Topik

X

1
1. 2. 3. 4. 5. 6.

Asas Arus Terus

HASIL PEMBELAJARAN
Di akhir topik ini, anda seharusnya dapat: Menyenaraikan sifat-sifat pengalir dan penebat; Mengenal pasti unit dan simbol kuantiti elektrik; Mengenal pasti kod warna dan simbol perintang; Mengenal pasti ciri-ciri litar siri, selari dan siri selari; Menyatakan jumlah rintangan, arus, voltan dan kuasa dalam litar siri, selari dan siri selari; dan Mentakrifkan hukum Ohm.

X PENGENALAN
Litar elektronik memerlukan voltan arus terus untuk berfungsi. Arus terus merupakan arus yang mengalir dalam satu arah sahaja. Contoh bekalan arus terus ialah sel kering. Sebuah sel kering dapat membekalkan voltan arus terus sebanyak 1.5V. Sebuah litar asas arus terus, biasanya terdiri daripada bekalan voltan arus terus, suis, pengalir dan beban. Beban pada litar asas arus terus boleh terdiri dari perintang atau lampu. Rajah 1.1 menunjukkan sebuah litar asas arus terus.

Rajah 1.1: Litar Asas Arus Terus

1: Contoh Elemen Pengalir Kumpulan Pengalir Elemen Emas Perak Kuprum Besi Aluminium Simbol Au Ag Cu Fe Al Bilangan Atom 79 47 29 26 13 Elektron valansi +1 +1 +1 +2 +3 Sumber: Basic Electronicsi.2 menunjukkan struktur atom kuprum. elektron valansi ini mudah digerakkan dari satu atom ke atom yang lain. perak dan kupram mempunyai elektron valansi +1 . Oleh itu. Contoh bahan pengalir adalah seperti di Jadual 1.1. Rajah 1. pengalir mempunyai rintangan yang amat rendah dan kealiran yang sangat baik. Biasanya. Jadual 1. Pengalir yang baik biasanya mempunyai elektron valansi kurang daripada 4 elektronnya.1 SIFAT-SIFAT PENGALIR DAN PENEBAT Pengalir adalah bahan yang boleh membenarkan pengaliran arus elektrik melaluinya dengan mudah. Oleh yang demikian.2 X TOPIK 1 ASAS ARUS TERUS 1. (1987) Daripada Jadual 1.1. pengalir terdiri daripada logam. Rajah 1. jelas menunjukkan bahawa pengalir yang baik seperti emas.2: Struktur atom kuprum .

1. getah. seramik. Berapakah elektron valansi bagi pengalir? Mengapa penebat digunakan sebagai pelindung pengalir? Bincangkan.TOPIK 1 ASAS ARUS TERUS W 3 Penebat ialah bahan yang menghalang pengaliran arus elektrik melaluinya.25 u 1018 elektron. AKTIVITI 1. plastik dan kayu. Formula untuk menentukan cas ialah I= Q t Di sini. Simbol arus ialah I dan unitnya adalah ampere (A). Ini menyebabkan atom tersebut stabil dan elektronnya susah digerakkan dari orbit valansi. Ini boleh mengelakkan pengalir daripada memintas sesama sendiri.2. I adalah mengaliran arus. Penebat diguna sebagai pelindung pengalir. kuasa. voltan dan rintangan. Q ialah cas elektrik dan t ialah masa dalam saat. Q=It = 2A u 5s = 10 coulomb . Keadaan ini menyebabkan penebat mempunyai rintangan yang sangat tinggi dan ini menyebabkan tiada arus elektrik dapat mengalir melaluinya. Contoh: Kira jumlah cas apabila arus elektrik 2A mengalir dalam masa 5 saat. arus. Unit pengukuran arus elektrik ialah ampere (A). 1.2 KUANTITI ELEKTRIK Kuantiti yang diukur dalam elektrik ialah cas. Biasanya penebat mempunyai 8 elektron valansi. mika.1 1. 2. Penebat boleh dikelaskan sebagai unsur bukan logam.1 Arus Arus elektrik ialah pergerakan elektron bebas di antara atom-atom. Di sini. Satu ampere bersamaan satu coulomb cas elektrik yang bergerak melalui satu titik dalam satu saat. Contoh penebat ialah kaca. satu coulomb(Q) cas bersamaan dengan 6.

3 LITAR ASAS ELEKTRIK Subtopik ini menjelaskan litar asas elektrik yang menyentuh hukum ohm. litar selari dan litar siri-selari. Daya gerak elektrik memberi tekanan berbentuk medan elektrik hingga menyebabkan arus mengalir melalui beban dalam litar. Tenaga keupayaan ini dipanggil daya gerak elektrik. Daya gerak elektrik dan beza upaya diukur dalam unit volt. litar siri.3. 1.1 Hukum Ohm Hukum diperkenalkan oleh George Simon Ohm. Dengan menggunakan hukum ohm kita boleh menentukan nilai arus. 1. .2 Voltan Voltan ialah tenaga keupayaan yang membolehkan arus mengalir dalam litar. Simbolnya ialah R. voltan.2 Berapakah nilai arus yang akan dihasilkan jika cas sebanyak 20 coulomb mengalir melalui satu titik dalam masa 5 saat? 1. Arus akan mengalir dari titik tekanan tinggi ke titik tekanan rendah. rintang dan kuasa dalam sesuatu litar arus terus. Jumlah pengaliran arus dalam litar adalah bergantung kepada nilai rintang yang terdapat pada litar tersebut.2. Rintangan yang rendah dalam litar membolehkan pengaliran arus yang tinggi manakala rintangan tinggi membenarkan pengaliran arus yang rendah. Beliau merupakan seorang ahli fizik Jerman.4 X TOPIK 1 ASAS ARUS TERUS AKTIVITI 1. Kita juga harus ingat bahawa pengalir yang panjang akan menghasilkan rintangan yang lebih daripada pengalir yang pendek. Simbolnya adalah V.2. Unit bagi rintangan ialah ohm (Ÿ).3 Rintangan Rintangan merupakan kuantiti yang menghadkan pengaliran arus elektrik dalam sesuatu litar. 1.

Penyelesaian: V=I u R = 2 A u 100 : = 200 V Untuk menentukan arus (I) tutup pada huruf I. Maka I = V R V I R . Maka V = IuR .TOPIK 1 ASAS ARUS TERUS W 5 Takrif Hukum Ohm Hukum Ohm menyatakan bahawa arus (I) yang mengalir melalui beban dalam litar adalah berkadar terus dengan voltan (V) manakala berkadar songsang dengan rintang (R) beban. V I R Contoh: Kira jumlah voltan yang susut pada perintang 100 . kaedah berikut boleh digunakan. Untuk menentukan nilai voltan (V) tutup pada huruf V. Hukum Ohm dirumuskan sebagai V = I u R. apabila arus yang mengalir melalui perintang ialah 2 A. I V R Arus yang mengalir dalam litar Voltan dalam litar Rintangan dalam litar Untuk memudahkan menghafal formula Hukum Ohm.

3.. Berapakah nilai rintangan tersebut? Penyelesaian: R V I 12V 2A 6: 1. Penyelesaian: I= V R 10V = 20 = 1 A 2 Untuk menentukan nilai rintangan (R) tutup pada huruf I.. jumlah voltan yang susut adalah bersamaan: Vj = V1 + V2 .. + Vn Contoh litar siri adalah seperti di Rajah 1.6 X TOPIK 1 ASAS ARUS TERUS Contoh: Kira nilai arus yang mengalir melalui perintang 20. jika voltan yang susut pada perintang tersebut adalah 10 V.3. Maka R = V I V I R Contoh: Jika punca bekalan adalah 12 V. Ini menyebabkan arus yang mengalir dalam litar tersebut adalah sama pada setiap titik. .... Oleh itu.2 Litar Siri Litar siri ialah keadaan beberapa perintang disambung secara sederet antara satu sama lain. arus yang mengalir melalui perintang ialah 2 A.

TOPIK 1 ASAS ARUS TERUS W 7 Rajah 1.3 menunjukkan sebuah litar perintang disambung sesiri. Arus yang mengalir dalam litar.2 A Voltan yang susut di R2 VR2 = = = I u R2 0. dan Voltan susut merentas R1 dan R2.2 A u 30 6V . Hitungkan nilai: (a) (b) (c) Jumlah rintangan. Penyelesaian: Diberi: R1 = 30 : (i) RJ R1  R2 30:  70: 100: R 2 = 70 : VS = 20 V Jumlah rintangan bersamaan: (ii) Arus yang mengalir dalam litar: I V R 20V 100: 0.2 A u 70 14 V (iii) Voltan susut di R1 VR1 = = = I u R1 0.3: Litar siri Contoh: Rajah 1.

4: Susutan voltan di litar pembahagi voltan Merujuk kepada Rajah 1. R2 = 120. .4. Rajah 1. Lukiskan sebuah litar siri yang mengandungi 3 buah perintang. VR1 = VS × R1 RJ R J = R1 + R 2 (iii) (iv) gantikan RJ = R1 + R2 ke dalam persamaan (iii). dan R3 = 220. 2. jumlah rintangan dan voltan yang susut pada setiap perintang. VR1 boleh ditentukan melalui terbitan berikut: VR1 = I u R1 di mana (i) I= VS RJ (ii) gantikan persamaan (ii) ke dalam persamaan (i). maka VR1 adalah. VS = 20V. Pembahagi Voltan Litar sesiri boleh digunakan sebagai pembahagi voltan dalam litar elektronik. Kira nilai arus dalam litar.3 1.8 X TOPIK 1 ASAS ARUS TERUS AKTIVITI 1. Di mana R1 = 100.

Penyelesaian: § R1 · VR1 = ¨ ¸ × VS © R1 + R 2 ¹ 2K § · =¨ ¸ ×15V 2K +10K ¹ © = 2.5V .5. hitungkan voltan yang susut merentas R1 jika VS bersamaan dengan 15 V.TOPIK 1 ASAS ARUS TERUS W 9 Contoh: § R1 · VR1 = ¨ ¸ × VS © R1 + R 2 ¹ Rajah 1.5: Litar pembahagi voltan Merujuk kepada Rajah 1.

Rajah 1.6.6: Litar selari Contoh: Rajah 1. Penyelesaian: Diberi VS = 10 V.. R 2 = 6: (i) Jumlah rintangan bersamaan: 1 1 1 = + R J R1 R 2 1 1 + 3 6 1 3 = : RJ 6 = . Dalam sambungan litar selari. nilai voltan susut merentasi perintang adalah sama bagi setiap perintang...10 X TOPIK 1 ASAS ARUS TERUS 1.I n Contoh litar selari adalah seperti di Rajah 1. R1 = 3:..3.6 merupakan sebuah litar perintang yang disambungkan secara selari.. jumlah arus dalam litar bersamaan: I j = I1 + I 2 .. Jumlah arus. dan Arus pada setiap cabang. Oleh itu.3 Litar Selari Litar selari ialah beberapa perintang disambungkan merentasi punca bekalan. Kira: (a) (b) (c) Jumlah rintangan.

voltan dan rintangan dalam litar.TOPIK 1 ASAS ARUS TERUS W 11 Oleh itu.4 Litar Siri-Selari Litar sambungan siri-selari merupakan gabungan daripda litar siri dan selari. 2. Kira nilai arus dalam litar. kita perlu memahami konsep dan ciri-ciri litar perintang siri dan selari. Lukis sebuah litar selari yang mengandungi 3 buah perintang.66A AKTIVITI 1.4 1. . VS = 20V.3. di mana R1 = 100 Ÿ. 1. dan R3 = 220 Ÿ. R2 = 120 Ÿ.33A (iv) Arus pada setiap cabang kedua: I R2 = = VS R2 10V 6 = 1. jumlah rintangan (RJ) adalah: RJ = 2 (ii) Jumlah arus bersamaan: IJ = = VS R1 10V 2 = 5A (iii) Arus pada setiap cabang pertama: I R1 = = VS R1 10V 3 = 3. Sebelum kita mengira nilai arus. jumlah rintangan dan arus yang mengalir pada setiap cabang perintang.

Jika VS = 30V. Jumlah arus IJ dalam litar Voltan pada titik AB .12 X TOPIK 1 ASAS ARUS TERUS Rajah 1. Maka IR2 bersamaan: I R2 = I J × R AB R2 I R2 § R 2 + R3 · ¨ ¸ ¨ ¸ = ¨ R 2 + R 3 ¸ IJ ¨ ¸ ¨ ¸ ¨R ¸ © 2 ¹ Contoh: Merujuk kepada Rajah 1. R2 = 40 Ÿ. R2 dan R3 adalah bersambung secara selari manakala R1 bersambung sesiri dengan perintang R2 dan R3. R1 = 24 Ÿ. Bagi menentukan arus I1 adalah bersamaan dengan: (i) (ii) I R2 = VAB R2 Di mana VAB = I J u R AB Gantikan persamaan (ii) ke dalam persamaan (i). Arus IJ akan mengalir melalui R1 dan akan berbahagi dititik A menghasilkan I1 dan I2.7: Litar siri-selari Merujuk kepada Rajah 1. R3 = 60 Ÿ. Kira: (a) (b) (c) Jumlah rintangan dalam litar.7.7.

R J = R1 + R AB = 24: + 24: = 48: (ii) Jumlah arus dalam litar. Penyelesaian: (i) Kira nilai rintangan titik AB.625A (iii) Voltan merentas titik AB VAB = I J u R AB = 0.375A 40Ÿ .625 A u 24: = 15V (iv) x Arus I1 I1 = = VAB R2 15V = 0. IJ = = VS RJ 30V 40Ÿ = 0. RAB RAB RAB R2 R3 R2  R3 40: u 60: 40:  60: 24: Oleh itu. Maka. RJ bersamaan.TOPIK 1 ASAS ARUS TERUS W 13 (d) Arus pada I1 dan I2.

+ In. Pengalir yang baik mempunyai kurang daripada 3 elektron valansi di orbit valansinya. Kira: (a) (b) (c) Jumlah rintangan dalam litar.6. Jumlah voltan VS.... Arus dalam litar selari bersamaan IJ = I1 + I2 + . R2 = 60:. Ampere Elektron valansi Ohm (:) Voltan ...25A 60Ÿ AKTIVITI 1.+ Vn.5 Berpandukan Rajah 1.. R3 = 90:. Penebat mempunyai rintangan yang tinggi. Hukum Ohm mengatakan bahawa arus adalah berkadar terus dengan nilai voltan tetapi berkadar songsang dengan rintangan..... R1 = 18:.14 X TOPIK 1 ASAS ARUS TERUS x Arus I2 I2 = VAB 15V R3 = = 0. Arus I1 dan I2. Susutan voltan litar sesiri adalah VJ = V1 + V2 + ...... jika IJ = 2 A.... Arus dalam litar sesiri adalah sama pada setiap titik...

Basic Electronics. Bab 3: Pengalir dan Penebat. B. Bab 3: Series Circuits. Grob. Samad Hj Hanif & Mohd Nazi Hj Mustafa. (1989). Bab 5: Series-Parallel Circuits. Kuala Lumpur: Pustaka Sistem Pelajar Sdn. . (1987). Bab 4: Parallel Circuits. Bhd. Bab 2: OhmÊs Law. Singapore: McGraw-Hill Book Company.TOPIK 1 ASAS ARUS TERUS W 15 Abd. Teknologi elektrik. Bab 4: Litar-Litar Dan Kuantiti Elektrik.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful