EKSPERIMEN 5

Tujuan

: Untuk menyiasat kesan kepekatan terhadap daya gerak elektrik (d.g.e.) sel : EC1 ialah akues 1.0 mol dm-3 kuprum(II) nitrat EC2 ialah akues 2.0 mol dm-3 zink nitrat EC3 ialah akues 1.0 mol dm-3 zink nitrat EC4 ialah akues 0.1 mol dm-3 zink nitrat EC5 ialah akues 0.01 mol dm-3 zink nitrat EC6 ialah akues 0.001 mol dm-3 zink nitrat A ialah larutan tepu kalium klorida.

Bahan

Alat Radas : Bekalan kuasa 3V, potentiometer, joki, kepingan zink, kepingan kuprum, 100 cm3 selinder penyukat, 100 cm3 bikar, kertas turas, galvanometer, penyambung klip buaya.

Prosedur

:

1. Dengan menggunakan silinder penyukat, 50.0 cm 3 EC1 dimasukkan ke dalam bikar A dan 50 cm3 EC2 dimasukkan ke dalam bikar B. 2. Satu jalur kertas turas direndamkan ke dalam larutan tepu kalium iodida. Bagi membina titian garam, satu hujung kertas turas tersebut dicelupkan ke dalam bikar A manakala satu hujung lagi ke dalam bikar B. 3. Kepingan zink dan kuprum dicuci dengan kertas pasir kemudian dibasuhkan dengan air suling serta dikeringkan. 4. Kepingan kuprum diklipkan dengan menggunakan klip buaya dan kemudian ianya disambungkan ke terminal positif bekalan kuasa. 5. Kepingan zink disambungkan ke galvanometer yang telah disambung kepada joki. 6. Terminal negatif bekalan kuasa disambungkan ke penghujung potentiometer yang satu lagi seperti dalam Rajah 3.

1

Kertas turas yang baru digunakan bagi setiap larutan baru yang diuji. Selepas satu minit. Nilai Eθsel dikira dengan menggunakan formula berikut : Eθsel = x _________________________ X 3 V Panjang wayar potentiometer 2 . 10. joki digerakkan di sepanjang wayar potentiometer sehingga galvanometer menunjukkan bacaan sifar iaitu bacaan yang menunjukkan tiada arus yang mengalir. Kedua-dua kepingan logam tersebut dicelupkan ke dalam larutan masingmasing. 8. 9.7. Jarak wayar potentiometer dicatatkan sebagai x cm dan bacaan direkodkan dalam jadual. Joki tidak digelongsorkan di sepanjang wayar potentiometer bagi mengelakkan pembentukan rintangan. Eksperimen di atas diulang dengan menggantikan larutan EC2 dengan larutan lain seperti yang terdapat dalam jadual.

50 2.00 1.50 2.0 0.00 3 50 cm3 EC1 69. x/cm Eθsel/ V 1.77 [Zn2+] / mol dm-3 2.1 -1 4 50 cm3 EC1 71.301 2 50 cm3 EC1 63.42 0.01 -2 5 50 cm3 EC1 80.0 lg [Zn2+] 1 50 cm3 EC1 50 cm3 EC2 50 cm3 EC3 50 cm3 EC4 50 cm3 EC5 50 cm3 EC6 59.89 1.001 -3 3 .Bekalan kuasa 3V Potentiometer Joki kuprum Larutan kuprum (II) nitrat Zink Titian Garam Larutan zink nitrat Rajah 3 Keputusan : Panjang wayar potentiometer = 100 sm Amali Bikar A Bikar B Panjang wayar.09 0.50 2.15 0.00 0.

0592 x (.0592 2 log [Zn2+] [Cu2+] Nilai Teori Zn2+ 0.0592 log 0.0089 = 1. 0592 2 log [Zn2+] [Cu2+] = 1.0296 x (.01 mol dm-3 E = E .2) 2 = 1.1 mol dm-3 E = E .0.0296 x 0.10 – 0.0592 = 1.301 2 = 1.0592 x (-1) 2 = 1.0592 log 1.0592) = 1.0.10 .0.(. 0592 2 log [Zn2+] [Cu2+] = 1.0.10 .10 V 1 = 1.0.10 .10 + 0.10 .0.10 .10 .10 .0.16 V 4 .10 .(.0 mol dm-3 E = E .Pengiraan : Nilai Teori Zn2+ 2.0 = 1.10 .0.0592 2 log [Zn2+] [Cu2+] Nilai Teori Zn2+ 1.10 .0.0 2 1 = 1.10 .10 .1 2 1 = 1.10 + 0.0.10 – 0.0592 x 0.09 V Nilai Teori Zn2+ 0.301 = 1.0592 log 2.0592 x 0 2 = 1.0 2 = 1.0296 x (-1) = 1.01 2 1 = 1.0.0296) = 1.0296 x 0 = 1.0.10 .13 V = 1.0.0.0592 log 0.0.0 mol dm-3 E = E .0.0.0296 = 1.2) = 1.10 .

001 2 1 = 1.695 x 3V = 2.0592 2 log [Zn2+] [Cu2+] = 1.0.715 x 3V = 2.0.89 Nilai Eksperimen Zn2+ 0.0888 = 1.3) = 1.15 V x 3V x 3V 5 .19 V Nilai Eksperimen : Esel = x Panjang wayar potentiometer x 3V Nilai Eksperimen Zn2+ 2.77 Nilai Eksperimen Zn2+ 0.0592 x (.0.0.Nilai Teori Zn2+ 0.0888) = 1.0 mol dm-3 Esel = 63 100 = 0.10 .001 mol dm-3 E = E .10 .0.5 100 = 0.0592 log 0.01 mol dm-3 Esel = 71.3) 2 = 1.1 mol dm-3 Esel = 69.09 V x 3V x 3V Nilai Eksperimen Zn2+ 1.0296 x (.10 .10 .63 x 3V = 1.0 mol dm-3 Esel = 59 100 = 0.59 x 3V = 1.5 100 = 0.(.10 + 0.

logam kuprum bertindak sebagai agen pengoksidaan. Hal ini dapat dijelaskan melalui konsep Sel Daniell iaitu pembinaan sel yang terdiri daripada dua kepingan logam yang berlainan direndam dalam larutan garam logam masing-masing 6 . kepingan zink merupakan logam yang berkedudukan lebih tinggi dalam siri elektrokimia iaitu logam yang lebih elektropositif bertindak sebagai terminal negatif sel. Hal ini kerana logam zink cenderung untuk menyingkirkan elektron dan mengalami proses pengoksidaan. kepingan zink bertindak sebagai anod iaitu terminal negatif sel kerana elektrod zink mengalami proses pengoksidaan berlaku.Nilai Eksperimen Zn2+ 0.5 100 = 0. Kepingan kuprum bertindak sebagai katod iaitu terminal positif sel kerana elektrod kuprum mengalami proses penurunan berlaku.001 mol dm-3 Esel = 80. Manakala kepingan kuprum bertindak sebagai terminal positif sel kerana logam kuprum yang berkedudukan lebih rendah dalam siri elektrokimia merupakan logam yang kurang elektropositif. Eksperimen yang dijalankan merupakan Sel Daniell. Maka. Dalam eksperimen ini. Dalam sel kimia zink-kuprum. Maka logam zink bertindak sebagai agen penurunan.45 V x 3V Perbincangan : Eksperimen yang dijalankan adalah sel kimia dimana dua jenis logam berlainan direndam dalam suatu elektrolit dan disambung dengan wayar penyambung.Hal ini kerana logam kuprum cenderung untuk menerima elektron dan mengalami proses penurunan.805 x 3V = 2.

Ion Zn2+ bergerak ke dalam elektrolit. kepingan zink dan kepingan kuprum digunakan sebagai elektrod dimana kepingan zink direndam dalam larutan garam zink nitrat manakala kepingan kuprum direndam dalam larutan kuprum (II) nitrat. Zn(p) / Zn2+(p) ditulis di sebelah kiri kerana tindak balas di terminal negatif mengalami proses pengoksidaan seperti yang ditunjukkan oleh persamaan di bawah: Zn(p) Zn2+(ak) + 2e- Seterusnya. simbol sel di atas menjelaskan tindak balas yang berlaku dalam sel kimia zink/kuprum. Dalam eksperimen yang dijalankan. Selain itu. terminal negatif ditulis di sebelah kiri manakala terminal positif ditulis di sebelah kanan. elektron yang dibebaskan akan mengalir melalui litar luar ke kepingan elektrod kuprum dan diterime oleh ion Cu2+ untuk membentuk logam 7 . Titian garam terdiri daripada secarik kertas turas yang dibasahi dengan larutan garam pekat yang tidak bertindak balas dengan kedua-dua elektrolit. Sel kimia zink/kuprum ini dikenali sebagai Sel Daniell yang menggunakan titian garam. titian garam yang digunakan terdiri daripada secarik kertas turas yang dibasahi dengan larutan garam kalium klorida yang tidak bertindak balas dengan kedua-dua elektrolit iaitu larutan zink nitrat dan larutan kuprum (II) nitrat.Melalui eksperimen yang dijalankan. Simbol bagi sel kimia zink/kuprum adalah seperti dibawah Zn(p) / Zn2+(p) Cu2+(ak) / Cu(p) Berdasarkan simbol sel di atas. Titian garam digunakan dalam ekpserimen ini bertujuan untuk memisahkan kedua-dua elektrolit tetapi membenarkan pemindahan ion berlaku supaya litar elektrik dapat dilengkapkan. Zink yang lebih elektropositif daripada kuprum menderma elektron untuk membentuk ion Zn2+.Tanda ‘/’ bermakna terdapat perbezaan keadaan jirim (pepejal dengan cecair) manakala tanda ‘ ‘ bermakna ada titian garam yang digunakan dalam sel kimia ini.

Esel.e) sel. Cu2+(ak) / Cu(p) ditulis di sebelah kanan kerana tindak balas di terminal positif mengalami proses penurunan seperti yang ditunjukkan oleh persamaan di bawah : Cu2+(ak) + 2eCu(p) Merujuk kepada keputusan eksperimen. Oleh itu. Eksperimen dijalankan untuk menyiasat kesan kepekatan larutan terhadap daya gerak elektrik (d. didapati bahawa semakin rendah kepekatan larutan zink nitrat yang digunakan. R = 8. persamaan boleh diringkaskan seperti di bawah : 8 .g.g. Persamaan di bawah merupakan persamaan Nerst : Di mana : E = Daya gerak elektrik (d. ianya adalah seperti berikut : Dan pada suhu standard 25 oC (298 K).kuprum. semakin bertambah panjang wayar potentiometer dan semakin meningkat nilai Esel.31 J K-1 mol-1 = Pemalar universal T = suhu (Kelvin) n = bilangan elektron yang terlibat F = 96 500 C mol-1 = Pemalar Faraday Q = Kc = Hasil bahagi tindak balas Apabila persamaan ditulis dalam log10. persamaan Nerst menjelaskan hubungan di antara kepekatan ion dan keupayaan elektrod.e) piawai R = 8.e) bukan piawai E0 = Daya gerak elektrik (d.31 J K-1 mol-1 dan F = 96 500 C mol-1.g. Keupayaan elektrod menjadi lebih positif apabila kepekatan ion-ion dalam setengah sel bertambah dan keupayaan elektrod menjadi lebih negatif apabila kepekatan ion dalam setengah sel berkurang.

715 x 3V = 2.695 x 3V = 2.5 100 = 0.15 V x 3V x 3V Nilai Eksperimen Zn2+ 0. Ini secara tidak langsung menyebabkan daya gerak elektrik sel berkurang sehingga mencapai keseimbangan iaitu 0.89 Nilai Eksperimen Zn2+ 0.1 mol dm-3 Esel = 69. kepekatan produk tindak balas bertambah hasil dari pertambahan produk tindak balas.0 mol dm-3 Esel = 63 100 = 0.Persamaan di atas menunjukkan bahawa daya gerak elektrik sel berkait dengan Q = Kc = hasil bahagi tindak balas.805 x 3V = 2. Pada masa yang sama.59 x 3V = 1.77 Nilai Eksperimen Zn2+ 0. bahan tindak balas digunakan dan mengurangkan kepekatan bahan tindak balas tersebut.5 100 = 0. Apabila proses penurunan berlaku. persamaan Nernst digunakan untuk mengira E sel seperti dibawah : Nilai Eksperimen : Esel = x Panjang wayar potentiometer x 3V Nilai Eksperimen Zn2+ 2.001 mol dm-3 Esel = 80.5 100 = 0.63 x 3V = 1.01 mol dm-3 Esel = 71.45 V x 3V 9 .09 V x 3V x 3V Nilai Eksperimen Zn2+ 1. Berdasarkan keputusan eksperimen.0 mol dm-3 Esel = 59 100 = 0.

01 0. maka EᶿZn dikurangkan dan daya gerak elektrik (d.g. tindak balas keseluruhan bagi sel ini adalah seperti di bawah. Zn(p) + Cu2+(ak) Zn2+(ak) + Cu(p) 10 .e) sel ialah Persamaan tindak balas di atas berlaku pada keadaan piawai.77 1. kecenderungan Zn2+ untuk membentuk Zn dikurangkan mengakibatkan E lebih negatif daripada – 0. dapat dilihat bahawa daya gerak elektrik (d.e) sel bertambah iaitu lebih besar daripada nilai + 1. Menurut prinsip Le Chatelier. apabila kepekatan ion berkurang keupayaan elektrod menjadi kurang positif.e) sel.15 2.g. Menurut persamaan Nerst. Esel meningkat dan lebih positif apabila kepekatan ion Zn2+ berkurang.42 Berdasarkan jadual di atas.76 V Hal ini dapat dijelaskan melalui persamaan setengah di bawah: Maka. kepekatan ion Zn2+ dalam setengah sel zink dikurangkan.1 0. apabila kepekatan Zn2+ berkurang.0 0. nilai E bagi elektrod berubah dengan kepekatan. Hal ini dapat dillihat melalui gambar rajah sel sistem elektrod kuprum dan zink seperti di bawah: Zn(p) / Zn2+(p) Cu2+(ak) + 2eZn2+(ak) + 2eEsel = EᶿCu .001 Esel/ V 1. Oleh itu.g.Pada suhu yang tetap.09 2.10 V. daya gerak elektrik(d. Kesan perubahan kepekatan ion Zn2+ boleh diramal secara kualitatif dengan menggunakan prinsip Le Chatelier.10 V Cu2+(ak) / Cu(p) Cu(p) Zn(p) Eᶿ = + 0.76 V.0 1.34 V Eᶿ = -0. Seterusnya.89 2.34 – (. Hal ini dapat dilihat melalui jadual di bawah. Kepekatan [Zn2+]/ mol dm -3 2.EᶿZn = + 0. Eᶿ bagi tindak balas Zn2+(ak) + 2eZn(p) ialah – 0.0.76) = + 1.76 V.

Berdasarkan eksperimen.Menurut prinsip Le Chatelier jika kepekatan ion Zn2+ diturunkan. Maka. dan joki digerakkan pada jarak yang semakin jauh dari permulaan potentiometer.e. Ianya perlu dikeringkan sebaik mungkin bagi mengelakkan daripada benda asing yang terdapat di persekitaran melekat pada permukaan elektrod yang basah tersebut. elektrod yang terdedah tersebut mempunyai potensi untuk bertindakbalas dan teroksida jika dibiarkan terdedah ke persekitaran. potentiometer digunakan untuk mengubah nilai arus agar keseimbangan dapat dicapai dalam sel kimia yang disambungkan kepadanya. keseimbangan akan beralih ke kanan. didapati jarum voltmeter terpesong. Ini penting kerana ia turut mempengaruhi nilai ujikaji 11 . Maka. Antara langkah keselamatan yang telah diambil adalah dengan memastikan elektrod yang digunakan iaitu elektrod zink dan kuprum dicuci terlebih dahulu dengan menggosokannya menggunakan kertas pasir. Potentiometer juga boleh digunakan untuk mengubah nilai arus yang mengalir dalam sesuatu litar. Walau bagaimanapun. Ini menunjukkan peningkatan arus yang diperlukan bagi menyeimbangkan tindak balas yang berlaku. nilai daya gerak elektrik (d. Hal ini kerana. sangat penting untuk mencuci elektrod terlebih dahulu sebelum menjalankan ujikaji.g. didapati arah pesongan jarum voltmeter menunjukkan bahawa arus mengalir daripada kepingan kuprum kepada kepingan zink. Ini adalah bagi memastikan elektrod tersebut bersih daripada sebarang benda asing yang melekat pada permukaan atau terdapatnya kesan teroksida pada elektrod itu. semakin rendah kepekatan ion zink(II) nitrat yang digunakan semakin bertambah nilai Esel. Dalam eksperimen ini. Setelah wayar disambung dengan lengkap. Langkah berjaga-jaga : Eksperimen ini dijalankan dengan penuh berhati-hati. pastikan elektrod yang dikepit pada klip buaya diletakkan secara menegak ke dalam bikar yang berisi larutan ujikaji. pastikan elektrod yang telah dicuci dengan kertas pasir tersebut kemudiannya dibasuh dengan menggunakan air suling dan dikeringkan. Selain itu. Potentiometer merupakan alat yang digunakan untuk mengukur arus elektrik. Melalui pemerhatian yang dilakukan.) sel bertambah.

Pertamanya. Akhir sekali. semakin bertambah panjang wayar potentiometer dan semakin meningkat nilai Esel. jarak titian garam itu juga haruslah seragam bagi kesemua ujikaji yang dilakukan. Keduanya. pastikan kedua-dua bikar yang diletakkan itu mempunyai jarak yang sama sahaja. Semakin rendah kepekatan larutan zink nitrat yang digunakan. Oleh itu. jika terlalu kuat atau perlahan turut menjejaskan bacaan. ianya akan turut mempengaruhi nilai sebenar bacaan yang akan diperoleh. Begitu juga dengan tekanan. pastikan joki yang diletakkan pada dawai di potentiometer itu mempunyai daya tekanan yang sama tanpa menggelongsorkannya. Jika sukar dilakukan. elektrod tersebut boleh dikepitkan sekali di dinding bikar. Hal ini kerana. jika digelongsorkan. Bukan itu sahaja. yang terbaik adalah mengambil sekara berhati-hati dan teliti. Seterusnya. Oleh itu. langkah ini sememangnya penting untuk dititikberatkan iaitu pastikan mata berserenjang dengan skala yang terdapat pada galvanometer dan potentiometer. Elakkan daripada teragak-agak untuk mengambil bacaan walaupun perubahan yang dapat dilihat pada galvanometer tersebut adalah sedikit dan sukar. ianya digunakan dalam tempoh masa yang lebih daripada itu. Di samping itu. titian garam yang telah dicelup dan digunakan bagi ujikaji yang pertama haruslah ditukar atau diganti dengan titian garam yang baru.yang dilakukan. langkah penting yang perlu diberi perhatian adalah mengenai titian garam. pengaliran ion tidak dapat berlaku dengan efektif lagi apatah lagi jika ingin digunakan berulang-ulang kali untuk ujikaji yang berikutnya. 12 . Elakkan daripada berlakunya ralat paralaks bagi mendapatkan nilai yang lebih jitu dan tepat. pastikan bacaan yang diambil dengan serta-merta. Jika. Kesimpulan : Dalam sel kimia proses pengoksidaan berlaku di anod iaitu terminal negatif sel manakala proses penurunan berlaku di katod iaitu terminal positif sel. Ini adalah kerana titian garam yang digunakan hanya mampu berfungsi dalam satu tempoh yang singkat sahaja iaitu lebih kurang 1 minit sahaja.