morfologi- proses pembentukan kata dlm bahasa melayu, pembentukan kata melalui proses pinjaman, proses pembentukan akronim

as salam... enjoy cite tika k...........♥ 1.0 Pengenalan

Morfologi ialah satu bidang yang mengkaji satu strukutur gramatikal perkataan, iaitu kemungkinan adanya perubahan kata, golongan kata dan makna kata akibat perubahan bentuk kata. Menurut Siti Hajar Abdul Aziz di dalam bukunya Siri Pendidikan Guru, Bahasa Melayu 1, pada halaman 132, morfologi boleh diertikan sebagai bidang tatabahasa yang mengkaji perkataan dan cara-cara pembentukannya.

Struktur kata bermaksud susunan bentuk bunyi ujaran atau lambang (tulisan) yang menjadi unit bahasa yang bermakna. Bentuk kata pula ialah rupa unit tatabahasa, sama ada berbentuk tunggal atau hasil daripada proses pengimbuhan. Pemajmukan dan penggandaan. Penggolongan kata ialah proses menjeniskan perkataan berdasarkan keserupaan bentuk atau fungsi, atau bentuk dan fungsinya.

(Nik Safiah Karim, Farid M.Onn, hashim haji Musa, dan Abdul Hamid Mahmood, Tatabahasa Dewan, Edisi Ketiga, halaman 43.)

Tuntasnya, morfologi bahasa Melayu ialah bidang yang mengkaji struktur, bentuk dan golongan kata dalam bahasa melayu.

0 Konsep Pembentukan Kata Dalam istilah linguistik. pembentukan kata ialah satu proses yang mana perkataan baru dibentuk. menyisipi (sisipan) atau mengikuti (akhiran) kata dasar tersebut. sejumlah perkataan yang terdapat dalam bahasa Melayu telah diwujudkan sehingga hari ini. sama ada imbuhan itu mnedahului (awalan). Siri Pendidikan Guru. iaitu berdasarkan golongan kataatau kasusnya. Menurut Siti Hajar Abdul Aziz di dalam bukunya Siri Pendidikan Guru.jenis bahasa yang sedemikian membentuk kebanyakan perkataannya melalui proses pengimbuhan atau penggabungan morfem kata dasar dengan morfem imbuhan secara rentetan mendatar iaitu imbuhan digabungkan serentak dengan kata dasar. pada halaman 133.2. cara membentuk dan mewujudkan perkataan adalah melalui kejadian perubahan fonem atau bunyi kata dasar bahasa itu sendiri. Kedua. iaitu melalui asal usul bahasa Melayu itu sendiri. perkataan-perkataan dalam bahasa Melayu juga wujud melalui proses-proses tertentu seperti akronim. analogi. Bahasa Melayu 1. Hal ini demikian kerana. Bahasa Melayu 1. Bahasa Melayu merupakan salah satu bahasa di dunia yang bersifat algunatif atau derivatif. proses pembentukan kata menerangkan bagaimana sesuatu kata itu dibina dan dibentuk sehingga dapat menghasilkan ayat dan ujaran dalam sesuatu bahasa. Kaedah pembentukan kata seperti yang terdapat dalam bahasa Melayu ini tidak sama dengan pembentukan kata dalam bahasa yang bersifat fleksi seperti bahasa Arab. perkataan-perkataan dalam bahasa Melayu wujud melalui dua sumber. Bahasa Melayu berasal rumpun bahasa Austronesia dan melalui sumber yang diwarisi itu. halaman 134) Secara umumnya. dalam bahasa Arab. (Siti Hajar Abdul Aziz. peleburan .

1 Akronim Pembentukan kata melalui proses akronim adalah dengan cara memendekkan atau meringkaskan perkataan yang kebanyakkanya terdiri daripada kata nama supaya mudah ditulis dan dilafazkan sebagai satu kata yang wajar. tatacara dan tatahias. kesemua perkataan tidak boleh ditukar ganti kehadirannya dalam ayat kerana setiap bentuk perkataan itu berbeza dari segi makna dan mempunyai fungsi yang berbeza.1. peluasan makna. 2. penciptaan . penyempitan makna. penambahan. penggemblengan. pemberian makna khusus. majmuk dan gandaan.1. Proses-proses pembentukan kata dalam bahasa Melayu adalah seperti berikut : 2. Contohnya: i. perkataan tatabahasa memang telah sedia ada dan melalui proses analogi.Misalnya. Setiap bentuk tersebut mempunyai cara pengejaannya yang tersendiri serta membawa makna yang khusus sebagai rujukan.1 Proses pembentukan kata dalam bahasa Melayu Sebagaimana yang telah dinyatakan pada tajuk 1. JAIS – Jabatan Agama Islam Selangor ii. diciptakan pula bentukbentuk seperti tatatertib.0 iaitu Konsep Pembentukan Kata. IPG – Institut Pendidikan Guru 2. IPTI – Institut Perguruan Temenggong Ibrahim iii. peminjaman kata. terdapat beberapa proses pembentukan kata dalam bahasa Melayu.2 Analogi Pembentukan kata melalui proses ini adalah dengan mengiaskan kata baharu dengan bentuk kata yang telah sedia ada yang telah digunakan sejak dahulu. Contoh lain : . dan penyingkatan. Dalam struktur ayat.fonem. terbitan. Perkataan-perkataan dalam bahasa Melayu ada yang berbentuk tunggal.

Prasangka – prasarana.6 Peminjaman Kata Pembentukan kata melalui proses ini sangat luas digunakan dalam bahasa Melayu dan . perkataan [bendalir] terbentuk setelah satu fonem vokal /a/ digugurkan. prauniversiti ii.1. 2. Contohnya: i. malahan kepada haiwan juga. [benda] +[alir] = [bendalir] Dalam contoh yang diberikan. tetapi perkataan ini telah diperluaskan maknanya menjadi [famili] yang bukan sahaja merujuk kepada manusia. prasekolah.4 Peluasan Makna Pembentukan perkataan dengan cara ini adalah dengan mengambil kata-kata yang telah sedia ada dan kemudiannya diperluaskan maknanya dalam hal-hal lain. Contohnya. Melalui pemberian makna khusus.Jurunikah – juruwang. juruacara 2.3 Peleburan Fonem Proses peleburan fonem adalah satu proses yang berlaku dengan cara menggabungkan perkataan agar menjadi satu kata dengan meleburkan atau menggugurkan fonem-fonem tertentu.5 Pemberian Makna Khusus Dalam proses ini sesuatu perkataan atau istilah itu dibentuk dengan cara mengambil katakata yang telah sedia ada lalu diberi makna khusus atau dijadikan istilah. juruaudit.1. 2. Contohnya perkataan [sirih] pada asalnya bermaksud bekas atau kesan yang dilalui sesuatu seperti jalan yang dilalui oleh siput di atas daun pisang.1. [surih] membawa maksu meniru atau melukis peta. perkataan [family] dalam bahasa Inggeris bermakna ‘keluarga’.1.i. 2.

Magistrate – majistret iii. 2.bahasa-bahasa lain.1.Diplomat – diplomat 2.7 Penambahan Pembentukan kata melalui proses ini adalah dengan memberikan penambahan kepada kata akar satu suku kata dengan perkataan lain yang terdiri daripada satu suku kata juga. Daripada perkataan tersebut tercipta pula perkataan mengiwi yang bermaksud perbuatan menggilap dan mengilatkan kasut menggunakan bahan khas.[bu] + [lan[ = [bulan] iii. Contohnya : i. Bahasa Melayu banyak meminjam perkataan daripada bahasa Inggeris dan bahasa Arab sehingga perkataan tersebut menjadi sebati dengan penutur bahasa Melayu itu sendiri.Element – elemen ii.9 Penggemblengan . Misalnya. nama kiwi merijuk kepada nama burung di New Zealand. [bu] + [kit] = [bukit] ii.1. [bu] + [luh] = [buluh] 2. Dalam proses ini.8 Penciptaan Pembentukan kata melalui proses penciptaan bermaksud kata-kata baharu dicipta atau dihasilkan tanpa disandarkan kepada pembendaharaan kata yang sedia ada. Contohnya.1. Bentuk kata jenis ini telah sebati dalam masyarakat penutur bahasa Melayu. kata akar [bu] merujuk kepada benda-benda yang berbentuk bulat kemudian ditambah pula satu suku kata yang lain untuk menunjukkan benda-benda tertentu yang berbentuk bulat seperti berikut : i. Proses ini berlaku dalam sesuatu bahasa disebabkan dalam bahasa tersebut tidak terdapat perkataan atau istilah sedemikian. perkataan ini diciptakan berdasarkan makna yang ditimbulkan oleh masyarakat atau yang dikiaskan kepada sesuatu benda.

jika panggilan ini digunakan dalam urusan surat-menyurat rasmi. bentuk kata terbitan. 2. Proton – Perusahaan Otomobil Nasional 2.Perkataan yang dibentuk melalui proses penggemblengan adalah dengan cara menggabungkan dua patah perkataan atau lebih. – doktor iii.1. bentuk kata majmuk. perkataan tuan puteri mempunyai makna yang khusus. Contohnya. ia boleh merujuk kepada panggilan hormat bagi lelaki dan perempuan. iaitu panggilan bagi wanita bangsawan atau wanita berketurunan raja. di samping mneggugurkan bahagian yang lain daripada perkataan tersebut. penggembemlengan perkataan kumpulan gitar rancak menjadi kugiran. Bernama – Berita Nasional Malaysia ii. Contonhya. Prof – profesor Proses pembentukan kata dalam bahasa Melayu boleh dilihat dari segi bentuk-bentuk kata yang terhasil seperti bentuk kata tunggal. tv – televisyen ii.10 Penyempitan Makna Pembentukan kata melalui proses ini dilakukan dengan cara mengambil kata yang telah sedia ada. pada hari ini terdapat perkataan tuan sahaja yang merujuk kepada orang lelaki yang patut dihormati. Malahan. Seterusnya. Sebaliknya.1. dan bentuk kata gandaan.11 Penyingkatan Melalui proses penyingkatan.Dr. dan kemudiannya disempitkan maknanya untuk merujuk kepada sesuatu yang lebih umum. kita boleh lihat proses pembentukan kata berdasarkan . Pembentukan kata ini masih dilakukan sehingga hari ini seperti contoh yang berikut : i. perkataan-perkataan tertentu dipendekkan apabila ditulis dan sering pula dianggap sebagai satu perkataan sahaja seperti contoh yang berikut : i.

KV+KVK+KV+KVbiawak sementara V+KVK – V+KV+V-usia KVK+KV+V+KVadik bendahari KV+KV+KV+KVbidadari KKVK – VK+KV – KV+KV+Vstor undi deria KVKK – VK+KVK KVK+KV+V. 5. 6.V+KV+KVK+KV+KV– telur ikhtiar universiti . 8. Satu Suku Kata Dua Suku Kata Tiga suku kata KV+V+KVcuaca Empat suku kata dan lebih KV+KV+VK+KVkeluarga 1.bentuk-bentuk kata yang berikut : a.KV+KV+V+KVKpasu keliru mesyuarat KV+KVK VK+KV+VK. 4. iaitu kata tunggal yang mengandungi hanya satu suku kata dan kata tunggal yang mengandungi dua suku kata atau lebih.KVK+KV+KV+KVKseluar sentimeter KVK+KVK+KV+KVdispensari KKKVK KV+VK – V+KV+KV– skrip jauh ijazah KV+KV – KV+KV+KV. 9. Jadual di bawah menunjukkan antara pola gabungan konsonanvokal dalam kata tunggal bahasa Melayu beserta contoh perkataan : Bentuk Kata Tunggal (Pola suku kata beserta contoh perkataan) Pola Kata Tunggal Bil. 7. Bentuk kata tunggal Perkataan yang berada dalam bentuk kata tunggal ialah perkataan-perkataan dalam bahasa Melayu yang tidak menerima sebarang imbuhan atau tidak mengalami proses penggandaan dan perangkaian. 3.KV+KV+KV+KVKteks – ambil mentua kapitalis KKKV – KV+V – skru doa KV+KV+VK. KV – yu V+K – aku VK – am V+VK – aib KVK – cat KV+V+KVK. 2. Terdapat sekurang-kurangnya dua jenis kata tunggal.

pempembuat 2. sesecantik Jenis imbuhan Akhiran Kata nama -an-pakaian. Kata nama pe-pelari. Kata adjektif ter-terbesar. KK +V K+ VV K –el l a au mn p u Jadual 1 Jadual 1 Bentuk Kata Terbitan Bil.-an – perasaan Kata kerja me-…-kan – memainkan Kata adjektif ke-…-an – keakraban Kata adjektif -el. menunjukkan contoh perkatan berdasarkan pola suku kata yang terdiri daripada jenis kata tunggal. Jadual di bawah menunjukkan antara kata terbitan yang terhasil melalui proses pengimbuhan berserta contoh perkataan : Jadual 2 c.0 iaitu Proses Pembentukan Akronim. di. Awalan 1.gelegak Kata kerja -er. Bentuk kata majmuk Proses pemajmukan ialah proses yang merangkaikan dua kata dasar atau lebih dan bentuk yang terhasil membawa makna yang khusus. iaitu proses yang menggandingkan imbuhan pada kata dasar.gerodak Sisipan Kata nama -el.telunjuk me-melawan. akronim juga tergolong dalam kata tunggal..-kan-buatkan. Contohnya ABIM.Selain perkataan di atas. IKIM. Kata kerja diatur 3. Penjelasan lebih lanjut akan dihuraikan dalam tajuk 2. Kata majmuk dieja terpisah dan . b. dan ADUN. Bentuk kata terbitan Kata terbitan ialah bentuk perkataan yang dihasilkan melalui proses pengimbuhan.1 KV 0 V+ . -wati-seniwati Kata kerja -di-duduki Apitan Kata nama pe-.

Jadual di bawah menunjukkan antara contoh kata gandaan yang dibahagikan mengikut tiga jenis penggandaan berikut : . 4. Penggandaan juga boleh berlaku secara berentak. Bentuk kata gandaan Bentuk penggandaan dalam bahasa Melayu ialah proses yang menggandakan kata dasar. kata dasar boleh mengalami penggandaan penuh atau penggandaan separa. 2. Dalam proses yang demikian. iaitu tidak boleh menerima sebarang penyisipan unsure lain. Jadual di bawah menunjukkan antara contoh kata majmuk yang terhasil berdasarkan tiga kelompok : Bentuk Kata Majmuk Bil. 1. Rangkaian kata bebas gambar rajah alat tulis air hujan nasi minyak Istilah khusus Perdana Menteri Raja Muda Maib Canselor Timbalan Ketua Pustakawan Jadual 3 Kiasan hak milik batu kapur daerah panas atur cara d. 3.bertindak sebagai satu unit. iaitu berdasarkan rentak bunyi tertentu. .

3.cerai-berai Pengulangan konsonan Batu-batan. Kata tunggal Meja-meja. ayat-ayat Kata berimbuhan Awalan-pelatih-pelatih Akhiran-amalan-amalan Apitan-persatuanpersatuan - Kata tunggal Laki-lelaki. gunung. tikus-tetikus Kata berimbuhan Awalan-berlari-lari Akhiran-sayur-sayuran Apitan-kekuningkuningan - 2. 1. dolak-dalik Bil. ganang.Bentuk Kata Gandaan (berserta contoh perkataan) Penggandaan Penuh Penggandaan Separa Penggandaan Berentak Pengulangan vokal Kuih-muih. Bebas .

Umumnya. Proses ini berlaku dalam sesuatu bahasa disebabkan dalam bahasa tersebut tidak terdapat perkataan atau istilah sedemikian. Setelah dianalisis. Jadual di bawah menunjukkan perkataan pinjaman yang digunakan dalam Petikan Kursus Penataran Bahasa untuk Penyiar serta Petikan Pertandingan Sahibba Meningkatkan Penguasaan dan Pengembangan Bahasa Melayu dalam Kalangan Pelajar: Kata Pinjaman dalam Petikan Kursus Penataran Bahasa untuk Penyiar serta Petikan Pertandingan Sahibba Meningkatkan Penguasaan dan Pengembangan Bahasa Melayu dalam Kalangan Pelajar . dan peminjaman imbuhan. bunyi-bunyi asing. penggunaan kata pinjaman dalam petikan ini melibatkan peminjaman unsur asing dari segi aspek peminjaman tulen. Dalam Petikan Kursus Penataran Bahasa untuk Penyiar serta Petikan Pertandingan Sahibba Meningkatkan Penguasaan dan Pengembangan Bahasa Melayu dalam Kalangan Pelajar terdapat beberapa perkataan pinjaman yang digunakan. bahasa Arab dan bahasa Sanskrit yang dapat membolehkan kita membezakan antara kata asli bahasa Melayu dengan kata pinjaman. bahasa Arab dan bahasa Sanskrit sehingga perkataan tersebut menjadi sebati dengan penutur bahasa Melayu itu sendiri.Jadual 4 Pembentukan kata melalui proses pinjaman kata sangat luas digunakan dalam bahasa Melayu dan bahasa-bahasa lain. Bahasa Melayu banyak meminjam perkataan daripada bahasa Inggeris. dalam bahasa Melayu terdapat unsur-unsur imbuhan daripada bahasa Inggeris.

Aspek/unsur peminjaman - Contoh perkataan dalam petikan..syarikat Peminjama Bahasa Inggeris n tulen 2. auditorium program radio serius aspek sesi input kreatif kategori unit kokurikulum aktiviti /sy/ . Peminjama Bahasa arab dan n bunyiparsi bunyi asing - Peminjama Bahasa Sanskrit n imbuhan - /kh/ .0 Proses pembentukan akronim Akronim pada asasnya terbentuk daripada proses penggabungan singkatan beberapa perkataan dan membentuk satu perkataan yang utuh. Menurut Kamus Tatabahasa Dewan ( 2008: 66 ) menyatakan akronim boleh terbentuk menggabungkan huruf awal suku kata atau .khusus tata .tatabahasa Jadual 5 3.Bil. 1.

atau bahagian daripada perkataan. Farid M. akronim merupakan singkatan yang terhasil daripada penggabungan daripada huruf-huruf atau suku-suku kata dalam urutan dua kata atau lebih. (Nik Safiah Karim. Contohnya : ADUN – Ahli Dewan Undangan Negeri . dan Abdul Hamid Mahmood. Bahagian-bahagian perkataan itu boleh terdiri daripada huruf. Kata nama akronim cantuman hurup awal perkataan Kata nama akronim jenis ini dibentuk melalui percantuman huruf awal beberapa perkataan kebanyakkanya terdiri daripada nama khas . Pembentukan kata melalui proses akronim adalah dengan cara memendekkan atau meringkaskan perkataan yang kebanyakkanya terdiri daripada kata nama supaya mudah ditulis dan dilafazkan sebagai satu kata yang wajar. Edisi Ketiga. akronim terdiri daripada kata selapis dan boleh mengalami proses morfologi sebagaimana kata selapis.Onn. suku kata.) Antara jenis akronim tersebut ialah seperti berikut : i. dieja dengan huruf besar keseluruhannya. 3. Menurut Asmah Haji Omar. Menurut Asmah Haji Omar lagi. oleh itu.dengan menggabungkan huruf awal dan suku kata daripada satu rangkai kata dan kemudiannya dilafazkan menjadi seperti perkataan. hashim haji Musa. Tatabahasa Dewan.1 Jenis-jenis akronim Berdasarkan cara percantuman bahagian-bahagian perkataan itu. Akronim adalah kata yang berbentuk kata nama tunggal dan dihasilkan melalui percantuman bahagian-bahagian daripada serangkaian perkataan. kata nama akronim boleh dibahagikan kepada sekurang-kurangnya empat jenis. halaman 105.

0 Rumusan . Contohnya : asbut – asap kabut debunga – debu bunga purata – pukul rata 4. ejaanya bermula dengan huruf besar. Contohnya : Perhilitan Mara – Perlindungan Hidupan Liar dan Taman – Majlis Amanah Rakyat iii. Kata nama akronim cantuman bahagian awal perkataan pertama dengan bahagian lain perkataan yang mengikutinya. Kata nama akronim jenis ini dibentuk melalui huruf atau suku kata perkataan pertama dengan bahagian bukan awal perkataan yang lain. Contohnya : Bernama – Berita Nasional Malaysia tadika – taman didikan kanak-kanak cerpen – cerita pendek iv. Kata nama akronim cantuman suku kata awal perkataan Negara Kata nama akronim jenis ini dibentuk melaluli percantuman suku kata awal sejumlah perkataan. oleh itu ejaannya bermula dengan huruf besar. Kata nama akronim cantuman huruf dan suku kata perkataan Kata nama akronim jenis ini dibentuk melalui percantuman huruf dan suku kata sejumlah perkataan. Kata nama akronim jenis ini juga membentuk kata nama khas . Jikalau yang terbentuk itu kata nama khas.IPTI – Institut Perguruan Temenggong Ibrahim ii.

Tatabahasa pula ialah perkara asas bagi sesuatu bahasa. Hasil daripada perkembangan ilmu dan ikhtisas tertentu. . terutamanya dalam bidang kosa kata atau pembendaharaan kata yang melibatkan perubahan bentuk-bentuk kata. Melalui proses perancangan dan pembinaan bahasa yang dilaksanakan oleh Dewan Bahasa dan Pustaka proses pembentukan kata menjadi tersusun dan terarah. begitu banyak perkataan baharu terbentuk semasa dari semasa. Dari segi pembentukan kata pula.Morfologi merupakan aspek penting dalam tatabahasa bahasa Melayu. Oleh hal inilah. kemunculan bunyi-bunyi baharu serta bentuk imbuhan baharu dalam bahasa melayu menyebabkan berlakunya pembentukan kata baharu dalam bahasa Melayu. Morfologi memfokuskan kajian terhadap perkataan dalam bahasa Melayu yang telah mengalami perkembangan yang pesat. imbuhan yang berstatus imbuhan pada asalnya tidak dianggap imbuhan kerana keperluan mengayakan perbendaharaan perkataan bahasa Melayu bagi mendukung istilah-istilah tertentu.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful