fonetik fonologi 3 Fonem suprasegmental ialah bidang kajian bunyi yang mengiringi bunyi-bunyi segmental dalam ujaran

. Fonem suprasegmental juga disebut sebagai fonem suprapenggalan dan merupakan cirri atau sifat bunyi yang menindih atau menumpangi sesuatu fonem. Fonem suprasegmental tidak boleh dipisahkan daripada fonem-fonem yang ditumpanginya, iaitu fonem yang kewujudannya harus bersama-sama dengan fonem segmental. Fonem suprasegmental terdiri daripada lima bunyi iaitu tekanan, kepanjangan, jeda, ton dan intonasi. Unsur tekanan dihasilkan bersama perkataan ataupun suku kata. Tekanan merupakan ciri lemah atau kerasnya suara penyebutan suku kata. Bunyi segmental tidak disertai dengan unsur tekanan ini. Bagi membezakan bunyi ataupun unsur tekanan ini, tanda *ʹ+ digunakan. Tekanan pada vokal biasanya berlaku dalam Bahasa Melayu. Selain itu, bunyi vokal juga turut disebut dengan lantang dan panjang. Kebiasaannya, dalam Bahasa Melayu juga tekanan kuat berlaku pada suku kata kedua dalam sesuatu perkataan. Contohnya: *kiʹta+ *baʹpa+ *saʹtu+ Walau bagaimanapun, terdapat bahasa asing yang menggunakan unsur tekanan ini bagi membezakan dua perkataan yang berlainan, iaitu pasangan minimal. Dalam Bahasa Inggeris, tekanan boleh membezakan makna antara perkataan. Contohnya: proʹgress:memajukan(kata kerja) exʹport:melakukan kerja eksport(kata kerja) ʹprogress:kemajuan(kata nama) ʹexport:barang yang dieksportkan(kata nama)

Dalam Bahasa Inggeris sangat jelas bahawa unsur tekanan padasuku kata yang berbeza merupakan bunyi suprasegmental yang distingtif. Fonem suprasegmental yang seterusnya ialah kepanjangan. Kepanjangan juga dikenali sebagai panjang pendek bunyi perkataan dalam sesuatu bahasa. Dalam bahasa Melayu, kepanjangan tidak membezakan makna sesuatu perkataan. Namun, kepanjangan bunyi perkataan membezakan makna dalam bahasa-bahasa tertentu seperti bahasa Inggeris dan bahasa Arab. Kepanjangan bunyi perkataan ini dilambangkan dengan titik yang dipanggil sebagai mora. Jika lambang mora tersebut satu titik [.], kepanjangan bunyinya ialah setengah mora, lambang dua titik [:] satu mora dan jika lambangnya empat titik [::] bermakna dua mora. Perbezaan makna berlaku dalam bahasa Inggeris apabila kepanjangan digunakan. Contohnya: Sit(duduk) Ship(kapal) si:t(tempat duduk) shi:p(kambing biri-biri)

Jeda merupakan unsur senyap dalam ujaran sebagai tanda memisahkan unsur linguistrik,iaitu perkataan, ayat atau rangkai kata. Jeda turut dikenali sebagai persendian. Jeda atau persendian

jeda ditandai dengan lambang [//]. unsur jeda turut membezakan makna. ayat tanya pula menggunakan intonasi yang tinggi pada akhir ayat. Dalam bahasa Melayu. Contonya. Pada permulaan subjek. intonasinya berada dalam tingkat 2. Ujaran ini sukar dibezakan maknanya melainkan jeda digunakan.ditandai dengan lambang [+] dalam perkataan. jeda digunakan sebagai pembeza rangkai kata dan juga ayat. Lambang jeda harus digunakan bagi membezakan makna dalam rangkai kata dan ayat. Intonasi ialah unsur naik atau turunnya suara dalam pengucapan ayat atau frasa. frasa basuhkantin(basuhkan tin) dan basuhkantin(membasuh kantin) merupakan frasa yang sama tetapi berbeza makna apabila jeda digunakan dalam frasa tersebut. Penggabungan ciri-ciri suprasegmental juga akhirnya mencetuskan intonasi yang berbeza dalam pertuturan. Tingkat intonasi yang berbeza pada subjek dan predikat dapat dilihat dengan jelas. Contohnya: Ice cream /ais+kri:m/ I scream /ai+skri:m/ “aiskrim” “saya menjerit” Seterusnya ialah intonasi. ayat berita menggunakan intonasi yang menurun pada akhir ayat. Manakala. Ayat bahasa Melayu mempunyai pelbagai intonasi dan lagu. Manakala. manakala frasa predikat iaitu pengawas ditanda dengan tingkat 2-3. dalam ayat. Ayat-ayat yang digunakan ini mempunyai intonasi dan melodi yang berbeza-beza. Sebagai contoh. ujaran “aiskrim” dan “I scream” mempunyai ujaran yang sama. Pertuturan seharian juga terdiri daripada ayat-ayat yang bersambung yang diucapkan. Contohnya. kemudian naik kepada . Contohnya: Rangkai kata: Basuhkan+tin “membasuhkan tin=tin yang dibasuh” Basuh+kantin “membasuh kantin=kantin yang dibasuh” Ayat: #Saya membaca buku kakak#(Maksudnya saya membaca buku kepunyaan kakak) #Saya membaca buku // kakak(Maksudnya saya memberitahu kakak bahawa saya membaca buku) #Kami makan sate kambing#( Maksudnya kami makan sate daging kambing) #Kami makan sate// kambing(Maksudnya kami memberitahu kambing bahawa kami makan sate) Dalam bahasa tertentu seperti bahasa Inggeris. Antara contoh intonasi pada ayat-ayat Melayu ialah: (i) Intonasi pada ayat penyata biasa Frasa subjek pelajar itu ditandai dengan tingkat nada 2-4.

Intonasi ditandakan dengan tingkat nada 2-3-1. (iii) Intonasi pada ayat tanya (a) Pelajar itu pengawas? Pengawaskah pelajar itu? Generalisasinya. (ii) a) b) Intonasi pada ayat perintah Pergi! Pergilah Bagi intonasi ayat perintah pula. perkataan Pergi! ditandakan dengan tingkat nada 2-3. predikat lebih diutamakan berbanding dengan subjek. Seperti dalam ayat penyata. Pada suku kata akhir menandakan selesainya pengucapan frasa predikat pengawas pada tingkat yang ke 3. Predikat diletakkan di hadapan ayat setelah menerima partikel -kah disebabkan kepentingannya. Manakala. Hal ini jelas menunjukkan bahawa tingkat nada meningkat pada suku kata akhir. dalam bahasa Melayu.tingkat 4 dan menurun semula pada permulaan predikat ataupun akhir suku kata kedua itu. dalam ayat Pergi! muncul daripada ayat Awak pergi!. Intonasi tersebut kebiasaannya ditgunakan dalam bentuk pertanyaan kepada pendengar agar pendengar atau orang yang ditanyakan menjawabnya. subjek atau kata ganti nama diri yang kedua iaitu awak telah digugurkan dan akhirnya tinggalnya predikatnya sahaja. Hal ini mengubah intonasi ayat perintah tersebut kepada tingkat yang lebih rendah pada akhir suku kata. Dalam ayat tanya (b). (iv) Intonasi pada ayat terbalik atau sonsang a) Susunan biasa : pelajar itu+pengawas . Dalam ayat asalnya. Intonasinya ditandakan dengan tingkat nada 2-3-1-4. Misalnya. ayat tanya (a) iaitu Pelajar itu pengawas? Tingkat nadanya sama sampai akhir suku kata pengawas namun naik semula ke nada tingkat 4 selepas selesainya pengucapan ayat. Hai ini menjelaskan dengan terperinci akan pemisahan frasa subjek dan predikat yang disebabkan oleh intonasi. Hal ini disebabkan pengaruh tanda soal di akhir ayat. intonasi ayat tanya berada dalam tingkat nada 2-4-3-4. Dalam ayat (a). dalam ayat (b) pula partikel -lah telah digunakan dalam ayat perintah tersebut bagi melembutkan kata perintah. partikel -kah digunakan pada banagian predikat ayat.

Contohnya: Ayat tanya aktif biasa: Dia membuka bungkusan itu? Intonasi pada ayat pasif Ayat tanya pasif biasa: Bungkusan itu dibukanya? Berbeza pula jika ayat pasif tersebut adalah ayat pasif bagi orang pertama dan kedua. Contohnya: a) Saya membuka bungkusan itu Nada intonasi: b) Saya buka bungkusan itu . Tingkat nada predikat tidak berubah tetapi tingkat nada subjek berubah dan menurun kepada 1. tingkat pada intonasinya tidak sama. tingkat nada ayat pasif sama dengan ayat aktif iaitu 2-4-2-3. (v) Ayat aktif: Ibu belum menjahit baju Ayat pasif: Baju itu belum dijahit oleh ibu. nada pada bahagian predikat ayat kekal pada tingkat nada 2-3. Bahagian pertama iaitu tingkat nada 2-4 merupakan subjek dan tingkat nada 2-3 ialah predikat bagi kedua-dua ayat tersebut. dalam pergaulan seharian. Dalam susunan sonsang ayat (b). masyarakat sering menggunakan ayat sonsang atau ayat terbalik iaitu penggunaan predikat di depan ayat. Ayat tanya aktif biasa dan ayat tanya pasif biasa ini turut mempunyai tingkat nada yang sama bagi subjek dan predikat iaitu 2-4 dan 2-3. Dalam ayat di atas. Dalam ayat (c). penggunaan partikel -kah dalam ayat menyebabkan tingkat nada menurun kepada 1 pada nada -kah. susunan biasanya ialah subjek+predikat. Namun.b) Ayat sonsang : Pengawas+pelajar itu c) Susunan sonsang dengan penambahan partikel -kah Dalam bahasa Melayu.manakala subjek di belakang.

iv) intonasi pada ayat yang panjang Kepanjangan sesuatu ayat tidak mempengaruhi intonasinya kerana polanya tetap sama. Walau bagaimanapun. Ayat contoh di atas dapat dibahagikan kepada tiga bahagian. Tona dapat membezakan makna dalam bahasa-bahasa tertentu seperti bahasa Vietnam. iaitu frasa subjek. Jadi. tona turun-naik. ayat (b) ialah ayat pasif songsang manakala ayat (c) merupakan ayat asal (b). Namun setelah penambahan frasa keterangan di akhir ayat. Pertamanya ialah penggunaan lambang tona mendatar. bahasa Mandarin.Nada intonasi: c) Bungkusan itu saya buka Berdasarkan contoh-contoh ayat yag telah diberikan. bahasa Kampuchea dan lain-lain lagi. Contohnya: Para pelajar itu menelaah pelajaran di perpustakaan. intonasi keseluruhannya ialah 2-4-3-1. ayat tersebut juga boleh diujarkan dengan menggunakan tingkat nada 2-3 pada frasa keterangan sekiranya frasa tersebut perlu ditegaskan. Contohnya: Tona datar Tona meninggi ma / Tona turun-naik ma ˅ Tona menurun ma“guni” “kuda” ma \ “marah” “ibu” . bahasa Laos. Tingkat nada suara disesuaikan dengan unit-unit frasa. frasa predikat dan keterangan. Tona dapat dilambangkan dengan dua jenis lambang ataupun tanda bagi membezakan keadaan bunyi perkataan sama ada tinggi atau rendah. bahasa Thai. Tona hanya digunakan untuk perkataan sahaja. Contohnya: TONA Tona ialah naik atau turunnya suara dalam pengucapan perkataan ataupun dapat diertikan sebagai unsur lagu dalam perkataan. dan tona menurun. ayat (a) merupakan ayat aktif biasa. nada yang diterimanya di akhir ayat ialah 1. Tingkat nada bagi ayat tersebut tanpa keterangan ialah 2-4-2-3 seperti yang telah dijelaskan sebelum ini. tona meninggi.

manakala sembilan pula adalah konsonan pinjaman. bunyi diftong dan bunyi kluster. Fon ditanda dalam kurungan [ ] fonetik untuk menandakan bahawa unsur tersebut adalah bunyi. bunyi konsonan. u. Bunyi vokal dalam bahasa Melayu terbahagi kepada enam iaitu [a. o. Bunyi segmental ada empat jenis iaitu bunyi vokal. i. e. alat ucap dan pita suara. Bunyi segmental juga adalah bunyi-bunyi yang telah disegmen kepada unit-unit terkecil. ә+. vokal tengah dan vokal belakang. 27 daripadanya adalah fonem asli.Penggunaan tanda yang kedua ialah tanda nombor 1 sehingga 4 untuk menunjukkan perbezaan seperti berikut: TONA Tinggi(sangat keras) Sederhana tinggi(keras) Rendah(lemah) Sangat rendah(sangat lemah) NOMBOR 1 2 3 4 (b) Bunyi segmental merupakan bunyi yang dihasilkan oleh pernafasan. Fonem segmental bahasa Melayu ialah 36. Contoh bunyi vokal adalah: vokal a e ә i o u awal adik enak emak ibu onar ular tengah dadu semak lemak rindu rona lusa akhir suka sate kiri lesu . Terdapat tiga jenis vokal iaitu vokal depan.

Bunyi suprasegmental terjadi dengan ciri-ciri seperti tekanan. Contoh penggunaan diftong dalam perkataan awal. konsonan sisian. jeda. konsonan geseran. Diftong pula dibahagikan kepada tiga iaitu [ai]. ton dan intonasi. (c) ‘exsport Ex’port ‘progress Pro’gress Mengeksport Benda yang dieksport Kemajuan Memajukan . Hal ini bermakna bunyi suprasegmental terhasil bersamasama dengan fonem penggalan dengan cara menumpangi bunyi segmental. tengah dan akhir adalah: Diftong au ai oi Awal aurat aising Tengah Akhir pulau hairan pantai sepoi Seterusnya bunyi kluster. Contoh konsonan rangkap adalah seperti berikut: ng→yang ny→nyawa kh→khusus Bunyi suprasegmental pula diinterprestasikan sebagai bunyi yang mengiringi bunyi segmental apabila kita mensegmen bunyi. konsonan letusan. Konsonan asli bahasa Melayu pula terbahagi kepada tujuh iaitu konsonan letupan. konsonan nasal dan konsonan separuh vokal. kepanjangan. Bunyi kluster juga dikenali sebagai bunyi konsonan rangkap. [au] dan [oi]. Diftong merupakan bunyi vokal yang mengeluncur.Terdapat 18 konsonan asli bahasa Melayu. konsonan getaran.

Egresif dibentuk dengan cara mengeluarkan arus udara dari dalam paru-paru. bunyi ingresif pula dibentuk dengan cara menyedut udara ke dalam paru-paru. Akan tetapi maksudnya berubah apabila tekanan tidak diberikan kepada suku kata yang pertama. k’. udara yang terhalang tersebut dihembuskan keluar dengan cara membuka saluran rongga mulut. bunyi segmental tidak disertai dengan tanda ini. pita suara hendaklah dirapatkan sehingga glotis tertutup rapat sekali. bahasa Indonesia dan kebanyakan bahasabahasa Nusantara. *p’. saluran rongga mulut dan hidung turut ditutup. bunyi ejektif diberi tanda apostrofi di sebelah atas kanan. dalam egresif glotalik ini. Ingresif glotalik ini biasanya digunakan dalam bahasa . Manakala. seluruh rongga pangkal tenggorok(laring) disempitkan kemudian dinaikkan sehingga udara dalam rongga mulut dan rongga kerongkongan(faring) terhalang serta tertekan(tersekat). sebaliknya suku kata yang kedua. hampir semua bunyi bahasa dihasilkan dalam pertuturan melalui arus udara egresif pulmonik. Contohnya. Contoh-contoh penggunaan tekanan dalam bahasa Inggeris dapat dilihat pada jadual di atas. manakala pro’gress membawa maksud memajukan. Dalam sistem tulisan. egresif glotalik terdapat dalam kebanyakan bahasa di Afrika. s’+. Selain itu. Bagi menghasilkan bunyi dengan arus udara ingresif glotalik. Ingresif glotalik merupakan bunyi bahasa yang terbentuk dengan arus udara ingresif iaitu udara masuk ke paru-paru dengan mekanisma glotalik. dalam perkataan ex’port dan pro’gress. Begitu juga dengan perkataan ‘progress yang membawa maksud kemajuan. Apabila tekanan berlaku pada awal suku kata dalam perkataan ‘eksport. t’. Perkataan Inggeris tersebut berbeza maksud setelah dikenakan tekanan walaupun ejaannya masih lagi sama. rongga pangkal tenggorok yang disempitkan itu diturunkan. Ex’port bermaksud benda yang dieksport. Penekanan pada suku kata kedua perkataan tersebut merubah maksudnya. perkataan tersebut bermakna eksport.Latetoged(1993:25). sama ada tekanan diberikan atau tidak. Mekanisma glotalik dapat terjadi dengan cara merapatkan pita-pita suara sehingga glotis berada dalam keadaan yang rapat sekali. Contohnya. Hal ini kerana. maksudnya tetap sama. Selain itu. Bunyi udara egresif pulmonik ini biasanya terdapat dalam bahasa Melayu. Bunyi yang terhasil dengan proses glotalik ini disebut sebagai bunyi ejektif. Simbol bagi tekan adalah *‘+. Jadi. Unsur tekanan ini boleh membezakan makna dalam bahasa-bahasa lain di dunia ini tetapi tidak bagi bahasa Melayu. Berdasarkan kajian. Bunyi yang terhasil disebut sebagai implosit. Mekanisma udara pulmonik dapat dijelaskan dengan udara yang keluar dari paru-paru sebagai sumber utamanya dihembuskan keluar dengan cara mengecilkan ruangan paru-paru oleh otot paru-paru dan rongga dada. Egresif glotalik juga merupakan bunyi yang terbentuk dengan arus udara keluar tetapi dengan menggunakan mekanisma glotalik. Egresif pulmonik merupakan bunyi yang terbentuk dengan arus udara egresif keluar dari paru-paru dengan mekanisma pulmonik. Cuma intonasinya yang berubah. Di samping itu. Seterusnya ialah ingresif glotalik.Unsur tekanan merupakan bunyi suprasegmental yang telah dihasilkan bersama perkataan ataupun suku kata. Akan tetapi. 4(a) Bunyi Egresif dan bunyi Ingresif dibezakan berdasrkan arus udara. Menurut P. India-Amerika dan Kaukasus.

pangkal lidah dinaikkan dan ditempelkan pada lelangit lembut. Penutupan hanya berlaku sedikit sahaja. Melalui mekanisma ini. Contohnya konsonan [v]. Contohnya ialah [b]. Ingresif velarik ini terdapat dalam bahasa-bahasa Khoisa seperti Bosman dan Hottentot serta beberapa bahasa Bantu Selatan iaitu bahasa Xhosa dan bahasa Zulu. bibir dibuka sehingga ada kerenggangan ruangan udara pada rongga mulut. Selain itu. Bagi proses yang lebih umum. Glotis hanya tertutup dengan suara tidak terlalu rapat. Sewaktu udara keluar melalui glotis. (c) klik dental[ʃ] alveolar lateral[3] klik postalveolar[c] Diftong menaik amboi Lambai tapai Diftong menurun Kuih Gua Buah . hujung lidah dan kedua-dua sisi lidah yang merapat pada gigi gusi ini dilepaskan turut serta dibelakangan. Situasi inilah yang menyebabkan berlakunya bunyi klik sebagai akibat daripada proses ingresif velarik. Sebagai contohnya. Bunyi bersuara pula berlaku apabila glotis berada dalam keadaan renggang ataupun terbuka. bahasa Zulu mempunyai 3 klik iaitu: i) ii) iii) (b) Bunyi bersuara mahupun bunyi tidak bersuara dipengaruhi oleh keadaan pita suara. rongga pangkal tenggorok yang disempitkan diturunkan tanpa disertai dengan penutupan dengan cara merapatkan pita suara. Selain itu. [d] dan [g]. [p]. Ingresif velarik pula merupakan bunyi yang terbentuk dengan aru udara masuk ke paru-paru seperti ingresif glotalik tadi. Ingresif velarik ini disertai dengan mekanisma velarik. Kemudian. Bunyi bersuara berlaku apabila udara keluar melalui pita suara semasa pita suara atau glotis agak rapat menyebabkan berlakunya getaran.Yoyolabal iaitu bahasa Indian-Amerika. Bunyi bersuara vokal berlaku apabila udara dar paru-paru keluar berterusan melalui rongga tekak dan rongga mulut tanpa mendapatkan sebarang sekatan atau geseran. Getaran inilah yang menghasilkan bunyi bersuara. tidak berlaku sebarang getaran. Pita suara turut bergetar. Bunyi tidak bersuara ini kebanyakannya terdapat dalam huruf konsonan. [s] dan lain-lain. sesetengah konsonan menghasilkan bunyi bersuara. Selepas itu. Pangkal lidah tetap terkena pada lelangit lembut. Kedua-dua bibir dirapatkan. Contohnya ialah [f]. [b] dan [l]. Semua vokal merupakan bunyi bersuara. hujung lidah dan kedua-dua sisi lidah dirapatkan pada gigi atas atau gusi dalam.

tanda pembibiran haruslah diletakkan sebelum bunyi konsonan tersebut. dan [au]. Glotalisasi atau pengglotalisasi berlaku pada awal bunyi vokal dalam satu-satu perkataan ataupun ayat yang dimulakan dengan perkataan yang mempunyai huruf vokal di depan. Contohnya. Glotalisasi pada deretan vokal tengah perkataan ditandakan dengan simbol *ˀ+. [oi] dan [aU]. [Ͻi+ dan diftong turunnya ialah *iә+ dan *uә+. Hal ini bermaksud terdapat gabungan antara dua vokal yang berlainan. dalam bahasa Banjar Hulu ialah [ai]. dalam bahasa Madula pula [ai].Diftong terbentuk daripada bunyi vokal yang menggeluncur. Bahasabahasa ini Cuma mempunyai diftong menaik tetapi tidak ada diftong menurun. [oi]. bahasa Indonesia. Pembibiran turut dikenali sebagai labialisasi. Selain itu. Jadi. [ui] dan [aU] manakala. Udara terhenti seketika pada glotis semasa kita menyebut bunyi vokal pertama sebelum menyebut bunyi vokal seterusnya. kita dapat melihat dalam jadual di atas. Semasa menyebut perkataan yang mempunyai vokal diftong. Simbolnya ialah [ʔ]. Diftong menaik terhasil apabila vokal pertama dihasilkan dengan cara tidak selesai. Pembibiran ditandakan dengan lambang [w]. diftong naiknya ialah [ei]. Alat artikulasi ini mengambil sedikit masa untuk melafazkan bunyi vokal tersebut sebelum mengujarkannya. Dalam bahasa Indonesia. diftong naiknya ialah [ai]. glotalisasi turut terjadi antara dua vokal yang berdekatan dalam perkataan. Diftong naik terdapat dalam bahasa Melayu. Diftong juga diertikan sebagai bunyi rangkap vokal yang terdiri daripada satu vokal penuh dan satu vokal rangkap tidak selesai. Dalam bahasa Melayu terdapat 3 buah diftong iaitu [ai]. berikut merupakan contoh penggunaan pembibiran dalam perkataan bahasa Melayu: w kuniɳ tulaɳ w sewruliɳ Pengglotisan adalah ciri suprasegmental yang berlaku sebelum penyebutan bunyi vokal. manakala vokal kedua dihasilkan secara sepenuhnya. Hal ini mengakibatkan udara terhenti sebentar pada glotis semasa menyebut bunyii perkataan tersebut. Diftong juga dibahagikan kepada dua iaitu diftong menaik dan diftong menurun. Pembibiran berlaku dengan pembundaran bibir sebelum mengujarkan bunyi vokal belakang. posisi lidah amatlah penting. (d) Pembibiran merupakan artikulasi tambahan yang berlaku pada bunyi semasa mengujarkan bunyi vokal belakang [u] dan [o]. diftong menurun dihasilkan dengan cara vokal pertama dihasilkan sepenuhnya dan vokal kedua dihasilkan separuh penuh. Contoh-contoh pengglotisan adalah seperti berikut: Awal perkataan/ayat Tengah-tengah perkataan . mana-mana perkataan yang mempunyai vokal [u] selepas konsonan. [u]. Banjar Hulu dan Madula. [oi]. Manakala. Dalam bahasa Inggeris pula.

sapaˀan KESIMPULAN Secara kesimpulannya.com/2011/02/fonetik-fonologi-3. http://beautifulsaviorlaura89. kita akan lebih memahami fonetik dan fonologi. Perkaitan dan maklumat yang paling jelas tentang fonetik dan fonologi adalah mengkaji tentang bunyi-bunyi bahasa. [#ʔekor#] [#ʔabaɳ tidur#] saˀat.[#ʔawal#]. faˀedah.html . [#ʔazam#]. kita akan lebih mengetahui bunyi-bunyi dan sifat bunyi bahasa tersebut. banyak aspek yang dikaji dalam fonetik dan fonologi. Dengan pendedahan dan penerangan yang diberikan.blogspot. Beberapa bahagian di atas merupakan sebahagian daripada aspek yang dikaji dalam fonetik dan fonologi sesuatu bahasa. keǰajaˀan. Dengan kajian ini.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful