TAJUK 4 SISTEM SAPAAN

SINOPSIS Tajuk 4 menjelaskan sistem sapaan bahasa Melayu kepada pelajar iaitu kata panggilan dalam keluarga dan kata panggilan dalam masyarakat serta panggilan hormat dalam majlis rasmi. 

HASIL PEMBELAJARAN Pada akhir tajuk ini, anda seharusnya dapat: 1. 2. 3. menjelaskan sistem sapaan dalam masyarakat Melayu; menyatakan kata panggilan dalam keluarga dan masyarakat; memberi contoh panggilan hormat dalam majlis rasmi.

KERANGKA TAJUK-TAJUK

SISTEM SAPAAN

KATA PANGGILAN DALAM KELUARGA

KATA PANGGILAN DALAM MASYARAKAT

PROTOKOL PANGGILAN DALAM MAJLIS RASMI

Ada ketikanya. i. Ini disebabkan kata-kata ini membawa implikasi yang berbeza apabila digunakan dalam situasi yang berlainan. Kata Ganti Diri dan Sapaan dalam Keluarga Penggunaan nama-nama panggilan kekeluargaan dan bahasa sapaan mencerminkan kedudukan seseorang itu dalam susunan kekeluargaan serta kedudukannya dalam masyarakat amnya. Keluarga asas . Keluarga Sedarah Keluarga sedarah ialah keluarga yang terdiri daripada saudara-saudara sedarah dalam beberapa generasi. Kata ganti diri dalam sesebuah keluarga sedarah ditentukan melalui pertalian darah keluarga asas. keluarga suku/ perut dan keluarga turun-temurun. Bahasa Melayu mempunyai sistem sapaan dan rujukan mengikut situasi dan konteks yang sesuai. Kata sapaan ini juga berfungsi untuk memperlihatkan kesopanan seseorang dalam menggunakan bahasa tersebut. Situasi formal dan tidak formal mempunyai system sapaannya tersendiri dan setiap penutur tidak sewajarnya mencampuradukkan penggunaan kata-kata tersebut sesuka hati. Hal ini jelas menunjukkan bahawa masyarakat Melayu adalah bersopan-santun atau berbudi bahasa. Bahasa sapaan itu pula berkait rapat dengan kata ganti nama diri. Kesalahan penggunaan kata sapaan ini boleh menimbulkan hubungan yang tidak harmoni di antara penutur dan pendengar. Bahasa Sapaan Apakah maksud bahasa sapaan ? Dalam komunikasi seharian . bahasa sapaan mengambil alih bentuk kata ganti diri untuk memuliakan seseorang yang dilawan bercakap. boleh mengakibatkan terjadinya salah faham. Penggunaan perbendaharaan kata yang salah. Kesimpulannya. b. sama ada disengajakan ataupun tidak. KANDUNGAN ISI a. seseorang itu akan menggunakan perbendaharaan kata tertentu dan berbeza-beza semasa berkomunikasi dengan orang lain. Masyarakat menggunakan perbendaharaan kata serta ungkapan yang dikatakan bahasa sapaan dengan betul dan sesuai mengikut konteks semasa berkomunikasi. pertengkaran ataupun menjatuhkan air muka kawan yang dilawan bercakap. Penggunaannya juga mesti sesuai dengan struktur masyarakatnya.

Kak Lang Bang Uda. mak. abah. walid Ketua keluarga lelaki Emak. Kak Andak Bang Teh. encik. Keluarga Suku / Perut Keluarga suku atau keluarga perut terdiri daripada ahli-ahli keluarga sebelah ibu atau bapa dalam keluarga asas. wan Ketua keluarga perempuan PANGGILAN Long Ngah Lang Uda Andak Teh Busu KEDUDUKAN DALAM KELUARGA Anak sulung / anak pertama Anak kedua Anak ketiga Anak keempat Anak kelima Anak keenam Anak Bongsu / anak terakhir CARA MENYEBUT Bang Long.PANGGILAN KEDUDUKAN DALAM KELUARGA Bapa. Kak Su PANGGILAN KEDUDUKAN DALAM KELUARGA Ahli lelaki yang tua dalam keluarga CARA MENYEBUT Abang Abang serta nama Contoh : Abang Ali atau Bang Li Kakak Ahli perempuan yang tua dalam keluarga Kakak serta nama Contoh : Kakak Fatimah atau Kak Timah Adik Ahli lelaki / perempuan yang muda dalam keluargu Adik serta nama Contoh : Adik Rozita atau Adik Ita Adik Azlan atau Adik Lan ii. Kak Ngah Bang Lang. Kata ganti diri atau bahasa sapaan bagi ahli- . Kak Uda Bang Andak. ibu. ayah. Kak Teh Busu. ba. bapak. umi. Kak long Bang Ngah. bu.

ahli dalam keluarga jenis ini. Ahmad Cucu saudara lelaki / perempuan Bahasa sapaan nama ( Cucu saudara . KELUARGA ASAS Bang Long / Kak Long Bang Ngah / Kak Ngah Bang Lang / Kak Lang Bang Uda / Kak Uda Bang / Kak Andak Bang Teh / Kak Teh Bang Busu / Kak Su KELUARGA SUKU / PERUT Pak Long / Mak Long Pak Ngah / Mak Ngah Pak Lang / Mak Lang Pak Uda / Mak Uda Pak Andak / Mak Andak Pak Teh / Mak Teh Pak Busu / Mak Busu PANGGILAN Abang sepupu GELARAN Sepupu selari lelaki CARA MENYEBUT Abang + nama Contoh : Abang Ali Kakak + nama Contoh : Kak Lili Kakak sepupu Sepupu selari perempuan Bapa saudara Sepupu lelaki kepada ibu atau Sama seperti sepupu bapa panggilan kepada saudara kandung sebelah ibu atau bapa. Contoh : Pak Ngah atau Pak Ngah Salim Emak saudara Sepupu perempuan kepada ibu Sama seperti sepupu dan bapa panggilan kepada saudara kandung sebelah bapa atau emak. adalah berdasarkan bahasa sapaan yang digunakan dalam keluarga asas juga. Contoh : Mak Lang atau Mak Lang Kiah Anak sepupu Anak saudara sepupu ( lelaki / Bahasa sapaan nama ( perempuan) tidak mengira umur ) Contoh : Milah. sama ada bapa atau emak saudara daripada sebelah bapa atau emak.

tok Generasi lelaki wan keluarga asas Mak tok. cucu. Generasi perempuan Mak tok. datuk. opah. 1970: 1304 ) PANGGILAN GELARAN CARA MENYEBUT Onyang. nenek. tok . tok datuk dan Nenek saudara Saudara kandung perempuan Nenek. nek. onyang ada lelaki/ perempuan sebelum Datuk. wan sebelum keluarga asas opah. sebelah datuk dan nenek tok Cucu lelaki / perempuan Nama cucu itu sendiri atau panggilan keluarga yang diberikan kepada cucu itu. tok. nenek. wan Datuk saudara Saudara lelakisebelah nenek kandung Datuk. Contoh : Bang Long Bang Ngah Cucu b.PANGGILAN GELARAN CARA MENYEBUT tidak mengira umur) Contoh : Amin Hasnah . Keluarga Semenda . iii) Keluarga Turun-temurun Keluarga turun-temurun ialah keluarga keturunan daripada satu generasi kepada satu generasi yang lain iaitu anak. baka zuriat ( Teuku Iskandar. tok wan Datuk. moyang Generasi yang lebih tua sama Moyang .

bapak/ ibu. isteri emak Anak menantu Suami atau anak sendiri isteri kepada Memanggil nama anak menantu tersebut Ipar Abang/ adik suami atau isteri Abang serta nama Contoh: Abang Ali Panggilan Keluarga Contoh : Bang Long Panggilan keluarga serta nama : Alang Hamid Untuk adik dipanggil nama sahaja Contoh : Salleh Ipar-duai / ipar. PANGGILAN GELARAN CARA MENYEBUT Ayah/ mertua emak Ibu bapa kepada suami atau Ayah.Sepupu suami atau sepupu Sama seperti kata lamai isteri sapaan bagi panggilan ipar.Keluarga semenda ialah keluarga yang pertalian kekeluargaannya terbentuk menerusi perkahwinan. Biras Suami / isteri kepada abang / Sama seperti kata kakak / adik ipar sapaan bagi panggilan ipar Pasangan suami isteri Memanggil nama ( panggilan untuk isteri) Sayang Yang Suami / isteri .

Bahasa sapaan yang digunakan sama dengan bahasa sapaan dalam keluarga sedarah. seseorang yang merantau. iii) Anak angkat sementara .PANGGILAN GELARAN CARA MENYEBUT Abang ( panggilan untuk suami ) Mengikut panggilan dalam keluarga Contoh: Along. Contohnya. Oleh sebab kemesraannya dengan sesebuah keluarga jadilah dia anak angkat keluarga itu. Andak Ayah/ abah atau emak diikuti dengan nama anak. tetapi dipelihara seperti anak kandung sendiri. Anak angkat ini akan memanggil ketua keluarga lelaki sebagai pak cik dan perempuannya ialah mak cik. ii) Anak angkat panggilan Anak angkat panggilan ialah anak yang tidak ada pertalian darah dengan keluarga asas tetapi dianggap sebahagian keluarga sendiri. Contoh : Ayah Lizanya Mak Lizanya c. Keluarga Angkat Keluarga angkat ialah keluarga yang diakui seperti keluarga sendiri. Anak angkat boleh dibahagikan kepada tiga: i) Anak angkat benar Anak angkat benar ialah anak angkat yang tiada pertalian darah langsung dengan keluarga yang memeliharanya.

pak cik. projek anak angkat. d. Bahasa sapaan yang digunakan sama dengan bahasa sapaan bagi keluarga sedarah. Kata Ganti Diri dan Sapaan dalam Masyarakat Masyarakat Melayu menggunakan satu sistem tertentu dan teratur apabila menyapa atau membuat panggilan terhadap seseorang ahli masyarakat. mak. mak cik HUBUNGAN Erat Lebih erat Lebih tua daripada penutur / separuh umur Pak cik + nama Pak + nama Contoh : Pak Man Mak cik + nama Mak + nama Contoh : Mak Munah Kurang rapat Jauh lebih tua daripada penutur Tok + nama Contoh : Tok Man Rapat Jauh lebih tua daripada penutur Tok + gelaran pangkat dalam keluarga Contoh : Tok Cik Nek + gelaran pangkat dalam keluarga Contoh : Nek Ngah . pangkat atau status dalam masyarakat. Kata ganti diri dan sapaan di luar keluarga juga digunakan berdasarkan kepada faktor umur. i) Kata ganti diri dan sapaan berdasarkan umur dalam pergaulan biasa UMUR Lebih tua daripada penutur / separuh umur KATA GANTI DIRI Pak.Seseorang anak yang tiada pertalian darah tetapi tinggal bersama keluarga angkat untuk satu jangka masa tertentu dengan tujuan tertentu dipanggil anak angkat sementara. Contohnya.

e. b. Omar. Contohnya. 1982) a. sekatan pangkat dalam pekerjaan atau kedudukan sosial. Gelaran Pergaulan Tak Sengaja ( formal) Pergaulan tak bersahaja ( formal ) dimaksudkan sebagai pergaulan yang menunjukkan adanya sekatan sosial tertentu sama ada sekatan pangkat dalam pekerjaan atau kedudukan sosial. Dalam pergaulan seharian terdapat sekatan-sekatan sosial tertentu antara ahli masyarakat itu. Kata ganti diri Orang yang ditujukan . pembahagian dibuat seperti berikut: a. c. Rapat Sebaya Nama sahaja Kurang rapat Sebaya Saudara ( lelaki ) Saudari ( perempuan) Bahasa sapaan berdasarkan pangkat atau status seseorang dalam masyarakat.Rapat Lebih tua daripada penutur Abang + nama Contoh : Abang Zaki Kak + nama Contoh : Kak Tijah Rapat Lebih muda daripada penutur Nama sahaja ( jika diketahui namanya) Kalau tidak tahu digunakan panggilan adik sahaja. ii) Status merupakan faktor penting dalam penentuan bahasa sapaan. Gelaran pergaulan tak sengaja Gelaran warisan Gelaran kurniaan kerajaan Gelaran kurniaan ikhtisas Gelaran keagamaan ( Asmah Hj. d. atau sekatan sosial disebabkan si penyapa tidak begitu kenal antara satu sama lain. Dalam bentuk sapaan yang berdasarkan pangkat atau status seseorang itu.

Tuan tanah. Contoh : Tuan rumah. Tuan kedai Orang yang bergelar seperti Haji. Contoh : Tuan Hakim Digunakan sebagai rujukan hormat kepada hadirin lelaki dalam sesuatu upacara rasmi. Puan Orang perempuan yang sudah berkahwin Orang perempuan yang memegang jawatan Contoh : Puan Pengetua Pengerusi sesuatu upacara atau majlis Contoh : Puan Pengerusi Rujukan hormat kepada hadirin wanita dalam sesuatu upacara rasmi . Contoh : Tuan-tuan sekalian Pemilik harta. doktor.sapaan Tuan Orang yang mempunyai kedudukan yang lebih tinggi daripada penutur ( dari segi status pekerjaan ) Dirujuk kepada orang yang menjadi Pengerusi Majlis. hakim. imam. Profesor Contoh : Tuan Haji Shukor. Contoh : Tuan Pengerusi Majlis Digunakan bersama nama / jenis jawatan Contoh : Tuan Pengetua Orang yang menjawat jawatan kadi. Tuan Profesor Encik Orang lelaki yang mempunyai status yang lebih tinggi daripada penutur Orang lelaki yang baru dikenali dan difikirkan mempunyai kedudukan yang lebih tinggi daripada penutur.

Gelaran Warisan Gelaran warisan merupakan gelaran yang diwarisi oleh seseorang sejak kelahirannya seperti: .Contoh : Puan-puan sekelian Cik Orang perempuan yang belum berkahwin Orang perempuan yang berjawatan lebih tinggi daripada penutur Saudara ( lelaki)/ Saudari (perempuan) Orang yang baru dikenali Kaki tangan bawahan atau setaraf dengan penutur Sebagai rujukan kepada hadirin dalam sesuatu majlis Digunakan perdebatan dalam mesyuarat dan majlis b.

Raja ( Engku) Engku Megat ( Encik Megat) Syed ( Tuan Syed ) Wan ( Encik Wan / Cik Wan) Nik ( Pak Nik ) Abang ( Sarawak) Abang (Brunei) Dayangku ( Brunei) c. Profesor . Contoh : Tuan Doktor. atau Haji. Puan Profesor . Contoh : Seseorang guru agama dipanggil Ustaz Kata sapaan Tuan / Puan boleh diletakkan sebelum gelaran Profesor dan Doktor. GELARAN BAHASA SAPAAN Profesor Doktor Cikgu Ustaz Bentuk panggilan serupa dengan gelaran ikhtisas yang ada pada mereka.GELARAN / BAHASA SAPAAN Tengku. GELARAN BAHASA SAPAAN Tun Toh Puan Tan Sri Puan Sri Datin Paduka Gelaran ini tidak perlu diberi rujukan Tuan. Gelaran Kurniaan Kerajaan Gelaran kurniaan kerajaan adalah gelaran yang dianugerahkan oleh kerajaan dari semasa ke semasa kepada individu yang dianggap berjasa. Puan . Encik atau Cik kecuali mereka mempunyai gelaran lain seperti Doktor . Ismail Tan Sri Tengku Ahmad d. juga dikenali sebagai gelaran profesional. Contoh : Tun Dr. Tengku . Gelaran Kurniaan Ikhtisas Gelaran kurniaan ini diperoleh kerana kejayaan seseorang dalam bidang akademik atau ikhtisas.

e. adab berbual. Yang memerintah . Gelaran Keagamaan Dalam masyarakat Melayu yang beragama Islam. Panggilan hormat yang dikuatkuasakan penggunaannya dalam ucapan rasmi atau pengacaraan bagi sesuatu majlis adalah berdasarkan :      Gelaran Diraja Gelaran Turun –temurun Gelaran Kurniaan Darjah Kebesaran Gelaran Kurniaan Ikhtisas Gelaran Keagamaan Protokol Panggilan Hormat Sultan / Raja / Yang Dipertuan Besar. GELARAN Haji Hajah BAHASA SAPAAN Tuan Haji / Pak Haji Osman Puan Hajah / Mak Hajah Esah Cik Haji ( bagi lelaki / perempuan ) Tuan Imam Pak Lebai Imam Lebai Protokol Komunikasi protokol melibatkan penggunaan kata sapaan . terdapat beberapa gelaran bersesuaian dengan kedudukan mereka dalam hal keagamaan. penggunaan bahasa istana dan panggilan hormat.

( nama ) Perdana Menteri / Timbalan Perdana Menteri/ Menteri Besar / Ketua Menteri/ Menteri-menteri/ Timbalan Menteri/ Pegawai Tinggi Kerajaan Negeri/ Pegawai/ Kaki tangan Kerajaan      Yang Amat Berhormat Yang Amat Berhormat Mulia Yang Berhormat Yang Berhormat Mulia Tuan Yang Dipertua . ( nama ) Yang Dipertua Negeri / Perwakilan Negara – negara Asing / Duta Besar / Duta / Pesuruhjaya Tinggi  Tuan Yang Terutama Raja Muda / Tengku Mahkota / Raja Di..      Duli Yang Maha Mulia Seri Paduka Baginda Yang diPertuan Agong Duli Yang Maha Mulia Tuanku …….( nama ) Duli Yang Maha Mulia Almutawakkil Alallah ……( nama ) Kebawah Duli Yang Maha Mulia Sultan ….( nama ) Duli Yang Maha Mulia Sultan ……..Hilir Perak     Duli Yang Teramat Mulia Tuanku ……( nama ) Duli Yang Amat Mulia Tuanku …… ( nama ) Yang Amat Mulia Undang ……( nama ) Kebawah Duli Yang Teramat Mulia Tuanku ….( nama ) Kebawah Duli Yang Maha Mulia Tuanku …….

. Yang Arif Tuan Hakim Besar/ Tuan Hakim Tan Sri/ Puan Sri/ Datuk Seri/ Datin Seri/ Datuk Patinggi/ Datin Patinggi/ Datuk/ Datuk Amar/ Datin/ Datin Paduka   Yang Berbahagia Yang Mulia ( untuk kerabat diraja ) Mufti/ Kadi/ Haji/ Hajah      Yang Berbahagia Tuan Mufti Sahibussamahah Tan Sri/ Datuk Mufti ….( nama ) Yang Mulia ( kerabat diraja ) Yang Mulia Tuan Haji Yang Mulia Puan Hajah ..   Yang Mulia Tuan Yang Dipertua Yang Berhormat Senator Yang Berhormat Mulia Senator Tun/ Toh Puan/ Kerabat Diraja/ Syed/ Syarifah    Yang Amat Berbahagia Yang Amat Mulia Yang Mulia Ketua Hakim Negara/ Hakim Besar/ Hakim    Yang Amat Arif Tuan Ketua Hakim Negara Yang Amat Arif Tengku….

. Yang Mulia Cik…… Yang Mulia Tuan/Puan Pengerusi .Ketua Pengarah/ Pengarah/ Setiausaha/ Setiausaha Agung/ Pengurus Besar / Pengurus  Yang Berbahagia Residen/ Pegawai Daerah/ Penghulu/ Orang Kaya-kaya/ Sidang  Yang Berbahagia Ustaz/ Ustazah/ Imam/ Pengetua/ Guru Besar/ Pemangku Ketua  Yang Berbahagia Syed/ Syarifah/ Profesor/ Profesor Madya/ Drs/ Dra/ Encik/ Nik/ Wan/ Abang/ Megat/ Meor/ Ahmad/ Cik/ Puteri/ Pengerusi Majlis     Yang Mulia Tuan Syed Yang Berbahagia Tuan….

Bahasa Melayu Komunikasi. Layari laman web untuk mendapatkan maklumat tambahan. Konsep kesantunan dalam . Bhd. Rashid. Kuala Lumpur: Dewan Bahasa dan Pustaka. (2003). TAMAT Rujukan: Abdullah Hassan & Ainon Mohd. Kamus Dewan Edisi Ketiga. Jun). jelaskan bagaimana sistem sapaan dalam keluarga dan masyarakat dapat melahirkan keluarga bahagia dan masyarakat harmoni. Kuala Lumpur: Dewan Bahasa dan Pustaka. buat simulasi tentang protokol panggilan hormat dalam majlis rasmi. Komunikasi Untuk Guru. Rehatlah seketika sebelum meneruskan latihan seterusnya. Panduan Utamakanlah Kesantunan Berbahasa. Abdull Sukor Shaari et al. Latihan 2 – Dengan sokongan bahan grafik. (1999). Kuala Lumpur: Utusan Publications & Distributors Sdn. Noresah Baharom et al. (2000). (1992). Bentong: PTS Publications.Latihan 1 – Dengan merujuk bahan multimedia. Noriati A. (2005. Amat Johari Moain.

. Jurnal Antarabangsa Dunia Melayu. Jilid 3 Bil. 1: 112-128.masyarakat Melayu.

Master your semester with Scribd & The New York Times

Special offer for students: Only $4.99/month.

Master your semester with Scribd & The New York Times

Cancel anytime.