Pengenalan

Tamadun islam merupakan salah satu tamadun dunia yang terunggul. Kajian demi kajian telah dilakukan dan sehingga hari ini masih lagi terdapat penemuan baru dalam tamadun islam yang masih belum disingkap oleh masyarakat moden. Sumbangannya tidak ternilai dalam membentuk generasi manusia yang bertamadun dan maju. Dalam kerja khusus ini, kami akan membincangkan sumbangan intelektual islam dalam bidang sains dan matematik iaitu dalam skop perubatan, astronomi, fizik dan biologi.

Definisi Intelektual
Intelektual bermaksud golongan cerdik pandai atau golongan terpelajar. Hasil daya berfikir dan akal budi yang tinggi golongan ini telah melahirkan pelbagai ilmu dan teori yang membolehkan masyarakat hidup lebih beradab dan bertamadun. Bidang ilmu yang diterokai para intelektual merangkumi ilmu sains tulen dan sains social termasuk ilmu-ilmu agama dan bukan agama. Dalam tamadun islam terdapat ramai tokoh-tokoh intelektual yang menyumbang kepada perkembangan tamadun islam. Antaranya ialah Ibn Sina, Ibn Khaldun, Ibn Rusyd, Al- Biruni, Al-Razi, Al- khawarizmi dan ramai lagi.

ii. Beliau merupakan tokoh doctor Islam yang terunggul sehingga dilantik menjadi ketua doctor-doktor di Baghdad. Perubatan Pencapaian tamadun islam dalam bidang sains perubatan berada di puncak kegemilangannya pada zaman Bani Abasyiah. tetapi umat Islam akhirnya telah muncul sebagai tokoh-tokoh ilmu perubatan yang disegani dunia. Namun demikian beliau juga merupakan seorang doctor yang terkenal. .Pencapaian Tamadun Islam Dalam Bidang Sains 1. Walaupun ilmu ini berasal daripada tamadun asing iaitu Rom. Beliau lebih dikenali sebagai ahli falsafah. v. Mereka bukan sahaja menguasai ilmu perubatan. Ar-Razi (meninggal 320 Hijrah). malah telah menyumbang sesuatu kepada bidang tersebut. Antara pakar perubatan Islam yang terulung ialah: i. Ibnu As-Sahal (meninggal 255 Hijrah). iii. Ibnu Masiwaihi (meninggal 243 Hijrah) beliau telah banyak menghasilkan kitab perubatan. Ali bin Abas (meninggal 428 Hijrah). Beliau menjadi pengarah rumah sakit Jundisyapur. Ibnu Sina (meninggal 428 Hijrah). Beliau dilantik menjadi doctor peribadi Khalifah Daulah Al-Buwaihiah. iv.

Kitab fi istikhraj al. ii.khawarizmi . Pencapaian Tamadun Islam Dalam Bidang Matematik Ilmu matematik dan kejuruteraan juga telah mencapai puncak kegemilangannya pada zaman Bani Abasyiah. Antaranya ialah Ma Yahtaj Ilaiahi al-‘Ummal wa al-Kuttab Min San‘ah al. iv. Rasyiduddin (meninggsl 634 Hijrah). ii. iii. Beliau telah mengarang kitab al.Adwiyah al. Antara mereka ialah: i. Abdul Wafa Muhammad bin Muhammmad Ismail bin Abas (meninggal 328 Hijrah). Jubair bin Haiyan.mufradah (berkaitan dengan farmasi).2. Antara umat Islam yang pakar dalam bidang ini pada masa itu ialah: i. Farmasi Dan Kimia Ilmu farmasi dan kimia juga amat berkembang pada zaman Bani Abasyiah. Beliau mengarang banyak kitab matematik dan kejuruteraan. beliau juga merupakan pakar dalam bidang astronomi. Ibnu Baithar. Pada zaman itu lahir ramai sarjana dalam kedua-dua bidang ini.Hisab (matematik dan kejuruteraan). Jami Mufaradah Al-Adwiyah Wa Al-Aghziyah (berkaitan permakanan) Mizan at-Tib (panduan kepada doctor.(221-288 Hijrah). Beliau mengarang kitab Hisab alAhillah (matematik). Thabit bin Qurrah al-Hirani. Muhammad bin Musa Al.handasiah (kejuruteraan) dan lainnya. Beliau telah menghasilkan tiga kitab besar iaitu Al-Mughni (berkaitan farmasi). Sinan Ali Muhammad bin Hasan bin Haitham. Disamping menjadi doctor. iii.

Beliau telah mengarang kitab falak.Pencapaian Tamadun Islam Dalam Bidang Astronomi Astronomi bersumberkan tamadun Yunani. Ia dimanfaatkan oleh umat islam untuk kepentingan syariat Islamiah yang dikenali dengan istilah ilmu Falak. iii. Antaranya ialah: i. ii. iv. Jabir Batani (meninggal 319 Hijrah) sumbangannya yang terbesar dalam ilmu falak ialah mencipta teropong bintang. Abu Mansur al-Falaki (meninggal 272 Hijrah).mas’udi dan Istikhraj al-Autad. Hindi. Pada zaman Bani Abasyiah lahir ramai ulama falak. Antara kitab falak karangannya ialah Tarikh al-Hind. Abu Hassan (277-352 Hijrah). Beliau dianggap sebagai pakar astronomi Islam yang terbesar pada zaman itu. Antaranya ialah Ilhbat al-‘Ulum al-Hai’ah al-Falak. Raihan al-Bairuni (meninggal 440 Hijrah). Parsi dan Arab Jahiliah.Qanun al. . al.

Beliau lebih terkenal sebagai ahli falsafah yang pemikirannya merintis kepada Renaissance di barat. Selain menjalin perhubungan yang akrab dengan Ibnu Zuhr. Beliau merupakan ahli falsafah yang paling agung pernah dilahirkan dalam sejarah Islam. Sumbangannya Dalam Tamadun Islam Sebelum meninggal dunia. Dua tahun . Ibnu Rusyd juga mempunyai hubungan yang baik dengan kerajaan Islam Muwahidin. Pengaruhnya bukan sahaja berkembang luas di dunia Islam. Namun demikian sumbangannya dalam bidang perubatan dan biologi sangat besar. Keturunannya terdiri daripada golongan yang berilmu dan ternama. beliau telah menghasilkan bukunya yang terkenal Al Taysir. tetapi juga di kalangan masyarakat di Eropah. Bapanya dan datuknya merupakan kadi di Kardova. Di barat beliau lebih dikenali dengan nama Averroues. Hubungan ini telah membolehkan Ibnu Rusyd dilantik sebagai hakim di Sevilla pada tahun 1169. IBNU RASYD Latarbelakang Ibnu Rusyd atau nama lengkapnya Abu Walid Muhammad Ibnu Ahmad lahir di Kardova pada tahun 1126 dan meninggal dunia pada tahun 1198. Buku itu telah diterjemahkan ke dalam bahasa Latin dan bahasa Inggeris dengan judul Faclititation of Treatment. Beliau pernah berguru kepada Ibnu Zuhr.TOKOH-TOKOH INTELEKTUAL ISLAM 1.

Dalam bidang perubatan pula. Taslul. dan Muwafaqatil Hikmah Wal Syari'a yang menyentuh persamaan antara falsafah dengan agama. Kemudian buku itu diterjemahkan ke dalam bahasa Inggeris dengan judul General Rules of Medicine. Mabadil Falsafah (Pengantar Ilmu Falsafah). Siri karya tulisan tersebut menunjukkan betapa penguasaan Ibnu Rusyd dalam pelbagai bidang dan cabang ilmu begitu ketara sekali sehingga usaha untuk menterjemahkan tulisan beliau telah dilakukan ke dalam bahasa lain. fiqh. yang mengungkap persoalan falsafah dan agama. Buku "Kulliyah fitThibb" telah diterjemahkan ke dalam bahasa Latin pada tahun 1255 oleh Bonacosa. muzik. Hasil pemikiran yang dimuatkan dalam tulisannya. Selepas beberapa waktu menjadi hakim. telah mempengaruhi ahli falsafah Barat. Kasyful Adillah. kaji bintang. Beberapa pandangan yang dikemukakan dalam bidang perubatan juga didapati mendahului zamannya. orang Yahudi dari Padua.. beliau dilantik sebagai doktor istana pada tahun 1182 berikutan persaraan Ibn Tufail. falak. Beliau pernah menyatakan bahawa demam campak hanya akan dialami oleh setiap orang sekali sahaja. buku mengenai ilmu kalam. Tahafatul Tahafut. Sumbangan beliau bukan sahaja dalam bidang perubatan tetapi juga meliputi bidang falsafah.kemudian. Ibnu Rusyd memberi penekanan tentang kepentingan menjaga kesihatan. Tafsir Urjuza yang membicarakan perubatan dan tauhid. ilmu kalam. terutamanya dalam bidang falsafah. Kehebatannya dalam . beliau dilantik menjadi hakim di Kardova. tatabahasa. dan nahu Antara karya besar yang pernah dihasilkan oleh Ibnu Rusyd termasuklah "Kulliyah fit-Thibb" yang mengandungi 16 jilid. ulasannya terhadap buku Imam Al-Ghazali yang berjudul Tahafatul Falaisafah. mengenai perubatan secara umum. .

beliau pernah berguru dengan Barmaki Vizier iaitu semasa zaman Khalifah Abbasiah pimpinan Harun Ar-Rasyid.bidang perubatan tidak berlegar di sekitar perubatan umum. Kajiannya dalam bidang kimia . pemikiran Ibnu Rusyd jauh lebih besar dan berpengaruh jika dibandingkan dengan ahli falsafah yang pernah hidup sebelum zamannya ataupun selepas kematiannya 2. Beliau juga digelar sebagai “Bapa Ilmu Kimia Moden”. menunjukkan bahawa beliau merupakan tokoh ilmuwan Islam yang tiada tolok bandingannya. Malahan dalam banyak perkara. tetapi juga merangkum pembedahan dan fungsi organ di dalam tubuh manusia. Pada peringkat awal kerjayanya. Keterampilan Ibnu Rusyd dalam pelbagai bidang ini. Sumbangannya Dalam Tamadun Islam Sumbangan terbesar beliau ialah dalam lapangan ilmu kimia. Terdapat sebanyak 22 risalah yang antaranya berkaitan dengan alkimia (Al-Kimiya dari bahasa Arab) dan ilmu kimia. Beliau bukan sahaja terkenal dalam bidang perubatan tetapi juga dalam bidang kimia. Beliau berasal dari Kufah. JABIR IBN HAIYAN Latarbelakang Jabir Ibnu Haiyan (750-803 masihi). juga dikenali sebagai Geber oleh orang-orang Barat. Iraq. Nama penuh beliau ialah Abu Musa Jabir Ibn Hayyan. Beliau cukup terkenal kerana hasil penulisan yang melebihi daripada seratus risalah yang telah diabadikan sehingga kini.

Antara sumbangannya yang paling bermakna ialah kejayaan mencipta teori peleburan logam seperti raksa. dan tartarik. penghabluran dan penyulingan. Antara beberapa kejayaannya yang lain dalam bidang kimia. . sabun dan bahan kimia. disebutkan bahawa jika ingin mencari susur galur perkembangan ilmu kimia di Eropah maka bolehlah dijejaki secara langsung pada karya-karya Jabir Ibnu Haiyan. Penekanan Jabir dalam bidang eksperimen sistematik ini diketahui umum tidak ada tandingannya di dunia. Maknanya. beliau yang menjana momentum bagi perkembangan ilmu kimia moden. Oleh sebab itulah. Beliau juga banyak mengabdikan dirinya dengan melakukan eksperimen dan pengembangan kaedah untuk mencapai kemajuan dalam bidang penyelidikan. Disamping itu. Beliau telah berjaya menggabungkan kaedah kajian secara tradisional dengan kajian secara moden menerusi ekperimen dan makmal.menyebabkan beliau disanjung pada zamannya. penyaringan. hidroklorik. Beliau mencurahkan daya upayanya pada proses pengembangan kaedah asas ilmu kimia dan kajian terhadap pelbagai mekanisme tindak balas kimia. Jadi. Beliau juga telah memperkenalkan model penelitian dengan cara eksperimen di dunia alkimia. beliau mengembangkan ilmu kimia sebagai cabang ilmu alkimia. mengapa Jabir diberi kehormatan sebagai "Bapa Ilmu Kimia Moden" oleh rakan sejawatnya diseluruh dunia. sitrik. pengewapan. salah satunya ialah dalam penyediaan asid nitrik. (arab: al-qali) iaitu garam kalium untuk mebuat baja. beliau telah memperkenalkan beberapa istilah kimia seperti alkali. Bahkan dalam tulisan Max Mayerhaff.

Pencapaian Tamadun Islam Dalam Bidang Sains  Perubatan Pencapaian tamadun islam dalam bidang sains perubatan berada di puncak kegemilangannya pada zaman Bani Abasyiah. tetapi umat Islam akhirnya telah muncul sebagai tokoh-tokoh ilmu perubatan yang disegani dunia. Rasyiduddin dan Jubair bin Haiyan.   Pada zaman itu lahir ramai sarjana dalam kedua-dua bidang ini.Pengenalan   Tamadun islam merupakan salah satu tamadun dunia yang terunggul. Definisi intelektual   Intelektual bermaksud golongan cerdik pandai atau golongan terpelajar. Parsi dan Arab Jahiliah. Hindi. Muhammad bin Musa Alkhawarizmi Pencapaian Tamadun Islam Dalam Bidang Astronomi Astronomi bersumberkan tamadun Yunani.  Farmasi Dan Kimia Ilmu farmasi dan kimia juga amat berkembang pada zaman Bani Abasyiah. Sumbangannya tidak ternilai dalam membentuk generasi manusia yang bertamadun dan maju. Pencapaian Tamadun Islam Dalam Bidang Matematik  Ilmu matematik dan kejuruteraan juga telah mencapai puncak kegemilangannya pada zaman Bani Abasyiah. Antara mereka ialah Thabit bin Qurrah al-Hirani. Abdul Wafa Muhammad bin Muhammmad Ismail bin Abas.  . Sinan Ali Muhammad bin Hasan bin Haitham. Ia dimanfaatkan oleh umat islam untuk kepentingan syariat Islamiah yang dikenali dengan istilah ilmu Falak. Antara umat Islam yang pakar dalam bidang ini pada masa itu ialah Ibnu Baithar. Walaupun ilmu ini berasal daripada tamadun asing iaitu Rom. Hasil daya berfikir dan akal budi yang tinggi golongan ini telah melahirkan pelbagai ilmu dan teori yang membolehkan masyarakat hidup lebih beradab dan bertamadun.

tetapi juga di kalangan masyarakat di Eropah. Di barat beliau lebih dikenali dengan nama Averroues. Antara kitab falak karangannya ialah Tarikh al-Hind. Antaranya ialah Ilhbat al-‘Ulum al-Hai’ah al-Falak.   Jabir Batani. sumbangannya yang terbesar dalam ilmu falak ialah mencipta teropong bintang. al. Beliau merupakan ahli falsafah yang paling agung pernah dilahirkan dalam sejarah Islam. Sumbangannya Dalam Tamadun Islam . IBNU RASYD Latarbelakang • • • • Ibnu Rusyd atau nama lengkapnya Abu Walid Muhammad Ibnu Ahmad. Abu Hassan (277-352 Hijrah). Beliau lebih terkenal sebagai ahli falsafah yang pemikirannya merintis kepada Renaissance di barat.Qanun al. • • • Namun demikian sumbangannya dalam bidang perubatan dan biologi sangat besar. Pengaruhnya bukan sahaja berkembang luas di dunia Islam. Antaranya ialahAbu Mansur al-Falaki Beliau telah mengarang kitab falak. Beliau dianggap sebagai pakar astronomi Islam yang terbesar pada zaman itu.  Raihan al-Bairuni (meninggal 440 Hijrah).  Pada zaman Bani Abasyiah lahir ramai ulama falak.mas’udi dan Istikhraj al-Autad. Lahir di Kardova pada tahun 1126 dan meninggal dunia pada tahun 1198. TOKOH-TOKOH INTELEKTUAL ISLAM 1.

JABIR IBN HAIYAN Latarbelakang • • • • • Jabir Ibnu Haiyan (750-803 masihi). pemikiran Ibnu Rusyd jauh lebih besar dan berpengaruh jika dibandingkan dengan ahli falsafah yang pernah hidup sebelum zamannya ataupun selepas kematiannya. Beliau bukan sahaja terkenal dalam bidang perubatan tetapi juga dalam bidang kimia. 2. tatabahasa. beliau telah menghasilkan bukunya yang terkenal Al Taysir. . • Sumbangan beliau bukan sahaja dalam bidang perubatan tetapi juga meliputi bidang falsafah. ilmu kalam. Buku itu telah diterjemahkan ke dalam bahasa Latin dan bahasa Inggeris dengan judul Faclititation of Treatment. Malahan dalam banyak perkara.. • Kehebatannya dalam bidang perubatan tidak berlegar di sekitar perubatan umum. Beliau juga digelar sebagai “Bapa Ilmu Kimia Moden”. falak. beliau pernah berguru dengan Barmaki Vizier iaitu semasa zaman Khalifah Abbasiah pimpinan Harun Ar-Rasyid. dan nahu • Antara karya besar yang pernah dihasilkan oleh Ibnu Rusyd termasuklah "Kulliyah fit-Thibb" yang mengandungi 16 jilid. kaji bintang. Ibnu Rusyd memberi penekanan tentang kepentingan menjaga kesihatan. • Dalam bidang perubatan pula.• Sebelum meninggal dunia. • Keterampilan Ibnu Rusyd dalam pelbagai bidang ini. Iraq. Beliau berasal dari Kufah. Nama penuh beliau ialah Abu Musa Jabir Ibn Hayyan. fiqh. Beliau pernah menyatakan bahawa demam campak hanya akan dialami oleh setiap orang sekali sahaja. muzik. mengenai perubatan secara umum. juga dikenali sebagai Geber oleh orang-orang Barat. menunjukkan bahawa beliau merupakan tokoh ilmuwan Islam yang tiada tolok bandingannya. tetapi juga merangkum pembedahan dan fungsi organ di dalam tubuh manusia. Beberapa pandangan yang dikemukakan dalam bidang perubatan juga didapati mendahului zamannya. Pada peringkat awal kerjayanya.

penghabluran dan penyulingan. disebutkan bahawa jika ingin mencari susur galur perkembangan ilmu kimia di Eropah maka bolehlah dijejaki secara langsung pada karya-karya Jabir Ibnu Haiyan. • Disamping itu. (arab: al-qali) iaitu garam kalium untuk mebuat baja. mengapa Jabir diberi kehormatan sebagai "Bapa Ilmu Kimia Moden" oleh rakan sejawatnya diseluruh dunia. Beliau juga telah memperkenalkan model penelitian dengan cara eksperimen di dunia alkimia. • Antara sumbangannya yang paling bermakna ialah kejayaan mencipta teori peleburan logam seperti raksa. hidroklorik. penyaringan. . Bahkan dalam tulisan Max Mayerhaff. sitrik. Beliau juga banyak mengabdikan dirinya dengan melakukan eksperimen dan pengembangan kaedah untuk mencapai kemajuan dalam bidang penyelidikan. Terdapat sebanyak 22 risalah yang antaranya berkaitan dengan alkimia (Al-Kimiya dari bahasa Arab) dan ilmu kimia. Beliau cukup terkenal kerana hasil penulisan yang melebihi daripada seratus risalah yang telah diabadikan sehingga kini.Sumbangannya Dalam Tamadun Islam • • Sumbangan terbesar beliau ialah dalam lapangan ilmu kimia. beliau yang menjana momentum bagi perkembangan ilmu kimia moden. beliau telah memperkenalkan beberapa istilah kimia seperti alkali. • Penekanan Jabir dalam bidang eksperimen sistematik ini diketahui umum tidak ada tandingannya di dunia. dan tartarik. • • Kajiannya dalam bidang kimia menyebabkan beliau disanjung pada zamannya. • Oleh sebab itulah. • Beliau mencurahkan daya upayanya pada proses pengembangan kaedah asas ilmu kimia dan kajian terhadap pelbagai mekanisme tindak balas kimia. • Beliau telah berjaya menggabungkan kaedah kajian secara tradisional dengan kajian secara moden menerusi ekperimen dan makmal. sabun dan bahan kimia. Maknanya. • Antara beberapa kejayaannya yang lain dalam bidang kimia. salah satunya ialah dalam penyediaan asid nitrik. pengewapan.