morfologi- proses pembentukan kata dlm bahasa melayu, pembentukan kata melalui proses pinjaman, proses pembentukan akronim

as salam... enjoy cite tika k...........♥ 1.0 Pengenalan

Morfologi ialah satu bidang yang mengkaji satu strukutur gramatikal perkataan, iaitu kemungkinan adanya perubahan kata, golongan kata dan makna kata akibat perubahan bentuk kata. Menurut Siti Hajar Abdul Aziz di dalam bukunya Siri Pendidikan Guru, Bahasa Melayu 1, pada halaman 132, morfologi boleh diertikan sebagai bidang tatabahasa yang mengkaji perkataan dan cara-cara pembentukannya.

Struktur kata bermaksud susunan bentuk bunyi ujaran atau lambang (tulisan) yang menjadi unit bahasa yang bermakna. Bentuk kata pula ialah rupa unit tatabahasa, sama ada berbentuk tunggal atau hasil daripada proses pengimbuhan. Pemajmukan dan penggandaan. Penggolongan kata ialah proses menjeniskan perkataan berdasarkan keserupaan bentuk atau fungsi, atau bentuk dan fungsinya.

(Nik Safiah Karim, Farid M.Onn, hashim haji Musa, dan Abdul Hamid Mahmood, Tatabahasa Dewan, Edisi Ketiga, halaman 43.)

Tuntasnya, morfologi bahasa Melayu ialah bidang yang mengkaji struktur, bentuk dan golongan kata dalam bahasa melayu.

peleburan . (Siti Hajar Abdul Aziz. perkataan-perkataan dalam bahasa Melayu wujud melalui dua sumber.0 Konsep Pembentukan Kata Dalam istilah linguistik. cara membentuk dan mewujudkan perkataan adalah melalui kejadian perubahan fonem atau bunyi kata dasar bahasa itu sendiri. sejumlah perkataan yang terdapat dalam bahasa Melayu telah diwujudkan sehingga hari ini. iaitu berdasarkan golongan kataatau kasusnya. perkataan-perkataan dalam bahasa Melayu juga wujud melalui proses-proses tertentu seperti akronim. Kedua. pada halaman 133.2.jenis bahasa yang sedemikian membentuk kebanyakan perkataannya melalui proses pengimbuhan atau penggabungan morfem kata dasar dengan morfem imbuhan secara rentetan mendatar iaitu imbuhan digabungkan serentak dengan kata dasar. Bahasa Melayu merupakan salah satu bahasa di dunia yang bersifat algunatif atau derivatif. Bahasa Melayu 1. sama ada imbuhan itu mnedahului (awalan). menyisipi (sisipan) atau mengikuti (akhiran) kata dasar tersebut. Hal ini demikian kerana. Menurut Siti Hajar Abdul Aziz di dalam bukunya Siri Pendidikan Guru. Kaedah pembentukan kata seperti yang terdapat dalam bahasa Melayu ini tidak sama dengan pembentukan kata dalam bahasa yang bersifat fleksi seperti bahasa Arab. analogi. Siri Pendidikan Guru. dalam bahasa Arab. iaitu melalui asal usul bahasa Melayu itu sendiri. proses pembentukan kata menerangkan bagaimana sesuatu kata itu dibina dan dibentuk sehingga dapat menghasilkan ayat dan ujaran dalam sesuatu bahasa. pembentukan kata ialah satu proses yang mana perkataan baru dibentuk. halaman 134) Secara umumnya. Bahasa Melayu berasal rumpun bahasa Austronesia dan melalui sumber yang diwarisi itu. Bahasa Melayu 1.

terdapat beberapa proses pembentukan kata dalam bahasa Melayu. penambahan. 2. diciptakan pula bentukbentuk seperti tatatertib. majmuk dan gandaan. Setiap bentuk tersebut mempunyai cara pengejaannya yang tersendiri serta membawa makna yang khusus sebagai rujukan.1 Proses pembentukan kata dalam bahasa Melayu Sebagaimana yang telah dinyatakan pada tajuk 1.1 Akronim Pembentukan kata melalui proses akronim adalah dengan cara memendekkan atau meringkaskan perkataan yang kebanyakkanya terdiri daripada kata nama supaya mudah ditulis dan dilafazkan sebagai satu kata yang wajar. Perkataan-perkataan dalam bahasa Melayu ada yang berbentuk tunggal. terbitan. Contoh lain : . penciptaan . pemberian makna khusus. peminjaman kata. perkataan tatabahasa memang telah sedia ada dan melalui proses analogi. Proses-proses pembentukan kata dalam bahasa Melayu adalah seperti berikut : 2. tatacara dan tatahias.1. penggemblengan. peluasan makna.Misalnya.2 Analogi Pembentukan kata melalui proses ini adalah dengan mengiaskan kata baharu dengan bentuk kata yang telah sedia ada yang telah digunakan sejak dahulu. JAIS – Jabatan Agama Islam Selangor ii.1. Dalam struktur ayat.0 iaitu Konsep Pembentukan Kata. kesemua perkataan tidak boleh ditukar ganti kehadirannya dalam ayat kerana setiap bentuk perkataan itu berbeza dari segi makna dan mempunyai fungsi yang berbeza. dan penyingkatan. penyempitan makna. Contohnya: i.fonem. IPG – Institut Pendidikan Guru 2. IPTI – Institut Perguruan Temenggong Ibrahim iii.

[surih] membawa maksu meniru atau melukis peta.3 Peleburan Fonem Proses peleburan fonem adalah satu proses yang berlaku dengan cara menggabungkan perkataan agar menjadi satu kata dengan meleburkan atau menggugurkan fonem-fonem tertentu. Prasangka – prasarana.6 Peminjaman Kata Pembentukan kata melalui proses ini sangat luas digunakan dalam bahasa Melayu dan . Melalui pemberian makna khusus. Contohnya. perkataan [family] dalam bahasa Inggeris bermakna ‘keluarga’.i.1. 2. tetapi perkataan ini telah diperluaskan maknanya menjadi [famili] yang bukan sahaja merujuk kepada manusia.Jurunikah – juruwang. prasekolah. 2. [benda] +[alir] = [bendalir] Dalam contoh yang diberikan. Contohnya: i. 2. juruaudit.5 Pemberian Makna Khusus Dalam proses ini sesuatu perkataan atau istilah itu dibentuk dengan cara mengambil katakata yang telah sedia ada lalu diberi makna khusus atau dijadikan istilah.1. Contohnya perkataan [sirih] pada asalnya bermaksud bekas atau kesan yang dilalui sesuatu seperti jalan yang dilalui oleh siput di atas daun pisang.4 Peluasan Makna Pembentukan perkataan dengan cara ini adalah dengan mengambil kata-kata yang telah sedia ada dan kemudiannya diperluaskan maknanya dalam hal-hal lain. juruacara 2.1.1. perkataan [bendalir] terbentuk setelah satu fonem vokal /a/ digugurkan. prauniversiti ii. malahan kepada haiwan juga.

Daripada perkataan tersebut tercipta pula perkataan mengiwi yang bermaksud perbuatan menggilap dan mengilatkan kasut menggunakan bahan khas. Bahasa Melayu banyak meminjam perkataan daripada bahasa Inggeris dan bahasa Arab sehingga perkataan tersebut menjadi sebati dengan penutur bahasa Melayu itu sendiri. [bu] + [luh] = [buluh] 2.Element – elemen ii.bahasa-bahasa lain. Contohnya : i. kata akar [bu] merujuk kepada benda-benda yang berbentuk bulat kemudian ditambah pula satu suku kata yang lain untuk menunjukkan benda-benda tertentu yang berbentuk bulat seperti berikut : i.Magistrate – majistret iii.Diplomat – diplomat 2.9 Penggemblengan . Dalam proses ini.1. Proses ini berlaku dalam sesuatu bahasa disebabkan dalam bahasa tersebut tidak terdapat perkataan atau istilah sedemikian. Bentuk kata jenis ini telah sebati dalam masyarakat penutur bahasa Melayu. perkataan ini diciptakan berdasarkan makna yang ditimbulkan oleh masyarakat atau yang dikiaskan kepada sesuatu benda. nama kiwi merijuk kepada nama burung di New Zealand. 2.[bu] + [lan[ = [bulan] iii. Misalnya.7 Penambahan Pembentukan kata melalui proses ini adalah dengan memberikan penambahan kepada kata akar satu suku kata dengan perkataan lain yang terdiri daripada satu suku kata juga. Contohnya.1. [bu] + [kit] = [bukit] ii.8 Penciptaan Pembentukan kata melalui proses penciptaan bermaksud kata-kata baharu dicipta atau dihasilkan tanpa disandarkan kepada pembendaharaan kata yang sedia ada.1.

– doktor iii.Dr.Perkataan yang dibentuk melalui proses penggemblengan adalah dengan cara menggabungkan dua patah perkataan atau lebih. pada hari ini terdapat perkataan tuan sahaja yang merujuk kepada orang lelaki yang patut dihormati. ia boleh merujuk kepada panggilan hormat bagi lelaki dan perempuan. Contohnya. Proton – Perusahaan Otomobil Nasional 2. Seterusnya. iaitu panggilan bagi wanita bangsawan atau wanita berketurunan raja. bentuk kata terbitan. penggembemlengan perkataan kumpulan gitar rancak menjadi kugiran. tv – televisyen ii. Contonhya. bentuk kata majmuk.1. 2. perkataan-perkataan tertentu dipendekkan apabila ditulis dan sering pula dianggap sebagai satu perkataan sahaja seperti contoh yang berikut : i. Sebaliknya.1.10 Penyempitan Makna Pembentukan kata melalui proses ini dilakukan dengan cara mengambil kata yang telah sedia ada. di samping mneggugurkan bahagian yang lain daripada perkataan tersebut. jika panggilan ini digunakan dalam urusan surat-menyurat rasmi. dan bentuk kata gandaan. Pembentukan kata ini masih dilakukan sehingga hari ini seperti contoh yang berikut : i.11 Penyingkatan Melalui proses penyingkatan. Bernama – Berita Nasional Malaysia ii. Malahan. Prof – profesor Proses pembentukan kata dalam bahasa Melayu boleh dilihat dari segi bentuk-bentuk kata yang terhasil seperti bentuk kata tunggal. dan kemudiannya disempitkan maknanya untuk merujuk kepada sesuatu yang lebih umum. kita boleh lihat proses pembentukan kata berdasarkan . perkataan tuan puteri mempunyai makna yang khusus.

KV+KVK+KV+KVbiawak sementara V+KVK – V+KV+V-usia KVK+KV+V+KVadik bendahari KV+KV+KV+KVbidadari KKVK – VK+KV – KV+KV+Vstor undi deria KVKK – VK+KVK KVK+KV+V. Terdapat sekurang-kurangnya dua jenis kata tunggal.V+KV+KVK+KV+KV– telur ikhtiar universiti . 4.KV+KV+V+KVKpasu keliru mesyuarat KV+KVK VK+KV+VK. 8.bentuk-bentuk kata yang berikut : a. KV – yu V+K – aku VK – am V+VK – aib KVK – cat KV+V+KVK. 9. Satu Suku Kata Dua Suku Kata Tiga suku kata KV+V+KVcuaca Empat suku kata dan lebih KV+KV+VK+KVkeluarga 1.KVK+KV+KV+KVKseluar sentimeter KVK+KVK+KV+KVdispensari KKKVK KV+VK – V+KV+KV– skrip jauh ijazah KV+KV – KV+KV+KV.KV+KV+KV+KVKteks – ambil mentua kapitalis KKKV – KV+V – skru doa KV+KV+VK. 6. 7. 5. Bentuk kata tunggal Perkataan yang berada dalam bentuk kata tunggal ialah perkataan-perkataan dalam bahasa Melayu yang tidak menerima sebarang imbuhan atau tidak mengalami proses penggandaan dan perangkaian. 3. 2. Jadual di bawah menunjukkan antara pola gabungan konsonanvokal dalam kata tunggal bahasa Melayu beserta contoh perkataan : Bentuk Kata Tunggal (Pola suku kata beserta contoh perkataan) Pola Kata Tunggal Bil. iaitu kata tunggal yang mengandungi hanya satu suku kata dan kata tunggal yang mengandungi dua suku kata atau lebih.

dan ADUN. Bentuk kata majmuk Proses pemajmukan ialah proses yang merangkaikan dua kata dasar atau lebih dan bentuk yang terhasil membawa makna yang khusus. Awalan 1. IKIM.1 KV 0 V+ . Contohnya ABIM.telunjuk me-melawan. menunjukkan contoh perkatan berdasarkan pola suku kata yang terdiri daripada jenis kata tunggal. sesecantik Jenis imbuhan Akhiran Kata nama -an-pakaian.0 iaitu Proses Pembentukan Akronim. Kata nama pe-pelari. b. Kata adjektif ter-terbesar. Jadual di bawah menunjukkan antara kata terbitan yang terhasil melalui proses pengimbuhan berserta contoh perkataan : Jadual 2 c. Kata kerja diatur 3. Kata majmuk dieja terpisah dan .-an – perasaan Kata kerja me-…-kan – memainkan Kata adjektif ke-…-an – keakraban Kata adjektif -el.gelegak Kata kerja -er.Selain perkataan di atas. KK +V K+ VV K –el l a au mn p u Jadual 1 Jadual 1 Bentuk Kata Terbitan Bil. Bentuk kata terbitan Kata terbitan ialah bentuk perkataan yang dihasilkan melalui proses pengimbuhan. pempembuat 2. iaitu proses yang menggandingkan imbuhan pada kata dasar. akronim juga tergolong dalam kata tunggal.gerodak Sisipan Kata nama -el.-kan-buatkan. di.. Penjelasan lebih lanjut akan dihuraikan dalam tajuk 2. -wati-seniwati Kata kerja -di-duduki Apitan Kata nama pe-.

bertindak sebagai satu unit. Rangkaian kata bebas gambar rajah alat tulis air hujan nasi minyak Istilah khusus Perdana Menteri Raja Muda Maib Canselor Timbalan Ketua Pustakawan Jadual 3 Kiasan hak milik batu kapur daerah panas atur cara d. iaitu berdasarkan rentak bunyi tertentu. 4. . kata dasar boleh mengalami penggandaan penuh atau penggandaan separa. 2. 3. Penggandaan juga boleh berlaku secara berentak. 1. iaitu tidak boleh menerima sebarang penyisipan unsure lain. Jadual di bawah menunjukkan antara contoh kata majmuk yang terhasil berdasarkan tiga kelompok : Bentuk Kata Majmuk Bil. Jadual di bawah menunjukkan antara contoh kata gandaan yang dibahagikan mengikut tiga jenis penggandaan berikut : . Bentuk kata gandaan Bentuk penggandaan dalam bahasa Melayu ialah proses yang menggandakan kata dasar. Dalam proses yang demikian.

Bentuk Kata Gandaan (berserta contoh perkataan) Penggandaan Penuh Penggandaan Separa Penggandaan Berentak Pengulangan vokal Kuih-muih. 3. ganang. dolak-dalik Bil. ayat-ayat Kata berimbuhan Awalan-pelatih-pelatih Akhiran-amalan-amalan Apitan-persatuanpersatuan - Kata tunggal Laki-lelaki. Bebas . tikus-tetikus Kata berimbuhan Awalan-berlari-lari Akhiran-sayur-sayuran Apitan-kekuningkuningan - 2. 1. Kata tunggal Meja-meja. gunung.cerai-berai Pengulangan konsonan Batu-batan.

Jadual di bawah menunjukkan perkataan pinjaman yang digunakan dalam Petikan Kursus Penataran Bahasa untuk Penyiar serta Petikan Pertandingan Sahibba Meningkatkan Penguasaan dan Pengembangan Bahasa Melayu dalam Kalangan Pelajar: Kata Pinjaman dalam Petikan Kursus Penataran Bahasa untuk Penyiar serta Petikan Pertandingan Sahibba Meningkatkan Penguasaan dan Pengembangan Bahasa Melayu dalam Kalangan Pelajar . Umumnya. Proses ini berlaku dalam sesuatu bahasa disebabkan dalam bahasa tersebut tidak terdapat perkataan atau istilah sedemikian. penggunaan kata pinjaman dalam petikan ini melibatkan peminjaman unsur asing dari segi aspek peminjaman tulen. bunyi-bunyi asing. Dalam Petikan Kursus Penataran Bahasa untuk Penyiar serta Petikan Pertandingan Sahibba Meningkatkan Penguasaan dan Pengembangan Bahasa Melayu dalam Kalangan Pelajar terdapat beberapa perkataan pinjaman yang digunakan.Jadual 4 Pembentukan kata melalui proses pinjaman kata sangat luas digunakan dalam bahasa Melayu dan bahasa-bahasa lain. Bahasa Melayu banyak meminjam perkataan daripada bahasa Inggeris. Setelah dianalisis. bahasa Arab dan bahasa Sanskrit yang dapat membolehkan kita membezakan antara kata asli bahasa Melayu dengan kata pinjaman. bahasa Arab dan bahasa Sanskrit sehingga perkataan tersebut menjadi sebati dengan penutur bahasa Melayu itu sendiri. dan peminjaman imbuhan. dalam bahasa Melayu terdapat unsur-unsur imbuhan daripada bahasa Inggeris.

Peminjama Bahasa arab dan n bunyiparsi bunyi asing - Peminjama Bahasa Sanskrit n imbuhan - /kh/ . auditorium program radio serius aspek sesi input kreatif kategori unit kokurikulum aktiviti /sy/ ..0 Proses pembentukan akronim Akronim pada asasnya terbentuk daripada proses penggabungan singkatan beberapa perkataan dan membentuk satu perkataan yang utuh. 1.khusus tata .tatabahasa Jadual 5 3.Bil. Menurut Kamus Tatabahasa Dewan ( 2008: 66 ) menyatakan akronim boleh terbentuk menggabungkan huruf awal suku kata atau . Aspek/unsur peminjaman - Contoh perkataan dalam petikan.syarikat Peminjama Bahasa Inggeris n tulen 2.

dieja dengan huruf besar keseluruhannya.1 Jenis-jenis akronim Berdasarkan cara percantuman bahagian-bahagian perkataan itu. kata nama akronim boleh dibahagikan kepada sekurang-kurangnya empat jenis. atau bahagian daripada perkataan. Farid M. Menurut Asmah Haji Omar. Pembentukan kata melalui proses akronim adalah dengan cara memendekkan atau meringkaskan perkataan yang kebanyakkanya terdiri daripada kata nama supaya mudah ditulis dan dilafazkan sebagai satu kata yang wajar. Tatabahasa Dewan.dengan menggabungkan huruf awal dan suku kata daripada satu rangkai kata dan kemudiannya dilafazkan menjadi seperti perkataan. Bahagian-bahagian perkataan itu boleh terdiri daripada huruf. akronim terdiri daripada kata selapis dan boleh mengalami proses morfologi sebagaimana kata selapis. 3. dan Abdul Hamid Mahmood.Onn. halaman 105.) Antara jenis akronim tersebut ialah seperti berikut : i. Edisi Ketiga. Akronim adalah kata yang berbentuk kata nama tunggal dan dihasilkan melalui percantuman bahagian-bahagian daripada serangkaian perkataan. oleh itu. (Nik Safiah Karim. akronim merupakan singkatan yang terhasil daripada penggabungan daripada huruf-huruf atau suku-suku kata dalam urutan dua kata atau lebih. Menurut Asmah Haji Omar lagi. Kata nama akronim cantuman hurup awal perkataan Kata nama akronim jenis ini dibentuk melalui percantuman huruf awal beberapa perkataan kebanyakkanya terdiri daripada nama khas . hashim haji Musa. Contohnya : ADUN – Ahli Dewan Undangan Negeri . suku kata.

Kata nama akronim jenis ini juga membentuk kata nama khas . Kata nama akronim cantuman huruf dan suku kata perkataan Kata nama akronim jenis ini dibentuk melalui percantuman huruf dan suku kata sejumlah perkataan. Contohnya : asbut – asap kabut debunga – debu bunga purata – pukul rata 4.IPTI – Institut Perguruan Temenggong Ibrahim ii. Contohnya : Perhilitan Mara – Perlindungan Hidupan Liar dan Taman – Majlis Amanah Rakyat iii. Kata nama akronim jenis ini dibentuk melalui huruf atau suku kata perkataan pertama dengan bahagian bukan awal perkataan yang lain. oleh itu ejaannya bermula dengan huruf besar. ejaanya bermula dengan huruf besar. Contohnya : Bernama – Berita Nasional Malaysia tadika – taman didikan kanak-kanak cerpen – cerita pendek iv.0 Rumusan . Jikalau yang terbentuk itu kata nama khas. Kata nama akronim cantuman suku kata awal perkataan Negara Kata nama akronim jenis ini dibentuk melaluli percantuman suku kata awal sejumlah perkataan. Kata nama akronim cantuman bahagian awal perkataan pertama dengan bahagian lain perkataan yang mengikutinya.

terutamanya dalam bidang kosa kata atau pembendaharaan kata yang melibatkan perubahan bentuk-bentuk kata. Dari segi pembentukan kata pula. Oleh hal inilah. Hasil daripada perkembangan ilmu dan ikhtisas tertentu. . kemunculan bunyi-bunyi baharu serta bentuk imbuhan baharu dalam bahasa melayu menyebabkan berlakunya pembentukan kata baharu dalam bahasa Melayu. Melalui proses perancangan dan pembinaan bahasa yang dilaksanakan oleh Dewan Bahasa dan Pustaka proses pembentukan kata menjadi tersusun dan terarah.Morfologi merupakan aspek penting dalam tatabahasa bahasa Melayu. Morfologi memfokuskan kajian terhadap perkataan dalam bahasa Melayu yang telah mengalami perkembangan yang pesat. begitu banyak perkataan baharu terbentuk semasa dari semasa. Tatabahasa pula ialah perkara asas bagi sesuatu bahasa. imbuhan yang berstatus imbuhan pada asalnya tidak dianggap imbuhan kerana keperluan mengayakan perbendaharaan perkataan bahasa Melayu bagi mendukung istilah-istilah tertentu.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful