pengistilahan bahasa melayu

PENGENALAN Pembakuan dalam bidang peristilahan berkait rapat dengan proses pemodenan bahasa dan kemajuan masyarakat. Ini disebabkan istilah perlu dihasilkan apabila sesuatu bidang ilmu itu diwujudkan. Dalam konteks pembentukkan budaya ilmu, penggubalan istilah dalam pelbagai bidang ilmu juga menjadi penanda berlakunya proses intelektualisasi dalam Bahasa Melayu. SEJARAH RINGKAS ISTILAH BAHASA MELAYU Pembinaan istilah Bahasa Melayu bermula di Dewan Bahasa dan Pustaka pada tahun 1957. Jawatankuasa Istilah, jawatan dan jabatan ditubuhkan untuk mencipta nama jabatan dan jawatan kerajaan yang digunakan di seluruh Tanah Melayu. Jawatankuasa ini telah mengadakan sesi kerja kali pertamanya pada 15 Januari 1957. Hasilnya buku Istilah Jawatan dan Jabatan telah diterbitkan pada tahun 1960 dan terciptalah 2514 istilah baru. Kerja peristilahan secara terancang atau sistematik bermula pada tahun 1975. Dewan Bahasa dan Pustaka menerbitkan buku Pedoman Umum Pembentukan Istilah Bahasa Melayu (PUPIBM) hasil kerjasama kebahasaan Malaysia Indonesia menerusi Majlis Bahasa Indonesia Malaysia (MBIM). Bahagian Peristilahan terus dipertanggungjawabkan untuk mengumpul, membentuk, menggubal, memperbanyakkan istilah dan menerbitkan istilah Bahasa Melayu dalam pelbagai bidang ilmu. Tanggungjawab tersebut dilaksanakan dengan melantik ratusan profesional yang terdiri daripada mereka yang mempunyai pengalaman dan kepakaran dalam bidang ilmu di seluruh negara. Dianggap sebagai pakar bidang mewakili Institusi Pengajian Tinggi, sektor swasta, sektor awam, dan sektor pendidikan negara. Sehingga kini, Bahagian Peristilahan telah menerbitkan 207 daftar glosari istilah dengan sejumlah 1002438-Istilah telah dibentuk dalam pelbagai bidang. Penubuhan MABBIM di peringkat serantau juga turut bertanggungjawab menyelaraskan sejumlah 123885 istilah ilmu pengajian tinggi dan profesional untuk pengguna bahasa di ketiga-tiga negara anggota MABBIM. PERISTILAHAN BAHASA MELAYU

Proses menggubal kata-kata untuk bidang ilmu yang tertentu. Peristilahan menjadi salah satu aspek penting dalam pembinaan Bahasa Melayu. Istilah dan perkataan baharu dicipta untuk memperkayakan kosa kata Bahasa Melayu. Kekurangan istilah menjadi masalah pelaksanaan Dasar Pelajaran Kebangsaan pada peringkat awal. Menyedari akan keperluan dan kepentingan istilah ini, melalui Dewan Bahasa dan Pustaka (DBP), istilah-istilah dalam pelbagai bidang ilmu telah digubal sebanyak mungkin untuk memenuhi keperluan penggunaannya dalam bidang-bidang berkaitan. Penggubalan istilah ini dilakukan melalui sistem Mesyuarat Jawatankuasa Istilah yang ahlinya dilantik oleh DBP daripada pelbagai Institusi Pendidikan Tinggi dan Pusat Pendidikan. Walaupun peristilahan berkembang seiring dengan perkembangan ilmu dan teknologi, tetapi peristilahan Bahasa Melayu agak terkemudian daripada perkembangan ilmu dan teknologi itu sendiri. Keadaan ini berlaku disebabkan penggubalan istilah dalam Bahasa Melayu lebih merupakan penggubalan istilah sekunder. Penggubalan istilah-istilah dalam Bahasa Melayu dilakukan dengan menggunakan kaedah-kaedah tertentu seperti pinjam langsung, pinjam suai dan pinjam terjemah. Dengan kaedah pinjam suai pula, istilah-istilah asing dipinjam dengan beberapa penyesuaian, sama ada suai bentuk penuh. KONSEP DASAR DALAM PEMBENTUKAN ISTILAH Beberapa konsep dasar digunakan dalam pembentukan istilah : Takrif Istilah Istilah ialah kata atau gabungan kata yang menerangkan makna, konsep, proses, keadaan atau ciri yang khusus dalam bidang tertentu. Contohnya cecair, hablur, inflasi, budaya, medan magnet, metamofosis, dan lain-lain lagi Tataistilah dan Tatanama

kata umum boleh menjadi istilah. peN-. Proses pembentukan istilah Bahasa Melayu ialah pengimbuhan. pekat. Misalnya.an (pendebungaan) . Tatanama ialah kumpulan peraturan yang menentukan nama dalam bidang ilmu (termasuklah kumpulan nama yang dihasilkan) Istilah dan Kata Umum Istilah ialah kata yang penggunaannya dan maknanya khusus pada bidang tertentu. penggandaan dan penggabungan. ber. asid. Kata umum ialah kata-kata biasa dalam bahasa. 1.Tataistilah ialah kumpulan peraturan untuk membentuk istilah (termasuklah kumpulan istilah yang dihasilkannya). Morfem dan Proses Peristilahan Morfem ialah unit atau unsur terkecil dalam bahasa yang mengandungi makna atau fungsi nahu. Imbuhan dan Pengimbuhan : Imbuhan ialah morfem yang digunakan untuk mencipta istilah melalui proses pengimbuhan.(berkomunikasi). Namun demikian. -an (siaran). Kata Akar : Kata yang belum dapat imbuhan misalnya rumah. Morfem peristilahan ialah kata akar dan imbuhan yang digunakan dalam pembentukan istilah. mentah 2.

keadaan atau ciri yang khusus dalam bidang tertentu. proses.3. konsep. Istilah ialah kata atau gabungan kata yang menerangkan makna. Contohnya setiausaha. Buku Bahasa Melayu Tinggi . Istilah boleh diertikan sebagai perkataan atau rangkai kata yang mempunyai erti yang jitu dalam sesuatu bidang ilmu pengetahuan (pekerjaan atau kesenian) Kamus Dewan Edisi Ketiga 2. rerambut ) 4. DEFINISI ISTILAH 1. Gabungan : Cantuman dua kata atau lebih untuk membentuk istilah melalui proses penggabungan. warganegara. bumiputera dan lain-lain. Penggandaan : Ulangan kata dasar sama ada sebahagian ( rambut atau seluruh ( kacang kacang-kacang ) untuk membentuk istilah.

LANGKAH PEMBENTUKAN ISTILAH Konsep (makna. keadaan. ciri) Kata dalam Bahasa Melayu (umum + dialek) Kata dalam bahasa-bahasa serumpun dengan Bahasa Melayu Kata dalam Bahasa Inggeris Kata dalam . proses.

bahasa-bahasa lain Kata yang tepat Kata yang tidak berkonotasi buruk atau sebutannya sumbang Kata yang paling singkat Penyesuaian ejaan Penyerapan dengan menyesuaikan ejaan dan sebutan Penyerapan tanpa perubahan Penterjemahan: Terjemahan hendaklah tepat. Makna umum yang bersistem secara bersistem Istilah . memudahkan penyelarasan. singkat.

.

LANGKAH 1 LANGLAH 2 LANGKAH 3 .

LANGKAH 4 KONSEP PERISTILAHAN. Pengguna tidak dapat melihat perbezaan ini dengan jelas sehingga kata dan istilah seringkali digunakan secara selari dan ditukarganti. Ahli Bahasa. Kumpulan yang terlibat dalam peristilahan adalah Pakar Bidang. Kekeliruan tentang kata dan istilah berlaku sejak kegiatan peristilahan di negara ini. . Pegawai Peristilahan. CIRI-CIRI DAN MASALAH Perbezaan Antara Kata dan Istilah Konsep merupakan asas dalam pembentukan kata dan istilah. Kata dan istilah mempunyai perkaitan yang sangat rapat biarpun mempunyai perbezaan. Kata dan istilah pula merupakan simbol yang digunakan untuk menggambarkan sesuatu konsep.

Penggunaan kata yang sedia ada untuk menggambarkan sesuatu konsep baru.Bagaimana Istilah Diperolehi Istilah dapat dibentuk daripada kata atau gabungan kata. tetapi kata pula tidak sentiasa dapat dikaitkan dengan istilah kerana tidak semua kata adalah istilah. Konsep yang tidak terhitung jumlahnya telah mewujudkan komunikasi yang taksa dan sekaligus memberikan kesan yang tidak sedikit terhadap komunikasi antara orang mesin. . Walaupun istilah seringkali dapat dikaitkan dengan kata. mesin mesin atau individu individu. Konsep Peristilahan Pertumbuhan konsep yang pesat dalam semua bidang kegiatan mausia telah menimbulkan masalah komunikasi yang begitu serius. tidak menjadikan kata itu sebagai istilah menjadi suatu kata.

Contoh nya . Istilah mempunyai makna khusus dan tidak berubah maknanya walaupun digunakan dalam konteks yang berlainan. Istilah dan kata dapat dibezakan melalui kekhususan sesuatu makna. : Lejas daripada jelas Legap daripada gelap Jerap daripada serap b. Membentuk kata baru dengan menggabungkan bahagian kata. Kata mempunyai pelbagai makna bergantung kepada konteks penggunaannya. Setiap konsep baru harus dilambangi dengan kata-kata yang dapat diperoleh dengan menggunakan kaedah yang tertentu. seperti : a. Contohnya: Asbut daripada asap dank abut Puyam daripada puyuh dan ayam Membentuk kata baru dengan mengubah bunyi kata yang sedia ada.Perbezaan antara kata dan istilah ini diperlihatkan dalam huraian tentang kata dan istilah daripada beberapa sumber.

singkatan. Dengan meminjam kata asing. huruf. .Selembu daripada seladang dan lembu c. Kata mempunyai pelbagai makna yang bergantung pada penggunaannya. Kata dan istilah merupakan simbol yang digunakan untuk menggambarkan sesuatu konsep. sedangkan istilah mempunyai makna khusus dan tidak terikat pada konteks penggunaan. Istilah terdiri daripada kata. Contohnya : Proses Material Hos Hasil daripada penelitian di atas maka dapat disimpulkan bahawa konsep merupakan asas dalam pembentukan kata dan istilah. Ciri-ciri Pembentukan Istilah Ciri konsep membantu kita menjelaskan konsep dan membina sistem konsep. lambing grafik dan sebagainya. Kata dan istilah mempunyai perkaitan yang sangat rapat.

Sinonim boleh membebankan ingatan dan mewujudkan tanggapan yang salah. perkara ini amat berguna untuk melihat hubungan benda dengan benda menerusi bentuk. istilah kebangsaan dan antarabangsa sebagai sinonim hendaklah dibenarkan. tidak boleh ditukar istilahnya tanpa alasan yang cukup kuat. Ini kerana. Sebarang sinonim hendaklah dielakkan. c.Bagi penyelarasan. istilah itu memudahkan komunikasi yang luas. Bagaimanapun. hendaklah mematuhi prinsip-prinsip berikut : a. Gabungan kata dan kata terbitan merupaka kombinasi unsur perkataan. kebanyakan istilah hanya boleh berupa gabungan unsur perkataan atau istilah terpindah. d. saiz. Ketika membentuk istilah. Sebarang kesamaran istilah hendaklah dielakkan. b. kedudukan dan kegunaannya. iaitu lebih daripada satu konsep. . Justeru. fungsi. Penggunaan istilah yang mantap hendaklah diteruskan. Juzuk-juzuk istilah hendaklah menggambarkan ciri konsep yang paling diperlukan. Kekeliruan boleh wujud sekiranya satu istilah diperuntukaan kepada dua atau lebih konsep sedangkan ia berbeza antara satu sama lain. Jumlah kata akar dalam bahasa kecil berbanding dengan jumlah konsep yang ingin dibentuk istilahnya. reka bentuk.

b. Untuk melancarkan komunikasi. mudah dieja sesuai untuk pembentukan istilah terbitan dan ahli suatu sistem istilah. ringkas. Kerapkali perkataan atau unsure kata daripada bahasa asing dipinjam untuk pembentukan istilah. Istilah-istilah hendaklah berbentuk luaran supaya boleh mewujudkan kata turunan. kadang-kadang perlulah disingkatkan istilah itu. Penyingkatan yang perlu dibuat seharusnya tidak melanggar peraturan linguistik. sebaliknya harus tepat.e. Penterjemahan secara literal. Dalam pendekatan yang digunakan ialah melalui : a. SUMBER ISTILAH • Istilah dicipta dari kata / gabungan kata. guide line dalam Bahasa Inggeris diterjemah ke dalam Bahasa Melayu secara literal iaitu garis panduan. Kaedahnya : . Contohnya. Pemindahan secara langsung seperti atom dalam Bahasa Inggeris dipindahkan kepada atom juga bagi Bahasa Melayu. Syarat-syarat umum istilah baku seharusnya tidak samar.

Bentuk kata baru Gabungkan bahagian kata Peminjaman CARA PEMBENTUKAN ISTILAH Tujuh cara pembentukan istilah dalam bahasa Melayu adalah : 1. Contohnya : Gaya Garis pusat Tapak Hasil keluaran Daya 2. Kata bahasa Melayu yang lazim dan difokuskan maknanya. Kata bahasa Melayu yang kurang lazim. Contohnya : Peka Cerakin Mendap .

Contohnya : Dermaga ( klasik ) Labur ( Negeri Sembilan ) Gambut ( Banjar ) Mangli ( Kedah ) 4.Hablur Jisim 3. Contohnya : Atom . Kata / istilah daripada bahasa Inggeris. Kata bahasa Melayu sekeluarga / dialek Melayu yang tidak lazim. Kata bahasa Melayu sekeluarga / dialek Melayu yang lazim. Contohnya : Dening ( Kelantan ) Riam ( Johor ) Engkabang ( Iban ) Nyeri ( Sunda ) 5.

Ungkapan yang paling singkat . Contohnya : Welstanchauung Esprit de corp Ad hoc In toto De facto 7.Koine Artikel Frasa Klausa Sintaksis 6. Pemilihan yang terbaik antara langkah 1-6 berdasarkan beberapa kemungkinan Dalam pembentukan istilah Bahasa Melayu yang menggunakan ketujuh-tujuh cara di atas. ada empat syarat yang perlu dipatuhi iaitu : a. Kata / istilah daripada bahasa lain.

hal ini dapat diperjrlaskan seperti berikut : Proses Pembentukan Istilah Pinjam Terjemah terjemah langsung dose sukatan Peminjaman Terus dengan penyesuaiaan geography geografi . Ungkapan yang sedap didengar PROSES PEMBENTUKAN ISTILAH Istilah dalam bahasa Melayu dibentuk melalui dua proses iaitu pinjam terjemah dan peminjaman terus. Ungkapan yang tidak berkonatasi buruk d. Secara gambarajah.b. Ungkapan yang maknanya tidak menyimpang c.

humidity kelembapan structure struktur gabungan dua kata umum honeymoon bulan madu right angle sudut tepat tanpa perubahan linear linear export eksport protein protein ciptaan kata baru up date kemas kini subsidence antaman peluasan makna biji bijirin gelap legap ciptaan baru dengan gandaan separa radius jejari capillary .rerambut .

Istilah dan kata tersebut sesuai dengan konteks penggunaannya. istilah boleh diertikan sebagai perkataan atau rangkai kata yang mempunyai erti yang jitu dalam sesuatu bidang ilmu pengetahuan (pekerjaan atau kesenian). Istilah ini seharusnya dilakukan secara berterusan supaya tidak berlaku ketandusan istilah.cfm?fuseaction=blog.com/index.myspace. tataistilah dan tatanama. Terdapat beberapa konsep dasar dalam peristilahan iaitu takrif istilah.KESIMPULAN Menurut Kamus Dewan. Tanpa istilah bahasa itu dianggap tidak berkembang dan mati. istilah dan kata umum. http://blogs. Pembentukan peristilahan berkait rapat dengan proses pemodenan bahasa dan penting dalam pembinaan budaya ilmu. Mendokong sesuatu konsep bagi bidang tertentu (satu konsep satu bidang). morfem peristilahan dan bentuk istilah.ListAll&friendId=14735874 . Ianya mestilah dilakukan dengan teliti dan produktif ke arah memartabatkan Bahasa Melayu.