P. 1
Konsep dan fungsi kesusasteraan Melayu

Konsep dan fungsi kesusasteraan Melayu

2.0

|Views: 2,475|Likes:
Published by nanidefran
Kesusasteraan Melayu merujuk kepada hasil karya dan ciptaan seni yang terdapat dalam kalangan masyarakat Melayu. Ianya adalah satu bentuk ciptaan seni yang disampaikan melalaui bahasa. Sastera juga dapat dikatakan sebagai seni bahasa. Ini kerana sastera ialah ungkapan spontan daripada perasaan yang mendalam malah sastera juga merupakan ekspresi fikiran melalui medium bahasa.
Kesusasteraan Melayu merujuk kepada hasil karya dan ciptaan seni yang terdapat dalam kalangan masyarakat Melayu. Ianya adalah satu bentuk ciptaan seni yang disampaikan melalaui bahasa. Sastera juga dapat dikatakan sebagai seni bahasa. Ini kerana sastera ialah ungkapan spontan daripada perasaan yang mendalam malah sastera juga merupakan ekspresi fikiran melalui medium bahasa.

More info:

Categories:Types, School Work
Published by: nanidefran on Jan 30, 2013
Copyright:Attribution Non-commercial

Availability:

Read on Scribd mobile: iPhone, iPad and Android.
download as DOCX, PDF, TXT or read online from Scribd
See more
See less

11/01/2014

pdf

text

original

BMB2203 Kesusasteraan & Kebudayaan Melayu

Soalan 1

1. Menghuraikan konsep dan fungsi kesusasteraan Melayu

Pengenalan

Kesusasteraan Melayu merujuk kepada hasil karya dan ciptaan seni yang terdapat dalam kalangan masyarakat Melayu. Ianya adalah satu bentuk ciptaan seni yang disampaikan melalaui bahasa. Sastera juga dapat dikatakan sebagai seni bahasa. Ini kerana sastera ialah ungkapan spontan daripada perasaan yang mendalam malah sastera juga merupakan ekspresi fikiran melalui medium bahasa.

Menurut pandangan Sarjana Ismail Hussein (1998:23) kesusasteraan merangkumi semua aspek yang menggunakan kata-kata atau bahasa yang bersifat kreatif. Manakala M.K Danziger & W.S Jahnson (1983:2) berpendapat seni yang menggunakan kata-kata sama ada lisan atau tulisan dan Abu Bakar Hamid (1997:13) kesusasteraan merupakan seni yang bercorak intlektual. Gabungan kepuasan intelek dan kepuasan estetik.

Kesusasteraan ialah manifestasi daripada gerak jiwa manusia yang wujud dalam pernyataan bahasa. Pada hakikatnya kesusasteraan atau seni sastera itu ialah bingkisan kata yang dipersembahkan oleh sasterawan sebagai hadiah kepada masyarakat. (Sabaruddin Ahmad, Punca Sastera Indonesia, 1963, hal.11) Kesusasteraan adalah cermin jiwa getar sukma pengarang. Kesusasteraan harus tumbuh di tengah-tengah rakyat oleh rakyat untuk rakyat yang menggambarkan suka duka, harap cipta dan kerja cipta rakyat. (B. Simorangkir-Simanjuntak, Kesusasteraan Indonesia, 1971, hal. 8) Kesusasteraan ialah ciptaan seni yang disampaikan melalui bahasa. Kesusasteraan terbentuk dari akar kata susastera (bahasa Sanskrit) + ke – an (kesusasteraan). Su (indah, baik, lebih bermakna.) Sastera (huruf atau buku) Susastera + ke – an (kesusasteraan): Kumpulan bukubuku yang indah bahasanya dan baik isinya. (Prof. Dr. Hasyim Awang, Artikel Akademik, hal. 2)
KONSEP DAN FUNGSI KESUSASTERAAN MELAYU

1

iaitu susastera yang bermaksud huruf atau buku indah. Ia merupakan hasil pemikiran seni yang berkualiti yang diterjemahkan sama ada dalam bentuk lisan. Dalam masyarakat Melayu tradisional. sajak. KONSEP DAN FUNGSI KESUSASTERAAN MELAYU Kesusasteraan ialah satu bentuk ciptaan seni yang disampaikan melalui bahasa. emosi. Seorang dukun yang membacakan mantera untuk menyembukan orang sakit secara sedar atau tidak. Dalam upacara perkahwinan pula. Sastera dari segi makna umum 2 . dia membaca mantera-mantera dan secara tidak langsung dia sebenarnya sedang berdeklamasi. prosa tradisional atau puisi tradisional bagi mengimbangi intelek. naratif dan bukan naratif. Karya sastera berbeza dengan hasil-hasil penulisan akademik atau bukan akademik lain kerana tidak mempunyai variasi bahasa serta kesan langsung dan tidak langsung kepada pembaca/penonton.akan melagukan puisi yang indah dan berirama. Ketika seorang pengambil dan pembuat gula enau hendak melakukan pekerjaannya di atas pokok enau. dan jasmani di samping memaparkan nilai kemanusiaan dan citra masyarakat. halus dan menarik serta memberi kesan kepada pembaca/penonton. Konsep Kesusasteraan Melayu Menurut Siti Hajar Abdul Aziz dalam Bahasa Melayu 1 Kesusasteraan Melayu merujuk kepada hasil karya dan ciptaan seni yang terdapat dalam kalangan masyarakat Melayu. hadirin sebenarnya menyaksikan satu adegan dramatik dengan bahasa yang menarik dan indah. ketika wakil keluarga pengantin perempuan berbicara dengan wakil keluarga pengantin lelaki. rohani. Perkataan kesusasteraan terbentuk daripada perkataan Sanskrit. prosa. Sastera ialah karya seni kreatif hasil ciptaan manusia menggunakan bahasa yang indah. puisi. drama. penulisan. Sebagai contoh. cerpen. akan menyanyikan balada-balada yang berirama dan merdu. sastera bersatu dan berintegrasi dalam kehidupan seharian mereka. seorang ibu yang menidurkan bayinya secara sengaja atau tidak.BMB2203 Kesusasteraan & Kebudayaan Melayu Soalan 1 Kesusasteraan Melayu dalam konteks pendidikan ialah karya asal yang tertulis dalam bahasa Melayu berunsurkan keindahan dan kehalusan sama ada berbentuk novel.

dapatlah difahami bahawa dalam sastera terkandung beberapa unsur yang saling berhubungan. Awalan su. idea. pandangan. pengalaman. pemikiran dan semua kegiatan mental manusia. manakala –tra merujuk kepada alat. Sastera ialah ungkapan spontan daripada perasaan yang mendalam. petunjuk dan pengajaran. Unsur-unsur tersebut dihuraikan seperti berikut: a) Isi Kandungan sastera yang berupa fikiran. iaitu sastra. Sastera juga ialah semua karya yang memuatkan perasaan kemanusiaan yang mendalam dan kebenaran moral dengan sentuhan keikhlasan.dan –an membawa maksud yang menyeluru. keyakinan. Imbuhan ke. Perkataan literature berasal daripada perkataan litera yang bermaksud huruf atau abjad. perkataan literature digunakan untuk tatabahasa dan puisi. yang bernilai seni dan estetik serta dengan maksud memberikan panduan. Sastera ialah ekspresi fikiran melalui medium bahasa. Seni kesusasteraan pula ialah seni karang-mengarang bahan-bahan sastera yang berbentuk puisi dan prosa. Sastera ialah inspirasi kehidupan manusia yang diserlakan dalam sebuah karya tulisan yang indah. Kesusasteraan pula. Maksud fikiran itu pula ialah idea-idea. keterbukaan dan keluasan pandangan yang dinukilkan dalam bentuk yang mempersonakan. kepercayaan dan lain-lain.BMB2203 Kesusasteraan & Kebudayaan Melayu Soalan 1 bermaksud bahasa (bukan bahasa basahan) yang digunakan dalam kitab-kitab. mengajar atau memberikan petunjuk. Istilah kesusasteraan yang digunakan dalam bahasa Melayu berasal daripada bahasa sanskrit. KONSEP DAN FUNGSI KESUSASTERAAN MELAYU Daripada pengertian diatas. 3 . menurut makna kamus ialah hasi seni atau karya tulisan dalam bentuk prosa atau puisi yang mempunyai ciri-ciri keistemewaan tertentu. Sastra bererti alat untuk mengajar. Kesusasteraan dalam bahasa Melayu sama pengertiannya dengan literature dalam Bahasa Inggeris. Kata dasar sas-bermaksud mengarahkan.pula bererti baik atau indah. perasaan. Ada yang mengatakan bahawa sastera ialah seni bahasa. Dalam bentuk asalnya. iaitu segala yang tetulis. perasaan. semangat.

fikiran yang cemerlang. seni bina. sastera dapat dianggap sebagai ungkapan peribadi manusia yang berupa pengalaman. Jika tiada bentuk dan pola yang tertentu. pemikiran.semangat dan keyakinan dalam suatu bentuk gambaran konkrit yang membangkitkan keperibadian melalui pengantar bahasa. Dalam bentuk kesenian tadi menjelma pula bentuk seni sastera. Bentuk pengungkapan sastera ada bermacam-macam ragam. idea. mempersonakan. KONSEP DAN FUNGSI KESUSASTERAAN MELAYU 4 . seni muzik dan sebagainya. Secara umumnya. c) Bentuk-unsur isi dan diri manusia tadi dapat dizahirkan dalam berbagai-bagai bentuk. tidak mungkin kedua-dua perkara tadi dapat disampaikan kepada orang lain. perasaan. menyenangkan dan menarik. seni rupa. d) Bahasa-medium pengungkapan bentuk sastera itu tadi ialah bahasa.Bahasa ialah bahan utama untuk mewujudkan ungkapan peribadi dalam suatu bentuk sastera yang indah. misalnya ada ungkapan dalam bentuk suara yang disertai bunyibunyian. seni tari. mengasyikkan. Deskripsi ini mencakupi semua bentuk sastera. maka tentu tidak akan diterima dan di ketahui oleh orang lain.BMB2203 Kesusasteraan & Kebudayaan Melayu Soalan 1 b) Eksperesi dan ungkapan-ekspresi ialah keupayaan mengeluarkan sesuatu dari dalam diri manusia. Jika seseorang itu memiliki pengalaman yang hebat. tetapi selagi dia tidak mampu mengekspresikannya keluar dari dalam dirinya. Bentuk dalam seni itu pula menggunakan istilah sebagai bentuk yang indah. sama ada yang bermutu atau tidak bermutu. perasaan yang mendalam dan keyakinan yang kuat.

Oleh itu dalam memperkatakan tahap-tahap perkembangan sastera Melayu. mengikut Ismail dalam kata pengantar buku Perkembangan Kesusasteraan Melayu Lama. sastera lisan diikuti dengan sastera yang bercorak tulisan pada zaman Meskipun terlihat empat peringkat perkembangan kesusasteraan. kesusasteraan Melayu Moden pula bermula dengan kedatangan penjajah barat ke Alam Melayu. bahawa dalam masyarakat Melayu lama. Membincangkan sejarah dan perkembangan kesusasteraan Melayu. sejarah dan perkembangan kesusasteraan Melayu bermula dalam bentuk Islam. Disamping itu ia juga digunakan sebagai media kritikan dan sindiran kepada golongan tertentu dalam masyarakat. Ini bermaksud.BMB2203 Kesusasteraan & Kebudayaan Melayu Soalan 1 Sejarah Perkembangan Kesusasteraan Melayu Sejarah dan perkembangan kesusteraan pada prinsipnya melihat karya sastera dari sudut daya kreatif manusia. Tujuan utama penghasilan sastera lisan pada masa ini bertujuan bukan sahaja sebagai media hiburan pada zaman tersebut. sastera lisan menjadi media penting untuk memberi nasihat dan pengajaran baik kepada anggota masyarakatnya. malah ia juga berperanan sebagai institusi pendidikan secara informal. perkembangannya mengikut kronologi zaman bermula dari zaman sebelum mengenal huruf dan diikuti zaman Hindu dan Islam. pada realitinya mengikut sejarah perkembangan kesusasteraan Melayu. KONSEP DAN FUNGSI KESUSASTERAAN MELAYU 5 . maka sastera rakyat yang berbentuk lisan merupakan sastera Melayu yang tertua dalam masyarakat Melayu. Ini bererti. Manakala mengikut Safian Hussain dan rakan-rakan (1981: 3). sastera berbentuk lisan telah berkembang dengan meluas dalam masyarakat Melayu purba. Sastera rakyat terbahagi kepada dua bentuk iaitu berbentuk cerita dan yang bukan berbentuk cerita. ia hanya melibatkan tiga peringkat perkembangan kerana sastera dari pengaruh Hindu hanya ditulis pada zaman selepas kedatangan Islam ke Alam Melayu. Sebelum masyarakat Melayu mengenali huruf.

bentuk prosa dapat dikategorikan mengikut era atau zaman iaitu: i.BMB2203 Kesusasteraan & Kebudayaan Melayu Soalan 1 Bentuk dan Genre Kesusasteraan Melayu Rajah 1:Genre Genre sastera ialah kategori atau jenis karya sastera atau seni yang dicirikan dengan sesuatu gaya bentu atau kandungan tertentu. Seperti yang dinyatakan sebelumnya. ii. ii. Kedua-dua bentuk ini pula dikategorikan mengikut era atau zaman kemunculannya iaitu kategori klasik atau tradisional dan jenis moden atau kotemporari. Naratif Bukan Naratif Prosa Tradisional berbentuk naratid terbahagi pula kepa dua jenis iaitu : i. Kesusasteraan Melayu dibahagikan kepada dua bentuk iaitu bentuk prosa dan bentuk puisi. Naratif Lisan Naratif Tulisan 6 . Prosa klasik dan prosa moden Puisi klasik dan puisi moden KONSEP DAN FUNGSI KESUSASTERAAN MELAYU Prosa Melayu Tradisional terbahagi kepada dua cabang utama iaitu : i. ii. Rujuk Rajah 1.

ii. Cerita Jenaka Cerita Binatang Cerita dongeng Cerita dongeng ialah : i. Prosa KONSEP DAN FUNGSI KESUSASTERAAN MELAYU tradisional dalam kesusasteraan Melayu boleh dibahagikan kepada dua jenis iaitu : Naratif Prosa Melayu Tradisional Bukan Naratif Rajah 2: Prosa Melayu Tradisional 7 . iii. ii.BMB2203 Kesusasteraan & Kebudayaan Melayu Soalan 1 Naratif Lisan di dalam Kesusasteraan Melayu terbahagi kepada tiga genre iaitu : Mitos i. Lupur lara Cerita Teladan Prosa Melayu Tradisional (Naratif dan Bukan Naratif) Prosa boleh ditakrifkan sebagai satu bentuk karangan yang panjang. Legenda Cerita Rakyat Cerita Rakyat pula terbahagi kepada sub genre iaitu : i. karya-karya kesusasteraan Melayu yang panjang sama ada lisan atau tulisan dikelompokkan sebagai prosa. Oleh itu. Prosa Melayu tradisional berbentuk lisan dikenali juga sebagai sastera rakyat. ii. Prosa tidak terbatas kepada cerita (naratif) sahaja tetapi termasuk juga karya-karya yang bukan cerita (bukan naratif/non-naratif).

Cerita Teladan Rajah 3: Naratif Lisan Sementara itu naratif tulisan terbahagi kepada lima genre iaitu: Sastera sejarah KONSEP DAN FUNGSI KESUSASTERAAN MELAYU Sastera hikayat Sastera sastera panji Sastera kepahlawanan / epik Sastera agama Rajah 4: Naratif Tulisan 8 . Naratif lisan pula boleh dipecahkan lagi kepada tiga genre yang utama iaitu: Naratif Lisan Mitos Legenda Cerita Rakyat Cerita Binatang.BMB2203 Kesusasteraan & Kebudayaan Melayu Soalan 1 Prosa tradisional berbentuk naratif itu boleh dibahagikan pula kepada dua pecahan lagi iaitu naratif lisan dan naratif tulisan. Cerita Jenaka. Cerita Lipur Lara.

Walaupun belum menguasai sistem tulisan.BMB2203 Kesusasteraan & Kebudayaan Melayu Soalan 1 Prosa tradisional bukan naratif terdiri daripada empat genre iaitu : Sastera undang-undang Sastera kitab Sastera ketatanegaraan Kepustakaan ilmu tradisional Rajah 5: Prosa Tradisional Bukan Naratif Sastera Lisan dan Sastera Tulisan Kesusasteraan Melayu tradisional merupakan satu bidang kajian yang sangat luas dan sentiasa berkembang dan melahirkan penemuan-penemuan baru yang pelbagai sifatnya. Kesusasteraan tulisan (tradisi tulisan) muncul apabila orang Melayu mula menerima pengaruh luar. daya kreativiti mereka dalam bidang kesusasteraan tidak pupus begitu sahaja. Menurut Profesor Ismail Hussein “Kesusasteraan Melayu tradisional adalah semua gejala kesusasteraan yang berbentuk lisan atau bertulis tetapi tidak bercetak. 9 . Walau bagaimanapun. Pada waktu tersebut sistem KONSEP DAN FUNGSI KESUSASTERAAN MELAYU tulisan belum lagi muncul dan masyarakat lazimnya buta huruf. Melalui kemasukan pengaruh India. Kesusasteraan lisan dikenali juga sebagai kesusasteraan rakyat. sistem tulisan ini tidak meluas dan akhirnya pupus. orang Melayu diperkenalkan dengan sistem tulisan. Hasil-hasil keusasteraan yang dicipta oleh kelompok ini disebut sebagai kesusasteraan lisan kerana penyampaian cerita secara lisan.” Kesusasteraan lisan (tradisi lisan) lahir dalam kalangan masyarakat Melayu yang lazimnya terdiri daripada kaum tani dan nelayan. Sebaliknya dikembangkan melalui pertuturan atau penceritaan secara lisan. Pengaruh luar yang awal menyerap ke dalam kebudayaan Melayu adalah pengaruh India.

Maka berlakulah satu perubahan besar dalam penghasilan karya kesusasteraan iaitu peralihan daripada lisan kepada tulisan. Gurindam. b) Bukan naratif Manakala yang bukan naratif ialah Pantun. Bahasa puisi adalah terhad dan padat tetapi makna yang cuba disampaikan adalah mendalam. Berzanji. Puisi Melayu tradisional juga boleh dibahagikan kepada dua pecahan iaitu: a) Naratif Puisi Melayu tradisional yang berbentuk naratif terdiri daripada genre Syair sahaja. ii. Rubai. Puisi adalah satu bentuk karangan berangkap yang terikat dengan peraturan sesuatu jenis puisi itu. Endoi. Oleh itu dapatlah dikatakan bahawa kesusasteraan Melayu tradisional itu disampaikan secara lisan ataupun mediumnya adalah kata-kata ataupun pertuturan. Ghazal. Teromba. Lisan dalam bahasa Arab maknanya lidah atau kata-kata. Masnawi. yang mampu menghasilkan karya-karya prosa ataupun puisi. Pada zaman tradisional pastilah wujud manusia-manusia yang berbakat besar dalam bidang kesusasteraan. Nazam. Lisan Ciri utama kesusasteraan Melayu tradisional adalah Lisan.BMB2203 Kesusasteraan & Kebudayaan Melayu Soalan 1 Puisi Melayu Tradisional Puisi merupakan kata pinjaman dari bahasa Indonesia yang digunakan secara meluas di Malaysia. Seloka. mereka telah menerima juga bersama-sama sistem tulisan. Dikir/Zikir. Rejang. Satu perkara yang harus difahami dengan KONSEP DAN FUNGSI KESUSASTERAAN MELAYU 10 . Qit'ah. Talibun. Peribahasa berangkap dan Mantera Ciri Kesusasteraan Melayu Kesusasteraan Melayu Tradisional mempunyai ciri-ciri tersendiri yang terdiri daripada lima aspek yang diperturunkan di bawah ini: i. Tulisan Apabila masyarakat Melayu mula menerima pengaruh Islam. Puisi mengungkapkan sesuatu yang abstrak kepada yang nyata.

Sedangkan golongan rakyat biasa masih kekal dengan kaedah lisan. iv. Estetik Estetik merujuk kepada keindahan hasil-hasil kesusasteraan yang dicipta oleh seseorang penulis. sajak. iii. Kreatif Pada dasarnya karya kesusasteraan kreatif itu bermaksud karya-karya prosa dan puisi naratif dan non naratif. prosa tradisional dan puisi tradisional merupakan kesusasteraan kreatif.BMB2203 Kesusasteraan & Kebudayaan Melayu Soalan 1 mendalam ialah kebolehan menulis lebih berpihak kepada golongan bangsawan yang berdekatan dengan pihak istana. Oleh itu novel. cerpen. Bukan kreatif Karya kesusasteraan bukan kreatif adalah karya-karya seperti esei. drama. Karya-karya kesusasteraan ini ditulis menggunakan tulisan jawi dan penciptaannya lebih kepada untuk memenuhi kehendak golongan istana. Dengan itu lahirlah karyakarya kesusasteraan yang berpusatkan istana. 11 KONSEP DAN FUNGSI KESUSASTERAAN MELAYU . rencana dan sebagainya v.

moral atau ilmu pengetahuan yang tinggi nilainya yang mana akan dapat dikutip oleh para pembaca maka berlakulah pendidikan secara tidak langsung. 12 . Pengalaman-pengalaman para pengarang ini diterjemahkan melalui kisah-kisah yang ditulis oleh mereka yang terangkum didalamnya pelbagai bidang ilmu seperti ekonomi. politik. sosiologi dan agama. Jadi dapat dilihat dengan jelas bahawa kesusasteraan mampu menjadi bahan untuk pendidikan buat masyarakat. Pengalaman mereka ini dijadikan prosa atau puisi dan diadun dengan unsurunsur pengajaran. Alat Pendidikan Antara fungsi kesusasteraan Melayu menurut Siti Hajar Abdul Aziz KONSEP DAN FUNGSI KESUSASTERAAN MELAYU ialah sebagai alat pendidikan.BMB2203 Kesusasteraan & Kebudayaan Melayu Soalan 1 Fungsi kesusasteraan Melayu Alat Pendidikan Usaha Pengayaan Khazanh Ilmu Dan Persuratan Bahasa Melayu Nilai Pendidikan Instrument Perpaduan Kepuasan Estetik Memberi Pengajaran Alat Kawalan Sosial Dalam Kehidupan Seharian Mengisi Masa Lapang Rajah 6 : Fungsi Kesusasteraan Melayu i.

13 . Apa yang kita boleh lihat sekarang. KONSEP DAN FUNGSI KESUSASTERAAN MELAYU Di peringkat sekolah Kesusasteran Melayu memainkan peranan sebagi satu cabang ilmu dan senjata yang dapat meresapi dan berkembang dalam pelbagai disiplin ilmu sejajar dengan konsep bahasa merentas kurikulum. kemasyarakatan. masalah rasuah. Justeru mengembalikan nilai sejagat yang bersifat kemanusiaan sebenarnya terkandung dalam sastera. Pemimpin yang tidak berjiwa seperti di atas. mampu mengkaji keindahan karya sastera dan menguasai kemahiran berbahasa bahasa Melayu. rencana dan penulisan kreatif dan pelajar juga diberikan pengetahuan tentang dunia penerbitan dan penyiaran selaras dengan matlamat pembudayaan bahasa Melayu melalui sistem pendidikan. berjati diri dan mempunyai nilai-nilai kemanusiaan. merupakan manusia yang hilang pertimbangan ketika bertindak. Matlamatnya untuk membolehkan pelajar atau rakyat Malaysia khususnya menjiwai unsur dan nilai murni dari segi kerohanian. Kita tidak mahu melahirkan satu bangsa seperti robot yang tidak mempunyai nilai-nilai kemanusiaan ketika bertindak atau mengambil keputusan. Peranan sastera terutamanya sastera Melayu dapat membina insaniah dalam kehidupan manusia. Dengan adanya pendidikan Kesusasteraan Melayu dapat mencerminkan masyarakat kesenian yang kreatif. kemanusiaan. menanam perasaan bangga dan cinta akan tanah air dalam satu wawasan budaya kebangsaan yang dihasratkan tercapai. kewarganegaraan. Akibat daripada itu. Hal ini amat bertepatan dengan konsep membina „modal insan‟ yang diharap-harapkan oleh pemimpin negara.BMB2203 Kesusasteraan & Kebudayaan Melayu Soalan 1 Di Negara kita Malaysia Mata pelajaran Kesusasteraan Melayu telah diperkenalkan sejak tahun 1957. keruntuhan moral sehingga membawa kepada kemusnahan alam dan manyusahkan masyarakat. kebudayaan. ramai bijak pandai dalam bidang sains dan teknologi tetapi sayang mereka gagal dalam usaha melahirkan pemimpin yang bermoral. Sementara itu di peringkat pengajian tinggi pelajar didedahkan dengan teknik penulisan ilmiah.

dilentur. Tiada sesiapapun yang boleh mendakwa bahawa dia mempunyai monopoli terhadap budaya Malaysia. 14 . Manakala Usman Awang (1997:41) menjelaskan bahawa peranan sastera meliputi semua aspek kehidupan manusia secara luas. Setiap karya yang tercipta. Samad Said (1997: 35) pula menyatakan bahawa peranan sastera sebagai rakman dan renungan interaksi insan seni dengan masyarakat dan masalah mereka. sastera juga berperanan dalam usaha pengayaan khazanh ilmu dan persuratan bahasa Melayu wajar dipertingkatkan kepada semua peringkat usia pembelajaran dan pengajaran. Oleh latar dan pengaruh itu. KONSEP DAN FUNGSI KESUSASTERAAN MELAYU iii. Suasana kehidupan masyarakat dengan kepetahan serta kebijaksanaan seorang penglipur lara telah lama berakhir.BMB2203 Kesusasteraan & Kebudayaan Melayu Soalan 1 ii. Cinta di sini maksudnya cinta kepada keindahan dan cinta kepada kebenaran. A. Dengan cara ini. proses pembentukan jati diri dan cinta akan khazanah negara dapat diatur. sastera mestilah berkhasiat untuk batiniah dan minda manusia. Budaya bersama ini hanya akan lahir daripada penghidupan bersama semua rakyat bukan contoh angkuh daripada sebilangan kecil golongan kaya dan istimewa. sedikit sebanyak mendekatkan insan seni itu kepada sebahagian kecil cakerawala Tuhan yang luas. Suasana itu bagaikan satu nostalgia. dibentuk dengan sebaikbaik mungkin. di samping menggarapkannya dengan sesam makhluk yang sama-sama mencari dan sama-sama menikmati dan sama-sama terhukum oleh getir-getar kehidupan. Karya kesusasteraan dicipta oleh para sasterawan untuk membangunkan peribadi manusia supaya cinta akan keindahan dan cinta akan kebenaran. Proses pengayaan ini merupakan proses yang berterusan dan menjadi agenda utama dasar pentadbiran negara. Shahnon Ahmad (1997:25) menyatakan bahawa kesusasteraan berperanan sebagai satu cabang kesenian yang berteraskan cinta. Apalagi apabila didapati sudah jarang atau sedikit benar daripada kalangan anggota masyarakat masa kini yang sempat menyaksikan suasana tersebut. Usaha Pengayaan Khazanh Ilmu Dan Persuratan Bahasa Melayu Selain itu. Nilai Pendidikan Aripin Said dalam Prosa Warisan (1996:25) menyatakan fungsi Kesusasteraan Melayu yang penting dari aspek nilai pendidikan.

terdapat tokoh-tokoh intelektual bangsa sebagai orang yang mahir dalam bidang mereka. bencana pula akan menimpa. masih kedapatan seorang nenek atau seorang ibu yang sering bercerita atau menyanyikan lagu-lagu rakyat sewaktu hendak menidurkan cucu atau anaknya. Orang tua-tua masih mahu bercerita kepada anak cucunya tentang Batu Belah Batu Bertangkup. Jika terus berangan-angan. Lagu-lagu yang dinyanyikan merupakan puisi-puisi yang indah. Pada waktu itu. Dalam puisi tergambar keindahan alam dan kehalusan budi yang diungkap dengan gaya yang menakjubkan. sebuah rebana atau sebiji batil. Pertama. Bawang Putin Bawang Merah. Mungkin dengan iringan sebuah rebab. dia mampu memukau khalayaknya yang setia menunggu dari awal hingga akhir persembahan yang diadakan. nilai pendidikan yang murni dapat digarap daripada cerita-cerita yang disebutkan itu. Puteri Walinong Sari dan sebagainya. Mereka ialah cendekiawan bangsa yang lahir asuhan alam semesta. Dalam cerita Mat Jenin. Tidak semua anggota masyarakat yang mampu menghafal puluhan malah ratusan puisi rakyat. bukan sekadar berangan angan. Tidak semua anggota masyarakat yang mendapat gelaran seorang penglipur lara. dan kemudian dapat pula menyampaikan dengan cara yang menarik. khalayak diasuh supaya tidak menjadi seperti Mat Jenin yang hanya hidup berangan angan. Cerita-cerita yang dipersembahkan pula bukan sahaja dapat mengasyikkan khalayak yang mendengar tetapi kepelbagaian cerita tersebut dengan watakwatak tertentu menggambarkan perwatakan manusia dalam masyarakat setempat. KONSEP DAN FUNGSI KESUSASTERAAN MELAYU Bertolak daripada perkara-perkara itulah. misalnya. cerita-cerita rakyat dipertuturkan masih boleh didapati sekitar tahun 1950-an serta pada awal tahun 1960-an.BMB2203 Kesusasteraan & Kebudayaan Melayu Soalan 1 Jika kita menyorot ke belakang dalam aliran kehidupan masyarakat Melayu terutamanya di kampung-kampung. Terdapat dua hal yang amat nyata dalam memperkatakan keistimewaan pencerita ini. 15 . Falsafah yang tersembunyi di sebaliknya adalah untuk menjadi kaya-raya perlu berusaha.

16 . Hinggap pelepah kelapa. KONSEP DAN FUNGSI KESUSASTERAAN MELAYU Cerita-cerita tersebut mempunyai keistimewaannya yang tersendiri. banyak lagi unsur pendidikan lain yang dapat ditimba. Daripada kajian yang telah dijalankan oleh Aripin Said dalam Prosa Warisan (1996:26) beberapa jenis sastera rakyat telah dikenal pasti iaitu: a. ditambah dengan iramanya yang merdu. Cerita Asal Usui c. Terbang ke dalam awan. Pesan datuk nenek. Patuh ibu dan bapa. Pesan datuk nenek. selitan lagu-lagu seperti: Burung kenek-kenek. Cerita Mitos e. Kemajuan zaman dengan segala media yang canggih memudahkan pembuatan dokumentasi cerita-cerita tersebut. Cerita Binatang. Cerita Legenda d. Cerita-cerita tersebut telah banyak ditulis dan diterbitkan. Contohnya. Pantun di atas jelas memberikan nasihat yang berguna kepada anakanak.BMB2203 Kesusasteraan & Kebudayaan Melayu Soalan 1 Daripada cerita rakyat. Burung kenek-kenek.Pantun tersebut disampaikan melalui kata-kata yang tersusun indah. Cerita Penglipur Lara b. Pandai-pandai cari kawan. Cerita Jenaka f.

seseorang itu akan mendapat malapetaka sebagaimana yang diterima oleh Si Tenggang. Jika berangan-angan tinggi tanpa berusaha akan menjadi seperti Mat Jenin. Bagi pembaca pula. Sastera negara menitikberatkan nilai perpaduan dan penghargaan kepada satu bentuk budaya kebangsaan untuk dikongsi bersama sebagai pemangkin bagi menyatupadukan rakyat. Karya-karya ini banyak menjadi rujukan buat masyarakat dalam menjalani kehidupan harian. sastera dijadikan instrumen penting bagi mewujudkan semangat kekitaan atau `esprit de corp’ di kalangan rakyat dalam usaha untuk membina sebuah negara bangsa yang bersatu padu. Penulis cerita akan merasa tenteram dan damai apabila mampu menghasilkan sesuatu cerita yang dapat menyentuh perasaannya. Para sasterawan melalui karya mereka akan memberi pengajaran melalui hasil karya kesusasteraan mereka yang mana banyak menyingkap tentang nilai-nilai murni dalam kehidupan. Misalnya. anggota masyarakat diberitahu tentang perkara yang boleh dan tidak boleh dilakukan. KONSEP DAN FUNGSI KESUSASTERAAN MELAYU vii. kesusasteraan juga berfungsi untuk memberi kepuasan estetik. Kepuasan Estetik Seterusnya. Instrument Perpaduan Menurut Timbalan Perdana Menteri Malaysia Tan Sri Muhyiddin Yassin. jika derhaka kepada ibu bapa. kesusasteraan Melayu turut berfungsi untuk memberi pengajaran. Alat Kawalan Sosial Dalam Kehidupan Seharian Menurut Aripin Said dalam Prosa Warisan. Sebagai contoh Seloka Pak Pandir dan Pantun Nasihat. Memberi Pengajaran Selain itu. 17 . dengan membaca karya yang mempamerkan keindahan akan merasa satu kepuasan yang tidak dapat digambarkan dalam dirinya. vi. Tan Sri Muhyiddin Yassin menyatakan “Sastera kebangsaan yang menggunakan bahasa Melayu sebagai bahasa pengantar dapat memartabat dan memperkasakan lagi fungsi bahasa Melayu sebagai bahasa kebangsaan dan bahasa perpaduan” v.BMB2203 Kesusasteraan & Kebudayaan Melayu Soalan 1 iv. Melalui cerita rakyat umpamanya. Sastera secara umumnya dapat dikatakan menjadi alat kawalan sosial dalam kehidupan seharian.

Dalam cerita-cerita legenda pula. anak-anak harus bijak sebagaimana Sang Kancil dalam cerita-cerita binatang. Baik cerita mitos. Tukang-tukang cerita. Segala sikap. Namun yang harus diperhatikan.BMB2203 Kesusasteraan & Kebudayaan Melayu Soalan 1 Malah. 18 . pahlawan. Ungkapan yang sering diulang atau dinyatakan oleh tukang-tukang cerita. berjasa dan sebagainya. pengorbanan watak dalam cerita legenda itu cepat meresap di hati para pendengarnya. cara berfikir. Kemudian cerita-cerita tersebut bersambungan lagi kepada khalayak yang seterusnya. Kesan yang terlekat di hati mereka dengan mendengar cerita-cerita rakyat kekal dari mereka masih kanak-kanak hingga kehidupan mereka pada hari tua. Tokoh-tokoh tersebut mungkin sahaja tokoh agama. cerita binatang. kita melihat setiap bangsa memang ada tokoh tokoh tertentu yang mereka agungkan serta kagumi. Melalui gambaran keistimewaan. mempunyai kekuatan yang luar biasa. tokoh dipaparkan mempunyai semangat perjuangan yang gigih. cerita lipur lara. ada segala nasihat dan teladan yang terdapat dalam cerita cerita tersebut. cerita legenda dan sebagainya itu kadangkala terlalu kental berbaur dengan dongeng-dongeng tertentu. peneroka satu-satu tempat atau seumpamanya. juga menekankan nasihat. selain bertindak untuk KONSEP DAN FUNGSI KESUSASTERAAN MELAYU menyeronokkan hati khalayak yang mendengar. terdapat tokoh yang menjadi sanjungan satusatu masyarakat. seperti "Jangan jadi seperti Si Tenggang" atau "Sang Kancil itu cerdik dan bijak" atau "Kalau-rajin bekerja mesti hidup senang" dan sebagainya. Kesemua ini dapat menanam semangat tidak putus asa dikalangan pendengar selain menanamkan semangat cinta akan tanah air yang tidak berbelah bahagi. Cerita rakyat juga dirujuk untuk menyelesaikan masalah dalam kehidupan. Demikian cerita rakyat dapat menentukan arah tindak tanduk masyarakat pada masa itu. Dalam hal ini juga. Perlakuan yang baik seperti yang terdapat dalam cerita rakyat dijadikan ikutan. Cerita legenda dapat memberi sumbangan yang amat besar dalam kehidupan masyarakat dalam membentuk anggota masyarakat menjadi manusia yang mempunyai wawasan dalam hidupnya.

Kesimpulan Kesusasteraan Melayu dalam masyarakat Melayu lama wujud bersama-sama bangsa Melayu itu sendiri. Kesusasteraan digunakan bagi mengisi masa lapang dan dijadikan hobi. Fungsi sastera Melayu mewujudkan pemikiran yang bijaksana sentiasa memimpin manusia untuk mencapai kemajuan yang sesuai untuk kesempurnaan hidup. pemikiran dahulunya dapat membentuk sosialisasi masyarakat dengan jelas. mereka berkumpul untuk berhibur sambil belajar melalui cerita rakyat. Pemikiran yang dimaksudkan itu masih utuh dan murni walaupun diletakkan dalam mana mana zaman yang sentiasa berubah. Sehubungan ini. kita melihat kesinambungan budaya masa lalu dengan masa kini. Melalui cerita-cerita sedemikian. Perkembangan budaya tahap demi tahap dapat membentuk peradaban atau tamadun manusia dari satu zaman ke satu zaman yang lainnya. Pengalaman individu dalam masyarakat tersebut cepat sahaja diasosiasikan dengan gambaran yang terdapat dalam cerita-cerita yang mereka dengar. Manusia sentiasa mencari kemajuan. cerita-cerita rakyat akan diceritakan pada waktu-waktu lapang bagi menghilangkan kebosanan dan anggota masyarakat dapat berkumpul pada malam hari setelah sibuk mencari nafkah pada siangnya. Keindahan itu juga terlihat pada gaya bahasa.BMB2203 Kesusasteraan & Kebudayaan Melayu Soalan 1 Walaupun perkembangan masyarakat dipengaruhi oleh segala macam perubahan namun nilai moral yang terdapat dalam cerita-cerita rakyat tetap sesuai dengan anggota masyarakat itu baik dalam era mana sekalipun. Malah. Kewujudan sastera Melayu itu juga memperlihatkan segala-galanya itu digambarkan dengan cukup menarik. KONSEP DAN FUNGSI KESUSASTERAAN MELAYU 19 . Karyakarya sastera seperti Seloka Pak Pandir bukan saja memberi pengajaran tetapi juga menyeronokkan untuk dibaca. Mengisi Masa Lapang kesusasteraan Melayu juga berfungsi bagi memberi hiburan. Pada waktu malam itulah. viii. Perkembangan budaya masa kini sebenarnya diasaskan oleh budaya silam. Malah jika pada zaman dahulu.

You're Reading a Free Preview

Download
scribd
/*********** DO NOT ALTER ANYTHING BELOW THIS LINE ! ************/ var s_code=s.t();if(s_code)document.write(s_code)//-->