INSTITUT EVERTRONICS (IE) PUSAT LATIHAN KEMAHIRAN EVERTRONICS ( L- 01501

)

KERTAS PENERANGAN
KOD NAMA DAN PROGRAM TAHAP H-176-2 JURUTEKNIK AUTOMASI

2

NO DAN TAJUK MODUL

07: JIGS AND FIXTURES MAINTANANCE

04.01Carry Out Tools, Jigs and Fixtures Condition Check NO DAN PERNYATAAN TUGASAN 04.02 Carry Out Calibration Of Tools, Jigs And Fixtures 04.03 Carry Out Tools And Jigs Maintenance Activities 04.04 Carry Out Tools And Fixtures Replacement

OBJEKTIF PENCAPAIAN AKHIRAN

Performance tolos,jigs and fixtures using manufacturer’s specification,jigs and fixture,operation manual,checklist , speacial tools,hand tools,report form, calibration procedures etc so that tools,jigs and fixtures identitified,calibrated and recorded in accordance with job specification requirment and standart operating procedure. IE/11/IT0402/KP01 Muka :1 Drp :10

NO KOD

Tajuk :Jig And Fixtures Tujuan : kertas penerangan ini menerangkan apakah yang dimaksudkan dengan jig and fixtures serta pengunaan alatan tangan.

H-176-2/07

KERTAS PENERANGAN

HELAIAN 2

Pengenalan Pengunaan jigs and fixture adalah amat diperlukan dalam industri pengeluaran. Samada dalam system automasi ataupun mekanikal. Kertas penerangan ini akan menerangkan rekabentuk jigs and fixture, pengunaanya ,penempatannya serta perkara yang perlu ada pada jig and fixture. Jig Jig ditakrifkan sebagai satu alat untuk memegang benda kerja dan menentukan tempat benda kerja. Ia membantu alat pemotong yang berkaitan kepada benda kerja dan biasanya ia tidak dipasang pada mesin. Fixture Fixture adalah pemegang bendakerja dimana ia memegang dan menentukan kedudukan bendakerja tetapi ia tidak memandu ke tempat atau posisi alat pemotong. Rekabentuk jig and fixture Ada beberapa criteria yang perlu diberikan perhatian semasa merekabentuk jig and fixture antaranya ialah : 1. memastikan jig and fixture yang dbuat itu ringan, mudah dikendalikan dan tidak ada pepenjuru yang boleh mencederakan operator. 2. kedudukan ‘clamping device’ mestilah dapat menahan terhadap daya pemotongan semasa operasi mesin

H-176-2/07

KERTAS PENERANGAN

HELAIAN 3

`

H-176-2/07

KERTAS PENERANGAN

HELAIAN 4

H-176-2/07 KERTAS PENERANGAN HELAIAN 5 .

H-176-2/07 KERTAS PENERANGAN HELAIAN 6 .

H-176-2/07 KERTAS PENERANGAN HELAIAN 7 .

H-176-2/07 KERTAS PENERANGAN HELAIAN 8 .

H-176-2/07 KERTAS PENERANGAN HELAIAN 9 .

H-176-2/07 KERTAS PENERANGAN HELAIAN 10 .

H-176-2/07 KERTAS PENERANGAN HELAIAN 11 .

H-176-2/07 KERTAS PENERANGAN HELAIAN 12 .

H-176-2/07 KERTAS PENERANGAN HELAIAN 13 .

H-176-2/07 KERTAS PENERANGAN HELAIAN 14 .

H-176-2/07 KERTAS PENERANGAN HELAIAN 15 .

H-176-2/07 KERTAS PENERANGAN HELAIAN 16 .

H-176-2/07 KERTAS PENERANGAN HELAIAN 17 .

H-176-2/07 KERTAS PENERANGAN HELAIAN 18 .

H-176-2/07 KERTAS PENERANGAN HELAIAN 19 .

H-176-2/07 KERTAS PENERANGAN HELAIAN 20 .

H-176-2/07 KERTAS PENERANGAN HELAIAN 21 .

H-176-2/07 KERTAS PENERANGAN HELAIAN 22 .

H-176-2/07 KERTAS PENERANGAN HELAIAN 23 .

H-176-2/07 KERTAS PENERANGAN HELAIAN 24 .

H-176-2/07 KERTAS PENERANGAN HELAIAN 25 .

H-176-2/07 KERTAS PENERANGAN HELAIAN 26 .

H-176-2/07 KERTAS PENERANGAN HELAIAN 27 .

H-176-2/07 KERTAS PENERANGAN HELAIAN 28 .

H-176-2/07 KERTAS PENERANGAN HELAIAN 29 .

H-176-2/07 KERTAS PENERANGAN HELAIAN 30 .

H-176-2/07 KERTAS PENERANGAN HELAIAN 31 .

H-176-2/07 KERTAS PENERANGAN HELAIAN 32 .

0. Apabila dilengkapi dengan sekala vernier (Vernier scale) Penggunaan pembaris keluli atau pembaris lain.02 mm atau 0.001 “ atau + .02 mm tepat.001 inci dengan pengertian pada sekala vernier (vernier scale) pada bendul kepingan vernier itu:- a) Sekala utama inci (main scale inches) b) Sekala utama (Main scale mm ) Dan dua bahgian terkecil iaitu ialah vernier inci dan vernier metrik (mm). mengukur pada ukuran + . ANGKUP VERNIER (VERNIER CALIPER) Angkup Vernier merupakan alat pengukur jitu dan boleh mengukur dengan tepat sehingga kepada ukuran sama ada 0.H-176-2/07 KERTAS PENERANGAN HELAIAN 33 ALAT MENGUKUR TAJUK : TUJUAN : Ketepatan senggatan (graduasi) pembaris keluli boleh digunakan meyukat. ANGKUP VERNIER (VERNIER CALIPERS) PENERANGAN : Angkup vernier adalah satu alat pengukur atau sukatan yang terpenting dan berguna bagi menyukat garispusat luar dan dalam pada setiap kerja atau benda kerja serta menyemak dalamnya satu satu lubang. sekala ini digunakan untuk mencari perbezaan ukuran diantara yang terdekat bagi mendapatkan tahap yang tepat. .Angkup vernier mempunyai dua skala iaiut skala utama dan skala vernier. Alat ini lazimnya digunakan didalam bengkel mesin.02 mm.05 mm atau 0.Angkup vernier dalam/luar lihat rajah dibawah ini dilengkapi dengan garisan senggatan/graduasi ketepatan 0.0.

Ia terletak disebelah atas.Binaannya hampir sama dengan rahang tetapi iadigunakan untuk mengukur ukuran sebelah dalam. RAHANG. Badannya berbentuk seperti sebilah pembaris keluli yang mempunyai sanggatan dalam unit metrik atau inci. Ini dapat mengurangkan kesilapan semasa mengukur. Permukaan diantara kedua-dua rahang ini merupakan muka ukuran bagi angkup Vernier. Rahang tetap merupakan sebahgian daripada badan yang bengkok. manakala rahang gelangsar merupakan sebahagian daripada plat vernier yang boleh bergerak bersama-samanya iaitu selari dengan rahang tetap. PENGANJAK HALUS skala vernier dan boleh digerak-gerakkan . Senggatan ini dinamakan skala utama. Rahang terdiri daripada rahang tetap dan rahang gelangsar. RUSUK Rusuk berbentuk runcing. BADAN. bacaannya ialah sifar dan angka sifar pada skala vernier sejajar dengan angka sifar pada skala tetap. SKRU PENGUNCI Skru pengunci digunakan untuk mengunci palt vernier supaya kedudukan ukuran tidak berganjak semasa angkup Vernier dikeluarkan dari bendakerja. Apabila muka ukuran ini bersentuh. Plat vernier mempunyai disepangjang badan. Panjang badan ini menetukan saiz angkup vernier. PLAT VERNIER.H-176-2/07 KERTAS PENERANGAN HELAIAN 34 BAHAGIAN-BAHAGIAN ANGKUP VERNIER.

boleh digerakkan keluar atau masuk dalam lurah dibahagian belakang badan apabila rahang dibuka. . Mikrometer boleh didapatai dalam unit metrik dan inci. PENERANGAN: Mikrometer merupakan alat pengukur jitu. TAJUK: TUJUAN: MIKROMETER LUAR (OUTSIDE MICROMETER) Untuk mengambil ukuran yang terlalu kecil dengan jitu memerlukan alat yang khusus digunakan untuk tujuan tersebut. Terdapat juga mikro meter yang dilengkapi dengan skala vefrnier dan ia boleh memberikan bacaan yang lebih kecil iaitu 1/1000 milimeter (0. Pengapit halus ini hendaklah diketatkan terlebih dahulu supaya nat penganjak halus boleh mengawal pelarasan plat vernier. Biasanya ukuran paling kecil yang boleh dibaca oleh mikrometger ialah 1/100 milimeter (0. BILAH PENGUKUR DALAM Ini merupakan satu bilah yang kecil. Salah satu alat yang dimaksudkan ialah mikrometer.001 mm). lazimnya digunakan dalam bengkel mesin kerana ia dapat mengukur ukuran-ukuran yang paling kecil dengan tepat.H-176-2/07 KERTAS PENERANGAN HELAIAN 35 Ada juga angkup Vernier yang dilengkapkan dengan penganjak halus.01 mm).

001 inci) dan 1/10 000 inci (0.H-176-2/07 KERTAS PENERANGAN HELAIAN 36 Mikrometer inci pula boleh membaca sehingga 1/1000 inci (0. .0001 inci).

Biasanya dinomborkanb setiap lima senggatan. PENGANJAK HALUS (RATCHET) Terletak dibahagian hujung bidal. tip tungsten karbida dikimpal loyangkan pada bahagian mukanya supaya tidak cepat haus. Kegunaannya ialah untuk memastikan ketepatan ukuran yang dibuat kerana ia boleh menfgawal dan mengelakkan bidal diputar berlebihan.H-176-2/07 KERTAS PENERANGAN HELAIAN 37 BAHAGIAN-BAHAGIAN MIKROMETER. Kedua-dua permukaan andas dan spindal merupakan muka ukuran. Untuk mendapatkan bacaan yang tepat. SPINDAL (SPINDLE) Dibahgian hujung sebelah kanan terdapat benang yang boleh berputar dengan bantuan nat yang dilekagtkan pada bidal.5 mm. Apabila bidal diputar spindal akan bergerak maju dan mundur kepermukaan andas. tekanan mengukur mestilah tekal dan berdasarkan rasa sentuhan. Ia mestilah rata. Bagi setengah-setengah andas. Bahagian atas disenggaatkan kepada 25 bahgian yang sama. Tiap-tiap satu bahagian bersamaan 0. . LARAS (BARREL) Pada bahgian laras terdapat senggatan-senggatan yang dibuat di sebelah menyebelah garisan selari. BINGKAI (FRAME) Bingkai berbentuk separuh bulatan. ANDAS (ANVIL) Andas dipasang tetap disebelah kiri bingkai.01 mm. mempunyai spindal di bahagian hujung sebelah kanan dan andas disebelah kiri. yang menjadi datum kepada mikrometer. tiap-tiap senggatan bersamaan 1 mm. ini bermakna tipa-tiap satu garisan bersamaan 0. bersudut tepat dengan garis pusat spindal dan swelari diantara satu dengan lain. Di bahagian bawah pula. Bahagian hujung sebelah kiri spindal juga dikimpal loyangkan dengan tip tungsten karbida. senggatan dibuat membahagia dua senggatan bahagian atas. BIDAL (THIMBLE) Muka lilitan bidal disenggatkan kepada 25 bahagian yang sama.

H-176-2/07 KERTAS PENERANGAN HELAIAN 38 .

ini bermakna tiap-tiap satu senggatan bersamaan 0. Perhatikan Rajah 10 yang menunjukkan keratan rentas satu mikrometer. Skala sebelah atas mempunyai 25 senggatan. Mikrometer 100 . Mikrometer 0 . Ia boleh berputar dengan bantuan nat yang dilekatkan pada bidal.5 mm. Untuk memulakan bacaan satu-satu ukuran. 2.H-176-2/07 KERTAS PENERANGAN HELAIAN 39 PRINSIP MEMBACA MIKROMETER. . 1. angka sifar pada bidal hendaklah sejajar dengan angka sifar pada laras. 3. spindal bergerak 0. Spindalnya mempunyai skru dengan pic ulir 0. Oleh sebab tipa-tiap satu pusingan bidal pergerakan yang dibuat oleh spindal sejauh 0. maka tiap-tiap satu senggatan bidal ialah 1/50 X 0.150 mm.5 milimeter yang dicanai dengan gtepatnya. tiap tiap satu senggatan bersamaan 1 mm.01 mm . Bidal pula disenggatkan kepada 50 bahagian yang sama. Mikrometer bekerja berasaskan pergerakan ulir skru.5 mm. Permukaan andas dan spindal disebut muka ukuran kerana bendakerja diukur diantara dua permukaan ini. spindal akan bergerak maju atau mundur ke permukaan andas.5 mm.5 mm.50 mm Walaupun angka sifar sejajar antara satu dengan lain tetapi jarak muka ukuran ialah 25 mm dan bacaan bermula daripada 25 mm.5 = 0. Apabila bidal diputar. Senggatan disebelah bawah pula membahgai dua senggatan disebelah atas.25 mm Muka andas dan spindal tertutup rapat apabila angka sifar pada laras sejajar dengan angka sifar pada bidal dan bacaannya ialah 0 mm. Oleh sebab pic ulir mikrometer ialah 0. maka tiap tiap satu putaran penuh bidal. Bacaan untuk mikrometer ini bermula daripada 100 mm. Mikrometer 25 . Laras mempunyai satu skala melintang dengan senggatan dibuat disebelah memyebelah garisan ini.

01 mm. Campurkan ketiga-tiga bacaan diatas. 4. bacaan sebenar ialah 11. Bacan senggatan terakhir Pada laras atas Bacaan pada laras bawah yang terhampir dengan 1 mm Bacaan senggatan bidal yang sejajar dengan skala melintang pada laras = 36 X 0. 2. Jumlah nilai tersebut merupakan bacaan bagi mikrometer itu. Bacaan senggatan terakhir pada laras atas yang dilalui oleh bidal didharab dengan 1 mm.50 mm.86 mm.50 mm = 11 X 1 = 11. 3. Bacaan senggatan pada laras bawah yang terhampir dengan 1 mm didharabkan dengan 0.50 = 0.01 = 0. Bacaan senggatan pada bidal yang sejajar dengan garisan skala laras didarabkan dengan 0.H-176-2/07 KERTAS PENERANGAN HELAIAN 40 MEMBACA MIKROMETER METRIK.00 mm ------------------Jumlah: 11.36 mm = 1 X 0. . 1.86 mm =========== Oleh itu.

25 mm --Jumlah : mm = 25 X 0.01 = --------------13.5 = = Bacaan pada laras bawah yang terhampir dengan 1 mm = 0.75 mm.75 ====== ===== Oleh itu.50 mm Bacaan senggatan bidal yang sejajar dengan skala melintang pada laras 0. bacaan sebenar ialah 13. MEMBACA MIKROMETER VERNIER .00 mm = 13 X 1 1 X 0.H-176-2/07 KERTAS PENERANGAN HELAIAN 41 CONTOH: Bacaan senggatan terakhir pada laras atas 13.

H-176-2/07 KERTAS PENERANGAN HELAIAN 42 Untuk membolehkan mikrometer dibaca sehingga 1/1000 mm atau 0.360 mm Bacaan pada skala vernier yang sejajar dengan skala bidal 0.868 mm.001. perbezaannya 1/10 daripada 1/100 = 1/10 X 1/100 = 1/1000 = 0. Bagaimanapun. .001 mm. maka ia ditambah dengan skala vernier.5 mm 2.008 mm ---------Jumlah: 2. CONTOH: Bacaan senggatan terakhir pada laras yang terhampir dengan 0. senggatan 1 mm dan 1/2 mm (0. iaitu bacaan terkecil.5 mm) biasanya hanya dibuat pada laras bawah.500 mm Bacaan senggatan bidal yang sejajar dengan skala melintang pada laras 0. Skala vernier terbahagi kepada 10 bahagian yang memenuhi skala bidal sebanyak 11 bahagian. bacaan sebenar ialah 2.001 mm. Jadi.868 mm == ======= = = = ------ Oleh itu . untuk membolehkan skala vernier ditempatkan pada laras atas. ini menjadikan setiap senggatan vernier bersamaan dengan 0.

Pegang bingkai mikrometer dengan ibu jari dan jari telunjuk tangan kiri seperti yang ditunjukkan dalam Rajah 1. Sebaliknya dapatkan rasa sentuhan yang betul. Putar bidal sehingga kedua-dua muka ukuran itu menyentuh benda kerja. Harus diingat bahawa untuk mengukur benda kerja pada mesin. Kebolehan mendapatkan ukuran yang atepat bergantung pada kemahiran menggunakan alat ini. gerakkan spindal ke hadapan atau kebelakang perlahan-lahan. Untuk mendapatkan tekanan mengukur yang betul elakkan memutar bidal berlebihan. Biarkan ibu jari telunjuk bebas memutarkan bidal untuk melaras spindal. Kemahiran hanya boleh tercapai sekiranya kerap menggunakannya dan dapat mengawal tekanan mengukur dengan betul.H-176-2/07 KERTAS PENERANGAN HELAIAN 43 MENGGUNAKAN MIKROMETER. MENGUKUR BENDA KERJA PADA MESIN. mesin hendaklah diberhentikan terlebih dahulu. MENGUKUR BENDA KERJA YANG DIPEGANG. Benda kerja hendaklah diletakkan di antara permukaan andas dengan spindal Rajah (a) dan (b).2 dan tetapkan dengan jari hantu dan jari manis tangan kanan sambil ibu jari telunjuk memutar bidal. . Untuk merasa sentuhan. Mikrometer hendaklah dipegang pada tapak tangan dan diapit dengan jari kelingking atau jari manis (mengikut yang mana lebih selesa).

25 mm ialah dengan merapatkan permukaan andas dengan spindal.2 Mengukur benda kerja pada mesin pelarik.H-176-2/07 KERTAS PENERANGAN HELAIAN 44 Rajah 1. Pastikan kedudukan angka sifar pada bidal sejajar atau sekenaan dengan garisan datum manakala angka sifar pada laras pula sejajar dengan tepi bibir bidal yang juga merupakan datum. (Lihat gambar foto berikut) . Mikrometer perlu diuji ketepatannya sebelum digunakan. MENGUKUR KETEPATAN MIKROMETER. Cara menguji mikrometer 0 .

0. ketepatannya boleh diuji dengan menggunakan tolok bongkah. Contoh: Ukur ketebalan tolok bongkah 10 mm dengan menggunakan mikrometer 0 .25 mm seperti yang ditunjukkan dalam rajah yang berikut. Cara mengesan mikrometer yang mempunyai ralat sifar ialah dengan menguji ukuran tolok bongkah yang tertentu saiznya.04 iaitu 19.26 mm. Contohnya untuk menguji mikrometer 50 75 mm. . Tetapi sekiranya angka sifar ini tidak sejajar kedudukannya dengan datum.04 mm lebih besar daripada saiz yang sepatutnya.22 mm. Ralat ini disebut ralat negatif. Ini bermakna bacaan mikrometer itu tepat. gunakan tolok bongkah berukuran 50 mm tebal.04 mm.26 . MENGESAN RALAT SIFAR. kerana ukuran sebenar terpaksa ditolak dengan selisih bacaan terlebih dahulu. Kedua-dua gambar foto diatas menunjukkan angka sifar pada laras dan bidal dalam kedudukan tertutup. maka ukuran sebenar ialah 19. Bacaan yang ditunjukkan ialah 10. Ralat sifar ini sama ada positif atau negatif. Jika mikrometer ini mencatatkan bacaan 19. Caranya sama iaitu pastikan bahawa angka sifar pada laras dan bidal sejajar dengan datum apabila tolok bongkah penguji menyentuh kedua-dua muka ukurannya. iaitu 0. bermakna terdapat selisih dalam bacaan yang disebut sebagai ralat sifar.H-176-2/07 KERTAS PENERANGAN HELAIAN 45 Bagi mikrometer yang lebih besar saiznya (lihat gambar foto dibawah).

Mikrometer tidak digunakan dengan cara yang betul.H-176-2/07 CONTOH: KERTAS PENERANGAN HELAIAN 46 Ukur ketebalan tolok bongkah 10 mm dengan menggunakan mikrometer 0 . kerana ukuran sebenar terpaksa dicampurkan dengan selisih bacaan terlebih dahulu. Ralat sifar mestilah diperbetulkan sebelum ia digunakan. . Putar nat mengikut arah putaran jam sehingga skru mikrometer tidak lagi longgar. PUNCA-PUNCA RALAT SIFAR. 1.25 mm seperti yang ditunjukkan dalam rajah yang berikut. Tatacara. 2.18 mm + 0. Ralat ini pula disebut ralat positif. Tatacara. Melaras skru spindal yang longgar. MELARAS RALAT SIFAR. Antara punca-punca yang menyebabkan terjadinya ralat sifar ialah:1. Tutup bidal sehingga andas dan spindal rapat kedudukannya.04 mm lebih kecil daripada saiz yang sepatutnya.04 mm iaitu 19. Melaras angka sifar pada bidal dan laras supaya sejajar dengan datum.96 mm iaitu 0. Keadaan ini boleh menimbulkan kekeliruan dan mengambil masa yang lama yuntuk mengukur. Bacaan yang ditunjukkan ialah 9. Gunakan sepana khas berbentuk C Putar laras sehingga angka sifar pada bidal dan laras sejajar dengan datum.18 mm. kemudian mengira dengan mencampurkan atau menolak jumlah ralat kepada bacaan yang didapati.22 mm. Mikrometeer tidak dijaga dan diselenggarakan dengan sempurna. Ralat sifar ini menyulitkan kita untuk mengukur satu satu benda kerja. Ketatkan nat pelaras dengan menggunakan sepana khas berbentuk C. maka ukuran sebenar ialah 19. Ini menjadi bertambah rumit lagi jika kita terpaksa menentukan jumlah dan jenis ralat terlebih dahulu. Jika mikrometer ini mencatatkan bacaan 19. Ralat sifar boleh dilaraskan dengan dua cara. 2. Buka bidal hingga kepada had maksimum pada bahagian pangkal laras.

3. 4. MENJAGA MIKROMETER. ia mestilah diberi penjagaan yang rapi serta diselenggarakan dan digunakan dengan cara yang betul.H-176-2/07 KERTAS PENERANGAN HELAIAN 47 3. Perhatikan kedudukan sifar pada skala laras dan bidal supaya tidak terdapat sebarang ralat. PERKARA-PERKARA YANG HARUS DIPERHATIKAN APABILA MENGGUNA MIKROMETER. Permukaan (muka ukuran) andas dan spindal menjadi haus. . Berikut ialah beberapa perkara yang perlu diberi perhatian apabila menggunakan mikrometer. Oleh sebab mikrometer boleh mengukur yiang terlalu kecil dengan jitu. Seelok eloknya gunakan bekas atau kotak penyimpan yang dibekalkan. 1. Jangan sekali-kali menjatuhkan mikrometer. 2. 4. 1. Pastikan muka ukuran bersih iaitu bebas daripada kekotoran seperti habuk & minyak. 3. 2. Jangan mengukur benda kerja yang sedang berputar. Jangan mencampur adukkan mikrometer dengan alat-alat lain ketika menyimpan . Jangan putar bidal berlebihan supaya dapat memberi tekanan mengukur atau rasa sentuhan yang betul. Bersihkan mikrometer sebelum atau sesudah digunakan. Gerakkan spindal perlahan-lahan apabila bersentuh dengan benda kerja.