morfologi- proses pembentukan kata dlm bahasa melayu, pembentukan kata melalui proses pinjaman, proses pembentukan akronim

as salam... enjoy cite tika k...........♥ 1.0 Pengenalan

Morfologi ialah satu bidang yang mengkaji satu strukutur gramatikal perkataan, iaitu kemungkinan adanya perubahan kata, golongan kata dan makna kata akibat perubahan bentuk kata. Menurut Siti Hajar Abdul Aziz di dalam bukunya Siri Pendidikan Guru, Bahasa Melayu 1, pada halaman 132, morfologi boleh diertikan sebagai bidang tatabahasa yang mengkaji perkataan dan cara-cara pembentukannya.

Struktur kata bermaksud susunan bentuk bunyi ujaran atau lambang (tulisan) yang menjadi unit bahasa yang bermakna. Bentuk kata pula ialah rupa unit tatabahasa, sama ada berbentuk tunggal atau hasil daripada proses pengimbuhan. Pemajmukan dan penggandaan. Penggolongan kata ialah proses menjeniskan perkataan berdasarkan keserupaan bentuk atau fungsi, atau bentuk dan fungsinya.

(Nik Safiah Karim, Farid M.Onn, hashim haji Musa, dan Abdul Hamid Mahmood, Tatabahasa Dewan, Edisi Ketiga, halaman 43.)

Tuntasnya, morfologi bahasa Melayu ialah bidang yang mengkaji struktur, bentuk dan golongan kata dalam bahasa melayu.

Kedua. Siri Pendidikan Guru. menyisipi (sisipan) atau mengikuti (akhiran) kata dasar tersebut. pembentukan kata ialah satu proses yang mana perkataan baru dibentuk. cara membentuk dan mewujudkan perkataan adalah melalui kejadian perubahan fonem atau bunyi kata dasar bahasa itu sendiri. perkataan-perkataan dalam bahasa Melayu wujud melalui dua sumber. iaitu melalui asal usul bahasa Melayu itu sendiri. dalam bahasa Arab. sejumlah perkataan yang terdapat dalam bahasa Melayu telah diwujudkan sehingga hari ini.jenis bahasa yang sedemikian membentuk kebanyakan perkataannya melalui proses pengimbuhan atau penggabungan morfem kata dasar dengan morfem imbuhan secara rentetan mendatar iaitu imbuhan digabungkan serentak dengan kata dasar. peleburan . sama ada imbuhan itu mnedahului (awalan). Kaedah pembentukan kata seperti yang terdapat dalam bahasa Melayu ini tidak sama dengan pembentukan kata dalam bahasa yang bersifat fleksi seperti bahasa Arab.2. (Siti Hajar Abdul Aziz. Bahasa Melayu berasal rumpun bahasa Austronesia dan melalui sumber yang diwarisi itu. halaman 134) Secara umumnya. proses pembentukan kata menerangkan bagaimana sesuatu kata itu dibina dan dibentuk sehingga dapat menghasilkan ayat dan ujaran dalam sesuatu bahasa. Bahasa Melayu 1. perkataan-perkataan dalam bahasa Melayu juga wujud melalui proses-proses tertentu seperti akronim. Menurut Siti Hajar Abdul Aziz di dalam bukunya Siri Pendidikan Guru. pada halaman 133. iaitu berdasarkan golongan kataatau kasusnya. Hal ini demikian kerana.0 Konsep Pembentukan Kata Dalam istilah linguistik. Bahasa Melayu 1. Bahasa Melayu merupakan salah satu bahasa di dunia yang bersifat algunatif atau derivatif. analogi.

penambahan. pemberian makna khusus. penciptaan . perkataan tatabahasa memang telah sedia ada dan melalui proses analogi. IPTI – Institut Perguruan Temenggong Ibrahim iii. penyempitan makna.1. Contohnya: i. dan penyingkatan. IPG – Institut Pendidikan Guru 2. peluasan makna. JAIS – Jabatan Agama Islam Selangor ii. 2.1. peminjaman kata. Proses-proses pembentukan kata dalam bahasa Melayu adalah seperti berikut : 2.1 Akronim Pembentukan kata melalui proses akronim adalah dengan cara memendekkan atau meringkaskan perkataan yang kebanyakkanya terdiri daripada kata nama supaya mudah ditulis dan dilafazkan sebagai satu kata yang wajar.1 Proses pembentukan kata dalam bahasa Melayu Sebagaimana yang telah dinyatakan pada tajuk 1.Misalnya. Contoh lain : . Dalam struktur ayat. terdapat beberapa proses pembentukan kata dalam bahasa Melayu. majmuk dan gandaan. Perkataan-perkataan dalam bahasa Melayu ada yang berbentuk tunggal. penggemblengan.0 iaitu Konsep Pembentukan Kata.2 Analogi Pembentukan kata melalui proses ini adalah dengan mengiaskan kata baharu dengan bentuk kata yang telah sedia ada yang telah digunakan sejak dahulu. Setiap bentuk tersebut mempunyai cara pengejaannya yang tersendiri serta membawa makna yang khusus sebagai rujukan. kesemua perkataan tidak boleh ditukar ganti kehadirannya dalam ayat kerana setiap bentuk perkataan itu berbeza dari segi makna dan mempunyai fungsi yang berbeza. diciptakan pula bentukbentuk seperti tatatertib. terbitan.fonem. tatacara dan tatahias.

2.5 Pemberian Makna Khusus Dalam proses ini sesuatu perkataan atau istilah itu dibentuk dengan cara mengambil katakata yang telah sedia ada lalu diberi makna khusus atau dijadikan istilah.3 Peleburan Fonem Proses peleburan fonem adalah satu proses yang berlaku dengan cara menggabungkan perkataan agar menjadi satu kata dengan meleburkan atau menggugurkan fonem-fonem tertentu.1. 2. Contohnya. 2.1. juruaudit.4 Peluasan Makna Pembentukan perkataan dengan cara ini adalah dengan mengambil kata-kata yang telah sedia ada dan kemudiannya diperluaskan maknanya dalam hal-hal lain. Contohnya perkataan [sirih] pada asalnya bermaksud bekas atau kesan yang dilalui sesuatu seperti jalan yang dilalui oleh siput di atas daun pisang. malahan kepada haiwan juga.Jurunikah – juruwang. Prasangka – prasarana. Melalui pemberian makna khusus.1. prauniversiti ii.6 Peminjaman Kata Pembentukan kata melalui proses ini sangat luas digunakan dalam bahasa Melayu dan . [benda] +[alir] = [bendalir] Dalam contoh yang diberikan. Contohnya: i. tetapi perkataan ini telah diperluaskan maknanya menjadi [famili] yang bukan sahaja merujuk kepada manusia. perkataan [bendalir] terbentuk setelah satu fonem vokal /a/ digugurkan. [surih] membawa maksu meniru atau melukis peta. juruacara 2. perkataan [family] dalam bahasa Inggeris bermakna ‘keluarga’. prasekolah.1.i.

2.bahasa-bahasa lain.1. [bu] + [luh] = [buluh] 2.Diplomat – diplomat 2.7 Penambahan Pembentukan kata melalui proses ini adalah dengan memberikan penambahan kepada kata akar satu suku kata dengan perkataan lain yang terdiri daripada satu suku kata juga.8 Penciptaan Pembentukan kata melalui proses penciptaan bermaksud kata-kata baharu dicipta atau dihasilkan tanpa disandarkan kepada pembendaharaan kata yang sedia ada.Element – elemen ii. kata akar [bu] merujuk kepada benda-benda yang berbentuk bulat kemudian ditambah pula satu suku kata yang lain untuk menunjukkan benda-benda tertentu yang berbentuk bulat seperti berikut : i.Magistrate – majistret iii.9 Penggemblengan . Daripada perkataan tersebut tercipta pula perkataan mengiwi yang bermaksud perbuatan menggilap dan mengilatkan kasut menggunakan bahan khas. perkataan ini diciptakan berdasarkan makna yang ditimbulkan oleh masyarakat atau yang dikiaskan kepada sesuatu benda. Misalnya. Contohnya : i.1. Contohnya.[bu] + [lan[ = [bulan] iii. [bu] + [kit] = [bukit] ii. Proses ini berlaku dalam sesuatu bahasa disebabkan dalam bahasa tersebut tidak terdapat perkataan atau istilah sedemikian.1. Bentuk kata jenis ini telah sebati dalam masyarakat penutur bahasa Melayu. Dalam proses ini. Bahasa Melayu banyak meminjam perkataan daripada bahasa Inggeris dan bahasa Arab sehingga perkataan tersebut menjadi sebati dengan penutur bahasa Melayu itu sendiri. nama kiwi merijuk kepada nama burung di New Zealand.

1. di samping mneggugurkan bahagian yang lain daripada perkataan tersebut. tv – televisyen ii. Prof – profesor Proses pembentukan kata dalam bahasa Melayu boleh dilihat dari segi bentuk-bentuk kata yang terhasil seperti bentuk kata tunggal.Perkataan yang dibentuk melalui proses penggemblengan adalah dengan cara menggabungkan dua patah perkataan atau lebih. jika panggilan ini digunakan dalam urusan surat-menyurat rasmi. Pembentukan kata ini masih dilakukan sehingga hari ini seperti contoh yang berikut : i. Sebaliknya. bentuk kata terbitan. Contonhya. perkataan-perkataan tertentu dipendekkan apabila ditulis dan sering pula dianggap sebagai satu perkataan sahaja seperti contoh yang berikut : i.1. perkataan tuan puteri mempunyai makna yang khusus. kita boleh lihat proses pembentukan kata berdasarkan . ia boleh merujuk kepada panggilan hormat bagi lelaki dan perempuan. penggembemlengan perkataan kumpulan gitar rancak menjadi kugiran. dan kemudiannya disempitkan maknanya untuk merujuk kepada sesuatu yang lebih umum. Malahan. pada hari ini terdapat perkataan tuan sahaja yang merujuk kepada orang lelaki yang patut dihormati. iaitu panggilan bagi wanita bangsawan atau wanita berketurunan raja. Seterusnya. 2. dan bentuk kata gandaan. Contohnya.Dr. – doktor iii. Proton – Perusahaan Otomobil Nasional 2.11 Penyingkatan Melalui proses penyingkatan. Bernama – Berita Nasional Malaysia ii. bentuk kata majmuk.10 Penyempitan Makna Pembentukan kata melalui proses ini dilakukan dengan cara mengambil kata yang telah sedia ada.

KVK+KV+KV+KVKseluar sentimeter KVK+KVK+KV+KVdispensari KKKVK KV+VK – V+KV+KV– skrip jauh ijazah KV+KV – KV+KV+KV. Satu Suku Kata Dua Suku Kata Tiga suku kata KV+V+KVcuaca Empat suku kata dan lebih KV+KV+VK+KVkeluarga 1.V+KV+KVK+KV+KV– telur ikhtiar universiti .KV+KV+V+KVKpasu keliru mesyuarat KV+KVK VK+KV+VK. 9. 6. 8. iaitu kata tunggal yang mengandungi hanya satu suku kata dan kata tunggal yang mengandungi dua suku kata atau lebih. 2. 7. 4. KV – yu V+K – aku VK – am V+VK – aib KVK – cat KV+V+KVK. 3.bentuk-bentuk kata yang berikut : a.KV+KV+KV+KVKteks – ambil mentua kapitalis KKKV – KV+V – skru doa KV+KV+VK. Bentuk kata tunggal Perkataan yang berada dalam bentuk kata tunggal ialah perkataan-perkataan dalam bahasa Melayu yang tidak menerima sebarang imbuhan atau tidak mengalami proses penggandaan dan perangkaian. Terdapat sekurang-kurangnya dua jenis kata tunggal.KV+KVK+KV+KVbiawak sementara V+KVK – V+KV+V-usia KVK+KV+V+KVadik bendahari KV+KV+KV+KVbidadari KKVK – VK+KV – KV+KV+Vstor undi deria KVKK – VK+KVK KVK+KV+V. 5. Jadual di bawah menunjukkan antara pola gabungan konsonanvokal dalam kata tunggal bahasa Melayu beserta contoh perkataan : Bentuk Kata Tunggal (Pola suku kata beserta contoh perkataan) Pola Kata Tunggal Bil.

-an – perasaan Kata kerja me-…-kan – memainkan Kata adjektif ke-…-an – keakraban Kata adjektif -el. di. menunjukkan contoh perkatan berdasarkan pola suku kata yang terdiri daripada jenis kata tunggal. Penjelasan lebih lanjut akan dihuraikan dalam tajuk 2. Jadual di bawah menunjukkan antara kata terbitan yang terhasil melalui proses pengimbuhan berserta contoh perkataan : Jadual 2 c. Bentuk kata majmuk Proses pemajmukan ialah proses yang merangkaikan dua kata dasar atau lebih dan bentuk yang terhasil membawa makna yang khusus.telunjuk me-melawan. sesecantik Jenis imbuhan Akhiran Kata nama -an-pakaian. Awalan 1.Selain perkataan di atas.. dan ADUN. -wati-seniwati Kata kerja -di-duduki Apitan Kata nama pe-. Kata adjektif ter-terbesar.-kan-buatkan. Kata kerja diatur 3. Bentuk kata terbitan Kata terbitan ialah bentuk perkataan yang dihasilkan melalui proses pengimbuhan.1 KV 0 V+ . akronim juga tergolong dalam kata tunggal. KK +V K+ VV K –el l a au mn p u Jadual 1 Jadual 1 Bentuk Kata Terbitan Bil. Contohnya ABIM. pempembuat 2. b.0 iaitu Proses Pembentukan Akronim. iaitu proses yang menggandingkan imbuhan pada kata dasar. Kata majmuk dieja terpisah dan .gelegak Kata kerja -er.gerodak Sisipan Kata nama -el. IKIM. Kata nama pe-pelari.

kata dasar boleh mengalami penggandaan penuh atau penggandaan separa. Penggandaan juga boleh berlaku secara berentak. . 3. iaitu tidak boleh menerima sebarang penyisipan unsure lain. 2. 4.bertindak sebagai satu unit. Rangkaian kata bebas gambar rajah alat tulis air hujan nasi minyak Istilah khusus Perdana Menteri Raja Muda Maib Canselor Timbalan Ketua Pustakawan Jadual 3 Kiasan hak milik batu kapur daerah panas atur cara d. Dalam proses yang demikian. 1. Bentuk kata gandaan Bentuk penggandaan dalam bahasa Melayu ialah proses yang menggandakan kata dasar. Jadual di bawah menunjukkan antara contoh kata majmuk yang terhasil berdasarkan tiga kelompok : Bentuk Kata Majmuk Bil. Jadual di bawah menunjukkan antara contoh kata gandaan yang dibahagikan mengikut tiga jenis penggandaan berikut : . iaitu berdasarkan rentak bunyi tertentu.

ayat-ayat Kata berimbuhan Awalan-pelatih-pelatih Akhiran-amalan-amalan Apitan-persatuanpersatuan - Kata tunggal Laki-lelaki. 3. ganang.cerai-berai Pengulangan konsonan Batu-batan. 1. Bebas . Kata tunggal Meja-meja.Bentuk Kata Gandaan (berserta contoh perkataan) Penggandaan Penuh Penggandaan Separa Penggandaan Berentak Pengulangan vokal Kuih-muih. tikus-tetikus Kata berimbuhan Awalan-berlari-lari Akhiran-sayur-sayuran Apitan-kekuningkuningan - 2. gunung. dolak-dalik Bil.

bahasa Arab dan bahasa Sanskrit yang dapat membolehkan kita membezakan antara kata asli bahasa Melayu dengan kata pinjaman. Umumnya. penggunaan kata pinjaman dalam petikan ini melibatkan peminjaman unsur asing dari segi aspek peminjaman tulen. dalam bahasa Melayu terdapat unsur-unsur imbuhan daripada bahasa Inggeris.Jadual 4 Pembentukan kata melalui proses pinjaman kata sangat luas digunakan dalam bahasa Melayu dan bahasa-bahasa lain. dan peminjaman imbuhan. Jadual di bawah menunjukkan perkataan pinjaman yang digunakan dalam Petikan Kursus Penataran Bahasa untuk Penyiar serta Petikan Pertandingan Sahibba Meningkatkan Penguasaan dan Pengembangan Bahasa Melayu dalam Kalangan Pelajar: Kata Pinjaman dalam Petikan Kursus Penataran Bahasa untuk Penyiar serta Petikan Pertandingan Sahibba Meningkatkan Penguasaan dan Pengembangan Bahasa Melayu dalam Kalangan Pelajar . bunyi-bunyi asing. Dalam Petikan Kursus Penataran Bahasa untuk Penyiar serta Petikan Pertandingan Sahibba Meningkatkan Penguasaan dan Pengembangan Bahasa Melayu dalam Kalangan Pelajar terdapat beberapa perkataan pinjaman yang digunakan. Setelah dianalisis. Bahasa Melayu banyak meminjam perkataan daripada bahasa Inggeris. Proses ini berlaku dalam sesuatu bahasa disebabkan dalam bahasa tersebut tidak terdapat perkataan atau istilah sedemikian. bahasa Arab dan bahasa Sanskrit sehingga perkataan tersebut menjadi sebati dengan penutur bahasa Melayu itu sendiri.

khusus tata .syarikat Peminjama Bahasa Inggeris n tulen 2.Bil. Aspek/unsur peminjaman - Contoh perkataan dalam petikan. Peminjama Bahasa arab dan n bunyiparsi bunyi asing - Peminjama Bahasa Sanskrit n imbuhan - /kh/ .. auditorium program radio serius aspek sesi input kreatif kategori unit kokurikulum aktiviti /sy/ .tatabahasa Jadual 5 3.0 Proses pembentukan akronim Akronim pada asasnya terbentuk daripada proses penggabungan singkatan beberapa perkataan dan membentuk satu perkataan yang utuh. 1. Menurut Kamus Tatabahasa Dewan ( 2008: 66 ) menyatakan akronim boleh terbentuk menggabungkan huruf awal suku kata atau .

Farid M. Pembentukan kata melalui proses akronim adalah dengan cara memendekkan atau meringkaskan perkataan yang kebanyakkanya terdiri daripada kata nama supaya mudah ditulis dan dilafazkan sebagai satu kata yang wajar.dengan menggabungkan huruf awal dan suku kata daripada satu rangkai kata dan kemudiannya dilafazkan menjadi seperti perkataan.Onn. Edisi Ketiga. Kata nama akronim cantuman hurup awal perkataan Kata nama akronim jenis ini dibentuk melalui percantuman huruf awal beberapa perkataan kebanyakkanya terdiri daripada nama khas .) Antara jenis akronim tersebut ialah seperti berikut : i.1 Jenis-jenis akronim Berdasarkan cara percantuman bahagian-bahagian perkataan itu. kata nama akronim boleh dibahagikan kepada sekurang-kurangnya empat jenis. Menurut Asmah Haji Omar lagi. akronim merupakan singkatan yang terhasil daripada penggabungan daripada huruf-huruf atau suku-suku kata dalam urutan dua kata atau lebih. suku kata. Bahagian-bahagian perkataan itu boleh terdiri daripada huruf. Tatabahasa Dewan. 3. (Nik Safiah Karim. oleh itu. atau bahagian daripada perkataan. hashim haji Musa. halaman 105. dan Abdul Hamid Mahmood. Akronim adalah kata yang berbentuk kata nama tunggal dan dihasilkan melalui percantuman bahagian-bahagian daripada serangkaian perkataan. dieja dengan huruf besar keseluruhannya. Contohnya : ADUN – Ahli Dewan Undangan Negeri . akronim terdiri daripada kata selapis dan boleh mengalami proses morfologi sebagaimana kata selapis. Menurut Asmah Haji Omar.

Kata nama akronim jenis ini juga membentuk kata nama khas . Jikalau yang terbentuk itu kata nama khas. Contohnya : Perhilitan Mara – Perlindungan Hidupan Liar dan Taman – Majlis Amanah Rakyat iii. Kata nama akronim cantuman suku kata awal perkataan Negara Kata nama akronim jenis ini dibentuk melaluli percantuman suku kata awal sejumlah perkataan. Kata nama akronim cantuman huruf dan suku kata perkataan Kata nama akronim jenis ini dibentuk melalui percantuman huruf dan suku kata sejumlah perkataan. Kata nama akronim cantuman bahagian awal perkataan pertama dengan bahagian lain perkataan yang mengikutinya. Kata nama akronim jenis ini dibentuk melalui huruf atau suku kata perkataan pertama dengan bahagian bukan awal perkataan yang lain.IPTI – Institut Perguruan Temenggong Ibrahim ii.0 Rumusan . oleh itu ejaannya bermula dengan huruf besar. Contohnya : asbut – asap kabut debunga – debu bunga purata – pukul rata 4. Contohnya : Bernama – Berita Nasional Malaysia tadika – taman didikan kanak-kanak cerpen – cerita pendek iv. ejaanya bermula dengan huruf besar.

Dari segi pembentukan kata pula.Morfologi merupakan aspek penting dalam tatabahasa bahasa Melayu. . Hasil daripada perkembangan ilmu dan ikhtisas tertentu. kemunculan bunyi-bunyi baharu serta bentuk imbuhan baharu dalam bahasa melayu menyebabkan berlakunya pembentukan kata baharu dalam bahasa Melayu. Morfologi memfokuskan kajian terhadap perkataan dalam bahasa Melayu yang telah mengalami perkembangan yang pesat. begitu banyak perkataan baharu terbentuk semasa dari semasa. Melalui proses perancangan dan pembinaan bahasa yang dilaksanakan oleh Dewan Bahasa dan Pustaka proses pembentukan kata menjadi tersusun dan terarah. terutamanya dalam bidang kosa kata atau pembendaharaan kata yang melibatkan perubahan bentuk-bentuk kata. Tatabahasa pula ialah perkara asas bagi sesuatu bahasa. Oleh hal inilah. imbuhan yang berstatus imbuhan pada asalnya tidak dianggap imbuhan kerana keperluan mengayakan perbendaharaan perkataan bahasa Melayu bagi mendukung istilah-istilah tertentu.