P. 1
Unit 10 -Alam Haiwan Invertebrata i (1)

Unit 10 -Alam Haiwan Invertebrata i (1)

|Views: 449|Likes:
Published by husna269
biodiversiti
biodiversiti

More info:

Published by: husna269 on Apr 30, 2013
Copyright:Attribution Non-commercial

Availability:

Read on Scribd mobile: iPhone, iPad and Android.
download as PDF, TXT or read online from Scribd
See more
See less

08/19/2014

pdf

text

original

Biodiversiti dan Adaptasi |1

UNIT PELAJARAN 10

ALAM HAIWAN – INVERTEBRATA I
HASIL PEMBELAJARAN
Pada akhir unit ini, anda diharap dapat: 1. 2. 3. 4. 5. Memahami pengelasan haiwan. Memahami kekunci pengelasan. Menghuraikan ciri-ciri haiwan dalam Filum Protozoa. Menerangkan tentang haiwan dalam Filum Porifera. Membanding beza haiwan dalam Filum Coelenterata.

PENGENALAN

Rajah 12.1. Beberapa haiwan invertebrata daripada filum yang berbeza. Di muka bumi ini terdapat jutaan haiwan tidak bertulang belakang atau invertebrata. Pada Rajah 12.1 terdapat lima haiwan yang berbeza. Dapat anda namakan haiwanhaiwan tersebut? Ya, mengikut arah pusingan jam haiwan-haiwan tersebut ialah ketam, cacing, siput, lalat dan sotong kurita. Kelima-limanya dikelaskan dalam lima filum yang berbeza.

Biodiversiti dan Adaptasi |2

Kenapakah haiwan-haiwan ini dikelaskan kepada lima filum? Bagaimanakah haiwan-haiwan ini dikelaskan? Apakah ciri-ciri yang terdapat pada haiwan yang membuatkan para saintis mengelaskan mereka kepada filum, kelas atau order yang berbeza? Perhatikan haiwan-haiwan tersebut, lihat kepala, badan, kaki, rangka, kulit dan lain-lain lagi. Adakah terdapat ciri sepunya yang dimiliki oleh haiwan-haiwan ini? Selepas anda selesai aktiviti di atas, ambil sehelai kertas dan buat refleksi dengan menjawab soalan-soalan berikut:  Tentukan ciri istimewa yang dimiliki oleh sotong?  Adakah terdapat persamaan di antara sotong dan siput?  Apakah ciri yang membolehkan lalat boleh tinggal di daratan atau di udara? Dapat anda menjawab soalan-soalan di atas? Dalam unit pembelajaran ini anda didedahkan kepada cara pengelasan dibuat, pemahaman kepada alam haiwan serta tentang haiwanhaiwan dari filum Protozoa, Porifera dan Coelenterata. Perbincangan tentang haiwan dalam filum-filum tersebut lebih tertumpu kepada pengelasan haiwan tersebut dan ciri-cirinya.

ISI KANDUNGAN
idang zoologi merupakan satu bidang kajian yang merangkumi segala hal berkaitan haiwan termasuklah tentang kehidupan, pengelasan dan perhubungan antara haiwan. Ahli-ahli zoologi pasti berpuas hati sekiranya mereka dapat mengelas dan menamakan semua haiwan yang terdapat di dunia ini. Sains pengelasan haiwan merupakan bidang zoologi yang asas dan ia sangat penting dalam kajian zoologi. Alam haiwan mempunyai pelbagai bentuk organisma iaitu daripada sekecil-kecilnya (seperti dalam filum Protozoa, invertebrata) kepada yang sebesar-besarnya seperti ikan paus (Kordata, vertebrata).

B

Ilmu sains pengelasan merupakan asas kepada kajian pelbagai bidang dalam biologi. Oleh itu seseorang ahli zoologi perlu mengetahui tentang kumpulan-kumpulan haiwan serta asas-asas pengelasannya. Dalam unit ini kita akan membincangkan serta membuat rumusan kepada pengelasan haiwan invertebrata, iaitu kumpulan haiwan yang mengandungi 90% daripada haiwan di muka bumi ini.

Bagaimana Saintis Mengelaskan Haiwan?
erdapat berjuta-juta haiwan tidak bertulang belakang atau invertebrata. Saintis awal telah mewujudkan satu sistem yang dipanggil sains pengelasan bagi haiwan-haiwan ini bagi memudahkan kerja mereka mengenali setiap satu organisma. Melalui sistem ini beribu-ribu maklumat tentang haiwan tersebut dapat disimpan dalam satu sistem yang teratur. Tiap-tiap organisma yang telah dikenal pasti diberi nama yang tepat dalam sistem ini.

T

Sebarang percanggahan berkaitan tentang siapa yang mula-mula menerangkan dan menamakan spesies berkenaan selalunya dirujuk kepada “International Commission for International Rules of Zoological Nomenclature”. Dengan ini. Dalam sistem ini haiwan diberi dua nama. nama pertama merupakan nama genus. selalunya dalam bahasa Latin dan huruf pertama ditulis dengan huruf besar. perlakuan dan penyebarannya. ia memberi maklumat bahawa filum ini merujuk kepada sejenis kumpulan haiwan (seperti Aedes) yang mempunyai beberapa sifat dan ciri yang sama walaupun terdapat perbezaan dari segi morfologi badan. contohnya Aedes albopictus. Maka nama spesies haiwan ini ialah Aedes aegypti. Bagi mengelakkan penemuan spesies yang sama Linnaeus mengesyorkan supaya satu tip (type) spesimen bagi setiap spesies yang telah dinamakan disimpan di muzium serta menjadi bahan rujukan. contohnya Aedes. contohnya aegypti. Jika terdapat nyamuk lain yang berlainan spesies tetapi genusnya masih sama maka nyamuknyamuk ini mempunyai genus yang sama tetapi nama spesiesnya berbeza. Nama kedua adalah nama spesies haiwan tersebut dan ditulis dengan huruf kecil. Pada tahun 1758 edisi ke-10 Systema Naturae diterbitkan dan buku ini mengandungi nama-nama binomial pelbagai haiwan yang telah diselaraskan oleh Linnaeus. Seseorang juga perlu ingat bahawa pengelasan merupakan satu rumusan yang cuba menempatkan sesuatu haiwan ke dalam sesuatu kumpulan yang serupa dengannya. Nama kedua ini tidak semestinya dalam bahasa Latin. ahli biologi berbangsa Sweden. Pada asasnya haiwan dikelaskan mengikut kaedah Linnaeus (Linnaean Hierarchy) yang telah diubahsuai seperti berikut: Kingdom : Haiwan Filum : Arthropoda Kelas : Insekta Order : Diptera Famili : Culicidae Genus : Aedes Spesies aegypti Dalam pengelasan. struktur badannya dan cara hidupnya. ilmu pengelasan memudahkan dan amat berguna untuk kita mengenali dan menyelidiki berjuta-juta haiwan yang terdapat di alam ini. seboleh mungkin dibuat mengikut binaan filogeni. Kadangkala perubahan tempat dalam . Sistem penamaan secara binomial ini dicipta oleh Carl Linnaeus (1707-1781). Cara Menamakan Haiwan Sistem yang digunakan untuk menamakan haiwan dipanggil sistem binomial. Maka sekiranya disebut sahaja filum Arthropoda.Biodiversiti dan Adaptasi |3 Contohnya nama Aedes memberi erti bukan sahaja satu jenis nyamuk tetapi juga merujuk kepada morfologi badannya.

......................................6 6........7 7........PROTOZOA Haiwan bersel banyak (multisel) ... Rajah 12........... rangka luar.....................................ECHINODERMATA Simetri tubuh bilateral ..................... Mempunyai salur darah....ARTHROPODA Rangka luar daripada kapur.............................4 3.......................2................ Haiwan bersel satu (unisel) ........2 menunjukkan kekunci bagi 10 filum haiwan invertebrata yang penting................ sistem pencernaan yang lengkap. Mempunyai notokod..................... Anggota tidak beruas-ruas/sendi.9 8......MOLLUSCA 9....................... mempunyai apendaj yang disebut seta.................................. saraf dan salur pernafasan........................................ASCHELMINTHES Rajah 12....................... Terdapat liang dan saluran pada tubuh......................... Hidup sebagai parasit .................................................8 Tidak mempunyai rangka luar .................. Haiwan dapat bergerak dengan bebas .... .............................................................................................. Haiwan tidak dapat bergerak ............................ Tubuh bersegmen................................ simetri tubuh......Biodiversiti dan Adaptasi |4 pengelasan berlaku mengikut perkembangan dan pengetahuan yang diperoleh dari masa ke masa......................... lapisan germa................ Sistem pencernaan lengkap dengan dubur ....................................................... Bagi invertebrata ciri-ciri yang diperhatikan bermula dengan bilangan sel.. kehadiran liang dan saluran.......................... segmen pada badan serta sifat parasit sesuatu haiwan.................................................. Kekunci bagi 10 Filum Invertebrata penting.... Hidup bebas .... saraf dorsal dan celah insang pada dewasa atau peringkat embrio ..2 2................................................................... Tubuh mempunyai dua lapisan germa ....................COELENTERATA 4...............................................PORIFERA Tiada liang dan saluran pada tubuh.. notokod...........5 Sistem pencernaan tidak lengkap . Melalui ciri-ciri ini haiwan-haiwan dikelaskan................. Anggota beruas-ruas/sendi............................................................................................. Cuba anda jawab soalan-soalan berikut:  Apakah nama saintifik bagi lalat?  Bagaimanakah anda menulis nama saintifiknya?  Apakah nama filumnya? Apa itu Kekunci Pengelasan? ekunci pengelasan berfungsi untuk mengelaskan haiwan berdasarkan ciri yang mereka miliki....................... Simetri tubuh radial ............ANNELIDA Tubuh tidak seperti di atas..................................PLATYHELMINTHES 5....... pergerakan bebas........... K 1............................. Mempunyai rangka luar .................................KORDATA Tidak mempunyai organ-organ yang disebut di atas ....................... Rangka luar daripada kitin.......3 Tubuh mempunyai tiga lapisan germa ...........................................................................................................

Rajah 12.3). dalam air tawar dan juga dalam jasad haiwan lain. lonjong dan bulat. Ia mempunyai nukleus yang nyata. zoon = haiwan). Ia mempunyai metabolisme yang sama dengan sel-sel haiwan peringkat tinggi. .Biodiversiti dan Adaptasi |5 Cuba anda lakukan aktiviti dan jawab soalan-soalan berikut:  Pilih tiga haiwan invertebrata di sekeliling anda. tetapi ia mempunyai organel yang mampu menjalankan fungsi-fungsi tertentu. tetapi ia merupakan satu organisma kerana ia adalah satu entiti jasad yang hidup dan menjalankan proses yang kompleks. di laut.2. Ia sering hidup bebas tetapi ada juga yang hidup sebagai parasit.  Dengan menggunakan kekunci pada Rajah 12. Walaupun Protozoa hanya mempunyai satu sel. Protozoa yang dilihat di bawah mikroskop. serta tidak mempunyai organ atau tisu (Rajah 12. tisu dan sebagainya seperti yang terdapat pada haiwan peringkat tinggi. P Habitat Haiwan Protozoa boleh dijumpai di merata-rata tempat di darat. Haiwanhaiwan berbentuk sel bujur. Apakah filum Protozoa? rotozoa menurut bahasa Greek bermakna haiwan awal (Protos = awal/pertama.3. kenal pasti filum haiwan tersebut. Ada juga pengelasan yang meletakkan Protozoa dalam filum Protista.  Catatkan ciri-ciri haiwan tersebut. tetapi ada juga yang berkoloni. Tubuhnya tidak simetri. Haiwan ini menyukai habitat yang lembap. Biasanya ia hidup bersendirian. mikroskopik dan satu sel. Kebanyakan haiwan ini hidup bersendirian namun terdapat beberapa spesies yang hidup berkoloni. Protozoa merupakan organisma satu sel yang unik dan berupaya menjalani proses hidup yang kompleks. Ciri-ciri Protozoa merupakan haiwan kecil. Oleh sebab itulah Protozoa dianggap oleh Libbis Henrietter Hyman (American Museum of Natural History) sebagai satu organisma yang walaupun tidak mempunyai organ. sama ada satu atau banyak.

Jadual 12. Misalnya: Euglena. silium. Dalam persekitaran yang kurang baik ia membentuk sista. Entamoeba histolytica dan Escherichia coli. Spesies ini biasanya sebesar 0. Parasit Makan bahan / tisu daripada haiwan lain. Contoh-contoh haiwan dalam order ini ialah Amoeba proteus.1. Chlamydomonas. flagelum atau oleh selnya sendiri dengan menggunakan otot mionem. Helioza dan Radiolaria. Terdapat beberapa spesies marin dan spesies air tawar yang sering dijumpai ialah Amoeba proteus.1. Misalnya: Plasmodium Saprozoik Makan bahan yang mati. Terdapat dua subkelas iaitu Rhizopoda dan Actinopoda yang membahagi kepada lima order yang utama dalam Kelas Sarcodina iaitu Lobosa. Holofitik Membuat makanan sendiri secara fotosintesis. Sporozoa dan Ciliophora (Ciliata) (Rajah 12. Saprofitik Makan bahan yang reput dan terlarut di sekitaran. . pembiakan aseksual (tanpa seks) dengan cara pembelahan dua atau pembelahan berganda.4). Mastigophora. Kelas Sarcodina Haiwan-haiwan ini bergerak dengan pseudopodium. Amoeba merupakan genus Protozoa dari subkelas Rhizopoda yang dijumpai di tempat-tempat lembap iaitu tempat terdapatnya bahan-bahan organik. beberapa protozoa dan sebagainya. Sista dibina sekiranya persekitarannya tidak baik. Amoeba juga menggunakan pseudopodium untuk mendapatkan makanan. Ia mempunyai protoplasma yang sama dengan endoplasma. Vakuol mengecut terdapat dalam spesies air tawar.3 mm dan bergerak menggunakan pseudopodium (kaki palsu).Biodiversiti dan Adaptasi |6 Haiwan ini bergerak dengan bantuan pseudopodium. Order Lobosa mempunyai pseudopodium pendek yang dipanggil lobopodium. Sesetengah spesies mempunyai selaput keras. Filosa. Jenis pemakanan haiwan dalam filum Protozoa. Terdapat lima jenis pemakanan filum Protozoa seperti yang ditunjukkan dalam Jadual 12. Ia tidak mempunyai pelikel dan mempunyai bentuk tertentu. Ia adalah haiwan holozoik dan membiak secara aseksual. Sesetengah order mempunyai selaput luar atau cangkerang. alga. Pembiakan seksual dengan cara percantuman gamet atau konjugasi. Haiwan ini hidup bebas. Foraminifera. Haiwan dalam filum ini mempunyai kedua-dua jenis pembiakan. parasit. komensalisme atau bersimbiosis. Misalnya: Amoeba proteus. Jenis pemakanan Huraian Holozoik Memakan organisma kecil seperti bakteria. Lazimnya Protozoa dibahagikan kepada empat kelas iaitu kelas-kelas Sarcodina.

Pseudopodium keras dan menjalar keluar. Contoh haiwan dalam order ini ialah Globigerina. Haiwan bagi empat kelas dalam filum Protozoa. Spora-sporanya selalu diselaputi oleh lapisan silika. tidak sampai ke bahagian endoplasma. Ektoplasma Actinosphaerium banyak mempunyai vakuol mengecut kecil dan besar.5). Haiwanhaiwan dalam filum ini hanya mempunyai endoplasma.Biodiversiti dan Adaptasi |7 A B C D Rajah 12. Contoh haiwan dalam order ini ialah Euglypha. Sarcodina (A). Globigerina merupakan Protozoa yang penting daripada segi ekonomi. Order Filosa mempunyai pseudopodium tajam. Aksonem berakhir di ektoplasma. Pseudopodium keluar daripada lubang-lubang tersebut. Badannya diselaputi oleh cangkerang yang berlubang-lubang dan terbina daripada kalium (Rajah 12. Pseudopodiumnya halus dan beradial simetri. Contoh haiwan dalam order ini ialah Acanthometra. Filamen-filamen alga yang berwarna hijau sering terdapat pada bahagian endoplasmanya. Order Radiolaria mempunyai cangkerang dan rangka silika (Rajah 12. Merupakan haiwan tanpa rangka tetapi mempunyai spikul. Pseudopodiumnya seperti benang. tenggelam ke dasar laut dan membina satu timbunan bahan kapur yang boleh digali untuk pelbagai kegunaan. Actinosphaerium membiak dengan cara belahan berganda dan pembentukan spora. Genus Actinosphaerium dari subkelas Actinopoda sering dijumpai di kolam dan telaga air tawar. Merupakan haiwan marin. Order Heliozoa menghuni persekitaran air tawar. Contoh haiwan dalam order ini ialah Actinophrys. Protoplasmanya boleh dibezakan antara ektoplasma dan endoplasma. Struktur filiform disebut filopodium. Globigerina yang telah mati.4. Order Foraminifera mempunyai cangkerang yang dibina daripada kalsium karbonat (CaCO3). .5). Ia mempunyai banyak nukleus. Mastigophora (B). Merupakan order yang hidup di air laut / marin. Haiwan ini kecil dan sebesar kira-kira 1 mm. Sporozoa (C) dan Ciliophora (D). Globigerina merupakan Foraminifera yang selalu dijumpai di laut.

Bahan makanan disimpan dalam bentuk jasad paramilum. Lamblia tidak memberi apa-apa kesan terhadap perumahnya. Selalunya G. Euglena bergerak dengan menggunakan flagelum dan otot mionem. Biasa hidup bebas atau parasit. Giardia lamblia adalah spesies daripada order Diplomonadida. Haiwan-haiwan dalam kelas ini dibahagikan kepada dua subkelas iaitu Phytomastigophora dan Zoomastigophora. Subkelas ini mempunyai bahan simpanan dalam bentuk karbohidrat dan minyak. Contoh haiwan dalam subkelas ini ialah Trypanosom. Haiwan-haiwan dalam subkelas ini tidak mempunyai bahan simpanan karbohidrat (selain glikogen) atau minyak. Euglena mempunyai ‘stigma’ (bintik merah) yang peka kepada cahaya di bahagian antenanya. Trichomonas. Kelas Sporozoa Haiwan dalam kelas ini merupakan endoparasit. Trofozoitnya mempunyai empat pasang flagelum yang panjang dan kesemuanya berasal daripada sistem aksonem yang kompleks yang dihubungkan dengan sepasang bleferoplas. Ia membiak dengan belahan membujur. Mempunyai dua subkelas iaitu Telosporidea dan Neosporidea. Mereka hidup sendirian atau berkoloni. Sistanya berbentuk bujur dan yang matang mempunyai empat nukleus. Kadangkala ia mengganggu kelancaran melalui sista yang terdapat dalam tinja. Ia merupakan flagelat yang mempunyai klorofil. Kelas ini mengandungi beberapa parasit manusia dan haiwan vertebrata yang penting. Giardia dan Chilomastix. bentuk badan yang khusus dan flagelum untuk bergerak. Subkelas Phytomastigophora selalunya mempunyai kromoplas (plastid). viridis. Euglena adalah genus daripada order Euglenoidea yang banyak dijumpai di kolam-kolam air tawar (Rajah 12. Spesies yang sering dijumpai di Malaysia ialah E. Haiwan ini hidup bebas atau parasit.5). Sesetengah haiwan ini mempunyai cangkerang.5). Coccidiosis dan malaria termasuk dalam kumpulan ini.Biodiversiti dan Adaptasi |8 Kelas Mastigophora (Flagelat) Mastigophora merupakan kumpulan Protozoa yang paling primitif. Beberapa daripada haiwan dalam kelas ini mempunyai kromatoplas. Beberapa organisma dalam kelas ini menjadi parasit manusia yang penting. Haiwan dalam kelas ini tidak mempunyai organel pergerakan (tanpa pseudopodium atau flagelum). Haiwan-haiwannya selalu mempunyai lebih daripada dua flagelum. . Malaria disebabkan oleh Sporozoa genus Plasmodium. Spesies ini hanya dijumpai di usus kecil sahaja (Rajah 12. Haiwan-haiwan dalam kelas ini mempunyai pelikel. Coccidia merupakan beberapa parasit haiwan ternakan manusia. Kebiasaannya mempunyai dua flagelum. Subkelas Zoomastigophora tidak mempunyai plastid. Contoh haiwan dalam subkelas ini ialah Euglena dan Volvox. Mempunyai kitar hidup ringkas atau kompleks.

Sporanya kompleks. Parasit usus atau hemosel haiwan iaitu dalam Arthropoda atau Annelida. vektor utama parasit malaria ialah A. Kumpulan ini menunjukkan organel-organel yang istimewa yang tiada pada kumpulan Protozoa lain. Disebabkan Monocystis hidup sebagai parasit. A. Kitar hidup Plasmodium boleh dibahagikan kepada tiga fasa iaitu: a. Perkembangan tanpa seks atau skizogoni dalam sel-sel hati. falciparum. Dilengkapi dengan makronukleus dan mikronukleus. Contoh haiwan dalam subkelas ini ialah Nosema. vivax. Order Coccidia adalah trofozoit intrasel. sitofarinks dan liang dubur. Kelas Ciliophora Kumpulan ini merupakan kumpulan yang paling besar daripada segi saiz bagi Filum Protozoa. Contoh haiwan dalam order ini ialah Monocystis dan Gregarina. Di Malaysia. Order Gregarinidea mempunyai trofozoit di luar sel. ia tidak mempunyai organel seperti Protozoa yang hidup bebas. Terdapat beberapa spesies yang mempunyai tentakel. fasa praeritrosit. Gamet betinanya adalah hologamet. Sporanya ringkas dan selalunya mengandungi beberapa sporozoit. . Eimeria dan Toxoplasma. c. Parasit malaria memerlukan dua perumah iaitu nyamuk dan manusia untuk meneruskan kitar hidupnya. Terdapat dua subkelas iaitu Holotricha dan Spirotricha. sundaicus dan A. balabacensis.Biodiversiti dan Adaptasi |9 Subkelas Telosporidea merupakan trofozoit yang mempunyai satu nukleus. Peringkat ini akhirnya akan menghasilkan sporozoit yang boleh menjangkiti manusia. Genus Plasmodium merupakan parasit Protozoa yang amat penting di dunia kerana menyebabkan penyakit demam malaria. P. Monocystis makan dengan cara saprozoik. Parasit edarkan oleh nyamuk genus Anopheles. Gamet betina ialah merogamet. Dua order penting ialah order Coccidia dan Gregarinidea. Contoh haiwan dalam order ini ialah Plasmodium. P. ovale. Perkembangan seks atau sporogoni dalam nyamuk Anopheles betina. Terdapat empat spesies Plasmodium yang menjangkiti manusia iaitu P. fasa eritrosit. Paramesium misalnya. Subkelas Neosporida mempunyai trofozoit banyak nukleus. Trofozoit berbentuk pipih dan menajam di kedua-dua hujungnya. Perkembangan tanpa seks dalam sel darah merah. mempunyai alur mulut. malariae dan P. macculatus. Haiwan-haiwan dalam kelas ini mempunyai silium untuk pergerakan dan badannya diselaputi oleh pelikel. Biasanya haiwan ini merupakan parasit darah atau usus. Monocystis bergerak dengan menggunakan otot mionem. Monocystis hidup sebagai parasit dalam vesikul seminal cacing tanah. Trofozoit merembeskan enzim proteolitik yang boleh menghancurkan tisu perumah. b. cairan ini kemudian diserap oleh bahagian permukaan badan Monocystis.

Ia hidup dengan memakan sel-sel mukus kolon dan juga bakteria yang berada di lumen usus besar. disebut kaudal siri. dorsal. Selain silium. sista akan membiak di kolon dan kitar hidup bermula semula. Balantidium dari order Trichostomatidia merupakan Protozoa yang selalunya merupakan parasit usus babi dan monyet dan kadangkala terdapat dalam usus manusia. Terdapat mikronukleus dan makronukleus.5. ia mempunyai mulut yang disebut sitostom. coli selalunya terdapat di bahagian sekum kolon. Selalunya ada sitofarinks dan sitostom. Ia berbentuk bujur dan mempunyai silium. Badan Paramecium diselaputi oleh satu lapis pelikel yang tebal dan mempunyai ruas yang berbentuk heksagon. Giardia (D) dan Paramecium (E). Cuba anda uji kefahaman anda dengan menjawab soalan-soalan berikut:  Dapatkah anda sebutkan ciri-ciri haiwan Protozoa?  Bezakan haiwan dalam kelas Sarcodina dan kelas Ciliophora?  Bolehkah anda nyatakan kepentingan ekonomi filum Protozoa? . Trofozoitnya berukuran kira-kira 50-100 µm panjang dan 40-70 µm lebar. Pemakanan secara holozoik. Paramecium melakukan pembiakan seks dengan cara proses konjugasi. Ia mempunyai bentuk yang khusus. B. coli merupakan parasit Protozoa yang paling besar yang melanda manusia. Radiolaria (B). B. Tiap-tiap ruang heksagon ini mempunyai silium. sista dibentuk dan kemudian diedarkan keluar melalui tinja. sitofag dan mikronukleus serta makronukleus. serta membantu untuk menangkap mangsanya bagi dimakan. Trikosis juga terdapat di pelikal. oral dan aboral. Paramecium juga mempunyai struktur seperti sitofarinks. ada posterior. Contoh haiwan dalam subkelas ini ialah Paramecium (Rajah 12.5). Contoh haiwan dalam subkelas ini ialah Balantidium. Organisma ini boleh menyebabkan ulser kolon.B i o d i v e r s i t i d a n A d a p t a s i | 10 Subkelas Holotricha mempunyai saiz silium yang serupa. ia adalah organ pertahanan dan serangan. Subkelas Spirotricha mempunyai saiz silium yang berbeza. Mempunyai sitofarinks dan sitostom. ia berbeza sedikit. Kepelbagaian haiwan protozoa. A B C D E Rajah 12. Globigerina (A). sitostom. Paramecium mempunyai bentuk seperti selipar dan selalu dijumpai menghuni di kolam atau telaga yang mengandungi daun-daun yang sedang mengalami proses pereputan. Di bahagian anterior. Pada takat tertentu. ventral. Apabila termakan. Euglena (C). anterior. Silium ini mempunyai saiz yang serupa melainkan di bahagian kaudal.

kecuali famili Spongillidae yang terdapat di air tawar. 6. 5. bahan-bahan organik yang ada bersama-sama air turut serta masuk ke tubuh sepan melalui sistem aliran air ini. Tidak mempunyai saluran pencernaan. Tubuh seperti kantung berliang-liang dengan rangka yang terdiri daripada spikul kalsium karbonat atau spongin. Dinding selnya terdiri daripada tiga lapis: a. . b. Berkeupayaan untuk regenerasi. Pengetahuan mengenai proses ini akan membolehkan kita memahami pelbagai penyakit tisu perantara dan masalah pencedungan tisu. Bahan-bahan ini merupakan sumber makanan bagi sepan. Filum ini mempunyai ciri-ciri berikut: 1. P Sepan adalah organisma yang sesil. Oleh itu. akuatik dan kebanyakannya terdapat di laut. Partikel-partikel kecil. marin. Haiwan dalam filum ini biasanya dikenali sebagai sepan. Sepan tidak mempunyai saluran pencernaan. Haiwan Parazoa yang mempunyai organisasi di peringkat sel. Porifera merupakan haiwan Parazoa yang mempunyai organisasi di peringkat sel sahaja.B i o d i v e r s i t i d a n A d a p t a s i | 11 A Bina peta minda yang mengandungi filum. Sepan merupakan kumpulan haiwan invertebrata yang amat berguna kepada manusia. Apakah yang terdapat pada haiwan dalam filum Porifera? orifera menurut bahasa Greek bermakna mengandungi lubang kecil (Porus = lubang kecil. ferre = mengandungi). Bahagian tengah bergelatin dan mengandungi sel berbentuk ameba. Proses regenerasi sangat ‘istimewa’ kepada sepan kini menjadi satu bidang penyelidikan utama yang sedang giat dijalankan sekarang. order dan contoh genus bagi filum Protozoa. ini mengasingkannya daripada Metazoa yang lain. 3. Bahagian luar mengandungi sel-sel epidermis. Sepan boleh dibelah dua dan tiap-tiap sebelah berupaya untuk menjadi seekor sepan. sepan mempunyai rangka yang terbina daripada spikul-spikul dan silika atau kalsium karbonat (CaCO3) atau spongin. subkelas. Sistem pemakanan sebegini memerlukan tubuh yang tegak dan tegang. sistem saraf atau sistem peredaran darah. kelas. Tubuhnya merupakan sebuah kantung yang berliang-liang. kecuali suatu famili (Spongillidae) yang terdapat di dalam air tawar. sistem saraf atau sistem peredaran darah. Seni binaan rangka ini serta bahan-bahan kimianya merupakan asas penting untuk pengelasan haiwan ini. 2. Air masuk melalui liang-liang ini dan mengalir ke seluruh tubuh dan akhirnya dialirkan keluar melalui oskulum. Sepan merupakan haiwan invertebrata multisel yang sel-selnya tidak membentuk sebarang pengkhususan. Sepan mandi yang mengandungi rangka spongin telah pun diniagakan sejak zaman-berzaman. 4. Sepan terkenal kerana keupayaannya untuk meregenerasi anggota yang hilang. Akuatik.

disebut sel kolar atau koanosit. Melalui aliran air inilah zat-zat makanan. biasanya terletak di atas batu karang. 7. Dibahagikan kepada tiga kelas mengikut jenis bahan kimia rangkanya iaitu kelas Calcarea. Tiga seni binaan aliran air sepan dikenal pasti iaitu askon. Semasa perkembangan (peringkat amfiblastula). Tidak larut dalam asid hidroklorik. Tiga kelas Porifera kelas Calcarea. Flagelum yang terdapat pada koanosit mengalirkan air melalui liang dan saluran yang tertentu. Bahagian dalam mengandungi sel berflagelum yang mempunyai kolar. A B C Rajah 12.6. Proses ini merupakan pembalikan lapisan sel dari luar ke dalam – satu kejadian yang tidak wujud pada haiwan-haiwan lain. Larut dalam asid hidroklorik. Heksaktinellida dan Demonspongiae (Rajah 12. Jenis spikul yang terdapat dalam kelas ini ialah monakson dan tetrakson. Koanositnya besar serta ruang flagelumnya selalu memanjang. sepan dewasa. 8. sinkon dan leukon. Contoh genus dalam kelas ini adalah Leucosolinia. Kelas Calcarea Mempunyai spikul berkapur (calcareous) terdiri daripada kalsium karbonat. bahan kumuh serta gamet dibawa masuk dan keluar daripada tubuh.B i o d i v e r s i t i d a n A d a p t a s i | 12 c. Koanositnya lebih . Perkembangan sepan dalam kelas Calcarea terdiri daripada ovum. ampiblastula (berenangrenang). Heksaktinellida dan Demonspongiae. Porifera selalunya bertabiat sesil. alga dan substrat-substrat lain di laut. ampiblastula mengalami proses “menular ke dalam” dan sel-sel masuk ke dalam. Grantia dan Sycon. sel flagelat yang terdapat di luar masuk ke dalam dan membentuk koanosit. Jenis spikul yang terdapat dalam kelas ini ialah tetrakson atau heksaktin.6). Kelas Heksaktinellida Spikul bagi haiwan dalam kelas ini terdiri daripada silika.

. ektoderma dan endoderma yang dipisahkan oleh satu lapisan nipis disebut ‘mesoglea’.B i o d i v e r s i t i d a n A d a p t a s i | 13 kecil serta ruang flagelum berbentuk oval. Contoh genus dalam kelas ini adalah Pachymatisma (spikul bersilika dan bercabang empat. Diplobastik. Filum ini merupakan kumpulan haiwan yang pertama selepas Protozoa yang menunjukkan ciriciri pembahagian kerja. Antara haiwan yang tergolong dalam filum ini termasuklah Hydra. buran (sea anemones) dan karang. Selalunya mempunyai spongin (sejenis protein seakan-akan keratin dan kolagen). Simetri jejari dan marin. enteron = usus). Cuba anda uji kefahaman anda dengan menjawab soalan-soalan berikut:  Apakah ciri-ciri yang terdapat dalam haiwan dari filum Porifera?  Bagaimana haiwan dalam filum ini makan?  Bolehkah anda terangkan cara sepan membiak? B Bina peta minda yang mengandungi filum. satu cabang) dan Euspongia (tanpa spikul tetapi mempunyai serabut-serabut spongin). 2. Epidermis luar mempunyai sel saraf. Endoderma juga mempunyai sel turus yang menjalankan dua peranan iaitu proses pencernaan dan pergerakan (pengecutan). ada ektoderma dan endoderma yang dipisahkan oleh mesoglea. Spongilla dan Cliona (spikul bersilika dan monakson. Contoh genus dalam kelas ini adalah Euplectella dan Hyalonema. tetrakson). Ruang flagelum selalunya berbentuk sfera. Filum ini juga disebut Cnidaria yang merangkumi pelbagai organisma akuatik terdapat di air tawar dan di laut. Bagaimana haiwan dalam filum Coelenterata berbeza dengan haiwan lain? F ilum Coelenterata menurut bahasa Greek bermakna mengandungi rongga usus (Keilos = rongga. obor-obor. kelenjar dan suatu sel khusus yang boleh mengeluarkan nematosis. Ciri-ciri filum Coelenterata adalah seperti berikut: 1. kelas dan contoh genus bagi filum Porifera. Ini jelas menunjukkan satu sel menjalankan dua fungsi. Tubuhnya mengandungi dua lapisan. Koanositnya kecil serta hanya berada di ruang flagelum sahaja. Kelas Demonspongiae Spikul bagi haiwan dalam kelas ini terdiri daripada silika yang tidak lebih daripada enam cabang.

Selalunya mempunyai lapisan luar disebut perisak yang menyelaputi senosak. Medusa sekiranya ada berbentuk loceng. Haiwan kelas ini dibahagikan kepada empat order iaitu Hidroidea. Kecil.6. Gonad terletak di manubrium atau pada aluran-aluran radial. Filum ini dibahagikan kepada tiga kelas iaitu Hidrozoa. Kelas Hidrozoa Ciri-ciri haiwan kelas ini ialah: 1. 3. 2. 4. bentuk membiak. Hidrokoralina dan Sifonofora. Medusa – mengapung. Contoh haiwan seperti Hydra dan Obelia.B i o d i v e r s i t i d a n A d a p t a s i | 14 3. 7. 3. Ia tidak melalui rongga gastrovaskular. 3. Beberapa spesies daripadanya mempunyai kitar hidup dengan selangan generasi. 2. . 2. Hidrozoa (A). Hidup bersendirian atau berkoloni. Skifozoa (B) dan Anthozoa (C). 5. Medusa berkembang menjadi telur. b.6) A B C Rajah 12. Takilina. Polip – sesil (menetap). Larvanya disebut planula. Order Hidroidea 1. Berlainan daripada Skifozoa dan Anthozoa. Haiwan dalam filum Coelenterata. Order Takilina 1. Pembiakan dengan penunasan atau dengan gamet. Mempunyai tentakel dengan nematosis. 6. a. 5. Mempunyai kedua-dua bentuk tubuh iaitu polip dan medusa dalam kitar hidupnya. ada dua jenis bentuk tubuh (zooid). Tidak mempunyai perisak. Beberapa spesies daripadanya menunjukkan polimorfisme. bersendirian atau berkoloni. Tentakel menjadi organ deria. Medusa selalunya besar manakala polip kecil. Mempunyai enteron – berupa kantung – ada mulut tetapi tiada dubur. 4. Skifozoa dan Anthozoa (Rajah 12. gamet Hidrozoa berkembang dalam epidermis dan keluar terus daripada tubuh.

Cabomedusae (Charybdeida). Nektofor: Berbentuk medusa. Dibahagikan kepada lima order iaitu Lucernariida (Stauromedusa). 2. 4. 3. Kelas Skifozoa Mempunyai ciri-ciri berikut: 1. Contoh haiwan seperti Liriope scutigena dan Cunoctantha. Coronatae (Peromedusa). 4. 6. Contoh haiwan seperti Physalia dan Velella. Tentakel antara jejari. 2. Mempunyai pepayung macam pasu. Pelagik. boleh berenang. 2. Medusa mempunyai struktur sama seperti yang terdapat pada Hidrozoa. Gonozoid: Bentuk medusa – mengeluarkan telur dan sperma. 3. Tiada selangan generasi. Tidak mempunyai ropalium. Mempunyai rangka kalsium karbonat. Tentakel terletak pada sudut perradial dan antara jejari. Tidak mempunyai velum. 3. Tiada rangka. . Selalunya melekat ke substratum. d. Mempunyai pneumatofor yang mengandungi gas supaya terapung. c. polip kecil atau tidak ada sama sekali. Dua jenis polip: gastrozoid (makan) dan daktilozoid (untuk menangkap mangsa). Rhizostomae dan Semaeotomeae. Order Sifonofora 1. Gastrozoid: Bentuk hidra – mempunyai mulut untuk makan. Contoh haiwan seperti Lucernaria dan Haliclystus. 3. Hanya bentuk medusa. Hidup bebas dan bersendirian. 5. 5. Order Hidrokoralina 1. Order Lucernariida (Stauromedusa) 1. merupakan perisai untuk koloni. keduaduanya keluar daripada liang-liang di rangka. Daktilozoid: Bentuk hidra tetapi tiada mulut. e. berkoloni dan polimorfik. Koloni boleh mengandungi individu berikut: a. Ada nematosis untuk menangkap mangsa. 4. Tiada selangan generasi. Contoh haiwan seperti Millepora. mempunyai empat perradial tentakulosis. 2. 2. Selalunya berkoloni. Hidrofilum: Berbentuk macam daun. b. Mempunyai tentakel yang panjang. Mempunyai empat perradial ropalium. 4. Order Cabomedusae (Charybdeida) 1. berupaya menggerakkan koloni.B i o d i v e r s i t i d a n A d a p t a s i | 15 4. 5.

4. 2.B i o d i v e r s i t i d a n A d a p t a s i | 16 3. Gonad berasal daripada endoderma. 2. Selalunya mempunyai lapan ropalium. 5. Order Rhizostomeae 1. Pepayung macam cawan. 4. 3. 5. 5. 3. 2. Mempunyai empat atau lebih perradial dan empat atau lebih antara jejari ropalium. Mulut mempunyai empat tangan oral yang mempunyai penghisap. 4. 6. Mempunyai tentakel yang lompang dan bilangannya dalam gandaan enam. Kitar hidup. Order Coronatae (Peromedusa) 1. medusa bersilang seli dengan skifistoma. 6. 4. Hidup bersendirian atau berkoloni. 2. Tentakel perradial dan adradial. 4. Tiada selangan generasi. Mulut dikelilingi oleh empat ‘tangan’ oral. Kelas Anthozoa Terdiri daripada Coelenterata yang mempunyai ciri-ciri berikut: 1. Contoh haiwan seperti Periphylla dan Pericolpa. 5. Mempunyai lapan ropalium. Contoh haiwan seperti Charybdea. Mengandungi order-order berikut: . Badan macam cakera. Enteron dibahagi-bahagikan kepada septum menegak. Contoh haiwan seperti Rhizostoma. 3. Order Semaeotomeae 1. Tiada selangan generasi. 3. Contoh haiwan seperti Aurelia dan Cyanea. 4. Subkelas Zoantharia (Hexacorallia) 1. Pepayung berbentuk corong. 5. Ada yang ada rangka atau tiada. Tidak mempunyai tentakel. Badan berbentuk piring atau hemisfera. 6. Tiada selangan generasi. Kebanyakan Skifozoa termasuk dalam order ini. Dibahagikan kepada dua subkelas iaitu Zoantharia (Hexacorallia) dan Alcyonaria (Oktokarang). Stomodeum mempunyai dua sifonoglif. 3. Sama ada berangka atau tidak. Hanya berbentuk polip. Mempunyai empat antara jejari ropalium. tiada bentuk medusa. Hidup bersendirian atau berkoloni. 2.

4. 4. Contoh haiwan seperti Porites dan Fungia. Kebanyakan polip karang ini mempunyai warna seperti merah jambu. Dalam bentuk polip. Terdapat pada sisi (marginal) dan oral. 3. Contoh haiwan Cerianthus. Dua jenis tentakel. Badan penuh dengan rangka kalsium karbonat yang dibina oleh sel-sel epidermis. hijau dan ungu. 5. Sifonoglif kecil. Selalunya hanya terdapat satu sifonoglif. Mempunyai satu sifonoglif. Subkelas Alcyonaria (Oktokarang) Mempunyai ciri-ciri berikut: 1. . 3.B i o d i v e r s i t i d a n A d a p t a s i | 17 Order Actinaria 1. Gorgonacea dan Pennatulacea. Tiada rangka. Heliophora dan Tubipora. Corallium. 5. Mempunyai tentakel yang banyak. Order Ceriantharia 1. karang biru dan karang paip organ. Kebanyakan karang berkumpul dalam order ini. Order Alcyonacea (Alcyonaria) mempunyai rangka yang terbina daripada kalsium karbonat dan koloni selalunya besar dan tersebar luas. 2. Selalunya dijumpai pada kedalaman kira-kira 25 – 250 meter. 2. Order Antipatharia 1. 6. Order Madreporaria (Sclerectinia) 1. Semua hidup berkoloni. Hidup bersendirian. 2. 2. 5. Tentakel tidak banyak (6-23 jumlahnya). Terdiri daripada karang lembut. Mempunyai lapan tentakel yang berbentuk pinat dan lapan septum. Mempunyai dua sifonoglif. 3. Anemonia dan Metridium. Rangka berkitin. 3. merah. Hidup berkoloni. Contoh haiwan seperti Antipathes dan Cirripathes. Contoh haiwan ialah Alcyonium. Hidup bersendirian dan terbenam dalam pasir. 4. Berkoloni dan berbentuk macam pokok. 3. 2. Terbahagi kepada tiga order iaitu Alcyonecea. kuning. 4. memberikan wajah yang cantik dan berwarna-warni. Tentakel banyak. Contoh haiwan seperti Adamsia.

Tuliskan ciri-ciri yang terdapat padanya yang menyebabkan anda mengkategorikannya sebagai filum tersebut. order dan contoh genus bagi filum Coelenterata. Alcyonaria yang membentuk koloni yang serupa dan bilateral. Hidup berkoloni dan berbentuk seakan-akan sepohon pokok. di dalam Unit Pelajaran 10 ini anda telah didedahkan kepada cara pengelasan dan penamaan haiwan. Order Pennatulacea (Sea Pens) 1. 2. Mempunyai rangka kalsium karbonat yang dihasilkan oleh sel-sel ektoderma. Selamat berjaya! . 2. 3. Contoh haiwan seperti Gorgonia dan Eunicella. anda juga telah mengetahui tentang ciri-ciri haiwan Coelenterata.B i o d i v e r s i t i d a n A d a p t a s i | 18 Order Gorgonacea 1. Cuba anda uji kefahaman anda dengan menjawab soalan-soalan berikut:  Apakah berbezaan ciri haiwan dari filum Porifera berbanding haiwan filum Coelenterata?  Apakah contoh haiwan dari Kelas Skifozoa?  Apa yang berlaku kepada filum ini sekiranya bongkah ais cair? C Bina peta minda yang mengandungi filum. Selain itu anda juga mengetahui tentang haiwan-haiwan yang terdapat dalam filum Protozoa dan Porifera. Bagaimanakah ciri-ciri yang terdapat pada cacing dan sotong? Ciri-ciri ini akan anda pelajari dalam unit-unit seterusnya. Contoh haiwan seperti Pennatula (sea pens). Akhir sekali. Renilla dan Veretillum. _____________________________________________________________________________ _____________________________________________________________________________ _____________________________________________________________________________ Baiklah. kelas. Polip tidak dimorfik. 3. Rangka daripada kalsium karbonat. 4. Pilih satu haiwan invertebrata dan cuba anda kenalpasti filumnya.

2. Kekunci pengelasan berfungsi untuk mengelaskan haiwan berdasarkan ciri yang dimiliki. Heksaktinellida dan Demonspongiae. Bidang zoologi merupakan satu bidang kajian yang berkaitan tentang haiwan. 4. Protozoa merupakan organisma satu sel yang unik dan berupaya menjalani proses hidup yang kompleks. Sistem penamaan haiwan dipanggil sistem binomial. Porifera merupakan haiwan yang mempunyai organisasi di peringkat sel sahaja. nama pertama ialah nama genus dan nama kedua adalah nama spesies. Porifera terbahagi kepada tiga kelas mengikut jenis bahan kimia rangkanya iaitu kelas Calcarea. 5.B i o d i v e r s i t i d a n A d a p t a s i | 19 RINGKASAN 1. Sporozoa dan Ciliophora. Biasanya dikenali sebagai sepan. obor-obor. Antara haiwan yang tergolong dalam filum ini termasuklah Hydra. 3. 8. 9. Sains pengelasan ialah satu sistem bagi mengenali haiwan-haiwan yang sangat banyak. Filum Coelenterata juga disebut Cnidaria yang merangkumi pelbagai organisma akuatik terdapat di air tawar dan di laut. 6. . Protozoa dibahagikan kepada empat kelas iaitu kelas-kelas Sarcodina. buran (sea anemones) dan karang. Mastigophora. 7.

B i o d i v e r s i t i d a n A d a p t a s i | 20 PETA KONSEP DAN JAWAPAN Isikan tempat kosong dengan istilah atau frasa yang sesuai bagi melengkapkan Peta Konsep di bawah. A Phytomastigophora (Volvox) Mastigophora Zoomastigophora (Euglena) Lobosa Rhizopoda Sarcodina Foraminifera (Globigerina) Helioza (Actinophyrys) Filosa (Euglypha) Protozoa Actinopoda Radiolaria (Acanthometra) Coccidia (Plasmodium.Toxoplasma) Telosporodia Sporozoa Gregarinidea (Monocystis) Neosporida (Nosema) Holotricha (Paramecium) Ciliata Spirotricha (Balantidium) B Calcarea (Grantia) Hexactinellida (Euplectella) Porifera Tetractinellidea (Pachymatisma) Demonspongiae Monaxonida (Spongilla. Cliona) Keratosa (Euspongia) .

Tubipora) Gorgonacea (Gorgonia) Pennatulacea (Pennatula) . Obelia) Tachylinae (Liriope. Heliophora. Metridium) Antiptharia (Antipathes. Cirripathes) Madreporaria (Porites. Fungia) Anthozoa Ceriantharia (Cerianthus) Alcyonacea (Acyonium. Polycolpa) Hydrozoa Hydrocorallina (Millepora) Siphonophora (Physalia) Lucernariida (Stauromedusae) (Lucernaria) Cubomedusae (Charybdeida) (Charybdea) Coelenterata Scyphozoa Coronatae (Peromedusae) (Periphylla) Semaeostomeae (Aurelia) Rhizostomeae (Rhizostoma) Actinaria (Adamsia.B i o d i v e r s i t i d a n A d a p t a s i | 21 C Hydroidae (Hydra.

30. Protozoa 10. binomial 5. 2. 32. Senaraikan ciri-ciri haiwan dalam filum Protozoa dan sebutkan order-order yang terdapat dalam filum ini. Sebutkan contoh-contoh haiwan dalam filum Porifera. 4. 27. . 33. 36.B i o d i v e r s i t i d a n A d a p t a s i | 22 KATA KUNCI 1. cangkerang 18. zoologi 2. konjugasi 15. vakuol 17. simetri 12. 3. Apakah ciri-cirinya? 5.. 22. 21. 25. koloni 13. pengelasan 3. mikroskopik 11. 35. Adakah haiwan-haiwan dalam filum Coelenterata berbeza. 31. genus 6. 29. 26. Terangkan keperluan pengelasan haiwan dilaksanakan. filum 9. 28. spesies 7. 34. 23. Bincangkan. 20. kekunci 8. invertebrata 4. spikul aksonem Porifera sepan oskulum silika regenerasi spongin koanosit Coelenterata obor-obor mesoglea diploblastik nematosis planula medusa polip polimorfik PENILAIAN KENDIRI 1. pelikel 16. pseudopodium 14. Pilih satu haiwan invertebrata dan terangkan bagaimana pengelasan dibuat berdasarkan kekunci pengelasan. holozoik 19. 24.

com/Globigerina http://www. B.deviantart. (2006). T.vccs. G. and Starr.com/3D_Models/Biology/Protozoa/Giardia.miami. Starr. (2010). Johnson. A. Invertebrata: Panduan Berilustrasi.uk/nature-online/earth/oceans/deep-ocean-life/sea-floor-life/index.htm http://tolweb. Kuala Lumpur: Dewan Bahasa dan Pustaka. The Living World. B (2009).com/tagged/hydrozoa http://sumbataje.com/flashcards/tableview.ac.wordpress. Biology Understanding Life.3dscience. Evers. Inc. C. & Audersirk. & Alters.tumblr..B i o d i v e r s i t i d a n A d a p t a s i | 23 RUJUKAN Arbain Kadri (1990).bio.edu/dana/dox/sponges.html http://www.bio. S. (2007).palaeos. L.php?searchtype=4&taxa=1 http://www. New York: McGraw Hill Higher Education.com/2010/01/haiwan-pelik-feverat..php?title=zoology-lab-practical-1 http://water.me...html http://trilobiteglassworks. G. Audesirk.org/newresults.) Singapore: Thompson/Brooks/Cole Sumber foto: http://mdmedicine.uottawa.com/art/Euglena-Fused-Glass-Brooch-1-309579138 http://www.proprofs.cfm?File_name=HELI003P&File_type=GI http://www.com/2011/04/22/protozoa-basic-facts/ http://biodidac. Biology Life on Earth: Prentice Hall.ca/Thumbnails/showimage.php http://www.zeably.blogspot.spongeguide.nhm. Basic concepts in biology (6th Ed.edu/courses/env108/lesson2_3.org/Anthozoa . Alters.html http://www. USA: John Wiley and Sons.org/Calcarea/20433 http://www.

You're Reading a Free Preview

Download
scribd
/*********** DO NOT ALTER ANYTHING BELOW THIS LINE ! ************/ var s_code=s.t();if(s_code)document.write(s_code)//-->