1.

0 Pengenalan Morfologi ialah satu bidang yang mengkaji satu strukutur gramatikal perkataan, iaitu kemungkinan adanya perubahan kata, golongan kata dan makna kata akibat perubahan bentuk kata. Menurut Siti Hajar Abdul Aziz di dalam bukunya Siri Pendidikan Guru, Bahasa Melayu 1, pada halaman 132, morfologi boleh diertikan sebagai bidang tatabahasa yang mengkaji perkataan dan cara-cara pembentukannya. Struktur kata bermaksud susunan bentuk bunyi ujaran atau lambang (tulisan) yang menjadi unit bahasa yang bermakna. Bentuk kata pula ialah rupa unit tatabahasa, sama ada berbentuk tunggal atau hasil daripada proses pengimbuhan. Pemajmukan dan penggandaan. Penggolongan kata ialah proses menjeniskan perkataan berdasarkan keserupaan bentuk atau fungsi, atau bentuk dan fungsinya. (Nik Safiah Karim, Farid M.Onn, hashim haji Musa, dan Abdul Hamid Mahmood, Tatabahasa Dewan, Edisi Ketiga, halaman 43.) Tuntasnya, morfologi bahasa Melayu ialah bidang yang mengkaji struktur, bentuk dan golongan kata dalam bahasa melayu. 2.0 Konsep Pembentukan Kata Dalam istilah linguistik, pembentukan kata ialah satu proses yang manaperkataan baru dibentuk. Menurut Siti Hajar Abdul Aziz di dalam bukunya Siri Pendidikan Guru, Bahasa Melayu 1, pada halaman 133, proses pembentukan kata menerangkan bagaimana sesuatu kata itu dibina dan dibentuk sehingga dapat menghasilkan ayat dan ujaran dalam sesuatu bahasa. Bahasa Melayu merupakan salah satu bahasa di dunia yang bersifat algunatif atau derivatif.jenis bahasa yang sedemikian membentuk kebanyakan perkataannya melalui proses pengimbuhan atau penggabungan morfem kata dasar dengan morfem imbuhan secara rentetan mendatar iaitu imbuhan digabungkan serentak dengan kata dasar, sama ada imbuhan itu mnedahului (awalan), menyisipi (sisipan) atau mengikuti (akhiran) kata dasar tersebut. Kaedah pembentukan kata seperti yang terdapat dalam bahasa Melayu ini tidak sama dengan pembentukan kata dalam bahasa yang bersifat fleksi seperti bahasa Arab. Hal ini demikian kerana, dalam bahasa Arab, cara membentuk dan mewujudkan perkataan adalah melalui kejadian perubahan fonem atau bunyi kata dasar bahasa itu sendiri, iaitu berdasarkan golongan kataatau kasusnya. (Siti Hajar Abdul Aziz, Siri Pendidikan Guru, Bahasa Melayu 1, halaman 134)

majmuk dan gandaan. Contoh lain : i. Contohnya: . perkataantatabahasa memang telah sedia ada dan melalui proses analogi. perkataan-perkataan dalam bahasa Melayu wujud melalui dua sumber. Bahasa Melayu berasal rumpun bahasa Austronesia dan melalui sumber yang diwarisi itu. penyempitan makna. penggemblengan. analogi. Kedua.Jurunikah – juruwang. penciptaan . diciptakan pula bentuk-bentuk seperti tatatertib.1 Proses pembentukan kata dalam bahasa Melayu Sebagaimana yang telah dinyatakan pada tajuk 1.1.2 Analogi Pembentukan kata melalui proses ini adalah dengan mengiaskan kata baharu dengan bentuk kata yang telah sedia ada yang telah digunakan sejak dahulu. prasekolah. tatacara dan tatahias. JAIS – Jabatan Agama Islam Selangor ii.Misalnya. Dalam struktur ayat. peluasan makna. terbitan. 2. pemberian makna khusus. penambahan. peminjaman kata. sejumlah perkataan yang terdapat dalam bahasa Melayu telah diwujudkan sehingga hari ini. terdapat beberapa proses pembentukan kata dalam bahasa Melayu. IPG – Institut Pendidikan Guru 2. Prasangka – prasarana.1. IPTI – Institut Perguruan Temenggong Ibrahim iii. kesemua perkataan tidak boleh ditukar ganti kehadirannya dalam ayat kerana setiap bentuk perkataan itu berbeza dari segi makna dan mempunyai fungsi yang berbeza. prauniversiti ii. Prosesproses pembentukan kata dalam bahasa Melayu adalah seperti berikut : 2. juruaudit.3 Peleburan Fonem Proses peleburan fonem adalah satu proses yang berlaku dengan cara menggabungkan perkataan agar menjadi satu kata dengan meleburkan atau menggugurkan fonem-fonem tertentu. Contohnya: i.1. perkataan-perkataan dalam bahasa Melayu juga wujud melalui proses-proses tertentu seperti akronim.0 iaitu Konsep Pembentukan Kata.1 Akronim Pembentukan kata melalui proses akronim adalah dengan cara memendekkan atau meringkaskan perkataan yang kebanyakkanya terdiri daripada kata nama supaya mudah ditulis dan dilafazkan sebagai satu kata yang wajar. peleburan fonem. Setiap bentuk tersebut mempunyai cara pengejaannya yang tersendiri serta membawa makna yang khusus sebagai rujukan. dan penyingkatan. juruacara 2.Secara umumnya. Perkataan-perkataan dalam bahasa Melayu ada yang berbentuk tunggal. iaitu melalui asal usul bahasa Melayu itu sendiri.

8 Penciptaan Pembentukan kata melalui proses penciptaan bermaksud kata-kata baharu dicipta atau dihasilkan tanpa disandarkan kepada pembendaharaan kata yang sedia . Contohnya perkataan [sirih] pada asalnya bermaksud bekas atau kesan yang dilalui sesuatu seperti jalan yang dilalui oleh siput di atas daun pisang. Melalui pemberian makna khusus. [benda] +[alir] = [bendalir] Dalam contoh yang diberikan. [bu] + [luh] = [buluh] 2. tetapi perkataan ini telah diperluaskan maknanya menjadi [famili] yang bukan sahaja merujuk kepada manusia. Bahasa Melayu banyak meminjam perkataan daripada bahasa Inggeris dan bahasa Arab sehingga perkataan tersebut menjadi sebati dengan penutur bahasa Melayu itu sendiri. Bentuk kata jenis ini telah sebati dalam masyarakat penutur bahasa Melayu.1. [surih] membawa maksu meniru atau melukis peta.7 Penambahan Pembentukan kata melalui proses ini adalah dengan memberikan penambahan kepada kata akar satu suku kata dengan perkataan lain yang terdiri daripada satu suku kata juga.[bu] + [lan[ = [bulan] iii. Contohnya : i. malahan kepada haiwan juga.Magistrate – majistret iii. perkataan [family] dalam bahasa Inggeris bermakna ‘keluarga’.4 Peluasan Makna Pembentukan perkataan dengan cara ini adalah dengan mengambil kata-kata yang telah sedia ada dan kemudiannya diperluaskan maknanya dalam hal-hal lain.Diplomat – diplomat 2. 2. 2. kata akar [bu] merujuk kepada benda-benda yang berbentuk bulat kemudian ditambah pula satu suku kata yang lain untuk menunjukkan benda-benda tertentu yang berbentuk bulat seperti berikut : i.i.1. [bu] + [kit] = [bukit] ii.1.Element – elemen ii. Contohnya. 2. Proses ini berlaku dalam sesuatu bahasa disebabkan dalam bahasa tersebut tidak terdapat perkataan atau istilah sedemikian. perkataan [bendalir] terbentuk setelah satu fonem vokal /a/ digugurkan.5 Pemberian Makna Khusus Dalam proses ini sesuatu perkataan atau istilah itu dibentuk dengan cara mengambil kata-kata yang telah sedia ada lalu diberi makna khusus atau dijadikan istilah.1.6 Peminjaman Kata Pembentukan kata melalui proses ini sangat luas digunakan dalam bahasa Melayu dan bahasa-bahasa lain.1. Contohnya.

Misalnya. Dalam proses ini. tv – televisyen ii. nama kiwi merijuk kepada nama burung di New Zealand. Pembentukan kata ini masih dilakukan sehingga hari ini seperti contoh yang berikut : i. dan kemudiannya disempitkan maknanya untuk merujuk kepada sesuatu yang lebih umum.10 Penyempitan Makna Pembentukan kata melalui proses ini dilakukan dengan cara mengambil kata yang telah sedia ada. iaitu kata tunggal yang mengandungi hanya satu suku kata dan kata tunggal yang mengandungi dua suku kata atau lebih. penggembemlengan perkataan kumpulan gitar rancak menjadikugiran.1.Dr. Contonhya. kita boleh lihat proses pembentukan kata berdasarkan bentuk-bentuk kata yang berikut : a. Bernama – Berita Nasional Malaysia ii. – doktor iii. Malahan. bentuk kata terbitan. jika panggilan ini digunakan dalam urusan suratmenyurat rasmi. bentuk kata majmuk.1. di samping mneggugurkan bahagian yang lain daripada perkataan tersebut. Terdapat sekurang-kurangnya dua jenis kata tunggal. ia boleh merujuk kepada panggilan hormat bagi lelaki dan perempuan. Proton – Perusahaan Otomobil Nasional 2.11 Penyingkatan Melalui proses penyingkatan. iaitu panggilan bagi wanita bangsawan atau wanita berketurunan raja. perkataan ini diciptakan berdasarkan makna yang ditimbulkan oleh masyarakat atau yang dikiaskan kepada sesuatu benda. Contohnya. Sebaliknya. perkataan tuan puteri mempunyai makna yang khusus. Seterusnya. pada hari ini terdapat perkataan tuan sahaja yang merujuk kepada orang lelaki yang patut dihormati. Prof – profesor Proses pembentukan kata dalam bahasa Melayu boleh dilihat dari segi bentuk-bentuk kata yang terhasil seperti bentuk kata tunggal.ada. 2. Daripada perkataan tersebut tercipta pula perkataan mengiwi yang bermaksud perbuatan menggilap dan mengilatkan kasut menggunakan bahan khas.9 Penggemblengan Perkataan yang dibentuk melalui proses penggemblengan adalah dengan cara menggabungkan dua patah perkataan atau lebih. 2. Jadual di bawah menunjukkan antara pola . perkataan-perkataan tertentu dipendekkan apabila ditulis dan sering pula dianggap sebagai satu perkataan sahaja seperti contoh yang berikut : i.1. Bentuk kata tunggal Perkataan yang berada dalam bentuk kata tunggal ialah perkataan-perkataan dalam bahasa Melayu yang tidak menerima sebarang imbuhan atau tidak mengalami proses penggandaan dan perangkaian. dan bentuk kata gandaan.

0 iaitu Proses Pembentukan Akronim. Contohnya ABIM.KVK+KV+KV+KVK– skru doa seluar sentimeter 7. VK – V+VK – KV+V+KVK. iaitu proses yang menggandingkan imbuhan pada kata dasar. . dan ADUN. KKKV KV+V – KV+KV+VK.KV+KV+KV+KVK– teks – ambil mentua kapitalis 6.KV+KVK+KV+KVam aib biawak sementara 3. KV – V+K – KV+V+KVKV+KV+VK+KVyu aku cuaca keluarga 2. KVKK VK+KVK KVK+KV+V. IKIM. Jadual di bawah menunjukkan antara kata terbitan yang terhasil melalui proses pengimbuhan berserta contoh perkataan : Bentuk Kata Terbitan Jenis imbuhan Bil. akronim juga tergolong dalam kata tunggal. Satu Dua Tiga suku Empat suku kata Suku Suku kata dan lebih Kata Kata 1. Penjelasan lebih lanjut akan dihuraikan dalam tajuk 2. KKKVK KV+VK V+KV+KVKVK+KVK+KV+KV– skrip – jauh ijazah dispensari 8. KV+KV KV+KV+KV.Selain perkataan di atas. KVK – V+KVK V+KV+VKVK+KV+V+KVcat – adik usia bendahari 4. Bentuk kata terbitan Kata terbitan ialah bentuk perkataan yang dihasilkan melalui proses pengimbuhan. KV+KVK VK+KV+VK.KV+KV+V+KVK– pasu keliru mesyuarat 9.gabungan konsonan-vokal dalam kata tunggal bahasa Melayu beserta contoh perkataan : Bentuk Kata Tunggal (Pola suku kata beserta contoh perkataan) Pola Kata Tunggal Bil. b. KVK+KV V+KV+VK– lampu elaun Jadual 1 Jadual 1 menunjukkan contoh perkatan berdasarkan pola suku kata yang terdiri daripada jenis kata tunggal. KKVK VK+KV KV+KV+VKV+KV+KV+KV– stor – undi deria bidadari 5.V+KV+KVK+KV+KV– telur ikhtiar universiti 10.

Jadual 2 1. dimemainkan merangkaikan dua diatur kata dasar atau 3.gerodak proses yang melawan. ke-…-an – -el. pempembuat Akhiran Kata nama -anpakaian. kata dasar boleh mengalami penggandaan penuh atau penggandaan separa.gelegak yang terhasil se-secantik keakraban membawa makna yang khusus. Bentuk kata majmuk Proses pemajmukan ialah 2. 1. Jadual di bawah menunjukkan antara contoh kata majmuk yang terhasil berdasarkan tiga kelompok : Awalan Kata nama pe-pelari. Kata kerja Kata kerja Kata kerja meme-…-kan – -er. 3.. Penggandaan Penuh Penggandaan Separa Penggandaan Berentak . Kata adjektif Kata adjektif Kata adjektif lebih dan bentuk ter-terbesar. watiseniwati Kata kerja -kanbuatkan.telunjuk Bil. 2. . Bentuk Kata Majmuk Rangkaian kata Istilah khusus bebas gambar rajah Perdana Menteri alat tulis Raja Muda air hujan Maib Canselor nasi minyak Timbalan Ketua Pustakawan Jadual 3 Kiasan hak milik batu kapur daerah panas atur cara d. Kata majmuk dieja terpisah dan bertindak sebagai satu unit. Bentuk kata gandaan Bentuk penggandaan dalam bahasa Melayu ialah proses yang menggandakan kata dasar. c.-an – perasaan Sisipan Kata nama -el. Penggandaan juga boleh berlaku secara berentak. Dalam proses yang demikian. di-duduki - Apitan Kata nama pe-. 4. iaitu berdasarkan rentak bunyi tertentu. Jadual di bawah menunjukkan antara contoh kata gandaan yang dibahagikan mengikut tiga jenis penggandaan berikut : Bentuk Kata Gandaan (berserta contoh perkataan) Bil. iaitu tidak boleh menerima sebarang penyisipan unsure lain.

ganang. Kata berimbuhan Kata berimbuhan Awalan-pelatihAwalan-berlaripelatih lari Akhiran-amalanAkhiran-sayuramalan sayuran ApitanpersatuanApitankekuningpersatuan kuningan - Jadual 4 3. bahasa Arab dan bahasa Sanskrit yang dapat membolehkan kita membezakan antara kata asli bahasa Melayu dengan kata pinjaman. Bebas Anak-pinak. ulang-alik. Pembentukan kata melalui proses pinjaman kata sangat luas digunakan dalam bahasa Melayu dan bahasa-bahasa lain. lintang-pukang. dolak-dalik 2.ceraiberai Pengulangan konsonan Batu-batan. dalam bahasa Melayu terdapat unsur-unsur imbuhan daripada bahasa Inggeris. ayatayat Kata tunggal Laki-lelaki. Proses ini berlaku dalam sesuatu bahasa disebabkan dalam bahasa tersebut tidak terdapat perkataan atau istilah sedemikian. Jadual di bawah menunjukkan perkataan pinjaman yang digunakan dalam Petikan Kursus Penataran Bahasa untuk Penyiar serta Petikan Pertandingan Sahibba Meningkatkan Penguasaan dan Pengembangan Bahasa Melayu dalam Kalangan Pelajar: Kata Pinjaman dalam Petikan Kursus Penataran Bahasa untuk . Dalam Petikan Kursus Penataran Bahasa untuk Penyiar serta Petikan Pertandingan Sahibba Meningkatkan Penguasaan dan Pengembangan Bahasa Melayu dalam Kalangan Pelajar terdapat beberapa perkataan pinjaman yang digunakan. tikus-tetikus Pengulangan vokal Kuih-muih. gunung. dan peminjaman imbuhan. bahasa Arab dan bahasa Sanskrit sehingga perkataan tersebut menjadi sebati dengan penutur bahasa Melayu itu sendiri. Setelah dianalisis. Kata tunggal Meja-meja.1. penggunaan kata pinjaman dalam petikan ini melibatkan peminjaman unsur asing dari segi aspek peminjaman tulen. Umumnya. Bahasa Melayu banyak meminjam perkataan daripada bahasa Inggeris. bunyi-bunyi asing.

auditorium tulen . Menurut Kamus Tatabahasa Dewan ( 2008: 66 ) menyatakan akronim boleh terbentuk menggabungkan huruf awal suku kata atau dengan menggabungkan huruf awal dan suku kata daripada satu rangkai kata dan kemudiannya dilafazkan menjadi seperti perkataan.tatabahasa imbuhan Jadual 5 3.tata .program 2. Contoh perkataan dalam petikan. Peminjaman Bahasa Inggeris . Peminjaman Bahasa arab bunyi-bunyi dan parsi asing radio serius aspek sesi input kreatif kategori unit kokurikulum aktiviti /sy/ .khusus Peminjaman Bahasa Sanskrit . 1.syarikat Aspek/unsur peminjaman - /kh/ .0 Proses pembentukan akronim Akronim pada asasnya terbentuk daripada proses penggabungan singkatan beberapa perkataan dan membentuk satu perkataan yang utuh.. .Penyiar serta Petikan Pertandingan Sahibba Meningkatkan Penguasaan dan Pengembangan Bahasa Melayu dalam Kalangan Pelajar Bil.

Kata nama akronim cantuman suku kata awal perkataan Kata nama akronim jenis ini dibentuk melaluli percantuman suku kata awal sejumlah perkataan. Bahagian-bahagian perkataan itu boleh terdiri daripada huruf. 3. akronim merupakan singkatan yang terhasil daripada penggabungan daripada huruf-huruf atau suku-suku kata dalam urutan dua kata atau lebih. kata nama akronim boleh dibahagikan kepada sekurang-kurangnya empat jenis.Menurut Asmah Haji Omar. Pembentukan kata melalui proses akronim adalah dengan cara memendekkan atau meringkaskan perkataan yang kebanyakkanya terdiri daripada kata nama supaya mudah ditulis dan dilafazkan sebagai satu kata yang wajar. oleh itu ejaannya bermula dengan huruf besar. atau bahagian daripada perkataan.1 i. Tatabahasa Dewan. akronim terdiri daripada kata selapis dan boleh mengalami proses morfologi sebagaimana kata selapis. Edisi Ketiga. halaman 105.) Antara jenis akronim tersebut ialah seperti berikut : Kata nama akronim cantuman hurup awal perkataan Kata nama akronim jenis ini dibentuk melalui percantuman huruf awal beberapa perkataan kebanyakkanya terdiri daripada nama khas . Contohnya : ADUN – Ahli Dewan Undangan Negeri IPTI – Institut Perguruan Temenggong Ibrahim Kata nama akronim cantuman huruf dan suku kata perkataan Kata nama akronim jenis ini dibentuk melalui percantuman huruf dan suku kata sejumlah perkataan. Contohnya : Perhilitan – Perlindungan Hidupan Liar dan Taman Negara Mara – Majlis Amanah Rakyat iii. . Kata nama akronim jenis ini juga membentuk kata nama khas . ejaanya bermula dengan huruf besar. Menurut Asmah Haji Omar lagi. dan Abdul Hamid Mahmood. Jenis-jenis akronim Berdasarkan cara percantuman bahagian-bahagian perkataan itu. Farid M. dieja dengan huruf besar keseluruhannya. Jikalau yang terbentuk itu kata nama khas. (Nik Safiah Karim. Contohnya : Bernama – Berita Nasional Malaysia tadika – taman didikan kanak-kanak cerpen – cerita pendek ii. Akronim adalah kata yang berbentuk kata nama tunggal dan dihasilkan melalui percantuman bahagian-bahagian daripada serangkaian perkataan. hashim haji Musa. oleh itu. suku kata.Onn.

blogspot.com/2011/12/bidang-3-membentuk-dan-membuat-binaan.com/2012/05/morfologi-proses-pembentukan-kata-dlm.2013 http://lifeasaartstudentlilizala. Oleh hal inilah. Tatabahasa pula ialah perkara asas bagi sesuatu bahasa. kemunculan bunyi-bunyi baharu serta bentuk imbuhan baharu dalam bahasa melayu menyebabkan berlakunya pembentukan kata baharu dalam bahasa Melayu. terutamanya dalam bidang kosa kata atau pembendaharaan kata yang melibatkan perubahan bentuk-bentuk kata.=) http://rtkasensei90. imbuhan yang berstatus imbuhan pada asalnya tidak dianggap imbuhan kerana keperluan mengayakan perbendaharaan perkataan bahasa Melayu bagi mendukung istilah-istilah tertentu.html 2. p/s : sekadar perkongsian ilmiah.blogspot.html . Melalui proses perancangan dan pembinaan bahasa yang dilaksanakan oleh Dewan Bahasa dan Pustaka proses pembentukan kata menjadi tersusun dan terarah.blogspot. Kata nama akronim cantuman bahagian awal perkataan pertama dengan bahagian lain perkataan yang mengikutinya..com/p/membentuk-membuat-binaan. harap membantu kalian. Morfologi memfokuskan kajian terhadap perkataan dalam bahasa Melayu yang telah mengalami perkembangan yang pesat. Hasil daripada perkembangan ilmu dan ikhtisas tertentu.0 Rumusan Morfologi merupakan aspek penting dalam tatabahasa bahasa Melayu. Contohnya : asbut – asap kabut debunga – debu bunga purata – pukul rata 4. begitu banyak perkataan baharu terbentuk semasa dari semasa.iv. Kata nama akronim jenis ini dibentuk melalui huruf atau suku kata perkataan pertama dengan bahagian bukan awal perkataan yang lain. segala kesilapan adalah datang dari diri saya sendiri.3. Dari segi pembentukan kata pula.html http://come2playart.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful