1.

0 Pengenalan Morfologi ialah satu bidang yang mengkaji satu strukutur gramatikal perkataan, iaitu kemungkinan adanya perubahan kata, golongan kata dan makna kata akibat perubahan bentuk kata. Menurut Siti Hajar Abdul Aziz di dalam bukunya Siri Pendidikan Guru, Bahasa Melayu 1, pada halaman 132, morfologi boleh diertikan sebagai bidang tatabahasa yang mengkaji perkataan dan cara-cara pembentukannya. Struktur kata bermaksud susunan bentuk bunyi ujaran atau lambang (tulisan) yang menjadi unit bahasa yang bermakna. Bentuk kata pula ialah rupa unit tatabahasa, sama ada berbentuk tunggal atau hasil daripada proses pengimbuhan. Pemajmukan dan penggandaan. Penggolongan kata ialah proses menjeniskan perkataan berdasarkan keserupaan bentuk atau fungsi, atau bentuk dan fungsinya. (Nik Safiah Karim, Farid M.Onn, hashim haji Musa, dan Abdul Hamid Mahmood, Tatabahasa Dewan, Edisi Ketiga, halaman 43.) Tuntasnya, morfologi bahasa Melayu ialah bidang yang mengkaji struktur, bentuk dan golongan kata dalam bahasa melayu. 2.0 Konsep Pembentukan Kata Dalam istilah linguistik, pembentukan kata ialah satu proses yang manaperkataan baru dibentuk. Menurut Siti Hajar Abdul Aziz di dalam bukunya Siri Pendidikan Guru, Bahasa Melayu 1, pada halaman 133, proses pembentukan kata menerangkan bagaimana sesuatu kata itu dibina dan dibentuk sehingga dapat menghasilkan ayat dan ujaran dalam sesuatu bahasa. Bahasa Melayu merupakan salah satu bahasa di dunia yang bersifat algunatif atau derivatif.jenis bahasa yang sedemikian membentuk kebanyakan perkataannya melalui proses pengimbuhan atau penggabungan morfem kata dasar dengan morfem imbuhan secara rentetan mendatar iaitu imbuhan digabungkan serentak dengan kata dasar, sama ada imbuhan itu mnedahului (awalan), menyisipi (sisipan) atau mengikuti (akhiran) kata dasar tersebut. Kaedah pembentukan kata seperti yang terdapat dalam bahasa Melayu ini tidak sama dengan pembentukan kata dalam bahasa yang bersifat fleksi seperti bahasa Arab. Hal ini demikian kerana, dalam bahasa Arab, cara membentuk dan mewujudkan perkataan adalah melalui kejadian perubahan fonem atau bunyi kata dasar bahasa itu sendiri, iaitu berdasarkan golongan kataatau kasusnya. (Siti Hajar Abdul Aziz, Siri Pendidikan Guru, Bahasa Melayu 1, halaman 134)

1 Proses pembentukan kata dalam bahasa Melayu Sebagaimana yang telah dinyatakan pada tajuk 1. peleburan fonem.2 Analogi Pembentukan kata melalui proses ini adalah dengan mengiaskan kata baharu dengan bentuk kata yang telah sedia ada yang telah digunakan sejak dahulu. iaitu melalui asal usul bahasa Melayu itu sendiri.1. Contohnya: i. penambahan. tatacara dan tatahias. penciptaan . peluasan makna. perkataan-perkataan dalam bahasa Melayu juga wujud melalui proses-proses tertentu seperti akronim. Prasangka – prasarana.3 Peleburan Fonem Proses peleburan fonem adalah satu proses yang berlaku dengan cara menggabungkan perkataan agar menjadi satu kata dengan meleburkan atau menggugurkan fonem-fonem tertentu. perkataantatabahasa memang telah sedia ada dan melalui proses analogi. Kedua.1. pemberian makna khusus.Secara umumnya. perkataan-perkataan dalam bahasa Melayu wujud melalui dua sumber.Jurunikah – juruwang. IPG – Institut Pendidikan Guru 2. Dalam struktur ayat. kesemua perkataan tidak boleh ditukar ganti kehadirannya dalam ayat kerana setiap bentuk perkataan itu berbeza dari segi makna dan mempunyai fungsi yang berbeza. terbitan. prauniversiti ii. sejumlah perkataan yang terdapat dalam bahasa Melayu telah diwujudkan sehingga hari ini. Contoh lain : i.Misalnya. diciptakan pula bentuk-bentuk seperti tatatertib. penggemblengan. Contohnya: .1 Akronim Pembentukan kata melalui proses akronim adalah dengan cara memendekkan atau meringkaskan perkataan yang kebanyakkanya terdiri daripada kata nama supaya mudah ditulis dan dilafazkan sebagai satu kata yang wajar. Bahasa Melayu berasal rumpun bahasa Austronesia dan melalui sumber yang diwarisi itu. Perkataan-perkataan dalam bahasa Melayu ada yang berbentuk tunggal. analogi. 2. terdapat beberapa proses pembentukan kata dalam bahasa Melayu. penyempitan makna.1. juruacara 2. IPTI – Institut Perguruan Temenggong Ibrahim iii.0 iaitu Konsep Pembentukan Kata. majmuk dan gandaan. juruaudit. JAIS – Jabatan Agama Islam Selangor ii. Prosesproses pembentukan kata dalam bahasa Melayu adalah seperti berikut : 2. Setiap bentuk tersebut mempunyai cara pengejaannya yang tersendiri serta membawa makna yang khusus sebagai rujukan. dan penyingkatan. prasekolah. peminjaman kata.

perkataan [bendalir] terbentuk setelah satu fonem vokal /a/ digugurkan.7 Penambahan Pembentukan kata melalui proses ini adalah dengan memberikan penambahan kepada kata akar satu suku kata dengan perkataan lain yang terdiri daripada satu suku kata juga. tetapi perkataan ini telah diperluaskan maknanya menjadi [famili] yang bukan sahaja merujuk kepada manusia.5 Pemberian Makna Khusus Dalam proses ini sesuatu perkataan atau istilah itu dibentuk dengan cara mengambil kata-kata yang telah sedia ada lalu diberi makna khusus atau dijadikan istilah.1. [benda] +[alir] = [bendalir] Dalam contoh yang diberikan.4 Peluasan Makna Pembentukan perkataan dengan cara ini adalah dengan mengambil kata-kata yang telah sedia ada dan kemudiannya diperluaskan maknanya dalam hal-hal lain. 2.1.8 Penciptaan Pembentukan kata melalui proses penciptaan bermaksud kata-kata baharu dicipta atau dihasilkan tanpa disandarkan kepada pembendaharaan kata yang sedia . 2.i. kata akar [bu] merujuk kepada benda-benda yang berbentuk bulat kemudian ditambah pula satu suku kata yang lain untuk menunjukkan benda-benda tertentu yang berbentuk bulat seperti berikut : i. Melalui pemberian makna khusus.[bu] + [lan[ = [bulan] iii. Bentuk kata jenis ini telah sebati dalam masyarakat penutur bahasa Melayu.Element – elemen ii. [bu] + [kit] = [bukit] ii. Bahasa Melayu banyak meminjam perkataan daripada bahasa Inggeris dan bahasa Arab sehingga perkataan tersebut menjadi sebati dengan penutur bahasa Melayu itu sendiri.Magistrate – majistret iii. 2. [bu] + [luh] = [buluh] 2. Proses ini berlaku dalam sesuatu bahasa disebabkan dalam bahasa tersebut tidak terdapat perkataan atau istilah sedemikian. Contohnya. [surih] membawa maksu meniru atau melukis peta. Contohnya. Contohnya perkataan [sirih] pada asalnya bermaksud bekas atau kesan yang dilalui sesuatu seperti jalan yang dilalui oleh siput di atas daun pisang. perkataan [family] dalam bahasa Inggeris bermakna ‘keluarga’.Diplomat – diplomat 2.1.6 Peminjaman Kata Pembentukan kata melalui proses ini sangat luas digunakan dalam bahasa Melayu dan bahasa-bahasa lain.1.1. Contohnya : i. malahan kepada haiwan juga.

iaitu kata tunggal yang mengandungi hanya satu suku kata dan kata tunggal yang mengandungi dua suku kata atau lebih. Bernama – Berita Nasional Malaysia ii. dan kemudiannya disempitkan maknanya untuk merujuk kepada sesuatu yang lebih umum. kita boleh lihat proses pembentukan kata berdasarkan bentuk-bentuk kata yang berikut : a.1. perkataan tuan puteri mempunyai makna yang khusus. bentuk kata majmuk. Proton – Perusahaan Otomobil Nasional 2. iaitu panggilan bagi wanita bangsawan atau wanita berketurunan raja.9 Penggemblengan Perkataan yang dibentuk melalui proses penggemblengan adalah dengan cara menggabungkan dua patah perkataan atau lebih. nama kiwi merijuk kepada nama burung di New Zealand. Prof – profesor Proses pembentukan kata dalam bahasa Melayu boleh dilihat dari segi bentuk-bentuk kata yang terhasil seperti bentuk kata tunggal. Bentuk kata tunggal Perkataan yang berada dalam bentuk kata tunggal ialah perkataan-perkataan dalam bahasa Melayu yang tidak menerima sebarang imbuhan atau tidak mengalami proses penggandaan dan perangkaian. Jadual di bawah menunjukkan antara pola . – doktor iii. Malahan. Contohnya. bentuk kata terbitan. perkataan-perkataan tertentu dipendekkan apabila ditulis dan sering pula dianggap sebagai satu perkataan sahaja seperti contoh yang berikut : i. Pembentukan kata ini masih dilakukan sehingga hari ini seperti contoh yang berikut : i. penggembemlengan perkataan kumpulan gitar rancak menjadikugiran. 2. jika panggilan ini digunakan dalam urusan suratmenyurat rasmi. 2. Contonhya. Seterusnya. Dalam proses ini. dan bentuk kata gandaan. ia boleh merujuk kepada panggilan hormat bagi lelaki dan perempuan. di samping mneggugurkan bahagian yang lain daripada perkataan tersebut. Sebaliknya.ada.1. tv – televisyen ii.1. perkataan ini diciptakan berdasarkan makna yang ditimbulkan oleh masyarakat atau yang dikiaskan kepada sesuatu benda. pada hari ini terdapat perkataan tuan sahaja yang merujuk kepada orang lelaki yang patut dihormati. Daripada perkataan tersebut tercipta pula perkataan mengiwi yang bermaksud perbuatan menggilap dan mengilatkan kasut menggunakan bahan khas.11 Penyingkatan Melalui proses penyingkatan.Dr.10 Penyempitan Makna Pembentukan kata melalui proses ini dilakukan dengan cara mengambil kata yang telah sedia ada. Misalnya. Terdapat sekurang-kurangnya dua jenis kata tunggal.

Satu Dua Tiga suku Empat suku kata Suku Suku kata dan lebih Kata Kata 1. iaitu proses yang menggandingkan imbuhan pada kata dasar. KV+KVK VK+KV+VK. KKKVK KV+VK V+KV+KVKVK+KVK+KV+KV– skrip – jauh ijazah dispensari 8. Jadual di bawah menunjukkan antara kata terbitan yang terhasil melalui proses pengimbuhan berserta contoh perkataan : Bentuk Kata Terbitan Jenis imbuhan Bil. dan ADUN. KKKV KV+V – KV+KV+VK. KVK – V+KVK V+KV+VKVK+KV+V+KVcat – adik usia bendahari 4.KV+KV+V+KVK– pasu keliru mesyuarat 9. Bentuk kata terbitan Kata terbitan ialah bentuk perkataan yang dihasilkan melalui proses pengimbuhan. Penjelasan lebih lanjut akan dihuraikan dalam tajuk 2. b.KV+KVK+KV+KVam aib biawak sementara 3. KV+KV KV+KV+KV. KKVK VK+KV KV+KV+VKV+KV+KV+KV– stor – undi deria bidadari 5. VK – V+VK – KV+V+KVK. akronim juga tergolong dalam kata tunggal. KVKK VK+KVK KVK+KV+V. IKIM.gabungan konsonan-vokal dalam kata tunggal bahasa Melayu beserta contoh perkataan : Bentuk Kata Tunggal (Pola suku kata beserta contoh perkataan) Pola Kata Tunggal Bil.KV+KV+KV+KVK– teks – ambil mentua kapitalis 6.KVK+KV+KV+KVK– skru doa seluar sentimeter 7. KVK+KV V+KV+VK– lampu elaun Jadual 1 Jadual 1 menunjukkan contoh perkatan berdasarkan pola suku kata yang terdiri daripada jenis kata tunggal. Contohnya ABIM.0 iaitu Proses Pembentukan Akronim.V+KV+KVK+KV+KV– telur ikhtiar universiti 10. KV – V+K – KV+V+KVKV+KV+VK+KVyu aku cuaca keluarga 2.Selain perkataan di atas. .

Bentuk kata majmuk Proses pemajmukan ialah 2. Bentuk kata gandaan Bentuk penggandaan dalam bahasa Melayu ialah proses yang menggandakan kata dasar. iaitu tidak boleh menerima sebarang penyisipan unsure lain. 1. c. Kata adjektif Kata adjektif Kata adjektif lebih dan bentuk ter-terbesar.-an – perasaan Sisipan Kata nama -el.telunjuk Bil. ke-…-an – -el. pempembuat Akhiran Kata nama -anpakaian. watiseniwati Kata kerja -kanbuatkan. kata dasar boleh mengalami penggandaan penuh atau penggandaan separa. 2.Jadual 2 1. .gelegak yang terhasil se-secantik keakraban membawa makna yang khusus. Jadual di bawah menunjukkan antara contoh kata majmuk yang terhasil berdasarkan tiga kelompok : Awalan Kata nama pe-pelari. Dalam proses yang demikian.gerodak proses yang melawan. di-duduki - Apitan Kata nama pe-. Jadual di bawah menunjukkan antara contoh kata gandaan yang dibahagikan mengikut tiga jenis penggandaan berikut : Bentuk Kata Gandaan (berserta contoh perkataan) Bil.. Penggandaan juga boleh berlaku secara berentak. 4. Kata kerja Kata kerja Kata kerja meme-…-kan – -er. 3. Bentuk Kata Majmuk Rangkaian kata Istilah khusus bebas gambar rajah Perdana Menteri alat tulis Raja Muda air hujan Maib Canselor nasi minyak Timbalan Ketua Pustakawan Jadual 3 Kiasan hak milik batu kapur daerah panas atur cara d. dimemainkan merangkaikan dua diatur kata dasar atau 3. Penggandaan Penuh Penggandaan Separa Penggandaan Berentak . Kata majmuk dieja terpisah dan bertindak sebagai satu unit. iaitu berdasarkan rentak bunyi tertentu.

tikus-tetikus Pengulangan vokal Kuih-muih. Pembentukan kata melalui proses pinjaman kata sangat luas digunakan dalam bahasa Melayu dan bahasa-bahasa lain.ceraiberai Pengulangan konsonan Batu-batan. dalam bahasa Melayu terdapat unsur-unsur imbuhan daripada bahasa Inggeris. Dalam Petikan Kursus Penataran Bahasa untuk Penyiar serta Petikan Pertandingan Sahibba Meningkatkan Penguasaan dan Pengembangan Bahasa Melayu dalam Kalangan Pelajar terdapat beberapa perkataan pinjaman yang digunakan. gunung. Jadual di bawah menunjukkan perkataan pinjaman yang digunakan dalam Petikan Kursus Penataran Bahasa untuk Penyiar serta Petikan Pertandingan Sahibba Meningkatkan Penguasaan dan Pengembangan Bahasa Melayu dalam Kalangan Pelajar: Kata Pinjaman dalam Petikan Kursus Penataran Bahasa untuk . ayatayat Kata tunggal Laki-lelaki. Umumnya. lintang-pukang. Proses ini berlaku dalam sesuatu bahasa disebabkan dalam bahasa tersebut tidak terdapat perkataan atau istilah sedemikian. Kata tunggal Meja-meja. dan peminjaman imbuhan. Bahasa Melayu banyak meminjam perkataan daripada bahasa Inggeris. bahasa Arab dan bahasa Sanskrit yang dapat membolehkan kita membezakan antara kata asli bahasa Melayu dengan kata pinjaman. penggunaan kata pinjaman dalam petikan ini melibatkan peminjaman unsur asing dari segi aspek peminjaman tulen. ganang. bunyi-bunyi asing. dolak-dalik 2. Setelah dianalisis. ulang-alik. Kata berimbuhan Kata berimbuhan Awalan-pelatihAwalan-berlaripelatih lari Akhiran-amalanAkhiran-sayuramalan sayuran ApitanpersatuanApitankekuningpersatuan kuningan - Jadual 4 3. Bebas Anak-pinak. bahasa Arab dan bahasa Sanskrit sehingga perkataan tersebut menjadi sebati dengan penutur bahasa Melayu itu sendiri.1.

tata .tatabahasa imbuhan Jadual 5 3.auditorium tulen .Penyiar serta Petikan Pertandingan Sahibba Meningkatkan Penguasaan dan Pengembangan Bahasa Melayu dalam Kalangan Pelajar Bil.khusus Peminjaman Bahasa Sanskrit . Menurut Kamus Tatabahasa Dewan ( 2008: 66 ) menyatakan akronim boleh terbentuk menggabungkan huruf awal suku kata atau dengan menggabungkan huruf awal dan suku kata daripada satu rangkai kata dan kemudiannya dilafazkan menjadi seperti perkataan. . Contoh perkataan dalam petikan.0 Proses pembentukan akronim Akronim pada asasnya terbentuk daripada proses penggabungan singkatan beberapa perkataan dan membentuk satu perkataan yang utuh. 1. Peminjaman Bahasa Inggeris . Peminjaman Bahasa arab bunyi-bunyi dan parsi asing radio serius aspek sesi input kreatif kategori unit kokurikulum aktiviti /sy/ ..syarikat Aspek/unsur peminjaman - /kh/ .program 2.

Jenis-jenis akronim Berdasarkan cara percantuman bahagian-bahagian perkataan itu. Farid M. Pembentukan kata melalui proses akronim adalah dengan cara memendekkan atau meringkaskan perkataan yang kebanyakkanya terdiri daripada kata nama supaya mudah ditulis dan dilafazkan sebagai satu kata yang wajar. atau bahagian daripada perkataan. Tatabahasa Dewan. ejaanya bermula dengan huruf besar. oleh itu. Contohnya : ADUN – Ahli Dewan Undangan Negeri IPTI – Institut Perguruan Temenggong Ibrahim Kata nama akronim cantuman huruf dan suku kata perkataan Kata nama akronim jenis ini dibentuk melalui percantuman huruf dan suku kata sejumlah perkataan. (Nik Safiah Karim. Contohnya : Bernama – Berita Nasional Malaysia tadika – taman didikan kanak-kanak cerpen – cerita pendek ii. akronim merupakan singkatan yang terhasil daripada penggabungan daripada huruf-huruf atau suku-suku kata dalam urutan dua kata atau lebih.1 i. Contohnya : Perhilitan – Perlindungan Hidupan Liar dan Taman Negara Mara – Majlis Amanah Rakyat iii. akronim terdiri daripada kata selapis dan boleh mengalami proses morfologi sebagaimana kata selapis. halaman 105. Kata nama akronim jenis ini juga membentuk kata nama khas . Akronim adalah kata yang berbentuk kata nama tunggal dan dihasilkan melalui percantuman bahagian-bahagian daripada serangkaian perkataan. oleh itu ejaannya bermula dengan huruf besar. suku kata. Jikalau yang terbentuk itu kata nama khas.Onn. Bahagian-bahagian perkataan itu boleh terdiri daripada huruf. hashim haji Musa. dan Abdul Hamid Mahmood. . Kata nama akronim cantuman suku kata awal perkataan Kata nama akronim jenis ini dibentuk melaluli percantuman suku kata awal sejumlah perkataan. dieja dengan huruf besar keseluruhannya. 3.) Antara jenis akronim tersebut ialah seperti berikut : Kata nama akronim cantuman hurup awal perkataan Kata nama akronim jenis ini dibentuk melalui percantuman huruf awal beberapa perkataan kebanyakkanya terdiri daripada nama khas . Menurut Asmah Haji Omar lagi.Menurut Asmah Haji Omar. Edisi Ketiga. kata nama akronim boleh dibahagikan kepada sekurang-kurangnya empat jenis.

. begitu banyak perkataan baharu terbentuk semasa dari semasa. segala kesilapan adalah datang dari diri saya sendiri.blogspot.2013 http://lifeasaartstudentlilizala. Dari segi pembentukan kata pula. Oleh hal inilah.com/2012/05/morfologi-proses-pembentukan-kata-dlm. harap membantu kalian.com/2011/12/bidang-3-membentuk-dan-membuat-binaan.blogspot. Hasil daripada perkembangan ilmu dan ikhtisas tertentu.html 2.=) http://rtkasensei90.com/p/membentuk-membuat-binaan. kemunculan bunyi-bunyi baharu serta bentuk imbuhan baharu dalam bahasa melayu menyebabkan berlakunya pembentukan kata baharu dalam bahasa Melayu.blogspot.html . Tatabahasa pula ialah perkara asas bagi sesuatu bahasa.html http://come2playart. Melalui proses perancangan dan pembinaan bahasa yang dilaksanakan oleh Dewan Bahasa dan Pustaka proses pembentukan kata menjadi tersusun dan terarah. terutamanya dalam bidang kosa kata atau pembendaharaan kata yang melibatkan perubahan bentuk-bentuk kata. Kata nama akronim jenis ini dibentuk melalui huruf atau suku kata perkataan pertama dengan bahagian bukan awal perkataan yang lain. Contohnya : asbut – asap kabut debunga – debu bunga purata – pukul rata 4. imbuhan yang berstatus imbuhan pada asalnya tidak dianggap imbuhan kerana keperluan mengayakan perbendaharaan perkataan bahasa Melayu bagi mendukung istilah-istilah tertentu.iv. p/s : sekadar perkongsian ilmiah.3. Kata nama akronim cantuman bahagian awal perkataan pertama dengan bahagian lain perkataan yang mengikutinya.0 Rumusan Morfologi merupakan aspek penting dalam tatabahasa bahasa Melayu. Morfologi memfokuskan kajian terhadap perkataan dalam bahasa Melayu yang telah mengalami perkembangan yang pesat.