3107 ELEKTRIK DAN ELEKTRONIK

TAJUK 4

MOTOR ARUS TERUS (AT)

Sinopsis Dalam tajuk ini pelajar akan mempelajari beberapa isi pelajaran yang berkaitan dengan mesin elektrik iaitu motor arus terus. Antara perkara yang berkaitan itu ialah berkenaan dengan jenis-jenis dan simbol motor arus terus, bahagian-bahagian utama motor arus terus, kendalian dan kegunaannya. Hasil Pembelajaran:

Di akhir bab ini anda seharusnya dapat
1. Menjelaskan kandungan ilmu yang berkaitan dengan motor AT 2. Menjelaskan kandungan ilmu yang berkaitan dengan jenis-jenis motor 3. Menggunakan kemahiran berfikir aras tinggi dalam prinsip asas motor AT 4. Menggunakan kemahiran berfikir aras tinggi dalam litar asas motor AT

Kerangka Konsep

 Jenis-jenis motor Motor AT

Asas Teknologi Komputer dan Rangkaian

 Bahagian utama motor AT dan fungsinya  Prinsip kendalian motor AT

 Litar Asas dan pengunaan motor AT

1

Binaan motor AT hampir menyamai penjana AT. Jenis mesin elektrik memperolehi namanya berdasarkan kepada jenis bekalan kuasa yang digunakan.2 Jenis dan simbol motor Mesin Elektrik terbahagi kepada dua jenis iaitu motor arus terus (AT) dan motor arus ulang-alik(AU). kipas angin .3107 ELEKTRIK DAN ELEKTRONIK 1. Antara kegunaan yang biasa dilihat seperti pengisar. Cuba lihat saiz motor tersebut dibandingkan dengan mata pensil. 1 Kuasa Kuda (HP) = 746 Watt 1. Motor elektrik telah digunakan secara meluas dalam kehidupan manusia moden pada hari ini. Oleh itu tugasnya boleh ditukar ganti Pencuci Vaccum dengan mudah. Malah pada hari ini motor elektrik telah digunakan sebagai kenderaan pengangkutan manusia. Motor AU pula berkendali menggunakan bekalan kuasa AU. Motor AT berkendali menggunakan bekalan kuasa AT sebagai punca bekalan. Motor AU Motor Elektrik 2 . Motor ini mengunakan bekalan elektrik sebagai sumber dan menghasilkan tenaga mekanik dalam bentuk daya kilas dan putaran.1 Pengenalan Motor elektrik ialah mesin yang menukarkan tenaga elektrik kepada tenaga mekanik. Unit kuasa motor elektrik ialah Watt (W) dan juga kuasa kuda (HP) Keretapi Laju MAKLUMAT Motor DC yang bersaiz kecil. penyaman udara dan sebagainya.

Pemutar Pemegun 3 . Biasanya pemegun dipasang pada rangka atau kuk motor dan merupakan bahagian motor yang tidak bergerak. Pemutar Pemutar ialah bahagian motor yang berputar dalam motor elektrik. II. Pemegun Pemegun ialah bahagian yang mengandungi belitan medan yang menghasilkan fluks medan magnet. M Motor AT SIMBOL MOTOR ELEKTRIK M Motor AU 1. I.3107 ELEKTRIK DAN ELEKTRONIK pula terbahagi kepada iaitu motor AU fasa tunggal (240V) dan motor AU fasa tiga (415V). Pemutar berada di tengah-tengah motor iaitu ditempat pemasangan aci. biasanya motor AU fasa tunggal digunakan di rumah-rumah kediaman dan motor AU fasa tiga digunakan di indusri.3 Motor AT Binaan asas motor AT terbahagi kepada dua bahagian iaitu pemegun dan pemutar.

belitan angker.4 Bahagian Utama Motor AT Bahagian utama motor AT terdiri daripada angker. ii) Teras angker: Teras angker berfungsi sebagai elektromagnet untuk menghasilkan medan magnet yang akan bersaling tindak dengan magnet pemegun untuk menghasilkan daya putaran aci. penukartertib .3107 ELEKTRIK DAN ELEKTRONIK Gambar Keratan Motor DC Namakan bahagian bahagian motor DC yang bergerak dan tidak bergerak apabila bekalan elektrik dibekalkan kepada motor tersebut? 1. i) Angker Angker ialah bahagian motor yang berputar dan merupakan bahagian yang menerima tenaga elektrik. Angker terdiri daripada beberapa bahagian iaitu teras angker.kutub medan dan berus karbon.dan lubang alur. iv) Lubang alur 4 . iii) Belitan angker Belitan angker berfungsi untuk mengalirkan arus supaya teras angker menjadi elektromagnet.

Komponen ini merupakan susunan ruas palang logam yang bertebat antara satu sama lain. v) Penukartertib Penukartertib ialah komponen berbentuk silinder yang terdapat di dalam pemutar. 5 .3107 ELEKTRIK DAN ELEKTRONIK Lubang alur berfungsi sebagai laluan untuk belitan angker dan memisahkan angker kepada beberapa ruas. Penukartertib berfungsi untuk Gelung Angker & penukartertib menghubungkan pengaliran arus dari bekalan kepada belitan angker melalui berus karbon. Penukartertib dipasang pada aci berhampiran dengan angker dan turut berputar bersama-sama angker. Bilangan ruas bergantung kepada bilangan belitan angker. Penghujung setiap belitan angker akan dipaterikan pada palang logam tersebut. Pengaliran arus ke Penukartertib belitan angker adalah melalui penukartertib dengan menggunakan berus karbon.

Motor AT bersaiz kecil menggunakan magnet kekal sebagai kutub medan.digunakan untuk membawa arus masuk ke belitan angker atau keluar dari belitan angker. Motor AT bersaiz besar menggunakan elektromagnet sebagai kutub medan. Berus Karbon 6 . vii) Berus karbon Berus karbon berbentuk bongkah karbon kecil yang bertindak sebagai media penyambung litar elektrik yang berputar dengan bahagian yang pegun.3107 ELEKTRIK DAN ELEKTRONIK vi) Kutub medan Kutub medan ialah untuk menghasilkan medan magnet kekal dalam motor AT. Belitan untuk menghasilkan Gelung Medan Medan Magnet Kekal kekuatan medan magnet pada kutub medan dinamai belitan medan.8.Berus karbon seperti yang ditunjukkan dalam gambar foto 5.

Rajah 1(a) menunjukkan fluks magnet yang wujud antara dua kutub medan.5 Prinsip Kendalian Motor AT Lazimnya. i) Penghasilan Daya Kilas Kekuatan daya kilas yang terhasil bergantung kepada kekuatan medan magnet di angker dan kutub medan.3107 ELEKTRIK DAN ELEKTRONIK 1. Penghasilan daya kilas dalam motor AT ditunjukkan seperti dalam rajah 1. Rajah 1(c)menunjukkan fluks magnet yang wujud pada pengaliran di angker dan fluks dari kutub medan yang bersaling tindak. 7 . Saling tindak kedua-dua medan ini menghasilkan daya kilas yang akan menyebabkan pemutar berputar.putaran yang berlaku pada motor AT diperoleh melalui saling tindak medan magnet iaitu antara medan magnet kekal dari kutub medan di pemegun dengan medan magnet angker. Rajah 1(b) pula menunjukkan arah arus pada pengalir di angker melalui penukartertib.

daya kilas akan wujud pada pengalir. Merujuk kepada rajah 2(a) semasa gelung mendatar (pada 0 darjah). arus dalam gelung mengalir dalam arah ‘pqrs’. Petua Tangan Kiri Fleming Daya kilas untuk memutarkan gelung akan wujud mengikut arah lawan jam 8 .3107 ELEKTRIK DAN ELEKTRONIK Rajah 1(a): Medan Magnet pada stator Rajah 1(b): Arus dibekalkan pada rotor Rajah 1(c) : Daya Kilas terhasil pada Rotor Apabila dua medan magnet saling tindak. Arah daya dapat ditentukan dengan Petua Tangan Kiri Fleming. Kendalian motor AT adalah seperti yang dalam digambarkan dalam Rajah 2.

kedudukan 90 darjah ke 180 darjah. Biasanya. Tambahan belitan meningkatkan daya kilas pada pusingan motor. Voltan ini 9 .Voltan teraruh ini dinamai daya gerak elektrik balikan. ii) Daya Gerak Elektrik (dge) Balikan Apabila angker berputar. Tambahan gelung akan menghasilkan putaran yang lebih lancar. maka tiada lagi daya kilas yang wujud pada gelung di angker.Proses ini akan berterusan sehingga sumber tenaga elektrik diputuskan.belitan angker akan memotong fluks kutub medan dan menghasilkan daya gerak elektrik atau voltan teraruh dalam angker. Apabila gelung mula berputar dari. Rajah 2 : Proses Putaran angker Walau bagaimanapun. angker juga mempunyai lebih daripada satu gelung.3107 ELEKTRIK DAN ELEKTRONIK sehingga mencapai kedudukan 90 darjah seperti yang ditunjukkan dalam rajah 2(b). Arah arus ini menyebabkan wujud semula daya kilas dalam arah yang sama seperti dalam rajah 2(a) .gelung terus berputar melepasi kedudukan 90 darjah. Selain itu.arus dalam gelung akan mengalir semula pada arah ‘srpq’seperti yang ditunjukkan dalam rajah 2(c). angker mempunyai lebih daripada satu belitan. Pada kedudukan 90 darjah (Rajah 2(b)) arus tidak lagi mengalir dalam gelung. disebabkan oleh momentum dalam angker semasa berputar. Apabila angker berputar dalam medan magnet voltan teraruh akan wujud dalam arah yang bertentangan dengan arah voltan bekalan seperti yang dinyatakan dalam Hukum Faraday dan Hukum Lenz.

Arus dalam belitan medan akan mengalir dalam belitan angker. Keadaan ini menghasilkan daya kilas permulaan yang tinggi .motor pirau dan motor majmuk. Motor AT Siri Bagi motor AT siri belitan medan dan belitan angker disambung bersiri dengan punca bekalan seperti yang ditunjukkan dalam rajah 3.3107 ELEKTRIK DAN ELEKTRONIK mempunyai ciri menentang arah voltan bekalan dan dinamai daya gerak elektrik (dge)balikan. 10 . Dge balikan menentukan kekuatan arus sebenar yang mengalir ke belitan angker. Ketika voltan bekalan mula dibekalkan. 2. Dge balikan berkadar terus dengan kelajuan angker dan kekuatan fluks kutub medan. i. Terangkan maksud Daya Gerak Elektrik Balikan 1. Soalan 1. tali sawat dan mesin CNC. Pengelasan ini dibuat mengikut cara penyambungan antara belitan angker dengan punca bekalan. Terangkan kendalian motor AT. Oleh berbeban pada permulaan kerja seperti kren. tidak terdapat dge balikan di angker.6 Litar Asas Motor AT Motor AT dikelaskan kepada tiga jenis iaitu motor siri. Ini membolehkan arus permulaan yang tinggi mengalir pada belitan medan dan belitan angker.

penggilap dan penyambur.3107 ELEKTRIK DAN ELEKTRONIK Rajah 3 : Litar Motor AT Siri ii. motor ini sesuai untuk mengendalikan sistem yang memerlukan kelajuan malar seperti pekakas mesin. Rajah 4 : Litar Motor AT Pirau 11 . Sambungan selari menyebabkan arus pada belitan medan sentiasa malar. Motor AT Pirau Motor AT pirau menggunakan sambungan selari bagi menyambung antara belitan angker dengan punca bekalan seperti yang ditunjukkan dalam rajah 4. Motor AT pirau lebih sesuai digunakan apabila kelajuan malar diperlukan dan tidak memerlukan daya kilas permulaan yang tinggi. Arus pada belitan angker pula bergantung kepada dge balikan. Oleh itu.

Nyatakan faktor-faktor yang boleh meningkatkan kelajuan motor DC. Satu daripadanya di sambung secara siri dengan belitan angker dan punca bekalan manakala belitan yang satu lagi disambung secara selari dengan punca bekalan. Rajah 5 : Litar Motor AT Majmuk Soalan 1.3107 ELEKTRIK DAN ELEKTRONIK iii. Bilangan belitan medan sambungan siri adalah kurang daripada bilangan belitan medan sambungan pirau. 12 . 2. Motor jenis ini biasanya digunakan untuk beban lampau berat seperti mesin pemotong dan pengisar. Cara penyambung keseluruhan litar ditunjukkan dalam rajah 5. Nyatakan kelebihan antara motor siri. Motor AT Majmuk Motor AT majmuk mempunyai dua belitan medan. Motor AT majmuk menggabungkan ciri motor AT siri dengan motor AT pirau. Motor AT majmuk mempunyai daya kilas permulaan yang baik dan member kelajuan malar. pirau dan motor majmuk.

Jadual 1 menunjukkan kaedah menukarkan arah putaran angker motor AT. Dengan menyongsangkan sambungan satu daripada belitan medan atau belitan angker. saling tindak antara medan magnet pemegun dan pemutar akan mengubah arah daya kilas pada pengalir di angker. Kesan daya pada pemutar boleh diperhatikan pada gambar rajah fluks dalam jadual 1.A1 disambung ke punca negatif dan A2 ke punca positif bekalan dengan merujuk kepada litar asal. bagi menyongsangkan belitan angker sambungan A1 dan A2 hendaklah disongsangkan cara penyambungannya ke punca bekalan. 13 .7 Menukar Arah Putaran Angker Motor AT Arah putaran motor AT dapat ditukar dengan dua cara sama ada dengan menyongsangkan sambungan belitan angker atau menyongsangkan sambungan belitan medan. Bagi menyongsangkan belitan medan.Ini akan mengubah arah putaran motor seperti yang ditunjukkan pada gambar rajah fluks dalam Jadual 1.3107 ELEKTRIK DAN ELEKTRONIK 1.sambungkan F1 ke punca negatif dan F2 ke punca positif bekalan dengan merujuk kepada litar asal. Dengan merujuk kepada motor AT pirau.

David A. Abd Samad . Bell (1996).8 Penggunaan Motor AT Motor AT banyak digunakan dalam peralatan elektrik mudah alih. Pemasangan dan Penyelenggaraan Elektrik) 3. Contoh peralatan yang menggunakan motor AT ialah pemutar pita. kipas radiator kereta. Pengajian Kejuruteraan Elektrik dan Elektronik. Abd Samad (1988). Asas Litar Elektrik.3107 ELEKTRIK DAN ELEKTRONIK Jadual 1 1. Nyatakan fungsi penukartertib. motosikal elektrik dan penyejuk unit CPU komputer.(Teknologi Elektrik Untuk Sekolah Menengah Vokasional.(edisi Kedua). 2. Tingkatan 4 &5 (2003) 14 . Nazi ) (1995). Kereta mainan Kipas Penyejuk Komputer Basikal elektrik Soalan 1. penghidup kenderaan. Nyatakan dua cara bagaimanakan arah putaran pada motor DC dapat disongsangkan Rujukan : 1. alat permainan bermotor. 2.(edisi keempat) . Tingkatan 4 & 5) 4.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful