FAKULTI PENDIDIKAN DAN BAHASA

SEMESTER MEI / TAHUN 2012

HBML1203

PENGENALAN FONETIK DAN FONOLOGI BAHASA MELAYU

NO. MATRIKULASI NO. KAD PENGNEALAN NO. TELEFON E-MEL

: : : :

750630125717001 750630 - 12 - 5717 0138576005 pang5tausug@yahoo.com

PUSAT PEMBELAJARAN

:

PUSAT PEMBELAJARAN TAWAU

MOHAMMAD HUSSIN BIN SARAIL 750630125717 HBML1203

Isi Kandungan

Muka Surat

1.0 Pengenalan

2

2.0 Penghasilan Bunyi-Bunyi Vokal dan Konsonan Bahasa Melayu

3

2.1 Penghasilan Bunyi Vokal Bahasa Melayu

3-7

2.2 Penghasilan Bunyi Konsonan Bahasa Melayu

7 - 14

3.0 Perbezaan Di Antara Fonem dan Alofon Dalam Sistem fonologi Bahasa Melayu

15 - 16

4.0 Ciri-ciri Suprasegmental Bahasa Melayu dan Kepentingannya dalam Pengajaran Kemahiran Lisan

16 - 18

5.0 Penutup

18

Rujukan

1

MOHAMMAD HUSSIN BIN SARAIL 750630125717 HBML1203 1. fonetik bertujuan mengkaji unsur-unsur bunyi bahasa yang digunakan dalam pertuturan. Contohnya bibir. Maksud dan makna fonologi menurut kamus dewan. tetapi teratur dengan menggunakan kod-kod tertentu. Manakala fonetik pula bermaksud bidang yang mengkaji segala bunyi bahasa yang dihasilkan oleh alat-alat artikulasi manusia dan ia memberi lambang kepada bunyi-bunyi tersebut. Fonetik dibahagikan lagi kepada tiga iaitu fonetik penghasilan bunyi. Fonetik ialah untuk mengkaji penyebutan bunyi manusia. Menurut Arbak Othman ( 1983 ). Manakala Kamus Dewan pula menjelaskan. Mengikut kamus linguistik ( Harimutri Kridalaksana. Secara khususnya. tetapi amat berperanan dalam penghasilan bunyi bahasa. lidah. fonologi berhubung dengan anatomi dan fisiologi yang berkaitan dengan organ-organ ujaran dan bagaimana manusia menggunakan organ-organ tersebut. fonetik ialah ilmu bahasa ( linguistik ) yang berkaitan dengan penyebutan kata dan lambang yang menunjukkan sebutannya. fonetik akustik dan fonetik auditori. Omar ( 1986 ) mengatakan bahasa yang digunakan oleh manusia adalah menggunakan alat-alat ujaran yang terdapat dalam tubuh badan manusia itu sendiri. Terdapat banyak alat artikulasi manusia dan setiap satunya mempunyai kedudukan dan fungsi yang berbeza dalam menghasilkan bunyi bahasa. Alat pertuturan ini sememangnya kompleks. Organ tutur manusia ini disebut alat artikulasi atau artikulatorr. lelangit dan pita suara. kemudiannya mendapat halangan di berbagai-bagai tempat alat artikulasi dan berbagai-bagai cara hingga terhasillah bunyi-bunyi bahasa. Fonologi dan fonetik melibatkan organ tutur manusia secara langsung. Bidang fonologi merupakan satu cabang ilmu yang mengkaji tentang sistem bunyi yang diucapkan oleh manusia yang berfungsi atau dalam bahasa yang lebih mudah difahami oleh kedua-dua belah pihak. Unsur tersebut ialah udara dan merupakan sumber tenaga utama penghasilan bunyi bahasa. fonetik adalah kajian tentang bunyi-bunyi. 2 . Udara disedut ke dalam paru-paru dan dihembus keluar bersama-sama sewaktu kita sedang bernafas. Dalam erti kata yang lebih luas. terutamannya bunyi yang digunakan di dalam pertuturan.0 Pengenalan Bahasa merupakan alat komunikasi yang penting bagi manusia. fonologi merupakan kajian tentang bunyi sebutan dalam sesuatu bahasa. Asmah Hj. Fonologi juga ialah kajian tentang sistem bunyi bahasa yang sangat luas dan mempunyai berbagai-bagai teori bahasa. terdapat unsur yang dikategorikan sebagai alat artikulasi manusia. Udara yang dihembuskan itu. 1984 ) memberikan definisi fonologi sebagai bidang dalam linguistik yang menyelidik bunyi-bunyi bahasa mengikut fungsinya. Namun demikian.

bermakna pita suara bergetar dan aliran udara keluar tanpa sekatan. Secara kasar bunyi-bunyi dapat dihasilkan dengan dua cara.1. Huraian berikut menyatakan peranan dan keadaan serta kedudukan alat-alat artikulasi seperti bibir. 2. lelangit lembut dan pita suara dalam penghasilan bunyi vokal-vokal bahasa melayu.1. Bunyi yang dihasilkan dengan cara demikian dipanggil bunyi vokal. Bunyi yang dikeluarkan dengan cara demikian dikatakan bunyi konsonan. Aliran udara itu kemudiannya terganggu oleh alat-alat sebutan tadi semasa melalui rongga mulut atau rongga hidung.1.1 Penghasilan Bunyi Vokal Bahasa Melayu Vokal dihasilkan tanpa apa sekatan semasa diujarkan. Vokal dalam bahasa melayu boleh dikategorikan sebagai vokal hadapan. vokal belakang dan vokal tengah. kita perlu peka bahawa terdapat lapan jenis huruf vokal yang wujud dalam bahasa melayu. Pita suara dirapatkan supaya udara keluar dapat mengetarkan selaput suara. Rajah 2. Dalam pertuturan sebenar. depan lidah dinaikkan setinggi yang mungkin ke arah lelangit keras tetapi tidak sampai menyentuh lelangit keras dan anak tekak dan lelangit lembut dinaikkan bagi menutup rongga hidung supaya udara tidak keluar melalui hidung udara dari paru-paru keluar ke rongga hidung. Semua vokal dalam bahasa melayu bersuara. Udara keluar melalui rongga mulut dengan tidak tersekat atau terhimpit dan sebagainya. lidah.MOHAMMAD HUSSIN BIN SARAIL 750630125717 HBML1203 2. Kedua ialah bunyi yang dihasilkan dengan menekan udara keluar dari paru-paru. anak tekak.2 : Vokal hadapan sempit [i] 3 . Bunyi itu dipengaruhi oleh kedudukan lidah dan bentuk bibir sahaja.1 Vokal Hadapan 2.2 Vokal Hadapan Sempit [ i ] Untuk menghasilkan vokal ini keadaan bibir hampar. 2.0 Penghasilan Bunyi-bunyi Konsonan dan Vokal Bahasa Melayu. Pertama bunyi itu dikeluarkan dengan cara udara itu tidak terganggu dalam rongga mulut.

keadaan bibir hampar. hujung lidah mencecahi gigi dan gusi sebelah bawah.4 Vokal Hadapan Separuh Luas [ǝ] Cara membunyikan vokal ini. Rajah 2. Untuk membunyikannya keadaan bibir hampar.3 : Vokal hadapan separuh sempit [e] Bunyi yang dihasilkan ialah seperti pada perkataan berikut : Awal [enak] [elok] 2. Anak tekak dan lelangit lembut dinaikkan bagi menutup rongga hidung supaya udara tidak keluar melalui rongga hidung udara dari paru-paru keluar ke rongga hidung dan pita suara dirapatkan. Tengah [teleng] [leher] Akhir [tauge] [tempe] 4 .1.MOHAMMAD HUSSIN BIN SARAIL 750630125717 HBML1203 Bunyi yang dihasilkan ialah seperti pada perkataan berikut: Awal [ikan] [ibu] Tengah [bila] [tiba] Akhir [tali] [padi] 2. Lelangit lembut dan anak tekak dinaikkan untuk menutup rongga hidung dan pita suara bergetar.1.1.3 Vokal Hadapan Separuh Sempit [e] Vokal ini terletak di tengah bahagian hadapan mulut. hadapan lidah dinaikkan separuh luas yang bergerak ke arah lelangit keras. depan lidah dinaikkan setinggi yang mungkin ke arah gigi.

Udara ditekan keluar dari paru-paru dan pita suara bergetar. [u. Bentuk bibir dibundarkan.o.1. Kecuali vokal [a] vokal yang lain membundarkan dua bibir. 2.4 : Vokal hadapan separuh luas [ǝ] Bunyi yang dihasilkan ialah seperti pada perkataan berikut: Awal [ǝmak] [ǝnak] Tengah [bǝlǝk] [bǝlok] Akhir [taugǝ] [tǝmpǝ] 2. Udara ditekan keluar dari paru-paru.1. kedua bibir dileperkan dalam menghasilkan bunyi vokal ini. tetapi tidak menutup ruang aliran udara. 5 .MOHAMMAD HUSSIN BIN SARAIL 750630125717 HBML1203 Rajah 2. Rajah 2.5 : Vokal hadapan luas [a] Bunyi yang dihasilkan ialah bunyi vokal depan luas [a] seperti pada perkataan yang berikut : Awal [awan] [anak] Tengah [kadar] [beras] Akhir [siapa] [nama] 2.1. glotis dirapatkan dan lelangit lembut dinaikkan.2 Vokal Belakang Terdapat empat vokal belakang dalam bahasa melayu.ᴐ dan a].1 Vokal Belakang Sempit [u] Dihasilkan dengan mengangkat belakang lidah setinggi mungkin ke atas.5 Vokal Hadapan Luas [a] Dihasilkan dengan hujung lidah ditarik ke titik yang paling ke bawah dalam rongga mulut.2. Vokal ini paling banyak terdapat dalam bahasa melayu.

2.2. Rajah 2. Apabila udara ditekan keluar maka bunyi vokal yang dihasilkan ialah [o].3 Vokal Belakang Separuh Luas [ᴐ] Untuk menghasilkannya.2: Vokal belakang separuh sempit [o] Bunyi yang dihasilkan seperti pada perkataan berikut: Awal [orang] [otak] 2.2 Vokal Belakang Seperuh Sempit [o] Untuk menghasilkannya.1: Vokal belakang sempit [u] Bunyi yang dihasilkan seperti pada perkataan berikut: Awal [upah] [ubat] Tengah [sudu] [bubuh] Akhir [palu] [pupus] 2. belakang lidah diturunkan ⅓ di antara titik yang paling tinggi dan yang paling rendah boleh dicapai di belakang lidah.2.MOHAMMAD HUSSIN BIN SARAIL 750630125717 HBML1203 Rajah 2. belakang lidah diturunkan ⅓ daripada kedudukannya semasa menghasilkan vokal [u]. Udara ditekan keluar dari paru-paru dan pita suara bergetar. dan lidah tidak menyekat arus udara dari paru-paru. glotis dirapatkan dan lelangit lembut dinaikkan. Bibir dibundarkan. Bibir dibundarkan.2. Tengah [tolong] [tolol] Akhir [koko] [boleh] 6 .

Vokal ini hanya terdapat di awal dan tengah suku kata sahaja. Rajah A : Konsonan letupan [p] .MOHAMMAD HUSSIN BIN SARAIL 750630125717 HBML1203 Bunyi yang dihasilkan seperti pada perkataan yang berikut: Awal Kata [orang] [oleh] Tengah Kata [borong] [bolot] Akhir Kata [soto] [teko] 2. Bunyi yang dihasilkan seperti pada perkataan berikut: Awal Kata [∂mak] [∂mpat] Tengah Kata [p∂nat] [t∂mpat] 2.3 Vokal Tengah [∂] Dihasilkan dengan bahagian tengah lidah dinaikkan ke arah pertemuan antara lelaangit keras dan lelangit lembut. Lelangit lembut dan anak tekak dinaikkan untuk menutup rongga hidung. [b] Dihasilkan dengan merapatkan bibir bawah ke bibir atas dan udara dari paru-paru akan tertahan. Kalau letupan itu dilakukan dengan pita suara tidak bergetar maka bunyi itu menjadi letupan dua bibir tak bersuara [p] dan jika pita suara bergetar ianya menjadi letupan dua bibir bersuara [b].1 Konsonan Letupan a) Letupan bibir [p] . 2.4 Penghasilan Bunyi Konsonan Bahasa Melayu. pita suara akan bergetar. pita suara dirapatkan supaya semasa udara keluar melaluinya. Penahanan ini dilepaskan dengan serta-merta.4. [b] 7 .

MOHAMMAD HUSSIN BIN SARAIL 750630125717 HBML1203 Contoh perkataan: Huruf konsonan [p] konsonan [b] Awal palu batek Tengah lapik rabun Akhir atap adab b) Letupan gusi [t] . [d] Contoh perkataan: Huruf konsonan [t] konsonan [d] Awal takut dalam Tengah batas tanduk Akhir padat abad c) Letupan lelangit lembut [k] . Udara yang tertahan dalam rongga mulut dan dilepaskan dengan serta-merta. [g] 8 . Rajah B: konsonan letupan [t] . Rajah C: Konsonan letupan [k] . [d] Hujung lidah dirapatkan ke gusi atas. Udara yang tertahan dilepaskan dengan serta-merta menghasilkan bunyi letupan lelangit lembut [k] tak bersuara dan letupan lelangit lembut bersuara [g]. Bunyi yang dihasilkan ialah letupan gusi tak bersuara [t] dan letupan gusi bersuara [d]. [g] Untuk menghasilkannya belakang lidah dirapatkan ke lelangit lembut.

[c] Konsonan letusan dihasilkan dengan cara yang agak sama dengan letupan tetapi letusan itu tertahan untuk beberapa ketika baharu dilepaskan dengan perlahan dan tidak dengan serta-merta seperti letupan. 9 . Rajah D: Konsonan letupan [ʔ] Contoh perkataan: Awal Anak Ikan Tengah saat rakyat Akhir lemak budak 2.MOHAMMAD HUSSIN BIN SARAIL 750630125717 HBML1203 Contoh perkataan: Huruf konsonan [k] konsonan [g] Awal kala garam Tengah makan pagar Akhir tamak dialog d) Letupan pita suara atau hentian [ʔ] Hentian glotis terhasil terhasil dengan cara lelangit lembut dan anak tekak dinaikkan ke dinding rongga tekak untuk membuat sekatan udara ke rongga hidung.2 Konsonan Letusan [j] .4. iaitu letusan lelangit keras [j] yang bersuara dan [c] yang tak bersuara. malah hanya meletus. Ada dua konsonan letusan dalam bahasa melayu. Pita suara dirapatkan dan arus udara yang keluar dari paru-paru tersekat di bahagian rapatan pita suara udara menyebabkan pita suara tidak bergetar dan hentian glotis akan terhasil.

3 Konsonan geseran. [c] Contoh perkataan: Huruf konsonan [j] konsonan [c] Awal jala cara Tengah kanji laci Akhir kolej koc 2. bunyi [h] yang dinamakan bunyi geseran glottis tak bersuara akan dihasilkan. Rajah A : Konsonan geseran [s] Contoh perkataan: Awal Silap Satu Tengah lasak lesu Akhir pedas lemas b) Geseran pita suara [h] Apabila udara keluar melalui pita suara yang renggang dan rongga mulut berkeadaan seperti sewaktu mengeluarkan bunyi vokal. Udara dari paru-paru tertekan dan keluar dengan bergeser. 10 .2 : Konsonan letusan [j] .4. a) Geseran gusi tak bersuara [s] Hujung lidah dirapatkan ke arah sempadan gusi lelangit keras tetapi tidak menyekat aliran udara.MOHAMMAD HUSSIN BIN SARAIL 750630125717 HBML1203 Rajah 2. Bunyi geseran gusi tak bersuara [s] akan terhasil.4.

4: Konsonan getaran [r] Contoh perkataan: Awal rapat rugi Tengah tiram seram Akhir sabar lebar 2. Rajah 2.MOHAMMAD HUSSIN BIN SARAIL 750630125717 HBML1203 Rajah B: Konsonan geseran [h] Contoh perkataan: Awal Hantu Haru Tengah bahu tahu Akhir buluh suluh 2.4 Konsonan getaran [r] Bunyi konsonan ini dihasilkan dengan menggetarkan lidah dalam rongga mulut.4. 11 . Lelangit lembut dinaikkan dan pita suara bergetar.4. Udara keluar melalui bahagian tepi lidah.5 konsonan sisian [l] Dihasilkan dengan hujung dinaikkan ke gusi dan laluan udara tersekat. Bunyi dihasilkan dinamakan bunyi sisian gusi bersuara [l]. Lidah diangkat ke arah gusi atas.4. Udara dari paru-paru ditekan hingga menggetarkan lidah untuk menghasilkan bunyi getaran gusi bersuara [r].

Bunyi yang dihasilkan dinamakan sengauan gusi bersuara [n].2.2.5: Konsonan sisian [l] Contoh perkataan: Awal lagu Tengah tilam Akhir tebal 2.6 Konsonan sengauan a) Konsonan sengau dua bibir bersuara [m]. Rajah B: Konsonan sengauan [n] 12 .MOHAMMAD HUSSIN BIN SARAIL 750630125717 HBML1203 Rajah 2. Bunyi yang dihasilkan dinamakan sengauan dua bibir bersuara [m]. Dua bibir dirapatkan. Rajah A: konsonan sengauan [m] Contoh perkataan: Awal macam Tengah teman Akhir ketam b) Konsonan sengau gusi bersuara [n] Hujung lidah dinaikkan ke gusi.

Bunyi yang dihasilkan dinamakan sengauan lelangit keras bersuara [ɲ]. Rajah D: Konsonan sengauan [ɲ] Contoh perkataan: Awal nyaris Tengah banyak Akhir - 13 . Rajah C: Konsonan sengauan [ƞ] Contoh perkataan: Awal ngilu Tengah bingka Akhir lalang d) Konsonan sengauan lelangit keras bersuara [ɲ] Tengah lidah dinaikkan ke lelangit keras.MOHAMMAD HUSSIN BIN SARAIL 750630125717 HBML1203 Contoh perkataan: Awal naga Tengah tanah Akhir taman c) Konsonan sengau lelangit lembut [ƞ] Belakang lidah dinaikkan ke lelangit lembut. Bunyi yang dihasilkan dinamakan bunyi sengauan lelangit lembut bersuara [ng].

MOHAMMAD HUSSIN BIN SARAIL 750630125717 HBML1203 2. depan lidah diangkat tinggi ke arah gusi. Udara dari paruparu keluar ke rongga mulut dan pita suara digetarkan dan lidah bergerak dengan pantas ke kedudukan untuk membunyikan vokal [w]. kemudian lelangit lembut dinaikkan ke belakang rongga tekak untuk menyekat arus udara dari paru-paru ke rongga hidung. bibir dihamparkan. Rajah B: Separuh vokal [y] Contoh perkataan: Awal yakin Tengah tayang Akhir - 14 . [j] a) Separuh vokal dua bibir bersuara [w] Dihasilkan dengan belakang lidah dinaikkan ke lelangit lembut.7 Separuh vokal [w] .2. Rajah A: Separuh vokal [w] Contoh perkataan: Awal waris Tengah kawan Akhir takraw b) Separuh vokal lelangit bersuara [y] Bagi menghasilkan vokal ini. lelangit lembut dinaikkan ke belakang rongga tekak untuk menyekat udara dari paru-paru ke rongga hidung dan pita suara digetarkan sambil lidah bergerak pantas ke kedudukan untuk membunyikan vokal [y].

saling melengkapi. Fonem [p] mempunyai dua alofon. Untuk menentukan taraf dua bunyi yang berlainan sama ada ianya dua alofon dari satu fonem atau dua fonem yang berlainan adalah dengan mencari pasangan terkecil perkataan yang mempunyai bentuk fonetik yang sama di mana dua bunyi itu dapat dikontraskan. Jadi ada dua jenis letupan dua bibir tak bersuara. Fon-fon yang mempunyai ciri-ciri fonetik yang sama dapat digolongkan ke dalam fonem yang sama.1 Anggota satu fonem mempunyai ciri fonetik sama. 15 . di mana dua bunyi itu dapat membezakan erti dua perkataan itu. fonem dianggap sebagai unit linguistik yang tidak mengandungi makna. yakni tidak diletupkan. 3. iaitu [paya] dan [sapa]. dijelaskan seperti berikut: 3. Apa yang dimaksudkan dengan penyebaran saling melengkapi ini ialah. Lingkungan pemakaiannya itu.2 Alofon satu fonem berlaku dalam penyebaran saling melengkapi. Dengan kata lain [p] dan [p˃] terpakai dalam lingkungan masing-masing. ciri diberi tanda [˃]. Bunyi [p] dalam paya dan sapa diujarkan dengan sempurna. atau membezakan erti. sapa dan atap. Omar. iaitu [p] dan [p>]. iaitu belum menerima imbuhan. Fonem dapat membezakan makna dan hal ini berbeza dengan alofon yang tidak membezakan makna. [p] berlaku dalam lingkungan [-aya] dan [sa-a]. Tetapi bunyi letupan itu tidak disempurnakan letupannya dalam [atap˃]. sebutan [p] dalam paya. Kalau ianya berkontras.MOHAMMAD HUSSIN BIN SARAIL 750630125717 HBML1203 3. Menurut Asmah Hj. Dalam bahasa melayu fon [p] mempunyai dua cara sebutan yang berbeza. Pasangan perkataan itu hendaklah terkecil. maka [p˃] tidak dipakai dan begitulah sebaliknya. Dengan itu penyebaran alofon fonem /p/ itu lengkap dalam semua lingkungan.3 Pasangan terkecil berkontras.0 Perbezaan Di Antara Fonem dan Alofon Dalam Sistem Fonologi Bahasa Melayu. [p] dipakai dalam lingkungannya sendiri. dan [p˃] dalam lingkungannya pula [atap>]. bahawa [p] berlaku dalam lingkungan awal atau tengah perkataan dan [p˃] dalam lingkungan akhir perkataan. Untuk membezakan sama ada sesuatu unsur tersebut fonem atau alofon. manakala [p˃] berlaku dalam lingkungan [ata-]. Lingkungan pemakaian alofon dari satu fonem ini dikatakan penyebarannya. Jadi hendaklah diketahui ciri fonetik yang boleh membezakan fonem dan yang hanya merupakan perubahan bunyi menurut lingkungan. iaitu [p] dan [p˃]. 3. iaitu di mana ada [p]. Contohnya. Perubahan bunyi yang berlaku menurut lingkungan itu hanya sifat biasa bunyi yang dipengaruhi oleh bunyi-bunyi lain sebelum dan selepasnya. Apa yang dimaksudkan dengan kontras itu ialah. Perbezaan itu tidaklah cukup besar sehingga menjadi bunyi yang berlainan. Fon-fon yang menjadi anggota dalam satu fonem dipanggil alofon.

tekanan keras selalu berlaku pada suku kata kedua perkataan. Unsur ini khusus dibincangkan dalam lingkungan perkataan sahaja. Terdapat juga di mana alofon satu fonem tersebar dalam satu lingkungan tanpa berkontras. Konsep kontras dalam bunyi penggalan. Maka dengan sebab itu [p] dan [b] itu dianggap sebagai dua fonem yang berlainan. Contohnya perkataan [pagi] dan [bagi].4 Kelainan dan variasi bebas. 2 ( biasa ). Dapat dilihat [pagi] dan [bagi] itu sama dalam semua bunyi melainkan antara [p] dan [b]. 4. Dalam ejaan bahasa melayu. iaitu agama. 4. Ini dilakukan untuk membezakannya dari fon atau bunyi. Bunyi-bunyi penggalan disertai dengan bunyi supra-penggalan.1 Tekanan Tekanan menunjukkan kelantangan sesuatu suku kata yang menandakan keras atau lembutnya penyebutan sesuatu suku kata tersebut. Ada empat ciri suprasegmental dalam bahasa melayu yang perlu diketahui iaitu tekanan.MOHAMMAD HUSSIN BIN SARAIL 750630125717 HBML1203 maka ternyatalah dua bunyi itu terdiri dari dua fonem yang berlainan. unsur ini dipanggil intonasi. Oleh sebab itu ertinya berbeza. 4. Kejadian ini dikatakan variasi bebas. Ini biasanya ditandakan dengan [ʹ]. Tekanan wujud pada suku kata perkataan. Ayat penyata 16 . / ugama/ dan /igama/. Nada ditandai dengan nombor. boleh juga dipakai untuk bunyi bukan penggalan. Hal ini dipanggil kelainan bebas. Fonem ditulis dalam kurungan / /. nombor 1 ( rendah ). 3 ( tinggi ). Misalnya [bɔtɔl] dan [botol] tidak berbeza. Sistem ejaan hanya menerima botol. dan 4 ( tinggi sekali ).0 Ciri-ciri Suprasegmental Bahasa Melayu dan Kepentingannya Dalam Pengajaran Kemahiran Lisan. Terdapat juga dua fonem tidak berkontras dalam pasangan tertentu.2 Nada Nada merupakan unsur lagu yang ada pada sesuatu perkataan. kerana fonem melambangkan satu keluarga bunyi. 3. /u/ dan /i/ adalah fonem yang berlainan dan didapati tidak berkontras dalam satu perkataan ini. Nada adalah kadar meninggi atau menurun pengucapan sesuatu suku kata atau perkataan. Dalam hal ini /a/. jeda dan panjang pendek. Fonem /a/ mempunyai kelainan. iaitu /u/ dan /i/. Dalam bahasa melayu. malah hanya alofon fonem /o/. Kalau digunakan dalam ayat. misalnya: /agama/. contohnya [ruʹmah] dan [kamʹpuƞ]. Dalam hal ini [ɔ] dan [o] bukanlah dua fonem yang berlainan. hanya satu sahaja yang diterima. nada.

wah dan lain-lain boleh disebut panjang 17 . Ujaran seperti [ bǝlikantin].MOHAMMAD HUSSIN BIN SARAIL 750630125717 HBML1203 biasanya dengan nada 2. Dalam unsur panjang-pendek dalam pengajaran lisan. membolehkan murid membezakan nada yang sesuai ketika melafazkan puisi seperti pantun. amboi. Ianya membolehkan murid mengetahui hentian sementara ketika membaca petikan atau ayat serta dapat pula membezakan jenis dan makna ayat yang dibaca atau diucapkan. contohnya.] dikatakan setengah mora. Dalam pengajaran kemahiran lisan. syair dan sajak mengikut intonasi. kemudian nada itu menaik bila ada tekanan dan turun hingga 1. murid boleh membaca dan membunyikan sesuatu ayat dan perkataan mengikut intonasi dan nada yang sesuai. rima dan nada yang sesuai dengan bahan yang dilafazkan secara lisan sama ada secara hafalan atau bebas dengan penuh perasaan dan berkesan. Contohnya pada ayat seperti berikut: ² saya hendak ³ mandi.4 Panjang-pendek Merupakan kadar panjang atau pendeknya sesuatu bunyi yang diucapkan. Dalam bahasa melayu terdapat juga pemakaian jeda yang dapat membezakan erti ini. keempat-empat unsur suprasegmental tersebut mempunyai kepentingan. Jadi melalui tekanan ini. Ujaran ini boleh ditafsirkan sebagai ʻmembeli sebuah tinʼ seperti dalam [bǝlikan + tin].3 Jeda Juga disebut sebagai persendian. Unsur tekanan merujuk cara bagaimana murid dalam proses pengajaran dan pembelajaran dapat mengucapkan dan menyebut suku kata. murid boleh dan dapat bertutur dan menyampaikan ucapan atau berkomunakasi secara bertatasusila serta beradab. perkataan atau rangkai kata sama ada diucapkan untuk membezakan unsur menegaskan atau lembut. iaitu unsur senyap dalam ujaran yang memisahkan antara perkataan. Ujaran pukul empat ditranskripsi sebagai [pukul + ǝmpat]. Jeda atau persendian diberi lambang [+]. [::] dikatakan satu mora dan [. Contohnya dalam pengajaran ayat seru dan kata seru. Dalam bahasa melayu unsur ini tidak membawa apa-apa kepentingan fonemis. sakitnya perut saya!. atau ʻmembeli sebuah kantinʼ dalam [bǝli + kantin]. Eh. Sebenarnya unsur jeda ini memang mempunyai tugas pembeza dalam bahasa. 4. Kepentingan unsur nada pula dalam pengajaran lisan. cis. 4. dalam pengajaran lisan. ayat atau rangkai kata. memang ada bunyi perkataan dan ayat yang panjang dan ada bunyi yang pendek. Unsur panjang-pendek diberi lambang [:] yang dipanggil mora. dan kata seru. sebutan. Sementara jeda pula.

jeda. Terdapat banyak alat artikulasi manusia dan setiap satunya mempunyai kedudukan dan fungsi yang berbeza dalam menghasilkan bunyi bahasa. sebutan yang betul serta memahami makna bunyi-bunyi tersebut.0 Kesimpulan. ayat dan rangkai kata. tetapi mempunyai peranan yang amat penting dalam menghasilkan bunyi. Kajian fonetik dan fonologi melibatkan organ pertuturan manusia secara langsung. Ianya membolehkan murid mengetahui sebutan panjang atau pendek perkataan atau ayat mengikut lambang-lambang unsur panjang-pendek. maka getaran akan berlaku pada pita suara dan bunyi yang terhasil ialah bunyi bersuara. Sekirannya keadaan pita suara tertutup rapat sewaktu udara keluar melaluinya. Selain itu.MOHAMMAD HUSSIN BIN SARAIL 750630125717 HBML1203 atau pendek namun ianya tidak membawa apa-apa kepentingan fonemis. Sebaliknya jika pita suara itu direnggangkan atau terbuka sewaktu udara melaluinya. Organ tutur manusia ini disebut alat artikulasi. manakala bunyi konsonan ada yang bersuara dan ada yang tidak bersuara. Namun demikian terdapat unsur yang bukan dikategorikan sebagai alat artikulasi manusia. 5. Ianya memberikan kefahaman dan pengetahuan kepada setiap guru bahasa melayu untuk menyampaikan pengajaran berkaitan tajuk fonologi. supaya mereka dapat bertindak dengan betul dan tepat sesuai dengan objektif pengajaran dan pembelajaran yang ingin dicapai. ( 3. nada dan panjang pendek merupakan unsur-unsur penting dalam sistem bunyi dalam fonem. ciri-ciri suprasegmental seperti tekanan.283 patah perkataan ) 18 . sebutan dan bunyi perkataan. Unsur tersebut ialah udara dan merupakan sumber tenaga utama dalam menghasilkan bunyi. maka getaran pada pita suara tidak berlaku maka yang terhasil ialah bunyi tidak bersuara. Bunyi bersuara dan tidak bersuara ini berkait rapat dengan keadaan pita suara. Bunyi vokal atau konsonan merupakan antara bunyi bahasa yang dihasilkan oleh alat artikulasi manusia. Kepentingan unsur-unsur tersebut dalam pengajaran lisan membolehkan guru menyampaikan ilmu dan kemahiran dengan berkesan dan hasilnya membolehkan murid-murid menguasai kemahiran-kemahiran terhadap bunyi-bunyi bahasa melayu. Melaui perbezaan fonem dan alofon dapat menjelaskan perbezaan dari segi makna. Semua bunyi vokal merupakan bunyi-bunyi bersuara.

Linguistik Am Untuk Guru Bahasa Malaysia.MOHAMMAD HUSSIN BIN SARAIL 750630125717 HBML1203 Rujukan Abdullah Hassan. HBML 1203 Fonetik dan Fonologi Bahasa Melayu. Fakulti Pendidikan dan Bahasa Open University Malaysia. Adenan Ayob. Kuala Lumpur: Penerbitan Sarjana. Seman Salleh. Selangor: Meteor Doc. Arbak Othman dan Ahmad Mahmood Musanid. 19 . ( 2000 ). Mashudi Bahari. Bhd. Sdn. ( 2012 ). ( 1980 ). Ali Mahmood. Petaling Jaya: Penerbit Fajar Bakti. Linguistik Am.