BMB2203 Kesusasteraan & Kebudayaan Melayu

Soalan 1

1. Menghuraikan konsep dan fungsi kesusasteraan Melayu

Pengenalan

Kesusasteraan Melayu merujuk kepada hasil karya dan ciptaan seni yang terdapat dalam kalangan masyarakat Melayu. Ianya adalah satu bentuk ciptaan seni yang disampaikan melalaui bahasa. Sastera juga dapat dikatakan sebagai seni bahasa. Ini kerana sastera ialah ungkapan spontan daripada perasaan yang mendalam malah sastera juga merupakan ekspresi fikiran melalui medium bahasa.

Menurut pandangan Sarjana Ismail Hussein (1998:23) kesusasteraan merangkumi semua aspek yang menggunakan kata-kata atau bahasa yang bersifat kreatif. Manakala M.K Danziger & W.S Jahnson (1983:2) berpendapat seni yang menggunakan kata-kata sama ada lisan atau tulisan dan Abu Bakar Hamid (1997:13) kesusasteraan merupakan seni yang bercorak intlektual. Gabungan kepuasan intelek dan kepuasan estetik.

Kesusasteraan ialah manifestasi daripada gerak jiwa manusia yang wujud dalam pernyataan bahasa. Pada hakikatnya kesusasteraan atau seni sastera itu ialah bingkisan kata yang dipersembahkan oleh sasterawan sebagai hadiah kepada masyarakat. (Sabaruddin Ahmad, Punca Sastera Indonesia, 1963, hal.11) Kesusasteraan adalah cermin jiwa getar sukma pengarang. Kesusasteraan harus tumbuh di tengah-tengah rakyat oleh rakyat untuk rakyat yang menggambarkan suka duka, harap cipta dan kerja cipta rakyat. (B. Simorangkir-Simanjuntak, Kesusasteraan Indonesia, 1971, hal. 8) Kesusasteraan ialah ciptaan seni yang disampaikan melalui bahasa. Kesusasteraan terbentuk dari akar kata susastera (bahasa Sanskrit) + ke – an (kesusasteraan). Su (indah, baik, lebih bermakna.) Sastera (huruf atau buku) Susastera + ke – an (kesusasteraan): Kumpulan bukubuku yang indah bahasanya dan baik isinya. (Prof. Dr. Hasyim Awang, Artikel Akademik, hal. 2)
KONSEP DAN FUNGSI KESUSASTERAAN MELAYU

1

ketika wakil keluarga pengantin perempuan berbicara dengan wakil keluarga pengantin lelaki. sajak. drama. Konsep Kesusasteraan Melayu Menurut Siti Hajar Abdul Aziz dalam Bahasa Melayu 1 Kesusasteraan Melayu merujuk kepada hasil karya dan ciptaan seni yang terdapat dalam kalangan masyarakat Melayu. Sastera dari segi makna umum 2 . prosa tradisional atau puisi tradisional bagi mengimbangi intelek. seorang ibu yang menidurkan bayinya secara sengaja atau tidak. dan jasmani di samping memaparkan nilai kemanusiaan dan citra masyarakat. Dalam masyarakat Melayu tradisional. cerpen. sastera bersatu dan berintegrasi dalam kehidupan seharian mereka.BMB2203 Kesusasteraan & Kebudayaan Melayu Soalan 1 Kesusasteraan Melayu dalam konteks pendidikan ialah karya asal yang tertulis dalam bahasa Melayu berunsurkan keindahan dan kehalusan sama ada berbentuk novel. Ia merupakan hasil pemikiran seni yang berkualiti yang diterjemahkan sama ada dalam bentuk lisan. emosi. puisi. KONSEP DAN FUNGSI KESUSASTERAAN MELAYU Kesusasteraan ialah satu bentuk ciptaan seni yang disampaikan melalui bahasa. naratif dan bukan naratif. Sastera ialah karya seni kreatif hasil ciptaan manusia menggunakan bahasa yang indah. iaitu susastera yang bermaksud huruf atau buku indah. penulisan. halus dan menarik serta memberi kesan kepada pembaca/penonton. Dalam upacara perkahwinan pula. Ketika seorang pengambil dan pembuat gula enau hendak melakukan pekerjaannya di atas pokok enau. Seorang dukun yang membacakan mantera untuk menyembukan orang sakit secara sedar atau tidak. rohani. Perkataan kesusasteraan terbentuk daripada perkataan Sanskrit. prosa. Sebagai contoh. hadirin sebenarnya menyaksikan satu adegan dramatik dengan bahasa yang menarik dan indah. dia membaca mantera-mantera dan secara tidak langsung dia sebenarnya sedang berdeklamasi. Karya sastera berbeza dengan hasil-hasil penulisan akademik atau bukan akademik lain kerana tidak mempunyai variasi bahasa serta kesan langsung dan tidak langsung kepada pembaca/penonton. akan menyanyikan balada-balada yang berirama dan merdu.akan melagukan puisi yang indah dan berirama.

Istilah kesusasteraan yang digunakan dalam bahasa Melayu berasal daripada bahasa sanskrit. manakala –tra merujuk kepada alat. KONSEP DAN FUNGSI KESUSASTERAAN MELAYU Daripada pengertian diatas. Sastera ialah ekspresi fikiran melalui medium bahasa. perkataan literature digunakan untuk tatabahasa dan puisi. kepercayaan dan lain-lain. pengalaman. Kata dasar sas-bermaksud mengarahkan. mengajar atau memberikan petunjuk. Awalan su. 3 . Sastera ialah ungkapan spontan daripada perasaan yang mendalam. menurut makna kamus ialah hasi seni atau karya tulisan dalam bentuk prosa atau puisi yang mempunyai ciri-ciri keistemewaan tertentu.pula bererti baik atau indah. Ada yang mengatakan bahawa sastera ialah seni bahasa. iaitu segala yang tetulis. Dalam bentuk asalnya. keterbukaan dan keluasan pandangan yang dinukilkan dalam bentuk yang mempersonakan. idea. dapatlah difahami bahawa dalam sastera terkandung beberapa unsur yang saling berhubungan. pemikiran dan semua kegiatan mental manusia. petunjuk dan pengajaran. keyakinan. perasaan. Perkataan literature berasal daripada perkataan litera yang bermaksud huruf atau abjad. Kesusasteraan dalam bahasa Melayu sama pengertiannya dengan literature dalam Bahasa Inggeris. iaitu sastra. Kesusasteraan pula. pandangan. Sastra bererti alat untuk mengajar. Maksud fikiran itu pula ialah idea-idea. semangat. Sastera ialah inspirasi kehidupan manusia yang diserlakan dalam sebuah karya tulisan yang indah. yang bernilai seni dan estetik serta dengan maksud memberikan panduan. Imbuhan ke. Sastera juga ialah semua karya yang memuatkan perasaan kemanusiaan yang mendalam dan kebenaran moral dengan sentuhan keikhlasan.dan –an membawa maksud yang menyeluru. Unsur-unsur tersebut dihuraikan seperti berikut: a) Isi Kandungan sastera yang berupa fikiran. perasaan. Seni kesusasteraan pula ialah seni karang-mengarang bahan-bahan sastera yang berbentuk puisi dan prosa.BMB2203 Kesusasteraan & Kebudayaan Melayu Soalan 1 bermaksud bahasa (bukan bahasa basahan) yang digunakan dalam kitab-kitab.

pemikiran. KONSEP DAN FUNGSI KESUSASTERAAN MELAYU 4 . mempersonakan. Jika tiada bentuk dan pola yang tertentu. mengasyikkan. perasaan yang mendalam dan keyakinan yang kuat. Secara umumnya. Dalam bentuk kesenian tadi menjelma pula bentuk seni sastera. sama ada yang bermutu atau tidak bermutu. d) Bahasa-medium pengungkapan bentuk sastera itu tadi ialah bahasa. Bentuk pengungkapan sastera ada bermacam-macam ragam. seni muzik dan sebagainya. seni rupa. tidak mungkin kedua-dua perkara tadi dapat disampaikan kepada orang lain.semangat dan keyakinan dalam suatu bentuk gambaran konkrit yang membangkitkan keperibadian melalui pengantar bahasa. tetapi selagi dia tidak mampu mengekspresikannya keluar dari dalam dirinya. misalnya ada ungkapan dalam bentuk suara yang disertai bunyibunyian. menyenangkan dan menarik. c) Bentuk-unsur isi dan diri manusia tadi dapat dizahirkan dalam berbagai-bagai bentuk.Bahasa ialah bahan utama untuk mewujudkan ungkapan peribadi dalam suatu bentuk sastera yang indah. fikiran yang cemerlang.BMB2203 Kesusasteraan & Kebudayaan Melayu Soalan 1 b) Eksperesi dan ungkapan-ekspresi ialah keupayaan mengeluarkan sesuatu dari dalam diri manusia. Deskripsi ini mencakupi semua bentuk sastera. idea. Bentuk dalam seni itu pula menggunakan istilah sebagai bentuk yang indah. seni bina. perasaan. Jika seseorang itu memiliki pengalaman yang hebat. seni tari. sastera dapat dianggap sebagai ungkapan peribadi manusia yang berupa pengalaman. maka tentu tidak akan diterima dan di ketahui oleh orang lain.

kesusasteraan Melayu Moden pula bermula dengan kedatangan penjajah barat ke Alam Melayu. Oleh itu dalam memperkatakan tahap-tahap perkembangan sastera Melayu. Ini bermaksud. sejarah dan perkembangan kesusasteraan Melayu bermula dalam bentuk Islam. Disamping itu ia juga digunakan sebagai media kritikan dan sindiran kepada golongan tertentu dalam masyarakat. bahawa dalam masyarakat Melayu lama. Ini bererti. pada realitinya mengikut sejarah perkembangan kesusasteraan Melayu. KONSEP DAN FUNGSI KESUSASTERAAN MELAYU 5 . Sastera rakyat terbahagi kepada dua bentuk iaitu berbentuk cerita dan yang bukan berbentuk cerita. perkembangannya mengikut kronologi zaman bermula dari zaman sebelum mengenal huruf dan diikuti zaman Hindu dan Islam. Membincangkan sejarah dan perkembangan kesusasteraan Melayu. ia hanya melibatkan tiga peringkat perkembangan kerana sastera dari pengaruh Hindu hanya ditulis pada zaman selepas kedatangan Islam ke Alam Melayu.BMB2203 Kesusasteraan & Kebudayaan Melayu Soalan 1 Sejarah Perkembangan Kesusasteraan Melayu Sejarah dan perkembangan kesusteraan pada prinsipnya melihat karya sastera dari sudut daya kreatif manusia. malah ia juga berperanan sebagai institusi pendidikan secara informal. sastera lisan diikuti dengan sastera yang bercorak tulisan pada zaman Meskipun terlihat empat peringkat perkembangan kesusasteraan. Sebelum masyarakat Melayu mengenali huruf. maka sastera rakyat yang berbentuk lisan merupakan sastera Melayu yang tertua dalam masyarakat Melayu. mengikut Ismail dalam kata pengantar buku Perkembangan Kesusasteraan Melayu Lama. Manakala mengikut Safian Hussain dan rakan-rakan (1981: 3). Tujuan utama penghasilan sastera lisan pada masa ini bertujuan bukan sahaja sebagai media hiburan pada zaman tersebut. sastera lisan menjadi media penting untuk memberi nasihat dan pengajaran baik kepada anggota masyarakatnya. sastera berbentuk lisan telah berkembang dengan meluas dalam masyarakat Melayu purba.

ii. ii. Kesusasteraan Melayu dibahagikan kepada dua bentuk iaitu bentuk prosa dan bentuk puisi. Seperti yang dinyatakan sebelumnya. Naratif Lisan Naratif Tulisan 6 . bentuk prosa dapat dikategorikan mengikut era atau zaman iaitu: i. Naratif Bukan Naratif Prosa Tradisional berbentuk naratid terbahagi pula kepa dua jenis iaitu : i. Prosa klasik dan prosa moden Puisi klasik dan puisi moden KONSEP DAN FUNGSI KESUSASTERAAN MELAYU Prosa Melayu Tradisional terbahagi kepada dua cabang utama iaitu : i.BMB2203 Kesusasteraan & Kebudayaan Melayu Soalan 1 Bentuk dan Genre Kesusasteraan Melayu Rajah 1:Genre Genre sastera ialah kategori atau jenis karya sastera atau seni yang dicirikan dengan sesuatu gaya bentu atau kandungan tertentu. ii. Rujuk Rajah 1. Kedua-dua bentuk ini pula dikategorikan mengikut era atau zaman kemunculannya iaitu kategori klasik atau tradisional dan jenis moden atau kotemporari.

Prosa tidak terbatas kepada cerita (naratif) sahaja tetapi termasuk juga karya-karya yang bukan cerita (bukan naratif/non-naratif). Oleh itu. ii. Legenda Cerita Rakyat Cerita Rakyat pula terbahagi kepada sub genre iaitu : i. ii. karya-karya kesusasteraan Melayu yang panjang sama ada lisan atau tulisan dikelompokkan sebagai prosa. ii. Prosa Melayu tradisional berbentuk lisan dikenali juga sebagai sastera rakyat. iii.BMB2203 Kesusasteraan & Kebudayaan Melayu Soalan 1 Naratif Lisan di dalam Kesusasteraan Melayu terbahagi kepada tiga genre iaitu : Mitos i. Lupur lara Cerita Teladan Prosa Melayu Tradisional (Naratif dan Bukan Naratif) Prosa boleh ditakrifkan sebagai satu bentuk karangan yang panjang. Prosa KONSEP DAN FUNGSI KESUSASTERAAN MELAYU tradisional dalam kesusasteraan Melayu boleh dibahagikan kepada dua jenis iaitu : Naratif Prosa Melayu Tradisional Bukan Naratif Rajah 2: Prosa Melayu Tradisional 7 . Cerita Jenaka Cerita Binatang Cerita dongeng Cerita dongeng ialah : i.

Naratif lisan pula boleh dipecahkan lagi kepada tiga genre yang utama iaitu: Naratif Lisan Mitos Legenda Cerita Rakyat Cerita Binatang. Cerita Jenaka. Cerita Teladan Rajah 3: Naratif Lisan Sementara itu naratif tulisan terbahagi kepada lima genre iaitu: Sastera sejarah KONSEP DAN FUNGSI KESUSASTERAAN MELAYU Sastera hikayat Sastera sastera panji Sastera kepahlawanan / epik Sastera agama Rajah 4: Naratif Tulisan 8 . Cerita Lipur Lara.BMB2203 Kesusasteraan & Kebudayaan Melayu Soalan 1 Prosa tradisional berbentuk naratif itu boleh dibahagikan pula kepada dua pecahan lagi iaitu naratif lisan dan naratif tulisan.

Walau bagaimanapun.” Kesusasteraan lisan (tradisi lisan) lahir dalam kalangan masyarakat Melayu yang lazimnya terdiri daripada kaum tani dan nelayan. Kesusasteraan lisan dikenali juga sebagai kesusasteraan rakyat. sistem tulisan ini tidak meluas dan akhirnya pupus. Menurut Profesor Ismail Hussein “Kesusasteraan Melayu tradisional adalah semua gejala kesusasteraan yang berbentuk lisan atau bertulis tetapi tidak bercetak.BMB2203 Kesusasteraan & Kebudayaan Melayu Soalan 1 Prosa tradisional bukan naratif terdiri daripada empat genre iaitu : Sastera undang-undang Sastera kitab Sastera ketatanegaraan Kepustakaan ilmu tradisional Rajah 5: Prosa Tradisional Bukan Naratif Sastera Lisan dan Sastera Tulisan Kesusasteraan Melayu tradisional merupakan satu bidang kajian yang sangat luas dan sentiasa berkembang dan melahirkan penemuan-penemuan baru yang pelbagai sifatnya. Walaupun belum menguasai sistem tulisan. orang Melayu diperkenalkan dengan sistem tulisan. Pengaruh luar yang awal menyerap ke dalam kebudayaan Melayu adalah pengaruh India. Melalui kemasukan pengaruh India. 9 . Sebaliknya dikembangkan melalui pertuturan atau penceritaan secara lisan. daya kreativiti mereka dalam bidang kesusasteraan tidak pupus begitu sahaja. Kesusasteraan tulisan (tradisi tulisan) muncul apabila orang Melayu mula menerima pengaruh luar. Pada waktu tersebut sistem KONSEP DAN FUNGSI KESUSASTERAAN MELAYU tulisan belum lagi muncul dan masyarakat lazimnya buta huruf. Hasil-hasil keusasteraan yang dicipta oleh kelompok ini disebut sebagai kesusasteraan lisan kerana penyampaian cerita secara lisan.

ii. Seloka. Endoi. Teromba. Oleh itu dapatlah dikatakan bahawa kesusasteraan Melayu tradisional itu disampaikan secara lisan ataupun mediumnya adalah kata-kata ataupun pertuturan. mereka telah menerima juga bersama-sama sistem tulisan. Puisi adalah satu bentuk karangan berangkap yang terikat dengan peraturan sesuatu jenis puisi itu. Masnawi. Puisi mengungkapkan sesuatu yang abstrak kepada yang nyata. Puisi Melayu tradisional juga boleh dibahagikan kepada dua pecahan iaitu: a) Naratif Puisi Melayu tradisional yang berbentuk naratif terdiri daripada genre Syair sahaja. Nazam. Rubai. Satu perkara yang harus difahami dengan KONSEP DAN FUNGSI KESUSASTERAAN MELAYU 10 . Ghazal. Lisan dalam bahasa Arab maknanya lidah atau kata-kata. Pada zaman tradisional pastilah wujud manusia-manusia yang berbakat besar dalam bidang kesusasteraan. Dikir/Zikir. Gurindam. Rejang. Bahasa puisi adalah terhad dan padat tetapi makna yang cuba disampaikan adalah mendalam. Lisan Ciri utama kesusasteraan Melayu tradisional adalah Lisan. Qit'ah. yang mampu menghasilkan karya-karya prosa ataupun puisi. Tulisan Apabila masyarakat Melayu mula menerima pengaruh Islam.BMB2203 Kesusasteraan & Kebudayaan Melayu Soalan 1 Puisi Melayu Tradisional Puisi merupakan kata pinjaman dari bahasa Indonesia yang digunakan secara meluas di Malaysia. Peribahasa berangkap dan Mantera Ciri Kesusasteraan Melayu Kesusasteraan Melayu Tradisional mempunyai ciri-ciri tersendiri yang terdiri daripada lima aspek yang diperturunkan di bawah ini: i. Talibun. Maka berlakulah satu perubahan besar dalam penghasilan karya kesusasteraan iaitu peralihan daripada lisan kepada tulisan. b) Bukan naratif Manakala yang bukan naratif ialah Pantun. Berzanji.

Estetik Estetik merujuk kepada keindahan hasil-hasil kesusasteraan yang dicipta oleh seseorang penulis. sajak. drama. Sedangkan golongan rakyat biasa masih kekal dengan kaedah lisan. prosa tradisional dan puisi tradisional merupakan kesusasteraan kreatif. rencana dan sebagainya v.BMB2203 Kesusasteraan & Kebudayaan Melayu Soalan 1 mendalam ialah kebolehan menulis lebih berpihak kepada golongan bangsawan yang berdekatan dengan pihak istana. cerpen. 11 KONSEP DAN FUNGSI KESUSASTERAAN MELAYU . Kreatif Pada dasarnya karya kesusasteraan kreatif itu bermaksud karya-karya prosa dan puisi naratif dan non naratif. Dengan itu lahirlah karyakarya kesusasteraan yang berpusatkan istana. iv. Oleh itu novel. iii. Bukan kreatif Karya kesusasteraan bukan kreatif adalah karya-karya seperti esei. Karya-karya kesusasteraan ini ditulis menggunakan tulisan jawi dan penciptaannya lebih kepada untuk memenuhi kehendak golongan istana.

Alat Pendidikan Antara fungsi kesusasteraan Melayu menurut Siti Hajar Abdul Aziz KONSEP DAN FUNGSI KESUSASTERAAN MELAYU ialah sebagai alat pendidikan. Pengalaman mereka ini dijadikan prosa atau puisi dan diadun dengan unsurunsur pengajaran. sosiologi dan agama. 12 . Pengalaman-pengalaman para pengarang ini diterjemahkan melalui kisah-kisah yang ditulis oleh mereka yang terangkum didalamnya pelbagai bidang ilmu seperti ekonomi. politik. Jadi dapat dilihat dengan jelas bahawa kesusasteraan mampu menjadi bahan untuk pendidikan buat masyarakat.moral atau ilmu pengetahuan yang tinggi nilainya yang mana akan dapat dikutip oleh para pembaca maka berlakulah pendidikan secara tidak langsung.BMB2203 Kesusasteraan & Kebudayaan Melayu Soalan 1 Fungsi kesusasteraan Melayu Alat Pendidikan Usaha Pengayaan Khazanh Ilmu Dan Persuratan Bahasa Melayu Nilai Pendidikan Instrument Perpaduan Kepuasan Estetik Memberi Pengajaran Alat Kawalan Sosial Dalam Kehidupan Seharian Mengisi Masa Lapang Rajah 6 : Fungsi Kesusasteraan Melayu i.

masalah rasuah. rencana dan penulisan kreatif dan pelajar juga diberikan pengetahuan tentang dunia penerbitan dan penyiaran selaras dengan matlamat pembudayaan bahasa Melayu melalui sistem pendidikan. Justeru mengembalikan nilai sejagat yang bersifat kemanusiaan sebenarnya terkandung dalam sastera. ramai bijak pandai dalam bidang sains dan teknologi tetapi sayang mereka gagal dalam usaha melahirkan pemimpin yang bermoral. Apa yang kita boleh lihat sekarang. menanam perasaan bangga dan cinta akan tanah air dalam satu wawasan budaya kebangsaan yang dihasratkan tercapai. mampu mengkaji keindahan karya sastera dan menguasai kemahiran berbahasa bahasa Melayu. kewarganegaraan. KONSEP DAN FUNGSI KESUSASTERAAN MELAYU Di peringkat sekolah Kesusasteran Melayu memainkan peranan sebagi satu cabang ilmu dan senjata yang dapat meresapi dan berkembang dalam pelbagai disiplin ilmu sejajar dengan konsep bahasa merentas kurikulum. 13 . Matlamatnya untuk membolehkan pelajar atau rakyat Malaysia khususnya menjiwai unsur dan nilai murni dari segi kerohanian. Kita tidak mahu melahirkan satu bangsa seperti robot yang tidak mempunyai nilai-nilai kemanusiaan ketika bertindak atau mengambil keputusan. Akibat daripada itu. merupakan manusia yang hilang pertimbangan ketika bertindak. kemanusiaan. Dengan adanya pendidikan Kesusasteraan Melayu dapat mencerminkan masyarakat kesenian yang kreatif. kemasyarakatan. kebudayaan. berjati diri dan mempunyai nilai-nilai kemanusiaan. Hal ini amat bertepatan dengan konsep membina „modal insan‟ yang diharap-harapkan oleh pemimpin negara. keruntuhan moral sehingga membawa kepada kemusnahan alam dan manyusahkan masyarakat. Sementara itu di peringkat pengajian tinggi pelajar didedahkan dengan teknik penulisan ilmiah. Peranan sastera terutamanya sastera Melayu dapat membina insaniah dalam kehidupan manusia.BMB2203 Kesusasteraan & Kebudayaan Melayu Soalan 1 Di Negara kita Malaysia Mata pelajaran Kesusasteraan Melayu telah diperkenalkan sejak tahun 1957. Pemimpin yang tidak berjiwa seperti di atas.

A. Suasana kehidupan masyarakat dengan kepetahan serta kebijaksanaan seorang penglipur lara telah lama berakhir. proses pembentukan jati diri dan cinta akan khazanah negara dapat diatur. Apalagi apabila didapati sudah jarang atau sedikit benar daripada kalangan anggota masyarakat masa kini yang sempat menyaksikan suasana tersebut. Cinta di sini maksudnya cinta kepada keindahan dan cinta kepada kebenaran. Proses pengayaan ini merupakan proses yang berterusan dan menjadi agenda utama dasar pentadbiran negara. Usaha Pengayaan Khazanh Ilmu Dan Persuratan Bahasa Melayu Selain itu. Dengan cara ini. Oleh latar dan pengaruh itu. Samad Said (1997: 35) pula menyatakan bahawa peranan sastera sebagai rakman dan renungan interaksi insan seni dengan masyarakat dan masalah mereka. Manakala Usman Awang (1997:41) menjelaskan bahawa peranan sastera meliputi semua aspek kehidupan manusia secara luas. di samping menggarapkannya dengan sesam makhluk yang sama-sama mencari dan sama-sama menikmati dan sama-sama terhukum oleh getir-getar kehidupan. 14 . Suasana itu bagaikan satu nostalgia. sedikit sebanyak mendekatkan insan seni itu kepada sebahagian kecil cakerawala Tuhan yang luas. Nilai Pendidikan Aripin Said dalam Prosa Warisan (1996:25) menyatakan fungsi Kesusasteraan Melayu yang penting dari aspek nilai pendidikan. KONSEP DAN FUNGSI KESUSASTERAAN MELAYU iii. Budaya bersama ini hanya akan lahir daripada penghidupan bersama semua rakyat bukan contoh angkuh daripada sebilangan kecil golongan kaya dan istimewa. sastera juga berperanan dalam usaha pengayaan khazanh ilmu dan persuratan bahasa Melayu wajar dipertingkatkan kepada semua peringkat usia pembelajaran dan pengajaran. dibentuk dengan sebaikbaik mungkin. sastera mestilah berkhasiat untuk batiniah dan minda manusia. Setiap karya yang tercipta.BMB2203 Kesusasteraan & Kebudayaan Melayu Soalan 1 ii. Tiada sesiapapun yang boleh mendakwa bahawa dia mempunyai monopoli terhadap budaya Malaysia. Shahnon Ahmad (1997:25) menyatakan bahawa kesusasteraan berperanan sebagai satu cabang kesenian yang berteraskan cinta. Karya kesusasteraan dicipta oleh para sasterawan untuk membangunkan peribadi manusia supaya cinta akan keindahan dan cinta akan kebenaran. dilentur.

Pertama. khalayak diasuh supaya tidak menjadi seperti Mat Jenin yang hanya hidup berangan angan. Tidak semua anggota masyarakat yang mampu menghafal puluhan malah ratusan puisi rakyat. Terdapat dua hal yang amat nyata dalam memperkatakan keistimewaan pencerita ini. Bawang Putin Bawang Merah. Falsafah yang tersembunyi di sebaliknya adalah untuk menjadi kaya-raya perlu berusaha. dan kemudian dapat pula menyampaikan dengan cara yang menarik. misalnya. nilai pendidikan yang murni dapat digarap daripada cerita-cerita yang disebutkan itu. bukan sekadar berangan angan. Mungkin dengan iringan sebuah rebab. bencana pula akan menimpa. Dalam puisi tergambar keindahan alam dan kehalusan budi yang diungkap dengan gaya yang menakjubkan. terdapat tokoh-tokoh intelektual bangsa sebagai orang yang mahir dalam bidang mereka. Orang tua-tua masih mahu bercerita kepada anak cucunya tentang Batu Belah Batu Bertangkup. Jika terus berangan-angan. 15 . dia mampu memukau khalayaknya yang setia menunggu dari awal hingga akhir persembahan yang diadakan. Mereka ialah cendekiawan bangsa yang lahir asuhan alam semesta. cerita-cerita rakyat dipertuturkan masih boleh didapati sekitar tahun 1950-an serta pada awal tahun 1960-an. Cerita-cerita yang dipersembahkan pula bukan sahaja dapat mengasyikkan khalayak yang mendengar tetapi kepelbagaian cerita tersebut dengan watakwatak tertentu menggambarkan perwatakan manusia dalam masyarakat setempat. sebuah rebana atau sebiji batil. KONSEP DAN FUNGSI KESUSASTERAAN MELAYU Bertolak daripada perkara-perkara itulah. Tidak semua anggota masyarakat yang mendapat gelaran seorang penglipur lara. Dalam cerita Mat Jenin. Pada waktu itu. Lagu-lagu yang dinyanyikan merupakan puisi-puisi yang indah. masih kedapatan seorang nenek atau seorang ibu yang sering bercerita atau menyanyikan lagu-lagu rakyat sewaktu hendak menidurkan cucu atau anaknya. Puteri Walinong Sari dan sebagainya.BMB2203 Kesusasteraan & Kebudayaan Melayu Soalan 1 Jika kita menyorot ke belakang dalam aliran kehidupan masyarakat Melayu terutamanya di kampung-kampung.

ditambah dengan iramanya yang merdu. Terbang ke dalam awan. Hinggap pelepah kelapa.Pantun tersebut disampaikan melalui kata-kata yang tersusun indah. Cerita Asal Usui c. Pesan datuk nenek. Cerita-cerita tersebut telah banyak ditulis dan diterbitkan. Patuh ibu dan bapa. Burung kenek-kenek. Cerita Legenda d. Cerita Binatang. 16 . Cerita Mitos e. Contohnya. Pantun di atas jelas memberikan nasihat yang berguna kepada anakanak. banyak lagi unsur pendidikan lain yang dapat ditimba. Kemajuan zaman dengan segala media yang canggih memudahkan pembuatan dokumentasi cerita-cerita tersebut. Cerita Jenaka f. Daripada kajian yang telah dijalankan oleh Aripin Said dalam Prosa Warisan (1996:26) beberapa jenis sastera rakyat telah dikenal pasti iaitu: a. Pesan datuk nenek. selitan lagu-lagu seperti: Burung kenek-kenek.BMB2203 Kesusasteraan & Kebudayaan Melayu Soalan 1 Daripada cerita rakyat. Pandai-pandai cari kawan. Cerita Penglipur Lara b. KONSEP DAN FUNGSI KESUSASTERAAN MELAYU Cerita-cerita tersebut mempunyai keistimewaannya yang tersendiri.

anggota masyarakat diberitahu tentang perkara yang boleh dan tidak boleh dilakukan. kesusasteraan juga berfungsi untuk memberi kepuasan estetik. Sebagai contoh Seloka Pak Pandir dan Pantun Nasihat. 17 . Tan Sri Muhyiddin Yassin menyatakan “Sastera kebangsaan yang menggunakan bahasa Melayu sebagai bahasa pengantar dapat memartabat dan memperkasakan lagi fungsi bahasa Melayu sebagai bahasa kebangsaan dan bahasa perpaduan” v. Alat Kawalan Sosial Dalam Kehidupan Seharian Menurut Aripin Said dalam Prosa Warisan. Melalui cerita rakyat umpamanya. Memberi Pengajaran Selain itu. kesusasteraan Melayu turut berfungsi untuk memberi pengajaran. sastera dijadikan instrumen penting bagi mewujudkan semangat kekitaan atau `esprit de corp’ di kalangan rakyat dalam usaha untuk membina sebuah negara bangsa yang bersatu padu. Bagi pembaca pula. Para sasterawan melalui karya mereka akan memberi pengajaran melalui hasil karya kesusasteraan mereka yang mana banyak menyingkap tentang nilai-nilai murni dalam kehidupan. Misalnya. vi. seseorang itu akan mendapat malapetaka sebagaimana yang diterima oleh Si Tenggang. Jika berangan-angan tinggi tanpa berusaha akan menjadi seperti Mat Jenin. Sastera secara umumnya dapat dikatakan menjadi alat kawalan sosial dalam kehidupan seharian. Sastera negara menitikberatkan nilai perpaduan dan penghargaan kepada satu bentuk budaya kebangsaan untuk dikongsi bersama sebagai pemangkin bagi menyatupadukan rakyat. Instrument Perpaduan Menurut Timbalan Perdana Menteri Malaysia Tan Sri Muhyiddin Yassin.BMB2203 Kesusasteraan & Kebudayaan Melayu Soalan 1 iv. Kepuasan Estetik Seterusnya. Penulis cerita akan merasa tenteram dan damai apabila mampu menghasilkan sesuatu cerita yang dapat menyentuh perasaannya. KONSEP DAN FUNGSI KESUSASTERAAN MELAYU vii. Karya-karya ini banyak menjadi rujukan buat masyarakat dalam menjalani kehidupan harian. dengan membaca karya yang mempamerkan keindahan akan merasa satu kepuasan yang tidak dapat digambarkan dalam dirinya. jika derhaka kepada ibu bapa.

selain bertindak untuk KONSEP DAN FUNGSI KESUSASTERAAN MELAYU menyeronokkan hati khalayak yang mendengar. Kemudian cerita-cerita tersebut bersambungan lagi kepada khalayak yang seterusnya. Dalam cerita-cerita legenda pula. Melalui gambaran keistimewaan. Kesemua ini dapat menanam semangat tidak putus asa dikalangan pendengar selain menanamkan semangat cinta akan tanah air yang tidak berbelah bahagi. juga menekankan nasihat. Ungkapan yang sering diulang atau dinyatakan oleh tukang-tukang cerita. Demikian cerita rakyat dapat menentukan arah tindak tanduk masyarakat pada masa itu. berjasa dan sebagainya. tokoh dipaparkan mempunyai semangat perjuangan yang gigih. Namun yang harus diperhatikan. pengorbanan watak dalam cerita legenda itu cepat meresap di hati para pendengarnya. cara berfikir. Dalam hal ini juga. ada segala nasihat dan teladan yang terdapat dalam cerita cerita tersebut. 18 . Cerita rakyat juga dirujuk untuk menyelesaikan masalah dalam kehidupan. Cerita legenda dapat memberi sumbangan yang amat besar dalam kehidupan masyarakat dalam membentuk anggota masyarakat menjadi manusia yang mempunyai wawasan dalam hidupnya. cerita lipur lara. terdapat tokoh yang menjadi sanjungan satusatu masyarakat. Tukang-tukang cerita. kita melihat setiap bangsa memang ada tokoh tokoh tertentu yang mereka agungkan serta kagumi. seperti "Jangan jadi seperti Si Tenggang" atau "Sang Kancil itu cerdik dan bijak" atau "Kalau-rajin bekerja mesti hidup senang" dan sebagainya. peneroka satu-satu tempat atau seumpamanya. Kesan yang terlekat di hati mereka dengan mendengar cerita-cerita rakyat kekal dari mereka masih kanak-kanak hingga kehidupan mereka pada hari tua. pahlawan. anak-anak harus bijak sebagaimana Sang Kancil dalam cerita-cerita binatang. Segala sikap. mempunyai kekuatan yang luar biasa. cerita binatang. Perlakuan yang baik seperti yang terdapat dalam cerita rakyat dijadikan ikutan. Baik cerita mitos. cerita legenda dan sebagainya itu kadangkala terlalu kental berbaur dengan dongeng-dongeng tertentu.BMB2203 Kesusasteraan & Kebudayaan Melayu Soalan 1 Malah. Tokoh-tokoh tersebut mungkin sahaja tokoh agama.

Pengalaman individu dalam masyarakat tersebut cepat sahaja diasosiasikan dengan gambaran yang terdapat dalam cerita-cerita yang mereka dengar. Keindahan itu juga terlihat pada gaya bahasa. Melalui cerita-cerita sedemikian. Fungsi sastera Melayu mewujudkan pemikiran yang bijaksana sentiasa memimpin manusia untuk mencapai kemajuan yang sesuai untuk kesempurnaan hidup. Mengisi Masa Lapang kesusasteraan Melayu juga berfungsi bagi memberi hiburan. viii. KONSEP DAN FUNGSI KESUSASTERAAN MELAYU 19 . Malah. cerita-cerita rakyat akan diceritakan pada waktu-waktu lapang bagi menghilangkan kebosanan dan anggota masyarakat dapat berkumpul pada malam hari setelah sibuk mencari nafkah pada siangnya. Pada waktu malam itulah. Kesusasteraan digunakan bagi mengisi masa lapang dan dijadikan hobi. mereka berkumpul untuk berhibur sambil belajar melalui cerita rakyat. Karyakarya sastera seperti Seloka Pak Pandir bukan saja memberi pengajaran tetapi juga menyeronokkan untuk dibaca. Manusia sentiasa mencari kemajuan. Kesimpulan Kesusasteraan Melayu dalam masyarakat Melayu lama wujud bersama-sama bangsa Melayu itu sendiri.BMB2203 Kesusasteraan & Kebudayaan Melayu Soalan 1 Walaupun perkembangan masyarakat dipengaruhi oleh segala macam perubahan namun nilai moral yang terdapat dalam cerita-cerita rakyat tetap sesuai dengan anggota masyarakat itu baik dalam era mana sekalipun. pemikiran dahulunya dapat membentuk sosialisasi masyarakat dengan jelas. Sehubungan ini. Kewujudan sastera Melayu itu juga memperlihatkan segala-galanya itu digambarkan dengan cukup menarik. Pemikiran yang dimaksudkan itu masih utuh dan murni walaupun diletakkan dalam mana mana zaman yang sentiasa berubah. Perkembangan budaya masa kini sebenarnya diasaskan oleh budaya silam. Perkembangan budaya tahap demi tahap dapat membentuk peradaban atau tamadun manusia dari satu zaman ke satu zaman yang lainnya. Malah jika pada zaman dahulu. kita melihat kesinambungan budaya masa lalu dengan masa kini.

Master your semester with Scribd & The New York Times

Special offer for students: Only $4.99/month.

Master your semester with Scribd & The New York Times

Cancel anytime.