Soalan 8 : Bincangkan sumbangan tokoh-tokoh Islam dalam bidang sains sosial yang menjadi pemangkin kemajuan ilmu

.

1.0

Pengenalan Tokoh-tokoh Islam merupakan salah satu tokoh yang terhebat sepanjang zaman.

Jasa dan sumbangan mereka yang tidak terkira banyaknya dan tinggi nilainya dalam membantu perkembangan ilmu sehingga kini. Menurut Prof. Dr. Abdullah Alwi Hj. Hassan (1999), “Gerakan Tajdid terhadap ilmuan Islam telah dipegaruhi perkembangan keilmuan Islam di Malaysia khasnya dah di Asia Tenggara amnya.” Hal ini bermaksud sejarah telah membuktikan bahawa keistimewaan-keistimewaan dan pengorbanan tokoh-tokoh Islam telah mampu mengangkat dan meningkatkan taraf ilmu ke persada yang lebih tinggi semata-mata untuk menuju kesejahteraan hidup di dunia dan juga di alam kelak. Selain itu, tokoh-tokoh Islam ini telah berjaya mencetus revolusi peradaban ilmu terutamanya kepada masyarakat Eropah sekitar kurun ke sembilan sehinggalah kurun ke dua belas. Hal ini telah dibuktikan oleh Muhd Roslan Muhd Nor (2010) dalam tulisannya yang bertajuk, Meneladani Sejarah Umat Islam Dalam Membentuk Masyarakat Hadhari Yang Gemilang Abad Ke 2, “Kemasukan Islam ke Andalus sebagai contoh, telah membuka ruang kepada kecemerlangan tamadun Barat hari ini. Banyak ilmu-ilmu hasil penemuan orang Islam dikembangkan di Barat”. Dalam kajian saya ini, saya akan mengemukakan beberapa sumbangan yang tokoh-tokoh Islam dalam sains sosial yang menjadi pemangkin kemajuan ilmu kepada dunia masa kini.

1

Oleh hal yang demikian kita perlu membuat pembahagian kepada beberapa cabang atau unit pengkajian yang lebih kecil. antropologi.iaitu semua aspek kehidupan manusia termasuk hubungan atau interaksi sosial dan jalinan sosial sesama mereka. Oleh itu.sains sosial ialah himpunan pengetahuan mengenai pemahaman dan kajian tentang manusia. Secara khusus. Namun tidak ada sesiapa pun akan dapat mempelajari hal-hal manusia dan hubungannya dengan masyarakat keseluruhannya.budaya dan masyarakat. sains sosial merujuk kepada penggunaan kaedah saintifik untuk mengkaji cara manusia mengatur kehidupan berkelompok dan membentuk jaringan hubungan untuk membolehkan mereka menjalani kehidupan tersebut. pertumbuhan cabang ilmu ini berkait rapat dengan penerimaan secara meluas satu teori di kalangan anggota masyarakat Barat yang menyatakan bahawa setiap satu benda di alam nyata boleh diselidiki secara sistematik dan objektif. Pembahagian kepada unit atau kepada disiplin inilah yang kita sebut sebagai disiplin sosiologi. psikologi dan sebagainya. Sains sosial merupakan satu bidang yang begitu luas dan kompleks. sains politik. sejarah. perkembangan sains sosial ada kaitan rapat dengan tiga perkara iaitu pemantapan falsafah rasional dan juga pengaplikasian kaedah saintifik untuk menyelidikan fenomena sosial. Maka jelaslah bahawa ilmu sains sosial ialah satu bentuk pengkajian tentang kelompok manusia di dalam sesuatu masyarakat.1. Sains sosial umumnya diertikan sebagai kajian mengenai manusia dan masyarakat.1 Definisi Menurut Rohana Yusof(1996). Selain itu. di dalam bukunya Asas Sains Sosial Dari Perspektif Sosiologi. sains sosial ialah disiplin akademik yang mempersoalkan tentang kemanusiaan dalam konteks sosialnya atau mempelajari kehidupan sosial atau lebih tepat mempelajari pola tingkah laku yang lazim pada kelompok-kelompok manusia. ekonomi. Dalam kata lainnya. 2 .

penentuan harga barangan serta sistem perbankan. siapa yang menggunakannya. bagaimana seseorang menggunakan kuasa. diari.1. barisan politik dan organisasi. kelompok. Ahli ekonomi menumpukan perhatian kepada bagaimana sebuah masyarakat menentukan apa dan berapa. badan-badan dalam sistem pentadbiran seperti politik. Seorang yang menceritakan semula sejarah sesebuah komuniti. Hal ini melibatkan kajian tentang pengeluaran. Abdullah Alwi Hj. bangsa.Oleh itu. negara atau rantau tertentu. “Sains yang dimaksudkan termasuklah sejarah kemanusiaan iaitu keadaan di mana kedudukan yang lebih tinggi bagi sifat-sifat mulia perlu disedari”. Isu-isu yang lazimnya diminati ahli politik termasuklah konflik dan kestabilan dalam sesuatu sistem politik. pertukaran barangan. pengagihan dan penggunaan barangan dan perkhidmatan dalam system ekonomi yang berbeza-beza. bagaimana dan untuk siapakah sumber produktifnya yang terhad digunakan. Selain itu. kepentingan dan pertubuhan bukan-kerajaan. perebutan kuasa dan proses mengawal dan menghadkan penggunaan kuasa.2 Displin-displin Sains Sosial Terdapat beberapa bahagian yang telah ditetapkan oleh pakar dalam bidang sains sosial ini. Di antara perkara yang diminati ahli ekonomi termasuk pola-pola guna tenaga manusia berhubungan dengan perubahan demografi. kawasan. ekonomi juga merupakan salah satu bahagian dalam bidang ini. ekonomi dan sosial dalam sesebuah masyarakat. negara dan tamadun manusia berdasarkan maklumat yang diperolehi daripada dokumen-dokumen lama seperti surat. Hassan (1999) dalam bukunya. Dr. kita dapat simpulkan bahawa sejarah membawa maksud sesuatu kajian tentang peristiwa-peristiwa yang telah berlaku biasanya sehubungan dengan perkembangan politik. Antaranya ialah sejarah. Bahagian Sains Sosial yang seterusnya adalah politik iaitu sesuatu kajian mengenai kuasa dan pengagihan kuasa dalam sistem politik yang berbeza-beza. Menurut Prof. catatan pengembara dan laporan serta penemuan arkeologi. Sains Sosial dan Sains Tulen. 3 . Ahli sains politik biasanya meneliti sumber kuasa.

Ahli linguistik meneliti bermacam-macam aspek tentang bahasa. Seterusnya ialah bahagian sosiologi iaitu kajian tentang struktur sosial. Perkara ini menlibatkan mengenai peraturan yang mengawal tindakan manusia dan statut atau rang undang-undang yang digubal dan dilaksanakan oleh pihak berkuasa. industri dan moden serta meninjau aspek-aspek tertentu kehidupan sosial dalam masyarakat tersebut. identity kendiri dan struktursttruktur kognitif. bagaimana manusia menyusun perkataan. tindakan sosial.Jika kita lihat dari sudut yang berbeza. Ilmuwan social yang meminati fenomena undang-undang biasanya menganalisis jenis undang-undang. sistem undang-undang. pembentukan sahsiah. Ahli psikologi lazimnya meneliti individu. psikologi juga merupakan salah satu cabang dalam konteks saisn sosial. Dengan wujudnya bahagian-bahagian sains sosial ini. Perkara ini mengkaji mengenai tingkahlaku dan proses mental manusia. Seterusnya ialah linguistik iaitu sesuatu kajian saintifik tentang bahasa dan pertuturan. Misalnya. simbol dan bunyi untuk berkomunikasi antara satu sama lain. bagaimana bahasa-bahasa manusia berbeza-beza atau berkaitan antara satu sama lain. Manakala. 4 . interaksi semuka kelompok kecik untuk memahami antara lain mekanisme yang terlibat dalam proses pengamatan dan pembelajaran. sejauh manakah bahasa mempengaruhi pengamatan dan pemikiran manusia serta segala hubungkait antara bahasa. sistem makna dan budaya. cara-cara menyelesai pertikaian dan konflik. hubungkait institusi undang-undang dengan proses politik dalam sesebuah masyarakat. Ahli sosiologi lazimnya mengkaji masyarakat maju. maka mudahlah para pengkaji untuk memisahkan ataupun mengumpulkan data-data mengikut kumpulankumpulan kecil yang telah ditetapkan ini. budaya dan gaya hidup dalam sebuah masyarakat. undang – undang juga terdiri daripada salah satu cabang sains sosial.

t wujud dan bersifat Maha Esa serta Maha Pencipta. manusia atau alam semula jadi. Seperti yang dinyatakan oleh Mohamad Rafie Abdul Malek (1989). terdapat pelbagai perbezaan dan percanggahan pendapat antara ilmuan Islam dan juga Barat. Tidakkah cukup bagi kamu bahawa Tuhan kamu sebagai saksi kepada semuanya” (Surah Al-Fusilat. “Semua ilmu sama ada yang berhubung dengan indivdu atau kumpulan. mestilah disusun semula menurut prinsip tawhid iaitu Allah s. Islam sangat bertolak ansur.w.. Selain itu. kita terus memanggilnya sebagai sosial untuk menunjukkan penentangan kita terhadap Barat yang ingin memisahkan pengajian sains ini dari pengajian manusia. “ Kami akan tunjukkan ayat-ayat Kami pada ufuk-ufuk dan dalam diri mereka sendiri sehingga jelas kepada mereka bahawa Ia (al-Quran) adalah benar. agama atau sains.” Jika dilihat dari perspektif yang berbeza.53) 5 .. Menurut Mohamad Rafie Abdul Malek (1989) dalam bukunya yang bertajuk Sains Sosial dan Sains Tulen. “Jika di dalam Persatuan Ahli Sains Sosial Islam. Hal ini kerana sehingga kini tidak ada satupun penemuan sains yang bertentangan dengan AlQuran. Dalam konteks menimba ilmu. Islam tidak pernah menghalang umatnya meneroka mana-mana cabang ilmu yang mereka inginkan asalkan niat dan caranya mengikut syariat dan halal di sisi Allah.” Dalam hal ini.3 Pandangan Sains Sosial Menurut Islam Seperti mana-mana agama yang lain. fleksible atau pun murunah dengan keadaan umatnya tidak mengira zaman dan masa. Permasalahannya timbul apabila interpretasi inidivual di salah ertikan. Perkara ini dengan dibuktikan dalam Kitab Allah yang bermaksud . Islam tidak pernah mengharamkan umatnya untuk menuntut dan menimba mana-mana ilmu yang terdapat di dunia ini.1. Al-Quran telah membuktikan bahawa cabang ilmu seperti sains sosial ini tidak boleh dipisahkan dengan agama.

Beliau digelar sebagai pengasas kepada ilmu antropologibudaya dan sosial.sumbangan terbesar yang dihasilkan oleh tokoh-tokoh Islam merupakan cetusan – cetusan idea dan juga buku yang mampu menyumbang dalam konteks transformasi masyarakat ini kepada yang lebih baik. sains sosial terdiri daripada pelbagai cabang ilmu. Ibn Battutah Seorang tokoh hebat Islam yang bernama Ibn Battutah merupakan salah seorang yang telah berjaya membantu dalam bidang sosiologi ini.1.1. Selain itu.1.Beliau lebih banyak menghabiskan sisa kehidupannya untuk mencari pengetahuan mengenai corak atau polar kehidupan dan kebudayaan sesebuah masyarakat. Antara negara yang pernah menjadi tempat kajian beliau ialah Russia. Antara sumbangan . orang Kristian. Dalam kajian ini. cara solat jemaah di Jeddah. Sumatera. Pengaliran ilmu tanpa henti di situ telah membantu menyelesaikan musykilah-musykilah yang timbul dalam kalangan masyakat lantas terus meningkatkan taraf dan kecintaan manusia kepada ilmu itu sendiri. China. sumbangan-sumbangan tokoh ini akan dipecahkan mengikut bidang yang diceburi oleh tokoh-tokoh tersebut. Kebanyakan tulisan beliau merupakan catatan pengalaman pengembaraan yang tidak jauh bezana daripada tulisan-tulisan yang dituliskan oleh beliau. upacara pengembumian di Kota Damsyik dan juga adat resam golongan Syiah. Yahudi dan Cina. terdapat beberapa tokoh islam yang mahir dalam sains sosial ini dan berjaya menyumbangkan pelbagai perkara demi membantu dalam memangkin kemajuan ilmu.2.0 Sumbangan Tokoh Islam Dalam Sains Sosial Seperti yang dinyatakan dalam pengenalan kajian ini. hasil-hasil penulisan beliau banyak dikaitkan dengan undang-undang syariah dan feqah yang timbul terutamnya apabila beliau berada dalam kalangan masyarakat Islam. 6 . Sosiologi 2. 2. Oleh itu. Kemboja dan juga barat benua Afrika. Sebagai contoh. India.

Konsep “solidarity sosial” ataupun dalam bahasa lain “asabiyyah” mempunyai banyak persamaa de ngan konsep solidarity mekanis dan solidarity organis yang dibincangkan oleh ahli sosiologi kurun ke -19.1. Dalam kajiannya ini. 2. 7 . Secara langsung. kita tuju kepada tokoh yang lain iaitu Ali Shari’ati yang lahir dari tahun 1933 sehingga 1977. Antara bidang sosiologi moden yang pernah disentuh oleh beliau ialah “Perbandingan Masyarakat Dengan Masyarakat Bandar. Ibn Khaldun memiliki banyak teori yang berkait dengan sosiologi. Salah satu sumbangan beliau yang sangat terkesan kepada pemangkinan ilmu buat manusia sejagat ialah teori’migrasi’ iaitu perpindahan ataupun penghijrahan. tokoh hebat ini telah mengemukakan satu kajian mengenai hukumhukum yang mempengaruhi jenis-jenis manusia sepanjang zaman.1.3. beliau mendapati bahawa kesemua dua puluh tujuh peradaban yang pernah wujud merupakan sesuatu yang telah berkembang selepas berlakunya migrasi lagi. Ilham untuk mwmbentuk teori ini diperolehi daripada pengetahuan sejarah mengenai perkembangan masyarakat Islam semenjak zaman Nabi Muhammad lagi. Tokoh yang berbangsa Iran ini sangat mendalam dalam membuat kajian untuk memahami Islam dari sudut ilmu sosiologi bagi membantu penambahbaikan sesuatu masyarakat. bidang ini dikenalkan lagi oleh Robert Redfield dalam abad ke-20 yang bertemakan “folk-urban continuum”.2 Ibn Khaldun Tokoh seterusnya ialah Abdul Rahman bin Muhammad ataupun lebih dikenali sebagai Ibn Khaldun. Selain itu. teori migrasi ini merupakan salah satu sumbangan terbesar beliau untuk peradaban ilmu yang mampu membawa kepentingan kepada teori perubahan sosial dalam bidang sosiologi. Malah. Beliau merupakan seorang sarjana Islam yang bukan sahaja memerhati dan mengumpul bahan mengenai manusia dan masyarakat.2. Ali Shari’ati Seterusnya. malah setiap data dan maklumat yang dikumpul merupakan sangat terperinci dan juga sistematik. Perkara ini boleh dikaitkan dengan kelahiran tamadun atau peradaban manusia.

2. Al-Tabari Jika kita beralih pula kepada bidang sejarah. Al-Tabari juga telah menekankan sejarah yang berlaku semenjak beberapa abad sebelum Islam iaitu sejarah masyarakat Arab Jahiliyah. menulis termasuklah dalam bentuk kronologi ketika 8 . Al-Mas’udi Seterusnya. sejarah juga merupakan salah satu cabang dalam bidang sains sosial. Antaranya. Tokoh ini juga dikenali sebagai pembaharuan dalam pemikiran sejarah dan dianggap oleh sesetengah ahli sejarah sebagai ahli sejarah Islam yang modenis. kita dapat lihat bahawa Al-Tabari yang merupakan seorang ulama’ yang masyhur dan terkenal sebagai pengarang tafsir dan sejarah Islam yang terkemuka iaitu pada abad ke tiga dan empat hijrah.2. Menurut beliau. Al-Mas’udii yang merupakan ahli sejarah dan seorang ulama’ Islam yang terkenal pada abad ke 4 hijrah.1. Maka. Sejarah 2. Al-Mas’udii menggunakan pelbagai bentuk cara untuk membantu perkembangan ilmu itu sampai kepada masyarakat buat tempoh yang panjang. Hal ini telah menyebabkan cara pendekatan beliau hanyalah berpegang dengan fahaman ulama’ tafsir dan juga hadis dalam mentafsir sejarah. Kemudian.a. “Sejarah ialah suatu displin ilmu yang lengkap dan komprehensif”. sejarah Parsi dan juga sejarah Bani Israil.w sehinggalah ke zaman beliau.2. diikuti pula dengan perkembangan sejarah Islam dari zaman Nabi Muhammad s. tokoh ini menekankan bahawa sejarah itu perlu dipelajari dah difahami supaya kita menyedia dan membentuk suatu sains atau displin ilmu sejarah yang sistematik untuk manusia sejagat. Hal ini telah menyebabkan kemudahan yang banyak bagi pengkaji-pengkaji sejarah zaman kini.2. 2.2. Beliau menganjurkan penggunaan falsafah dan sains dalam penulisan sejarah beliau. Seperti yang telah diterangkan pada bahagian pengenalan. tidak dapat dinafikan bahawa karya-karya beliau ini sangat menjadi titik pengenalan mengenai peristiwa-peristiwa yang telah berlaku biasanya sehubungan dengan perkembangan manusia sejagat. Salah satu karya beliau yang berjudul “Tarikh al-Rasul” atau dikenalpasti sebagai “Tarikh al-Tabari” merupakan salah satu sumber sejarah Islam yang terbesar. Selain itu.

Sejarah khas pula ialah sejarah yang melihat dan meneliti tindak tanduk sesebuah masyarakat serta mamiliki keterangan yang nyata mengenai kehidupan manusia dan pengetahuan yang mendalam tentang peristiwa dan sebab-sebabnya berlaku. Menurut beliau. dan Aristotle semata-mata untuk menghasilkan teori serta konsep mengenai kebahagiaan. tidak dinafikan kehebatan Al-Mas’udi dalam memangkin kemajuan ilmu.3.1. beliau memasukkan unsur-unsur sains dan falsafah dalam penulisannya iaitu dengan tidak mengabaikan prinsip-prinsip agama Islam seperti yang dinyatakan oleh Rosenthal (1968). Konsep beliau mengenai manusia dan masyarakat adalah berdasarkan dalil-dalil Al-Quran (Imam al-Din Khalil). seorang ahli falsafah tidak seharusnya memisahkan dirinya daripada sains dan politik. Menurut beliau.3. Ibn Khaldun Ibn Khaldun mentakrif bahawa sejarah merupakan sebagai maklumat tentang masyarakat dunia dan kemajuan sesuatu tamadun.3. Al-Farabi Al-Farabi dikenali sebagai insan yang paling memahami falsafah Aristotle serta merupakan yang terawal dalam menulis mengenai ilmu logik Yunani secara teratur dan sistematik. sejarah boleh dibahagikan kepada dua bahagian iaitu sejarah am dan juga sejarah khas.beliau telah mempelajari bahasa Arab dan telah membuat banyak kajian mengenai falsafah dan teori Saocrates. Walaupun pendapat beliau mengenai politik dan masyarakat ini banyak dipengaruhi oleh falsafah Yunani tetapi beliau merupakan seorang yang menentang pendapat Plato yang menganjurkan 9 . Beliau tentang memberi kesan yang sangat mendalam kepada ilmu sejarah kepada manusia sejagat. Politik 2. 2. Sejarah am membawa maksud sebagai sejarah perang dan naik jatuhnya sesebuah kerajaan dan pemerintahan tanpa mengambil kira pergolakan dalam masyarakat. Plato.2. Secara tidak langsung.menulis tentang sejarah zaman Nabi serta zaman Khulaf a’ al-Rasyidin. 2. Oleh itu.

a. Menurut beliau.2. seorang ahli fasafah tidak seharsnya memisahkan dirinya saripada sains dan politik. Selain itu. Ibn Taymiyyah Ibn Taymiyyah merupakan seorang tokoh ilmuwan yang sangat hebat dan besar. Beliau telah berjaya menghasilkan pelbagai buku-buku yang bermanfaat untuk kegunaan umat sejagat. Sumbangan beliau dalam sosiologi dan politik sangat memberik impak yang sangat besar kepada masyarakat umat Islam masa kini.konsep pemisahan dalam kehidupan manusia. Idea-idea politik Ibn Taymiyyah amat penting di dalam sejarah politik Islam. Ibn Taymiyyah menitik beratkan kekuasaan yang ditegakkan oleh Nabi Muhammad s. 2. Hal ini telah membuktikan bahawa Al-Farabi membawa sumbangan kepada politik dalam sesebuah masyarakat dan negara ke arah yang lebih baik. Ibn Taymiyyah ini sangatlah memusuhi konsep formalisme dalam berpolitik. walaupun beliau sangat memusuhi formalism. Hal ini telah dibuktikan oleh Qamaruddin Khan dalam buku yang berjudul Tokoh-tokoh Pemikir Islam. segala ilmu dan para ilmuwan haruslah diletakkan pada kedudukan yang tertinggi dalam pemerintahan sesebuah negara. Bagi Al-Farabi. 10 . “Dan Ibn Taymiyyah. Salah satunya ialah Al-Siyasah Al-Syariyyah yang ditulis pada tahun 709 Hijrah dan 712 Hijrah. tidak dapat membebaskan diri daripada segala aspek tradisi. dan menunjukkan bahawa kekuasaan itu bersifat nubuwwah dan imamah (Qamaruddin Khan 1993).w. Hal ini dapat membuktikan bahawa Ibn Taymiyyah selalu ingin mengaitkan teorinya dengan cara-cara Rasulullah memerintah dan berpolitik. Pandangan beliau ini sebenarnya mempunyai persamaan dengan ajaran Confusius yang meletakkan golongan ilmuwan pada empat yang tertinggi dalam sistem sosiologi sesebuah negara.3.” Hal ini dapat membuktikan bahawa sumbangan beliau dalam politik ini sangatlah besar dengan hasil karya beliau yang sangat terkenal dan memberi impak yang besar kepada umat Islam sepanjang zaman.

0 Rumusan Secara kesimpulannya. “Maksudnya. dan akan berasa tidak gembira serta kecewa apabila ia menyeleweng daripadanya. Maka hadapkanlah wajahmu dengan lurus kepada agama Allah. (tetaplah atas) fitrah Allah yang telah menciptakan manusia menurut fitrah itu. atau menghampiri sifat dalamannya. saya dapat simpulkan bahawa manusia secara fitrahnya itu bersifat sebaik. kita dapat simpulkan bahawa tokoh-tokoh Islam ini sangat membawa kesan yang banyak dan positif kepada perkembangan ilmu seperti perubahan kepada masyarakat yang mencintai ilmu dan proses sifat berketamadun dalam masyarakat sejagat. manusia secara psikologinya akan gembira dan puas selagi ia berada. Tidak ada perubahan pada fitrah Allah. Oleh sebab manusia sifatnya adalah baik. ayat 30) 11 . 3. daripada beberapa isi yang dikemukan di atas. “Maksudnya.” (Surah Ar-Rum. tetapi kebanyakan manusia tidak mengetahui. Seperti firman Allah. ayat 4) Manusia mampu mengekalkan sifat-sifat ini dan bangkit untuk menghadapi cabaran yang ada sekiranya ia menerima pendidikan dan bimbingan yang betul serta diberi galakan. Seperti yang difirman oleh Allah Taala dalam Al-Quran. (Itulah) agama yang lurus. sesungguhnya Kami telah menciptakan manusia dalam bentuk yang sebaik-baiknya.” (Surah At-Tin.Oleh itu.baik kejadian dan mulia.

Tanpa kebaikan yang dilakukan oleh masyarakat tamadun itu seperti menelaah dan pengamalan ilmu yang tinggi dan hebat. Selain itu.Konsep yang serupa digunakan untuk kebangkitan sesuatu tamadun. secara tidak langsung dapat membantu juga dalam pemangkinan ilmu dalam sesebuah tamadun.dengar hadirnya tokoh-tokoh ilmuan yang hebat. mereka pasti tidak akan dapat bangkit daripada kejahilan yang dialami oleh masyarakat sebelumnya. 12 .

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful