Alat Muzik Tradisional Kebanggaan Kita – Tahun 5 ALAT MUZIK KEBANGGAAN KITA Secara amnya, selain daripada digunakan

untuk menghasilkan berbagai jenis muzik, alat alat muzik tradisional juga merupakan bahan estetika yang penting dalam masyarakat. Ia digunakan sebagai alat penyebar maklumat, lambang budaya bangsa, alat ritual yang dapat menghubungkan manusia dengan alam luar biasa (magis) selain dari fungsi utama sebagai alat hiburan. Terdapat lima kategori Alat Muzik Tradisional: Kordofon Alat-alat muzik kordofon ialah alat-alat yang mengeluarkan bunyi kerana adanya getaran pada tali yang ditegangkan. Alat-alat muzik rebab, sape dan lain-lain tergolong dalam kategori ini. Membranofon Dalam kategori ini digolongkan alat-alat muzik yang menghasilkan bunyi melalui kulit atau membrane yang ditegang dan dipalu.Berbagai jenis alat gendang dan rebana Melayu tergolong dalam kategori membranofon. Kebiasaannya digunakan di dalam menghasilkan lagu-lagu rakyat. Erofon Erofon adalah alat-alat muzik yang menghasilkan bunyi melalui lubang udara. Dalam masyarakat pribumi Malaysia,terdapat beberapa jenis alat muzik erofon seperti serunai, seruling, nafiri, seruling hidung dan lain lain yang sejenis. Idiofon Idiofon adalah alat-alat muzik yang menghasilkan bunyi melalui tindakbalas pada rangka badan yang bergema. Contoh alat muzik idiofon pribumi Malaysia ialah kumpulan gong dan jenis-jenisnya. Dalam kategori idiofon terdapat alat-alat muzik ‘metallophone’, yang diperbuat daripada logam gangsa seperti saron dan gendir dalam ensemble gamelan. Erofon Bebas Erofon bebas adalah suatu alat muzik yang menghasilkan bunyi melalui lubang udara dengan car meniupnya, penjenisan alat adalah berbeza dari erofon. Ianya diperbuat dari pelbagai bentuk yang berbeza dan diperbuat dari bahan yang bersifat sementara seperti daun-daun kayu, daun kelapa dan sebagainya. Penghasilan bunyi tidak mengikut kod muzik yang ditetapkan dan bukan untuk tujuan dipermainkan bersama alat muzik yang lain.

NOBAT Nobat adalah sejenis pancaragam DiRaja yang hanya dimainkan di istana dan pemain muziknya pula hanya boleh terdiri daripada orang-orang tertentu sahaja. Yang DiPertuan Agong pertama yang dilantik selepas negara mencapai kemerdekaan iaitu yang Dipertuan Besar Negeri Sembilan telah mengistiharkan muzik Nobat sebagai muzik istana. Sejak itu Nobat mula dikenali masyarakat umum. Nobat telah dimainkan di istana negara sebagai pengesahan kepada pertabalan itu. Kelang dan Kula Terengganu. berfungsi sebagai intro lagu. kemudian gamelan diperkenal kan ke pahang dan seterusnya ke Terengganu. biasanya dimainkan menggunakan 2 bilah kayu pengetuk yang dipanggil ‘mallet’. terdapat 3 jenis saron iaitu saron demong.ALAT MUZIK MELAYU GAMELAN Gamelan merupakan himpunan alat muzik seperti bonang. Bertitik tolak daripada ini. Manakala masyarakat luar tidak banyak yang mengetahui mengenai Nobat. ibarat tidak lengkap sesebuah persembahan gamelan tanpa gendang malah pincang. GONG Berperanan seperti tulang belakang dalam persembahan gamelan. saron penerus dan saron peking. Alat-alat gamelan: BONANG Bonang merupakan alat terpenting dalam muzik gamelan. . KENONG Kenong menyerupai gong tapi lebih nipis. Sejak berabad. gendang dan gong. nobat hanya sinonim di telinga penduduk yang tinggal di sekitar kawasan nobat sering dimainkan seperti Alor Setar. bulat dan kecing berbanding gong. Perkataan ‘gamelan’ berasal daripada perkataan Jawa iaitu ‘gamel’ yang bermaksud memukul atau tukul. mempunyai 21 keping kayu berbentuk 4 segi panjang dan tiap-tiap satu berbeza ketebalan dan panjang. Bonang dimainkan dengan menggunakan pengetuk kayu yang hujungnya berbalut. gambang. SARON Saron terdiri daripada bilah-bilah yang disusun di atas tapak kayu. GAMBANG Merupakan alat muzik yang diperbuat dari kayu keras. Alat ini diletakkan di atas tali yang diikat pada kayu yang diperbuat daripada kayu keras untuk menghasilkan bunyi yang merdu setelah diketuk. cara memainnya dengan mengetuk menggunakan kedua-dua belah tangan serentak. Alat pengetuk yang digunakan sama sepeti pengetuk bonang. Kuala Kangsar. GENDANG Gendang merupakan satu alat yang penting dalam setiap persembahan gamelan.

Kedua-dua jenis gendang ini mempunyai tali yang memudahkannya untuk digalas ke tempat-tempat permainan. Semasa dimainkan sebatang kayu anggaran 70 inci panjang yang dibalut dengan kain baldu kuning diletakkan di bawah nahara supaya permukaan nahara mudah dipalu. Nafiri diperbuat daripada perak tulen. Gong ini digantung pada satu tempat khas dinamakan ‘ cagak’. Lubang ini akan menentukan not lagu apabila dimainkan. Menurut seorang pemain Nobat. Manakala lebar mukanya 7′ jejari. NAFIRI Alat ini berbentuk yang panjangnya 33 cm.ALAT-ALAT NOBAT: SERUNAI Alat ini bebentuk seperti ‘flute’. NAKARA Gendang satu muka berukuran 12 inci panjang dan berukuran lilit 36 inci. Alat ini dibalut dengan kain berwarna kuning. Bahagiannya diperbuat daripada salutan perak dan sisinya daripada suasa. Batang pemukul gong ini diperbuat daripada kayu keras yang kuat dan disalut dengan kain kuning. GONG Alat ini diperbuat daripada tembaga merah daripada tanah Jawa. Nahara dimainkan dengan memalu permukaan dengan dua batang rotan halus berukuran 17 ½ inci panjang. Ia menggunakan kulit harimau di sebelah kanan dan kulit kambing di sebelah kiri. Lidah serunai ini diperbuat daripada daun ‘thai’. Mempunyai tujuh lubang dipermukaan atas batang serunai dan satu lubang kecil dibawahnya. Ukur panjang serunai ini adalah 43 cm. Luas pemukaan gong ini adalah kira-kira 18′ dengan bahagian tengahnya membonjol keluar. Di sekeliling gendang tersebut dililit dengan rotan kertas sepanjang 1 kaki. Ia mempunyai Temeluk yang terdapat pada dua bahagian berbentuk seperti buah ‘kandis’. Ia diperbuat daripada kayu yang baik dan tahan lasak untuk mengeluarkan bunyi yang baik. Bahagian serombong Nafiri ini agak leper dan berbunga-bunga. Permukaan kulit kiri dimainkan dengan tangan manakala sebelah kanan pula dimainkan dengan paluan kayu Kemuning. Badannya diperbuat dari kayu merbau yang berongga dan permukaannya ditutup dengan kulit kijang. GENDANG IBU DAN GENDANG ANAK Ukur panjang gendang ini adalah 20′ bersamaan dengan 50 cm. ALAT MUZIK INDIA . batang serunai ini diperbuat daripada batang pokok cili padi dengan tujuan untuk memerdukan lagi bunyinya.

manakala memalu permukaan besar dengan tangan kiri. Alat muzik ini dipersembahkan dengan iringan alat-alat muzik lain seperti Khatali. VENU Alat muzik ini diperbuat daripada buluh dan merupakan salah satu daripada alat muzik yang tertua di India. Venu ini boleh didapati dalam pelbagai saiz. . Venu berkait rapat dengan Tuhan Hindu Krishna yang selalu digambarkan sedang memainkan alat ini dibibirnya. jari ke dua-dua tangan digunakan untuk menutup dan membuka lubang pada venu. Alat muzik ini digunakan dalam aktiviti kesenian dan keagamaan di negeri Kerala. Pemain menggunakan 2 kayu pemukul untuk memukul bahagian atas gendang tersebut. Mridangam diletakkan di atas kaki kanan dan buku lali. Veeku Chenda (untuk memainkan irama asas) dan Acchan Chenda. Untuk memainkan alat muzik ini. MRDANGAM Mrdangam dimainkan dengan meletakkannya secara selari di atas lantai. Dalam memainkan alat muzik ini. Chenda terbahagi kepada 3 jenis iaitu: Uruttu Chenda (untuk bermain pelbagai variasi). CHENDA Merupakan alat perkusi berbentuk silinder yang juga dipanggil chende.Kaki kanan dilunjurkan sedikit manakala kaki kiri akan dibengkokkan dan diletakkan pada rangka badan mridangam serta bertentangan dengan badan pemain. dan lima lubang yang terdapat pada bahagian bawahnya yang dianggap sebagai lubang pengawal bunyi. Juga berfungsi seakan-akan alat muzik kompang atau tar disesetengah tempat. mempunyai tujuh lubang pada badannya. Chenda digantung pada pemain gendang supaya ia tergantung tegak dengan bahagian atas gendang yang dibaluti kulit itu. Alat muzik ini mempunyai persamaan dengan alat tiupan Shehnai yang terdapat di utara India tetapi memiliki saiz yang lebih besar dengan badannya diperbuat daripada kayu teguh dan loceng yang besar. Alat ini juga ada yang diperbuat daripada kayu atau logam.KANJIRA Kanjira termasuk dalam keluarga tamborin. Alat muzik ini tergolong dalam keluarga erofon atau tiupan bukan loyang yang mempunyai bunyi terkuat didunia. Pemain akan memalu permukaan yang kecil dengan tangan kanan. jari amat berperanan penting dalam menutup dan membuka lubang agar menghasilkan bunyi yang menarik dan penting dalam persembahan berdasarkan muzik raga. Alat ini mempunyai bentuk yang seakanakan sama dengan alat tamborin barat yang terdiri daripada rangka bulat diperbuat daripada kayu pokok nangka sepanjang kira-kira 7 hingga 9 inci diameternya dengan kedalaman 2 hingga 4 inci dalamnya. Alat muzik venu ini boleh menghasilkan bunyi dua setengah oktaf yang bersifat monofoni seperti suara manusia. Koodiyattam dalam bentuk tarian dan aktiviti-aktiviti pemujaan di negeri Kerala. NADASWARAM Nadaswaram merupakan alat muzik klasik yang terkenal di selatan India.

SARASWATI VEENA Alat muzik ini tergolong dalam klasifikasi alat muzik bertali India. terdapat 2 lagi alat muzik veena yang terkenal di India iaitu Vichitra Veena dan Rudra Veena yang mana kedua-dua alat muzik ini dimainkan dalam persembahan klasik Hindu. Selain alat muzik saraswati veena. Diantara alat-alat muzik yang diperkenalkan adalah seperti berikut: TAWAK Dibuat dari perunggu berbentuk bulat. . Lapan buah gong bagi satu set diatur berbaris di atas para yang panjang. tongkungon. Alat muzik klasik India yang lain. Ianya dinamakan sebagai saraswati veena kerana mengambil sempena nama Tuhan Hindu Saraswati yang selalu digambarkan sedang bermain alat muzik ini dan terkenal dalam masyarakat India. sompoton dan togunggak diperbuat daripada buluh. Ianya dapat dimainkan dengan pelbagai jenis alat muzik. Tampura (4 Tali) 2. Tabla ALAT MUZIK SARAWAK Muzik ini boleh didefinasikan sebagai salah satu seni yang dihasilkan sama ada secara individu atau berkumpulan. SAPE Berbentuk seperti gambus panjang bertali empat. iaitu “Hari Gawai” ia juga dipamerkan kepada orang ramai terutama para pelancong yang ingin mengetahui kebudayaan seni muzik masyarakat Iban khususnya dinegara ini. namun begitu hanya alat muzik saraswati veena sahaja digunakan dalam persembahan muzik karnatak di India. berbusut di tengah-tengah bahagian permukaannya. Dipermukaan sapeh ini kebiasaannya didapati ukiran bermotif orang Iban Sarawak serta diwarnakan samada merah atau hitam. Alat muzik ini dapat menghasilkan bunyi seperti ‘chak. Ia juga berpasangan (ibu dan anak). dong. ALAT MUZIK SABAH Kebanyakaan alat-alat muzik di Sabah dibuat daripada bahan-bahan asli. suling (atau seruling). antaranya: 1. Sebagai contoh. Berbusut di tengah permukaannya. peng’. ENGKROMONG Gong kecil diperbuat daripada perenggu berbentuk periok. Sitar (5-7 Tali) 3. nada bunyinya nyaring. Walaubagaimanapun ada sebahagian kecil alat-alat muzik ini dimainkan serta dipratikkan oleh kaum wanita khususnya warga tua masyarakat Iban. turali. Bagi tetawak ibu bunyinya rendah dan bergema manakala tetawak anak. Dindingnya tebal. Selain daripada dimainkan untuk hari perayaan mereka. Semua alat-alat muzik ini dimainkan oleh kaum lelaki. Badannya panjang dan berbentuk hampir empat segi dan diperbuat dari kayu jokuvang.

alat ini selalunya disimpan dalam bekas tiub buluh kecil agar ianya tidak rosak dan sentiasa dalam keadaan bersih. . Beberapa kepingan kecil polod(seperti dalam Bungkau) diletakkan pada dasar tiap-tiap tepian paip yang berbunyi. Dengan meniup atau menyedut mulut labu. ianya memerlukan tangan yang halus dan mahir.kulintangan) Membranofon -(kompang. Gong boleh didapati di seluruh negeri Sabah dan mempunyai nilai yang tinggi. Indonesia atau Berunei. SOMPOTON (Erofon) Organ mulut merupakan alat yang sangat menarik di antara alat-alat musik tempatan di Sabah. Salah satu daripada paip ini tidak mempunyai bunyi dan berfungsi untuk memperseimbangkan kedudukan bentuk alat tersebut. bungkau dan sompoton) Idofon – (togunggak.Kepingan berkayu yang nipis di tengah alat ini digetarkan dengan memukulnya dengan ibu jari. Ia juga digunakan sebagai hantaran berian.Alat lain seperti gambus.gendang atau tontog). Apabila tidak dipakai. turali atau tuahi. GONG Gong merupakan tulang belakang dalam kebanyakan arena permainan muzik dan ianya digunakan dalam hampir kesemua upacara sosial. Satu atau dua buah gendang juga sering dipalu bersama untuk menseragamkan iramanya. Alat-alat muzik di Sabah. ditempah dari Filipina. sipemain boleh menghasilkan satu bunyian harmoni yang merdu. Bilangan gong yang dimainkan bersama berbeza-beza mengikut keperluan masyarakat setempat. Paip tersebut dimasukkan ke dalam lubang pada sisi labu kemudian ditampal dengan lilin lebah. gong. Gong yang lebih popular mempunyai dinding yang tebal. isyarat dan perayaan pesta-pesta menuai Sejak akhir-akhir ini suku kaum Rungus di Kudat ada membuat gong yang dibentuk dari kepingan besi galvanic yang dibeli di sini. Gong dan kulintangan dibuat daripada kayu lembut dan menyerupai gitar panjang bertali tiga yang dibuat daripada giman.sundatang atau gagayan) Erofon – (suling. Getaran kepingan kayu ini menghasilkan bunyi yang kecil tetapi dengan meletakkannya di hadapan mulut sipemain boleh membesarkan bunyinya melalui salun (bunyi yang berbalik). sejenis gentian pokok palma. Alat ini lazimnya ditemui di kawasan-kawasan suku-kaum Dusun. bibir yang dalam serta tombol yang besar. dikelaskan kepada . Untuk mengukir bentuknya. kompang dan gendang diperbuat daripada kulit kambing. • • • • Kordofon – (tongkungon. Ianya dibuat daripada sebiji buah labu yang kering dengan lapan batang paip buluh yang disusun dalam dua lapisan. upacara kepercayaan animistic. Berjenis-jenis frekuensi boleh dihasilkan dengan mengubah mulut serta kedudukan lidah. gambus. BUNGKAU Kecapi mulut dibuat daripada kulit sejenis pokok palma yang dikenali sebagai polod oleh suku kaun Kadazandusun.

Biasanya sipemain duduk di atas lantai berhadapan dengan barisan gong sambil memukulnya dengan dua pemukul kayu kecil. ia mucul pada destinasi Tang iaitu abad-7 hingga abad-10 dan popular di kawasan penempatan kaum minoroti di sebelah barat laut China pada masa itu. Muzik yang dikeluarkan menyerupai satu set gong sesuatu kumpulan. Erhu bersejarah lama. di mana ianya diiringi oleh gong-gong tradisional. seseorang pemain menutup dan membuka tiga daripada empat paip terpendek pada hujungnya dengan tiga jari tangan kanan dan tiga lubang kecil pada dasar paip terpendek serta hadapan dan belakang paip yang lebih panjang dengan jari tangan kiri.Kepingan kecil polod diletakkan di dalam labu dan menambah salun alat yang baru disiapkan. Dalam sejarah . Setiap daripadanya mengeluarkan bunyi-bunyian yang berbeza-beza apabila dipukul. bergantung kepada suku kaum. Gong-gong cerek ini diletakkan tersusun dalam satu barisan di atas sebuah rangka kayu rendah. Alat ini merangkumi lapan ataupun 9 buah gong-gong cerek yang kecil. TOGUNGGAK (idiofon) Dikenali sebagai tagunggak di kalangan suku kaum Murut. Paip-paip buluhnya diikatkan bersama dengan rotan yang telah diraut nipis. Satu set alat-alat muzik ini merangkumi enam (togunggu’) hingga tiga puluh (tagunggak) buah. KULINTANGAN (Idiofon) Pada mulanya alat ini diperkenalkan di barat Sabah oleh suku kaum Brunei tetapi secara tradisional ianya juga digunakan oleh suku kaum Bajau dan beberapa suku Dusun/Kadazan. idiofon bambu paluan ini dimainkan dalam kumpulan untuk mengiring tarian atau perarakan di pesta-pesta. Selalunya. Ianya popular di kalangan sukukaum Kadazandusun. Togunggak di kalangan suku kaum Dusun/Kadazan atau ‘Togunggu’ di Penampang. Sompoton ini boleh dimainkan secara perseorangan untuk hiburan persendirian atau dalam kumpulan untuk mengiringi tarian. Ianya dimainkan juga untuk hiburan persendirian dimainkan secara solo tanpa diiringi oleh suara. Ia mempunyai dua atau tiga tali loyang diperbuat dari akar polo. Di Tambunan ianya dimainkan untuk mengiring tarian sundatang magarang. dengan setiap idiofon diselaraskan bunyinya mengikut gong sebenar yang dimainkan.. ALAT MUZIK CINA ERHU Erhu merupakan sejenis alat muzik gesek tradisional China. ia dimainkan dalam majlis-majlis dan perayaan seperti majlis perkahwinan dan upacara keagamaan. Semada memainkan sompoton. Ia dimainkan dengan memetik tali loyang dan nada tali-talinya dibetulkan dengan memutarkan skru kayu telinga di atas alat ini. SUNDATANG Diperbuat dari kayu bernama tembailing atau kayu nangka.

seiring dengan perkembangan hubungan persahabatan yang kian akrab antara China dengan Asia Barat dan Asia Timur. paduan suara atau opera. Bahagian dalam gendang ialah kosong. Pada purbakala. gendang bukan saja dimainkan semasa mengadakan sembahyang atau persembahan nyanyian dan tarian. negara-negara Arab pada zaman silam iaitu Yasu dan Parsi di Timur Tengah mempopularkan sejenis alat muzik pukulan. Sampai kini. itu sering digunakan dalam orkes alat muzik tradisional. nyanyian. ia menduduki tempat penting dalam permainan alat-alat muzik dan orkestra instrumen China. Erhu sepanjang 80 sentimeter dan bentuknya ringkas. menghiraukan haiwan. akan tetapi itu juga digunakan untuk mengarahkan tentera. upacara perayaan. badan gong merupakan sebuah permukaan lengkung. pertandingan dan lain-lain. Kemudian diubahsuai oleh seniman kalangan rakyat China. pemain memukul bahagian pertengahan permukaan lengkung itu. penggunaan gendang semakin luas. Berdasarkan galian yang ditemukan dapat ditentukan gendang telah bersejarah selama kira-kira 3000 tahun. Memukul kulit gendang. Satailiqin itu menjadi alat muzik instrumen China dan namanya diubah sebagai Yangqin. Ia boleh dimain solo dan juga boleh dimain sebagai alat muzik irama. antaranya: . kedudukannya sangat penting dalam orkes muzik rakyat China. iaitu Satailiqin. pertandingan perahu naga. alat muzik Satailiqin dipopularkan ke China dari Parsi melalui laluan laut.perkembangan selama lebih seribu tahun. Gong juga sering dimainkan dalam kumpulan perayaan. kedua-dua hujungnya kecil seditik berbanding bahagian pertengahan badan gendang. Selepas tahun 1949. jadi badan gong bergentar dan menghasilkan berbunyi. GENDANG Gendang merupakan alat muzik pukul yang sering dimainakan di China. YANGQIN Yangqin atau dikenal sebagai dulsimer merupakan sejenis alat muzik instrumen pukulan yang sentiasa dimainkan oleh rakyat China. gentaran kulit gendang akan mengakibatkan gendang berbunyi. Gong diperbuat daripada logam. Ia juga dimainkan untuk mengiringi nyanyian dan tarian dalam pelbagai drama dan opera tempatan China. penbuatan. alat muzik itu hanya dimainkan oleh rakyat yang tinggal di kawasan Guangdong sahaja dan kemudian dipopularkan di pelbagai tempat lain di China. kulit gendung biasanya dibuat dengan kulit haiwan. Erhu selalu dimain sebagai alat muzik irama. Gendang terdiri daripada kulit dan badan. Pada masa permulaan. sebelum abad pertengahan. GONG Gong merupakan sejenis alat muzik pukul tradisional China. Alat muzik tersebut boleh digunakan dalam permainan solo. Pada zaman Dinasti Ming ( 1368 – 1644). drama. Suaranya jelas lagi terang. tarian singa dan lainlain. Alat muzik klasik Cina yang lain. dan ditutup kepada kedua-dua hujung badan gendang. tarian. Menurut catatan buku sejarah. pembaharuan dan persembahan Erhu mendapat kemajuan. memaklumkan masa dan mengeluarkan alarm.

• • • • • • Ruan Sheng Dizi Guzheng Pipa Simbal .