fonetik fonologi 3 Fonem suprasegmental ialah bidang kajian bunyi yang mengiringi bunyi-bunyi segmental dalam ujaran

. Fonem suprasegmental juga disebut sebagai fonem suprapenggalan dan merupakan cirri atau sifat bunyi yang menindih atau menumpangi sesuatu fonem. Fonem suprasegmental tidak boleh dipisahkan daripada fonem-fonem yang ditumpanginya, iaitu fonem yang kewujudannya harus bersama-sama dengan fonem segmental. Fonem suprasegmental terdiri daripada lima bunyi iaitu tekanan, kepanjangan, jeda, ton dan intonasi. Unsur tekanan dihasilkan bersama perkataan ataupun suku kata. Tekanan merupakan ciri lemah atau kerasnya suara penyebutan suku kata. Bunyi segmental tidak disertai dengan unsur tekanan ini. Bagi membezakan bunyi ataupun unsur tekanan ini, tanda *ʹ+ digunakan. Tekanan pada vokal biasanya berlaku dalam Bahasa Melayu. Selain itu, bunyi vokal juga turut disebut dengan lantang dan panjang. Kebiasaannya, dalam Bahasa Melayu juga tekanan kuat berlaku pada suku kata kedua dalam sesuatu perkataan. Contohnya: *kiʹta+ *baʹpa+ *saʹtu+ Walau bagaimanapun, terdapat bahasa asing yang menggunakan unsur tekanan ini bagi membezakan dua perkataan yang berlainan, iaitu pasangan minimal. Dalam Bahasa Inggeris, tekanan boleh membezakan makna antara perkataan. Contohnya: proʹgress:memajukan(kata kerja) exʹport:melakukan kerja eksport(kata kerja) ʹprogress:kemajuan(kata nama) ʹexport:barang yang dieksportkan(kata nama)

Dalam Bahasa Inggeris sangat jelas bahawa unsur tekanan padasuku kata yang berbeza merupakan bunyi suprasegmental yang distingtif. Fonem suprasegmental yang seterusnya ialah kepanjangan. Kepanjangan juga dikenali sebagai panjang pendek bunyi perkataan dalam sesuatu bahasa. Dalam bahasa Melayu, kepanjangan tidak membezakan makna sesuatu perkataan. Namun, kepanjangan bunyi perkataan membezakan makna dalam bahasa-bahasa tertentu seperti bahasa Inggeris dan bahasa Arab. Kepanjangan bunyi perkataan ini dilambangkan dengan titik yang dipanggil sebagai mora. Jika lambang mora tersebut satu titik [.], kepanjangan bunyinya ialah setengah mora, lambang dua titik [:] satu mora dan jika lambangnya empat titik [::] bermakna dua mora. Perbezaan makna berlaku dalam bahasa Inggeris apabila kepanjangan digunakan. Contohnya: Sit(duduk) Ship(kapal) si:t(tempat duduk) shi:p(kambing biri-biri)

Jeda merupakan unsur senyap dalam ujaran sebagai tanda memisahkan unsur linguistrik,iaitu perkataan, ayat atau rangkai kata. Jeda turut dikenali sebagai persendian. Jeda atau persendian

jeda ditandai dengan lambang [//]. Contohnya. ayat tanya pula menggunakan intonasi yang tinggi pada akhir ayat. Contohnya: Ice cream /ais+kri:m/ I scream /ai+skri:m/ “aiskrim” “saya menjerit” Seterusnya ialah intonasi. Ayat-ayat yang digunakan ini mempunyai intonasi dan melodi yang berbeza-beza. frasa basuhkantin(basuhkan tin) dan basuhkantin(membasuh kantin) merupakan frasa yang sama tetapi berbeza makna apabila jeda digunakan dalam frasa tersebut. Manakala. Antara contoh intonasi pada ayat-ayat Melayu ialah: (i) Intonasi pada ayat penyata biasa Frasa subjek pelajar itu ditandai dengan tingkat nada 2-4. Pertuturan seharian juga terdiri daripada ayat-ayat yang bersambung yang diucapkan. Sebagai contoh. Pada permulaan subjek. Ayat bahasa Melayu mempunyai pelbagai intonasi dan lagu. Contonya. Contohnya: Rangkai kata: Basuhkan+tin “membasuhkan tin=tin yang dibasuh” Basuh+kantin “membasuh kantin=kantin yang dibasuh” Ayat: #Saya membaca buku kakak#(Maksudnya saya membaca buku kepunyaan kakak) #Saya membaca buku // kakak(Maksudnya saya memberitahu kakak bahawa saya membaca buku) #Kami makan sate kambing#( Maksudnya kami makan sate daging kambing) #Kami makan sate// kambing(Maksudnya kami memberitahu kambing bahawa kami makan sate) Dalam bahasa tertentu seperti bahasa Inggeris. dalam ayat. Manakala.ditandai dengan lambang [+] dalam perkataan. Lambang jeda harus digunakan bagi membezakan makna dalam rangkai kata dan ayat. Intonasi ialah unsur naik atau turunnya suara dalam pengucapan ayat atau frasa. Penggabungan ciri-ciri suprasegmental juga akhirnya mencetuskan intonasi yang berbeza dalam pertuturan. Ujaran ini sukar dibezakan maknanya melainkan jeda digunakan. kemudian naik kepada . unsur jeda turut membezakan makna. ayat berita menggunakan intonasi yang menurun pada akhir ayat. Tingkat intonasi yang berbeza pada subjek dan predikat dapat dilihat dengan jelas. jeda digunakan sebagai pembeza rangkai kata dan juga ayat. intonasinya berada dalam tingkat 2. Dalam bahasa Melayu. manakala frasa predikat iaitu pengawas ditanda dengan tingkat 2-3. ujaran “aiskrim” dan “I scream” mempunyai ujaran yang sama.

Manakala. Dalam ayat asalnya. Hal ini mengubah intonasi ayat perintah tersebut kepada tingkat yang lebih rendah pada akhir suku kata. perkataan Pergi! ditandakan dengan tingkat nada 2-3. predikat lebih diutamakan berbanding dengan subjek. Intonasi ditandakan dengan tingkat nada 2-3-1. Intonasi tersebut kebiasaannya ditgunakan dalam bentuk pertanyaan kepada pendengar agar pendengar atau orang yang ditanyakan menjawabnya. ayat tanya (a) iaitu Pelajar itu pengawas? Tingkat nadanya sama sampai akhir suku kata pengawas namun naik semula ke nada tingkat 4 selepas selesainya pengucapan ayat. intonasi ayat tanya berada dalam tingkat nada 2-4-3-4. Predikat diletakkan di hadapan ayat setelah menerima partikel -kah disebabkan kepentingannya. partikel -kah digunakan pada banagian predikat ayat. subjek atau kata ganti nama diri yang kedua iaitu awak telah digugurkan dan akhirnya tinggalnya predikatnya sahaja. Intonasinya ditandakan dengan tingkat nada 2-3-1-4. Dalam ayat tanya (b). Hal ini disebabkan pengaruh tanda soal di akhir ayat. Hai ini menjelaskan dengan terperinci akan pemisahan frasa subjek dan predikat yang disebabkan oleh intonasi.tingkat 4 dan menurun semula pada permulaan predikat ataupun akhir suku kata kedua itu. dalam bahasa Melayu. Seperti dalam ayat penyata. dalam ayat (b) pula partikel -lah telah digunakan dalam ayat perintah tersebut bagi melembutkan kata perintah. (iv) Intonasi pada ayat terbalik atau sonsang a) Susunan biasa : pelajar itu+pengawas . Hal ini jelas menunjukkan bahawa tingkat nada meningkat pada suku kata akhir. (iii) Intonasi pada ayat tanya (a) Pelajar itu pengawas? Pengawaskah pelajar itu? Generalisasinya. Dalam ayat (a). dalam ayat Pergi! muncul daripada ayat Awak pergi!. Misalnya. (ii) a) b) Intonasi pada ayat perintah Pergi! Pergilah Bagi intonasi ayat perintah pula. Pada suku kata akhir menandakan selesainya pengucapan frasa predikat pengawas pada tingkat yang ke 3.

Tingkat nada predikat tidak berubah tetapi tingkat nada subjek berubah dan menurun kepada 1. Namun. Dalam ayat (c). Ayat tanya aktif biasa dan ayat tanya pasif biasa ini turut mempunyai tingkat nada yang sama bagi subjek dan predikat iaitu 2-4 dan 2-3. Contohnya: a) Saya membuka bungkusan itu Nada intonasi: b) Saya buka bungkusan itu . Bahagian pertama iaitu tingkat nada 2-4 merupakan subjek dan tingkat nada 2-3 ialah predikat bagi kedua-dua ayat tersebut.b) Ayat sonsang : Pengawas+pelajar itu c) Susunan sonsang dengan penambahan partikel -kah Dalam bahasa Melayu. penggunaan partikel -kah dalam ayat menyebabkan tingkat nada menurun kepada 1 pada nada -kah. susunan biasanya ialah subjek+predikat. Dalam susunan sonsang ayat (b). tingkat nada ayat pasif sama dengan ayat aktif iaitu 2-4-2-3. masyarakat sering menggunakan ayat sonsang atau ayat terbalik iaitu penggunaan predikat di depan ayat. nada pada bahagian predikat ayat kekal pada tingkat nada 2-3. tingkat pada intonasinya tidak sama. Dalam ayat di atas.manakala subjek di belakang. dalam pergaulan seharian. Contohnya: Ayat tanya aktif biasa: Dia membuka bungkusan itu? Intonasi pada ayat pasif Ayat tanya pasif biasa: Bungkusan itu dibukanya? Berbeza pula jika ayat pasif tersebut adalah ayat pasif bagi orang pertama dan kedua. (v) Ayat aktif: Ibu belum menjahit baju Ayat pasif: Baju itu belum dijahit oleh ibu.

Ayat contoh di atas dapat dibahagikan kepada tiga bahagian. frasa predikat dan keterangan. Contohnya: Tona datar Tona meninggi ma / Tona turun-naik ma ˅ Tona menurun ma“guni” “kuda” ma \ “marah” “ibu” . Tingkat nada bagi ayat tersebut tanpa keterangan ialah 2-4-2-3 seperti yang telah dijelaskan sebelum ini. Tona dapat membezakan makna dalam bahasa-bahasa tertentu seperti bahasa Vietnam. tona turun-naik. Tona dapat dilambangkan dengan dua jenis lambang ataupun tanda bagi membezakan keadaan bunyi perkataan sama ada tinggi atau rendah. Walau bagaimanapun. Pertamanya ialah penggunaan lambang tona mendatar. iaitu frasa subjek. ayat tersebut juga boleh diujarkan dengan menggunakan tingkat nada 2-3 pada frasa keterangan sekiranya frasa tersebut perlu ditegaskan. Tingkat nada suara disesuaikan dengan unit-unit frasa. bahasa Thai. tona meninggi. dan tona menurun. bahasa Kampuchea dan lain-lain lagi. iv) intonasi pada ayat yang panjang Kepanjangan sesuatu ayat tidak mempengaruhi intonasinya kerana polanya tetap sama. Namun setelah penambahan frasa keterangan di akhir ayat. bahasa Mandarin. ayat (a) merupakan ayat aktif biasa. ayat (b) ialah ayat pasif songsang manakala ayat (c) merupakan ayat asal (b). intonasi keseluruhannya ialah 2-4-3-1. Contohnya: TONA Tona ialah naik atau turunnya suara dalam pengucapan perkataan ataupun dapat diertikan sebagai unsur lagu dalam perkataan. bahasa Laos.Nada intonasi: c) Bungkusan itu saya buka Berdasarkan contoh-contoh ayat yag telah diberikan. Contohnya: Para pelajar itu menelaah pelajaran di perpustakaan. Tona hanya digunakan untuk perkataan sahaja. nada yang diterimanya di akhir ayat ialah 1. Jadi.

ә+. Contoh bunyi vokal adalah: vokal a e ә i o u awal adik enak emak ibu onar ular tengah dadu semak lemak rindu rona lusa akhir suka sate kiri lesu . Bunyi segmental juga adalah bunyi-bunyi yang telah disegmen kepada unit-unit terkecil. vokal tengah dan vokal belakang. o. Fon ditanda dalam kurungan [ ] fonetik untuk menandakan bahawa unsur tersebut adalah bunyi. bunyi diftong dan bunyi kluster. i. u.Penggunaan tanda yang kedua ialah tanda nombor 1 sehingga 4 untuk menunjukkan perbezaan seperti berikut: TONA Tinggi(sangat keras) Sederhana tinggi(keras) Rendah(lemah) Sangat rendah(sangat lemah) NOMBOR 1 2 3 4 (b) Bunyi segmental merupakan bunyi yang dihasilkan oleh pernafasan. Terdapat tiga jenis vokal iaitu vokal depan. bunyi konsonan. e. 27 daripadanya adalah fonem asli. Bunyi segmental ada empat jenis iaitu bunyi vokal. alat ucap dan pita suara. manakala sembilan pula adalah konsonan pinjaman. Fonem segmental bahasa Melayu ialah 36. Bunyi vokal dalam bahasa Melayu terbahagi kepada enam iaitu [a.

Contoh konsonan rangkap adalah seperti berikut: ng→yang ny→nyawa kh→khusus Bunyi suprasegmental pula diinterprestasikan sebagai bunyi yang mengiringi bunyi segmental apabila kita mensegmen bunyi. konsonan letusan. tengah dan akhir adalah: Diftong au ai oi Awal aurat aising Tengah Akhir pulau hairan pantai sepoi Seterusnya bunyi kluster. ton dan intonasi. Diftong merupakan bunyi vokal yang mengeluncur. konsonan getaran. konsonan nasal dan konsonan separuh vokal. Bunyi suprasegmental terjadi dengan ciri-ciri seperti tekanan.Terdapat 18 konsonan asli bahasa Melayu. konsonan sisian. Konsonan asli bahasa Melayu pula terbahagi kepada tujuh iaitu konsonan letupan. Contoh penggunaan diftong dalam perkataan awal. konsonan geseran. jeda. (c) ‘exsport Ex’port ‘progress Pro’gress Mengeksport Benda yang dieksport Kemajuan Memajukan . kepanjangan. Bunyi kluster juga dikenali sebagai bunyi konsonan rangkap. Hal ini bermakna bunyi suprasegmental terhasil bersamasama dengan fonem penggalan dengan cara menumpangi bunyi segmental. Diftong pula dibahagikan kepada tiga iaitu [ai]. [au] dan [oi].

Ingresif glotalik merupakan bunyi bahasa yang terbentuk dengan arus udara ingresif iaitu udara masuk ke paru-paru dengan mekanisma glotalik. sebaliknya suku kata yang kedua. 4(a) Bunyi Egresif dan bunyi Ingresif dibezakan berdasrkan arus udara. dalam perkataan ex’port dan pro’gress. Contohnya. Manakala. Di samping itu. pita suara hendaklah dirapatkan sehingga glotis tertutup rapat sekali. egresif glotalik terdapat dalam kebanyakan bahasa di Afrika. seluruh rongga pangkal tenggorok(laring) disempitkan kemudian dinaikkan sehingga udara dalam rongga mulut dan rongga kerongkongan(faring) terhalang serta tertekan(tersekat). Bunyi yang terhasil disebut sebagai implosit. Mekanisma glotalik dapat terjadi dengan cara merapatkan pita-pita suara sehingga glotis berada dalam keadaan yang rapat sekali. Berdasarkan kajian. dalam egresif glotalik ini.Unsur tekanan merupakan bunyi suprasegmental yang telah dihasilkan bersama perkataan ataupun suku kata. perkataan tersebut bermakna eksport. Perkataan Inggeris tersebut berbeza maksud setelah dikenakan tekanan walaupun ejaannya masih lagi sama. saluran rongga mulut dan hidung turut ditutup. hampir semua bunyi bahasa dihasilkan dalam pertuturan melalui arus udara egresif pulmonik. Egresif glotalik juga merupakan bunyi yang terbentuk dengan arus udara keluar tetapi dengan menggunakan mekanisma glotalik. Hal ini kerana. Akan tetapi maksudnya berubah apabila tekanan tidak diberikan kepada suku kata yang pertama. sama ada tekanan diberikan atau tidak. k’. Egresif dibentuk dengan cara mengeluarkan arus udara dari dalam paru-paru. bunyi ingresif pula dibentuk dengan cara menyedut udara ke dalam paru-paru. India-Amerika dan Kaukasus. Bunyi yang terhasil dengan proses glotalik ini disebut sebagai bunyi ejektif.Latetoged(1993:25). t’. *p’. bahasa Indonesia dan kebanyakan bahasabahasa Nusantara. Bunyi udara egresif pulmonik ini biasanya terdapat dalam bahasa Melayu. Ex’port bermaksud benda yang dieksport. Bagi menghasilkan bunyi dengan arus udara ingresif glotalik. Contoh-contoh penggunaan tekanan dalam bahasa Inggeris dapat dilihat pada jadual di atas. maksudnya tetap sama. s’+. Simbol bagi tekan adalah *‘+. Selain itu. Cuma intonasinya yang berubah. bunyi segmental tidak disertai dengan tanda ini. manakala pro’gress membawa maksud memajukan. Seterusnya ialah ingresif glotalik. Ingresif glotalik ini biasanya digunakan dalam bahasa . bunyi ejektif diberi tanda apostrofi di sebelah atas kanan. Jadi. Contohnya. Mekanisma udara pulmonik dapat dijelaskan dengan udara yang keluar dari paru-paru sebagai sumber utamanya dihembuskan keluar dengan cara mengecilkan ruangan paru-paru oleh otot paru-paru dan rongga dada. Selain itu. Egresif pulmonik merupakan bunyi yang terbentuk dengan arus udara egresif keluar dari paru-paru dengan mekanisma pulmonik. Akan tetapi. Unsur tekanan ini boleh membezakan makna dalam bahasa-bahasa lain di dunia ini tetapi tidak bagi bahasa Melayu. rongga pangkal tenggorok yang disempitkan itu diturunkan. Apabila tekanan berlaku pada awal suku kata dalam perkataan ‘eksport. udara yang terhalang tersebut dihembuskan keluar dengan cara membuka saluran rongga mulut. Begitu juga dengan perkataan ‘progress yang membawa maksud kemajuan. Dalam sistem tulisan. Menurut P. Penekanan pada suku kata kedua perkataan tersebut merubah maksudnya.

Pangkal lidah tetap terkena pada lelangit lembut. Bagi proses yang lebih umum. Contohnya ialah [b]. Bunyi bersuara berlaku apabila udara keluar melalui pita suara semasa pita suara atau glotis agak rapat menyebabkan berlakunya getaran. Kedua-dua bibir dirapatkan. Selain itu. Semua vokal merupakan bunyi bersuara. [d] dan [g]. Contohnya konsonan [v]. Bunyi bersuara pula berlaku apabila glotis berada dalam keadaan renggang ataupun terbuka. Selain itu. Ingresif velarik pula merupakan bunyi yang terbentuk dengan aru udara masuk ke paru-paru seperti ingresif glotalik tadi. bibir dibuka sehingga ada kerenggangan ruangan udara pada rongga mulut. Sewaktu udara keluar melalui glotis. Pita suara turut bergetar. Melalui mekanisma ini. rongga pangkal tenggorok yang disempitkan diturunkan tanpa disertai dengan penutupan dengan cara merapatkan pita suara. tidak berlaku sebarang getaran. [p]. Ingresif velarik ini terdapat dalam bahasa-bahasa Khoisa seperti Bosman dan Hottentot serta beberapa bahasa Bantu Selatan iaitu bahasa Xhosa dan bahasa Zulu. pangkal lidah dinaikkan dan ditempelkan pada lelangit lembut. [b] dan [l]. bahasa Zulu mempunyai 3 klik iaitu: i) ii) iii) (b) Bunyi bersuara mahupun bunyi tidak bersuara dipengaruhi oleh keadaan pita suara. Kemudian. Getaran inilah yang menghasilkan bunyi bersuara.Yoyolabal iaitu bahasa Indian-Amerika. Selepas itu. Bunyi bersuara vokal berlaku apabila udara dar paru-paru keluar berterusan melalui rongga tekak dan rongga mulut tanpa mendapatkan sebarang sekatan atau geseran. Ingresif velarik ini disertai dengan mekanisma velarik. hujung lidah dan kedua-dua sisi lidah dirapatkan pada gigi atas atau gusi dalam. Sebagai contohnya. [s] dan lain-lain. Situasi inilah yang menyebabkan berlakunya bunyi klik sebagai akibat daripada proses ingresif velarik. (c) klik dental[ʃ] alveolar lateral[3] klik postalveolar[c] Diftong menaik amboi Lambai tapai Diftong menurun Kuih Gua Buah . sesetengah konsonan menghasilkan bunyi bersuara. Bunyi tidak bersuara ini kebanyakannya terdapat dalam huruf konsonan. Penutupan hanya berlaku sedikit sahaja. Contohnya ialah [f]. hujung lidah dan kedua-dua sisi lidah yang merapat pada gigi gusi ini dilepaskan turut serta dibelakangan. Glotis hanya tertutup dengan suara tidak terlalu rapat.

Pembibiran turut dikenali sebagai labialisasi. diftong naiknya ialah [ei]. diftong naiknya ialah [ai]. Diftong menaik terhasil apabila vokal pertama dihasilkan dengan cara tidak selesai. Jadi. Hal ini mengakibatkan udara terhenti sebentar pada glotis semasa menyebut bunyii perkataan tersebut. [Ͻi+ dan diftong turunnya ialah *iә+ dan *uә+. dalam bahasa Madula pula [ai]. [oi]. Glotalisasi atau pengglotalisasi berlaku pada awal bunyi vokal dalam satu-satu perkataan ataupun ayat yang dimulakan dengan perkataan yang mempunyai huruf vokal di depan. Udara terhenti seketika pada glotis semasa kita menyebut bunyi vokal pertama sebelum menyebut bunyi vokal seterusnya. Bahasabahasa ini Cuma mempunyai diftong menaik tetapi tidak ada diftong menurun. Diftong naik terdapat dalam bahasa Melayu. dan [au]. (d) Pembibiran merupakan artikulasi tambahan yang berlaku pada bunyi semasa mengujarkan bunyi vokal belakang [u] dan [o]. manakala vokal kedua dihasilkan secara sepenuhnya.Diftong terbentuk daripada bunyi vokal yang menggeluncur. [oi]. Pembibiran berlaku dengan pembundaran bibir sebelum mengujarkan bunyi vokal belakang. Pembibiran ditandakan dengan lambang [w]. bahasa Indonesia. [ui] dan [aU] manakala. Simbolnya ialah [ʔ]. Hal ini bermaksud terdapat gabungan antara dua vokal yang berlainan. posisi lidah amatlah penting. glotalisasi turut terjadi antara dua vokal yang berdekatan dalam perkataan. Contohnya. dalam bahasa Banjar Hulu ialah [ai]. Banjar Hulu dan Madula. Contoh-contoh pengglotisan adalah seperti berikut: Awal perkataan/ayat Tengah-tengah perkataan . Dalam bahasa Inggeris pula. Selain itu. Dalam bahasa Indonesia. Glotalisasi pada deretan vokal tengah perkataan ditandakan dengan simbol *ˀ+. tanda pembibiran haruslah diletakkan sebelum bunyi konsonan tersebut. Manakala. berikut merupakan contoh penggunaan pembibiran dalam perkataan bahasa Melayu: w kuniɳ tulaɳ w sewruliɳ Pengglotisan adalah ciri suprasegmental yang berlaku sebelum penyebutan bunyi vokal. Diftong juga diertikan sebagai bunyi rangkap vokal yang terdiri daripada satu vokal penuh dan satu vokal rangkap tidak selesai. mana-mana perkataan yang mempunyai vokal [u] selepas konsonan. Dalam bahasa Melayu terdapat 3 buah diftong iaitu [ai]. Alat artikulasi ini mengambil sedikit masa untuk melafazkan bunyi vokal tersebut sebelum mengujarkannya. kita dapat melihat dalam jadual di atas. [oi] dan [aU]. diftong menurun dihasilkan dengan cara vokal pertama dihasilkan sepenuhnya dan vokal kedua dihasilkan separuh penuh. [u]. Diftong juga dibahagikan kepada dua iaitu diftong menaik dan diftong menurun. Semasa menyebut perkataan yang mempunyai vokal diftong.

[#ʔazam#].blogspot. keǰajaˀan.[#ʔawal#]. banyak aspek yang dikaji dalam fonetik dan fonologi. kita akan lebih mengetahui bunyi-bunyi dan sifat bunyi bahasa tersebut. [#ʔekor#] [#ʔabaɳ tidur#] saˀat.com/2011/02/fonetik-fonologi-3.html . http://beautifulsaviorlaura89. Perkaitan dan maklumat yang paling jelas tentang fonetik dan fonologi adalah mengkaji tentang bunyi-bunyi bahasa. kita akan lebih memahami fonetik dan fonologi. Dengan kajian ini. faˀedah. sapaˀan KESIMPULAN Secara kesimpulannya. Dengan pendedahan dan penerangan yang diberikan. Beberapa bahagian di atas merupakan sebahagian daripada aspek yang dikaji dalam fonetik dan fonologi sesuatu bahasa.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful