Topik

X

1
1. 2. 3. 4. 5. 6.

Asas Arus Terus

HASIL PEMBELAJARAN
Di akhir topik ini, anda seharusnya dapat: Menyenaraikan sifat-sifat pengalir dan penebat; Mengenal pasti unit dan simbol kuantiti elektrik; Mengenal pasti kod warna dan simbol perintang; Mengenal pasti ciri-ciri litar siri, selari dan siri selari; Menyatakan jumlah rintangan, arus, voltan dan kuasa dalam litar siri, selari dan siri selari; dan Mentakrifkan hukum Ohm.

X PENGENALAN
Litar elektronik memerlukan voltan arus terus untuk berfungsi. Arus terus merupakan arus yang mengalir dalam satu arah sahaja. Contoh bekalan arus terus ialah sel kering. Sebuah sel kering dapat membekalkan voltan arus terus sebanyak 1.5V. Sebuah litar asas arus terus, biasanya terdiri daripada bekalan voltan arus terus, suis, pengalir dan beban. Beban pada litar asas arus terus boleh terdiri dari perintang atau lampu. Rajah 1.1 menunjukkan sebuah litar asas arus terus.

Rajah 1.1: Litar Asas Arus Terus

Biasanya. Contoh bahan pengalir adalah seperti di Jadual 1. jelas menunjukkan bahawa pengalir yang baik seperti emas. elektron valansi ini mudah digerakkan dari satu atom ke atom yang lain. Jadual 1.1.2: Struktur atom kuprum .2 menunjukkan struktur atom kuprum. Rajah 1. (1987) Daripada Jadual 1. Oleh yang demikian. perak dan kupram mempunyai elektron valansi +1 .1 SIFAT-SIFAT PENGALIR DAN PENEBAT Pengalir adalah bahan yang boleh membenarkan pengaliran arus elektrik melaluinya dengan mudah. Pengalir yang baik biasanya mempunyai elektron valansi kurang daripada 4 elektronnya. pengalir mempunyai rintangan yang amat rendah dan kealiran yang sangat baik.2 X TOPIK 1 ASAS ARUS TERUS 1.1. Rajah 1. pengalir terdiri daripada logam. Oleh itu.1: Contoh Elemen Pengalir Kumpulan Pengalir Elemen Emas Perak Kuprum Besi Aluminium Simbol Au Ag Cu Fe Al Bilangan Atom 79 47 29 26 13 Elektron valansi +1 +1 +1 +2 +3 Sumber: Basic Electronicsi.

AKTIVITI 1. kuasa. Biasanya penebat mempunyai 8 elektron valansi. seramik. Ini menyebabkan atom tersebut stabil dan elektronnya susah digerakkan dari orbit valansi. Contoh: Kira jumlah cas apabila arus elektrik 2A mengalir dalam masa 5 saat. mika. Formula untuk menentukan cas ialah I= Q t Di sini. Di sini. 1.2.TOPIK 1 ASAS ARUS TERUS W 3 Penebat ialah bahan yang menghalang pengaliran arus elektrik melaluinya.1 Arus Arus elektrik ialah pergerakan elektron bebas di antara atom-atom. Ini boleh mengelakkan pengalir daripada memintas sesama sendiri. I adalah mengaliran arus. satu coulomb(Q) cas bersamaan dengan 6.2 KUANTITI ELEKTRIK Kuantiti yang diukur dalam elektrik ialah cas. plastik dan kayu. Unit pengukuran arus elektrik ialah ampere (A). Satu ampere bersamaan satu coulomb cas elektrik yang bergerak melalui satu titik dalam satu saat. Simbol arus ialah I dan unitnya adalah ampere (A). Q ialah cas elektrik dan t ialah masa dalam saat. Berapakah elektron valansi bagi pengalir? Mengapa penebat digunakan sebagai pelindung pengalir? Bincangkan.25 u 1018 elektron. voltan dan rintangan. Contoh penebat ialah kaca. Keadaan ini menyebabkan penebat mempunyai rintangan yang sangat tinggi dan ini menyebabkan tiada arus elektrik dapat mengalir melaluinya. Q=It = 2A u 5s = 10 coulomb . 1. Penebat diguna sebagai pelindung pengalir. getah. Penebat boleh dikelaskan sebagai unsur bukan logam. 2.1 1. arus.

Rintangan yang rendah dalam litar membolehkan pengaliran arus yang tinggi manakala rintangan tinggi membenarkan pengaliran arus yang rendah. 1. Unit bagi rintangan ialah ohm (Ÿ). litar siri. Beliau merupakan seorang ahli fizik Jerman.2 Voltan Voltan ialah tenaga keupayaan yang membolehkan arus mengalir dalam litar. Kita juga harus ingat bahawa pengalir yang panjang akan menghasilkan rintangan yang lebih daripada pengalir yang pendek. 1.3.2.3 LITAR ASAS ELEKTRIK Subtopik ini menjelaskan litar asas elektrik yang menyentuh hukum ohm.4 X TOPIK 1 ASAS ARUS TERUS AKTIVITI 1. Simbolnya adalah V. Arus akan mengalir dari titik tekanan tinggi ke titik tekanan rendah.2. Tenaga keupayaan ini dipanggil daya gerak elektrik. . litar selari dan litar siri-selari. Daya gerak elektrik dan beza upaya diukur dalam unit volt.2 Berapakah nilai arus yang akan dihasilkan jika cas sebanyak 20 coulomb mengalir melalui satu titik dalam masa 5 saat? 1. 1. Daya gerak elektrik memberi tekanan berbentuk medan elektrik hingga menyebabkan arus mengalir melalui beban dalam litar. voltan. rintang dan kuasa dalam sesuatu litar arus terus. Dengan menggunakan hukum ohm kita boleh menentukan nilai arus. Simbolnya ialah R.3 Rintangan Rintangan merupakan kuantiti yang menghadkan pengaliran arus elektrik dalam sesuatu litar.1 Hukum Ohm Hukum diperkenalkan oleh George Simon Ohm. Jumlah pengaliran arus dalam litar adalah bergantung kepada nilai rintang yang terdapat pada litar tersebut.

V I R Contoh: Kira jumlah voltan yang susut pada perintang 100 . Penyelesaian: V=I u R = 2 A u 100 : = 200 V Untuk menentukan arus (I) tutup pada huruf I. apabila arus yang mengalir melalui perintang ialah 2 A. Hukum Ohm dirumuskan sebagai V = I u R. Maka V = IuR . I V R Arus yang mengalir dalam litar Voltan dalam litar Rintangan dalam litar Untuk memudahkan menghafal formula Hukum Ohm. Maka I = V R V I R .TOPIK 1 ASAS ARUS TERUS W 5 Takrif Hukum Ohm Hukum Ohm menyatakan bahawa arus (I) yang mengalir melalui beban dalam litar adalah berkadar terus dengan voltan (V) manakala berkadar songsang dengan rintang (R) beban. kaedah berikut boleh digunakan. Untuk menentukan nilai voltan (V) tutup pada huruf V.

. ..2 Litar Siri Litar siri ialah keadaan beberapa perintang disambung secara sederet antara satu sama lain.. jumlah voltan yang susut adalah bersamaan: Vj = V1 + V2 .. Ini menyebabkan arus yang mengalir dalam litar tersebut adalah sama pada setiap titik. arus yang mengalir melalui perintang ialah 2 A.3.. jika voltan yang susut pada perintang tersebut adalah 10 V.6 X TOPIK 1 ASAS ARUS TERUS Contoh: Kira nilai arus yang mengalir melalui perintang 20. Oleh itu. + Vn Contoh litar siri adalah seperti di Rajah 1.3. Maka R = V I V I R Contoh: Jika punca bekalan adalah 12 V.. Berapakah nilai rintangan tersebut? Penyelesaian: R V I 12V 2A 6: 1. Penyelesaian: I= V R 10V = 20 = 1 A 2 Untuk menentukan nilai rintangan (R) tutup pada huruf I.

3: Litar siri Contoh: Rajah 1.TOPIK 1 ASAS ARUS TERUS W 7 Rajah 1.3 menunjukkan sebuah litar perintang disambung sesiri. Arus yang mengalir dalam litar.2 A Voltan yang susut di R2 VR2 = = = I u R2 0. dan Voltan susut merentas R1 dan R2. Penyelesaian: Diberi: R1 = 30 : (i) RJ R1  R2 30:  70: 100: R 2 = 70 : VS = 20 V Jumlah rintangan bersamaan: (ii) Arus yang mengalir dalam litar: I V R 20V 100: 0.2 A u 70 14 V (iii) Voltan susut di R1 VR1 = = = I u R1 0.2 A u 30 6V . Hitungkan nilai: (a) (b) (c) Jumlah rintangan.

3 1. jumlah rintangan dan voltan yang susut pada setiap perintang. VR1 = VS × R1 RJ R J = R1 + R 2 (iii) (iv) gantikan RJ = R1 + R2 ke dalam persamaan (iii). Di mana R1 = 100.8 X TOPIK 1 ASAS ARUS TERUS AKTIVITI 1. Lukiskan sebuah litar siri yang mengandungi 3 buah perintang. VS = 20V. VR1 boleh ditentukan melalui terbitan berikut: VR1 = I u R1 di mana (i) I= VS RJ (ii) gantikan persamaan (ii) ke dalam persamaan (i). .4. Rajah 1. R2 = 120. maka VR1 adalah. Pembahagi Voltan Litar sesiri boleh digunakan sebagai pembahagi voltan dalam litar elektronik. Kira nilai arus dalam litar. 2.4: Susutan voltan di litar pembahagi voltan Merujuk kepada Rajah 1. dan R3 = 220.

5V . Penyelesaian: § R1 · VR1 = ¨ ¸ × VS © R1 + R 2 ¹ 2K § · =¨ ¸ ×15V 2K +10K ¹ © = 2.5: Litar pembahagi voltan Merujuk kepada Rajah 1. hitungkan voltan yang susut merentas R1 jika VS bersamaan dengan 15 V.TOPIK 1 ASAS ARUS TERUS W 9 Contoh: § R1 · VR1 = ¨ ¸ × VS © R1 + R 2 ¹ Rajah 1.5.

R 2 = 6: (i) Jumlah rintangan bersamaan: 1 1 1 = + R J R1 R 2 1 1 + 3 6 1 3 = : RJ 6 = . Jumlah arus..I n Contoh litar selari adalah seperti di Rajah 1. jumlah arus dalam litar bersamaan: I j = I1 + I 2 .6. Dalam sambungan litar selari. R1 = 3:.3. Kira: (a) (b) (c) Jumlah rintangan.. nilai voltan susut merentasi perintang adalah sama bagi setiap perintang..10 X TOPIK 1 ASAS ARUS TERUS 1..6: Litar selari Contoh: Rajah 1. Oleh itu.3 Litar Selari Litar selari ialah beberapa perintang disambungkan merentasi punca bekalan. dan Arus pada setiap cabang.. Penyelesaian: Diberi VS = 10 V.. Rajah 1.6 merupakan sebuah litar perintang yang disambungkan secara selari.

di mana R1 = 100 Ÿ. .66A AKTIVITI 1.4 1.4 Litar Siri-Selari Litar sambungan siri-selari merupakan gabungan daripda litar siri dan selari. Sebelum kita mengira nilai arus. VS = 20V. 2. jumlah rintangan (RJ) adalah: RJ = 2 (ii) Jumlah arus bersamaan: IJ = = VS R1 10V 2 = 5A (iii) Arus pada setiap cabang pertama: I R1 = = VS R1 10V 3 = 3. kita perlu memahami konsep dan ciri-ciri litar perintang siri dan selari.33A (iv) Arus pada setiap cabang kedua: I R2 = = VS R2 10V 6 = 1. R2 = 120 Ÿ. Kira nilai arus dalam litar. dan R3 = 220 Ÿ. voltan dan rintangan dalam litar. 1. jumlah rintangan dan arus yang mengalir pada setiap cabang perintang. Lukis sebuah litar selari yang mengandungi 3 buah perintang.TOPIK 1 ASAS ARUS TERUS W 11 Oleh itu.3.

Jika VS = 30V. Maka IR2 bersamaan: I R2 = I J × R AB R2 I R2 § R 2 + R3 · ¨ ¸ ¨ ¸ = ¨ R 2 + R 3 ¸ IJ ¨ ¸ ¨ ¸ ¨R ¸ © 2 ¹ Contoh: Merujuk kepada Rajah 1.7: Litar siri-selari Merujuk kepada Rajah 1. R2 = 40 Ÿ. Arus IJ akan mengalir melalui R1 dan akan berbahagi dititik A menghasilkan I1 dan I2. Kira: (a) (b) (c) Jumlah rintangan dalam litar. Jumlah arus IJ dalam litar Voltan pada titik AB . R2 dan R3 adalah bersambung secara selari manakala R1 bersambung sesiri dengan perintang R2 dan R3. Bagi menentukan arus I1 adalah bersamaan dengan: (i) (ii) I R2 = VAB R2 Di mana VAB = I J u R AB Gantikan persamaan (ii) ke dalam persamaan (i).12 X TOPIK 1 ASAS ARUS TERUS Rajah 1. R1 = 24 Ÿ.7.7. R3 = 60 Ÿ.

375A 40Ÿ . R J = R1 + R AB = 24: + 24: = 48: (ii) Jumlah arus dalam litar. RAB RAB RAB R2 R3 R2  R3 40: u 60: 40:  60: 24: Oleh itu.625 A u 24: = 15V (iv) x Arus I1 I1 = = VAB R2 15V = 0. Penyelesaian: (i) Kira nilai rintangan titik AB.TOPIK 1 ASAS ARUS TERUS W 13 (d) Arus pada I1 dan I2. RJ bersamaan. Maka. IJ = = VS RJ 30V 40Ÿ = 0.625A (iii) Voltan merentas titik AB VAB = I J u R AB = 0.

.... Ampere Elektron valansi Ohm (:) Voltan .. R2 = 60:..14 X TOPIK 1 ASAS ARUS TERUS x Arus I2 I2 = VAB 15V R3 = = 0.... Hukum Ohm mengatakan bahawa arus adalah berkadar terus dengan nilai voltan tetapi berkadar songsang dengan rintangan..6.. Arus dalam litar selari bersamaan IJ = I1 + I2 + .. jika IJ = 2 A.+ Vn.. Pengalir yang baik mempunyai kurang daripada 3 elektron valansi di orbit valansinya.. Susutan voltan litar sesiri adalah VJ = V1 + V2 + . Kira: (a) (b) (c) Jumlah rintangan dalam litar. R1 = 18:.. Penebat mempunyai rintangan yang tinggi.. Arus dalam litar sesiri adalah sama pada setiap titik.+ In. Jumlah voltan VS. Arus I1 dan I2. R3 = 90:....25A 60Ÿ AKTIVITI 1..5 Berpandukan Rajah 1.

(1989). . Teknologi elektrik. Bab 3: Pengalir dan Penebat. Bab 2: OhmÊs Law. (1987). Bab 4: Litar-Litar Dan Kuantiti Elektrik. Singapore: McGraw-Hill Book Company. Basic Electronics. Grob. Bab 4: Parallel Circuits. Bab 3: Series Circuits. Bhd. Kuala Lumpur: Pustaka Sistem Pelajar Sdn. Bab 5: Series-Parallel Circuits. Samad Hj Hanif & Mohd Nazi Hj Mustafa. B.TOPIK 1 ASAS ARUS TERUS W 15 Abd.