Topik

X

1
1. 2. 3. 4. 5. 6.

Asas Arus Terus

HASIL PEMBELAJARAN
Di akhir topik ini, anda seharusnya dapat: Menyenaraikan sifat-sifat pengalir dan penebat; Mengenal pasti unit dan simbol kuantiti elektrik; Mengenal pasti kod warna dan simbol perintang; Mengenal pasti ciri-ciri litar siri, selari dan siri selari; Menyatakan jumlah rintangan, arus, voltan dan kuasa dalam litar siri, selari dan siri selari; dan Mentakrifkan hukum Ohm.

X PENGENALAN
Litar elektronik memerlukan voltan arus terus untuk berfungsi. Arus terus merupakan arus yang mengalir dalam satu arah sahaja. Contoh bekalan arus terus ialah sel kering. Sebuah sel kering dapat membekalkan voltan arus terus sebanyak 1.5V. Sebuah litar asas arus terus, biasanya terdiri daripada bekalan voltan arus terus, suis, pengalir dan beban. Beban pada litar asas arus terus boleh terdiri dari perintang atau lampu. Rajah 1.1 menunjukkan sebuah litar asas arus terus.

Rajah 1.1: Litar Asas Arus Terus

2 X TOPIK 1 ASAS ARUS TERUS 1. perak dan kupram mempunyai elektron valansi +1 . Pengalir yang baik biasanya mempunyai elektron valansi kurang daripada 4 elektronnya.2: Struktur atom kuprum . Oleh yang demikian. Rajah 1. pengalir terdiri daripada logam.1. pengalir mempunyai rintangan yang amat rendah dan kealiran yang sangat baik.1. elektron valansi ini mudah digerakkan dari satu atom ke atom yang lain.2 menunjukkan struktur atom kuprum. Biasanya. Contoh bahan pengalir adalah seperti di Jadual 1.1: Contoh Elemen Pengalir Kumpulan Pengalir Elemen Emas Perak Kuprum Besi Aluminium Simbol Au Ag Cu Fe Al Bilangan Atom 79 47 29 26 13 Elektron valansi +1 +1 +1 +2 +3 Sumber: Basic Electronicsi. jelas menunjukkan bahawa pengalir yang baik seperti emas. Rajah 1. Oleh itu. Jadual 1.1 SIFAT-SIFAT PENGALIR DAN PENEBAT Pengalir adalah bahan yang boleh membenarkan pengaliran arus elektrik melaluinya dengan mudah. (1987) Daripada Jadual 1.

25 u 1018 elektron. Satu ampere bersamaan satu coulomb cas elektrik yang bergerak melalui satu titik dalam satu saat. plastik dan kayu. getah.TOPIK 1 ASAS ARUS TERUS W 3 Penebat ialah bahan yang menghalang pengaliran arus elektrik melaluinya. Contoh: Kira jumlah cas apabila arus elektrik 2A mengalir dalam masa 5 saat.2. Ini boleh mengelakkan pengalir daripada memintas sesama sendiri. seramik. kuasa. Q ialah cas elektrik dan t ialah masa dalam saat. Biasanya penebat mempunyai 8 elektron valansi. Penebat diguna sebagai pelindung pengalir. Ini menyebabkan atom tersebut stabil dan elektronnya susah digerakkan dari orbit valansi. mika. Penebat boleh dikelaskan sebagai unsur bukan logam.1 Arus Arus elektrik ialah pergerakan elektron bebas di antara atom-atom. I adalah mengaliran arus. Q=It = 2A u 5s = 10 coulomb . Berapakah elektron valansi bagi pengalir? Mengapa penebat digunakan sebagai pelindung pengalir? Bincangkan. Keadaan ini menyebabkan penebat mempunyai rintangan yang sangat tinggi dan ini menyebabkan tiada arus elektrik dapat mengalir melaluinya. Formula untuk menentukan cas ialah I= Q t Di sini. Unit pengukuran arus elektrik ialah ampere (A). Di sini. 2. arus. AKTIVITI 1.1 1. Simbol arus ialah I dan unitnya adalah ampere (A).2 KUANTITI ELEKTRIK Kuantiti yang diukur dalam elektrik ialah cas. voltan dan rintangan. 1. Contoh penebat ialah kaca. 1. satu coulomb(Q) cas bersamaan dengan 6.

Jumlah pengaliran arus dalam litar adalah bergantung kepada nilai rintang yang terdapat pada litar tersebut. Daya gerak elektrik memberi tekanan berbentuk medan elektrik hingga menyebabkan arus mengalir melalui beban dalam litar. rintang dan kuasa dalam sesuatu litar arus terus.2. Beliau merupakan seorang ahli fizik Jerman. Simbolnya adalah V. Kita juga harus ingat bahawa pengalir yang panjang akan menghasilkan rintangan yang lebih daripada pengalir yang pendek.1 Hukum Ohm Hukum diperkenalkan oleh George Simon Ohm. Dengan menggunakan hukum ohm kita boleh menentukan nilai arus.2 Berapakah nilai arus yang akan dihasilkan jika cas sebanyak 20 coulomb mengalir melalui satu titik dalam masa 5 saat? 1. Daya gerak elektrik dan beza upaya diukur dalam unit volt.3 LITAR ASAS ELEKTRIK Subtopik ini menjelaskan litar asas elektrik yang menyentuh hukum ohm.2 Voltan Voltan ialah tenaga keupayaan yang membolehkan arus mengalir dalam litar.2. . Simbolnya ialah R. Tenaga keupayaan ini dipanggil daya gerak elektrik.3.3 Rintangan Rintangan merupakan kuantiti yang menghadkan pengaliran arus elektrik dalam sesuatu litar. litar siri. 1. Unit bagi rintangan ialah ohm (Ÿ). litar selari dan litar siri-selari.4 X TOPIK 1 ASAS ARUS TERUS AKTIVITI 1. Rintangan yang rendah dalam litar membolehkan pengaliran arus yang tinggi manakala rintangan tinggi membenarkan pengaliran arus yang rendah. voltan. 1. 1. Arus akan mengalir dari titik tekanan tinggi ke titik tekanan rendah.

Penyelesaian: V=I u R = 2 A u 100 : = 200 V Untuk menentukan arus (I) tutup pada huruf I. Maka I = V R V I R . Hukum Ohm dirumuskan sebagai V = I u R. Untuk menentukan nilai voltan (V) tutup pada huruf V. I V R Arus yang mengalir dalam litar Voltan dalam litar Rintangan dalam litar Untuk memudahkan menghafal formula Hukum Ohm. apabila arus yang mengalir melalui perintang ialah 2 A. V I R Contoh: Kira jumlah voltan yang susut pada perintang 100 .TOPIK 1 ASAS ARUS TERUS W 5 Takrif Hukum Ohm Hukum Ohm menyatakan bahawa arus (I) yang mengalir melalui beban dalam litar adalah berkadar terus dengan voltan (V) manakala berkadar songsang dengan rintang (R) beban. Maka V = IuR . kaedah berikut boleh digunakan.

..6 X TOPIK 1 ASAS ARUS TERUS Contoh: Kira nilai arus yang mengalir melalui perintang 20. Oleh itu. .2 Litar Siri Litar siri ialah keadaan beberapa perintang disambung secara sederet antara satu sama lain.. Ini menyebabkan arus yang mengalir dalam litar tersebut adalah sama pada setiap titik. jumlah voltan yang susut adalah bersamaan: Vj = V1 + V2 ..3.. Berapakah nilai rintangan tersebut? Penyelesaian: R V I 12V 2A 6: 1.. jika voltan yang susut pada perintang tersebut adalah 10 V. Maka R = V I V I R Contoh: Jika punca bekalan adalah 12 V. arus yang mengalir melalui perintang ialah 2 A. Penyelesaian: I= V R 10V = 20 = 1 A 2 Untuk menentukan nilai rintangan (R) tutup pada huruf I. + Vn Contoh litar siri adalah seperti di Rajah 1.3.

Hitungkan nilai: (a) (b) (c) Jumlah rintangan. Arus yang mengalir dalam litar.2 A u 30 6V .3: Litar siri Contoh: Rajah 1. dan Voltan susut merentas R1 dan R2. Penyelesaian: Diberi: R1 = 30 : (i) RJ R1  R2 30:  70: 100: R 2 = 70 : VS = 20 V Jumlah rintangan bersamaan: (ii) Arus yang mengalir dalam litar: I V R 20V 100: 0.2 A Voltan yang susut di R2 VR2 = = = I u R2 0.3 menunjukkan sebuah litar perintang disambung sesiri.TOPIK 1 ASAS ARUS TERUS W 7 Rajah 1.2 A u 70 14 V (iii) Voltan susut di R1 VR1 = = = I u R1 0.

Rajah 1. dan R3 = 220.4: Susutan voltan di litar pembahagi voltan Merujuk kepada Rajah 1. VR1 = VS × R1 RJ R J = R1 + R 2 (iii) (iv) gantikan RJ = R1 + R2 ke dalam persamaan (iii). Pembahagi Voltan Litar sesiri boleh digunakan sebagai pembahagi voltan dalam litar elektronik.8 X TOPIK 1 ASAS ARUS TERUS AKTIVITI 1. Lukiskan sebuah litar siri yang mengandungi 3 buah perintang. .3 1.4. jumlah rintangan dan voltan yang susut pada setiap perintang. VR1 boleh ditentukan melalui terbitan berikut: VR1 = I u R1 di mana (i) I= VS RJ (ii) gantikan persamaan (ii) ke dalam persamaan (i). 2. R2 = 120. Kira nilai arus dalam litar. maka VR1 adalah. VS = 20V. Di mana R1 = 100.

TOPIK 1 ASAS ARUS TERUS W 9 Contoh: § R1 · VR1 = ¨ ¸ × VS © R1 + R 2 ¹ Rajah 1. Penyelesaian: § R1 · VR1 = ¨ ¸ × VS © R1 + R 2 ¹ 2K § · =¨ ¸ ×15V 2K +10K ¹ © = 2. hitungkan voltan yang susut merentas R1 jika VS bersamaan dengan 15 V.5: Litar pembahagi voltan Merujuk kepada Rajah 1.5V .5.

Kira: (a) (b) (c) Jumlah rintangan. Oleh itu.10 X TOPIK 1 ASAS ARUS TERUS 1.3 Litar Selari Litar selari ialah beberapa perintang disambungkan merentasi punca bekalan. Rajah 1.6: Litar selari Contoh: Rajah 1. dan Arus pada setiap cabang.3.. R 2 = 6: (i) Jumlah rintangan bersamaan: 1 1 1 = + R J R1 R 2 1 1 + 3 6 1 3 = : RJ 6 = . Jumlah arus. nilai voltan susut merentasi perintang adalah sama bagi setiap perintang. Penyelesaian: Diberi VS = 10 V. jumlah arus dalam litar bersamaan: I j = I1 + I 2 .I n Contoh litar selari adalah seperti di Rajah 1..6... R1 = 3:.. Dalam sambungan litar selari..6 merupakan sebuah litar perintang yang disambungkan secara selari.

Sebelum kita mengira nilai arus. Kira nilai arus dalam litar. jumlah rintangan dan arus yang mengalir pada setiap cabang perintang. voltan dan rintangan dalam litar. .4 1. 2. Lukis sebuah litar selari yang mengandungi 3 buah perintang. jumlah rintangan (RJ) adalah: RJ = 2 (ii) Jumlah arus bersamaan: IJ = = VS R1 10V 2 = 5A (iii) Arus pada setiap cabang pertama: I R1 = = VS R1 10V 3 = 3. 1. VS = 20V.33A (iv) Arus pada setiap cabang kedua: I R2 = = VS R2 10V 6 = 1. R2 = 120 Ÿ.3.66A AKTIVITI 1.TOPIK 1 ASAS ARUS TERUS W 11 Oleh itu. kita perlu memahami konsep dan ciri-ciri litar perintang siri dan selari. dan R3 = 220 Ÿ. di mana R1 = 100 Ÿ.4 Litar Siri-Selari Litar sambungan siri-selari merupakan gabungan daripda litar siri dan selari.

R1 = 24 Ÿ. Jumlah arus IJ dalam litar Voltan pada titik AB .7. R2 dan R3 adalah bersambung secara selari manakala R1 bersambung sesiri dengan perintang R2 dan R3. R3 = 60 Ÿ.7. Arus IJ akan mengalir melalui R1 dan akan berbahagi dititik A menghasilkan I1 dan I2. Maka IR2 bersamaan: I R2 = I J × R AB R2 I R2 § R 2 + R3 · ¨ ¸ ¨ ¸ = ¨ R 2 + R 3 ¸ IJ ¨ ¸ ¨ ¸ ¨R ¸ © 2 ¹ Contoh: Merujuk kepada Rajah 1. R2 = 40 Ÿ. Kira: (a) (b) (c) Jumlah rintangan dalam litar.12 X TOPIK 1 ASAS ARUS TERUS Rajah 1.7: Litar siri-selari Merujuk kepada Rajah 1. Jika VS = 30V. Bagi menentukan arus I1 adalah bersamaan dengan: (i) (ii) I R2 = VAB R2 Di mana VAB = I J u R AB Gantikan persamaan (ii) ke dalam persamaan (i).

375A 40Ÿ . IJ = = VS RJ 30V 40Ÿ = 0. RJ bersamaan. Maka. R J = R1 + R AB = 24: + 24: = 48: (ii) Jumlah arus dalam litar.625 A u 24: = 15V (iv) x Arus I1 I1 = = VAB R2 15V = 0.625A (iii) Voltan merentas titik AB VAB = I J u R AB = 0. Penyelesaian: (i) Kira nilai rintangan titik AB.TOPIK 1 ASAS ARUS TERUS W 13 (d) Arus pada I1 dan I2. RAB RAB RAB R2 R3 R2  R3 40: u 60: 40:  60: 24: Oleh itu.

.. R1 = 18:.6... Pengalir yang baik mempunyai kurang daripada 3 elektron valansi di orbit valansinya..14 X TOPIK 1 ASAS ARUS TERUS x Arus I2 I2 = VAB 15V R3 = = 0. Arus dalam litar selari bersamaan IJ = I1 + I2 + .. Hukum Ohm mengatakan bahawa arus adalah berkadar terus dengan nilai voltan tetapi berkadar songsang dengan rintangan.. Penebat mempunyai rintangan yang tinggi. Kira: (a) (b) (c) Jumlah rintangan dalam litar. Arus dalam litar sesiri adalah sama pada setiap titik.5 Berpandukan Rajah 1...+ In. R2 = 60:..+ Vn.. Arus I1 dan I2..... Susutan voltan litar sesiri adalah VJ = V1 + V2 + ...25A 60Ÿ AKTIVITI 1... Jumlah voltan VS. jika IJ = 2 A. R3 = 90:.. Ampere Elektron valansi Ohm (:) Voltan .

TOPIK 1 ASAS ARUS TERUS W 15 Abd. B. Bab 3: Series Circuits. Basic Electronics. Bab 3: Pengalir dan Penebat. Samad Hj Hanif & Mohd Nazi Hj Mustafa. . (1989). Singapore: McGraw-Hill Book Company. (1987). Bab 4: Litar-Litar Dan Kuantiti Elektrik. Bab 2: OhmÊs Law. Kuala Lumpur: Pustaka Sistem Pelajar Sdn. Bab 5: Series-Parallel Circuits. Teknologi elektrik. Bhd. Bab 4: Parallel Circuits. Grob.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful