INSTITUT EVERTRONICS (IE) PUSAT LATIHAN KEMAHIRAN EVERTRONICS ( L- 01501

)

KERTAS PENERANGAN
KOD NAMA DAN PROGRAM TAHAP H-176-2 JURUTEKNIK AUTOMASI

2

NO DAN TAJUK MODUL

07: JIGS AND FIXTURES MAINTANANCE

04.01Carry Out Tools, Jigs and Fixtures Condition Check NO DAN PERNYATAAN TUGASAN 04.02 Carry Out Calibration Of Tools, Jigs And Fixtures 04.03 Carry Out Tools And Jigs Maintenance Activities 04.04 Carry Out Tools And Fixtures Replacement

OBJEKTIF PENCAPAIAN AKHIRAN

Performance tolos,jigs and fixtures using manufacturer’s specification,jigs and fixture,operation manual,checklist , speacial tools,hand tools,report form, calibration procedures etc so that tools,jigs and fixtures identitified,calibrated and recorded in accordance with job specification requirment and standart operating procedure. IE/11/IT0402/KP01 Muka :1 Drp :10

NO KOD

Tajuk :Jig And Fixtures Tujuan : kertas penerangan ini menerangkan apakah yang dimaksudkan dengan jig and fixtures serta pengunaan alatan tangan.

H-176-2/07

KERTAS PENERANGAN

HELAIAN 2

Pengenalan Pengunaan jigs and fixture adalah amat diperlukan dalam industri pengeluaran. Samada dalam system automasi ataupun mekanikal. Kertas penerangan ini akan menerangkan rekabentuk jigs and fixture, pengunaanya ,penempatannya serta perkara yang perlu ada pada jig and fixture. Jig Jig ditakrifkan sebagai satu alat untuk memegang benda kerja dan menentukan tempat benda kerja. Ia membantu alat pemotong yang berkaitan kepada benda kerja dan biasanya ia tidak dipasang pada mesin. Fixture Fixture adalah pemegang bendakerja dimana ia memegang dan menentukan kedudukan bendakerja tetapi ia tidak memandu ke tempat atau posisi alat pemotong. Rekabentuk jig and fixture Ada beberapa criteria yang perlu diberikan perhatian semasa merekabentuk jig and fixture antaranya ialah : 1. memastikan jig and fixture yang dbuat itu ringan, mudah dikendalikan dan tidak ada pepenjuru yang boleh mencederakan operator. 2. kedudukan ‘clamping device’ mestilah dapat menahan terhadap daya pemotongan semasa operasi mesin

H-176-2/07

KERTAS PENERANGAN

HELAIAN 3

`

H-176-2/07

KERTAS PENERANGAN

HELAIAN 4

H-176-2/07 KERTAS PENERANGAN HELAIAN 5 .

H-176-2/07 KERTAS PENERANGAN HELAIAN 6 .

H-176-2/07 KERTAS PENERANGAN HELAIAN 7 .

H-176-2/07 KERTAS PENERANGAN HELAIAN 8 .

H-176-2/07 KERTAS PENERANGAN HELAIAN 9 .

H-176-2/07 KERTAS PENERANGAN HELAIAN 10 .

H-176-2/07 KERTAS PENERANGAN HELAIAN 11 .

H-176-2/07 KERTAS PENERANGAN HELAIAN 12 .

H-176-2/07 KERTAS PENERANGAN HELAIAN 13 .

H-176-2/07 KERTAS PENERANGAN HELAIAN 14 .

H-176-2/07 KERTAS PENERANGAN HELAIAN 15 .

H-176-2/07 KERTAS PENERANGAN HELAIAN 16 .

H-176-2/07 KERTAS PENERANGAN HELAIAN 17 .

H-176-2/07 KERTAS PENERANGAN HELAIAN 18 .

H-176-2/07 KERTAS PENERANGAN HELAIAN 19 .

H-176-2/07 KERTAS PENERANGAN HELAIAN 20 .

H-176-2/07 KERTAS PENERANGAN HELAIAN 21 .

H-176-2/07 KERTAS PENERANGAN HELAIAN 22 .

H-176-2/07 KERTAS PENERANGAN HELAIAN 23 .

H-176-2/07 KERTAS PENERANGAN HELAIAN 24 .

H-176-2/07 KERTAS PENERANGAN HELAIAN 25 .

H-176-2/07 KERTAS PENERANGAN HELAIAN 26 .

H-176-2/07 KERTAS PENERANGAN HELAIAN 27 .

H-176-2/07 KERTAS PENERANGAN HELAIAN 28 .

H-176-2/07 KERTAS PENERANGAN HELAIAN 29 .

H-176-2/07 KERTAS PENERANGAN HELAIAN 30 .

H-176-2/07 KERTAS PENERANGAN HELAIAN 31 .

H-176-2/07 KERTAS PENERANGAN HELAIAN 32 .

02 mm tepat. ANGKUP VERNIER (VERNIER CALIPERS) PENERANGAN : Angkup vernier adalah satu alat pengukur atau sukatan yang terpenting dan berguna bagi menyukat garispusat luar dan dalam pada setiap kerja atau benda kerja serta menyemak dalamnya satu satu lubang.H-176-2/07 KERTAS PENERANGAN HELAIAN 33 ALAT MENGUKUR TAJUK : TUJUAN : Ketepatan senggatan (graduasi) pembaris keluli boleh digunakan meyukat.0.001 inci dengan pengertian pada sekala vernier (vernier scale) pada bendul kepingan vernier itu:- a) Sekala utama inci (main scale inches) b) Sekala utama (Main scale mm ) Dan dua bahgian terkecil iaitu ialah vernier inci dan vernier metrik (mm).0. Apabila dilengkapi dengan sekala vernier (Vernier scale) Penggunaan pembaris keluli atau pembaris lain. Alat ini lazimnya digunakan didalam bengkel mesin.Angkup vernier dalam/luar lihat rajah dibawah ini dilengkapi dengan garisan senggatan/graduasi ketepatan 0.02 mm atau 0.Angkup vernier mempunyai dua skala iaiut skala utama dan skala vernier. . sekala ini digunakan untuk mencari perbezaan ukuran diantara yang terdekat bagi mendapatkan tahap yang tepat. ANGKUP VERNIER (VERNIER CALIPER) Angkup Vernier merupakan alat pengukur jitu dan boleh mengukur dengan tepat sehingga kepada ukuran sama ada 0.05 mm atau 0.001 “ atau + .02 mm. mengukur pada ukuran + .

H-176-2/07 KERTAS PENERANGAN HELAIAN 34 BAHAGIAN-BAHAGIAN ANGKUP VERNIER. Ia terletak disebelah atas. Panjang badan ini menetukan saiz angkup vernier. Rahang tetap merupakan sebahgian daripada badan yang bengkok. SKRU PENGUNCI Skru pengunci digunakan untuk mengunci palt vernier supaya kedudukan ukuran tidak berganjak semasa angkup Vernier dikeluarkan dari bendakerja. PLAT VERNIER. BADAN. PENGANJAK HALUS skala vernier dan boleh digerak-gerakkan . Apabila muka ukuran ini bersentuh. bacaannya ialah sifar dan angka sifar pada skala vernier sejajar dengan angka sifar pada skala tetap. Rahang terdiri daripada rahang tetap dan rahang gelangsar. Badannya berbentuk seperti sebilah pembaris keluli yang mempunyai sanggatan dalam unit metrik atau inci. manakala rahang gelangsar merupakan sebahagian daripada plat vernier yang boleh bergerak bersama-samanya iaitu selari dengan rahang tetap. Ini dapat mengurangkan kesilapan semasa mengukur. RUSUK Rusuk berbentuk runcing. Plat vernier mempunyai disepangjang badan. Permukaan diantara kedua-dua rahang ini merupakan muka ukuran bagi angkup Vernier. RAHANG.Binaannya hampir sama dengan rahang tetapi iadigunakan untuk mengukur ukuran sebelah dalam. Senggatan ini dinamakan skala utama.

BILAH PENGUKUR DALAM Ini merupakan satu bilah yang kecil. PENERANGAN: Mikrometer merupakan alat pengukur jitu. TAJUK: TUJUAN: MIKROMETER LUAR (OUTSIDE MICROMETER) Untuk mengambil ukuran yang terlalu kecil dengan jitu memerlukan alat yang khusus digunakan untuk tujuan tersebut.H-176-2/07 KERTAS PENERANGAN HELAIAN 35 Ada juga angkup Vernier yang dilengkapkan dengan penganjak halus. Terdapat juga mikro meter yang dilengkapi dengan skala vefrnier dan ia boleh memberikan bacaan yang lebih kecil iaitu 1/1000 milimeter (0. . Mikrometer boleh didapatai dalam unit metrik dan inci. lazimnya digunakan dalam bengkel mesin kerana ia dapat mengukur ukuran-ukuran yang paling kecil dengan tepat.01 mm). boleh digerakkan keluar atau masuk dalam lurah dibahagian belakang badan apabila rahang dibuka. Salah satu alat yang dimaksudkan ialah mikrometer. Biasanya ukuran paling kecil yang boleh dibaca oleh mikrometger ialah 1/100 milimeter (0.001 mm). Pengapit halus ini hendaklah diketatkan terlebih dahulu supaya nat penganjak halus boleh mengawal pelarasan plat vernier.

.0001 inci).H-176-2/07 KERTAS PENERANGAN HELAIAN 36 Mikrometer inci pula boleh membaca sehingga 1/1000 inci (0.001 inci) dan 1/10 000 inci (0.

tip tungsten karbida dikimpal loyangkan pada bahagian mukanya supaya tidak cepat haus.5 mm.01 mm. BINGKAI (FRAME) Bingkai berbentuk separuh bulatan. bersudut tepat dengan garis pusat spindal dan swelari diantara satu dengan lain. LARAS (BARREL) Pada bahgian laras terdapat senggatan-senggatan yang dibuat di sebelah menyebelah garisan selari. Untuk mendapatkan bacaan yang tepat. Ia mestilah rata. Kedua-dua permukaan andas dan spindal merupakan muka ukuran.H-176-2/07 KERTAS PENERANGAN HELAIAN 37 BAHAGIAN-BAHAGIAN MIKROMETER. mempunyai spindal di bahagian hujung sebelah kanan dan andas disebelah kiri. Apabila bidal diputar spindal akan bergerak maju dan mundur kepermukaan andas. PENGANJAK HALUS (RATCHET) Terletak dibahagian hujung bidal. tiap-tiap senggatan bersamaan 1 mm. Di bahagian bawah pula. Bahagian hujung sebelah kiri spindal juga dikimpal loyangkan dengan tip tungsten karbida. Biasanya dinomborkanb setiap lima senggatan. Bagi setengah-setengah andas. . SPINDAL (SPINDLE) Dibahgian hujung sebelah kanan terdapat benang yang boleh berputar dengan bantuan nat yang dilekagtkan pada bidal. Kegunaannya ialah untuk memastikan ketepatan ukuran yang dibuat kerana ia boleh menfgawal dan mengelakkan bidal diputar berlebihan. ini bermakna tipa-tiap satu garisan bersamaan 0. senggatan dibuat membahagia dua senggatan bahagian atas. Bahagian atas disenggaatkan kepada 25 bahgian yang sama. yang menjadi datum kepada mikrometer. BIDAL (THIMBLE) Muka lilitan bidal disenggatkan kepada 25 bahagian yang sama. ANDAS (ANVIL) Andas dipasang tetap disebelah kiri bingkai. Tiap-tiap satu bahagian bersamaan 0. tekanan mengukur mestilah tekal dan berdasarkan rasa sentuhan.

H-176-2/07 KERTAS PENERANGAN HELAIAN 38 .

tiap tiap satu senggatan bersamaan 1 mm. Laras mempunyai satu skala melintang dengan senggatan dibuat disebelah memyebelah garisan ini. Mikrometer 100 . angka sifar pada bidal hendaklah sejajar dengan angka sifar pada laras. Apabila bidal diputar. maka tiap-tiap satu senggatan bidal ialah 1/50 X 0.5 milimeter yang dicanai dengan gtepatnya. ini bermakna tiap-tiap satu senggatan bersamaan 0. spindal bergerak 0.5 mm. Perhatikan Rajah 10 yang menunjukkan keratan rentas satu mikrometer. Oleh sebab pic ulir mikrometer ialah 0. Mikrometer 0 . Bidal pula disenggatkan kepada 50 bahagian yang sama.25 mm Muka andas dan spindal tertutup rapat apabila angka sifar pada laras sejajar dengan angka sifar pada bidal dan bacaannya ialah 0 mm. Permukaan andas dan spindal disebut muka ukuran kerana bendakerja diukur diantara dua permukaan ini. Oleh sebab tipa-tiap satu pusingan bidal pergerakan yang dibuat oleh spindal sejauh 0.H-176-2/07 KERTAS PENERANGAN HELAIAN 39 PRINSIP MEMBACA MIKROMETER.01 mm .5 = 0. 3. . Untuk memulakan bacaan satu-satu ukuran.50 mm Walaupun angka sifar sejajar antara satu dengan lain tetapi jarak muka ukuran ialah 25 mm dan bacaan bermula daripada 25 mm.5 mm.5 mm. Mikrometer 25 .5 mm. Ia boleh berputar dengan bantuan nat yang dilekatkan pada bidal. 1. Bacaan untuk mikrometer ini bermula daripada 100 mm. maka tiap tiap satu putaran penuh bidal. Skala sebelah atas mempunyai 25 senggatan. 2. spindal akan bergerak maju atau mundur ke permukaan andas.150 mm. Mikrometer bekerja berasaskan pergerakan ulir skru. Senggatan disebelah bawah pula membahgai dua senggatan disebelah atas. Spindalnya mempunyai skru dengan pic ulir 0.

Bacaan senggatan pada laras bawah yang terhampir dengan 1 mm didharabkan dengan 0.36 mm = 1 X 0.86 mm.01 = 0. Bacaan senggatan terakhir pada laras atas yang dilalui oleh bidal didharab dengan 1 mm. Bacan senggatan terakhir Pada laras atas Bacaan pada laras bawah yang terhampir dengan 1 mm Bacaan senggatan bidal yang sejajar dengan skala melintang pada laras = 36 X 0. bacaan sebenar ialah 11.H-176-2/07 KERTAS PENERANGAN HELAIAN 40 MEMBACA MIKROMETER METRIK.01 mm. .00 mm ------------------Jumlah: 11.50 mm = 11 X 1 = 11. 4. Bacaan senggatan pada bidal yang sejajar dengan garisan skala laras didarabkan dengan 0. Campurkan ketiga-tiga bacaan diatas.50 mm. 2. Jumlah nilai tersebut merupakan bacaan bagi mikrometer itu. 1.86 mm =========== Oleh itu. 3.50 = 0.

H-176-2/07 KERTAS PENERANGAN HELAIAN 41 CONTOH: Bacaan senggatan terakhir pada laras atas 13.75 mm. MEMBACA MIKROMETER VERNIER .5 = = Bacaan pada laras bawah yang terhampir dengan 1 mm = 0.01 = --------------13.50 mm Bacaan senggatan bidal yang sejajar dengan skala melintang pada laras 0. bacaan sebenar ialah 13.75 ====== ===== Oleh itu.00 mm = 13 X 1 1 X 0.25 mm --Jumlah : mm = 25 X 0.

CONTOH: Bacaan senggatan terakhir pada laras yang terhampir dengan 0. maka ia ditambah dengan skala vernier.H-176-2/07 KERTAS PENERANGAN HELAIAN 42 Untuk membolehkan mikrometer dibaca sehingga 1/1000 mm atau 0.5 mm) biasanya hanya dibuat pada laras bawah. . senggatan 1 mm dan 1/2 mm (0. bacaan sebenar ialah 2.360 mm Bacaan pada skala vernier yang sejajar dengan skala bidal 0. Skala vernier terbahagi kepada 10 bahagian yang memenuhi skala bidal sebanyak 11 bahagian.500 mm Bacaan senggatan bidal yang sejajar dengan skala melintang pada laras 0. Bagaimanapun.001 mm.868 mm == ======= = = = ------ Oleh itu .008 mm ---------Jumlah: 2. iaitu bacaan terkecil. ini menjadikan setiap senggatan vernier bersamaan dengan 0. untuk membolehkan skala vernier ditempatkan pada laras atas. perbezaannya 1/10 daripada 1/100 = 1/10 X 1/100 = 1/1000 = 0.001 mm.5 mm 2. Jadi.001.868 mm.

MENGUKUR BENDA KERJA PADA MESIN. MENGUKUR BENDA KERJA YANG DIPEGANG. gerakkan spindal ke hadapan atau kebelakang perlahan-lahan. Harus diingat bahawa untuk mengukur benda kerja pada mesin. Kemahiran hanya boleh tercapai sekiranya kerap menggunakannya dan dapat mengawal tekanan mengukur dengan betul. Putar bidal sehingga kedua-dua muka ukuran itu menyentuh benda kerja. . Mikrometer hendaklah dipegang pada tapak tangan dan diapit dengan jari kelingking atau jari manis (mengikut yang mana lebih selesa). mesin hendaklah diberhentikan terlebih dahulu. Biarkan ibu jari telunjuk bebas memutarkan bidal untuk melaras spindal. Untuk mendapatkan tekanan mengukur yang betul elakkan memutar bidal berlebihan.H-176-2/07 KERTAS PENERANGAN HELAIAN 43 MENGGUNAKAN MIKROMETER. Untuk merasa sentuhan. Pegang bingkai mikrometer dengan ibu jari dan jari telunjuk tangan kiri seperti yang ditunjukkan dalam Rajah 1. Sebaliknya dapatkan rasa sentuhan yang betul. Benda kerja hendaklah diletakkan di antara permukaan andas dengan spindal Rajah (a) dan (b).2 dan tetapkan dengan jari hantu dan jari manis tangan kanan sambil ibu jari telunjuk memutar bidal. Kebolehan mendapatkan ukuran yang atepat bergantung pada kemahiran menggunakan alat ini.

MENGUKUR KETEPATAN MIKROMETER.2 Mengukur benda kerja pada mesin pelarik. (Lihat gambar foto berikut) . Cara menguji mikrometer 0 . Mikrometer perlu diuji ketepatannya sebelum digunakan.H-176-2/07 KERTAS PENERANGAN HELAIAN 44 Rajah 1. Pastikan kedudukan angka sifar pada bidal sejajar atau sekenaan dengan garisan datum manakala angka sifar pada laras pula sejajar dengan tepi bibir bidal yang juga merupakan datum.25 mm ialah dengan merapatkan permukaan andas dengan spindal.

gunakan tolok bongkah berukuran 50 mm tebal.0. Contohnya untuk menguji mikrometer 50 75 mm. Ralat sifar ini sama ada positif atau negatif. Ralat ini disebut ralat negatif. ketepatannya boleh diuji dengan menggunakan tolok bongkah. maka ukuran sebenar ialah 19. kerana ukuran sebenar terpaksa ditolak dengan selisih bacaan terlebih dahulu. bermakna terdapat selisih dalam bacaan yang disebut sebagai ralat sifar.26 mm. Bacaan yang ditunjukkan ialah 10. Tetapi sekiranya angka sifar ini tidak sejajar kedudukannya dengan datum.22 mm. iaitu 0.04 mm.H-176-2/07 KERTAS PENERANGAN HELAIAN 45 Bagi mikrometer yang lebih besar saiznya (lihat gambar foto dibawah). Contoh: Ukur ketebalan tolok bongkah 10 mm dengan menggunakan mikrometer 0 .26 . Caranya sama iaitu pastikan bahawa angka sifar pada laras dan bidal sejajar dengan datum apabila tolok bongkah penguji menyentuh kedua-dua muka ukurannya.04 mm lebih besar daripada saiz yang sepatutnya. Ini bermakna bacaan mikrometer itu tepat.04 iaitu 19. . MENGESAN RALAT SIFAR. Jika mikrometer ini mencatatkan bacaan 19.25 mm seperti yang ditunjukkan dalam rajah yang berikut. Cara mengesan mikrometer yang mempunyai ralat sifar ialah dengan menguji ukuran tolok bongkah yang tertentu saiznya. Kedua-dua gambar foto diatas menunjukkan angka sifar pada laras dan bidal dalam kedudukan tertutup.

1. Tatacara.96 mm iaitu 0. 2.04 mm lebih kecil daripada saiz yang sepatutnya. Ini menjadi bertambah rumit lagi jika kita terpaksa menentukan jumlah dan jenis ralat terlebih dahulu. 2. Mikrometer tidak digunakan dengan cara yang betul. kemudian mengira dengan mencampurkan atau menolak jumlah ralat kepada bacaan yang didapati.H-176-2/07 CONTOH: KERTAS PENERANGAN HELAIAN 46 Ukur ketebalan tolok bongkah 10 mm dengan menggunakan mikrometer 0 . Ralat ini pula disebut ralat positif. Putar nat mengikut arah putaran jam sehingga skru mikrometer tidak lagi longgar. Melaras skru spindal yang longgar. Jika mikrometer ini mencatatkan bacaan 19.18 mm + 0. Ketatkan nat pelaras dengan menggunakan sepana khas berbentuk C. Ralat sifar boleh dilaraskan dengan dua cara. Tatacara. Buka bidal hingga kepada had maksimum pada bahagian pangkal laras. maka ukuran sebenar ialah 19. Antara punca-punca yang menyebabkan terjadinya ralat sifar ialah:1. MELARAS RALAT SIFAR. Tutup bidal sehingga andas dan spindal rapat kedudukannya.04 mm iaitu 19. Ralat sifar mestilah diperbetulkan sebelum ia digunakan.25 mm seperti yang ditunjukkan dalam rajah yang berikut. Gunakan sepana khas berbentuk C Putar laras sehingga angka sifar pada bidal dan laras sejajar dengan datum. Bacaan yang ditunjukkan ialah 9. Mikrometeer tidak dijaga dan diselenggarakan dengan sempurna. Melaras angka sifar pada bidal dan laras supaya sejajar dengan datum.22 mm. Ralat sifar ini menyulitkan kita untuk mengukur satu satu benda kerja. . kerana ukuran sebenar terpaksa dicampurkan dengan selisih bacaan terlebih dahulu. PUNCA-PUNCA RALAT SIFAR. Keadaan ini boleh menimbulkan kekeliruan dan mengambil masa yang lama yuntuk mengukur.18 mm.

2. Gerakkan spindal perlahan-lahan apabila bersentuh dengan benda kerja. 1. MENJAGA MIKROMETER. Seelok eloknya gunakan bekas atau kotak penyimpan yang dibekalkan. PERKARA-PERKARA YANG HARUS DIPERHATIKAN APABILA MENGGUNA MIKROMETER. 3. 4. Berikut ialah beberapa perkara yang perlu diberi perhatian apabila menggunakan mikrometer. Perhatikan kedudukan sifar pada skala laras dan bidal supaya tidak terdapat sebarang ralat.H-176-2/07 KERTAS PENERANGAN HELAIAN 47 3. 4. Bersihkan mikrometer sebelum atau sesudah digunakan. Jangan sekali-kali menjatuhkan mikrometer. 3. Oleh sebab mikrometer boleh mengukur yiang terlalu kecil dengan jitu. Permukaan (muka ukuran) andas dan spindal menjadi haus. Jangan mengukur benda kerja yang sedang berputar. 1. Jangan mencampur adukkan mikrometer dengan alat-alat lain ketika menyimpan . 2. Jangan putar bidal berlebihan supaya dapat memberi tekanan mengukur atau rasa sentuhan yang betul. ia mestilah diberi penjagaan yang rapi serta diselenggarakan dan digunakan dengan cara yang betul. Pastikan muka ukuran bersih iaitu bebas daripada kekotoran seperti habuk & minyak. .

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful