar? Kajian ini mendapati bahawa seramai 3. Dapatan ini menjelaskan bahawa teori pengaruh sosial normatif atau teori model peranan tidak disokong oleh hampir 75% perokok remaja. dan perbincangan seturusnya adalah berdasarkan jadual ini. dan ini bermakna bahawa amnya pengaruh rakan merupakan sebab yang sederhana penting.499 orang perokok remaja yang berumur di antara 12 hingga 17+ tahun yang dikenal pasti oleh guru kaunseling sekolah di Semenanjung Malaysia. Tahap sebab itu dimarkatkan dari '1 = tidak langsung menjadi sebab' kepada '5 = sangat tinggi sebagai sebab. Kebanyakan orang beranggapan bahawa remaj a merokok disebabkan oleh pengaruh dan desakan kawan-kawan. atau berlagak seperti hero. Ada teori psikologi sosial menyatakan bahawa remaja merokok untuk menjadi ranggi. hero.5%) remaja pula mengakui bahawa pengaruh rakan adalah pada aras sederhana. seramai 472 (6. Malahan pendapat ini disokong oleh beberapa kajian di luar negara.7%) remaja menyatakan bahawa desakan kawan-kawan bukanlah sebab yang mengakibatkan mereka merokok. dan ini bermakna remaja merokok bukanlah hendak tunjuk berani dan berlagak sebagai hero. teori pengaruh sosial informatif di sokong oleh sebahagian remaja sahaja.524 (73.614 (21. Namun demikian.867 (14. Kaedah yang digunakan dalam kajian ini adalah kaedah tinjauan (survey) dengan menggunakan soal selidik sebagai instrumen kajian. Seramai 1.499 remaja yang ditanya. Tetapi bagaimana pula jika ada ahli keluarga seperti bapa dan abang yang merokok? Maka altematif yang berkesan sebarannya ialah siaran-siaran televisyen yang memaparkan kesan merokok terhadap fisiologi dan persekitaran.47. Secara amnya.2%) menyatakan sebab demikian sebagai sederhana dan seramai 892 (11. Dari segi sosiobudaya. seramai 5. remaja merokok disebabkan mereka ingin menjadi dewasa dan ingin mempunyai keistimewaan sebagai orang dewasa yang boleh memikul pelbagai peranan dalam masyarakat. atau macho.' HASIL KAJIAN J adual2 menunjukkan keputusan analisis data mengenai sebab merokok.0%) pula bersetuju rakan-rakan kuat mempengaruhi mereka merokok. atau kelihatan macho. Remaja yang merokok membayangkan ketaksabaran ingin . Skor min ialah 2. Sampel kajian terdiri daripada 7. oleh kerana skor min (purata) bagi item C 1 ialah 1.875 (51. Apakah yang boleh dilakukan untuk melemahkan kesan pengaruh rakan-rakan? Beberapa kajian lalu mendapati bahawa keluarga boleh bertindak sebagai penghalang kepada kelakuan merokok.78. sementara yang sebahagian lain pula tidak menyokong teori ini.

548 (60.Jurnal Pendidikan 2004.6%) remaja menyatakan bahawa mereka merokok bukanlah untuk menjadi dewasa.4%) remaja menyatakan bahawa memang sungguh benar mereka merokok kerana ingin menunjukkan kedewasaan mereka. Kajian mendapati seramai 4. Jadual 2.1 %) menyatakan bahawa ini adalah sebab sederhana.518 (10. Universiti Malaya 149 jadi dewasa. Oleh yang demikian. iaitu keinginanjadi dewasa merupakan sebab yang kecil. sementara 1. teori pengaruh sosial informatif dan teori pembelajaran sosial hanya disokong oleh satu per empat daripada jumlah remaja. dan seramai 1.17. Skor min ialah 2.280 (17. Bilangan dan Peratus Respon Tentang Sebab Merokok .

3%) remaja berpendapat bahawa kehadiran perokok di dalam keluarga memang menjadi sebab utama mereka merokok. Sebagai menyelami sikap remaja dengan lebih mendalam lagi.150 Jurnal Pendidikan 2004. teori tingkah laku.0%) menyatakan bahawa keinginan kelihatan unik dan tenang (cool and unique) .518 (20. Ini bermakna hampir satu per tiga bilangan remaja bersetuju bahawa bapa atau abang yang merokok boleh mendorong mereka merokok.864 (64.9%) remaja menyatakan kehadiran perokok di dalam keluarga bukan menjadi sebab utama mereka merokok. dan teori pembelajaran sosial adalah benar pada sebahagiannya sahaja. Walau bagaimanapun. iaitu orang dewasa yang merokok menjadi teladan bagi remaja. teori meniru. iaitu seramai 4. Mereka mungkin menganggap bahawa kalau bapa atau abang merokok. Dalam hal ini. Universiti Malaya Satu keputusan kajian yang menarik perhatian.8%) remaja menyatakan sebab tersebut pada aras sederhana.199 (56. maka tidak salah mereka merokok. seramai 963 (12. dan selebihnya 1. seramai 4.

9%) perokok remaja menafikan bahawa tekanan perasaan adalah sebabnya. khususnya di kalangan remaja di bandar-bandar besar dan yang masih bersekolah. dan separuh yang lain merokok kerana suka-suka. Justeru.17. Skor min bagi sebab ini ialah 2. Merokok merupakan trend ramai remaja mas a kini.5% remaja menyatakan merokok sekadar suka-suka. yang menyatakan bahawa orang me1akukan sesuatu perkara kerana ingin menyelami atau menghayati mentaliti dan sikap orang lain dalam sesuatu keadaan. dapatan ini agak luar biasa sedikit bagi golongan remaja. cuma orang dewasa yang bekerja yang menyatakan bahawa mereka merokok untuk meredakan tekanan perasaan. Adakah remaja merokok sebab hendakkan keseronokan? Hampir separuh (47.523 (46. Universiti Malaya 151 bukanlah perkara yang menyebabkan mereka merokok. Skor min bagi hal ini ialah 2. Tekanan sebegini mendorong remaja mencari jalan ke1uar dengan cara-cara tertentu termasuklah melepak dan merokok dengan kawankawan. Secara amnya.0%) agak bersetuju. dan seterusnya menzahirkan semangat saling memahami agar dapat diterima dalam perkumpulan yang . Skor min bagi perkara ini ialah 2. hanya dua per lima remaja Malaysia menyokong teori psikoanalitik dan teori pengaruh sosia1 informatif. khususnya remaja perempuan. Adakah remaja sekarang taksub dengan perubahan trend-trend (trend conscious)? Seramai 4. Adakah tekanan (stress) merupakan sebab kritikal yang mendorong remaja merokok? Kajian ini mendapati bahawa seramai 3. iaitu secara amnya sebab mengikut trend tidaklah penting. Memandangkan skor min ialah 2.4%) remaja menyangkal bahawa mereka merokok disebabkan hendak mengikut trend. Dengan demikian.38. dan ini bermakna bahawa sebab tekanan perasaan adalah agak penting sebagai perkara yang mendorong remaja untuk merokok.898 (25. sementara 1. tekanan amat jarang dinyatakan dalam mana-mana bahan rujukan sebagai perkara penting dalam kelakuan merokok di kalangan remaja.9% yang lain menyatakan sebab tersebut pada aras sederhana. dan ini menunjukkan bahawa hampir separuh daripada jum1ah remaja adalah perokok serius. dan norma yang pelbagai. dapatan kajian ini menyokong pada sebahagian kecilnya teori psikoanalitikal yang menyatakan bahawa perasaan unik dan nyaman adalah akibat superego terbantut atau superego melampau.Jurnal Pendidikan 2004. Sebagai perhatian penting. iaitu teori empati sosial.680 (62.69.141 (15. Tekanan ialah satu keadaan psikologi yang mengganggu emosi dan keseimbangan mental seseorang individu. peranan.246 (16. dan ini boleh menimbulkan tekanan.2%) meletakkan sebab itu pada aras sederhana. dapatan kajian ini menunjukkan ketepatan teori ketidaktentuan sosial dalam menjelaskan peningkatan jumlah remaja yang merokok.8%) remaja menyatakan tekanan sebagai sebab paling utama. wujud satu teori baru.64. dan 20.541 (26. sementara seramai 1.1%) remaja menyatakan amat setuju. maka sebab sedemikian ada1ah sederhana penting.3%) remaja menyatakan memang keinginan untuk kelihatan unik dan tenang menjadi sebab utama mereka merokok.0%) remaja berpendapat mereka merokok bukan kerana seronok-seronok hendak hisap rokok.686 (35. Remaja mas a kini hidup dalam dunia yang penuh cabaran yang mempunyai permintaan. sementara 29. Banyak iklan rokok memaparkan keseronokan merokok. dan 2.6%) remaja menyifatkan sebab itu sebagai sederhana. sementara seramai 1. oleh itu. Justeru itu.123 (15. dan 1. dan 1. kritikan stereotaip terhadap sebab-sebab remaja merokok harus dihindari. jangkaan. Justeru. standard.

Hanya seramai 792 (10.98. dan seramai 1.316 (84. Hanya seramai 558 (7.6%) remaja menyatakan hendak tunjuk berani sebagai sebab utama dan 803 (10.8%) remaja sangat bersetuju dengan sebab merokok untuk mengurangkan berat badan. Masyarakat mempunyai tanggapan bahawa satu faktor penting yang menyebabkan remaja merokok ialah pengaruh iklan. Dapatan ini juga menunjukkan bahawa merokok ialah cara untuk remaja menghilangkan kebosanan dengan situasi hidup mereka saban hari.5%) pula menyatakan sebab itu sebagai sederhana. Hanya sebilangan kecil sahaja.152 Jurnal Pendidikan 2004. Walau bagaimanapun. Universiti Malaya radikal dan mencabar.743 (76. iaitu 687 (9." dan ini sesuatu yang di luar jangkaan. seramai 2. atau teori pembelajaran so sial. Dapatan ini menyangkal teori meniru (emulation). iaitu ke arah aras sederhana setuju.5%) remaja menyatakan bahawa sebab ini tidak berasas. dan selain itu merokok boleh membuat seseorang kelihatan seksi dan sofistikated.0%) remaja menyatakan bahawa kebosanan bukanlah sebab penting bagi mereka merokok. Justeru itu. Seramai 3.022 (80.6%) remaja menyatakan mereka merokok bukan untuk menunjukkan keberanian dalam kelakuan mereka.5%) menyatakan penerimaan rakan sebaya sebagai sebab yang kuat untuk merokok. Adakah remaja merokok untuk berani? Seramai 5. lni bermakna bahawa keputusan ini kurang menyokong teori pengaruh sosial informatif dan teori psikoanalitik. Skor min ialah 2. Ada remaja perempuan berpendapat bahawa merokok boleh mengurangkan keinginan nafsu makan. dan kalau secara langsung iklan poster-poster rokok di kedai-kedai dan restoran-restoran. seramai 6. iaitu rakan-rakan yang tidak merokok boleh menerima orang yang merokok dalam perkumpulan. Tiada cara lain yang lebih mencabar dan menyeronokkan untuk mereka lakukan.6%) remaja menyatakan kebosanan sebagai sebab yang kuat bagi menghisap rokok. dan ini menunjukkan bahawa kebosanan merupakan sebab yang agak berpengaruh untuk mendorong remaja untuk merokok.3%) menyatakan sebagai sebab sederhana. Adakah hal ini benar? Jawapannya tidak seperti yang dijangkakan. . teori regangan. teori model peranan. Adakah iklan benar-benar satu pendorong penting? Daripada kajian ini. Bagaimana dengan keputusan kajian? Hanya seramai 729 (9. oleh itu ini membantu mengurangkan berat badan. cara yang tidak langsung adalah berupa iklan di televisyen tentang baju atau tajaan bola sepak. Keberanian adalah satu ciri yang perlu untuk melakukan sesuatu yang luar biasa. sementara seramai 6. Dapatan ini menonjolkan satu teori lain iaitu teori neoklasik yang menyatakan bahawa remaja melakukan sesuatu perbuatan kontroversial (seperti merokok) kerana mereka merasa adalah lebih berfaedah bagi mereka mencabar cara hidup yang membosankan atau norma sosial yang tidak bermakna. Adakah kebosanan menjadi sebab penting bagi remaja merokok? Jawapan remaja ialah "ya. Penerimaan dalam sesuatu kumpulan rakan sebaya dikatakan sebagai sebab penting yang mencetuskan keinginan merokok. Majoriti remaja iaitu 6.450 (19.777 (37. dan 472 (6.036 (80.2%) menyangkal atau tidak bersetuju bahawa penerimaan rakan sebaya adalah sebab yang mendorong remaja merokok.125 (41. Keputusan kajian ini hampir serupa dengan keputusan perihal inginjadi hero atau macho. Kalau di Malaysia.2%) yang menyatakan bahawa iklan mempengaruhi mereka merokok.7%) remaja agak bersetuju dengan sebab itu. Fakta ini bermakna merokok atau tidak bukannya dasar dalam berkawan.4%) remaja menyatakan iklan bukanlah sebab yang mendorong mereka untuk merokok. sarna ada secara langsung atau tidak langsung.

45. Dapatan ini bermakna bahawa anggaran 40. faktor ketiadaan pengetahuan tentang bahaya merokok sangat jarang dijadikan topik kajian dalam bidang sosiologi dan pendidikan.1 %) remaja sederhana setuju dengan sebab tersebut. dan orang akan berubah kelakuan mereka sekiranya mereka tahu tentang kesan negatif sesuatu barangan. Perokok sering menyatakan bahawa rokok mempunyai nikmatnya sendiri.267 (16. 4. Implikasinya ialah lebih banyak makalah atau buletin perlu diedarkan oleh Kementerian Kesihatan kepada remaja tentang kesan-kesan negatif merokok. iaitu elemen nikmat secara amnya boleh mendorong sebahagian remaja untuk cuba merokok. Sebaliknya. Namun.131 (15. Secara amnya. sementara 1. Skor min bagi sebab ini ialah 2. Dapatan kajian ini menunjukkan kesahihan pada sebahagianya teori hedonistik klasik. Ibu bapa tidak menegur mereka merokok. seramai 4.6%) remaja amat tidak bersetuju bahawa ketagihan adalah sebab mereka merokok.247 (56. Adakah kekurangan maklumat tentang bahaya merokok menjadi sebab untuk orang muda dalam masyarakat Malaysia merokok? Daripada kajian didapati bahawa seramai 1. Walau bagaimanapun. seperti juga dengan minuman yang memabukkan. atau muzik yang mengkhayalkan.012 (53. seramai 1. Ini bermakna ibu bapa ambil berat dan menegur kelakuan merokok anak remaja mereka. dua per lima (2/5) daripada jumlah remaja menyatakan bahawa ketiadaan pengetahuan tentang bahaya merokok dari segi kesihatan menyebabkan mereka ingin dan terns merokok.0%) menyatakan sikap tidak peduli ibu bapa bukannya sebab untuk mereka merokok.0%) remaja menyatakan bahawa ketiadaan pengetahuan tentang bahaya merokok menjadi sebab yang kuat untuk mereka merokok. dan sebaliknya seramai 4. Adakah ini benar? Kajian ini mendapati seramai 5. Adakah remaja merokok kerana ingin merasakan nikmat rokok? Sejumlah 3.434 (59.0%) remaja menyatakan bahawa sikap tidak peduli ibu bapa menyebabkan mereka rasa bebas untuk merokok. seramai 658 (8. iaitu mereka mungkin tahu tetapi terns merokok atau mereka merokok atas sebab-sebab lain. Perkara seumpama teori ini sangat sering berlaku dalam masyarakat. Tetapi. Sekali lagi sebab hedonistik amat jarang dinyatakan oleh para pengkaji lalu sebagai faktor pendorong bagi remaja merokok. Dapatan kajian ini menampilkan kesahihan teori kawalan sosial.8%) remaja menyatakan sebab demikian pada kadar sederhana sahaja.339 (44. bagi mereka yang tahu tetapi terns tidak berubah.6%) remaja menyatakan merokok kerana ingin merasakan nikmatnya. Selanjutnya terdapat sangkaan bahawa ibu bapa yang bersikap tidak peduli boleh memberi kebebasan kepada remaja untuk merokok. Keseringan merokok boleh menyebabkan ketagihan. iaitu kawalan ibu bapa dan komuniti adalah penting dalam proses menangani gejala remaja yang merokok. Seperkara lain.0% remaja adalah perokok terbiasa (habitual smokers) di mana separuh daripadanya sudah merasakan . maka itu adalah pilihan mereka.9%) remaja menyatakan sebagai sebab sederhana. Tambahan lagi.Jurnal Pendidikan 2004.269 (16. Universiti Malaya 153 dapatan kajian ini mempersoalkan kesahihan teori pengaruh sosial normatif.5%) remaja menyatakan ketagihan menyebabkan mereka merokok atau terns merokok. Di sini muncul satu teori barn iaitu teori defisit ilmu (ignorance) yang menjelaskan bahawa seseorang pengguna yang tidak tahu tentang bahaya sesuatu produk akan terns menggunakan produk tersebut. Sejak dekad 1970-an.550 (74.650 (22. kajian-kajian saintifik mendapati merokok mempunyai risikonya. sementara 1.1%) remaja menyatakan ketiadaan pengetahuan tentang bahaya merokok bukan menjadi sebab mereka merokok.5%) remaja menafikan mereka merokok untuk menikmati rasa rokok. Apakah pendapat remaja? Didapati seramai 1.831 (24.

lni bermakna bahawa merokok ialah kelakuan yang tidak salah dari segi moralnya. Satu tabiat yang biasa kita lihat sekarang ini ialah remaja suka berkumpul di waktu malam di temp at-temp at tertentu seperti di siberkafe.391 (18. Dan secara amnya. dapatan kajian ini menunjukkan bahawa merokok sebagai satu fenomena sosiobudaya mempengaruhi dua per lima (2/5) remaja dalam masyarakat untuk merokok. Oleh itu. Sebaliknya. Telah dinyatakan bahawa kelakuan merokok adalah fenomena lumrah dalam masyarakat. Secara amnya. maka remaja pun boleh merokok.8%) remaja menyatakan bahawa mereka mudah membeli rokok dan kedaikedai dan perkara ini mendorong mereka merokok. oleh itu.253 atau 30. dan di pasaraya. jika orang dewasa boleh merokok. kajian ini menunjukkan bahawa kurang separuh (44. dan ini merupakan e1emen yang bo1eh menyebabkan ramai remaja cuba merokok.070 (14.foya dan fungsi mencegah mengantuk.654 (48. Kelakuan merokok ialah satu lambang dan laluan budaya ke arah menjadi dewasa (rite a/passage). dapatan kajian ini menyokong pada sebahagiannya kesahihan teori pembelajaran sosial dan teori meniru. hampir separuh bi1angan remaja menuding jari kepada pekedai sebagai sebab untuk mendorong mereka merokok.057 (54. Wa1au bagaimanapun. ada pe1bagai cara dan alasan bagi remaja mendapatkan rokok. Walau bagaimanapun.7%) tidak bersetuju dengan sebab terse but. Adakah kurangnya nasihat dan larangan daripada orang dewasa menjadi sebab untuk remaja . Adakah ini menjadi elemen yang menyebabkan remaja merokok? Kajian ini mendapati bahawa 25% remaja amat bersetuju dengan sebab tersebut. sementara 1. di warung-warung. 4. ada sebab-sebab lain yang 1ebih penting 1agi daripada sebab kedai mudah menjua1 rokok. seramai 4.8%) remaja agak bersetuju. di mana teori ini menjelaskan bahawa merokok mempunyai fungsi berfoya. contohnya melalui rakan yang lebih dewasa membeli rokok atau mendapatkan melalui kedaikedai tertentu.7%) remaja menyangkal bahawa berfoya-foya dengan rakan di waktu malam sebagai sebab untuk mendorong mereka merokok. Dapatan ini juga agak menyokong teori tingkah 1aku yang menjelaskan bahawa sesuatu kelakuan (seperti merokok) yang mendatangkan ganjaran yang menyeronokkan akan mendorong remaja terus-terusan menunjukkan kelakuan itu.5%) remaja agak bersetuju dengan perkara ini. berfoya-foya di waktu malam jarang sekali disebutkan sebagai sebab merokok walaupun ada pendapat yang menyatakan merokok boleh menghilangkan mengantuk. sementara seramai 1.026 (53. Dan segi bahan rujukan. seramai 3. Justeru itu. dan seramai 1. Sememangnya secara undang-undang dinyatakan bahawa remaja bawah umur 18 tahun tidak boleh membe1i rokok dan pekedai dilarang menjua1 rokok kepada mereka. dapatan kajian ini hanya separuh menyokong kesahihan teori kawalan sosial sebagai cara mengurangkan sesuatu gejala. Namun secara amnya. Seramai 2.4%) remaja menyokong teori fungsian. Satu lagi elemen yang boleh mengurangkan kelakuan merokok.3%) pula agak bersetuju. Oleh itu.1%) remaja tidak bersetuju dengan sebab tersebut. Adakah ini elemen yang menyebabkan remaja merokok? Seramai 2.335 (17. sebab berfoya ini adalah sederhana penting dalam kegiatan merokok di kalangan remaja. iaitu nasihat dan larangan daripada orang dewasa kepada orang muda supaya jangan merokok.154 Jurnal Pendidikan 2004. Adakah ini benar? Kajian ini mendapati bahawa secara amnya pandangan ini adalah sederhana benar.308 (30. Terdapat pandangan 1umrah bahawa rokok mudah dibeli. Universiti Malaya mereka sudah ketagih dengan rokok. Seba1iknya.1 % remaja amat bersetuju dengan sebab ini sebagai mendorong mereka untuk merokok.

dan hanya satu per tiga (1/3) yang merokok kerana harga diri (self-esteem) mereka rendah. Sekali lagi juga. sebagai menguji ketekalan (consistency). iaitu remaja merokok sebab . sementara 1.514 (60.4% agak bersetuju dengan sebab itu. Akan tetapi.5%) remaja agak bersetuju.440 (72. Hanya 15% remaja bersetuju bahawa ternan wanita/lelaki menyebabkan mereka merokok. remaj a merokok sebab hendakkan imej kebebasan.1 % remaja amat bersetuju dengan sebab tersebut.2%) menyatakan walaupun merokok tidak salah dari segi moral.Jurnal Pendidikan 2004. tiga per lima (3/5) daripada jumlah remaja menyatakan imej kebebasan tidak penting. bukannya tiadanya nasihat atau teguran orang tua. kajian ini mendapati hanya satu per empat (1/4) remaja menyokong teori kawalan sosial. tidak semua tempat ada siberkafe dan tidak semua remaja pergi ke siberkafe.527 (20. Justeru itu.204 (16. tetapi di bandar-bandar tiada siapa berani hendak tegur dan nasihat para remaja yang merokok.4%) remaja tidak bersetuju bahawa mereka merokok kerana hendakkan imej kebebasan. apakah pandangan remaja tentang nilai moral merokok? Kajian mendapati bahawa seramai 1. namun itu bukanlah sebab penting untuk mereka merokok. Adakah ternan wanita/lelaki mempengaruhi remaja merokok? Sebilangan besar remaja (82. iaitu kekurangan kawalan disiplin dalam masyarakat menyebabkan orang membuat sesuatu perkara sesuka hati mereka.6%) menyatakan bahawa mereka merokok tanpa pengaruh ternan wanita/ lelaki. Secara amanya. Oleh itu. seramai 4. Secara amnya.115 (14.603 (61." Secara amnya skor min bagi item ini ialah 2.56. separuh daripada jumlah remaja yang menyokong kesahihan teori pengaruh sosial normatif. Mereka merokok atas sebab-sebab lain. Kajian ini mendapati bahawa 69. Menurut tanggapan ramai orang. dapatan kajian ini menunjukkan hanya sebilangan kecil (kurang 1/3) menyatakan siberkafe berperanan penting bagi mendorong mereka merokok.270 (16. pengkaji meminta remaja menjawab sarna ada orang di sekitar mereka mempengaruhi mereka merokok. dan 10. Ada pendapat menyatakan bahawa siberkafe yang buka 24 jam adalah tempat lepak remaja dan ramai remaja merokok di situ. Universiti Malaya 155 merokok? Kajian mendapati seramai 1. Sebagai perhatian. Mungkin 1/3 jumlah remaja berkenaan yang pemah pergi ke siberkafe. Dengan kata lain. dan 1.9%) remaja amat bersetuju bahawa tiadanya nasihat dan teguran dari orang tua menyebabkan mereka merokok. Hanya 18. dapatan ini tidak menyokong teori pengaruh rakan (peer influence) atau teori empati dalam konteks kelakuan delinkuen.9%) remaja agak bersetuju dengan sebab tersebut.5%) remaja tidak bersetuju dengan sebab itu. Adakah ini satu sebab penting bagi remaja merokok? Hanya 1. dan ini menunjukkan bahawa sebab ini agak penting dalam mendorong remaja untuk merokok. Namun seramai 4. Perkara ini mungkin boleh dibuat di dalam komuniti kampung. bukanlah urusan orang lain untuk mendorong atau tidak mendorong mereka untuk merokok. dan 786 (10. Sekali lagi. dan sebilangan besamya tidak kenaI dan tidak pemah pergi ke siberkafe.5%) remaja menyatakan bahawa merokok tidak salah dari segi moral dan ini menjadi sebab yang kuat untuk mendorong mereka merokok.1%) remaja agak bersetuju dengan sebab tersebut. Namun seramai 5. Seramai separuh menjawab "ya" dan separuh yang lain jawab "tidak.562 (20. remaja tetap mahu merokok walaupun ia salah dari segi moral atau undang-undang. Bersabit dengan isu moral yang telah disebutkan terdahulu.5%) remaja menganggap imej kebebasan sebagai sebab penting untuk mereka merokok.5% remaja menafikan bahawa siberkafe menyebabkan mereka merokok.

98)  Merokok untuk menghilangkan kesepian dan kebosanan (2.48)  Dipengaruhi oleh rakan-rakan (2. Satu perkara yang penting di sini.369 (71. Akan tetapi. fakta penting di sini ialah satu per empat (1/4) jumlah perokok remaja yang pernah di suruh oleh bapa atau abang untuk membeli rokok. dan 553 (7.45) Sebab-sebab yang paling utama bagi remaja merokok tergolong dalam faktor psikologi. Merokok kadang kala merupakan cara remaja me1awan norma ke1uarga. Petunjuk utama bagi pemarkatan ialah skor min yang diberikan dalam kurungan mengikut susunan menurun. iaitu terdapat bapa yang menyuruh anak-anak pergi ke kedai untuk membeli rokok.9%) remaja amat bersetuju bahawa mereka merokok dengan sebab sedemikian.4%) yang agak bersetuju dengan sebab itu.56)  Merokok untuk berjaga hingga lewat malam (2.64)  Merokok ialah kelakuan yang lumrah dalam masyarakat (2. Bagi remaja di bandar-bandar. Jika diamati 10 sebab utama.156 Jurnal Pendidikan 2004. iaitu mereka merokok bukanlah sebab hendak melawan norma keluarga (atau menunjukkan marah pada keluarga).7%) remaja yang agak setuju. dan 956 (12. Markat Kepentingan Sebab-Sebab Merokok Sebanyak 29 sebab-musabab merokok telah dikemukakan kepada remaja yang merokok. Walau bagaimanapun. atau mempunyai hubungan yang tegang dalam ke1uarga. seperti yang ditunjukkan dalam Jadua12 sebelum ini.65)  Merokok adalah menyeronokkan (2. Dari dapatan yang utama persoalan apakah yang menyebabkan remaja rasa tertekan dan bosan perlu dianalisa dengan teliti. Di sini muncul teori induksi terus (direct induction) yang menjelaskan bahawa sesuatu kelakuan tercetus akibat daripada sesuatu permintaan atau paksaan yang dibiasakan.  Merokok untuk menghilangkan kebosanan (2. lalu ini menyebabkan mereka merokok.69)  Rokok mudah diperolehi atau dibeli (2. maka markat (rank) bagi sebab utama yang mendorong remaja untuk merokok adalah seperti scnarai berikut. mungkin ianya disebabkan oleh punca-punca berikut: . sebilangan besar (79.6%) remaja tidak bersetuju bahawa mereka merokok sebab bapa atau abang menyuruh mereka pergi kedai untuk membeli rokok.76)  Merokok meredakan tekanan (stress) (2. Dapatan kajian ini menunjukkan bahawa hanya sebilangan kecil remaja tidak berpuas hati dengan peraturan dalam keluarga. seperti yang dinyatakan sebagai meredakan tekanan dan menghilangkan rasa bosan dan kesepian. Kajian mendapati bahawa hanya 11. Isu psikologi seperti ingin memenuhi keperluan asas seperti kese1esaan diri salah satunya menjadi penyebab utama. Universiti Malaya orang ramai di sekitar mereka merokok. diikuti dengan memenuhi keperluan asas sekunder seseorang individu itu.5%) remaja tidak bersetuju.0% remaja yang amat bersetuju bahawa mereka merokok sebab hendak me1awan norma ke1uarga.046 (13. Sebaliknya 5.47)  Ramai orang dalam komuniti merokok (2.45)  Untuk mendapatkan nikmat merokok (2. Adakah perkara ini boleh mencetuskan kelakuan merokok? Seramai 1.

Membuat kerja kasar untuk keluarga seperti bertani. dan berasa sunyi duduk di rumah sebelum dan selepas sekolah. tetapi ditambah oleh beberapa perkara lain iaitu: i. Mereka seronok mencuba pelbagai jenama rokok.ibu bapa menyuruh anak-anak ke pusat-pusat tuisyen. iaitu ada yang keluar rumah awal pagi. Remaja merokok untuk berkumpul atau lepak bersama kawan-kawan. Kerja sekolah buat di rumah . iii. punca-punca tekanan dan kebosanan adalah seperti yang dinyatakan di atas tadi. bergurau senda dan bercerita pelbagai hal yang bersangkut paut dengan alam remaja. Keluarga yang besar dan kurang privasi. Faktor kelima ialah persahabatan. namun ada juga pekedai yang mudah menjual kepada sesiapa jua pun atas dasar bemiaga. Sebagai ahli masyarakat yang prihatin. dan mentemak. Bagi remaja luar bandar. Keadaan hidup keluarga yang susah. badminton. termasuk dalam keluarga. pekedai-pekedai hendaklah mematuhi undang-undang yang melarang remaja membeli rokok.rutin pergi dan balik dari sekolah. berkebun. v. sarna ada di bandar atau di luar bandar. Faktor keempat penting ialah kelumrahan (prevalence) tabiat merokok dalam masyarakat sekitar. Merokok menjadi lambang radikal dan keberanian mencabar norma. menghisap rokok pada temp at-temp at rahsia. dan ada yang pulang lewat petang. dan waktu dingin. Faktor ini penting bagi perokok remaja yang sudah lama menghisap rokok. Faktor kedua yang mendorong kelakuan merokok di kalangan remaja ialah rokok mudah diperolehi atau dibeli. Kedua-dua ibu dan bapa pergi kerja . Orang dewasa dalam apa jua kelas dan status sosioekonomi kebanyakannya menghisap rokok. menoreh getah. atau bola keranjang. iv. kemudian bilangannya meningkat ikut kemampuan mereka membeli.kurang perhatian dan tunjuk ajar daripada ibu dan bapa.remaja tidak dapat bermain bola. ii. selepas makan. meredakan tekanan dan kebosanan di sekolah atau rumah. dan rokok menjadi elemen empati dan norma kumpulan (group norm). ii. Ini sejajar dengan teori pengaruh rakan sebaya (peer influence theory). Faktor keenam penting ialah nikmat merokok (pleasure of smoking). oleh itu kurang dapat menikmati keseronokan material. Kekurangan temp at bermain dalam kawasan kejiranan . Waktu yang paling nikmat hisap rokok ialah waktu pagi. iaitu remaja merokok kerana ingin dipengaruhi oleh kawan-kawan yang merokok.saban hari kena buat latihan pelbagai mata pelajaran di rumah hingga tiada masa untuk bermain atau beriadah. satu beban tambahan untuk cemerlang dalam peperiksaan. Kelas tuisyen . Faktor ketiga penting ialah keseronokan kelakuan merokok. Universiti Malaya 157 i. remaja pada lingkungan umur 16 hingga 18 tahun terikut-ikut cuba merokok untuk berlagak seperti orang dewasa. Bagi orang yang . Memang tidak dinafikan bahawa ada pekedai yang tidak menjual rokok kepada remaja. iii. Mulamula mereka merokok dua atau tiga batang sehari.Jurnal Pendidikan 2004. Persekolahan . Justeru itu. dan menghisap rokok dengan pelbagai gaya. cabar-mencabar siapa berani hisap rokok di sekolah.

Merokok dijadikan sebagai gerakbalas terhadap rangsangan untukmencari jalan keluar daripada keadaan tertekan dan bosan. Dapatan ini agak menyokong teori meniru atau teori pengaruh sosial normatif. iaitu jika orang dewasa merokok. Didapati bahawa faktor psikologi lebih kuat daripada iklan dalam mendesak remaja untuk merokok. antaranya yang banyak menyentuh tentang aspek psikologi. Selain itu.158 Jurnal Pendidikan 2004. teori meniru. maka remaja boleh cuba-cuba bertindak dan berke1akuan seperti orang dewasa. yang kadang kala dirasakan tidak bermakna. dan sebab ini sangat jarang dinyatakan dalam bahan rujukan tentang merokok. terdapat interaksi atau gabungan beberapa teori yang menjelaskan kelakuan merokok di kalangan remaja. tetapi lebih kepada ingin menjaga hati kawan. dapatan ini menangkis teori meniru. Dan bagi pekerja dan petani. Ini bermakna kurang sedikit daripada separuh remaja yang bertindak berlandaskan teori fungsian (functionalist theory). Salah satu lagi sebab remaja merokok ialah untuk berjaga malam. Pengaruh rakan sebaya adalah faktor penting yang mendorong remaja untuk merokok. Sejajar dengan kelumrahan budaya. Rokok menjadi bahan yang instrumental untuk fungsi berkawan dan bersembang hingga jauh malam bersama kawankawan. . dapatan ini menyokong pada sebahagiannya teori meniru dan teori pembelajaran sosial. Dapatan utama kajian ini ialah sebahagian besar remaja merokok kerana ingin meredakan tekanan dan menghilangkan kesepian dan kebosanan. iaitu ada orang mencemuh dan ada orang menasihat remaja yang merokok. Justeru itu. Dapatan ini menunjukkan keutamaan teori neoklasikal yang menjelaskan remaja merokok sebagai satu cara yang radikal untuk mencabar rutin kehidupan dan norma masyarakat. dan teori regangan. Dapatan kajian ini menyangkal tanggapan umum bahawa iklan mempunyai pengaruh yang kuat dalam mendorong remaja untuk merokok. waktu paling nikmat merokok ialah selepas beberapa jam tidak dapat merokok. Pengaruh bukanlah bermakna atas dasar paksaan atau desakan. teori model peranan. dan teori kawalan so sial. Kelumrahan merokok dalam masyarakat Malaysia adalah satu fenomena ketara. Universiti Malaya \ sudah ketagih pula. waktu paling nikmat merokok ialah waktu rehat bagi menghilangkan rasa jemu dan penat. Tidak ada sebab atau faktor tertentu yang mutlak (100%) atau sangat dominan yang mencetuskan sepenuhnya kelakuan merokok di kalangan remaja. dan ini menjadi satu sebab penting yang mempengaruhi remaja untuk merokok. satu keadaan psikologi di mana diri rasa terkongkong dengan kegiatan-kegiatan rutin. Walau bagaimanapun dapatan menunjukkan merokok bukan kriteria utama untuk memilih kawan. Sesuatu sebab dan faktor saling melengkapi antara satu sarna lain. seakan-akan merokok ialah satu elemen budaya. Mereka ini mencabar norma moral yang ada. Dapatan kajian menunjukkan sejumlah satu per tiga (33%) remaja menjadikan ini sebagai as as untuk mereka merokok. misalnya teori pengaruh sosial informatif bertindan-tindih dengan teori pembelajaran. Tindakan remaja untuk merokok merupakan satu cara amalan budaya. maka persepsi remaja ialah merokok bukanlah perkara yang salah dari segi moral. Justeru itu. dan ini menjadikan sebab untuk remaja merokok. KESIMPULAN Kesimpulan keputusan kajian yang dibincangkan sebelum ini adalah terdapat interaksi antara pelbagai sebab yang mendorong remaja untuk merokok. Kelakuan mereka merokok mendapat perhatian dan reaksi daripada orang lain dalam masyarakat.

J. Walau bagaimanapun.. Journal of Applied Social Psychology.. M. Maidenhead.. (1985). . A. three-wave longitudinal study.(1990). Cigarette smoking: Why young people do it and ways of preventing it .ucsf. Chassin. dan ganjaran inilah yang terus-menerus mencetuskan keinginan merokok.. L. (1993). Mestel-Rauch.132-l83). seseorang individu itu merokok kerana inginkan ganjaran nikmat nikotin dalam rokok. Chassin. 446-457.). & Flay. Addictive Behaviors. The tobacco industry: Making significant contributions to Malaysia s economy. L. Dimuat turun daripada www. C. J. R. 133 -151. 10. London: EIU. Ketagihan ini tidak mustahil terus berlaku kerana jika berdasarkan teori pelaziman tingkah laku. M. Smoking: The social learning of an addiction. adalah masih mudah bagi remaja untuk menyingkirkan tabiat merokok berbanding dengan orang dewasa yang sudah lebih lama menghisap rokok dan lebih serius pula aras ketagihan mereka. Firestone & P. B. (1998). Kajian ini diharap dapat membantu bagi mereka yang terlibat sebagai yang menghisap rokok. Collins. (1987). Juga masih belum terlalu lewat jika seorang penghisap rokok itu sarna ada remaja atau dewasa untuk berhenti merokok kerana dalam hidup manusia ini setiap rangsangan perlu ada gerakbalas dan gerakbalas akan berterusan jika ada peneguhannya.edultobaccolbatcolhtmll14900/14932. atau individu persekitaran yang mahukan sesuatu dilakukan agar merokok bukan penyebab kepada penyakit kronik dalam diri seseorang individu itu.431-435.. C. Mcgrath (Ed. J. Cognitive social psychology: A guidebook to theory and research. Penemuan dari kajian merokok ini boleh dijadikan panduan dalam mengenal pasti punca merokok dan seterusnya bertindak dari perkara tersebut sebagai rangsangan yang diperlukan untuk memulakan hidup tanpa rokok.The Waterloo Study.. 3. 554-573. W. R. B. Confederation of Malaysian Tobacco Manufacturers (CMTM). A. McLaughlin.. Flay. Sherman. RUJUKAN BATCo. S. (1980). Presson. Johnson. The psychology of significant moments & peak experiences in cigarette smoking: Underlying motives and semiological significance of smoking. J.&Sherman. d' Avernas.. W. C. Psychological correlates of adolescent smokeless tobacco use. 17.library. R.. (1985). Presson. J. Kewujudan peneguhan untuk tujuan yang sarna juga dapat dikenal pasti dari penemuan kajian ini.. c. Pediatric and adolescent behavioral medicine. B. Personality and Social Psychology Bulletin. R. J.. B. (ms. New York: Springer-Verlag. Economist Intelligence Unit (1981). W.Jurnal Pendidikan 2004. & Gioia. Eiser. Dent C. K. A. Eiser... Universiti Malaya 159 Dapatan kajian menunjukkan juga satu per empat (1/4) daripada jumlah remaja yang merokok menyatakan mereka berasa ketagihan bila tidak merokok. R. Psychosocial predictors of young adolescent cigarette smoking: A sixteen-month. Kuala Lumpur: CMTM. Kersall. C c. UK: McGraw-Hill.L. Sussman. Hansen.. Dalam P.. S. & Ryan.Social psychological contributions to the understanding and prevention of adolescent cigarette smoking. Journal of Social and Clinical Psychology.tobacco: Its contribution to the economic and social development of the Third World. D. (1983). 16 (1).S. J. Leaf.

M. K. Tremblay. M. Burton D. R. 4 (2).. S... Are we marketing the right message? Can kids really "just say no" to smoking. B. & Lewis. T. 157-165. N. R. A. M.. Johnson. 1. The hardest thing is the habit: A qualitative investigation of adolescent smokers' experience of nicotine dependence.. Nicotine & Tobacco Research. London: HEA. Social support and health (ms. Stahl.. 73]. Tobacco use and other risk behaviors: Cross-sectional and predictive relationships for adolescent orthodontic patients.. Reardon. & Wellman. (1989)... R. Kishchuk. e. Addictive Behaviors. E. (2000). 2 (2). Global and regional estimates of the effectiveness and cost-effectiveness of price increases and other tobacco control policies. NIDA Research Monograph 30.. Cohen & S. M. R. New York: Academic. Nicotine & Tobacco Research 3 (2). (1985). & Paradis. 2 (2). Chassin. (2002).. Sussman. Nicotine & Tobacco Research. Nicotine & Tobacco Research. Pearson (Eds. Symes (Ed. L.201-209. D. 1. w. K. A.319-329. Sussman. (1989). F. C. Jha.311-319. & Flay B. J. (2002).llO-119. GA: USDHHS. (2002). B. 23-42). M. 159-167. Geneva: UICe. R. R.. Wohlfart. W.. Zakarian. (1980). Towards a smoke-free generation. International Union Against Cancer (1982). S. & H. (1984).). New York: Academic Press. Merokok di kalangan remaja Malaysia (ms. Velicer. Department of Health and Human Services. (200 1). London: Sage. Larkin. J. Hofstetter. Bull. Ranson. & Pederson. M. 1. & Nguyen.. H. Proescholdbell. Theories on drug abuse. Syme (Ed. S.. Tolerability of concurrent use of nicotine gum and smoking in healthy volunteers. A manual on smoking and children. Lettieri. Dalam S. A. Sufean Hussin. Ferrence. L. Cohen. (1987).. Stem.. & Flay. D. New York: Oxford University Press. J. J. 23-42). O. Social networks and social support: An overview of research. B. (2000). L. Social support and health (ms. A. ms. F. (2004). 307-324. Lacchetti.. Differential effects of cigarette price on youth smoking intensity. Home smoking restrictions and adolescent smoking. Toward a theory of drug subcultures. Peer pressure and risk-taking behaviors in children. M. T. B. 3. R. Dalam S. 580-584. S. Wills. W. J. Atlanta... O'Loughlin. 12. Universiti Malaya Gottlieb.160 Jurnal Pendidikan 2004. P. (1995). Chaloupka. Communication Monographs. American Journal of Public Health. 71. 1. 5-22. 3. & Elder.). 52). Nicotine & Tobacco Research. 1. Supportive functions of interpersonal relationships. M. Conway. Dalam D. F. W. de Groh. Dent. Prochaska. Health Education Authority. W. and policy implications. L. M. G. (2001). U.. K. & MacKinnon. A. Lan Liang & Chaloupka. 4 (1). Ashley. (1985). Hovell. (1979). S. R.. 56. practice. D.. DiFranza. e. 4 (3). Nicotine & Tobacco Research. P. M. 179-186. Suburban youth in cultural crises.... & Pahlm. (1992). F. 109-114. Is nicotine dependence related to smokers' support for restrictions on smoking? Nicotine & Tobacco Research. Smoking and health in the Americas: A 1992 Report of the Surgeon General.257-260. e. P. Cohen & S. 12.. 1.. Sayers. Social networks and social support. [UICC Technical Report Series. N. Developing school based tobacco use prevention and cessation programs. Stages of adolescent cigarette smoking acquisition: Measurement and sample profiles. Lewis. L. Health Education Quarterly. J.). S.. Kuala Lumpur: Karisma. . Hall.. Stacy. (1985). B. & Slymen..

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful