Topik

X

1
1. 2. 3. 4. 5. 6.

Asas Arus Terus

HASIL PEMBELAJARAN
Di akhir topik ini, anda seharusnya dapat: Menyenaraikan sifat-sifat pengalir dan penebat; Mengenal pasti unit dan simbol kuantiti elektrik; Mengenal pasti kod warna dan simbol perintang; Mengenal pasti ciri-ciri litar siri, selari dan siri selari; Menyatakan jumlah rintangan, arus, voltan dan kuasa dalam litar siri, selari dan siri selari; dan Mentakrifkan hukum Ohm.

X PENGENALAN
Litar elektronik memerlukan voltan arus terus untuk berfungsi. Arus terus merupakan arus yang mengalir dalam satu arah sahaja. Contoh bekalan arus terus ialah sel kering. Sebuah sel kering dapat membekalkan voltan arus terus sebanyak 1.5V. Sebuah litar asas arus terus, biasanya terdiri daripada bekalan voltan arus terus, suis, pengalir dan beban. Beban pada litar asas arus terus boleh terdiri dari perintang atau lampu. Rajah 1.1 menunjukkan sebuah litar asas arus terus.

Rajah 1.1: Litar Asas Arus Terus

Rajah 1. Biasanya.2 menunjukkan struktur atom kuprum. pengalir terdiri daripada logam. Jadual 1. Oleh itu.1. jelas menunjukkan bahawa pengalir yang baik seperti emas.1 SIFAT-SIFAT PENGALIR DAN PENEBAT Pengalir adalah bahan yang boleh membenarkan pengaliran arus elektrik melaluinya dengan mudah.1.1: Contoh Elemen Pengalir Kumpulan Pengalir Elemen Emas Perak Kuprum Besi Aluminium Simbol Au Ag Cu Fe Al Bilangan Atom 79 47 29 26 13 Elektron valansi +1 +1 +1 +2 +3 Sumber: Basic Electronicsi. Rajah 1.2 X TOPIK 1 ASAS ARUS TERUS 1. elektron valansi ini mudah digerakkan dari satu atom ke atom yang lain. pengalir mempunyai rintangan yang amat rendah dan kealiran yang sangat baik. (1987) Daripada Jadual 1. Oleh yang demikian. Contoh bahan pengalir adalah seperti di Jadual 1. Pengalir yang baik biasanya mempunyai elektron valansi kurang daripada 4 elektronnya. perak dan kupram mempunyai elektron valansi +1 .2: Struktur atom kuprum .

kuasa. Penebat diguna sebagai pelindung pengalir. Unit pengukuran arus elektrik ialah ampere (A). Ini boleh mengelakkan pengalir daripada memintas sesama sendiri. getah.1 1. Contoh: Kira jumlah cas apabila arus elektrik 2A mengalir dalam masa 5 saat. Q=It = 2A u 5s = 10 coulomb . Keadaan ini menyebabkan penebat mempunyai rintangan yang sangat tinggi dan ini menyebabkan tiada arus elektrik dapat mengalir melaluinya. 1. Q ialah cas elektrik dan t ialah masa dalam saat. satu coulomb(Q) cas bersamaan dengan 6. I adalah mengaliran arus. Di sini. mika.2. Contoh penebat ialah kaca. 1. seramik. 2.2 KUANTITI ELEKTRIK Kuantiti yang diukur dalam elektrik ialah cas.TOPIK 1 ASAS ARUS TERUS W 3 Penebat ialah bahan yang menghalang pengaliran arus elektrik melaluinya. AKTIVITI 1. Satu ampere bersamaan satu coulomb cas elektrik yang bergerak melalui satu titik dalam satu saat.1 Arus Arus elektrik ialah pergerakan elektron bebas di antara atom-atom. Biasanya penebat mempunyai 8 elektron valansi. Berapakah elektron valansi bagi pengalir? Mengapa penebat digunakan sebagai pelindung pengalir? Bincangkan. Formula untuk menentukan cas ialah I= Q t Di sini. plastik dan kayu. voltan dan rintangan. arus. Penebat boleh dikelaskan sebagai unsur bukan logam. Ini menyebabkan atom tersebut stabil dan elektronnya susah digerakkan dari orbit valansi. Simbol arus ialah I dan unitnya adalah ampere (A).25 u 1018 elektron.

rintang dan kuasa dalam sesuatu litar arus terus. Unit bagi rintangan ialah ohm (Ÿ). 1. 1. . Daya gerak elektrik dan beza upaya diukur dalam unit volt. Simbolnya adalah V. Beliau merupakan seorang ahli fizik Jerman. Dengan menggunakan hukum ohm kita boleh menentukan nilai arus.2. Daya gerak elektrik memberi tekanan berbentuk medan elektrik hingga menyebabkan arus mengalir melalui beban dalam litar.2.3.1 Hukum Ohm Hukum diperkenalkan oleh George Simon Ohm. 1.3 LITAR ASAS ELEKTRIK Subtopik ini menjelaskan litar asas elektrik yang menyentuh hukum ohm. Tenaga keupayaan ini dipanggil daya gerak elektrik.4 X TOPIK 1 ASAS ARUS TERUS AKTIVITI 1. voltan. Jumlah pengaliran arus dalam litar adalah bergantung kepada nilai rintang yang terdapat pada litar tersebut. litar siri.2 Berapakah nilai arus yang akan dihasilkan jika cas sebanyak 20 coulomb mengalir melalui satu titik dalam masa 5 saat? 1. litar selari dan litar siri-selari.3 Rintangan Rintangan merupakan kuantiti yang menghadkan pengaliran arus elektrik dalam sesuatu litar.2 Voltan Voltan ialah tenaga keupayaan yang membolehkan arus mengalir dalam litar. Kita juga harus ingat bahawa pengalir yang panjang akan menghasilkan rintangan yang lebih daripada pengalir yang pendek. Simbolnya ialah R. Arus akan mengalir dari titik tekanan tinggi ke titik tekanan rendah. Rintangan yang rendah dalam litar membolehkan pengaliran arus yang tinggi manakala rintangan tinggi membenarkan pengaliran arus yang rendah.

kaedah berikut boleh digunakan. Hukum Ohm dirumuskan sebagai V = I u R. Penyelesaian: V=I u R = 2 A u 100 : = 200 V Untuk menentukan arus (I) tutup pada huruf I. V I R Contoh: Kira jumlah voltan yang susut pada perintang 100 . apabila arus yang mengalir melalui perintang ialah 2 A. Maka V = IuR . Untuk menentukan nilai voltan (V) tutup pada huruf V. I V R Arus yang mengalir dalam litar Voltan dalam litar Rintangan dalam litar Untuk memudahkan menghafal formula Hukum Ohm.TOPIK 1 ASAS ARUS TERUS W 5 Takrif Hukum Ohm Hukum Ohm menyatakan bahawa arus (I) yang mengalir melalui beban dalam litar adalah berkadar terus dengan voltan (V) manakala berkadar songsang dengan rintang (R) beban. Maka I = V R V I R .

jika voltan yang susut pada perintang tersebut adalah 10 V.2 Litar Siri Litar siri ialah keadaan beberapa perintang disambung secara sederet antara satu sama lain. jumlah voltan yang susut adalah bersamaan: Vj = V1 + V2 . Ini menyebabkan arus yang mengalir dalam litar tersebut adalah sama pada setiap titik..6 X TOPIK 1 ASAS ARUS TERUS Contoh: Kira nilai arus yang mengalir melalui perintang 20. Penyelesaian: I= V R 10V = 20 = 1 A 2 Untuk menentukan nilai rintangan (R) tutup pada huruf I.. Berapakah nilai rintangan tersebut? Penyelesaian: R V I 12V 2A 6: 1.3. arus yang mengalir melalui perintang ialah 2 A. + Vn Contoh litar siri adalah seperti di Rajah 1... Maka R = V I V I R Contoh: Jika punca bekalan adalah 12 V.. Oleh itu. .3..

Penyelesaian: Diberi: R1 = 30 : (i) RJ R1  R2 30:  70: 100: R 2 = 70 : VS = 20 V Jumlah rintangan bersamaan: (ii) Arus yang mengalir dalam litar: I V R 20V 100: 0.3: Litar siri Contoh: Rajah 1.TOPIK 1 ASAS ARUS TERUS W 7 Rajah 1.2 A u 30 6V .3 menunjukkan sebuah litar perintang disambung sesiri. Arus yang mengalir dalam litar.2 A u 70 14 V (iii) Voltan susut di R1 VR1 = = = I u R1 0.2 A Voltan yang susut di R2 VR2 = = = I u R2 0. Hitungkan nilai: (a) (b) (c) Jumlah rintangan. dan Voltan susut merentas R1 dan R2.

3 1. Rajah 1. VS = 20V. . VR1 boleh ditentukan melalui terbitan berikut: VR1 = I u R1 di mana (i) I= VS RJ (ii) gantikan persamaan (ii) ke dalam persamaan (i). jumlah rintangan dan voltan yang susut pada setiap perintang. VR1 = VS × R1 RJ R J = R1 + R 2 (iii) (iv) gantikan RJ = R1 + R2 ke dalam persamaan (iii). Kira nilai arus dalam litar. Pembahagi Voltan Litar sesiri boleh digunakan sebagai pembahagi voltan dalam litar elektronik.8 X TOPIK 1 ASAS ARUS TERUS AKTIVITI 1.4: Susutan voltan di litar pembahagi voltan Merujuk kepada Rajah 1. Di mana R1 = 100. 2. dan R3 = 220. maka VR1 adalah.4. R2 = 120. Lukiskan sebuah litar siri yang mengandungi 3 buah perintang.

5. hitungkan voltan yang susut merentas R1 jika VS bersamaan dengan 15 V.5V .5: Litar pembahagi voltan Merujuk kepada Rajah 1. Penyelesaian: § R1 · VR1 = ¨ ¸ × VS © R1 + R 2 ¹ 2K § · =¨ ¸ ×15V 2K +10K ¹ © = 2.TOPIK 1 ASAS ARUS TERUS W 9 Contoh: § R1 · VR1 = ¨ ¸ × VS © R1 + R 2 ¹ Rajah 1.

Oleh itu.10 X TOPIK 1 ASAS ARUS TERUS 1.I n Contoh litar selari adalah seperti di Rajah 1.... Penyelesaian: Diberi VS = 10 V. R 2 = 6: (i) Jumlah rintangan bersamaan: 1 1 1 = + R J R1 R 2 1 1 + 3 6 1 3 = : RJ 6 = . jumlah arus dalam litar bersamaan: I j = I1 + I 2 . Jumlah arus.3 Litar Selari Litar selari ialah beberapa perintang disambungkan merentasi punca bekalan..3.. Dalam sambungan litar selari.6: Litar selari Contoh: Rajah 1.. Rajah 1. Kira: (a) (b) (c) Jumlah rintangan. nilai voltan susut merentasi perintang adalah sama bagi setiap perintang.6.6 merupakan sebuah litar perintang yang disambungkan secara selari. dan Arus pada setiap cabang. R1 = 3:.

voltan dan rintangan dalam litar.3. Lukis sebuah litar selari yang mengandungi 3 buah perintang. VS = 20V. 1. di mana R1 = 100 Ÿ. kita perlu memahami konsep dan ciri-ciri litar perintang siri dan selari.33A (iv) Arus pada setiap cabang kedua: I R2 = = VS R2 10V 6 = 1. jumlah rintangan (RJ) adalah: RJ = 2 (ii) Jumlah arus bersamaan: IJ = = VS R1 10V 2 = 5A (iii) Arus pada setiap cabang pertama: I R1 = = VS R1 10V 3 = 3. jumlah rintangan dan arus yang mengalir pada setiap cabang perintang. dan R3 = 220 Ÿ.4 Litar Siri-Selari Litar sambungan siri-selari merupakan gabungan daripda litar siri dan selari. 2.TOPIK 1 ASAS ARUS TERUS W 11 Oleh itu. R2 = 120 Ÿ. Kira nilai arus dalam litar.4 1. . Sebelum kita mengira nilai arus.66A AKTIVITI 1.

Kira: (a) (b) (c) Jumlah rintangan dalam litar.7.7. Arus IJ akan mengalir melalui R1 dan akan berbahagi dititik A menghasilkan I1 dan I2.12 X TOPIK 1 ASAS ARUS TERUS Rajah 1. R3 = 60 Ÿ.7: Litar siri-selari Merujuk kepada Rajah 1. R2 = 40 Ÿ. R2 dan R3 adalah bersambung secara selari manakala R1 bersambung sesiri dengan perintang R2 dan R3. Jumlah arus IJ dalam litar Voltan pada titik AB . Jika VS = 30V. Maka IR2 bersamaan: I R2 = I J × R AB R2 I R2 § R 2 + R3 · ¨ ¸ ¨ ¸ = ¨ R 2 + R 3 ¸ IJ ¨ ¸ ¨ ¸ ¨R ¸ © 2 ¹ Contoh: Merujuk kepada Rajah 1. Bagi menentukan arus I1 adalah bersamaan dengan: (i) (ii) I R2 = VAB R2 Di mana VAB = I J u R AB Gantikan persamaan (ii) ke dalam persamaan (i). R1 = 24 Ÿ.

Maka. IJ = = VS RJ 30V 40Ÿ = 0. R J = R1 + R AB = 24: + 24: = 48: (ii) Jumlah arus dalam litar.375A 40Ÿ . Penyelesaian: (i) Kira nilai rintangan titik AB.625A (iii) Voltan merentas titik AB VAB = I J u R AB = 0. RJ bersamaan. RAB RAB RAB R2 R3 R2  R3 40: u 60: 40:  60: 24: Oleh itu.TOPIK 1 ASAS ARUS TERUS W 13 (d) Arus pada I1 dan I2.625 A u 24: = 15V (iv) x Arus I1 I1 = = VAB R2 15V = 0.

.. Kira: (a) (b) (c) Jumlah rintangan dalam litar. jika IJ = 2 A..+ In. Penebat mempunyai rintangan yang tinggi.25A 60Ÿ AKTIVITI 1. R1 = 18:.. Ampere Elektron valansi Ohm (:) Voltan ....6. R2 = 60:. Arus dalam litar selari bersamaan IJ = I1 + I2 + .+ Vn. R3 = 90:... Arus dalam litar sesiri adalah sama pada setiap titik.... Pengalir yang baik mempunyai kurang daripada 3 elektron valansi di orbit valansinya.5 Berpandukan Rajah 1.. Hukum Ohm mengatakan bahawa arus adalah berkadar terus dengan nilai voltan tetapi berkadar songsang dengan rintangan. Susutan voltan litar sesiri adalah VJ = V1 + V2 + ...14 X TOPIK 1 ASAS ARUS TERUS x Arus I2 I2 = VAB 15V R3 = = 0... Arus I1 dan I2.... Jumlah voltan VS.

Bab 3: Series Circuits. Kuala Lumpur: Pustaka Sistem Pelajar Sdn. Teknologi elektrik. Grob. Basic Electronics. Bhd. Singapore: McGraw-Hill Book Company.TOPIK 1 ASAS ARUS TERUS W 15 Abd. Samad Hj Hanif & Mohd Nazi Hj Mustafa. Bab 4: Litar-Litar Dan Kuantiti Elektrik. Bab 4: Parallel Circuits. Bab 3: Pengalir dan Penebat. (1989). . Bab 5: Series-Parallel Circuits. (1987). B. Bab 2: OhmÊs Law.