fonetik fonologi 3 Fonem suprasegmental ialah bidang kajian bunyi yang mengiringi bunyi-bunyi segmental dalam ujaran

. Fonem suprasegmental juga disebut sebagai fonem suprapenggalan dan merupakan cirri atau sifat bunyi yang menindih atau menumpangi sesuatu fonem. Fonem suprasegmental tidak boleh dipisahkan daripada fonem-fonem yang ditumpanginya, iaitu fonem yang kewujudannya harus bersama-sama dengan fonem segmental. Fonem suprasegmental terdiri daripada lima bunyi iaitu tekanan, kepanjangan, jeda, ton dan intonasi. Unsur tekanan dihasilkan bersama perkataan ataupun suku kata. Tekanan merupakan ciri lemah atau kerasnya suara penyebutan suku kata. Bunyi segmental tidak disertai dengan unsur tekanan ini. Bagi membezakan bunyi ataupun unsur tekanan ini, tanda *ʹ+ digunakan. Tekanan pada vokal biasanya berlaku dalam Bahasa Melayu. Selain itu, bunyi vokal juga turut disebut dengan lantang dan panjang. Kebiasaannya, dalam Bahasa Melayu juga tekanan kuat berlaku pada suku kata kedua dalam sesuatu perkataan. Contohnya: *kiʹta+ *baʹpa+ *saʹtu+ Walau bagaimanapun, terdapat bahasa asing yang menggunakan unsur tekanan ini bagi membezakan dua perkataan yang berlainan, iaitu pasangan minimal. Dalam Bahasa Inggeris, tekanan boleh membezakan makna antara perkataan. Contohnya: proʹgress:memajukan(kata kerja) exʹport:melakukan kerja eksport(kata kerja) ʹprogress:kemajuan(kata nama) ʹexport:barang yang dieksportkan(kata nama)

Dalam Bahasa Inggeris sangat jelas bahawa unsur tekanan padasuku kata yang berbeza merupakan bunyi suprasegmental yang distingtif. Fonem suprasegmental yang seterusnya ialah kepanjangan. Kepanjangan juga dikenali sebagai panjang pendek bunyi perkataan dalam sesuatu bahasa. Dalam bahasa Melayu, kepanjangan tidak membezakan makna sesuatu perkataan. Namun, kepanjangan bunyi perkataan membezakan makna dalam bahasa-bahasa tertentu seperti bahasa Inggeris dan bahasa Arab. Kepanjangan bunyi perkataan ini dilambangkan dengan titik yang dipanggil sebagai mora. Jika lambang mora tersebut satu titik [.], kepanjangan bunyinya ialah setengah mora, lambang dua titik [:] satu mora dan jika lambangnya empat titik [::] bermakna dua mora. Perbezaan makna berlaku dalam bahasa Inggeris apabila kepanjangan digunakan. Contohnya: Sit(duduk) Ship(kapal) si:t(tempat duduk) shi:p(kambing biri-biri)

Jeda merupakan unsur senyap dalam ujaran sebagai tanda memisahkan unsur linguistrik,iaitu perkataan, ayat atau rangkai kata. Jeda turut dikenali sebagai persendian. Jeda atau persendian

dalam ayat. Dalam bahasa Melayu. intonasinya berada dalam tingkat 2. Intonasi ialah unsur naik atau turunnya suara dalam pengucapan ayat atau frasa. Antara contoh intonasi pada ayat-ayat Melayu ialah: (i) Intonasi pada ayat penyata biasa Frasa subjek pelajar itu ditandai dengan tingkat nada 2-4. Pertuturan seharian juga terdiri daripada ayat-ayat yang bersambung yang diucapkan. unsur jeda turut membezakan makna. Manakala. Tingkat intonasi yang berbeza pada subjek dan predikat dapat dilihat dengan jelas. Ujaran ini sukar dibezakan maknanya melainkan jeda digunakan. frasa basuhkantin(basuhkan tin) dan basuhkantin(membasuh kantin) merupakan frasa yang sama tetapi berbeza makna apabila jeda digunakan dalam frasa tersebut. ujaran “aiskrim” dan “I scream” mempunyai ujaran yang sama. Ayat-ayat yang digunakan ini mempunyai intonasi dan melodi yang berbeza-beza. ayat tanya pula menggunakan intonasi yang tinggi pada akhir ayat. Contohnya: Ice cream /ais+kri:m/ I scream /ai+skri:m/ “aiskrim” “saya menjerit” Seterusnya ialah intonasi. Contonya. kemudian naik kepada . Ayat bahasa Melayu mempunyai pelbagai intonasi dan lagu. Pada permulaan subjek.ditandai dengan lambang [+] dalam perkataan. ayat berita menggunakan intonasi yang menurun pada akhir ayat. Contohnya. jeda digunakan sebagai pembeza rangkai kata dan juga ayat. Manakala. Contohnya: Rangkai kata: Basuhkan+tin “membasuhkan tin=tin yang dibasuh” Basuh+kantin “membasuh kantin=kantin yang dibasuh” Ayat: #Saya membaca buku kakak#(Maksudnya saya membaca buku kepunyaan kakak) #Saya membaca buku // kakak(Maksudnya saya memberitahu kakak bahawa saya membaca buku) #Kami makan sate kambing#( Maksudnya kami makan sate daging kambing) #Kami makan sate// kambing(Maksudnya kami memberitahu kambing bahawa kami makan sate) Dalam bahasa tertentu seperti bahasa Inggeris. Penggabungan ciri-ciri suprasegmental juga akhirnya mencetuskan intonasi yang berbeza dalam pertuturan.jeda ditandai dengan lambang [//]. manakala frasa predikat iaitu pengawas ditanda dengan tingkat 2-3. Lambang jeda harus digunakan bagi membezakan makna dalam rangkai kata dan ayat. Sebagai contoh.

Dalam ayat (a). (ii) a) b) Intonasi pada ayat perintah Pergi! Pergilah Bagi intonasi ayat perintah pula. Dalam ayat asalnya. subjek atau kata ganti nama diri yang kedua iaitu awak telah digugurkan dan akhirnya tinggalnya predikatnya sahaja. (iv) Intonasi pada ayat terbalik atau sonsang a) Susunan biasa : pelajar itu+pengawas . Pada suku kata akhir menandakan selesainya pengucapan frasa predikat pengawas pada tingkat yang ke 3. Predikat diletakkan di hadapan ayat setelah menerima partikel -kah disebabkan kepentingannya. Hal ini disebabkan pengaruh tanda soal di akhir ayat. Manakala. Hal ini jelas menunjukkan bahawa tingkat nada meningkat pada suku kata akhir.tingkat 4 dan menurun semula pada permulaan predikat ataupun akhir suku kata kedua itu. Dalam ayat tanya (b). dalam ayat Pergi! muncul daripada ayat Awak pergi!. Seperti dalam ayat penyata. Intonasi ditandakan dengan tingkat nada 2-3-1. partikel -kah digunakan pada banagian predikat ayat. intonasi ayat tanya berada dalam tingkat nada 2-4-3-4. Misalnya. dalam bahasa Melayu. perkataan Pergi! ditandakan dengan tingkat nada 2-3. predikat lebih diutamakan berbanding dengan subjek. dalam ayat (b) pula partikel -lah telah digunakan dalam ayat perintah tersebut bagi melembutkan kata perintah. (iii) Intonasi pada ayat tanya (a) Pelajar itu pengawas? Pengawaskah pelajar itu? Generalisasinya. Intonasi tersebut kebiasaannya ditgunakan dalam bentuk pertanyaan kepada pendengar agar pendengar atau orang yang ditanyakan menjawabnya. Hal ini mengubah intonasi ayat perintah tersebut kepada tingkat yang lebih rendah pada akhir suku kata. Hai ini menjelaskan dengan terperinci akan pemisahan frasa subjek dan predikat yang disebabkan oleh intonasi. Intonasinya ditandakan dengan tingkat nada 2-3-1-4. ayat tanya (a) iaitu Pelajar itu pengawas? Tingkat nadanya sama sampai akhir suku kata pengawas namun naik semula ke nada tingkat 4 selepas selesainya pengucapan ayat.

Tingkat nada predikat tidak berubah tetapi tingkat nada subjek berubah dan menurun kepada 1. Ayat tanya aktif biasa dan ayat tanya pasif biasa ini turut mempunyai tingkat nada yang sama bagi subjek dan predikat iaitu 2-4 dan 2-3. Namun.manakala subjek di belakang. nada pada bahagian predikat ayat kekal pada tingkat nada 2-3. tingkat nada ayat pasif sama dengan ayat aktif iaitu 2-4-2-3. tingkat pada intonasinya tidak sama. Contohnya: a) Saya membuka bungkusan itu Nada intonasi: b) Saya buka bungkusan itu .b) Ayat sonsang : Pengawas+pelajar itu c) Susunan sonsang dengan penambahan partikel -kah Dalam bahasa Melayu. Dalam ayat di atas. (v) Ayat aktif: Ibu belum menjahit baju Ayat pasif: Baju itu belum dijahit oleh ibu. Contohnya: Ayat tanya aktif biasa: Dia membuka bungkusan itu? Intonasi pada ayat pasif Ayat tanya pasif biasa: Bungkusan itu dibukanya? Berbeza pula jika ayat pasif tersebut adalah ayat pasif bagi orang pertama dan kedua. Bahagian pertama iaitu tingkat nada 2-4 merupakan subjek dan tingkat nada 2-3 ialah predikat bagi kedua-dua ayat tersebut. masyarakat sering menggunakan ayat sonsang atau ayat terbalik iaitu penggunaan predikat di depan ayat. Dalam susunan sonsang ayat (b). susunan biasanya ialah subjek+predikat. penggunaan partikel -kah dalam ayat menyebabkan tingkat nada menurun kepada 1 pada nada -kah. dalam pergaulan seharian. Dalam ayat (c).

dan tona menurun. Jadi. tona turun-naik. bahasa Kampuchea dan lain-lain lagi. Tona hanya digunakan untuk perkataan sahaja. ayat tersebut juga boleh diujarkan dengan menggunakan tingkat nada 2-3 pada frasa keterangan sekiranya frasa tersebut perlu ditegaskan. ayat (b) ialah ayat pasif songsang manakala ayat (c) merupakan ayat asal (b). Contohnya: Tona datar Tona meninggi ma / Tona turun-naik ma ˅ Tona menurun ma“guni” “kuda” ma \ “marah” “ibu” . iaitu frasa subjek. bahasa Mandarin. frasa predikat dan keterangan. Tingkat nada bagi ayat tersebut tanpa keterangan ialah 2-4-2-3 seperti yang telah dijelaskan sebelum ini. Walau bagaimanapun. Tingkat nada suara disesuaikan dengan unit-unit frasa. bahasa Thai. iv) intonasi pada ayat yang panjang Kepanjangan sesuatu ayat tidak mempengaruhi intonasinya kerana polanya tetap sama. Namun setelah penambahan frasa keterangan di akhir ayat. Contohnya: Para pelajar itu menelaah pelajaran di perpustakaan. Tona dapat membezakan makna dalam bahasa-bahasa tertentu seperti bahasa Vietnam. ayat (a) merupakan ayat aktif biasa. nada yang diterimanya di akhir ayat ialah 1. Tona dapat dilambangkan dengan dua jenis lambang ataupun tanda bagi membezakan keadaan bunyi perkataan sama ada tinggi atau rendah. Ayat contoh di atas dapat dibahagikan kepada tiga bahagian. tona meninggi.Nada intonasi: c) Bungkusan itu saya buka Berdasarkan contoh-contoh ayat yag telah diberikan. bahasa Laos. intonasi keseluruhannya ialah 2-4-3-1. Pertamanya ialah penggunaan lambang tona mendatar. Contohnya: TONA Tona ialah naik atau turunnya suara dalam pengucapan perkataan ataupun dapat diertikan sebagai unsur lagu dalam perkataan.

Terdapat tiga jenis vokal iaitu vokal depan. Bunyi vokal dalam bahasa Melayu terbahagi kepada enam iaitu [a. vokal tengah dan vokal belakang. i. o. alat ucap dan pita suara. Fon ditanda dalam kurungan [ ] fonetik untuk menandakan bahawa unsur tersebut adalah bunyi. manakala sembilan pula adalah konsonan pinjaman. Contoh bunyi vokal adalah: vokal a e ә i o u awal adik enak emak ibu onar ular tengah dadu semak lemak rindu rona lusa akhir suka sate kiri lesu . e. Bunyi segmental juga adalah bunyi-bunyi yang telah disegmen kepada unit-unit terkecil. bunyi konsonan. 27 daripadanya adalah fonem asli. Bunyi segmental ada empat jenis iaitu bunyi vokal. Fonem segmental bahasa Melayu ialah 36. bunyi diftong dan bunyi kluster. u.Penggunaan tanda yang kedua ialah tanda nombor 1 sehingga 4 untuk menunjukkan perbezaan seperti berikut: TONA Tinggi(sangat keras) Sederhana tinggi(keras) Rendah(lemah) Sangat rendah(sangat lemah) NOMBOR 1 2 3 4 (b) Bunyi segmental merupakan bunyi yang dihasilkan oleh pernafasan. ә+.

konsonan nasal dan konsonan separuh vokal. Konsonan asli bahasa Melayu pula terbahagi kepada tujuh iaitu konsonan letupan. Diftong merupakan bunyi vokal yang mengeluncur.Terdapat 18 konsonan asli bahasa Melayu. jeda. Bunyi kluster juga dikenali sebagai bunyi konsonan rangkap. konsonan sisian. (c) ‘exsport Ex’port ‘progress Pro’gress Mengeksport Benda yang dieksport Kemajuan Memajukan . konsonan geseran. Contoh konsonan rangkap adalah seperti berikut: ng→yang ny→nyawa kh→khusus Bunyi suprasegmental pula diinterprestasikan sebagai bunyi yang mengiringi bunyi segmental apabila kita mensegmen bunyi. kepanjangan. tengah dan akhir adalah: Diftong au ai oi Awal aurat aising Tengah Akhir pulau hairan pantai sepoi Seterusnya bunyi kluster. Contoh penggunaan diftong dalam perkataan awal. Diftong pula dibahagikan kepada tiga iaitu [ai]. konsonan letusan. [au] dan [oi]. konsonan getaran. Bunyi suprasegmental terjadi dengan ciri-ciri seperti tekanan. Hal ini bermakna bunyi suprasegmental terhasil bersamasama dengan fonem penggalan dengan cara menumpangi bunyi segmental. ton dan intonasi.

bahasa Indonesia dan kebanyakan bahasabahasa Nusantara. Akan tetapi. India-Amerika dan Kaukasus. Apabila tekanan berlaku pada awal suku kata dalam perkataan ‘eksport. *p’. k’. Bunyi udara egresif pulmonik ini biasanya terdapat dalam bahasa Melayu. Egresif glotalik juga merupakan bunyi yang terbentuk dengan arus udara keluar tetapi dengan menggunakan mekanisma glotalik. bunyi segmental tidak disertai dengan tanda ini. s’+. pita suara hendaklah dirapatkan sehingga glotis tertutup rapat sekali. Menurut P. Unsur tekanan ini boleh membezakan makna dalam bahasa-bahasa lain di dunia ini tetapi tidak bagi bahasa Melayu. Ex’port bermaksud benda yang dieksport. manakala pro’gress membawa maksud memajukan.Latetoged(1993:25). Perkataan Inggeris tersebut berbeza maksud setelah dikenakan tekanan walaupun ejaannya masih lagi sama. Cuma intonasinya yang berubah. Bunyi yang terhasil dengan proses glotalik ini disebut sebagai bunyi ejektif. sebaliknya suku kata yang kedua. Egresif pulmonik merupakan bunyi yang terbentuk dengan arus udara egresif keluar dari paru-paru dengan mekanisma pulmonik. maksudnya tetap sama. Ingresif glotalik ini biasanya digunakan dalam bahasa . Bunyi yang terhasil disebut sebagai implosit. Selain itu. dalam egresif glotalik ini. Akan tetapi maksudnya berubah apabila tekanan tidak diberikan kepada suku kata yang pertama. seluruh rongga pangkal tenggorok(laring) disempitkan kemudian dinaikkan sehingga udara dalam rongga mulut dan rongga kerongkongan(faring) terhalang serta tertekan(tersekat). egresif glotalik terdapat dalam kebanyakan bahasa di Afrika. Jadi. Hal ini kerana. Contohnya. Seterusnya ialah ingresif glotalik. dalam perkataan ex’port dan pro’gress. Penekanan pada suku kata kedua perkataan tersebut merubah maksudnya. Mekanisma udara pulmonik dapat dijelaskan dengan udara yang keluar dari paru-paru sebagai sumber utamanya dihembuskan keluar dengan cara mengecilkan ruangan paru-paru oleh otot paru-paru dan rongga dada. t’. rongga pangkal tenggorok yang disempitkan itu diturunkan. Dalam sistem tulisan. bunyi ingresif pula dibentuk dengan cara menyedut udara ke dalam paru-paru. Di samping itu. sama ada tekanan diberikan atau tidak. hampir semua bunyi bahasa dihasilkan dalam pertuturan melalui arus udara egresif pulmonik. Selain itu. perkataan tersebut bermakna eksport.Unsur tekanan merupakan bunyi suprasegmental yang telah dihasilkan bersama perkataan ataupun suku kata. saluran rongga mulut dan hidung turut ditutup. Simbol bagi tekan adalah *‘+. Begitu juga dengan perkataan ‘progress yang membawa maksud kemajuan. Bagi menghasilkan bunyi dengan arus udara ingresif glotalik. Egresif dibentuk dengan cara mengeluarkan arus udara dari dalam paru-paru. 4(a) Bunyi Egresif dan bunyi Ingresif dibezakan berdasrkan arus udara. Contohnya. bunyi ejektif diberi tanda apostrofi di sebelah atas kanan. Contoh-contoh penggunaan tekanan dalam bahasa Inggeris dapat dilihat pada jadual di atas. udara yang terhalang tersebut dihembuskan keluar dengan cara membuka saluran rongga mulut. Ingresif glotalik merupakan bunyi bahasa yang terbentuk dengan arus udara ingresif iaitu udara masuk ke paru-paru dengan mekanisma glotalik. Berdasarkan kajian. Mekanisma glotalik dapat terjadi dengan cara merapatkan pita-pita suara sehingga glotis berada dalam keadaan yang rapat sekali. Manakala.

[s] dan lain-lain.Yoyolabal iaitu bahasa Indian-Amerika. Ingresif velarik ini terdapat dalam bahasa-bahasa Khoisa seperti Bosman dan Hottentot serta beberapa bahasa Bantu Selatan iaitu bahasa Xhosa dan bahasa Zulu. Getaran inilah yang menghasilkan bunyi bersuara. Bunyi tidak bersuara ini kebanyakannya terdapat dalam huruf konsonan. Selain itu. [p]. hujung lidah dan kedua-dua sisi lidah yang merapat pada gigi gusi ini dilepaskan turut serta dibelakangan. [d] dan [g]. Pangkal lidah tetap terkena pada lelangit lembut. Contohnya konsonan [v]. bahasa Zulu mempunyai 3 klik iaitu: i) ii) iii) (b) Bunyi bersuara mahupun bunyi tidak bersuara dipengaruhi oleh keadaan pita suara. Semua vokal merupakan bunyi bersuara. Selepas itu. tidak berlaku sebarang getaran. pangkal lidah dinaikkan dan ditempelkan pada lelangit lembut. Sebagai contohnya. Bunyi bersuara berlaku apabila udara keluar melalui pita suara semasa pita suara atau glotis agak rapat menyebabkan berlakunya getaran. Glotis hanya tertutup dengan suara tidak terlalu rapat. Kemudian. Sewaktu udara keluar melalui glotis. Ingresif velarik pula merupakan bunyi yang terbentuk dengan aru udara masuk ke paru-paru seperti ingresif glotalik tadi. Penutupan hanya berlaku sedikit sahaja. Bunyi bersuara pula berlaku apabila glotis berada dalam keadaan renggang ataupun terbuka. (c) klik dental[ʃ] alveolar lateral[3] klik postalveolar[c] Diftong menaik amboi Lambai tapai Diftong menurun Kuih Gua Buah . Melalui mekanisma ini. sesetengah konsonan menghasilkan bunyi bersuara. Contohnya ialah [b]. Bunyi bersuara vokal berlaku apabila udara dar paru-paru keluar berterusan melalui rongga tekak dan rongga mulut tanpa mendapatkan sebarang sekatan atau geseran. [b] dan [l]. Pita suara turut bergetar. bibir dibuka sehingga ada kerenggangan ruangan udara pada rongga mulut. hujung lidah dan kedua-dua sisi lidah dirapatkan pada gigi atas atau gusi dalam. Contohnya ialah [f]. Situasi inilah yang menyebabkan berlakunya bunyi klik sebagai akibat daripada proses ingresif velarik. rongga pangkal tenggorok yang disempitkan diturunkan tanpa disertai dengan penutupan dengan cara merapatkan pita suara. Bagi proses yang lebih umum. Selain itu. Ingresif velarik ini disertai dengan mekanisma velarik. Kedua-dua bibir dirapatkan.

Alat artikulasi ini mengambil sedikit masa untuk melafazkan bunyi vokal tersebut sebelum mengujarkannya. Glotalisasi atau pengglotalisasi berlaku pada awal bunyi vokal dalam satu-satu perkataan ataupun ayat yang dimulakan dengan perkataan yang mempunyai huruf vokal di depan. Manakala. [ui] dan [aU] manakala. Hal ini bermaksud terdapat gabungan antara dua vokal yang berlainan. kita dapat melihat dalam jadual di atas. Selain itu. (d) Pembibiran merupakan artikulasi tambahan yang berlaku pada bunyi semasa mengujarkan bunyi vokal belakang [u] dan [o]. Glotalisasi pada deretan vokal tengah perkataan ditandakan dengan simbol *ˀ+. Contoh-contoh pengglotisan adalah seperti berikut: Awal perkataan/ayat Tengah-tengah perkataan . Pembibiran ditandakan dengan lambang [w]. Diftong juga dibahagikan kepada dua iaitu diftong menaik dan diftong menurun. Jadi. diftong naiknya ialah [ai]. [oi]. Contohnya. [oi] dan [aU]. Pembibiran turut dikenali sebagai labialisasi. diftong menurun dihasilkan dengan cara vokal pertama dihasilkan sepenuhnya dan vokal kedua dihasilkan separuh penuh. Banjar Hulu dan Madula. Hal ini mengakibatkan udara terhenti sebentar pada glotis semasa menyebut bunyii perkataan tersebut. posisi lidah amatlah penting. Diftong menaik terhasil apabila vokal pertama dihasilkan dengan cara tidak selesai. berikut merupakan contoh penggunaan pembibiran dalam perkataan bahasa Melayu: w kuniɳ tulaɳ w sewruliɳ Pengglotisan adalah ciri suprasegmental yang berlaku sebelum penyebutan bunyi vokal. [oi]. [u]. Dalam bahasa Inggeris pula. [Ͻi+ dan diftong turunnya ialah *iә+ dan *uә+. Pembibiran berlaku dengan pembundaran bibir sebelum mengujarkan bunyi vokal belakang. dalam bahasa Madula pula [ai]. Dalam bahasa Indonesia. Dalam bahasa Melayu terdapat 3 buah diftong iaitu [ai]. manakala vokal kedua dihasilkan secara sepenuhnya. Udara terhenti seketika pada glotis semasa kita menyebut bunyi vokal pertama sebelum menyebut bunyi vokal seterusnya. dalam bahasa Banjar Hulu ialah [ai]. dan [au]. bahasa Indonesia. glotalisasi turut terjadi antara dua vokal yang berdekatan dalam perkataan. Diftong naik terdapat dalam bahasa Melayu.Diftong terbentuk daripada bunyi vokal yang menggeluncur. Simbolnya ialah [ʔ]. Bahasabahasa ini Cuma mempunyai diftong menaik tetapi tidak ada diftong menurun. mana-mana perkataan yang mempunyai vokal [u] selepas konsonan. Semasa menyebut perkataan yang mempunyai vokal diftong. tanda pembibiran haruslah diletakkan sebelum bunyi konsonan tersebut. Diftong juga diertikan sebagai bunyi rangkap vokal yang terdiri daripada satu vokal penuh dan satu vokal rangkap tidak selesai. diftong naiknya ialah [ei].

[#ʔawal#]. Dengan kajian ini.blogspot. Perkaitan dan maklumat yang paling jelas tentang fonetik dan fonologi adalah mengkaji tentang bunyi-bunyi bahasa.html . kita akan lebih mengetahui bunyi-bunyi dan sifat bunyi bahasa tersebut. [#ʔazam#]. banyak aspek yang dikaji dalam fonetik dan fonologi. faˀedah. http://beautifulsaviorlaura89. Beberapa bahagian di atas merupakan sebahagian daripada aspek yang dikaji dalam fonetik dan fonologi sesuatu bahasa. keǰajaˀan.com/2011/02/fonetik-fonologi-3. Dengan pendedahan dan penerangan yang diberikan. kita akan lebih memahami fonetik dan fonologi. [#ʔekor#] [#ʔabaɳ tidur#] saˀat. sapaˀan KESIMPULAN Secara kesimpulannya.