TAJUK 4 SISTEM SAPAAN

SINOPSIS Tajuk 4 menjelaskan sistem sapaan bahasa Melayu kepada pelajar iaitu kata panggilan dalam keluarga dan kata panggilan dalam masyarakat serta panggilan hormat dalam majlis rasmi. 

HASIL PEMBELAJARAN Pada akhir tajuk ini, anda seharusnya dapat: 1. 2. 3. menjelaskan sistem sapaan dalam masyarakat Melayu; menyatakan kata panggilan dalam keluarga dan masyarakat; memberi contoh panggilan hormat dalam majlis rasmi.

KERANGKA TAJUK-TAJUK

SISTEM SAPAAN

KATA PANGGILAN DALAM KELUARGA

KATA PANGGILAN DALAM MASYARAKAT

PROTOKOL PANGGILAN DALAM MAJLIS RASMI

Bahasa Melayu mempunyai sistem sapaan dan rujukan mengikut situasi dan konteks yang sesuai. keluarga suku/ perut dan keluarga turun-temurun. Kesimpulannya. Kesalahan penggunaan kata sapaan ini boleh menimbulkan hubungan yang tidak harmoni di antara penutur dan pendengar. Kata sapaan ini juga berfungsi untuk memperlihatkan kesopanan seseorang dalam menggunakan bahasa tersebut. bahasa sapaan mengambil alih bentuk kata ganti diri untuk memuliakan seseorang yang dilawan bercakap. i. Keluarga Sedarah Keluarga sedarah ialah keluarga yang terdiri daripada saudara-saudara sedarah dalam beberapa generasi. Masyarakat menggunakan perbendaharaan kata serta ungkapan yang dikatakan bahasa sapaan dengan betul dan sesuai mengikut konteks semasa berkomunikasi. Kata Ganti Diri dan Sapaan dalam Keluarga Penggunaan nama-nama panggilan kekeluargaan dan bahasa sapaan mencerminkan kedudukan seseorang itu dalam susunan kekeluargaan serta kedudukannya dalam masyarakat amnya. Ada ketikanya. Ini disebabkan kata-kata ini membawa implikasi yang berbeza apabila digunakan dalam situasi yang berlainan. Situasi formal dan tidak formal mempunyai system sapaannya tersendiri dan setiap penutur tidak sewajarnya mencampuradukkan penggunaan kata-kata tersebut sesuka hati. Penggunaan perbendaharaan kata yang salah. Penggunaannya juga mesti sesuai dengan struktur masyarakatnya. KANDUNGAN ISI a. b. Keluarga asas . boleh mengakibatkan terjadinya salah faham. Bahasa Sapaan Apakah maksud bahasa sapaan ? Dalam komunikasi seharian . seseorang itu akan menggunakan perbendaharaan kata tertentu dan berbeza-beza semasa berkomunikasi dengan orang lain. Hal ini jelas menunjukkan bahawa masyarakat Melayu adalah bersopan-santun atau berbudi bahasa. Kata ganti diri dalam sesebuah keluarga sedarah ditentukan melalui pertalian darah keluarga asas. Bahasa sapaan itu pula berkait rapat dengan kata ganti nama diri. pertengkaran ataupun menjatuhkan air muka kawan yang dilawan bercakap. sama ada disengajakan ataupun tidak.

Kak Andak Bang Teh. Kata ganti diri atau bahasa sapaan bagi ahli- . wan Ketua keluarga perempuan PANGGILAN Long Ngah Lang Uda Andak Teh Busu KEDUDUKAN DALAM KELUARGA Anak sulung / anak pertama Anak kedua Anak ketiga Anak keempat Anak kelima Anak keenam Anak Bongsu / anak terakhir CARA MENYEBUT Bang Long. Kak Lang Bang Uda. encik. Kak Uda Bang Andak. Kak Ngah Bang Lang. ayah. Kak Teh Busu. bapak. ba. Keluarga Suku / Perut Keluarga suku atau keluarga perut terdiri daripada ahli-ahli keluarga sebelah ibu atau bapa dalam keluarga asas. mak. ibu. umi. Kak long Bang Ngah. bu. walid Ketua keluarga lelaki Emak.PANGGILAN KEDUDUKAN DALAM KELUARGA Bapa. Kak Su PANGGILAN KEDUDUKAN DALAM KELUARGA Ahli lelaki yang tua dalam keluarga CARA MENYEBUT Abang Abang serta nama Contoh : Abang Ali atau Bang Li Kakak Ahli perempuan yang tua dalam keluarga Kakak serta nama Contoh : Kakak Fatimah atau Kak Timah Adik Ahli lelaki / perempuan yang muda dalam keluargu Adik serta nama Contoh : Adik Rozita atau Adik Ita Adik Azlan atau Adik Lan ii. abah.

Contoh : Pak Ngah atau Pak Ngah Salim Emak saudara Sepupu perempuan kepada ibu Sama seperti sepupu dan bapa panggilan kepada saudara kandung sebelah bapa atau emak. Contoh : Mak Lang atau Mak Lang Kiah Anak sepupu Anak saudara sepupu ( lelaki / Bahasa sapaan nama ( perempuan) tidak mengira umur ) Contoh : Milah. Ahmad Cucu saudara lelaki / perempuan Bahasa sapaan nama ( Cucu saudara . KELUARGA ASAS Bang Long / Kak Long Bang Ngah / Kak Ngah Bang Lang / Kak Lang Bang Uda / Kak Uda Bang / Kak Andak Bang Teh / Kak Teh Bang Busu / Kak Su KELUARGA SUKU / PERUT Pak Long / Mak Long Pak Ngah / Mak Ngah Pak Lang / Mak Lang Pak Uda / Mak Uda Pak Andak / Mak Andak Pak Teh / Mak Teh Pak Busu / Mak Busu PANGGILAN Abang sepupu GELARAN Sepupu selari lelaki CARA MENYEBUT Abang + nama Contoh : Abang Ali Kakak + nama Contoh : Kak Lili Kakak sepupu Sepupu selari perempuan Bapa saudara Sepupu lelaki kepada ibu atau Sama seperti sepupu bapa panggilan kepada saudara kandung sebelah ibu atau bapa.ahli dalam keluarga jenis ini. sama ada bapa atau emak saudara daripada sebelah bapa atau emak. adalah berdasarkan bahasa sapaan yang digunakan dalam keluarga asas juga.

iii) Keluarga Turun-temurun Keluarga turun-temurun ialah keluarga keturunan daripada satu generasi kepada satu generasi yang lain iaitu anak. sebelah datuk dan nenek tok Cucu lelaki / perempuan Nama cucu itu sendiri atau panggilan keluarga yang diberikan kepada cucu itu. tok wan Datuk. nenek. wan sebelum keluarga asas opah. tok Generasi lelaki wan keluarga asas Mak tok. 1970: 1304 ) PANGGILAN GELARAN CARA MENYEBUT Onyang. Contoh : Bang Long Bang Ngah Cucu b. cucu. tok .PANGGILAN GELARAN CARA MENYEBUT tidak mengira umur) Contoh : Amin Hasnah . opah. nenek. tok. Generasi perempuan Mak tok. nek. tok datuk dan Nenek saudara Saudara kandung perempuan Nenek. datuk. wan Datuk saudara Saudara lelakisebelah nenek kandung Datuk. onyang ada lelaki/ perempuan sebelum Datuk. baka zuriat ( Teuku Iskandar. Keluarga Semenda . moyang Generasi yang lebih tua sama Moyang .

PANGGILAN GELARAN CARA MENYEBUT Ayah/ mertua emak Ibu bapa kepada suami atau Ayah. Biras Suami / isteri kepada abang / Sama seperti kata kakak / adik ipar sapaan bagi panggilan ipar Pasangan suami isteri Memanggil nama ( panggilan untuk isteri) Sayang Yang Suami / isteri . bapak/ ibu. isteri emak Anak menantu Suami atau anak sendiri isteri kepada Memanggil nama anak menantu tersebut Ipar Abang/ adik suami atau isteri Abang serta nama Contoh: Abang Ali Panggilan Keluarga Contoh : Bang Long Panggilan keluarga serta nama : Alang Hamid Untuk adik dipanggil nama sahaja Contoh : Salleh Ipar-duai / ipar.Keluarga semenda ialah keluarga yang pertalian kekeluargaannya terbentuk menerusi perkahwinan.Sepupu suami atau sepupu Sama seperti kata lamai isteri sapaan bagi panggilan ipar.

tetapi dipelihara seperti anak kandung sendiri.PANGGILAN GELARAN CARA MENYEBUT Abang ( panggilan untuk suami ) Mengikut panggilan dalam keluarga Contoh: Along. Keluarga Angkat Keluarga angkat ialah keluarga yang diakui seperti keluarga sendiri. Contoh : Ayah Lizanya Mak Lizanya c. Bahasa sapaan yang digunakan sama dengan bahasa sapaan dalam keluarga sedarah. Anak angkat ini akan memanggil ketua keluarga lelaki sebagai pak cik dan perempuannya ialah mak cik. Andak Ayah/ abah atau emak diikuti dengan nama anak. ii) Anak angkat panggilan Anak angkat panggilan ialah anak yang tidak ada pertalian darah dengan keluarga asas tetapi dianggap sebahagian keluarga sendiri. Anak angkat boleh dibahagikan kepada tiga: i) Anak angkat benar Anak angkat benar ialah anak angkat yang tiada pertalian darah langsung dengan keluarga yang memeliharanya. iii) Anak angkat sementara . Contohnya. seseorang yang merantau. Oleh sebab kemesraannya dengan sesebuah keluarga jadilah dia anak angkat keluarga itu.

d. Kata ganti diri dan sapaan di luar keluarga juga digunakan berdasarkan kepada faktor umur. mak cik HUBUNGAN Erat Lebih erat Lebih tua daripada penutur / separuh umur Pak cik + nama Pak + nama Contoh : Pak Man Mak cik + nama Mak + nama Contoh : Mak Munah Kurang rapat Jauh lebih tua daripada penutur Tok + nama Contoh : Tok Man Rapat Jauh lebih tua daripada penutur Tok + gelaran pangkat dalam keluarga Contoh : Tok Cik Nek + gelaran pangkat dalam keluarga Contoh : Nek Ngah . pak cik. Bahasa sapaan yang digunakan sama dengan bahasa sapaan bagi keluarga sedarah. pangkat atau status dalam masyarakat. mak. projek anak angkat. Contohnya. i) Kata ganti diri dan sapaan berdasarkan umur dalam pergaulan biasa UMUR Lebih tua daripada penutur / separuh umur KATA GANTI DIRI Pak. Kata Ganti Diri dan Sapaan dalam Masyarakat Masyarakat Melayu menggunakan satu sistem tertentu dan teratur apabila menyapa atau membuat panggilan terhadap seseorang ahli masyarakat.Seseorang anak yang tiada pertalian darah tetapi tinggal bersama keluarga angkat untuk satu jangka masa tertentu dengan tujuan tertentu dipanggil anak angkat sementara.

b. Kata ganti diri Orang yang ditujukan . 1982) a. Gelaran pergaulan tak sengaja Gelaran warisan Gelaran kurniaan kerajaan Gelaran kurniaan ikhtisas Gelaran keagamaan ( Asmah Hj. atau sekatan sosial disebabkan si penyapa tidak begitu kenal antara satu sama lain. c. Gelaran Pergaulan Tak Sengaja ( formal) Pergaulan tak bersahaja ( formal ) dimaksudkan sebagai pergaulan yang menunjukkan adanya sekatan sosial tertentu sama ada sekatan pangkat dalam pekerjaan atau kedudukan sosial. d. Dalam pergaulan seharian terdapat sekatan-sekatan sosial tertentu antara ahli masyarakat itu. Omar. Contohnya. Dalam bentuk sapaan yang berdasarkan pangkat atau status seseorang itu. e.Rapat Lebih tua daripada penutur Abang + nama Contoh : Abang Zaki Kak + nama Contoh : Kak Tijah Rapat Lebih muda daripada penutur Nama sahaja ( jika diketahui namanya) Kalau tidak tahu digunakan panggilan adik sahaja. sekatan pangkat dalam pekerjaan atau kedudukan sosial. ii) Status merupakan faktor penting dalam penentuan bahasa sapaan. Rapat Sebaya Nama sahaja Kurang rapat Sebaya Saudara ( lelaki ) Saudari ( perempuan) Bahasa sapaan berdasarkan pangkat atau status seseorang dalam masyarakat. pembahagian dibuat seperti berikut: a.

Tuan kedai Orang yang bergelar seperti Haji. Contoh : Tuan Hakim Digunakan sebagai rujukan hormat kepada hadirin lelaki dalam sesuatu upacara rasmi. Contoh : Tuan Pengerusi Majlis Digunakan bersama nama / jenis jawatan Contoh : Tuan Pengetua Orang yang menjawat jawatan kadi. Tuan Profesor Encik Orang lelaki yang mempunyai status yang lebih tinggi daripada penutur Orang lelaki yang baru dikenali dan difikirkan mempunyai kedudukan yang lebih tinggi daripada penutur. Puan Orang perempuan yang sudah berkahwin Orang perempuan yang memegang jawatan Contoh : Puan Pengetua Pengerusi sesuatu upacara atau majlis Contoh : Puan Pengerusi Rujukan hormat kepada hadirin wanita dalam sesuatu upacara rasmi . Tuan tanah. doktor. Contoh : Tuan rumah.sapaan Tuan Orang yang mempunyai kedudukan yang lebih tinggi daripada penutur ( dari segi status pekerjaan ) Dirujuk kepada orang yang menjadi Pengerusi Majlis. hakim. Profesor Contoh : Tuan Haji Shukor. Contoh : Tuan-tuan sekalian Pemilik harta. imam.

Gelaran Warisan Gelaran warisan merupakan gelaran yang diwarisi oleh seseorang sejak kelahirannya seperti: .Contoh : Puan-puan sekelian Cik Orang perempuan yang belum berkahwin Orang perempuan yang berjawatan lebih tinggi daripada penutur Saudara ( lelaki)/ Saudari (perempuan) Orang yang baru dikenali Kaki tangan bawahan atau setaraf dengan penutur Sebagai rujukan kepada hadirin dalam sesuatu majlis Digunakan perdebatan dalam mesyuarat dan majlis b.

juga dikenali sebagai gelaran profesional. Ismail Tan Sri Tengku Ahmad d. Gelaran Kurniaan Ikhtisas Gelaran kurniaan ini diperoleh kerana kejayaan seseorang dalam bidang akademik atau ikhtisas. Encik atau Cik kecuali mereka mempunyai gelaran lain seperti Doktor . Gelaran Kurniaan Kerajaan Gelaran kurniaan kerajaan adalah gelaran yang dianugerahkan oleh kerajaan dari semasa ke semasa kepada individu yang dianggap berjasa. Raja ( Engku) Engku Megat ( Encik Megat) Syed ( Tuan Syed ) Wan ( Encik Wan / Cik Wan) Nik ( Pak Nik ) Abang ( Sarawak) Abang (Brunei) Dayangku ( Brunei) c. GELARAN BAHASA SAPAAN Profesor Doktor Cikgu Ustaz Bentuk panggilan serupa dengan gelaran ikhtisas yang ada pada mereka. atau Haji. Contoh : Seseorang guru agama dipanggil Ustaz Kata sapaan Tuan / Puan boleh diletakkan sebelum gelaran Profesor dan Doktor.GELARAN / BAHASA SAPAAN Tengku. Contoh : Tuan Doktor. GELARAN BAHASA SAPAAN Tun Toh Puan Tan Sri Puan Sri Datin Paduka Gelaran ini tidak perlu diberi rujukan Tuan. Contoh : Tun Dr. Puan Profesor . Puan . Tengku . Profesor .

adab berbual. GELARAN Haji Hajah BAHASA SAPAAN Tuan Haji / Pak Haji Osman Puan Hajah / Mak Hajah Esah Cik Haji ( bagi lelaki / perempuan ) Tuan Imam Pak Lebai Imam Lebai Protokol Komunikasi protokol melibatkan penggunaan kata sapaan .e. penggunaan bahasa istana dan panggilan hormat. terdapat beberapa gelaran bersesuaian dengan kedudukan mereka dalam hal keagamaan. Yang memerintah . Panggilan hormat yang dikuatkuasakan penggunaannya dalam ucapan rasmi atau pengacaraan bagi sesuatu majlis adalah berdasarkan :      Gelaran Diraja Gelaran Turun –temurun Gelaran Kurniaan Darjah Kebesaran Gelaran Kurniaan Ikhtisas Gelaran Keagamaan Protokol Panggilan Hormat Sultan / Raja / Yang Dipertuan Besar. Gelaran Keagamaan Dalam masyarakat Melayu yang beragama Islam.

( nama ) Duli Yang Maha Mulia Almutawakkil Alallah ……( nama ) Kebawah Duli Yang Maha Mulia Sultan ….( nama ) Perdana Menteri / Timbalan Perdana Menteri/ Menteri Besar / Ketua Menteri/ Menteri-menteri/ Timbalan Menteri/ Pegawai Tinggi Kerajaan Negeri/ Pegawai/ Kaki tangan Kerajaan      Yang Amat Berhormat Yang Amat Berhormat Mulia Yang Berhormat Yang Berhormat Mulia Tuan Yang Dipertua . ( nama ) Yang Dipertua Negeri / Perwakilan Negara – negara Asing / Duta Besar / Duta / Pesuruhjaya Tinggi  Tuan Yang Terutama Raja Muda / Tengku Mahkota / Raja Di.Hilir Perak     Duli Yang Teramat Mulia Tuanku ……( nama ) Duli Yang Amat Mulia Tuanku …… ( nama ) Yang Amat Mulia Undang ……( nama ) Kebawah Duli Yang Teramat Mulia Tuanku ….( nama ) Duli Yang Maha Mulia Sultan ……..( nama ) Kebawah Duli Yang Maha Mulia Tuanku ……..      Duli Yang Maha Mulia Seri Paduka Baginda Yang diPertuan Agong Duli Yang Maha Mulia Tuanku …….

.( nama ) Yang Mulia ( kerabat diraja ) Yang Mulia Tuan Haji Yang Mulia Puan Hajah ..   Yang Mulia Tuan Yang Dipertua Yang Berhormat Senator Yang Berhormat Mulia Senator Tun/ Toh Puan/ Kerabat Diraja/ Syed/ Syarifah    Yang Amat Berbahagia Yang Amat Mulia Yang Mulia Ketua Hakim Negara/ Hakim Besar/ Hakim    Yang Amat Arif Tuan Ketua Hakim Negara Yang Amat Arif Tengku…. Yang Arif Tuan Hakim Besar/ Tuan Hakim Tan Sri/ Puan Sri/ Datuk Seri/ Datin Seri/ Datuk Patinggi/ Datin Patinggi/ Datuk/ Datuk Amar/ Datin/ Datin Paduka   Yang Berbahagia Yang Mulia ( untuk kerabat diraja ) Mufti/ Kadi/ Haji/ Hajah      Yang Berbahagia Tuan Mufti Sahibussamahah Tan Sri/ Datuk Mufti ….

Yang Mulia Cik…… Yang Mulia Tuan/Puan Pengerusi ..Ketua Pengarah/ Pengarah/ Setiausaha/ Setiausaha Agung/ Pengurus Besar / Pengurus  Yang Berbahagia Residen/ Pegawai Daerah/ Penghulu/ Orang Kaya-kaya/ Sidang  Yang Berbahagia Ustaz/ Ustazah/ Imam/ Pengetua/ Guru Besar/ Pemangku Ketua  Yang Berbahagia Syed/ Syarifah/ Profesor/ Profesor Madya/ Drs/ Dra/ Encik/ Nik/ Wan/ Abang/ Megat/ Meor/ Ahmad/ Cik/ Puteri/ Pengerusi Majlis     Yang Mulia Tuan Syed Yang Berbahagia Tuan….

Kuala Lumpur: Dewan Bahasa dan Pustaka. Bhd. (2003). Kuala Lumpur: Dewan Bahasa dan Pustaka. Rehatlah seketika sebelum meneruskan latihan seterusnya. buat simulasi tentang protokol panggilan hormat dalam majlis rasmi. Noriati A. Kuala Lumpur: Utusan Publications & Distributors Sdn. (2000). jelaskan bagaimana sistem sapaan dalam keluarga dan masyarakat dapat melahirkan keluarga bahagia dan masyarakat harmoni. TAMAT Rujukan: Abdullah Hassan & Ainon Mohd. (1992). Jun). Bahasa Melayu Komunikasi. Abdull Sukor Shaari et al. Layari laman web untuk mendapatkan maklumat tambahan. Komunikasi Untuk Guru. Rashid. Bentong: PTS Publications. Panduan Utamakanlah Kesantunan Berbahasa.Latihan 1 – Dengan merujuk bahan multimedia. Kamus Dewan Edisi Ketiga. Amat Johari Moain. (1999). Latihan 2 – Dengan sokongan bahan grafik. Noresah Baharom et al. Konsep kesantunan dalam . (2005.

Jurnal Antarabangsa Dunia Melayu. 1: 112-128. Jilid 3 Bil.masyarakat Melayu. .

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful