morfologi- proses pembentukan kata dlm bahasa melayu, pembentukan kata melalui proses pinjaman, proses pembentukan akronim

as salam... enjoy cite tika k...........♥ 1.0 Pengenalan

Morfologi ialah satu bidang yang mengkaji satu strukutur gramatikal perkataan, iaitu kemungkinan adanya perubahan kata, golongan kata dan makna kata akibat perubahan bentuk kata. Menurut Siti Hajar Abdul Aziz di dalam bukunya Siri Pendidikan Guru, Bahasa Melayu 1, pada halaman 132, morfologi boleh diertikan sebagai bidang tatabahasa yang mengkaji perkataan dan cara-cara pembentukannya.

Struktur kata bermaksud susunan bentuk bunyi ujaran atau lambang (tulisan) yang menjadi unit bahasa yang bermakna. Bentuk kata pula ialah rupa unit tatabahasa, sama ada berbentuk tunggal atau hasil daripada proses pengimbuhan. Pemajmukan dan penggandaan. Penggolongan kata ialah proses menjeniskan perkataan berdasarkan keserupaan bentuk atau fungsi, atau bentuk dan fungsinya.

(Nik Safiah Karim, Farid M.Onn, hashim haji Musa, dan Abdul Hamid Mahmood, Tatabahasa Dewan, Edisi Ketiga, halaman 43.)

Tuntasnya, morfologi bahasa Melayu ialah bidang yang mengkaji struktur, bentuk dan golongan kata dalam bahasa melayu.

Bahasa Melayu berasal rumpun bahasa Austronesia dan melalui sumber yang diwarisi itu. sama ada imbuhan itu mnedahului (awalan).0 Konsep Pembentukan Kata Dalam istilah linguistik. Bahasa Melayu merupakan salah satu bahasa di dunia yang bersifat algunatif atau derivatif.jenis bahasa yang sedemikian membentuk kebanyakan perkataannya melalui proses pengimbuhan atau penggabungan morfem kata dasar dengan morfem imbuhan secara rentetan mendatar iaitu imbuhan digabungkan serentak dengan kata dasar. analogi. halaman 134) Secara umumnya. Bahasa Melayu 1. Kaedah pembentukan kata seperti yang terdapat dalam bahasa Melayu ini tidak sama dengan pembentukan kata dalam bahasa yang bersifat fleksi seperti bahasa Arab. proses pembentukan kata menerangkan bagaimana sesuatu kata itu dibina dan dibentuk sehingga dapat menghasilkan ayat dan ujaran dalam sesuatu bahasa. iaitu melalui asal usul bahasa Melayu itu sendiri. sejumlah perkataan yang terdapat dalam bahasa Melayu telah diwujudkan sehingga hari ini. iaitu berdasarkan golongan kataatau kasusnya. peleburan . Bahasa Melayu 1.2. (Siti Hajar Abdul Aziz. perkataan-perkataan dalam bahasa Melayu wujud melalui dua sumber. pembentukan kata ialah satu proses yang mana perkataan baru dibentuk. cara membentuk dan mewujudkan perkataan adalah melalui kejadian perubahan fonem atau bunyi kata dasar bahasa itu sendiri. Menurut Siti Hajar Abdul Aziz di dalam bukunya Siri Pendidikan Guru. pada halaman 133. Siri Pendidikan Guru. dalam bahasa Arab. menyisipi (sisipan) atau mengikuti (akhiran) kata dasar tersebut. perkataan-perkataan dalam bahasa Melayu juga wujud melalui proses-proses tertentu seperti akronim. Hal ini demikian kerana. Kedua.

JAIS – Jabatan Agama Islam Selangor ii.1. Contoh lain : . terbitan. penciptaan . Setiap bentuk tersebut mempunyai cara pengejaannya yang tersendiri serta membawa makna yang khusus sebagai rujukan. peluasan makna. pemberian makna khusus. penggemblengan. majmuk dan gandaan. Dalam struktur ayat.Misalnya. IPG – Institut Pendidikan Guru 2. penyempitan makna. IPTI – Institut Perguruan Temenggong Ibrahim iii.1 Proses pembentukan kata dalam bahasa Melayu Sebagaimana yang telah dinyatakan pada tajuk 1. Contohnya: i. diciptakan pula bentukbentuk seperti tatatertib.0 iaitu Konsep Pembentukan Kata.2 Analogi Pembentukan kata melalui proses ini adalah dengan mengiaskan kata baharu dengan bentuk kata yang telah sedia ada yang telah digunakan sejak dahulu. tatacara dan tatahias. 2. peminjaman kata. dan penyingkatan. penambahan. terdapat beberapa proses pembentukan kata dalam bahasa Melayu.1 Akronim Pembentukan kata melalui proses akronim adalah dengan cara memendekkan atau meringkaskan perkataan yang kebanyakkanya terdiri daripada kata nama supaya mudah ditulis dan dilafazkan sebagai satu kata yang wajar. kesemua perkataan tidak boleh ditukar ganti kehadirannya dalam ayat kerana setiap bentuk perkataan itu berbeza dari segi makna dan mempunyai fungsi yang berbeza.fonem. Perkataan-perkataan dalam bahasa Melayu ada yang berbentuk tunggal. Proses-proses pembentukan kata dalam bahasa Melayu adalah seperti berikut : 2. perkataan tatabahasa memang telah sedia ada dan melalui proses analogi.1.

1. [surih] membawa maksu meniru atau melukis peta. Contohnya perkataan [sirih] pada asalnya bermaksud bekas atau kesan yang dilalui sesuatu seperti jalan yang dilalui oleh siput di atas daun pisang. juruacara 2. prasekolah.1. prauniversiti ii. 2.Jurunikah – juruwang.5 Pemberian Makna Khusus Dalam proses ini sesuatu perkataan atau istilah itu dibentuk dengan cara mengambil katakata yang telah sedia ada lalu diberi makna khusus atau dijadikan istilah. malahan kepada haiwan juga.4 Peluasan Makna Pembentukan perkataan dengan cara ini adalah dengan mengambil kata-kata yang telah sedia ada dan kemudiannya diperluaskan maknanya dalam hal-hal lain. Prasangka – prasarana. Contohnya: i.i. Contohnya.1. [benda] +[alir] = [bendalir] Dalam contoh yang diberikan. perkataan [family] dalam bahasa Inggeris bermakna ‘keluarga’.1. tetapi perkataan ini telah diperluaskan maknanya menjadi [famili] yang bukan sahaja merujuk kepada manusia. juruaudit. 2. Melalui pemberian makna khusus. 2. perkataan [bendalir] terbentuk setelah satu fonem vokal /a/ digugurkan.3 Peleburan Fonem Proses peleburan fonem adalah satu proses yang berlaku dengan cara menggabungkan perkataan agar menjadi satu kata dengan meleburkan atau menggugurkan fonem-fonem tertentu.6 Peminjaman Kata Pembentukan kata melalui proses ini sangat luas digunakan dalam bahasa Melayu dan .

Element – elemen ii.Diplomat – diplomat 2.1. Contohnya : i.7 Penambahan Pembentukan kata melalui proses ini adalah dengan memberikan penambahan kepada kata akar satu suku kata dengan perkataan lain yang terdiri daripada satu suku kata juga.bahasa-bahasa lain. kata akar [bu] merujuk kepada benda-benda yang berbentuk bulat kemudian ditambah pula satu suku kata yang lain untuk menunjukkan benda-benda tertentu yang berbentuk bulat seperti berikut : i.[bu] + [lan[ = [bulan] iii. Contohnya. Dalam proses ini. [bu] + [kit] = [bukit] ii.1. 2. Bahasa Melayu banyak meminjam perkataan daripada bahasa Inggeris dan bahasa Arab sehingga perkataan tersebut menjadi sebati dengan penutur bahasa Melayu itu sendiri. [bu] + [luh] = [buluh] 2. Daripada perkataan tersebut tercipta pula perkataan mengiwi yang bermaksud perbuatan menggilap dan mengilatkan kasut menggunakan bahan khas. Bentuk kata jenis ini telah sebati dalam masyarakat penutur bahasa Melayu. perkataan ini diciptakan berdasarkan makna yang ditimbulkan oleh masyarakat atau yang dikiaskan kepada sesuatu benda.Magistrate – majistret iii. Misalnya.1.9 Penggemblengan . nama kiwi merijuk kepada nama burung di New Zealand. Proses ini berlaku dalam sesuatu bahasa disebabkan dalam bahasa tersebut tidak terdapat perkataan atau istilah sedemikian.8 Penciptaan Pembentukan kata melalui proses penciptaan bermaksud kata-kata baharu dicipta atau dihasilkan tanpa disandarkan kepada pembendaharaan kata yang sedia ada.

Proton – Perusahaan Otomobil Nasional 2. di samping mneggugurkan bahagian yang lain daripada perkataan tersebut.Perkataan yang dibentuk melalui proses penggemblengan adalah dengan cara menggabungkan dua patah perkataan atau lebih. ia boleh merujuk kepada panggilan hormat bagi lelaki dan perempuan. 2. Malahan. Contohnya.11 Penyingkatan Melalui proses penyingkatan. penggembemlengan perkataan kumpulan gitar rancak menjadi kugiran. Seterusnya. dan bentuk kata gandaan. tv – televisyen ii. kita boleh lihat proses pembentukan kata berdasarkan . Bernama – Berita Nasional Malaysia ii. pada hari ini terdapat perkataan tuan sahaja yang merujuk kepada orang lelaki yang patut dihormati. Contonhya.1. dan kemudiannya disempitkan maknanya untuk merujuk kepada sesuatu yang lebih umum. bentuk kata majmuk. Pembentukan kata ini masih dilakukan sehingga hari ini seperti contoh yang berikut : i. Prof – profesor Proses pembentukan kata dalam bahasa Melayu boleh dilihat dari segi bentuk-bentuk kata yang terhasil seperti bentuk kata tunggal.1. jika panggilan ini digunakan dalam urusan surat-menyurat rasmi. Sebaliknya. perkataan tuan puteri mempunyai makna yang khusus.Dr.10 Penyempitan Makna Pembentukan kata melalui proses ini dilakukan dengan cara mengambil kata yang telah sedia ada. bentuk kata terbitan. iaitu panggilan bagi wanita bangsawan atau wanita berketurunan raja. perkataan-perkataan tertentu dipendekkan apabila ditulis dan sering pula dianggap sebagai satu perkataan sahaja seperti contoh yang berikut : i. – doktor iii.

Terdapat sekurang-kurangnya dua jenis kata tunggal.KV+KV+KV+KVKteks – ambil mentua kapitalis KKKV – KV+V – skru doa KV+KV+VK. 8. Jadual di bawah menunjukkan antara pola gabungan konsonanvokal dalam kata tunggal bahasa Melayu beserta contoh perkataan : Bentuk Kata Tunggal (Pola suku kata beserta contoh perkataan) Pola Kata Tunggal Bil. 7. 9. KV – yu V+K – aku VK – am V+VK – aib KVK – cat KV+V+KVK. 6. 3.KVK+KV+KV+KVKseluar sentimeter KVK+KVK+KV+KVdispensari KKKVK KV+VK – V+KV+KV– skrip jauh ijazah KV+KV – KV+KV+KV.KV+KVK+KV+KVbiawak sementara V+KVK – V+KV+V-usia KVK+KV+V+KVadik bendahari KV+KV+KV+KVbidadari KKVK – VK+KV – KV+KV+Vstor undi deria KVKK – VK+KVK KVK+KV+V. iaitu kata tunggal yang mengandungi hanya satu suku kata dan kata tunggal yang mengandungi dua suku kata atau lebih. 4. Satu Suku Kata Dua Suku Kata Tiga suku kata KV+V+KVcuaca Empat suku kata dan lebih KV+KV+VK+KVkeluarga 1.KV+KV+V+KVKpasu keliru mesyuarat KV+KVK VK+KV+VK. 2.bentuk-bentuk kata yang berikut : a. 5. Bentuk kata tunggal Perkataan yang berada dalam bentuk kata tunggal ialah perkataan-perkataan dalam bahasa Melayu yang tidak menerima sebarang imbuhan atau tidak mengalami proses penggandaan dan perangkaian.V+KV+KVK+KV+KV– telur ikhtiar universiti .

telunjuk me-melawan.-kan-buatkan. Penjelasan lebih lanjut akan dihuraikan dalam tajuk 2. KK +V K+ VV K –el l a au mn p u Jadual 1 Jadual 1 Bentuk Kata Terbitan Bil. IKIM. Kata nama pe-pelari.0 iaitu Proses Pembentukan Akronim. dan ADUN. b.gelegak Kata kerja -er. di. akronim juga tergolong dalam kata tunggal.gerodak Sisipan Kata nama -el. pempembuat 2. Kata adjektif ter-terbesar. menunjukkan contoh perkatan berdasarkan pola suku kata yang terdiri daripada jenis kata tunggal.1 KV 0 V+ . -wati-seniwati Kata kerja -di-duduki Apitan Kata nama pe-. Bentuk kata terbitan Kata terbitan ialah bentuk perkataan yang dihasilkan melalui proses pengimbuhan.-an – perasaan Kata kerja me-…-kan – memainkan Kata adjektif ke-…-an – keakraban Kata adjektif -el.. Bentuk kata majmuk Proses pemajmukan ialah proses yang merangkaikan dua kata dasar atau lebih dan bentuk yang terhasil membawa makna yang khusus. Jadual di bawah menunjukkan antara kata terbitan yang terhasil melalui proses pengimbuhan berserta contoh perkataan : Jadual 2 c. sesecantik Jenis imbuhan Akhiran Kata nama -an-pakaian. iaitu proses yang menggandingkan imbuhan pada kata dasar. Kata majmuk dieja terpisah dan . Contohnya ABIM. Kata kerja diatur 3. Awalan 1.Selain perkataan di atas.

iaitu berdasarkan rentak bunyi tertentu. iaitu tidak boleh menerima sebarang penyisipan unsure lain.bertindak sebagai satu unit. Dalam proses yang demikian. Penggandaan juga boleh berlaku secara berentak. kata dasar boleh mengalami penggandaan penuh atau penggandaan separa. . Bentuk kata gandaan Bentuk penggandaan dalam bahasa Melayu ialah proses yang menggandakan kata dasar. Jadual di bawah menunjukkan antara contoh kata gandaan yang dibahagikan mengikut tiga jenis penggandaan berikut : . 4. 2. 1. Rangkaian kata bebas gambar rajah alat tulis air hujan nasi minyak Istilah khusus Perdana Menteri Raja Muda Maib Canselor Timbalan Ketua Pustakawan Jadual 3 Kiasan hak milik batu kapur daerah panas atur cara d. Jadual di bawah menunjukkan antara contoh kata majmuk yang terhasil berdasarkan tiga kelompok : Bentuk Kata Majmuk Bil. 3.

Bentuk Kata Gandaan (berserta contoh perkataan) Penggandaan Penuh Penggandaan Separa Penggandaan Berentak Pengulangan vokal Kuih-muih. 3.cerai-berai Pengulangan konsonan Batu-batan. Kata tunggal Meja-meja. dolak-dalik Bil. gunung. ganang. Bebas . 1. tikus-tetikus Kata berimbuhan Awalan-berlari-lari Akhiran-sayur-sayuran Apitan-kekuningkuningan - 2. ayat-ayat Kata berimbuhan Awalan-pelatih-pelatih Akhiran-amalan-amalan Apitan-persatuanpersatuan - Kata tunggal Laki-lelaki.

Umumnya. Proses ini berlaku dalam sesuatu bahasa disebabkan dalam bahasa tersebut tidak terdapat perkataan atau istilah sedemikian. Dalam Petikan Kursus Penataran Bahasa untuk Penyiar serta Petikan Pertandingan Sahibba Meningkatkan Penguasaan dan Pengembangan Bahasa Melayu dalam Kalangan Pelajar terdapat beberapa perkataan pinjaman yang digunakan. penggunaan kata pinjaman dalam petikan ini melibatkan peminjaman unsur asing dari segi aspek peminjaman tulen. Jadual di bawah menunjukkan perkataan pinjaman yang digunakan dalam Petikan Kursus Penataran Bahasa untuk Penyiar serta Petikan Pertandingan Sahibba Meningkatkan Penguasaan dan Pengembangan Bahasa Melayu dalam Kalangan Pelajar: Kata Pinjaman dalam Petikan Kursus Penataran Bahasa untuk Penyiar serta Petikan Pertandingan Sahibba Meningkatkan Penguasaan dan Pengembangan Bahasa Melayu dalam Kalangan Pelajar . dan peminjaman imbuhan. bahasa Arab dan bahasa Sanskrit yang dapat membolehkan kita membezakan antara kata asli bahasa Melayu dengan kata pinjaman. Bahasa Melayu banyak meminjam perkataan daripada bahasa Inggeris. bahasa Arab dan bahasa Sanskrit sehingga perkataan tersebut menjadi sebati dengan penutur bahasa Melayu itu sendiri. Setelah dianalisis. bunyi-bunyi asing.Jadual 4 Pembentukan kata melalui proses pinjaman kata sangat luas digunakan dalam bahasa Melayu dan bahasa-bahasa lain. dalam bahasa Melayu terdapat unsur-unsur imbuhan daripada bahasa Inggeris.

syarikat Peminjama Bahasa Inggeris n tulen 2. auditorium program radio serius aspek sesi input kreatif kategori unit kokurikulum aktiviti /sy/ .khusus tata . Aspek/unsur peminjaman - Contoh perkataan dalam petikan. 1.0 Proses pembentukan akronim Akronim pada asasnya terbentuk daripada proses penggabungan singkatan beberapa perkataan dan membentuk satu perkataan yang utuh..tatabahasa Jadual 5 3. Peminjama Bahasa arab dan n bunyiparsi bunyi asing - Peminjama Bahasa Sanskrit n imbuhan - /kh/ . Menurut Kamus Tatabahasa Dewan ( 2008: 66 ) menyatakan akronim boleh terbentuk menggabungkan huruf awal suku kata atau .Bil.

Menurut Asmah Haji Omar lagi.Onn. akronim terdiri daripada kata selapis dan boleh mengalami proses morfologi sebagaimana kata selapis. Pembentukan kata melalui proses akronim adalah dengan cara memendekkan atau meringkaskan perkataan yang kebanyakkanya terdiri daripada kata nama supaya mudah ditulis dan dilafazkan sebagai satu kata yang wajar. suku kata. (Nik Safiah Karim. Farid M. Akronim adalah kata yang berbentuk kata nama tunggal dan dihasilkan melalui percantuman bahagian-bahagian daripada serangkaian perkataan.dengan menggabungkan huruf awal dan suku kata daripada satu rangkai kata dan kemudiannya dilafazkan menjadi seperti perkataan. Edisi Ketiga. oleh itu. akronim merupakan singkatan yang terhasil daripada penggabungan daripada huruf-huruf atau suku-suku kata dalam urutan dua kata atau lebih. kata nama akronim boleh dibahagikan kepada sekurang-kurangnya empat jenis. Menurut Asmah Haji Omar.1 Jenis-jenis akronim Berdasarkan cara percantuman bahagian-bahagian perkataan itu. Kata nama akronim cantuman hurup awal perkataan Kata nama akronim jenis ini dibentuk melalui percantuman huruf awal beberapa perkataan kebanyakkanya terdiri daripada nama khas . Bahagian-bahagian perkataan itu boleh terdiri daripada huruf. hashim haji Musa. dieja dengan huruf besar keseluruhannya. Tatabahasa Dewan. 3. dan Abdul Hamid Mahmood. atau bahagian daripada perkataan.) Antara jenis akronim tersebut ialah seperti berikut : i. halaman 105. Contohnya : ADUN – Ahli Dewan Undangan Negeri .

Kata nama akronim jenis ini juga membentuk kata nama khas . Contohnya : Bernama – Berita Nasional Malaysia tadika – taman didikan kanak-kanak cerpen – cerita pendek iv. Kata nama akronim cantuman bahagian awal perkataan pertama dengan bahagian lain perkataan yang mengikutinya. oleh itu ejaannya bermula dengan huruf besar. Contohnya : Perhilitan Mara – Perlindungan Hidupan Liar dan Taman – Majlis Amanah Rakyat iii. Kata nama akronim cantuman suku kata awal perkataan Negara Kata nama akronim jenis ini dibentuk melaluli percantuman suku kata awal sejumlah perkataan. Kata nama akronim jenis ini dibentuk melalui huruf atau suku kata perkataan pertama dengan bahagian bukan awal perkataan yang lain.0 Rumusan . Contohnya : asbut – asap kabut debunga – debu bunga purata – pukul rata 4. Kata nama akronim cantuman huruf dan suku kata perkataan Kata nama akronim jenis ini dibentuk melalui percantuman huruf dan suku kata sejumlah perkataan.IPTI – Institut Perguruan Temenggong Ibrahim ii. ejaanya bermula dengan huruf besar. Jikalau yang terbentuk itu kata nama khas.

Dari segi pembentukan kata pula. terutamanya dalam bidang kosa kata atau pembendaharaan kata yang melibatkan perubahan bentuk-bentuk kata. kemunculan bunyi-bunyi baharu serta bentuk imbuhan baharu dalam bahasa melayu menyebabkan berlakunya pembentukan kata baharu dalam bahasa Melayu.Morfologi merupakan aspek penting dalam tatabahasa bahasa Melayu. . Tatabahasa pula ialah perkara asas bagi sesuatu bahasa. imbuhan yang berstatus imbuhan pada asalnya tidak dianggap imbuhan kerana keperluan mengayakan perbendaharaan perkataan bahasa Melayu bagi mendukung istilah-istilah tertentu. Hasil daripada perkembangan ilmu dan ikhtisas tertentu. Morfologi memfokuskan kajian terhadap perkataan dalam bahasa Melayu yang telah mengalami perkembangan yang pesat. Melalui proses perancangan dan pembinaan bahasa yang dilaksanakan oleh Dewan Bahasa dan Pustaka proses pembentukan kata menjadi tersusun dan terarah. Oleh hal inilah. begitu banyak perkataan baharu terbentuk semasa dari semasa.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful