Alat Muzik Tradisional Kebanggaan Kita – Tahun 5 ALAT MUZIK KEBANGGAAN KITA Secara amnya, selain daripada digunakan

untuk menghasilkan berbagai jenis muzik, alat alat muzik tradisional juga merupakan bahan estetika yang penting dalam masyarakat. Ia digunakan sebagai alat penyebar maklumat, lambang budaya bangsa, alat ritual yang dapat menghubungkan manusia dengan alam luar biasa (magis) selain dari fungsi utama sebagai alat hiburan. Terdapat lima kategori Alat Muzik Tradisional: Kordofon Alat-alat muzik kordofon ialah alat-alat yang mengeluarkan bunyi kerana adanya getaran pada tali yang ditegangkan. Alat-alat muzik rebab, sape dan lain-lain tergolong dalam kategori ini. Membranofon Dalam kategori ini digolongkan alat-alat muzik yang menghasilkan bunyi melalui kulit atau membrane yang ditegang dan dipalu.Berbagai jenis alat gendang dan rebana Melayu tergolong dalam kategori membranofon. Kebiasaannya digunakan di dalam menghasilkan lagu-lagu rakyat. Erofon Erofon adalah alat-alat muzik yang menghasilkan bunyi melalui lubang udara. Dalam masyarakat pribumi Malaysia,terdapat beberapa jenis alat muzik erofon seperti serunai, seruling, nafiri, seruling hidung dan lain lain yang sejenis. Idiofon Idiofon adalah alat-alat muzik yang menghasilkan bunyi melalui tindakbalas pada rangka badan yang bergema. Contoh alat muzik idiofon pribumi Malaysia ialah kumpulan gong dan jenis-jenisnya. Dalam kategori idiofon terdapat alat-alat muzik ‘metallophone’, yang diperbuat daripada logam gangsa seperti saron dan gendir dalam ensemble gamelan. Erofon Bebas Erofon bebas adalah suatu alat muzik yang menghasilkan bunyi melalui lubang udara dengan car meniupnya, penjenisan alat adalah berbeza dari erofon. Ianya diperbuat dari pelbagai bentuk yang berbeza dan diperbuat dari bahan yang bersifat sementara seperti daun-daun kayu, daun kelapa dan sebagainya. Penghasilan bunyi tidak mengikut kod muzik yang ditetapkan dan bukan untuk tujuan dipermainkan bersama alat muzik yang lain.

mempunyai 21 keping kayu berbentuk 4 segi panjang dan tiap-tiap satu berbeza ketebalan dan panjang. Sejak itu Nobat mula dikenali masyarakat umum. Alat pengetuk yang digunakan sama sepeti pengetuk bonang. Sejak berabad. cara memainnya dengan mengetuk menggunakan kedua-dua belah tangan serentak. KENONG Kenong menyerupai gong tapi lebih nipis.ALAT MUZIK MELAYU GAMELAN Gamelan merupakan himpunan alat muzik seperti bonang. nobat hanya sinonim di telinga penduduk yang tinggal di sekitar kawasan nobat sering dimainkan seperti Alor Setar. Bonang dimainkan dengan menggunakan pengetuk kayu yang hujungnya berbalut. berfungsi sebagai intro lagu. GENDANG Gendang merupakan satu alat yang penting dalam setiap persembahan gamelan. saron penerus dan saron peking. Bertitik tolak daripada ini. Kuala Kangsar. Yang DiPertuan Agong pertama yang dilantik selepas negara mencapai kemerdekaan iaitu yang Dipertuan Besar Negeri Sembilan telah mengistiharkan muzik Nobat sebagai muzik istana. Alat ini diletakkan di atas tali yang diikat pada kayu yang diperbuat daripada kayu keras untuk menghasilkan bunyi yang merdu setelah diketuk. gendang dan gong. biasanya dimainkan menggunakan 2 bilah kayu pengetuk yang dipanggil ‘mallet’. SARON Saron terdiri daripada bilah-bilah yang disusun di atas tapak kayu. GAMBANG Merupakan alat muzik yang diperbuat dari kayu keras. Kelang dan Kula Terengganu. . GONG Berperanan seperti tulang belakang dalam persembahan gamelan. NOBAT Nobat adalah sejenis pancaragam DiRaja yang hanya dimainkan di istana dan pemain muziknya pula hanya boleh terdiri daripada orang-orang tertentu sahaja. terdapat 3 jenis saron iaitu saron demong. kemudian gamelan diperkenal kan ke pahang dan seterusnya ke Terengganu. gambang. ibarat tidak lengkap sesebuah persembahan gamelan tanpa gendang malah pincang. bulat dan kecing berbanding gong. Manakala masyarakat luar tidak banyak yang mengetahui mengenai Nobat. Alat-alat gamelan: BONANG Bonang merupakan alat terpenting dalam muzik gamelan. Perkataan ‘gamelan’ berasal daripada perkataan Jawa iaitu ‘gamel’ yang bermaksud memukul atau tukul. Nobat telah dimainkan di istana negara sebagai pengesahan kepada pertabalan itu.

GENDANG IBU DAN GENDANG ANAK Ukur panjang gendang ini adalah 20′ bersamaan dengan 50 cm. GONG Alat ini diperbuat daripada tembaga merah daripada tanah Jawa. Manakala lebar mukanya 7′ jejari. Ia menggunakan kulit harimau di sebelah kanan dan kulit kambing di sebelah kiri.ALAT-ALAT NOBAT: SERUNAI Alat ini bebentuk seperti ‘flute’. Ukur panjang serunai ini adalah 43 cm. Badannya diperbuat dari kayu merbau yang berongga dan permukaannya ditutup dengan kulit kijang. Gong ini digantung pada satu tempat khas dinamakan ‘ cagak’. Semasa dimainkan sebatang kayu anggaran 70 inci panjang yang dibalut dengan kain baldu kuning diletakkan di bawah nahara supaya permukaan nahara mudah dipalu. Batang pemukul gong ini diperbuat daripada kayu keras yang kuat dan disalut dengan kain kuning. Ia diperbuat daripada kayu yang baik dan tahan lasak untuk mengeluarkan bunyi yang baik. Lubang ini akan menentukan not lagu apabila dimainkan. Di sekeliling gendang tersebut dililit dengan rotan kertas sepanjang 1 kaki. Nafiri diperbuat daripada perak tulen. Alat ini dibalut dengan kain berwarna kuning. Luas pemukaan gong ini adalah kira-kira 18′ dengan bahagian tengahnya membonjol keluar. Mempunyai tujuh lubang dipermukaan atas batang serunai dan satu lubang kecil dibawahnya. Lidah serunai ini diperbuat daripada daun ‘thai’. NAKARA Gendang satu muka berukuran 12 inci panjang dan berukuran lilit 36 inci. Ia mempunyai Temeluk yang terdapat pada dua bahagian berbentuk seperti buah ‘kandis’. Kedua-dua jenis gendang ini mempunyai tali yang memudahkannya untuk digalas ke tempat-tempat permainan. Nahara dimainkan dengan memalu permukaan dengan dua batang rotan halus berukuran 17 ½ inci panjang. Bahagiannya diperbuat daripada salutan perak dan sisinya daripada suasa. NAFIRI Alat ini berbentuk yang panjangnya 33 cm. Permukaan kulit kiri dimainkan dengan tangan manakala sebelah kanan pula dimainkan dengan paluan kayu Kemuning. Bahagian serombong Nafiri ini agak leper dan berbunga-bunga. batang serunai ini diperbuat daripada batang pokok cili padi dengan tujuan untuk memerdukan lagi bunyinya. Menurut seorang pemain Nobat. ALAT MUZIK INDIA .

mempunyai tujuh lubang pada badannya. Venu berkait rapat dengan Tuhan Hindu Krishna yang selalu digambarkan sedang memainkan alat ini dibibirnya. jari ke dua-dua tangan digunakan untuk menutup dan membuka lubang pada venu. Untuk memainkan alat muzik ini. Alat ini mempunyai bentuk yang seakanakan sama dengan alat tamborin barat yang terdiri daripada rangka bulat diperbuat daripada kayu pokok nangka sepanjang kira-kira 7 hingga 9 inci diameternya dengan kedalaman 2 hingga 4 inci dalamnya. manakala memalu permukaan besar dengan tangan kiri. Alat muzik ini tergolong dalam keluarga erofon atau tiupan bukan loyang yang mempunyai bunyi terkuat didunia. CHENDA Merupakan alat perkusi berbentuk silinder yang juga dipanggil chende. Alat muzik ini mempunyai persamaan dengan alat tiupan Shehnai yang terdapat di utara India tetapi memiliki saiz yang lebih besar dengan badannya diperbuat daripada kayu teguh dan loceng yang besar.Kaki kanan dilunjurkan sedikit manakala kaki kiri akan dibengkokkan dan diletakkan pada rangka badan mridangam serta bertentangan dengan badan pemain. Alat muzik ini digunakan dalam aktiviti kesenian dan keagamaan di negeri Kerala. Alat muzik ini dipersembahkan dengan iringan alat-alat muzik lain seperti Khatali. Juga berfungsi seakan-akan alat muzik kompang atau tar disesetengah tempat. Chenda digantung pada pemain gendang supaya ia tergantung tegak dengan bahagian atas gendang yang dibaluti kulit itu. Alat muzik venu ini boleh menghasilkan bunyi dua setengah oktaf yang bersifat monofoni seperti suara manusia. jari amat berperanan penting dalam menutup dan membuka lubang agar menghasilkan bunyi yang menarik dan penting dalam persembahan berdasarkan muzik raga. Pemain menggunakan 2 kayu pemukul untuk memukul bahagian atas gendang tersebut.KANJIRA Kanjira termasuk dalam keluarga tamborin. Alat ini juga ada yang diperbuat daripada kayu atau logam. Venu ini boleh didapati dalam pelbagai saiz. Veeku Chenda (untuk memainkan irama asas) dan Acchan Chenda. Mridangam diletakkan di atas kaki kanan dan buku lali. Dalam memainkan alat muzik ini. . MRDANGAM Mrdangam dimainkan dengan meletakkannya secara selari di atas lantai. Koodiyattam dalam bentuk tarian dan aktiviti-aktiviti pemujaan di negeri Kerala. dan lima lubang yang terdapat pada bahagian bawahnya yang dianggap sebagai lubang pengawal bunyi. Chenda terbahagi kepada 3 jenis iaitu: Uruttu Chenda (untuk bermain pelbagai variasi). NADASWARAM Nadaswaram merupakan alat muzik klasik yang terkenal di selatan India. VENU Alat muzik ini diperbuat daripada buluh dan merupakan salah satu daripada alat muzik yang tertua di India. Pemain akan memalu permukaan yang kecil dengan tangan kanan.

namun begitu hanya alat muzik saraswati veena sahaja digunakan dalam persembahan muzik karnatak di India. Alat muzik ini dapat menghasilkan bunyi seperti ‘chak. Alat muzik klasik India yang lain. Tabla ALAT MUZIK SARAWAK Muzik ini boleh didefinasikan sebagai salah satu seni yang dihasilkan sama ada secara individu atau berkumpulan. Lapan buah gong bagi satu set diatur berbaris di atas para yang panjang. sompoton dan togunggak diperbuat daripada buluh. Ianya dinamakan sebagai saraswati veena kerana mengambil sempena nama Tuhan Hindu Saraswati yang selalu digambarkan sedang bermain alat muzik ini dan terkenal dalam masyarakat India. Bagi tetawak ibu bunyinya rendah dan bergema manakala tetawak anak. Sebagai contoh. Dindingnya tebal. peng’. Diantara alat-alat muzik yang diperkenalkan adalah seperti berikut: TAWAK Dibuat dari perunggu berbentuk bulat. nada bunyinya nyaring.SARASWATI VEENA Alat muzik ini tergolong dalam klasifikasi alat muzik bertali India. tongkungon. antaranya: 1. Ia juga berpasangan (ibu dan anak). Tampura (4 Tali) 2. Selain alat muzik saraswati veena. dong. turali. ALAT MUZIK SABAH Kebanyakaan alat-alat muzik di Sabah dibuat daripada bahan-bahan asli. berbusut di tengah-tengah bahagian permukaannya. Dipermukaan sapeh ini kebiasaannya didapati ukiran bermotif orang Iban Sarawak serta diwarnakan samada merah atau hitam. iaitu “Hari Gawai” ia juga dipamerkan kepada orang ramai terutama para pelancong yang ingin mengetahui kebudayaan seni muzik masyarakat Iban khususnya dinegara ini. Sitar (5-7 Tali) 3. . Selain daripada dimainkan untuk hari perayaan mereka. Ianya dapat dimainkan dengan pelbagai jenis alat muzik. terdapat 2 lagi alat muzik veena yang terkenal di India iaitu Vichitra Veena dan Rudra Veena yang mana kedua-dua alat muzik ini dimainkan dalam persembahan klasik Hindu. Berbusut di tengah permukaannya. suling (atau seruling). Walaubagaimanapun ada sebahagian kecil alat-alat muzik ini dimainkan serta dipratikkan oleh kaum wanita khususnya warga tua masyarakat Iban. ENGKROMONG Gong kecil diperbuat daripada perenggu berbentuk periok. SAPE Berbentuk seperti gambus panjang bertali empat. Badannya panjang dan berbentuk hampir empat segi dan diperbuat dari kayu jokuvang. Semua alat-alat muzik ini dimainkan oleh kaum lelaki.

Beberapa kepingan kecil polod(seperti dalam Bungkau) diletakkan pada dasar tiap-tiap tepian paip yang berbunyi. gambus. GONG Gong merupakan tulang belakang dalam kebanyakan arena permainan muzik dan ianya digunakan dalam hampir kesemua upacara sosial. Alat ini lazimnya ditemui di kawasan-kawasan suku-kaum Dusun. • • • • Kordofon – (tongkungon. isyarat dan perayaan pesta-pesta menuai Sejak akhir-akhir ini suku kaum Rungus di Kudat ada membuat gong yang dibentuk dari kepingan besi galvanic yang dibeli di sini. . Ia juga digunakan sebagai hantaran berian. ditempah dari Filipina. bibir yang dalam serta tombol yang besar. Dengan meniup atau menyedut mulut labu.sundatang atau gagayan) Erofon – (suling. upacara kepercayaan animistic. Salah satu daripada paip ini tidak mempunyai bunyi dan berfungsi untuk memperseimbangkan kedudukan bentuk alat tersebut.Alat lain seperti gambus. Satu atau dua buah gendang juga sering dipalu bersama untuk menseragamkan iramanya. bungkau dan sompoton) Idofon – (togunggak. alat ini selalunya disimpan dalam bekas tiub buluh kecil agar ianya tidak rosak dan sentiasa dalam keadaan bersih. Untuk mengukir bentuknya. Gong dan kulintangan dibuat daripada kayu lembut dan menyerupai gitar panjang bertali tiga yang dibuat daripada giman. Indonesia atau Berunei. Bilangan gong yang dimainkan bersama berbeza-beza mengikut keperluan masyarakat setempat. ianya memerlukan tangan yang halus dan mahir.gendang atau tontog).kulintangan) Membranofon -(kompang. Ianya dibuat daripada sebiji buah labu yang kering dengan lapan batang paip buluh yang disusun dalam dua lapisan. BUNGKAU Kecapi mulut dibuat daripada kulit sejenis pokok palma yang dikenali sebagai polod oleh suku kaun Kadazandusun. sejenis gentian pokok palma. gong. SOMPOTON (Erofon) Organ mulut merupakan alat yang sangat menarik di antara alat-alat musik tempatan di Sabah. Apabila tidak dipakai. Gong yang lebih popular mempunyai dinding yang tebal. kompang dan gendang diperbuat daripada kulit kambing. Alat-alat muzik di Sabah. Paip tersebut dimasukkan ke dalam lubang pada sisi labu kemudian ditampal dengan lilin lebah.Kepingan berkayu yang nipis di tengah alat ini digetarkan dengan memukulnya dengan ibu jari. sipemain boleh menghasilkan satu bunyian harmoni yang merdu. Getaran kepingan kayu ini menghasilkan bunyi yang kecil tetapi dengan meletakkannya di hadapan mulut sipemain boleh membesarkan bunyinya melalui salun (bunyi yang berbalik). Berjenis-jenis frekuensi boleh dihasilkan dengan mengubah mulut serta kedudukan lidah. Gong boleh didapati di seluruh negeri Sabah dan mempunyai nilai yang tinggi. dikelaskan kepada . turali atau tuahi.

KULINTANGAN (Idiofon) Pada mulanya alat ini diperkenalkan di barat Sabah oleh suku kaum Brunei tetapi secara tradisional ianya juga digunakan oleh suku kaum Bajau dan beberapa suku Dusun/Kadazan. ia dimainkan dalam majlis-majlis dan perayaan seperti majlis perkahwinan dan upacara keagamaan. Ianya popular di kalangan sukukaum Kadazandusun. Sompoton ini boleh dimainkan secara perseorangan untuk hiburan persendirian atau dalam kumpulan untuk mengiringi tarian. di mana ianya diiringi oleh gong-gong tradisional. Togunggak di kalangan suku kaum Dusun/Kadazan atau ‘Togunggu’ di Penampang. Selalunya. Erhu bersejarah lama.Kepingan kecil polod diletakkan di dalam labu dan menambah salun alat yang baru disiapkan. dengan setiap idiofon diselaraskan bunyinya mengikut gong sebenar yang dimainkan. TOGUNGGAK (idiofon) Dikenali sebagai tagunggak di kalangan suku kaum Murut. Ianya dimainkan juga untuk hiburan persendirian dimainkan secara solo tanpa diiringi oleh suara. Ia dimainkan dengan memetik tali loyang dan nada tali-talinya dibetulkan dengan memutarkan skru kayu telinga di atas alat ini. Dalam sejarah . bergantung kepada suku kaum. Biasanya sipemain duduk di atas lantai berhadapan dengan barisan gong sambil memukulnya dengan dua pemukul kayu kecil. Setiap daripadanya mengeluarkan bunyi-bunyian yang berbeza-beza apabila dipukul. Di Tambunan ianya dimainkan untuk mengiring tarian sundatang magarang. idiofon bambu paluan ini dimainkan dalam kumpulan untuk mengiring tarian atau perarakan di pesta-pesta. Ia mempunyai dua atau tiga tali loyang diperbuat dari akar polo. Alat ini merangkumi lapan ataupun 9 buah gong-gong cerek yang kecil. SUNDATANG Diperbuat dari kayu bernama tembailing atau kayu nangka. Muzik yang dikeluarkan menyerupai satu set gong sesuatu kumpulan. Paip-paip buluhnya diikatkan bersama dengan rotan yang telah diraut nipis. Gong-gong cerek ini diletakkan tersusun dalam satu barisan di atas sebuah rangka kayu rendah. Semada memainkan sompoton.. ia mucul pada destinasi Tang iaitu abad-7 hingga abad-10 dan popular di kawasan penempatan kaum minoroti di sebelah barat laut China pada masa itu. Satu set alat-alat muzik ini merangkumi enam (togunggu’) hingga tiga puluh (tagunggak) buah. seseorang pemain menutup dan membuka tiga daripada empat paip terpendek pada hujungnya dengan tiga jari tangan kanan dan tiga lubang kecil pada dasar paip terpendek serta hadapan dan belakang paip yang lebih panjang dengan jari tangan kiri. ALAT MUZIK CINA ERHU Erhu merupakan sejenis alat muzik gesek tradisional China.

Gong juga sering dimainkan dalam kumpulan perayaan. Suaranya jelas lagi terang. Erhu sepanjang 80 sentimeter dan bentuknya ringkas. seiring dengan perkembangan hubungan persahabatan yang kian akrab antara China dengan Asia Barat dan Asia Timur. Berdasarkan galian yang ditemukan dapat ditentukan gendang telah bersejarah selama kira-kira 3000 tahun. tarian. Gendang terdiri daripada kulit dan badan. alat muzik itu hanya dimainkan oleh rakyat yang tinggal di kawasan Guangdong sahaja dan kemudian dipopularkan di pelbagai tempat lain di China. gentaran kulit gendang akan mengakibatkan gendang berbunyi. kulit gendung biasanya dibuat dengan kulit haiwan. Memukul kulit gendang. Selepas tahun 1949. Pada zaman Dinasti Ming ( 1368 – 1644). menghiraukan haiwan. Pada masa permulaan. GONG Gong merupakan sejenis alat muzik pukul tradisional China. kedua-dua hujungnya kecil seditik berbanding bahagian pertengahan badan gendang. badan gong merupakan sebuah permukaan lengkung. Sampai kini. pemain memukul bahagian pertengahan permukaan lengkung itu. negara-negara Arab pada zaman silam iaitu Yasu dan Parsi di Timur Tengah mempopularkan sejenis alat muzik pukulan. jadi badan gong bergentar dan menghasilkan berbunyi. iaitu Satailiqin. akan tetapi itu juga digunakan untuk mengarahkan tentera. antaranya: . itu sering digunakan dalam orkes alat muzik tradisional. ia menduduki tempat penting dalam permainan alat-alat muzik dan orkestra instrumen China. Gong diperbuat daripada logam. upacara perayaan. kedudukannya sangat penting dalam orkes muzik rakyat China. YANGQIN Yangqin atau dikenal sebagai dulsimer merupakan sejenis alat muzik instrumen pukulan yang sentiasa dimainkan oleh rakyat China. Alat muzik klasik Cina yang lain. Ia boleh dimain solo dan juga boleh dimain sebagai alat muzik irama. Pada purbakala. GENDANG Gendang merupakan alat muzik pukul yang sering dimainakan di China. nyanyian. pertandingan dan lain-lain.perkembangan selama lebih seribu tahun. alat muzik Satailiqin dipopularkan ke China dari Parsi melalui laluan laut. tarian singa dan lainlain. Bahagian dalam gendang ialah kosong. Kemudian diubahsuai oleh seniman kalangan rakyat China. Satailiqin itu menjadi alat muzik instrumen China dan namanya diubah sebagai Yangqin. pertandingan perahu naga. Erhu selalu dimain sebagai alat muzik irama. memaklumkan masa dan mengeluarkan alarm. Menurut catatan buku sejarah. drama. paduan suara atau opera. Alat muzik tersebut boleh digunakan dalam permainan solo. penbuatan. pembaharuan dan persembahan Erhu mendapat kemajuan. Ia juga dimainkan untuk mengiringi nyanyian dan tarian dalam pelbagai drama dan opera tempatan China. penggunaan gendang semakin luas. gendang bukan saja dimainkan semasa mengadakan sembahyang atau persembahan nyanyian dan tarian. dan ditutup kepada kedua-dua hujung badan gendang. sebelum abad pertengahan.

• • • • • • Ruan Sheng Dizi Guzheng Pipa Simbal .