1.

0 Pengenalan Morfologi ialah satu bidang yang mengkaji satu strukutur gramatikal perkataan, iaitu kemungkinan adanya perubahan kata, golongan kata dan makna kata akibat perubahan bentuk kata. Menurut Siti Hajar Abdul Aziz di dalam bukunya Siri Pendidikan Guru, Bahasa Melayu 1, pada halaman 132, morfologi boleh diertikan sebagai bidang tatabahasa yang mengkaji perkataan dan cara-cara pembentukannya. Struktur kata bermaksud susunan bentuk bunyi ujaran atau lambang (tulisan) yang menjadi unit bahasa yang bermakna. Bentuk kata pula ialah rupa unit tatabahasa, sama ada berbentuk tunggal atau hasil daripada proses pengimbuhan. Pemajmukan dan penggandaan. Penggolongan kata ialah proses menjeniskan perkataan berdasarkan keserupaan bentuk atau fungsi, atau bentuk dan fungsinya. (Nik Safiah Karim, Farid M.Onn, hashim haji Musa, dan Abdul Hamid Mahmood, Tatabahasa Dewan, Edisi Ketiga, halaman 43.) Tuntasnya, morfologi bahasa Melayu ialah bidang yang mengkaji struktur, bentuk dan golongan kata dalam bahasa melayu. 2.0 Konsep Pembentukan Kata Dalam istilah linguistik, pembentukan kata ialah satu proses yang manaperkataan baru dibentuk. Menurut Siti Hajar Abdul Aziz di dalam bukunya Siri Pendidikan Guru, Bahasa Melayu 1, pada halaman 133, proses pembentukan kata menerangkan bagaimana sesuatu kata itu dibina dan dibentuk sehingga dapat menghasilkan ayat dan ujaran dalam sesuatu bahasa. Bahasa Melayu merupakan salah satu bahasa di dunia yang bersifat algunatif atau derivatif.jenis bahasa yang sedemikian membentuk kebanyakan perkataannya melalui proses pengimbuhan atau penggabungan morfem kata dasar dengan morfem imbuhan secara rentetan mendatar iaitu imbuhan digabungkan serentak dengan kata dasar, sama ada imbuhan itu mnedahului (awalan), menyisipi (sisipan) atau mengikuti (akhiran) kata dasar tersebut. Kaedah pembentukan kata seperti yang terdapat dalam bahasa Melayu ini tidak sama dengan pembentukan kata dalam bahasa yang bersifat fleksi seperti bahasa Arab. Hal ini demikian kerana, dalam bahasa Arab, cara membentuk dan mewujudkan perkataan adalah melalui kejadian perubahan fonem atau bunyi kata dasar bahasa itu sendiri, iaitu berdasarkan golongan kataatau kasusnya. (Siti Hajar Abdul Aziz, Siri Pendidikan Guru, Bahasa Melayu 1, halaman 134)

terbitan. analogi. Contohnya: . pemberian makna khusus.1. juruacara 2. Prosesproses pembentukan kata dalam bahasa Melayu adalah seperti berikut : 2.0 iaitu Konsep Pembentukan Kata. prasekolah.Jurunikah – juruwang. Kedua. sejumlah perkataan yang terdapat dalam bahasa Melayu telah diwujudkan sehingga hari ini. peleburan fonem. penggemblengan. iaitu melalui asal usul bahasa Melayu itu sendiri. penambahan.1 Proses pembentukan kata dalam bahasa Melayu Sebagaimana yang telah dinyatakan pada tajuk 1. perkataan-perkataan dalam bahasa Melayu juga wujud melalui proses-proses tertentu seperti akronim. penciptaan . perkataan-perkataan dalam bahasa Melayu wujud melalui dua sumber. Perkataan-perkataan dalam bahasa Melayu ada yang berbentuk tunggal. juruaudit. peminjaman kata. Prasangka – prasarana. kesemua perkataan tidak boleh ditukar ganti kehadirannya dalam ayat kerana setiap bentuk perkataan itu berbeza dari segi makna dan mempunyai fungsi yang berbeza. peluasan makna. diciptakan pula bentuk-bentuk seperti tatatertib. perkataantatabahasa memang telah sedia ada dan melalui proses analogi. majmuk dan gandaan. Contoh lain : i.Secara umumnya.Misalnya. terdapat beberapa proses pembentukan kata dalam bahasa Melayu. prauniversiti ii.1. penyempitan makna. Contohnya: i. JAIS – Jabatan Agama Islam Selangor ii. Bahasa Melayu berasal rumpun bahasa Austronesia dan melalui sumber yang diwarisi itu. IPTI – Institut Perguruan Temenggong Ibrahim iii. tatacara dan tatahias.1. dan penyingkatan. Setiap bentuk tersebut mempunyai cara pengejaannya yang tersendiri serta membawa makna yang khusus sebagai rujukan.2 Analogi Pembentukan kata melalui proses ini adalah dengan mengiaskan kata baharu dengan bentuk kata yang telah sedia ada yang telah digunakan sejak dahulu.1 Akronim Pembentukan kata melalui proses akronim adalah dengan cara memendekkan atau meringkaskan perkataan yang kebanyakkanya terdiri daripada kata nama supaya mudah ditulis dan dilafazkan sebagai satu kata yang wajar. Dalam struktur ayat.3 Peleburan Fonem Proses peleburan fonem adalah satu proses yang berlaku dengan cara menggabungkan perkataan agar menjadi satu kata dengan meleburkan atau menggugurkan fonem-fonem tertentu. 2. IPG – Institut Pendidikan Guru 2.

Magistrate – majistret iii. 2.4 Peluasan Makna Pembentukan perkataan dengan cara ini adalah dengan mengambil kata-kata yang telah sedia ada dan kemudiannya diperluaskan maknanya dalam hal-hal lain.6 Peminjaman Kata Pembentukan kata melalui proses ini sangat luas digunakan dalam bahasa Melayu dan bahasa-bahasa lain.Diplomat – diplomat 2. kata akar [bu] merujuk kepada benda-benda yang berbentuk bulat kemudian ditambah pula satu suku kata yang lain untuk menunjukkan benda-benda tertentu yang berbentuk bulat seperti berikut : i.i.1. [benda] +[alir] = [bendalir] Dalam contoh yang diberikan.7 Penambahan Pembentukan kata melalui proses ini adalah dengan memberikan penambahan kepada kata akar satu suku kata dengan perkataan lain yang terdiri daripada satu suku kata juga.1. Bentuk kata jenis ini telah sebati dalam masyarakat penutur bahasa Melayu. Contohnya perkataan [sirih] pada asalnya bermaksud bekas atau kesan yang dilalui sesuatu seperti jalan yang dilalui oleh siput di atas daun pisang. perkataan [bendalir] terbentuk setelah satu fonem vokal /a/ digugurkan. 2. Contohnya. Contohnya. Contohnya : i. Bahasa Melayu banyak meminjam perkataan daripada bahasa Inggeris dan bahasa Arab sehingga perkataan tersebut menjadi sebati dengan penutur bahasa Melayu itu sendiri.1. Melalui pemberian makna khusus. perkataan [family] dalam bahasa Inggeris bermakna ‘keluarga’.8 Penciptaan Pembentukan kata melalui proses penciptaan bermaksud kata-kata baharu dicipta atau dihasilkan tanpa disandarkan kepada pembendaharaan kata yang sedia .Element – elemen ii. malahan kepada haiwan juga. [bu] + [kit] = [bukit] ii. 2. [surih] membawa maksu meniru atau melukis peta.1. [bu] + [luh] = [buluh] 2. Proses ini berlaku dalam sesuatu bahasa disebabkan dalam bahasa tersebut tidak terdapat perkataan atau istilah sedemikian. tetapi perkataan ini telah diperluaskan maknanya menjadi [famili] yang bukan sahaja merujuk kepada manusia.1.5 Pemberian Makna Khusus Dalam proses ini sesuatu perkataan atau istilah itu dibentuk dengan cara mengambil kata-kata yang telah sedia ada lalu diberi makna khusus atau dijadikan istilah.[bu] + [lan[ = [bulan] iii.

perkataan ini diciptakan berdasarkan makna yang ditimbulkan oleh masyarakat atau yang dikiaskan kepada sesuatu benda.ada. nama kiwi merijuk kepada nama burung di New Zealand. perkataan-perkataan tertentu dipendekkan apabila ditulis dan sering pula dianggap sebagai satu perkataan sahaja seperti contoh yang berikut : i. pada hari ini terdapat perkataan tuan sahaja yang merujuk kepada orang lelaki yang patut dihormati. Proton – Perusahaan Otomobil Nasional 2. Malahan. tv – televisyen ii. 2. Bernama – Berita Nasional Malaysia ii. Sebaliknya. – doktor iii.9 Penggemblengan Perkataan yang dibentuk melalui proses penggemblengan adalah dengan cara menggabungkan dua patah perkataan atau lebih. Terdapat sekurang-kurangnya dua jenis kata tunggal. ia boleh merujuk kepada panggilan hormat bagi lelaki dan perempuan. bentuk kata majmuk. perkataan tuan puteri mempunyai makna yang khusus. Bentuk kata tunggal Perkataan yang berada dalam bentuk kata tunggal ialah perkataan-perkataan dalam bahasa Melayu yang tidak menerima sebarang imbuhan atau tidak mengalami proses penggandaan dan perangkaian. dan bentuk kata gandaan. Jadual di bawah menunjukkan antara pola . bentuk kata terbitan. Dalam proses ini. Pembentukan kata ini masih dilakukan sehingga hari ini seperti contoh yang berikut : i. Seterusnya. jika panggilan ini digunakan dalam urusan suratmenyurat rasmi.1.11 Penyingkatan Melalui proses penyingkatan. penggembemlengan perkataan kumpulan gitar rancak menjadikugiran. 2. kita boleh lihat proses pembentukan kata berdasarkan bentuk-bentuk kata yang berikut : a.1. Contohnya. Daripada perkataan tersebut tercipta pula perkataan mengiwi yang bermaksud perbuatan menggilap dan mengilatkan kasut menggunakan bahan khas. Misalnya.1.Dr. dan kemudiannya disempitkan maknanya untuk merujuk kepada sesuatu yang lebih umum. Prof – profesor Proses pembentukan kata dalam bahasa Melayu boleh dilihat dari segi bentuk-bentuk kata yang terhasil seperti bentuk kata tunggal. di samping mneggugurkan bahagian yang lain daripada perkataan tersebut. iaitu panggilan bagi wanita bangsawan atau wanita berketurunan raja. Contonhya. iaitu kata tunggal yang mengandungi hanya satu suku kata dan kata tunggal yang mengandungi dua suku kata atau lebih.10 Penyempitan Makna Pembentukan kata melalui proses ini dilakukan dengan cara mengambil kata yang telah sedia ada.

KKVK VK+KV KV+KV+VKV+KV+KV+KV– stor – undi deria bidadari 5. Penjelasan lebih lanjut akan dihuraikan dalam tajuk 2. b. VK – V+VK – KV+V+KVK.KV+KV+KV+KVK– teks – ambil mentua kapitalis 6.gabungan konsonan-vokal dalam kata tunggal bahasa Melayu beserta contoh perkataan : Bentuk Kata Tunggal (Pola suku kata beserta contoh perkataan) Pola Kata Tunggal Bil. IKIM. KV+KV KV+KV+KV.Selain perkataan di atas. KVK+KV V+KV+VK– lampu elaun Jadual 1 Jadual 1 menunjukkan contoh perkatan berdasarkan pola suku kata yang terdiri daripada jenis kata tunggal. KVK – V+KVK V+KV+VKVK+KV+V+KVcat – adik usia bendahari 4. akronim juga tergolong dalam kata tunggal. KV+KVK VK+KV+VK. dan ADUN. Jadual di bawah menunjukkan antara kata terbitan yang terhasil melalui proses pengimbuhan berserta contoh perkataan : Bentuk Kata Terbitan Jenis imbuhan Bil. KV – V+K – KV+V+KVKV+KV+VK+KVyu aku cuaca keluarga 2. KKKVK KV+VK V+KV+KVKVK+KVK+KV+KV– skrip – jauh ijazah dispensari 8.KV+KV+V+KVK– pasu keliru mesyuarat 9. Contohnya ABIM. KKKV KV+V – KV+KV+VK. Bentuk kata terbitan Kata terbitan ialah bentuk perkataan yang dihasilkan melalui proses pengimbuhan. iaitu proses yang menggandingkan imbuhan pada kata dasar.V+KV+KVK+KV+KV– telur ikhtiar universiti 10.KV+KVK+KV+KVam aib biawak sementara 3. Satu Dua Tiga suku Empat suku kata Suku Suku kata dan lebih Kata Kata 1.KVK+KV+KV+KVK– skru doa seluar sentimeter 7. .0 iaitu Proses Pembentukan Akronim. KVKK VK+KVK KVK+KV+V.

. Jadual di bawah menunjukkan antara contoh kata gandaan yang dibahagikan mengikut tiga jenis penggandaan berikut : Bentuk Kata Gandaan (berserta contoh perkataan) Bil. ke-…-an – -el. Kata majmuk dieja terpisah dan bertindak sebagai satu unit. dimemainkan merangkaikan dua diatur kata dasar atau 3. Bentuk kata majmuk Proses pemajmukan ialah 2. c. 1. 4.. Penggandaan juga boleh berlaku secara berentak. 3. 2. iaitu tidak boleh menerima sebarang penyisipan unsure lain.Jadual 2 1. Bentuk Kata Majmuk Rangkaian kata Istilah khusus bebas gambar rajah Perdana Menteri alat tulis Raja Muda air hujan Maib Canselor nasi minyak Timbalan Ketua Pustakawan Jadual 3 Kiasan hak milik batu kapur daerah panas atur cara d. Penggandaan Penuh Penggandaan Separa Penggandaan Berentak . iaitu berdasarkan rentak bunyi tertentu. Kata kerja Kata kerja Kata kerja meme-…-kan – -er. watiseniwati Kata kerja -kanbuatkan. di-duduki - Apitan Kata nama pe-. Bentuk kata gandaan Bentuk penggandaan dalam bahasa Melayu ialah proses yang menggandakan kata dasar.telunjuk Bil. Jadual di bawah menunjukkan antara contoh kata majmuk yang terhasil berdasarkan tiga kelompok : Awalan Kata nama pe-pelari. pempembuat Akhiran Kata nama -anpakaian. Dalam proses yang demikian.gelegak yang terhasil se-secantik keakraban membawa makna yang khusus.-an – perasaan Sisipan Kata nama -el. Kata adjektif Kata adjektif Kata adjektif lebih dan bentuk ter-terbesar. kata dasar boleh mengalami penggandaan penuh atau penggandaan separa.gerodak proses yang melawan.

bahasa Arab dan bahasa Sanskrit sehingga perkataan tersebut menjadi sebati dengan penutur bahasa Melayu itu sendiri. ayatayat Kata tunggal Laki-lelaki. ganang. Umumnya. Kata berimbuhan Kata berimbuhan Awalan-pelatihAwalan-berlaripelatih lari Akhiran-amalanAkhiran-sayuramalan sayuran ApitanpersatuanApitankekuningpersatuan kuningan - Jadual 4 3. Kata tunggal Meja-meja.1. Jadual di bawah menunjukkan perkataan pinjaman yang digunakan dalam Petikan Kursus Penataran Bahasa untuk Penyiar serta Petikan Pertandingan Sahibba Meningkatkan Penguasaan dan Pengembangan Bahasa Melayu dalam Kalangan Pelajar: Kata Pinjaman dalam Petikan Kursus Penataran Bahasa untuk . dan peminjaman imbuhan. ulang-alik. dolak-dalik 2. gunung. tikus-tetikus Pengulangan vokal Kuih-muih. dalam bahasa Melayu terdapat unsur-unsur imbuhan daripada bahasa Inggeris. bunyi-bunyi asing. lintang-pukang. Bahasa Melayu banyak meminjam perkataan daripada bahasa Inggeris. bahasa Arab dan bahasa Sanskrit yang dapat membolehkan kita membezakan antara kata asli bahasa Melayu dengan kata pinjaman. Bebas Anak-pinak. Pembentukan kata melalui proses pinjaman kata sangat luas digunakan dalam bahasa Melayu dan bahasa-bahasa lain. Setelah dianalisis. penggunaan kata pinjaman dalam petikan ini melibatkan peminjaman unsur asing dari segi aspek peminjaman tulen. Dalam Petikan Kursus Penataran Bahasa untuk Penyiar serta Petikan Pertandingan Sahibba Meningkatkan Penguasaan dan Pengembangan Bahasa Melayu dalam Kalangan Pelajar terdapat beberapa perkataan pinjaman yang digunakan.ceraiberai Pengulangan konsonan Batu-batan. Proses ini berlaku dalam sesuatu bahasa disebabkan dalam bahasa tersebut tidak terdapat perkataan atau istilah sedemikian.

.program 2. Peminjaman Bahasa arab bunyi-bunyi dan parsi asing radio serius aspek sesi input kreatif kategori unit kokurikulum aktiviti /sy/ .Penyiar serta Petikan Pertandingan Sahibba Meningkatkan Penguasaan dan Pengembangan Bahasa Melayu dalam Kalangan Pelajar Bil. Peminjaman Bahasa Inggeris .tata .0 Proses pembentukan akronim Akronim pada asasnya terbentuk daripada proses penggabungan singkatan beberapa perkataan dan membentuk satu perkataan yang utuh.syarikat Aspek/unsur peminjaman - /kh/ . .auditorium tulen .tatabahasa imbuhan Jadual 5 3.khusus Peminjaman Bahasa Sanskrit . Menurut Kamus Tatabahasa Dewan ( 2008: 66 ) menyatakan akronim boleh terbentuk menggabungkan huruf awal suku kata atau dengan menggabungkan huruf awal dan suku kata daripada satu rangkai kata dan kemudiannya dilafazkan menjadi seperti perkataan. 1. Contoh perkataan dalam petikan.

Edisi Ketiga. oleh itu ejaannya bermula dengan huruf besar. Kata nama akronim jenis ini juga membentuk kata nama khas . 3. akronim terdiri daripada kata selapis dan boleh mengalami proses morfologi sebagaimana kata selapis.1 i. Bahagian-bahagian perkataan itu boleh terdiri daripada huruf. dieja dengan huruf besar keseluruhannya.Onn. halaman 105. suku kata. Farid M. Pembentukan kata melalui proses akronim adalah dengan cara memendekkan atau meringkaskan perkataan yang kebanyakkanya terdiri daripada kata nama supaya mudah ditulis dan dilafazkan sebagai satu kata yang wajar. Contohnya : Bernama – Berita Nasional Malaysia tadika – taman didikan kanak-kanak cerpen – cerita pendek ii. Akronim adalah kata yang berbentuk kata nama tunggal dan dihasilkan melalui percantuman bahagian-bahagian daripada serangkaian perkataan.) Antara jenis akronim tersebut ialah seperti berikut : Kata nama akronim cantuman hurup awal perkataan Kata nama akronim jenis ini dibentuk melalui percantuman huruf awal beberapa perkataan kebanyakkanya terdiri daripada nama khas . dan Abdul Hamid Mahmood. atau bahagian daripada perkataan. Jikalau yang terbentuk itu kata nama khas. ejaanya bermula dengan huruf besar. Jenis-jenis akronim Berdasarkan cara percantuman bahagian-bahagian perkataan itu.Menurut Asmah Haji Omar. Tatabahasa Dewan. Contohnya : Perhilitan – Perlindungan Hidupan Liar dan Taman Negara Mara – Majlis Amanah Rakyat iii. hashim haji Musa. kata nama akronim boleh dibahagikan kepada sekurang-kurangnya empat jenis. . Menurut Asmah Haji Omar lagi. (Nik Safiah Karim. akronim merupakan singkatan yang terhasil daripada penggabungan daripada huruf-huruf atau suku-suku kata dalam urutan dua kata atau lebih. oleh itu. Contohnya : ADUN – Ahli Dewan Undangan Negeri IPTI – Institut Perguruan Temenggong Ibrahim Kata nama akronim cantuman huruf dan suku kata perkataan Kata nama akronim jenis ini dibentuk melalui percantuman huruf dan suku kata sejumlah perkataan. Kata nama akronim cantuman suku kata awal perkataan Kata nama akronim jenis ini dibentuk melaluli percantuman suku kata awal sejumlah perkataan.

harap membantu kalian.0 Rumusan Morfologi merupakan aspek penting dalam tatabahasa bahasa Melayu. begitu banyak perkataan baharu terbentuk semasa dari semasa. Tatabahasa pula ialah perkara asas bagi sesuatu bahasa. Contohnya : asbut – asap kabut debunga – debu bunga purata – pukul rata 4.2013 http://lifeasaartstudentlilizala. Oleh hal inilah.3. Morfologi memfokuskan kajian terhadap perkataan dalam bahasa Melayu yang telah mengalami perkembangan yang pesat. Kata nama akronim jenis ini dibentuk melalui huruf atau suku kata perkataan pertama dengan bahagian bukan awal perkataan yang lain. imbuhan yang berstatus imbuhan pada asalnya tidak dianggap imbuhan kerana keperluan mengayakan perbendaharaan perkataan bahasa Melayu bagi mendukung istilah-istilah tertentu.com/p/membentuk-membuat-binaan. kemunculan bunyi-bunyi baharu serta bentuk imbuhan baharu dalam bahasa melayu menyebabkan berlakunya pembentukan kata baharu dalam bahasa Melayu.com/2011/12/bidang-3-membentuk-dan-membuat-binaan.html . Kata nama akronim cantuman bahagian awal perkataan pertama dengan bahagian lain perkataan yang mengikutinya.=) http://rtkasensei90.blogspot..iv.html 2. p/s : sekadar perkongsian ilmiah. segala kesilapan adalah datang dari diri saya sendiri.blogspot.blogspot. terutamanya dalam bidang kosa kata atau pembendaharaan kata yang melibatkan perubahan bentuk-bentuk kata.com/2012/05/morfologi-proses-pembentukan-kata-dlm. Dari segi pembentukan kata pula.html http://come2playart. Melalui proses perancangan dan pembinaan bahasa yang dilaksanakan oleh Dewan Bahasa dan Pustaka proses pembentukan kata menjadi tersusun dan terarah. Hasil daripada perkembangan ilmu dan ikhtisas tertentu.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful