Soalan 8 : Bincangkan sumbangan tokoh-tokoh Islam dalam bidang sains sosial yang menjadi pemangkin kemajuan ilmu

.

1.0

Pengenalan Tokoh-tokoh Islam merupakan salah satu tokoh yang terhebat sepanjang zaman.

Jasa dan sumbangan mereka yang tidak terkira banyaknya dan tinggi nilainya dalam membantu perkembangan ilmu sehingga kini. Menurut Prof. Dr. Abdullah Alwi Hj. Hassan (1999), “Gerakan Tajdid terhadap ilmuan Islam telah dipegaruhi perkembangan keilmuan Islam di Malaysia khasnya dah di Asia Tenggara amnya.” Hal ini bermaksud sejarah telah membuktikan bahawa keistimewaan-keistimewaan dan pengorbanan tokoh-tokoh Islam telah mampu mengangkat dan meningkatkan taraf ilmu ke persada yang lebih tinggi semata-mata untuk menuju kesejahteraan hidup di dunia dan juga di alam kelak. Selain itu, tokoh-tokoh Islam ini telah berjaya mencetus revolusi peradaban ilmu terutamanya kepada masyarakat Eropah sekitar kurun ke sembilan sehinggalah kurun ke dua belas. Hal ini telah dibuktikan oleh Muhd Roslan Muhd Nor (2010) dalam tulisannya yang bertajuk, Meneladani Sejarah Umat Islam Dalam Membentuk Masyarakat Hadhari Yang Gemilang Abad Ke 2, “Kemasukan Islam ke Andalus sebagai contoh, telah membuka ruang kepada kecemerlangan tamadun Barat hari ini. Banyak ilmu-ilmu hasil penemuan orang Islam dikembangkan di Barat”. Dalam kajian saya ini, saya akan mengemukakan beberapa sumbangan yang tokoh-tokoh Islam dalam sains sosial yang menjadi pemangkin kemajuan ilmu kepada dunia masa kini.

1

sains sosial merujuk kepada penggunaan kaedah saintifik untuk mengkaji cara manusia mengatur kehidupan berkelompok dan membentuk jaringan hubungan untuk membolehkan mereka menjalani kehidupan tersebut. 2 .sains sosial ialah himpunan pengetahuan mengenai pemahaman dan kajian tentang manusia.1. antropologi. Oleh hal yang demikian kita perlu membuat pembahagian kepada beberapa cabang atau unit pengkajian yang lebih kecil.budaya dan masyarakat.iaitu semua aspek kehidupan manusia termasuk hubungan atau interaksi sosial dan jalinan sosial sesama mereka. Namun tidak ada sesiapa pun akan dapat mempelajari hal-hal manusia dan hubungannya dengan masyarakat keseluruhannya. Maka jelaslah bahawa ilmu sains sosial ialah satu bentuk pengkajian tentang kelompok manusia di dalam sesuatu masyarakat. sains politik. pertumbuhan cabang ilmu ini berkait rapat dengan penerimaan secara meluas satu teori di kalangan anggota masyarakat Barat yang menyatakan bahawa setiap satu benda di alam nyata boleh diselidiki secara sistematik dan objektif. psikologi dan sebagainya. Pembahagian kepada unit atau kepada disiplin inilah yang kita sebut sebagai disiplin sosiologi. Dalam kata lainnya. sejarah. Oleh itu. sains sosial ialah disiplin akademik yang mempersoalkan tentang kemanusiaan dalam konteks sosialnya atau mempelajari kehidupan sosial atau lebih tepat mempelajari pola tingkah laku yang lazim pada kelompok-kelompok manusia. di dalam bukunya Asas Sains Sosial Dari Perspektif Sosiologi. Selain itu. perkembangan sains sosial ada kaitan rapat dengan tiga perkara iaitu pemantapan falsafah rasional dan juga pengaplikasian kaedah saintifik untuk menyelidikan fenomena sosial. Secara khusus. Sains sosial merupakan satu bidang yang begitu luas dan kompleks.1 Definisi Menurut Rohana Yusof(1996). ekonomi. Sains sosial umumnya diertikan sebagai kajian mengenai manusia dan masyarakat.

Ahli ekonomi menumpukan perhatian kepada bagaimana sebuah masyarakat menentukan apa dan berapa. catatan pengembara dan laporan serta penemuan arkeologi. kawasan. kepentingan dan pertubuhan bukan-kerajaan. bangsa. siapa yang menggunakannya.1. Seorang yang menceritakan semula sejarah sesebuah komuniti. “Sains yang dimaksudkan termasuklah sejarah kemanusiaan iaitu keadaan di mana kedudukan yang lebih tinggi bagi sifat-sifat mulia perlu disedari”. ekonomi dan sosial dalam sesebuah masyarakat.Oleh itu. Sains Sosial dan Sains Tulen. pertukaran barangan. bagaimana seseorang menggunakan kuasa. Menurut Prof. Abdullah Alwi Hj. kelompok. perebutan kuasa dan proses mengawal dan menghadkan penggunaan kuasa. Dr. kita dapat simpulkan bahawa sejarah membawa maksud sesuatu kajian tentang peristiwa-peristiwa yang telah berlaku biasanya sehubungan dengan perkembangan politik. Antaranya ialah sejarah. penentuan harga barangan serta sistem perbankan. bagaimana dan untuk siapakah sumber produktifnya yang terhad digunakan. badan-badan dalam sistem pentadbiran seperti politik. 3 . diari. Bahagian Sains Sosial yang seterusnya adalah politik iaitu sesuatu kajian mengenai kuasa dan pengagihan kuasa dalam sistem politik yang berbeza-beza.2 Displin-displin Sains Sosial Terdapat beberapa bahagian yang telah ditetapkan oleh pakar dalam bidang sains sosial ini. negara dan tamadun manusia berdasarkan maklumat yang diperolehi daripada dokumen-dokumen lama seperti surat. pengagihan dan penggunaan barangan dan perkhidmatan dalam system ekonomi yang berbeza-beza. Isu-isu yang lazimnya diminati ahli politik termasuklah konflik dan kestabilan dalam sesuatu sistem politik. Di antara perkara yang diminati ahli ekonomi termasuk pola-pola guna tenaga manusia berhubungan dengan perubahan demografi. barisan politik dan organisasi. ekonomi juga merupakan salah satu bahagian dalam bidang ini. Hassan (1999) dalam bukunya. Hal ini melibatkan kajian tentang pengeluaran. Ahli sains politik biasanya meneliti sumber kuasa. Selain itu. negara atau rantau tertentu.

Perkara ini menlibatkan mengenai peraturan yang mengawal tindakan manusia dan statut atau rang undang-undang yang digubal dan dilaksanakan oleh pihak berkuasa. identity kendiri dan struktursttruktur kognitif. sistem undang-undang. interaksi semuka kelompok kecik untuk memahami antara lain mekanisme yang terlibat dalam proses pengamatan dan pembelajaran. Dengan wujudnya bahagian-bahagian sains sosial ini. Ahli sosiologi lazimnya mengkaji masyarakat maju. bagaimana manusia menyusun perkataan. bagaimana bahasa-bahasa manusia berbeza-beza atau berkaitan antara satu sama lain. simbol dan bunyi untuk berkomunikasi antara satu sama lain. pembentukan sahsiah. Ilmuwan social yang meminati fenomena undang-undang biasanya menganalisis jenis undang-undang. Misalnya. sejauh manakah bahasa mempengaruhi pengamatan dan pemikiran manusia serta segala hubungkait antara bahasa. Ahli linguistik meneliti bermacam-macam aspek tentang bahasa. 4 . undang – undang juga terdiri daripada salah satu cabang sains sosial.Jika kita lihat dari sudut yang berbeza. psikologi juga merupakan salah satu cabang dalam konteks saisn sosial. Seterusnya ialah linguistik iaitu sesuatu kajian saintifik tentang bahasa dan pertuturan. Perkara ini mengkaji mengenai tingkahlaku dan proses mental manusia. tindakan sosial. cara-cara menyelesai pertikaian dan konflik. sistem makna dan budaya. maka mudahlah para pengkaji untuk memisahkan ataupun mengumpulkan data-data mengikut kumpulankumpulan kecil yang telah ditetapkan ini. Ahli psikologi lazimnya meneliti individu. Seterusnya ialah bahagian sosiologi iaitu kajian tentang struktur sosial. Manakala. budaya dan gaya hidup dalam sebuah masyarakat. industri dan moden serta meninjau aspek-aspek tertentu kehidupan sosial dalam masyarakat tersebut. hubungkait institusi undang-undang dengan proses politik dalam sesebuah masyarakat.

agama atau sains.3 Pandangan Sains Sosial Menurut Islam Seperti mana-mana agama yang lain.” Dalam hal ini.t wujud dan bersifat Maha Esa serta Maha Pencipta. Islam tidak pernah menghalang umatnya meneroka mana-mana cabang ilmu yang mereka inginkan asalkan niat dan caranya mengikut syariat dan halal di sisi Allah. Islam tidak pernah mengharamkan umatnya untuk menuntut dan menimba mana-mana ilmu yang terdapat di dunia ini. Tidakkah cukup bagi kamu bahawa Tuhan kamu sebagai saksi kepada semuanya” (Surah Al-Fusilat. Dalam konteks menimba ilmu. kita terus memanggilnya sebagai sosial untuk menunjukkan penentangan kita terhadap Barat yang ingin memisahkan pengajian sains ini dari pengajian manusia. Permasalahannya timbul apabila interpretasi inidivual di salah ertikan. fleksible atau pun murunah dengan keadaan umatnya tidak mengira zaman dan masa. terdapat pelbagai perbezaan dan percanggahan pendapat antara ilmuan Islam dan juga Barat. Menurut Mohamad Rafie Abdul Malek (1989) dalam bukunya yang bertajuk Sains Sosial dan Sains Tulen. “ Kami akan tunjukkan ayat-ayat Kami pada ufuk-ufuk dan dalam diri mereka sendiri sehingga jelas kepada mereka bahawa Ia (al-Quran) adalah benar. “Jika di dalam Persatuan Ahli Sains Sosial Islam. Al-Quran telah membuktikan bahawa cabang ilmu seperti sains sosial ini tidak boleh dipisahkan dengan agama. Seperti yang dinyatakan oleh Mohamad Rafie Abdul Malek (1989).. Hal ini kerana sehingga kini tidak ada satupun penemuan sains yang bertentangan dengan AlQuran. Islam sangat bertolak ansur.1. “Semua ilmu sama ada yang berhubung dengan indivdu atau kumpulan.” Jika dilihat dari perspektif yang berbeza..53) 5 .w. manusia atau alam semula jadi. Perkara ini dengan dibuktikan dalam Kitab Allah yang bermaksud . mestilah disusun semula menurut prinsip tawhid iaitu Allah s. Selain itu.

Sosiologi 2. Oleh itu.2.1. Sumatera. terdapat beberapa tokoh islam yang mahir dalam sains sosial ini dan berjaya menyumbangkan pelbagai perkara demi membantu dalam memangkin kemajuan ilmu. Kebanyakan tulisan beliau merupakan catatan pengalaman pengembaraan yang tidak jauh bezana daripada tulisan-tulisan yang dituliskan oleh beliau. upacara pengembumian di Kota Damsyik dan juga adat resam golongan Syiah. Antara sumbangan . Kemboja dan juga barat benua Afrika.1. India. Beliau digelar sebagai pengasas kepada ilmu antropologibudaya dan sosial. hasil-hasil penulisan beliau banyak dikaitkan dengan undang-undang syariah dan feqah yang timbul terutamnya apabila beliau berada dalam kalangan masyarakat Islam. Yahudi dan Cina. cara solat jemaah di Jeddah.0 Sumbangan Tokoh Islam Dalam Sains Sosial Seperti yang dinyatakan dalam pengenalan kajian ini.1.Beliau lebih banyak menghabiskan sisa kehidupannya untuk mencari pengetahuan mengenai corak atau polar kehidupan dan kebudayaan sesebuah masyarakat. 6 . sains sosial terdiri daripada pelbagai cabang ilmu. China. Selain itu. Sebagai contoh. sumbangan-sumbangan tokoh ini akan dipecahkan mengikut bidang yang diceburi oleh tokoh-tokoh tersebut. Ibn Battutah Seorang tokoh hebat Islam yang bernama Ibn Battutah merupakan salah seorang yang telah berjaya membantu dalam bidang sosiologi ini. Antara negara yang pernah menjadi tempat kajian beliau ialah Russia.sumbangan terbesar yang dihasilkan oleh tokoh-tokoh Islam merupakan cetusan – cetusan idea dan juga buku yang mampu menyumbang dalam konteks transformasi masyarakat ini kepada yang lebih baik. Dalam kajian ini. orang Kristian. 2. Pengaliran ilmu tanpa henti di situ telah membantu menyelesaikan musykilah-musykilah yang timbul dalam kalangan masyakat lantas terus meningkatkan taraf dan kecintaan manusia kepada ilmu itu sendiri.

2 Ibn Khaldun Tokoh seterusnya ialah Abdul Rahman bin Muhammad ataupun lebih dikenali sebagai Ibn Khaldun.1. Beliau merupakan seorang sarjana Islam yang bukan sahaja memerhati dan mengumpul bahan mengenai manusia dan masyarakat. Dalam kajiannya ini. Konsep “solidarity sosial” ataupun dalam bahasa lain “asabiyyah” mempunyai banyak persamaa de ngan konsep solidarity mekanis dan solidarity organis yang dibincangkan oleh ahli sosiologi kurun ke -19. bidang ini dikenalkan lagi oleh Robert Redfield dalam abad ke-20 yang bertemakan “folk-urban continuum”. Perkara ini boleh dikaitkan dengan kelahiran tamadun atau peradaban manusia.1. Ibn Khaldun memiliki banyak teori yang berkait dengan sosiologi. Antara bidang sosiologi moden yang pernah disentuh oleh beliau ialah “Perbandingan Masyarakat Dengan Masyarakat Bandar.3. Salah satu sumbangan beliau yang sangat terkesan kepada pemangkinan ilmu buat manusia sejagat ialah teori’migrasi’ iaitu perpindahan ataupun penghijrahan. beliau mendapati bahawa kesemua dua puluh tujuh peradaban yang pernah wujud merupakan sesuatu yang telah berkembang selepas berlakunya migrasi lagi. Selain itu. 2. 7 . Ali Shari’ati Seterusnya. malah setiap data dan maklumat yang dikumpul merupakan sangat terperinci dan juga sistematik. tokoh hebat ini telah mengemukakan satu kajian mengenai hukumhukum yang mempengaruhi jenis-jenis manusia sepanjang zaman. Tokoh yang berbangsa Iran ini sangat mendalam dalam membuat kajian untuk memahami Islam dari sudut ilmu sosiologi bagi membantu penambahbaikan sesuatu masyarakat. kita tuju kepada tokoh yang lain iaitu Ali Shari’ati yang lahir dari tahun 1933 sehingga 1977. teori migrasi ini merupakan salah satu sumbangan terbesar beliau untuk peradaban ilmu yang mampu membawa kepentingan kepada teori perubahan sosial dalam bidang sosiologi. Malah.2. Ilham untuk mwmbentuk teori ini diperolehi daripada pengetahuan sejarah mengenai perkembangan masyarakat Islam semenjak zaman Nabi Muhammad lagi. Secara langsung.

Seperti yang telah diterangkan pada bahagian pengenalan. kita dapat lihat bahawa Al-Tabari yang merupakan seorang ulama’ yang masyhur dan terkenal sebagai pengarang tafsir dan sejarah Islam yang terkemuka iaitu pada abad ke tiga dan empat hijrah. Maka. Sejarah 2. sejarah juga merupakan salah satu cabang dalam bidang sains sosial. Al-Mas’udii yang merupakan ahli sejarah dan seorang ulama’ Islam yang terkenal pada abad ke 4 hijrah. Al-Tabari Jika kita beralih pula kepada bidang sejarah. menulis termasuklah dalam bentuk kronologi ketika 8 . Antaranya.2.w sehinggalah ke zaman beliau.2. sejarah Parsi dan juga sejarah Bani Israil.2. “Sejarah ialah suatu displin ilmu yang lengkap dan komprehensif”. Selain itu. Kemudian. tidak dapat dinafikan bahawa karya-karya beliau ini sangat menjadi titik pengenalan mengenai peristiwa-peristiwa yang telah berlaku biasanya sehubungan dengan perkembangan manusia sejagat.2. 2. Hal ini telah menyebabkan cara pendekatan beliau hanyalah berpegang dengan fahaman ulama’ tafsir dan juga hadis dalam mentafsir sejarah. Tokoh ini juga dikenali sebagai pembaharuan dalam pemikiran sejarah dan dianggap oleh sesetengah ahli sejarah sebagai ahli sejarah Islam yang modenis. Al-Mas’udii menggunakan pelbagai bentuk cara untuk membantu perkembangan ilmu itu sampai kepada masyarakat buat tempoh yang panjang.a. Al-Mas’udi Seterusnya. Beliau menganjurkan penggunaan falsafah dan sains dalam penulisan sejarah beliau. Salah satu karya beliau yang berjudul “Tarikh al-Rasul” atau dikenalpasti sebagai “Tarikh al-Tabari” merupakan salah satu sumber sejarah Islam yang terbesar. tokoh ini menekankan bahawa sejarah itu perlu dipelajari dah difahami supaya kita menyedia dan membentuk suatu sains atau displin ilmu sejarah yang sistematik untuk manusia sejagat.2.1. Hal ini telah menyebabkan kemudahan yang banyak bagi pengkaji-pengkaji sejarah zaman kini. Al-Tabari juga telah menekankan sejarah yang berlaku semenjak beberapa abad sebelum Islam iaitu sejarah masyarakat Arab Jahiliyah. diikuti pula dengan perkembangan sejarah Islam dari zaman Nabi Muhammad s. Menurut beliau.

3. Al-Farabi Al-Farabi dikenali sebagai insan yang paling memahami falsafah Aristotle serta merupakan yang terawal dalam menulis mengenai ilmu logik Yunani secara teratur dan sistematik. Oleh itu. Menurut beliau. seorang ahli falsafah tidak seharusnya memisahkan dirinya daripada sains dan politik.beliau telah mempelajari bahasa Arab dan telah membuat banyak kajian mengenai falsafah dan teori Saocrates. Walaupun pendapat beliau mengenai politik dan masyarakat ini banyak dipengaruhi oleh falsafah Yunani tetapi beliau merupakan seorang yang menentang pendapat Plato yang menganjurkan 9 . 2. dan Aristotle semata-mata untuk menghasilkan teori serta konsep mengenai kebahagiaan. Ibn Khaldun Ibn Khaldun mentakrif bahawa sejarah merupakan sebagai maklumat tentang masyarakat dunia dan kemajuan sesuatu tamadun.1. Beliau tentang memberi kesan yang sangat mendalam kepada ilmu sejarah kepada manusia sejagat. 2. Menurut beliau. Konsep beliau mengenai manusia dan masyarakat adalah berdasarkan dalil-dalil Al-Quran (Imam al-Din Khalil).menulis tentang sejarah zaman Nabi serta zaman Khulaf a’ al-Rasyidin. sejarah boleh dibahagikan kepada dua bahagian iaitu sejarah am dan juga sejarah khas. beliau memasukkan unsur-unsur sains dan falsafah dalam penulisannya iaitu dengan tidak mengabaikan prinsip-prinsip agama Islam seperti yang dinyatakan oleh Rosenthal (1968).2.3. Plato.3. Sejarah khas pula ialah sejarah yang melihat dan meneliti tindak tanduk sesebuah masyarakat serta mamiliki keterangan yang nyata mengenai kehidupan manusia dan pengetahuan yang mendalam tentang peristiwa dan sebab-sebabnya berlaku. tidak dinafikan kehebatan Al-Mas’udi dalam memangkin kemajuan ilmu. Secara tidak langsung. Politik 2. Sejarah am membawa maksud sebagai sejarah perang dan naik jatuhnya sesebuah kerajaan dan pemerintahan tanpa mengambil kira pergolakan dalam masyarakat.

Menurut beliau. 2.3.w. Idea-idea politik Ibn Taymiyyah amat penting di dalam sejarah politik Islam. “Dan Ibn Taymiyyah. Ibn Taymiyyah Ibn Taymiyyah merupakan seorang tokoh ilmuwan yang sangat hebat dan besar. Salah satunya ialah Al-Siyasah Al-Syariyyah yang ditulis pada tahun 709 Hijrah dan 712 Hijrah. Selain itu. Bagi Al-Farabi. Pandangan beliau ini sebenarnya mempunyai persamaan dengan ajaran Confusius yang meletakkan golongan ilmuwan pada empat yang tertinggi dalam sistem sosiologi sesebuah negara.” Hal ini dapat membuktikan bahawa sumbangan beliau dalam politik ini sangatlah besar dengan hasil karya beliau yang sangat terkenal dan memberi impak yang besar kepada umat Islam sepanjang zaman. tidak dapat membebaskan diri daripada segala aspek tradisi. walaupun beliau sangat memusuhi formalism. Sumbangan beliau dalam sosiologi dan politik sangat memberik impak yang sangat besar kepada masyarakat umat Islam masa kini. dan menunjukkan bahawa kekuasaan itu bersifat nubuwwah dan imamah (Qamaruddin Khan 1993). Hal ini telah dibuktikan oleh Qamaruddin Khan dalam buku yang berjudul Tokoh-tokoh Pemikir Islam. Hal ini telah membuktikan bahawa Al-Farabi membawa sumbangan kepada politik dalam sesebuah masyarakat dan negara ke arah yang lebih baik. Ibn Taymiyyah ini sangatlah memusuhi konsep formalisme dalam berpolitik. 10 . Hal ini dapat membuktikan bahawa Ibn Taymiyyah selalu ingin mengaitkan teorinya dengan cara-cara Rasulullah memerintah dan berpolitik.2. Ibn Taymiyyah menitik beratkan kekuasaan yang ditegakkan oleh Nabi Muhammad s. Beliau telah berjaya menghasilkan pelbagai buku-buku yang bermanfaat untuk kegunaan umat sejagat. seorang ahli fasafah tidak seharsnya memisahkan dirinya saripada sains dan politik.konsep pemisahan dalam kehidupan manusia. segala ilmu dan para ilmuwan haruslah diletakkan pada kedudukan yang tertinggi dalam pemerintahan sesebuah negara.a.

saya dapat simpulkan bahawa manusia secara fitrahnya itu bersifat sebaik.baik kejadian dan mulia.” (Surah Ar-Rum. sesungguhnya Kami telah menciptakan manusia dalam bentuk yang sebaik-baiknya. tetapi kebanyakan manusia tidak mengetahui. Maka hadapkanlah wajahmu dengan lurus kepada agama Allah. (tetaplah atas) fitrah Allah yang telah menciptakan manusia menurut fitrah itu. dan akan berasa tidak gembira serta kecewa apabila ia menyeleweng daripadanya. Seperti yang difirman oleh Allah Taala dalam Al-Quran. atau menghampiri sifat dalamannya. Tidak ada perubahan pada fitrah Allah. ayat 4) Manusia mampu mengekalkan sifat-sifat ini dan bangkit untuk menghadapi cabaran yang ada sekiranya ia menerima pendidikan dan bimbingan yang betul serta diberi galakan.” (Surah At-Tin. daripada beberapa isi yang dikemukan di atas. Oleh sebab manusia sifatnya adalah baik. (Itulah) agama yang lurus. manusia secara psikologinya akan gembira dan puas selagi ia berada. “Maksudnya. Seperti firman Allah. ayat 30) 11 .0 Rumusan Secara kesimpulannya.Oleh itu. 3. “Maksudnya. kita dapat simpulkan bahawa tokoh-tokoh Islam ini sangat membawa kesan yang banyak dan positif kepada perkembangan ilmu seperti perubahan kepada masyarakat yang mencintai ilmu dan proses sifat berketamadun dalam masyarakat sejagat.

mereka pasti tidak akan dapat bangkit daripada kejahilan yang dialami oleh masyarakat sebelumnya. Selain itu.Konsep yang serupa digunakan untuk kebangkitan sesuatu tamadun. Tanpa kebaikan yang dilakukan oleh masyarakat tamadun itu seperti menelaah dan pengamalan ilmu yang tinggi dan hebat. 12 .dengar hadirnya tokoh-tokoh ilmuan yang hebat. secara tidak langsung dapat membantu juga dalam pemangkinan ilmu dalam sesebuah tamadun.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful