1.

0 Pengenalan Morfologi ialah satu bidang yang mengkaji satu strukutur gramatikal perkataan, iaitu kemungkinan adanya perubahan kata, golongan kata dan makna kata akibat perubahan bentuk kata. Menurut Siti Hajar Abdul Aziz di dalam bukunya Siri Pendidikan Guru, Bahasa Melayu 1, pada halaman 132, morfologi boleh diertikan sebagai bidang tatabahasa yang mengkaji perkataan dan cara-cara pembentukannya. Struktur kata bermaksud susunan bentuk bunyi ujaran atau lambang (tulisan) yang menjadi unit bahasa yang bermakna. Bentuk kata pula ialah rupa unit tatabahasa, sama ada berbentuk tunggal atau hasil daripada proses pengimbuhan. Pemajmukan dan penggandaan. Penggolongan kata ialah proses menjeniskan perkataan berdasarkan keserupaan bentuk atau fungsi, atau bentuk dan fungsinya. (Nik Safiah Karim, Farid M.Onn, hashim haji Musa, dan Abdul Hamid Mahmood, Tatabahasa Dewan, Edisi Ketiga, halaman 43.) Tuntasnya, morfologi bahasa Melayu ialah bidang yang mengkaji struktur, bentuk dan golongan kata dalam bahasa melayu. 2.0 Konsep Pembentukan Kata Dalam istilah linguistik, pembentukan kata ialah satu proses yang manaperkataan baru dibentuk. Menurut Siti Hajar Abdul Aziz di dalam bukunya Siri Pendidikan Guru, Bahasa Melayu 1, pada halaman 133, proses pembentukan kata menerangkan bagaimana sesuatu kata itu dibina dan dibentuk sehingga dapat menghasilkan ayat dan ujaran dalam sesuatu bahasa. Bahasa Melayu merupakan salah satu bahasa di dunia yang bersifat algunatif atau derivatif.jenis bahasa yang sedemikian membentuk kebanyakan perkataannya melalui proses pengimbuhan atau penggabungan morfem kata dasar dengan morfem imbuhan secara rentetan mendatar iaitu imbuhan digabungkan serentak dengan kata dasar, sama ada imbuhan itu mnedahului (awalan), menyisipi (sisipan) atau mengikuti (akhiran) kata dasar tersebut. Kaedah pembentukan kata seperti yang terdapat dalam bahasa Melayu ini tidak sama dengan pembentukan kata dalam bahasa yang bersifat fleksi seperti bahasa Arab. Hal ini demikian kerana, dalam bahasa Arab, cara membentuk dan mewujudkan perkataan adalah melalui kejadian perubahan fonem atau bunyi kata dasar bahasa itu sendiri, iaitu berdasarkan golongan kataatau kasusnya. (Siti Hajar Abdul Aziz, Siri Pendidikan Guru, Bahasa Melayu 1, halaman 134)

Contohnya: .1. Bahasa Melayu berasal rumpun bahasa Austronesia dan melalui sumber yang diwarisi itu. kesemua perkataan tidak boleh ditukar ganti kehadirannya dalam ayat kerana setiap bentuk perkataan itu berbeza dari segi makna dan mempunyai fungsi yang berbeza. Setiap bentuk tersebut mempunyai cara pengejaannya yang tersendiri serta membawa makna yang khusus sebagai rujukan. IPTI – Institut Perguruan Temenggong Ibrahim iii.Jurunikah – juruwang. prauniversiti ii.0 iaitu Konsep Pembentukan Kata. iaitu melalui asal usul bahasa Melayu itu sendiri. pemberian makna khusus. terdapat beberapa proses pembentukan kata dalam bahasa Melayu. majmuk dan gandaan. 2. JAIS – Jabatan Agama Islam Selangor ii.3 Peleburan Fonem Proses peleburan fonem adalah satu proses yang berlaku dengan cara menggabungkan perkataan agar menjadi satu kata dengan meleburkan atau menggugurkan fonem-fonem tertentu. peluasan makna. peleburan fonem.2 Analogi Pembentukan kata melalui proses ini adalah dengan mengiaskan kata baharu dengan bentuk kata yang telah sedia ada yang telah digunakan sejak dahulu. perkataan-perkataan dalam bahasa Melayu juga wujud melalui proses-proses tertentu seperti akronim. diciptakan pula bentuk-bentuk seperti tatatertib. penambahan.1. Perkataan-perkataan dalam bahasa Melayu ada yang berbentuk tunggal.1 Akronim Pembentukan kata melalui proses akronim adalah dengan cara memendekkan atau meringkaskan perkataan yang kebanyakkanya terdiri daripada kata nama supaya mudah ditulis dan dilafazkan sebagai satu kata yang wajar. Contoh lain : i. tatacara dan tatahias.1 Proses pembentukan kata dalam bahasa Melayu Sebagaimana yang telah dinyatakan pada tajuk 1. penciptaan . terbitan. Prasangka – prasarana. perkataantatabahasa memang telah sedia ada dan melalui proses analogi. prasekolah. analogi. juruaudit. Prosesproses pembentukan kata dalam bahasa Melayu adalah seperti berikut : 2. Dalam struktur ayat. dan penyingkatan. Kedua.1. penyempitan makna. IPG – Institut Pendidikan Guru 2.Secara umumnya. Contohnya: i.Misalnya. penggemblengan. peminjaman kata. perkataan-perkataan dalam bahasa Melayu wujud melalui dua sumber. juruacara 2. sejumlah perkataan yang terdapat dalam bahasa Melayu telah diwujudkan sehingga hari ini.

Contohnya perkataan [sirih] pada asalnya bermaksud bekas atau kesan yang dilalui sesuatu seperti jalan yang dilalui oleh siput di atas daun pisang. [surih] membawa maksu meniru atau melukis peta.1.4 Peluasan Makna Pembentukan perkataan dengan cara ini adalah dengan mengambil kata-kata yang telah sedia ada dan kemudiannya diperluaskan maknanya dalam hal-hal lain. Contohnya. Proses ini berlaku dalam sesuatu bahasa disebabkan dalam bahasa tersebut tidak terdapat perkataan atau istilah sedemikian.Diplomat – diplomat 2. [benda] +[alir] = [bendalir] Dalam contoh yang diberikan.6 Peminjaman Kata Pembentukan kata melalui proses ini sangat luas digunakan dalam bahasa Melayu dan bahasa-bahasa lain. [bu] + [kit] = [bukit] ii.1. malahan kepada haiwan juga. Contohnya.i.1. 2. kata akar [bu] merujuk kepada benda-benda yang berbentuk bulat kemudian ditambah pula satu suku kata yang lain untuk menunjukkan benda-benda tertentu yang berbentuk bulat seperti berikut : i. tetapi perkataan ini telah diperluaskan maknanya menjadi [famili] yang bukan sahaja merujuk kepada manusia.8 Penciptaan Pembentukan kata melalui proses penciptaan bermaksud kata-kata baharu dicipta atau dihasilkan tanpa disandarkan kepada pembendaharaan kata yang sedia . Bahasa Melayu banyak meminjam perkataan daripada bahasa Inggeris dan bahasa Arab sehingga perkataan tersebut menjadi sebati dengan penutur bahasa Melayu itu sendiri. Contohnya : i.5 Pemberian Makna Khusus Dalam proses ini sesuatu perkataan atau istilah itu dibentuk dengan cara mengambil kata-kata yang telah sedia ada lalu diberi makna khusus atau dijadikan istilah.Magistrate – majistret iii. perkataan [family] dalam bahasa Inggeris bermakna ‘keluarga’. 2. 2.Element – elemen ii.[bu] + [lan[ = [bulan] iii. [bu] + [luh] = [buluh] 2. Melalui pemberian makna khusus.7 Penambahan Pembentukan kata melalui proses ini adalah dengan memberikan penambahan kepada kata akar satu suku kata dengan perkataan lain yang terdiri daripada satu suku kata juga.1. Bentuk kata jenis ini telah sebati dalam masyarakat penutur bahasa Melayu.1. perkataan [bendalir] terbentuk setelah satu fonem vokal /a/ digugurkan.

Dr. Prof – profesor Proses pembentukan kata dalam bahasa Melayu boleh dilihat dari segi bentuk-bentuk kata yang terhasil seperti bentuk kata tunggal. kita boleh lihat proses pembentukan kata berdasarkan bentuk-bentuk kata yang berikut : a. – doktor iii.10 Penyempitan Makna Pembentukan kata melalui proses ini dilakukan dengan cara mengambil kata yang telah sedia ada. bentuk kata majmuk.ada. nama kiwi merijuk kepada nama burung di New Zealand. perkataan ini diciptakan berdasarkan makna yang ditimbulkan oleh masyarakat atau yang dikiaskan kepada sesuatu benda. Terdapat sekurang-kurangnya dua jenis kata tunggal. Contohnya. Bentuk kata tunggal Perkataan yang berada dalam bentuk kata tunggal ialah perkataan-perkataan dalam bahasa Melayu yang tidak menerima sebarang imbuhan atau tidak mengalami proses penggandaan dan perangkaian. di samping mneggugurkan bahagian yang lain daripada perkataan tersebut.1. tv – televisyen ii. Bernama – Berita Nasional Malaysia ii.1. 2. Proton – Perusahaan Otomobil Nasional 2. Malahan. iaitu panggilan bagi wanita bangsawan atau wanita berketurunan raja. jika panggilan ini digunakan dalam urusan suratmenyurat rasmi. dan bentuk kata gandaan. Sebaliknya. Contonhya.11 Penyingkatan Melalui proses penyingkatan. Seterusnya. Pembentukan kata ini masih dilakukan sehingga hari ini seperti contoh yang berikut : i. bentuk kata terbitan. Misalnya. perkataan tuan puteri mempunyai makna yang khusus.1. Dalam proses ini. Daripada perkataan tersebut tercipta pula perkataan mengiwi yang bermaksud perbuatan menggilap dan mengilatkan kasut menggunakan bahan khas. iaitu kata tunggal yang mengandungi hanya satu suku kata dan kata tunggal yang mengandungi dua suku kata atau lebih. ia boleh merujuk kepada panggilan hormat bagi lelaki dan perempuan. penggembemlengan perkataan kumpulan gitar rancak menjadikugiran.9 Penggemblengan Perkataan yang dibentuk melalui proses penggemblengan adalah dengan cara menggabungkan dua patah perkataan atau lebih. pada hari ini terdapat perkataan tuan sahaja yang merujuk kepada orang lelaki yang patut dihormati. Jadual di bawah menunjukkan antara pola . dan kemudiannya disempitkan maknanya untuk merujuk kepada sesuatu yang lebih umum. perkataan-perkataan tertentu dipendekkan apabila ditulis dan sering pula dianggap sebagai satu perkataan sahaja seperti contoh yang berikut : i. 2.

Bentuk kata terbitan Kata terbitan ialah bentuk perkataan yang dihasilkan melalui proses pengimbuhan. KVK+KV V+KV+VK– lampu elaun Jadual 1 Jadual 1 menunjukkan contoh perkatan berdasarkan pola suku kata yang terdiri daripada jenis kata tunggal. IKIM. KV+KV KV+KV+KV. Penjelasan lebih lanjut akan dihuraikan dalam tajuk 2.gabungan konsonan-vokal dalam kata tunggal bahasa Melayu beserta contoh perkataan : Bentuk Kata Tunggal (Pola suku kata beserta contoh perkataan) Pola Kata Tunggal Bil.0 iaitu Proses Pembentukan Akronim.KVK+KV+KV+KVK– skru doa seluar sentimeter 7. KKKVK KV+VK V+KV+KVKVK+KVK+KV+KV– skrip – jauh ijazah dispensari 8. b. KV+KVK VK+KV+VK. iaitu proses yang menggandingkan imbuhan pada kata dasar. akronim juga tergolong dalam kata tunggal. KKKV KV+V – KV+KV+VK. KV – V+K – KV+V+KVKV+KV+VK+KVyu aku cuaca keluarga 2. KVKK VK+KVK KVK+KV+V.V+KV+KVK+KV+KV– telur ikhtiar universiti 10.KV+KV+KV+KVK– teks – ambil mentua kapitalis 6. .KV+KV+V+KVK– pasu keliru mesyuarat 9. KKVK VK+KV KV+KV+VKV+KV+KV+KV– stor – undi deria bidadari 5. Contohnya ABIM. Jadual di bawah menunjukkan antara kata terbitan yang terhasil melalui proses pengimbuhan berserta contoh perkataan : Bentuk Kata Terbitan Jenis imbuhan Bil.Selain perkataan di atas. VK – V+VK – KV+V+KVK.KV+KVK+KV+KVam aib biawak sementara 3. KVK – V+KVK V+KV+VKVK+KV+V+KVcat – adik usia bendahari 4. dan ADUN. Satu Dua Tiga suku Empat suku kata Suku Suku kata dan lebih Kata Kata 1.

Penggandaan juga boleh berlaku secara berentak.. di-duduki - Apitan Kata nama pe-. .gelegak yang terhasil se-secantik keakraban membawa makna yang khusus. pempembuat Akhiran Kata nama -anpakaian. dimemainkan merangkaikan dua diatur kata dasar atau 3. iaitu berdasarkan rentak bunyi tertentu. Kata adjektif Kata adjektif Kata adjektif lebih dan bentuk ter-terbesar. Bentuk kata gandaan Bentuk penggandaan dalam bahasa Melayu ialah proses yang menggandakan kata dasar. Dalam proses yang demikian. Penggandaan Penuh Penggandaan Separa Penggandaan Berentak . kata dasar boleh mengalami penggandaan penuh atau penggandaan separa. Jadual di bawah menunjukkan antara contoh kata majmuk yang terhasil berdasarkan tiga kelompok : Awalan Kata nama pe-pelari. 4.gerodak proses yang melawan. Kata kerja Kata kerja Kata kerja meme-…-kan – -er. ke-…-an – -el. 1.-an – perasaan Sisipan Kata nama -el. iaitu tidak boleh menerima sebarang penyisipan unsure lain.telunjuk Bil. Jadual di bawah menunjukkan antara contoh kata gandaan yang dibahagikan mengikut tiga jenis penggandaan berikut : Bentuk Kata Gandaan (berserta contoh perkataan) Bil. 3. Kata majmuk dieja terpisah dan bertindak sebagai satu unit. watiseniwati Kata kerja -kanbuatkan.Jadual 2 1. 2. c. Bentuk Kata Majmuk Rangkaian kata Istilah khusus bebas gambar rajah Perdana Menteri alat tulis Raja Muda air hujan Maib Canselor nasi minyak Timbalan Ketua Pustakawan Jadual 3 Kiasan hak milik batu kapur daerah panas atur cara d. Bentuk kata majmuk Proses pemajmukan ialah 2.

Kata tunggal Meja-meja. bunyi-bunyi asing. penggunaan kata pinjaman dalam petikan ini melibatkan peminjaman unsur asing dari segi aspek peminjaman tulen. dolak-dalik 2. bahasa Arab dan bahasa Sanskrit sehingga perkataan tersebut menjadi sebati dengan penutur bahasa Melayu itu sendiri. bahasa Arab dan bahasa Sanskrit yang dapat membolehkan kita membezakan antara kata asli bahasa Melayu dengan kata pinjaman. Jadual di bawah menunjukkan perkataan pinjaman yang digunakan dalam Petikan Kursus Penataran Bahasa untuk Penyiar serta Petikan Pertandingan Sahibba Meningkatkan Penguasaan dan Pengembangan Bahasa Melayu dalam Kalangan Pelajar: Kata Pinjaman dalam Petikan Kursus Penataran Bahasa untuk . Bebas Anak-pinak. ayatayat Kata tunggal Laki-lelaki. dalam bahasa Melayu terdapat unsur-unsur imbuhan daripada bahasa Inggeris. Kata berimbuhan Kata berimbuhan Awalan-pelatihAwalan-berlaripelatih lari Akhiran-amalanAkhiran-sayuramalan sayuran ApitanpersatuanApitankekuningpersatuan kuningan - Jadual 4 3. ulang-alik. ganang.ceraiberai Pengulangan konsonan Batu-batan. Setelah dianalisis.1. Dalam Petikan Kursus Penataran Bahasa untuk Penyiar serta Petikan Pertandingan Sahibba Meningkatkan Penguasaan dan Pengembangan Bahasa Melayu dalam Kalangan Pelajar terdapat beberapa perkataan pinjaman yang digunakan. Umumnya. Bahasa Melayu banyak meminjam perkataan daripada bahasa Inggeris. tikus-tetikus Pengulangan vokal Kuih-muih. Proses ini berlaku dalam sesuatu bahasa disebabkan dalam bahasa tersebut tidak terdapat perkataan atau istilah sedemikian. dan peminjaman imbuhan. gunung. lintang-pukang. Pembentukan kata melalui proses pinjaman kata sangat luas digunakan dalam bahasa Melayu dan bahasa-bahasa lain.

.Penyiar serta Petikan Pertandingan Sahibba Meningkatkan Penguasaan dan Pengembangan Bahasa Melayu dalam Kalangan Pelajar Bil.tata . Menurut Kamus Tatabahasa Dewan ( 2008: 66 ) menyatakan akronim boleh terbentuk menggabungkan huruf awal suku kata atau dengan menggabungkan huruf awal dan suku kata daripada satu rangkai kata dan kemudiannya dilafazkan menjadi seperti perkataan.syarikat Aspek/unsur peminjaman - /kh/ .tatabahasa imbuhan Jadual 5 3. Peminjaman Bahasa arab bunyi-bunyi dan parsi asing radio serius aspek sesi input kreatif kategori unit kokurikulum aktiviti /sy/ .auditorium tulen . Contoh perkataan dalam petikan.program 2. Peminjaman Bahasa Inggeris . 1. .0 Proses pembentukan akronim Akronim pada asasnya terbentuk daripada proses penggabungan singkatan beberapa perkataan dan membentuk satu perkataan yang utuh.khusus Peminjaman Bahasa Sanskrit .

Edisi Ketiga.Menurut Asmah Haji Omar. (Nik Safiah Karim. akronim merupakan singkatan yang terhasil daripada penggabungan daripada huruf-huruf atau suku-suku kata dalam urutan dua kata atau lebih. Bahagian-bahagian perkataan itu boleh terdiri daripada huruf.) Antara jenis akronim tersebut ialah seperti berikut : Kata nama akronim cantuman hurup awal perkataan Kata nama akronim jenis ini dibentuk melalui percantuman huruf awal beberapa perkataan kebanyakkanya terdiri daripada nama khas .Onn. Contohnya : ADUN – Ahli Dewan Undangan Negeri IPTI – Institut Perguruan Temenggong Ibrahim Kata nama akronim cantuman huruf dan suku kata perkataan Kata nama akronim jenis ini dibentuk melalui percantuman huruf dan suku kata sejumlah perkataan. Jikalau yang terbentuk itu kata nama khas. dan Abdul Hamid Mahmood. ejaanya bermula dengan huruf besar. oleh itu ejaannya bermula dengan huruf besar. Tatabahasa Dewan. Pembentukan kata melalui proses akronim adalah dengan cara memendekkan atau meringkaskan perkataan yang kebanyakkanya terdiri daripada kata nama supaya mudah ditulis dan dilafazkan sebagai satu kata yang wajar. Jenis-jenis akronim Berdasarkan cara percantuman bahagian-bahagian perkataan itu. . halaman 105. oleh itu. Akronim adalah kata yang berbentuk kata nama tunggal dan dihasilkan melalui percantuman bahagian-bahagian daripada serangkaian perkataan. Kata nama akronim jenis ini juga membentuk kata nama khas . Farid M. atau bahagian daripada perkataan. suku kata. Menurut Asmah Haji Omar lagi. Kata nama akronim cantuman suku kata awal perkataan Kata nama akronim jenis ini dibentuk melaluli percantuman suku kata awal sejumlah perkataan. Contohnya : Perhilitan – Perlindungan Hidupan Liar dan Taman Negara Mara – Majlis Amanah Rakyat iii. akronim terdiri daripada kata selapis dan boleh mengalami proses morfologi sebagaimana kata selapis. kata nama akronim boleh dibahagikan kepada sekurang-kurangnya empat jenis. hashim haji Musa.1 i. Contohnya : Bernama – Berita Nasional Malaysia tadika – taman didikan kanak-kanak cerpen – cerita pendek ii. dieja dengan huruf besar keseluruhannya. 3.

Hasil daripada perkembangan ilmu dan ikhtisas tertentu.html . Contohnya : asbut – asap kabut debunga – debu bunga purata – pukul rata 4. Morfologi memfokuskan kajian terhadap perkataan dalam bahasa Melayu yang telah mengalami perkembangan yang pesat.3. p/s : sekadar perkongsian ilmiah.com/2011/12/bidang-3-membentuk-dan-membuat-binaan.2013 http://lifeasaartstudentlilizala.blogspot.blogspot. imbuhan yang berstatus imbuhan pada asalnya tidak dianggap imbuhan kerana keperluan mengayakan perbendaharaan perkataan bahasa Melayu bagi mendukung istilah-istilah tertentu.blogspot. Oleh hal inilah.com/p/membentuk-membuat-binaan. Kata nama akronim jenis ini dibentuk melalui huruf atau suku kata perkataan pertama dengan bahagian bukan awal perkataan yang lain.com/2012/05/morfologi-proses-pembentukan-kata-dlm. begitu banyak perkataan baharu terbentuk semasa dari semasa. terutamanya dalam bidang kosa kata atau pembendaharaan kata yang melibatkan perubahan bentuk-bentuk kata. kemunculan bunyi-bunyi baharu serta bentuk imbuhan baharu dalam bahasa melayu menyebabkan berlakunya pembentukan kata baharu dalam bahasa Melayu.0 Rumusan Morfologi merupakan aspek penting dalam tatabahasa bahasa Melayu.html http://come2playart. Dari segi pembentukan kata pula. Tatabahasa pula ialah perkara asas bagi sesuatu bahasa..=) http://rtkasensei90. Kata nama akronim cantuman bahagian awal perkataan pertama dengan bahagian lain perkataan yang mengikutinya.html 2. harap membantu kalian.iv. segala kesilapan adalah datang dari diri saya sendiri. Melalui proses perancangan dan pembinaan bahasa yang dilaksanakan oleh Dewan Bahasa dan Pustaka proses pembentukan kata menjadi tersusun dan terarah.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful