Tajuk 8

SISTEM PENGHADAMAN

Sinopsis Tajuk-tajuk dalam modul ini merangkumi struktur dan fungsi sistem penghadaman dan penyerapan. Modul ini juga dibekalkan dengan soalan latihan dan senarai bahan rujukan.

Hasil Pembelajaran

Setelah selesai membaca modul ini, diharap anda dapat: 1. Menjelaskan sistem penghadaman dan fungsinya Kerangka konsep tajuk-tajuk modul ini

Sistem Penghadaman

Struktur

Fungsi

8.0

Pengenalan

Penghadaman ialah satu proses penghancuran atau pengisaran makanan secara fizikal, kemudiannya diikuti dengan beberapa proses kimia bagi memecahkan molekul makanan yang kompleks menjadi molekul atau elemen yang lebih halus dan terasing bagi memudahkan proses penyerapan. Bahan yang tidak dapat dimanfaatkan atau dipecahkan akan dibuang menerusi proses seterusnya yang dikenali sebagai penyingkiran. Makanan merupakan komponen penting yang membekalkan tenaga untuk tubuh badan. Namun, makanan yang diambil tidak berada di dalam bentuk yang sesuai untuk

Salur penghadaman jangan disalah guna seperti meminum racun atau memakan ubat tanpa mengikut dos yang ditetapkan. berlemak. makanan tersebut perlu dicernakan agar ia sesuai digunakan oleh sel-sel tubuh. Penjagaan bermula dari makanan yang kita pilih. Kebiasaannya. pedas dan banyak perisa yang berkemungkian akan membawa kemudaratan jika pengambilannya tidak dikawal. Penghadaman bermula apabila makanan memasuki tubuh menerusi mulut. Oleh itu. hati. pundi hempedu dan pankreas. 8. rakyat Malaysia suka makanan berminyak. Kesederhanaan adalah penting dan makanlah makanan yang berkhasiat. Poses ini juga turut melibatkan organ-organ lain seperti kelenjar liur.digunakan sebagai tenaga oleh sel.1 Rajah Sistem Penghadaman Struktur dan Fungsi 2 .

Mulut. Lantai mulut pula dikenali sebagai diafragma mulut dan terdiri daripada otot. Lelangit keras yang terdiri daripada tulang memenuhi dua pertiga daripada anterior lelangit. Bahagian yang terdiri daripada otot adalah satu pertiga daripada posteriornya. f. lantai. b. c. b. Bahagian ini lembut dan digelar sebagai lelangit lunak. Hati dan pundi hempedu. Bahagian-bahagian yang terlibat untuk membina sistem penghadaman terdiri daripada struktur-struktur berikut: Struktur-struktur sistem penghadaman adalah seperti berikut: a. dinding. 3 . Kilang air liur.Sistem penghadaman menjalankan tugas yang penting iaitu menyediakan bahan-bahan makanan untuk diserap supaya bahan-bahan ini dapat digunakan oleh sel-sel tubuh. Usus besar. Usus kecil.1. Organ yang turut membantu penghadaman ialah: a. e. Atap mulut adalah lelangit yang membahagikan mulut daripada kaviti hidung.1 Mulut Dikenali juga sebagai kaviti oral. Ruang mulut terdiri daripada atap. anterior dan posterior. Perut. 8. Esofagus d. lateral dan dua pembukaan. Pankreas. Ia terdiri daripada satu saluran yang bermula di mulut dan berakhir di dubur. Ruang mulut kita boleh dikategorikan kepada dua bahagian iaitu ruang umum iaitu ruang tengah yang mengandungi lidah dan ruang vestibul iaitu ruang di antara gigi dan permukaan dalam pipi. Faring c.

Bahagian luar bibir dilitupi oleh kulit dan bahagian dalamnya dilitupi oleh membran mukus. Vestibul mulut adalah ruang yang terdapat di antara pipi dan gigi. farikks 4 . Kaviti mulut berhubung dengan bahagian tengah farinks membentuk pembukaan posterior. Pembukaan anterior mulut mempunyai dua bibir iaitu bibir atas dan bibir bawah.Dinding lateral mulut dan pipi adalah otot yang dilapisi oleh membran mukus di bahagian dalam dan dilapisi kulit di bahagian luar.

Sentuhan • Lidah adalah penting untuk pertuturan Lidah membantu tindakan kunyahan dan telanan Merupakan salah satu organ deria sentuhan 5 . Lidah terdiri daripada otot rangka di mana bahagian anteriornya bebas dan bahagian posteriornya melekat pada lantai mulut. • b. iaitu: Lidah mempunyai beberapa a. masam dan pahit dan ini membantu sesorang menikmati makanan atau minuman. fungiform dan sirkumvalat. Papila terbahagi kepada tiga jenis iaitu filiform. masin. manakala otot intrinsik terlibat dalam perubahan bentuk lidah. tugas. Tunas rasa terletak pada fungiform dan sirkumvalat.9: Ruang Mulut 8. Terdapat dua kumpulan otot lidah iaitu ekstrinsik dan intrinsik. Otot ekstrinsik adalah untuk pergerakan lidah. Kunyahan dan telanan d.1.2 Lidah Merupakan organ penting di dalam mulut dalam sistem penghadaman. Membran mukus melapisi lidah dan membentuk tonjolan-tonjolan kecil yang dipanggil papila. Deria rasa • Tugas lidah Lidah dapat mengenali pelbagai jenis rasa seperti manis. Pertuturan • c.Rajah 3.

6 .

8 gigi geraham kecil dan 12 gigi geraham besar. Jenis gigi Gigi kacip Gigi taring Geraham kecil Geraham besar • • • • • • • • Fungsi Untuk menggigit dan memotong.3 Rajah 3. Mempunyai pinggir yang rata dan tajam. Jumlah gigi bagi orang dewasa adalah sebanyak 32 batang. 4 gigi taring. 7 . Untuk mengisar dan melumatkan makanan. Mempunyai kepala yang tirus. Gigi mambantu memecahkan makanan pejal dan membantu menambah rasa lazat pada makanan tersebut.10: Lidah – Reseptor rasa Gigi Rajah Lidah Merupakan struktur tambahan di dalam sistem penghadaman. Mempunyai muka yang lebar dan tidak rata.1. Mempunyai dua gerigi di permukaannya. Untuk mengoyak dan mengisar. Untuk mengoyak dan menikam.8. terdiri daripada 8 gigi kacip.

4 Kelenjar Air Liur 8 .Rajah Gigi 8.1.

Duktusnya membuka ke bahagian depan lantai mulut di bawah lidah. Kandungan air liur adalah 99. Duktusnya membuka ke dalam mulut di bawah lidah. gas terlarut. Terletak di atas lantai mulut dan di bawah setiap sisi lidah. Terdapat banyak kelenjar air liur. Sebanyak kira-kira 1.5% bahan-bahan tertentu seperti garam klorida. Kelenjar-kelenjar tersebut adalah kelenjar parotid. albumin. Merupakan kelenjar air liur yang terbesar. Kelenjar parotid • • • Terletak di hadapan dan di bawah telinga. urea dan asid urik. pelarutan. Rembesan air liur akan bertambah banyak jika kita memakan sesuatu. tetapi terdapat tiga kelenjar air liur yang mengeluarkan air liur dengan banyak. Kelenjarkelenjar air liur terdapat di dalam mulut atau berhampiran mulut. musin dan lisozim. submandibular dan sublingual.Bertanggungjawab merembeskan air liur secara berterusan. Terletak pada rahang bawah di kedu-dua sisi.0 hingga 1. Merembeskan air liur melalui duktus parotid yang membuka pada bahagian atas vestibul Kelenjar submandibular Kelenjar sublingual • • • • mulut. bikarbonat dan fosfat.5 liter air liur terhasil dalam satu hari. dan permulaan pemecahan secara kimia dapat dilakukan.5% air dan 0. 9 . Ini terjadi supaya proses pelinciran. globulin.

Satu per tiga daripada bahagian atas esofagus adalah otot rangka yang bersifat voluntari. Pada dinding lateralnya terdapat tonsil.1. Terdiri daripada membran berotot dan dilapisi oleh selaput mukus. Berfungsi untuk menghantar makanan dan minuman dari farinks ke perut.5 Farinks Terletak di belakang hidung. Ianya berukuran lebih kurang Rajah 3. Isi padu ruang perut adalah 2. Panjangnya Merupakan tiub berotot adalah di antara 23 hingga 25 sm. Rongga perut terbahagi kepada empat bahagian iaitu kardia. Manakala satu per tiga daripada bahagian bawahnya terdiri daripada otot licin dan bersifat tidak voluntari. Jus gaster mempunyai enzim pepsin. (ii) Farinks oral – terletak di belakang mulut.7 Perut Kawasan penyimpanan makanan sementara sebelum makanan tersebut dicerna oleh usus. 8.5 liter bagi orang dewasa. Kelenjar yang terdapat pada nasofarinks adalah adenoid. Pepsin 10 . Perut akan mengempis apabila kosong dan mengembang apabila berisi makanan kerana ia bersifat kenyal.5sm panjang. badan dan pilorus. (iii) Farinks larinks – bahagian terendah yang terletak di belakang larinks. Terbahagi kepada tiga bahagian iaitu: (i) Nasofarinks – terletak di belakang hidung dan terdapat lubang tiub eustachio pada dindingnya. fundus.6 Esofagus dan terletak di belakang trakea.13 : Pandangan kiri mulut 12.8. mulut dan larinks. 8.1.1. mukus dan asid hidroklorik. renin. Satu per tiga daripada bahagian tengahnya pula adalah gabungan antara otot licin dengan otot rangka. Terdapat kira-kira 40 juta sel kelenjar gaster pada perut.

11 .menguraikan protein kepada pepton dan polipeptida. (ii) Menyediakan medium berasid untuk membolehkan enzim pepsin dan renin bertindak. Fungsi asid hidroklorik pula adalah: (i) Meneutralkan alkali pada air liur bagi menghentikan tindakan enzim amilase air liur. kaseinogen kepada kasein yang tidak larut. Mukus adalah bendalir yang likat berfungsi melindungi perut dari asid hidroklorik. manakala renin mengentalkan susu dengan menggumpalkan protein susu yang larut. dan (iii) Mensterilkan makanan daripada bakteria.

Rajah 3.14: Permukaan dalam gaster dan duodenum 12 .

Panjang kira-kira 25 sm dan berbentuk C.1. hempedu dan bendalirnya sendiri. Pembukaan kanal anus dikenali sebagai anus dan dikawal oleh otot licin yang tebal dikenali sebagai sfinkter internal (tak voluntari) dan di luar oleh otot rangka yang disebut sfinkter eksternal (voluntari). 8.5m panjang. Tiga bahagian pada usus kecil adalah: (i) (ii) Duodenum – menghubungkan perut dengan jejunum.8 Usus Besar Usus besar bermula dari ileum hingga ke anus dan berukuran 1. Tugas usus kecil adalah: (i) (ii) Menyelesaikan semua proses penghadaman. garam dan glukosa. Berfungsi untuk pencernaan dan penyerapan hasil pencernaan.1.8 Usus Kecil Saluran makanan yang paling sempit.4m panjang dan ileum pula 3. Menyerap bahan-bahan makanan yang telah terhadam.6m panjang. dan (iii) Jejunum dan ileum – jejunum 2. dan (iii) Menghasilkan beberapa hormon yang mengawal penghasilan bendalir pankreas. asid amino dan glukosa ke dalam darah dan lemak hadam ke dalam salur limfatika. Kedudukan duodenum adalah mengelilingi kepala pankreas. 13 . Bentuknya adalah lebih besar daripada usus kecil dan bahagian pada usus besar adalah: (i) (ii) Sekum – mempunyai apendiks.8. Fungsi usus besar adalah sebagai: • Penyerap air. Kanal anus adalah bahagian paling akhir pada usus besar berukuran 4 sm. Bersambung dengan rektum. kolon melintang dan kolon bawah. Kolon – naik ke atas di sebelah kanan rongga abdomen. namun apendiks tidak mengambil bahagian dalam proses pencernaan. (iii) Rektum – saluran berotot yang pendek.

buahan dan sayuran hijau.15: Usus besar dan bahagian-bahagiannya 14 . Rajah 3.• • • Merembeskan musin oleh kelenjar pada lapisan dalam. dan Menyediakan sisa protein yang belum dicerna oleh tindakan bakteria untuk kumuhan. Menyediakan selulosa dalam bentuk karbohidrat dalam tumbuhan.

Mah Chee Wai.8 – 8.6) enterikus) Amilase air Kanji  maltosa liur (ptialin) HCI (bukan Pepsinogen  pepsin enzim) Pepsin Protein  pepton + polipeptida Renin Kaseinogen  kasein (kasein kemudiannya dicernakan oleh pepsin) Amilase Kanji  maltosa pankreas Tripsin Protein  pepton (polipeptida) Lipase Lemak  asid lemak dan gliserol Garam Lemak  titisan hempedu lemak (hempedu (bukan meneutralkan asid) enzim) Enterokinase Tripsinogen  tripsin Erepsin Pepton  polipeptida  asid amino Maltase Maltosa  glukosa Sukrase Sukrosa  glukosa + fruktosa Laktase Laktosa  glukosa + galaktosa Lipase Lemak  asid lemak + gliserol 15 . Bahagian Kelenjar salur pencernaan Mulut Kelenjar air liur Perut Kelenjar gaster Rembesan Air liur Jus gaster pH 6.Jadual 3.5 – 6.5 Enzim Perubahan Duodenum Pankreas Jus pankreas 7.8 1.5 Hati Hempedu Beralkali Usus kecil Kelenjar (jejunum Brunner dan ileum) (kelenjar usus) Jus usus Beralkali (sukus (7.1: Ringkasan proses kimia dalam pencernaan Sumber : Bantuan Studi Lengkap Biologi Tingkatan 4.

8. (i) Kunyahan dan telanan Makanan akan dihancurkan oleh mulut. Kemudian makanan yang telah lumat ditelan melalui farinks dan esofagus ke perut. Tindakan ini dikenali sebagai tindakan mengunyah. Dalam proses penghadaman bahan makanan diubah dari segi fizikal dan kimianya agar lebih mudah diserap. Otot pencerut pada dinding farinks bertanggungjawab kepada tindakan menelan ini.2. (iii) Penyerapan Selalunya bahan makanan akan diserap di bahagian usus kecil. Pembuang bahan makanan tidak hadam dilakukan oleh usus besar.1 Mekanisme dan Kawalan Penghadaman Mekanisme Penghadaman Pencernaan berlaku terhadap makanan dan minuman yang kita ambil. Empat peringkat perubahan berlaku kepada bahan makanan dan minuman yang masuk ke dalam tubuh kita. Enzim bertindak mengubah kimia bahan makanan yang kompleks menjadi bahan larut yang mudah diserap. penyerapan boleh juga berlaku di bahagian-bahagian lain dalam sistem penghadaman.2 Kawalan Pencernaan Pencernaan dapat dilakukan dengan adanya enzim-enzim di dalam sistem pencernaan. Makanan yang dikunyah tadi akan bercampur dengan air liur dan menjadi lumat. Namun. (iv) Pembuangan bahan makanan yang tidak hadam Bahan buangan iaitu najis adalah hasil bahan-bahan yang tidak hadam. Usus kecil merupakan tempat di mana kebanyakan proses penghadaman berlaku.8.2. Enzim adalah mangkin organik yang berkebolehan mempercepatkan kadar tindak balas biokimia dalan organisma hidup.2 8. gigi dan lidah apabila masuk ke dalam mulut. (ii) Penghadaman Penghadaman bermula dari dalam mulut hinggalah ke dalam perut dan usus kecil. Enzim tidak berubah hingga ke akhir proses 16 .

Anda boleh rujuk pada jadual ringkasan proses kimia dalam pencernaan untuk nama dan tindakan enzim terbabit. 17 .penghadaman. terdapat beberapa enzim penting dan setiap satunya hanya bertindak untuk satu tindak balas sahaja. Di dalam bendalir penghadaman. walaupun ia sendiri mengubah kimia dalam bahan makanan.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful