Topik

X

1
1. 2. 3. 4. 5. 6.

Asas Arus Terus

HASIL PEMBELAJARAN
Di akhir topik ini, anda seharusnya dapat: Menyenaraikan sifat-sifat pengalir dan penebat; Mengenal pasti unit dan simbol kuantiti elektrik; Mengenal pasti kod warna dan simbol perintang; Mengenal pasti ciri-ciri litar siri, selari dan siri selari; Menyatakan jumlah rintangan, arus, voltan dan kuasa dalam litar siri, selari dan siri selari; dan Mentakrifkan hukum Ohm.

X PENGENALAN
Litar elektronik memerlukan voltan arus terus untuk berfungsi. Arus terus merupakan arus yang mengalir dalam satu arah sahaja. Contoh bekalan arus terus ialah sel kering. Sebuah sel kering dapat membekalkan voltan arus terus sebanyak 1.5V. Sebuah litar asas arus terus, biasanya terdiri daripada bekalan voltan arus terus, suis, pengalir dan beban. Beban pada litar asas arus terus boleh terdiri dari perintang atau lampu. Rajah 1.1 menunjukkan sebuah litar asas arus terus.

Rajah 1.1: Litar Asas Arus Terus

1. pengalir mempunyai rintangan yang amat rendah dan kealiran yang sangat baik. pengalir terdiri daripada logam. Pengalir yang baik biasanya mempunyai elektron valansi kurang daripada 4 elektronnya.2: Struktur atom kuprum . Contoh bahan pengalir adalah seperti di Jadual 1.2 X TOPIK 1 ASAS ARUS TERUS 1.2 menunjukkan struktur atom kuprum. Rajah 1. (1987) Daripada Jadual 1. jelas menunjukkan bahawa pengalir yang baik seperti emas.1 SIFAT-SIFAT PENGALIR DAN PENEBAT Pengalir adalah bahan yang boleh membenarkan pengaliran arus elektrik melaluinya dengan mudah. perak dan kupram mempunyai elektron valansi +1 . Rajah 1.1: Contoh Elemen Pengalir Kumpulan Pengalir Elemen Emas Perak Kuprum Besi Aluminium Simbol Au Ag Cu Fe Al Bilangan Atom 79 47 29 26 13 Elektron valansi +1 +1 +1 +2 +3 Sumber: Basic Electronicsi. elektron valansi ini mudah digerakkan dari satu atom ke atom yang lain.1. Oleh yang demikian. Jadual 1. Biasanya. Oleh itu.

Simbol arus ialah I dan unitnya adalah ampere (A). Biasanya penebat mempunyai 8 elektron valansi. plastik dan kayu. kuasa. Formula untuk menentukan cas ialah I= Q t Di sini. Satu ampere bersamaan satu coulomb cas elektrik yang bergerak melalui satu titik dalam satu saat.1 Arus Arus elektrik ialah pergerakan elektron bebas di antara atom-atom. mika.2.2 KUANTITI ELEKTRIK Kuantiti yang diukur dalam elektrik ialah cas. I adalah mengaliran arus. Q ialah cas elektrik dan t ialah masa dalam saat.TOPIK 1 ASAS ARUS TERUS W 3 Penebat ialah bahan yang menghalang pengaliran arus elektrik melaluinya. seramik.1 1. voltan dan rintangan. Contoh: Kira jumlah cas apabila arus elektrik 2A mengalir dalam masa 5 saat. Penebat diguna sebagai pelindung pengalir. arus. Penebat boleh dikelaskan sebagai unsur bukan logam. 1. Ini boleh mengelakkan pengalir daripada memintas sesama sendiri. 2. Q=It = 2A u 5s = 10 coulomb . satu coulomb(Q) cas bersamaan dengan 6. 1. Berapakah elektron valansi bagi pengalir? Mengapa penebat digunakan sebagai pelindung pengalir? Bincangkan.25 u 1018 elektron. Di sini. Unit pengukuran arus elektrik ialah ampere (A). Contoh penebat ialah kaca. AKTIVITI 1. Keadaan ini menyebabkan penebat mempunyai rintangan yang sangat tinggi dan ini menyebabkan tiada arus elektrik dapat mengalir melaluinya. getah. Ini menyebabkan atom tersebut stabil dan elektronnya susah digerakkan dari orbit valansi.

2.2 Berapakah nilai arus yang akan dihasilkan jika cas sebanyak 20 coulomb mengalir melalui satu titik dalam masa 5 saat? 1.3 Rintangan Rintangan merupakan kuantiti yang menghadkan pengaliran arus elektrik dalam sesuatu litar. Simbolnya adalah V. Arus akan mengalir dari titik tekanan tinggi ke titik tekanan rendah. voltan.3 LITAR ASAS ELEKTRIK Subtopik ini menjelaskan litar asas elektrik yang menyentuh hukum ohm. Dengan menggunakan hukum ohm kita boleh menentukan nilai arus. litar selari dan litar siri-selari. Daya gerak elektrik dan beza upaya diukur dalam unit volt. Kita juga harus ingat bahawa pengalir yang panjang akan menghasilkan rintangan yang lebih daripada pengalir yang pendek. 1. 1.2. Rintangan yang rendah dalam litar membolehkan pengaliran arus yang tinggi manakala rintangan tinggi membenarkan pengaliran arus yang rendah. litar siri. Simbolnya ialah R. Tenaga keupayaan ini dipanggil daya gerak elektrik.2 Voltan Voltan ialah tenaga keupayaan yang membolehkan arus mengalir dalam litar. 1. Daya gerak elektrik memberi tekanan berbentuk medan elektrik hingga menyebabkan arus mengalir melalui beban dalam litar. . Jumlah pengaliran arus dalam litar adalah bergantung kepada nilai rintang yang terdapat pada litar tersebut. Unit bagi rintangan ialah ohm (Ÿ).3.4 X TOPIK 1 ASAS ARUS TERUS AKTIVITI 1.1 Hukum Ohm Hukum diperkenalkan oleh George Simon Ohm. Beliau merupakan seorang ahli fizik Jerman. rintang dan kuasa dalam sesuatu litar arus terus.

TOPIK 1 ASAS ARUS TERUS W 5 Takrif Hukum Ohm Hukum Ohm menyatakan bahawa arus (I) yang mengalir melalui beban dalam litar adalah berkadar terus dengan voltan (V) manakala berkadar songsang dengan rintang (R) beban. Penyelesaian: V=I u R = 2 A u 100 : = 200 V Untuk menentukan arus (I) tutup pada huruf I. kaedah berikut boleh digunakan. Untuk menentukan nilai voltan (V) tutup pada huruf V. I V R Arus yang mengalir dalam litar Voltan dalam litar Rintangan dalam litar Untuk memudahkan menghafal formula Hukum Ohm. Maka V = IuR . apabila arus yang mengalir melalui perintang ialah 2 A. Maka I = V R V I R . Hukum Ohm dirumuskan sebagai V = I u R. V I R Contoh: Kira jumlah voltan yang susut pada perintang 100 .

Ini menyebabkan arus yang mengalir dalam litar tersebut adalah sama pada setiap titik..6 X TOPIK 1 ASAS ARUS TERUS Contoh: Kira nilai arus yang mengalir melalui perintang 20. jumlah voltan yang susut adalah bersamaan: Vj = V1 + V2 .2 Litar Siri Litar siri ialah keadaan beberapa perintang disambung secara sederet antara satu sama lain. Maka R = V I V I R Contoh: Jika punca bekalan adalah 12 V. Berapakah nilai rintangan tersebut? Penyelesaian: R V I 12V 2A 6: 1...3. Oleh itu. Penyelesaian: I= V R 10V = 20 = 1 A 2 Untuk menentukan nilai rintangan (R) tutup pada huruf I. + Vn Contoh litar siri adalah seperti di Rajah 1. arus yang mengalir melalui perintang ialah 2 A..3. ... jika voltan yang susut pada perintang tersebut adalah 10 V.

Penyelesaian: Diberi: R1 = 30 : (i) RJ R1  R2 30:  70: 100: R 2 = 70 : VS = 20 V Jumlah rintangan bersamaan: (ii) Arus yang mengalir dalam litar: I V R 20V 100: 0.3: Litar siri Contoh: Rajah 1.2 A Voltan yang susut di R2 VR2 = = = I u R2 0.2 A u 30 6V . Arus yang mengalir dalam litar. dan Voltan susut merentas R1 dan R2. Hitungkan nilai: (a) (b) (c) Jumlah rintangan.3 menunjukkan sebuah litar perintang disambung sesiri.TOPIK 1 ASAS ARUS TERUS W 7 Rajah 1.2 A u 70 14 V (iii) Voltan susut di R1 VR1 = = = I u R1 0.

VS = 20V. R2 = 120. maka VR1 adalah.4.4: Susutan voltan di litar pembahagi voltan Merujuk kepada Rajah 1. dan R3 = 220. Di mana R1 = 100.3 1. jumlah rintangan dan voltan yang susut pada setiap perintang. . VR1 = VS × R1 RJ R J = R1 + R 2 (iii) (iv) gantikan RJ = R1 + R2 ke dalam persamaan (iii). Kira nilai arus dalam litar. VR1 boleh ditentukan melalui terbitan berikut: VR1 = I u R1 di mana (i) I= VS RJ (ii) gantikan persamaan (ii) ke dalam persamaan (i).8 X TOPIK 1 ASAS ARUS TERUS AKTIVITI 1. 2. Pembahagi Voltan Litar sesiri boleh digunakan sebagai pembahagi voltan dalam litar elektronik. Rajah 1. Lukiskan sebuah litar siri yang mengandungi 3 buah perintang.

5.TOPIK 1 ASAS ARUS TERUS W 9 Contoh: § R1 · VR1 = ¨ ¸ × VS © R1 + R 2 ¹ Rajah 1. hitungkan voltan yang susut merentas R1 jika VS bersamaan dengan 15 V.5V . Penyelesaian: § R1 · VR1 = ¨ ¸ × VS © R1 + R 2 ¹ 2K § · =¨ ¸ ×15V 2K +10K ¹ © = 2.5: Litar pembahagi voltan Merujuk kepada Rajah 1.

I n Contoh litar selari adalah seperti di Rajah 1.6: Litar selari Contoh: Rajah 1.10 X TOPIK 1 ASAS ARUS TERUS 1.. Rajah 1.6.3 Litar Selari Litar selari ialah beberapa perintang disambungkan merentasi punca bekalan. nilai voltan susut merentasi perintang adalah sama bagi setiap perintang. jumlah arus dalam litar bersamaan: I j = I1 + I 2 ... Penyelesaian: Diberi VS = 10 V.. Jumlah arus.. Oleh itu. Dalam sambungan litar selari..3. R 2 = 6: (i) Jumlah rintangan bersamaan: 1 1 1 = + R J R1 R 2 1 1 + 3 6 1 3 = : RJ 6 = . Kira: (a) (b) (c) Jumlah rintangan.6 merupakan sebuah litar perintang yang disambungkan secara selari. R1 = 3:. dan Arus pada setiap cabang.

VS = 20V. di mana R1 = 100 Ÿ. jumlah rintangan dan arus yang mengalir pada setiap cabang perintang. 2.33A (iv) Arus pada setiap cabang kedua: I R2 = = VS R2 10V 6 = 1. dan R3 = 220 Ÿ. voltan dan rintangan dalam litar. Kira nilai arus dalam litar.4 1. Lukis sebuah litar selari yang mengandungi 3 buah perintang. 1. R2 = 120 Ÿ. kita perlu memahami konsep dan ciri-ciri litar perintang siri dan selari.66A AKTIVITI 1. Sebelum kita mengira nilai arus. .3.4 Litar Siri-Selari Litar sambungan siri-selari merupakan gabungan daripda litar siri dan selari.TOPIK 1 ASAS ARUS TERUS W 11 Oleh itu. jumlah rintangan (RJ) adalah: RJ = 2 (ii) Jumlah arus bersamaan: IJ = = VS R1 10V 2 = 5A (iii) Arus pada setiap cabang pertama: I R1 = = VS R1 10V 3 = 3.

7. R2 = 40 Ÿ. Kira: (a) (b) (c) Jumlah rintangan dalam litar.7. R1 = 24 Ÿ. Arus IJ akan mengalir melalui R1 dan akan berbahagi dititik A menghasilkan I1 dan I2.7: Litar siri-selari Merujuk kepada Rajah 1. Bagi menentukan arus I1 adalah bersamaan dengan: (i) (ii) I R2 = VAB R2 Di mana VAB = I J u R AB Gantikan persamaan (ii) ke dalam persamaan (i). R2 dan R3 adalah bersambung secara selari manakala R1 bersambung sesiri dengan perintang R2 dan R3.12 X TOPIK 1 ASAS ARUS TERUS Rajah 1. R3 = 60 Ÿ. Jika VS = 30V. Jumlah arus IJ dalam litar Voltan pada titik AB . Maka IR2 bersamaan: I R2 = I J × R AB R2 I R2 § R 2 + R3 · ¨ ¸ ¨ ¸ = ¨ R 2 + R 3 ¸ IJ ¨ ¸ ¨ ¸ ¨R ¸ © 2 ¹ Contoh: Merujuk kepada Rajah 1.

Maka. Penyelesaian: (i) Kira nilai rintangan titik AB.TOPIK 1 ASAS ARUS TERUS W 13 (d) Arus pada I1 dan I2. RJ bersamaan. R J = R1 + R AB = 24: + 24: = 48: (ii) Jumlah arus dalam litar. IJ = = VS RJ 30V 40Ÿ = 0.375A 40Ÿ .625A (iii) Voltan merentas titik AB VAB = I J u R AB = 0. RAB RAB RAB R2 R3 R2  R3 40: u 60: 40:  60: 24: Oleh itu.625 A u 24: = 15V (iv) x Arus I1 I1 = = VAB R2 15V = 0.

Arus I1 dan I2. Hukum Ohm mengatakan bahawa arus adalah berkadar terus dengan nilai voltan tetapi berkadar songsang dengan rintangan. Penebat mempunyai rintangan yang tinggi. Pengalir yang baik mempunyai kurang daripada 3 elektron valansi di orbit valansinya.+ In... R3 = 90:.....6......25A 60Ÿ AKTIVITI 1. Arus dalam litar sesiri adalah sama pada setiap titik. R2 = 60:.... jika IJ = 2 A... Ampere Elektron valansi Ohm (:) Voltan . Kira: (a) (b) (c) Jumlah rintangan dalam litar. Jumlah voltan VS. R1 = 18:. Arus dalam litar selari bersamaan IJ = I1 + I2 + .+ Vn.5 Berpandukan Rajah 1... Susutan voltan litar sesiri adalah VJ = V1 + V2 + ..14 X TOPIK 1 ASAS ARUS TERUS x Arus I2 I2 = VAB 15V R3 = = 0..

TOPIK 1 ASAS ARUS TERUS W 15 Abd. Teknologi elektrik. Bab 4: Litar-Litar Dan Kuantiti Elektrik. (1989). . Grob. Bhd. Bab 3: Pengalir dan Penebat. Samad Hj Hanif & Mohd Nazi Hj Mustafa. Kuala Lumpur: Pustaka Sistem Pelajar Sdn. Bab 3: Series Circuits. Basic Electronics. B. Singapore: McGraw-Hill Book Company. Bab 4: Parallel Circuits. Bab 5: Series-Parallel Circuits. (1987). Bab 2: OhmÊs Law.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful