Topik

X

1
1. 2. 3. 4. 5. 6.

Asas Arus Terus

HASIL PEMBELAJARAN
Di akhir topik ini, anda seharusnya dapat: Menyenaraikan sifat-sifat pengalir dan penebat; Mengenal pasti unit dan simbol kuantiti elektrik; Mengenal pasti kod warna dan simbol perintang; Mengenal pasti ciri-ciri litar siri, selari dan siri selari; Menyatakan jumlah rintangan, arus, voltan dan kuasa dalam litar siri, selari dan siri selari; dan Mentakrifkan hukum Ohm.

X PENGENALAN
Litar elektronik memerlukan voltan arus terus untuk berfungsi. Arus terus merupakan arus yang mengalir dalam satu arah sahaja. Contoh bekalan arus terus ialah sel kering. Sebuah sel kering dapat membekalkan voltan arus terus sebanyak 1.5V. Sebuah litar asas arus terus, biasanya terdiri daripada bekalan voltan arus terus, suis, pengalir dan beban. Beban pada litar asas arus terus boleh terdiri dari perintang atau lampu. Rajah 1.1 menunjukkan sebuah litar asas arus terus.

Rajah 1.1: Litar Asas Arus Terus

1: Contoh Elemen Pengalir Kumpulan Pengalir Elemen Emas Perak Kuprum Besi Aluminium Simbol Au Ag Cu Fe Al Bilangan Atom 79 47 29 26 13 Elektron valansi +1 +1 +1 +2 +3 Sumber: Basic Electronicsi.1 SIFAT-SIFAT PENGALIR DAN PENEBAT Pengalir adalah bahan yang boleh membenarkan pengaliran arus elektrik melaluinya dengan mudah. jelas menunjukkan bahawa pengalir yang baik seperti emas. Jadual 1. (1987) Daripada Jadual 1.2 X TOPIK 1 ASAS ARUS TERUS 1. pengalir mempunyai rintangan yang amat rendah dan kealiran yang sangat baik.2: Struktur atom kuprum . Oleh yang demikian. Pengalir yang baik biasanya mempunyai elektron valansi kurang daripada 4 elektronnya.1. perak dan kupram mempunyai elektron valansi +1 . pengalir terdiri daripada logam. Rajah 1. Contoh bahan pengalir adalah seperti di Jadual 1. Rajah 1.1.2 menunjukkan struktur atom kuprum. Oleh itu. Biasanya. elektron valansi ini mudah digerakkan dari satu atom ke atom yang lain.

getah. Biasanya penebat mempunyai 8 elektron valansi. Unit pengukuran arus elektrik ialah ampere (A). AKTIVITI 1. plastik dan kayu. Ini boleh mengelakkan pengalir daripada memintas sesama sendiri. Ini menyebabkan atom tersebut stabil dan elektronnya susah digerakkan dari orbit valansi. Penebat diguna sebagai pelindung pengalir. I adalah mengaliran arus. Di sini. Berapakah elektron valansi bagi pengalir? Mengapa penebat digunakan sebagai pelindung pengalir? Bincangkan. mika. Q ialah cas elektrik dan t ialah masa dalam saat. 1. kuasa.25 u 1018 elektron. Simbol arus ialah I dan unitnya adalah ampere (A). Keadaan ini menyebabkan penebat mempunyai rintangan yang sangat tinggi dan ini menyebabkan tiada arus elektrik dapat mengalir melaluinya. Penebat boleh dikelaskan sebagai unsur bukan logam.1 Arus Arus elektrik ialah pergerakan elektron bebas di antara atom-atom. 2. Formula untuk menentukan cas ialah I= Q t Di sini.2 KUANTITI ELEKTRIK Kuantiti yang diukur dalam elektrik ialah cas. Contoh: Kira jumlah cas apabila arus elektrik 2A mengalir dalam masa 5 saat. Satu ampere bersamaan satu coulomb cas elektrik yang bergerak melalui satu titik dalam satu saat. Q=It = 2A u 5s = 10 coulomb . voltan dan rintangan. 1. satu coulomb(Q) cas bersamaan dengan 6.2. seramik.1 1. arus.TOPIK 1 ASAS ARUS TERUS W 3 Penebat ialah bahan yang menghalang pengaliran arus elektrik melaluinya. Contoh penebat ialah kaca.

3. . rintang dan kuasa dalam sesuatu litar arus terus.1 Hukum Ohm Hukum diperkenalkan oleh George Simon Ohm. Simbolnya ialah R. voltan. Daya gerak elektrik dan beza upaya diukur dalam unit volt. Unit bagi rintangan ialah ohm (Ÿ). 1. 1. Rintangan yang rendah dalam litar membolehkan pengaliran arus yang tinggi manakala rintangan tinggi membenarkan pengaliran arus yang rendah.2 Berapakah nilai arus yang akan dihasilkan jika cas sebanyak 20 coulomb mengalir melalui satu titik dalam masa 5 saat? 1. litar selari dan litar siri-selari.2.2.4 X TOPIK 1 ASAS ARUS TERUS AKTIVITI 1. Beliau merupakan seorang ahli fizik Jerman.3 Rintangan Rintangan merupakan kuantiti yang menghadkan pengaliran arus elektrik dalam sesuatu litar. 1.3 LITAR ASAS ELEKTRIK Subtopik ini menjelaskan litar asas elektrik yang menyentuh hukum ohm. Daya gerak elektrik memberi tekanan berbentuk medan elektrik hingga menyebabkan arus mengalir melalui beban dalam litar. Dengan menggunakan hukum ohm kita boleh menentukan nilai arus. Jumlah pengaliran arus dalam litar adalah bergantung kepada nilai rintang yang terdapat pada litar tersebut. Simbolnya adalah V. litar siri.2 Voltan Voltan ialah tenaga keupayaan yang membolehkan arus mengalir dalam litar. Kita juga harus ingat bahawa pengalir yang panjang akan menghasilkan rintangan yang lebih daripada pengalir yang pendek. Arus akan mengalir dari titik tekanan tinggi ke titik tekanan rendah. Tenaga keupayaan ini dipanggil daya gerak elektrik.

kaedah berikut boleh digunakan. I V R Arus yang mengalir dalam litar Voltan dalam litar Rintangan dalam litar Untuk memudahkan menghafal formula Hukum Ohm.TOPIK 1 ASAS ARUS TERUS W 5 Takrif Hukum Ohm Hukum Ohm menyatakan bahawa arus (I) yang mengalir melalui beban dalam litar adalah berkadar terus dengan voltan (V) manakala berkadar songsang dengan rintang (R) beban. Hukum Ohm dirumuskan sebagai V = I u R. Maka V = IuR . Penyelesaian: V=I u R = 2 A u 100 : = 200 V Untuk menentukan arus (I) tutup pada huruf I. Maka I = V R V I R . apabila arus yang mengalir melalui perintang ialah 2 A. Untuk menentukan nilai voltan (V) tutup pada huruf V. V I R Contoh: Kira jumlah voltan yang susut pada perintang 100 .

. arus yang mengalir melalui perintang ialah 2 A. Ini menyebabkan arus yang mengalir dalam litar tersebut adalah sama pada setiap titik.3.. + Vn Contoh litar siri adalah seperti di Rajah 1..3..6 X TOPIK 1 ASAS ARUS TERUS Contoh: Kira nilai arus yang mengalir melalui perintang 20. jika voltan yang susut pada perintang tersebut adalah 10 V.2 Litar Siri Litar siri ialah keadaan beberapa perintang disambung secara sederet antara satu sama lain. . Penyelesaian: I= V R 10V = 20 = 1 A 2 Untuk menentukan nilai rintangan (R) tutup pada huruf I. Berapakah nilai rintangan tersebut? Penyelesaian: R V I 12V 2A 6: 1. Maka R = V I V I R Contoh: Jika punca bekalan adalah 12 V.. Oleh itu. jumlah voltan yang susut adalah bersamaan: Vj = V1 + V2 ..

Arus yang mengalir dalam litar.3: Litar siri Contoh: Rajah 1.2 A u 30 6V .2 A Voltan yang susut di R2 VR2 = = = I u R2 0. dan Voltan susut merentas R1 dan R2. Hitungkan nilai: (a) (b) (c) Jumlah rintangan.3 menunjukkan sebuah litar perintang disambung sesiri. Penyelesaian: Diberi: R1 = 30 : (i) RJ R1  R2 30:  70: 100: R 2 = 70 : VS = 20 V Jumlah rintangan bersamaan: (ii) Arus yang mengalir dalam litar: I V R 20V 100: 0.2 A u 70 14 V (iii) Voltan susut di R1 VR1 = = = I u R1 0.TOPIK 1 ASAS ARUS TERUS W 7 Rajah 1.

Di mana R1 = 100. VR1 = VS × R1 RJ R J = R1 + R 2 (iii) (iv) gantikan RJ = R1 + R2 ke dalam persamaan (iii). R2 = 120. Rajah 1.4. VR1 boleh ditentukan melalui terbitan berikut: VR1 = I u R1 di mana (i) I= VS RJ (ii) gantikan persamaan (ii) ke dalam persamaan (i).4: Susutan voltan di litar pembahagi voltan Merujuk kepada Rajah 1. . Lukiskan sebuah litar siri yang mengandungi 3 buah perintang. maka VR1 adalah.8 X TOPIK 1 ASAS ARUS TERUS AKTIVITI 1. Pembahagi Voltan Litar sesiri boleh digunakan sebagai pembahagi voltan dalam litar elektronik. 2. VS = 20V. jumlah rintangan dan voltan yang susut pada setiap perintang. Kira nilai arus dalam litar. dan R3 = 220.3 1.

Penyelesaian: § R1 · VR1 = ¨ ¸ × VS © R1 + R 2 ¹ 2K § · =¨ ¸ ×15V 2K +10K ¹ © = 2. hitungkan voltan yang susut merentas R1 jika VS bersamaan dengan 15 V.5.5: Litar pembahagi voltan Merujuk kepada Rajah 1.TOPIK 1 ASAS ARUS TERUS W 9 Contoh: § R1 · VR1 = ¨ ¸ × VS © R1 + R 2 ¹ Rajah 1.5V .

10 X TOPIK 1 ASAS ARUS TERUS 1. Rajah 1. Kira: (a) (b) (c) Jumlah rintangan..6: Litar selari Contoh: Rajah 1. Dalam sambungan litar selari. nilai voltan susut merentasi perintang adalah sama bagi setiap perintang. R1 = 3:..I n Contoh litar selari adalah seperti di Rajah 1.3 Litar Selari Litar selari ialah beberapa perintang disambungkan merentasi punca bekalan..6 merupakan sebuah litar perintang yang disambungkan secara selari..3.. Oleh itu.. Penyelesaian: Diberi VS = 10 V. Jumlah arus.6. jumlah arus dalam litar bersamaan: I j = I1 + I 2 . R 2 = 6: (i) Jumlah rintangan bersamaan: 1 1 1 = + R J R1 R 2 1 1 + 3 6 1 3 = : RJ 6 = . dan Arus pada setiap cabang.

jumlah rintangan (RJ) adalah: RJ = 2 (ii) Jumlah arus bersamaan: IJ = = VS R1 10V 2 = 5A (iii) Arus pada setiap cabang pertama: I R1 = = VS R1 10V 3 = 3. 1. Sebelum kita mengira nilai arus. 2.4 1.3. R2 = 120 Ÿ. jumlah rintangan dan arus yang mengalir pada setiap cabang perintang. voltan dan rintangan dalam litar. Kira nilai arus dalam litar. di mana R1 = 100 Ÿ.66A AKTIVITI 1.TOPIK 1 ASAS ARUS TERUS W 11 Oleh itu. VS = 20V.33A (iv) Arus pada setiap cabang kedua: I R2 = = VS R2 10V 6 = 1.4 Litar Siri-Selari Litar sambungan siri-selari merupakan gabungan daripda litar siri dan selari. dan R3 = 220 Ÿ. kita perlu memahami konsep dan ciri-ciri litar perintang siri dan selari. Lukis sebuah litar selari yang mengandungi 3 buah perintang. .

7.12 X TOPIK 1 ASAS ARUS TERUS Rajah 1. R2 = 40 Ÿ.7: Litar siri-selari Merujuk kepada Rajah 1. Maka IR2 bersamaan: I R2 = I J × R AB R2 I R2 § R 2 + R3 · ¨ ¸ ¨ ¸ = ¨ R 2 + R 3 ¸ IJ ¨ ¸ ¨ ¸ ¨R ¸ © 2 ¹ Contoh: Merujuk kepada Rajah 1. R2 dan R3 adalah bersambung secara selari manakala R1 bersambung sesiri dengan perintang R2 dan R3. Jumlah arus IJ dalam litar Voltan pada titik AB . R3 = 60 Ÿ. Bagi menentukan arus I1 adalah bersamaan dengan: (i) (ii) I R2 = VAB R2 Di mana VAB = I J u R AB Gantikan persamaan (ii) ke dalam persamaan (i).7. Arus IJ akan mengalir melalui R1 dan akan berbahagi dititik A menghasilkan I1 dan I2. Kira: (a) (b) (c) Jumlah rintangan dalam litar. R1 = 24 Ÿ. Jika VS = 30V.

375A 40Ÿ .TOPIK 1 ASAS ARUS TERUS W 13 (d) Arus pada I1 dan I2.625A (iii) Voltan merentas titik AB VAB = I J u R AB = 0. RJ bersamaan. RAB RAB RAB R2 R3 R2  R3 40: u 60: 40:  60: 24: Oleh itu. R J = R1 + R AB = 24: + 24: = 48: (ii) Jumlah arus dalam litar. IJ = = VS RJ 30V 40Ÿ = 0.625 A u 24: = 15V (iv) x Arus I1 I1 = = VAB R2 15V = 0. Maka. Penyelesaian: (i) Kira nilai rintangan titik AB.

....6. R3 = 90:.. Pengalir yang baik mempunyai kurang daripada 3 elektron valansi di orbit valansinya. jika IJ = 2 A. Jumlah voltan VS.14 X TOPIK 1 ASAS ARUS TERUS x Arus I2 I2 = VAB 15V R3 = = 0.+ In. R2 = 60:. Arus dalam litar selari bersamaan IJ = I1 + I2 + . Susutan voltan litar sesiri adalah VJ = V1 + V2 + ....25A 60Ÿ AKTIVITI 1. Penebat mempunyai rintangan yang tinggi.5 Berpandukan Rajah 1. Arus I1 dan I2... R1 = 18:....+ Vn.. Hukum Ohm mengatakan bahawa arus adalah berkadar terus dengan nilai voltan tetapi berkadar songsang dengan rintangan.. Ampere Elektron valansi Ohm (:) Voltan ...... Arus dalam litar sesiri adalah sama pada setiap titik. Kira: (a) (b) (c) Jumlah rintangan dalam litar.

Bab 3: Series Circuits.TOPIK 1 ASAS ARUS TERUS W 15 Abd. Bab 5: Series-Parallel Circuits. Samad Hj Hanif & Mohd Nazi Hj Mustafa. (1989). Bab 4: Litar-Litar Dan Kuantiti Elektrik. Kuala Lumpur: Pustaka Sistem Pelajar Sdn. B. Grob. Singapore: McGraw-Hill Book Company. . Bhd. Bab 4: Parallel Circuits. Teknologi elektrik. Bab 3: Pengalir dan Penebat. Bab 2: OhmÊs Law. (1987). Basic Electronics.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful