MODUL

BML3043

FONETIK
DAN

FONOLOGI
Bahasa Melayu
Penulis: ABDUL HAMID MAHMOOD Penyunting: SUHAINA BINTI ABDULLAH

MODUL
BML3043

FONETIK
DAN

FONOLOGI
Bahasa Melayu
enulis SUHAINA BINTI ABDULLAH PUSAT PROGRAM LUAR
PROGRAM PENSISWAZAHAN GURU - PENGAJIAN JARAK JAUH (PJJ)

UNIVERSITI PENDIDIKAN SULTAN IDRIS 2012

Cetakan Pertama/ First Printing 2012

Cetakan Pertama/ First Printing 2012 ©Universiti Pendidikan Sultan Idris 2012

Hak Cipta Terpelihara. Tiada bahagian daripada terbitan ini boleh diterbitkan semula, disimpan untuk pengeluaran atau ditukarkan ke dalam sebarang bentuk atau dengan sebarang alat juga pun, sama ada dengan cara elektronik, gambar serta rakaman dan sebagainya tanpa kebenaran bertulis daripada Penerbit Universiti Pendidikan Sultan Idris terlebih dahulu. All right reserved. No part of this publication may be reproduced or transmitted in any form or by an v means, electronic or mechanical including photocopy, recording, or any information storage and retrieval system, without permission in writing from the Penerbit Universiti Pendidikan Sultan Idris.

Diterbitkan di Malaysia/ Published in Malaysia by Universiti Pendidikan Sultan Idris 35900 Tanjong Malim, Perak Darul Ridzuan, Malaysia Tel: 05-450 6000, Faks: 05-459 5169 Laman Sesawang: www.upsi.edu.my E-mel: penerbitupsi.edu.my. Atur huruf olehl Typesetting by Penerbit UPSI Universiti Pendidikan Sultan Idris 35900 Tanjong Malim, Perak Darul Ridzuan, Malaysia. Dicetak oleh/ Printed by

Perpustakaan Negara Malaysia

Data Pengkatalogan-dalam-Penerbitan

KANDUNGAN
Senarai Rajah Prakata Pengenalan viii xi xiii

Unit 1 : LINGUISTIK DAN CABANG-CABANGNYA
Pengenalan Tahukah Anda Pengertian Linguistik? Tahukah Anda Asal Perkataan Linguistik? Siapakah Pelopor Linguistik Moden? Kesimpulan tentang Ilmu Linguistik Tahukah Anda Cabang-cabang Linguistik? i. Apakah Linguistik Deskriptif ? ii. Apakah Linguistik Historis? iii. Apakah Linguistik Komparatif? iv. Apakah Sosiolinguistik? v. Apakah Neurolinguistik? vi. Apakah Linguistik Am? vii. Apakah Linguistik Terapan? viii. Apakah Psikolinguistik? Apakah Cabang Linguistik Lain? Linguistik Aliran Tatabahasa Transformasi Generatif Panduan Menjawab Soalan Latihan Unit 1 Rujukan 1 1 2 2 2 3 3 5 5 6 8 9 10 11 12 14 16 21

Unit 2 : FONETIK DAN FONOLOGI
Pengenalan Apakah yang Dimaksudkan dengan Bunyi? Tahukah Anda Pengertian Fonetik? Tahukah Anda Pengertian Fonologi? Tahukah Anda Konsep Fonetik dan Fonologi dalam Bahasa Melayu? Tahukah Anda Bunyi Bahasa dan Bukan Bunyi Bahasa ? Apakah Alat Artikulasi? Tahukah Anda Fungsi Alat Artikulasi? Paru-paru Pangkal Tenggorok (Larynx) Rongga Kerongkongan (Pharynx) Langit-langit Lembut (Soft Palate, Velum) Langit-langit Keras (Hard Palate, Palatum) iii 22 22 23 24 25 27 29 31 31 31 34 34 34

Gusi Dalam (Alveola, Alveolum) Gigi (Teeth Denta) Bibir (Lip, Labia) Lidah (Tongue) Apakah Bunyi Bersuara dan Bunyi Tidak Bersuara? Panduan Menjawab Soalan Unit 2 Rujukan

35 35 35 36 37 40 42

Unit 3 : KLASIFIKASI BUNYI BAHASA
Pengenalan Tahukah Anda Bunyi Vokal? Tahukah Anda Bunyi Konsonan? Tahukah Anda Bunyi Semi-Vokal? Tahukah Anda Bunyi Nasal dan Bunyi Oral? Tahukah Anda Bunyi Keras (Fortes) dan Lembut (Lenes)? Tahukah Anda Bunyi Panjang dan Bunyi Pendek? Tahukah Anda Bunyi Rangkap dan Bunyi Tunggal? Tahukah Anda Bunyi Nyaring dan Tidak Nyaring? Tahukah Anda Bunyi dengan Arus Udara Egresif dan Bunyi dengan Arus Udara Ingresif? Apakah Egresif Pulmonik? Apakah Egresif Glotalik? Apakah Ingresif Glotalik? Apakah Ingresif Velarik? Panduan Menjawab Soalan Latihan Unit 3 Rujukan 45 45 46 47 47 48 49 50 51 53 54 55 55 56 57 61

Unit 4 : BUNYI-BUNYI BAHASA
Pengenalan Apakah Bunyi Vokal? Tahukah Anda Vokal dalam Bahasa Melayu? Vokal Hadapan Vokal Tengah Vokal Belakang Tahukah Anda Cara Penghasilan Bunyi Vokal? Apakah Bunyi Konsonan? Tahukah Anda Konsonan Asli Bahasa Melayu? Tahukah Anda Cara Penghasilan Bunyi Konsonan? Tahukah Anda Konsonan Pinjaman dalam Bahasa Melayu? Tahukah Anda Cara Penghasilan Konsonan Pinjaman dalam 64 64 65 67 68 68 71 82 82 89 114

iv

Apakah Tekanan? ii. Apakah Tona? v. Apakah Intonasi? Panduan Menjawab Soalan Latihan Unit 6 Rujukan 141 141 142 143 143 145 147 155 157 Unit 7 : BIDANG FONEMIK Pengenalan Apakah Bidang Fonemik? Tahukah Anda Pengertian Fonem? Tahukah Anda Pengertian Alofon? Tahukah Anda Pengertian Pasangan Minimal? Tahukah Anda Pengertian Bervariasi Bebas? Tahukah Anda Pengertian Beralternasi Bebas? Tahukah Anda Pengertian Saling Melengkapi? Tahukah Anda Pengertian Kesamaan Fonetis? Tahukah Anda Pengertian Fonem Vokal Rangkap? Tahukah Anda Pengertian Fonem Konsonan Rangkap? Panduan Menjawab Soalan Latihan Unit 7 Rujukan v 159 159 160 161 163 164 164 165 166 167 167 169 173 .Bahasa Melayu? Panduan Menjawab Soalan Latihan Unit 4 Rujukan 115 121 128 Unit 5 : ARTIKULASI TAMBAHAN / KOARTIKULASI Pengenalan Apakah Pengertian Artikulasi Tambahan / Koartikulasi? Tahukah Anda Proses Pembibiran? Tahukah Anda Proses Penyengauan? Tahukah Anda Proses Penglelangitkerasan? Tahukah Anda Proses Perengkungan? Tahukah Anda Proses Pengglotisan (Glotalisasi)? Panduan Menjawab Soalan Latihan Unit 5 Rujukan 130 130 131 132 132 133 133 136 139 Unit 6 : FONEM SUPRASEGMENTAL Pengenalan Apakah Pengertian Fonem Suprasegmental? i. Apakah Jeda? iv. Apakah Kepanjangan? iii.

Unit 8 : TRANSKRIPSI
Pengenalan Apakah Transkripsi? Apakah Transkripsi Fonetik? Apakah Transkripsi Fonemik? Contoh Transkripsi Fonetik & Fonemik? Panduan Menjawab Soalan Latihan Unit 8 Rujukan 175 175 176 176 177 188 190

Unit 9 : SEJARAH SISTEM EJAAN BAHASA MELAYU
Pengenalan Tahukah Anda Sejarah Sistem Ejaan Bahasa Melayu? Tahukah Anda Perancangan dan Perkembangan Sistem Ejaan Rumi di Tanah Melayu? Kamus Jawi-Melayu-Inggeris (1903) Tahukah Anda Pedoman Umum Ejaan Rumi Bahasa Melayu Abjad dan Huruf Huruf Vokal Huruf Diftong Huruf Konsonan Huruf yang Diperkenalkan Sistem Keselarasan Huruf Vokal Pola Keselarasan Huruf Vokal Pola Kekecualian kepada Keselarasan Huruf Vokal Penyesuaian Huruf Ejaan Kata Pinjaman Bentuk Ejaan Tampak Kekecualian bagi Ejaan yang Sudah Lama Panduan Menjawab Soalan Latihan Unit 9 Rujukan 193 193 195 195 199 199 200 201 201 202 203 204 205 206 210 211 212 214

Unit 10 : TANDA SEMPANG, IMBUHAN PINJAMAN, RANGKAI KATA DAN KATA MAJMUK.
Pengenalan Penggunaan Tanda Sempang Penulisan Imbuhan Pinjaman Penulisan kata Maha secara Terpisah Ejaan bagi Kata Depan Ejaan bagi Partikel Ejaan bagi Kata Ganti Singkatan 215 215 218 219 220 221 222

vi

Rangkai Kata Kata Majmuk Kata Majmuk Ejaan Cara Terpisah Kata Majmuk Ejaan Cara Tercantum Ejaan Tercantum yang Sudah Mantap Ejaan Penggandaan Kata Majmuk Panduan Menjawab Soalan Latihan Unit 10 Rujukan Glosari Istilah Linguistik Biodata Penulis Indeks

223 224 224 225 226 226 228 229 230 235 267 270

vii

SENARAI RAJAH
Rajah 2.1 : Bentuk gelombang akustik bagi perkataan bahasa Inggeris “see” /si:/ Rajah 2.2 : Proses Penghasilan Bunyi Rajah 2.3 : Alat-alat Artikulasi Rajah 2.4 : Proses Menutup dan Membukanya Glotis Rajah 2.5 : Keadaan Glotis Ketika Menghasilkan Bunyi Rajah 2.6 : Keadaan pita suara (glotis) ketika: (a) tertutup, (b) terbuka untuk bunyi bersuara, (c) terbuka untuk bunyi bisikan, (d) proses getaran Rajah 2.7 : Tiga bentuk gelombang bunyi yang mungkin berupa getaran pada pita suara Rajah 4.1 : Kedudukan Vokal Bahasa Melayu Rajah 4.2 : Vokal [a] seperti dalam perkataan bahasa Inggeris “father” dan vokal [i] seperti dalam perkataan “see” menunjukkan turun-naik bunyi apabila vokal-vokal berkenaan diujarkan pada tona yang sama Rajah 4.3 : Kedudukan bibir semasa menghasilkan bunyi [i] Rajah 4.4 : Keadaan bibir semasa menghasilkan bunyi [e] Rajah 4.5 : Keadaan bibir semasa menghasilkan bunyi [a] Rajah 4.6 : Keadaan bibir semasa menghasilkan bunyi [ə] Rajah 4.7 : Keadaan bibir semasa menghasilkan bunyi [u] Rajah 4.8: Keadaan bibir semasa menghasilkan bunyi [o] Rajah 4.9 : Keadaan bibir semasa menghasilkan bunyi [ε] Rajah 4.10 : Keadaan bibir semasa menghasilkan bunyi [ɔ] Rajah 4.11 : Kedudukan Lidah Semasa Menghasilkan Bunyi-bunyi Vokal

26 28 30 32 33

38

39 66

66 67 67 67 68 68 68 69 69 70

viii

Rajah 4.12 : Penghasilan Vokal [i] Rajah 4.13 : Penghasilan Vokal [e] Rajah 4.14 : Penghasilan Vokal [ε] Rajah 4.15 : Penghasilan Vokal [a] Rajah 4.16 : Penghasilan Vokal [u] Rajah 4.17 : Pengasilan Vokal [o] Rajah 4.18 : Penghasilan Vokal [ɔ] Rajah 4.19 : Penghasilan Vokal [ə] Rajah 4.20 : Carta Kedudukan Vokal Antarabangsa Rajah 4.21 : Carta Konsonan Asli Bahasa Melayu Rajah 4.22 : Carta Lambang Konsonan Antarabangsa (The International Phonetic Alphabet) Rajah 4.23 : Penghasilan Konsonan [p] Rajah 4.24 : Penghasilan Konsonan [b] Rajah 4.25 : Penghasilan Konsonan [t] Rajah 4.26 : Penghasilan Konsonan [d] Rajah 4.27 : Penghasilan Konsonan [k] Rajah 4.28 : Penghasilan Konsonan [g] Rajah 4.29 : Penghasilan Konsonan [ʔ] Rajah 4.30 : Penghasilan Konsonan [č] Rajah 4.31 : Penghasilan Konsonan [ǰ] Rajah 4.32 : Penghasilan Konsonan [s] Rajah 4.33 : Penghasilan Konsonan [h] Rajah 4.34 : Penghasilan Konsonan [r]

72 73 74 75 76 77 78 79 79 83

85 90 91 93 94 96 97 98 100 101 102 104 105

ix

Rajah 4.35 : Penghasilan Konsonan [l] Rajah 4.36 : Penghasilan Konsonan [m] Rajah 4.37 : Penghasilan Konsonan [n] Rajah 4.38 : Penghasilan Konsonan [ɲ] Rajah 4.39 : Penghasilan Konsonan [ŋ] Rajah 4.40 : Penghasilan Separuh Vokal [w] Rajah 4.41 : Penghasilan Separuh Vokal [j] Rajah 4.42 : Penghasilan Konsonan [f] Rajah 4.43 : Penghasilan Konsonan [v] Rajah 4.44 : Penghasilan Konsonan [] Rajah 6.1 : Kedudukan Tinggi-Rendah Suara

106 107 108 110 111 112 114 116 117 118 146

x

BML 3043: FONETIK & FONOLOGI BAHASA MELAYU

PRAKATA

M

odul BML 3043 : Fonetik dan Fonologi Bahasa Melayu ini ditulis khusus untuk memberikan bimbingan serta pengetahuan tentang ilmu fonetik dan fonologi bahasa Melayu kepada pelajar program Pengajian Jarak Jauh (PJJ). Modul ini dibahagikan kepada sepuluh unit pelajaran yang disampaikan secara komprehensif bagi membantu anda memahami ilmu linguistik, fonetik dan fonologi bahasa Melayu dengan lebih mudah dan menguasainya dengan baik. Pelajaran yang dimuatkan dan disusun dalam Modul ini bermula dengan Unit 1: Linguistik dan Cabang-cabangnya yang menghuraikan aspek-aspek kajian yang ditekankan dalam setiap cabang linguistik. Unit 2: Fonetik dan Fonologi membincangkan pengertian fonetik dan fonologi bahasa Melayu. Unit ini turut memuatkan pelajaran tentang alat-alat artikulasi dan peranannya dalam proses penghasilan bunyi bahasa. Unit 3: Klasifikasi Bunyi Bahasa, menghuraikan pembahagian bunyi bahasa yang digolongkan kepada bunyi vokal, konsonan, semi-vokal, bunyi nasal, oral dan sebagainya. Unit 4: Bunyi-bunyi Bahasa menjelaskan secara terperinci bunyi-bunyi bahasa, iaitu bunyi vokal dan konsonan yang terdapat dalam bahasa Melayu serta cara-cara penghasilan bunyi berkenaan. Huraian tentang cara-cara penghasilan bunyi itu disertakan dengan gambar-gambar rajah bagi memudahkan pemahaman anda. Seterusnya, dalam Unit 5, huraian tentang Artikulasi Tambahan menyentuh hal tentang proses pembibiran, penyengauan, penglelangitkerasan, perengkungan dan pengglotisan (glotalisasi). Dalam Unit 6: Fonem Suprasegmental, diberikan penjelasan tentang fonem-fonem suprasegmental yang terdapat dalam bahasa Melayu seperti tekanan, kepanjangan, jeda, tona dan intonasi. Unit 7: Bidang Fonemik pula mengandungi penerangan tentang perbezaan fonem, alofon, pasangan minimal, konsonan bervariasi bebas, beralternasi bebas, saling melengkapi dan kesamaan fonetis. Dalam Unit 8, dimuatkan pelajaran tentang Transkripsi. Pelajaran ini menghuraikan perbezaan transkripsi fonetik dan transkripsi fonemik. Dalam unit ini, dimuatkan contoh-contoh transkripsi fonetik dan transkripsi fonemik sebagai panduan bagi mengukuhkan kefahaman anda tentang penulisan transkripsi fonetik dan fonemik bahasa Melayu. Unit 9: Sejarah Sistem Ejaan Bahasa Melayu, menjelaskan sejarah dan perkembangan serta pedoman umum ejaan Rumi bahasa Melayu. Unit 10: Tanda Sempang, Imbuhan Pinjaman, Rangkai Kata dan Kata Majmuk. Pelajaran akhir ini menjelaskan penggunaan xi

BML 3043: FONETIK & FONOLOGI BAHASA MELAYU

tanda sempang dalam sistem ejaan bahasa Melayu, di samping penulisan imbuhan pinjaman, rangkai kata dan kata majmuk dalam bahasa Melayu. Modul ini turut menyediakan pelbagai bentuk latihan bagi menguji pemahaman anda, selain membantu anda mengingat semula dan mengaplikasikan ilmu yang telah dipelajari. Di samping itu, panduan menjawab soalan latihan juga disediakan di hujung setiap unit pelajaran bagi membimbing anda menjawab soalan latihan yang diberikan serta membolehkan anda membuat penilaian kendiri terhadap pelajaran yang telah dipelajari. Sementara itu, Indeks, glosari dan istilah linguistik turut disediakan pada bahagian akhir Modul ini bagi kemudahan rujukan anda dan pengguna Modul ini. Penulis menaruh harapan penuh agar Modul ini dapat memberi bimbingan kepada anda sekalian untuk memahami aspek-aspek bidang linguistik, fonetik serta fonologi bahasa Melayu dengan lebih mudah dan jelas. Semoga Modul BML 3043 : Fonetik dan Fonologi Bahasa Melayu ini dapat membantu anda menguasai ilmu linguistik, fonetik dan fonologi bahasa Melayu dengan baik. Akhir kata, penulis merakamkan setinggi penghargaan dan terima kasih khusus kepada Cik Suhaina Abdullah atas jasa baiknya yang telah membantu menaip dan menyunting Modul ini.

Sekian. Selamat maju jaya.

PROF. DR. ABDUL HAMID MAHMOOD Fakulti Bahasa dan Komunikasi, Universiti Pendidikan Sultan Idris, Tanjong Malim, Perak. 2012.

xii

BML 3043: FONETIK & FONOLOGI BAHASA MELAYU

PENGENALAN
Panduan Kursus BML 3043 : Fonetik dan Fonologi Bahasa Melayu disedia khusus bagi membantu pelajar program PJJ memahami sepenuhnya keperluan dan kandungan kursus. Anda dinasihati agar membaca bahagian ini dengan teliti. Seterusnya, berusaha untuk mengikuti dan memenuhi segala perkara yang disarankan bagi membolehkan anda menguasai kursus ini dengan cemerlang. Kursus BML 3043 : Fonetik dan Fonologi Bahasa Melayu ini memberi pendedahan dan pemahaman tentang lambang-lambang fonetik sejagat dengan penekanan khusus terhadap bunyi-bunyi bahasa Melayu. Antara perkara yang diketengahkan ialah cabang-cabang fonetik, sifat-sifat bunyi bahasa Melayu, jenisjenis bunyi vokal, konsonan jati dan pinjaman dalam bahasa Melayu, fonem suprasegmental dan penggunaannya dalam transkripsi fonetik dan fonemik, di samping penelitian intonasi yang terdapat dalam ayat bahasa Melayu. Di samping pengetahuan tentang teori, anda juga akan dilatih mengaplikasikan fonetik bahasa Melayu secara praktik. Kursus ini bernilai 3 jam kredit.

KUMPULAN SASARAN
Kursus ini ditawarkan kepada semua pelajar program PJJ yang mengikuti Program Ijazah Sarjana Muda Pendidikan di UPSI. Bagi tujuan pengajaran dan pembelajaran, Modul ini digubal khas untuk membantu pelajar-pelajar yang mengikuti program PJJ tersebut.

PERUNTUKAN MASA PEMBELAJARAN
Mengikut piawaian UPSI dan MQA, setiap jam kredit memerlukan anda memperuntukkan 40 jam waktu pembelajaran. Oleh itu, bagi kursus ini anda perlu memperuntukkan 120 jam waktu pembelajaran. Anggaran agihan waktu pembelajaran bagi kursus ini adalah seperti dalam Jadual 1.

xiv

BML 3043: FONETIK & FONOLOGI BAHASA MELAYU

Jadual 1: Anggaran agihan masa pembelajaran (3 jam kredit) Aktiviti Pembelajaran Membaca Modul, ulangkaji, menyiap tugasan Tutorial di Pusat Tutorial dalam talian (E-Learning, contohnya melalui Big Blue Button, Skype, dll.) Forum (E-Learning melalui MyGuru3) Video P&P melalui MyGuru3 Kuiz dalam talian melalui MyGuru3 Jumlah Masa Pembelajaran Jam Pembelajaran BERSEMUKA TIDAK BERSEMUKA 40 10 46 12 10 2 64 120

56

HURAIAN KURSUS BML 3043 : FONETIK DAN FONOLOGI BAHASA MELAYU
HASIL PEMBELAJARAN KURSUS
Pada akhir kursus BML 3043, pelajar dapat:
1. Menerangkan konsep fonetik dan fonologi bahasa Melayu, 2. membezakan bunyi bahasa dengan bukan bunyi bahasa, 3. menganalisis bunyi vokal, diftong, deretan vokal, konsonan asli dan

pinjaman dalam bahasa Melayu, 4. mentranskripsikan bunyi bahasa pertuturan ke dalam bentuk transkripsi fonetik dan fonemik, 5. mengaplikasi pengetahuan fonetik dan fonologi dalam pengajaran bahasa Melayu. .

SINOPSIS KURSUS
Kursus ini membincang dan membimbing anda memahami ilmu linguistik, fonetik dan fonologi bahasa Melayu. Antara aspek yang dibincang ialah linguistik dan cabang-cabangnya, fonetik dan fonologi bahasa Melayu, sifat-sifat bunyi bahasa Melayu, fonem vokal dan konsonan serta ciri-cirinya dan cara-cara menghasilkan xv

didedahkan bunyi dengan arus udara egresif dan bunyi dengan arus udara ingresif. Membincangkan artikulasi tambahan (koartikulasi). ayat perintah. Membincangkan klasifikasi bunyi bahasa. termasuklah bunyi vokal. tona dan intonasi. Menerangkan alat-alat sebutan. ayat tanya. ISI KANDUNGAN KURSUS Bagi membantu anda mencapai hasil pembelajaran kursus ini. kandungan kursus dibahagikan kepada sepuluh unit seperti yang terkandung dalam Modul ini. Membincangkan ilmu fonetik dan fonologi serta jenis-jenis fonetik artikulasi. Membincangkan fonem suprasegmental seperti tekanan. perengkungan dan pengglotisan (glotalisasi). Selain pengetahuan tentang teori. kepanjangan. bunyi rangkap dan bunyi tunggal dan bunyi nyaring dengan bunyi tidak nyaring. fonetik auditori dan fonetik akustik. di samping meneliti intonasi dalam ayat penyata. Membincangkan bunyi-bunyi bahasa secara mendalam. bunyi keras dan bunyi lembut. konsonan jati dan pinjaman dalam bahasa Melayu. bunyi panjang dan bunyi pendek. fungsi-fungsinya dan proses edaran udara yang menghasilkan bunyi. bunyi bersuara dan bunyi tidak bersuara.BML 3043: FONETIK & FONOLOGI BAHASA MELAYU bunyi vokal dan konsonan bahasa Melayu. di samping bunyi oral dan bunyi nasal. penyengauan. diftong. anda juga akan diperkenal dan dilatih dalam penggunaan transkripsi fonetik dan fonemik bahasa Melayu secara praktik. konsonan rangkap dalam bahasa Melayu. di samping aplikasi fonetik dan fonologi bahasa Melayu terhadap sebutan baku dan sistem ejaan bahasa Melayu. iaitu jenis bunyi. ayat songsang dan ayat pasif bahasa Melayu. termasuklah jenis-jenis artikulasi tambahan seperti pembibiran. penglelangitkerasan. Selain itu. Berikut diberikan perincian bagi setiap unit pelajaran tersebut: UNIT 1 2 TAJUK Membincangkan ilmu linguistik dan cabang-cabangnya serta aliran tatabahasa transformasi generatif. konsonan dan semi-vokal. termasuklah membezakan bunyi bahasa dan bukan bunyi bahasa. konsonan asli dan pinjaman. iaitu bunyi vokal dan kelompoknya. deretan vokal. di samping cara penghasilan dan kriteria yang menentukan jenis-jenis bunyi vokal. jeda. 3 4 5 6 xvi .

BML 3043: FONETIK & FONOLOGI BAHASA MELAYU 7 8 9 10 Membincangkan bidang fonemik yang meliputi bunyi distingtif dan tidak distingtif. PENAKSIRAN Tugasan % Wajaran 40 20 20 10 10 100 Kaedah dan Hasil Tugasan Rancangan Mengajar Harian beserta rakaman video pengajaran di sekolah dan dimuat naik dalam talian ke Blog. Membincangkan aspek transkripsi fonetik dan fonemik dengan mengaplikasikan simbol transkripsi fonetik dan fonemik dalam penulisan. bervariasi bebas. pasangan minimal. Membincangkan sejarah sistem ejaan bahasa Melayu. alofon. Menggunakan Google Docs atau menghantar melalui email. imbuhan pinjaman. fonem. fonem vokal rangkap dan konsonan rangkap. Makropengajaran Mikropengajaran Cadangan Kajian Tindakan Penulisan Jurnal Refleksi Forum Jumlah xvii . saling melengkapi dan kesamaan fonetis. beralternasi bebas. Dalam talian menggunakan MyGuru2 . Membincangkan tanda sempang. termasuklah perancangan dan perkembangan ejaan Rumi di Tanah Melayu. Menggunakan Google Docs atau menghantar melalui email. rangkai kata dan kata majmuk bahasa Melayu. Rakaman video pengajaran di sekolah yang sama seperti di atas. di samping diftong. sistem keselarasan vokal dan pola kekecualian keselarasan vokal bahasa Melayu.

Situasi yang memerlukan anda berfikir dan membuat refleksi mengenainya. melakar. xviii . dan/ atau mencari maklumat daripada Internet. buku. mengisi tempat kosong. Aktiviti termasuklah menjawab soalan.BML 3043: FONETIK & FONOLOGI BAHASA MELAYU HURAIAN IKON YANG DIGUNAKAN Ikon Huraian Aktiviti latihan bagi membina kefahaman dan mengaplikasi konsep yang dibincangkan. dan sumber-sumber lain.

cabang-cabang linguistik serta aliran linguistik tatabahasa transformasi generatif. Tahukah Anda Pengertian Linguistik? Menurut Kamus Dewan (2005:945) linguistik bererti pengajian ilmu bahasa.LINGUISTIK DAN CABANG-CABANGNYA / 1 Unit 1 LINGUISTIK DAN CABANG-CABANGNYA HASIL PEMBELAJARAN Setelah selesai mempelajari unit ini. ii. dan iv. iii. asal perkataan linguistik. A Dictionary of Linguistics and Phonetics (1986:181). menerangkan definisi linguistik dan cabang-cabangnya. mengetahui asal perkataan linguistik. anda seharusnya dapat: i. menjelaskan ilmu linguistik aliran tatabahasa transformasi generatif. Pengenalan Unit ini membincangkan hal tentang Linguistik dan Cabang-cabangnya yang mencakupi konsep linguistik. Oleh David Crystal dalam bukunya. pelopor linguistik moden. linguistik merupakan kajian saintifik terhadap bahasa (the scientific study of language). mengetahui pelopor linguistik moden. 1 .

Beliau dianggap sebagai pelopor linguistik moden. bahasa Indonesia dan bahasa Melayu merupakan bahasa-bahasa atau langue-langue tersendiri.W. Orang yang pandai atau faham bermacam-macam bahasa asing atau ahli bahasa dipanggil linguis. ramalan. iaitu mengkaji bahasa itu seperti yang benar-benar wujud tanpa dipengaruhi oleh agak-agakan. iaitu lingua yang bermaksud bahasa. misalnya bahasa Perancis. J. Perkataan Latin ini juga digunakan dalam banyak bahasa lain yang berasal daripada bahasa Latin seperti dalam bahasa Perancis (langue. Perkataan linguistik dalam bahasa Melayu berasal daripada bahasa Inggeris. atau bahasa Sepanyol (lengua) atau dalam bahasa Inggeris (linguistics). Langage bererti bahasa pada umumnya. sentimen atau falsafah. langage). 1983:1). iaitu linguistique.LINGUISTIK DAN CABANG-CABANGNYA / 1 Tahukah Anda Asal Perkataan Linguistik? Perkataan linguistik berasal daripada perkataan Latin.M. Siapakah Pelopor Linguistik Moden? Ferdinand de Saussure ialah seorang sarjana bangsa Swiss. Bukunya Cours de Linguistique Generale (1916) sangat terkenal dan dianggap sebagai buku asas linguistik moden. kita menggunakan ilmu linguistik itu untuk mengkaji bahasa Melayu. bahasa Belanda. Kesimpulan tentang Ilmu Linguistik Kesimpulannya. bahasa Itali (lingua). Langue dianggap bahasa kepunyaan kumpulan atau masyarakat bahasa tertentu dan parole pula merupakan pertuturan atau bentuk ucapan individu yang kerap disebut sebagai idiolek. langue dan parole (Prof. bahasa Jerman. Misalnya. iaitu linguistics yang dipinjam daripada bahasa Perancis. Langue bererti bahasa tertentu kepunyaan satu-satu kumpulan penutur tertentu. misalnya semua manusia di dunia ini mempunyai bahasa. misalnya langage. beberapa istilah yang dipakai oleh de Saussure diterima umum sebagai istilah rasmi. dan orang yang mengetahui atau bertutur dalam dua bahasa atau banyak bahasa dikenali sebagai bilingual. Maksudnya ilmu yang mengkaji dan menganalisis satu-satu bahasa tertentu secara empirikal dan objektif. Dr. 2 . Verhaar. ilmu linguistik ialah ilmu yang mengkaji bahasa secara saintifik. atau multilingual. Oleh sebab itu.

1. Apakah Linguistik Deskriptif? Linguistik Deskriptif ialah satu cabang linguistik yang menghuraikan satu-satu bahasa tertentu pada satu-satu masa tertentu. kata. ilmu linguistik yang 3 .1 Jelaskan konsep Linguistik. ramalan. misalnya bagaimana bahasa Melayu itu diucapkan.2 Siapakah pelopor Linguistik Moden? Tahukah Anda Cabang-cabang Linguistik? Linguistik mempunyai cabang atau bidang pengajian yang berlainan seperti: i) ii) iii) iv) v) vi) vii) viii) Linguistik Deskriptif (Descriptive Linguistics) Linguistik Historis (Historical Linguisticsi) Linguistik Komparatif (Comparative Linguistics) Sosiolinguistik (Sociolinguistics) Neurolinguistik (Neurolinguistics) Linguistik Am (General Linguistics) Linguistik Terapan (Applied Linguistics) Psikolinguistik (Psycholinguistics) i. Misalnya. 1. sentimen atau falsafah dan hasil kajian itu pula boleh diuji kebenarannya. Kita mengkaji secara formal dan objektif bagaimana bunyi-bunyi bahasa itu dihasilkan. Kajian ini dilakukan secara objektif dan tidak boleh berdasarkan agak-agakan.LINGUISTIK DAN CABANG-CABANGNYA / 1 Kita mengkaji bahasa Melayu seperti yang benar-benar wujud dan digunakan oleh masyarakat bahasa itu. bentuk dan sistem bahasa itu. sistem fonem. morfem. frasa dan ayat yang berlainan bentuk dalam bahasa Melayu.

iaitu seperti yang benar-benar wujud dalam bahasa itu. diftong. bahasa Perancis. Linguistik Deskriptif menghuraikan bagaimana bunyi-bunyi bahasa itu dituturkan dan bagaimana sistem bahasa Melayu itu digunakan dalam bidang fonologi. bahasa Iban.LINGUISTIK DAN CABANG-CABANGNYA / 1 menghurai atau menganalisis bahasa Melayu seperti yang dituturkan oleh masyarakat Melayu pada hari ini. perkataan. Linguistik Deskriptif juga tidak berminat untuk mengkaji sejarah perkembangan atau pertumbuhan bahasa Melayu. bahasa Kadazan. bahasa Inggeris. Linguistik Deskriptif hanya membuat huraian tentang satu-satu bahasa itu dan tidak pula membuat perbandingan dengan bahasa-bahasa lain atau mengkaji daripada sudut sejarah bahasa itu. sistem suku kata. bahasa Tamil. 1.3 Apakah yang dimaksudkan dengan Linguistik Deskriptif? Apakah yang menjadi keutamaan dalam disiplin Linguistik Deskriptif? 1. bahasa Tagalog mahupun bahasa Mandarin. frasa atau ayat bahasa Melayu dengan ciri-ciri dan sistem dalam bahasa Inggeris. bahasa Portugis. Jepun atau bahasa Cina. suku kata. konsonan. bahasa Itali dan lain-lain. diftong. konsonan. bahasa Jawa. Misalnya. bahasa Jepun. baik pada awal ataupun pada akhir satu-satu zaman itu. perkataan. Linguistik Deskriptif akan menghuraikan bunyi-bunyi vokal. morfologi. Ilmu Linguistik Deskriptif boleh digunakan untuk mengkaji dan menghuraikan secara umum sebarang bahasa di dunia. sintaksis dan segala aspek yang terdapat dalam bahasa Melayu. tetapi tidak membuat perbandingan antara sistem vokal.4 4 . frasa dan ayat bahasa Melayu. bahasa Perancis. baik bahasa Melayu. Apa yang diutamakan dalam disiplin ini ialah menghuraikan bentuk dan sistem bahasa itu secara objektif dan secara empirikal.

baik daripada segi fonologi. Linguistik Komparatif kerap digunakan untuk membandingkan antara dialek Kedah dengan dialek Perak atau dialek Kelantan dengan dialek Terengganu atau membandingkan bidang fonologi. bahasa Iban. Linguistik Historis mengkaji sejarah pertumbuhan dan perkembangan bahasa Melayu sejak zaman sebelum merdeka hingga ke hari ini atau mengkaji sejarah perkamusan bahasa Melayu atau sejarah sistem ejaan bahasa Melayu dan seumpamanya.LINGUISTIK DAN CABANG-CABANGNYA / 1 ii. dialek Negeri Sembilan dan dialek Perak dengan bahasa Melayu baku.6 Apakah yang menjadi keutamaan dalam disiplin Linguistik Historis? iii. Namun demikian. Apa yang diutamakan dalam disiplin ini ialah sejarah dan perubahan-perubahan yang berlaku dalam bahasa dari satu masa ke satu masa yang lain. iaitu menyelidiki segala perubahan dan perkembangan satu-satu bahasa itu. ada pula ahli-ahli bahasa yang turut membandingkan struktur bahasa-bahasa yang bukan daripada satu rumpun seperti membandingkan struktur frasa dan ayat bahasa Melayu dengan struktur frasa dan ayat bahasa Inggeris. Apakah Linguistik Komparatif? Linguistik Komparatif ialah cabang linguistik yang mengkaji bahasa secara perbandingan. bahasa Murut dan lain-lain atau membandingkan bahasa Inggeris dengan bahasa-bahasa induk Jerman yang lain seperti bahasa Belanda. bahasa Tagalog. morfologi dan sintaksis antara dialek-dialek seperti dialek Kedah. Perancis dan Jerman. Lazimnya. 1. sintaksis dan seumpamanya. 5 . bahasa Kadazan. Misalnya. ahli bahasa membandingbandingkan ciri-ciri bahasa serumpun seperti membandingkan bahasa Melayu dengan bahasa Jawa.5 Huraikan maksud Linguistik Historis. Apakah Linguistik Historis? Linguistik Historis ialah satu cabang linguistik yang mengkaji satu-satu bahasa itu daripada sudut sejarah. morfologi. iaitu dengan cara melihat aspek-aspek persamaan dan perbezaan antara satu bahasa dengan satu bahasa yang lain. 1.

mengenal orang yang sedang bercakap dengan lebih mendalam. iv. Daripada apa yang dicakapkan.7 Apakah yang dimaksudkan dengan Linguistik Komparatif? 1. Bagaimanakah orang itu bercakap dan apa yang dicakapkan itu akan memberikan tanda-tanda dan keterangan-keterangan tertentu tentang dirinya. Bahasa digunakan sebagai alat oleh masyarakat untuk berhubung. buah fikiran dan perasaan serta mengeratkan hubungan antara satu sama lain dalam kalangan masyarakat. Sosiolinguistik merupakan kajian yang menumpukan perhatian kepada bahasa dalam konteks sosial dan kebudayaan. cara ia menyebutkan perkataan. 1981:4) dan Fishman (1968) pula menyatakan bahawa Sosiolinguistik ialah bidang yang mengkaji ciri-ciri variasi bahasa. Dengan perkataan lain. Sosiolinguistik merupakan ilmu yang mengkaji bahasa daripada segi hubungan antara latar (setting). Bagaimanakah seseorang itu bercakap. berubah dan mengubah satu sama lain dalam sesuatu masyarakat bahasa. Menurut Dell Hymes (1966). huraikan Linguistik Komparatif. serta jenis-jenis perbendaharaan kata yang digunakan olehnya akan menunjukkan dari daerah mana dan golongan mana ia berasal dan jenis pendidikan yang telah diterimanya. bentuk perhubungan dan nilai-nilai yang dipegang oleh ahli-ahli yang terlibat dalam pertuturan terhadap sesama sendiri (Nik Safiah Karim. peserta (participant).LINGUISTIK DAN CABANG-CABANGNYA / 1 1. pekerjaannya dan berbagai-bagai aspek latar 6 . bunyibunyi perkataan. fungsi sesuatu interaksi.8 Dengan memberikan contoh-contoh yang sesuai. seseorang itu dapat menangkap sikap dan pendiriannya. Apakah Sosiolinguistik? Sosiolinguistik yang juga dikenali sebagai linguistik antropologi atau linguistik sosial ialah satu cabang linguistik yang mengkaji hubungan antara bahasa dengan masyarakat. Manusia menggunakan bahasa sebagai alat perhubungan untuk menyampaikan hasrat. bagaimanakah ia menyusun frasa dan ayat-ayat tertentu. ciri-ciri fungsi variasi-variasi ini dan ciri-ciri penutur yang menggunakannya apabila ketigatiga unsur ini berinteraksi. tajuk perbincangan.

Di samping itu. Sosiolinguistik lazimnya menumpukan kajian pada aspek atau topik seperti yang berikut: i) Bahasa rasmi ii) Bahasa kebangsaan iii) Pidgin iv) Kreol v) Bilingualism vi) Multilingualism vii) Dialek viii) Ideolek ix) Ragam bahasa x) Sikap terhadap bahasa xi) Sistem panggilan dalam masyarakat xii) Kesetiaan terhadap bahasa dan perancangan bahasa 1. “Puan”. “patik”. “Abang”. Sosiolinguistik juga turut mengkaji sistem ganti nama. Bidang-bidang seperti inilah yang tercakup oleh disiplin Sosiolinguistik. “Encik”. “Puan Sri” dan seumpamanya. “anda”. “beta”.10 Bincangkan aspek-aspek yang boleh dikaji dalam bidang Sosiolinguistik.9 Apakah yang anda faham tentang Sosiolinguistik? 1. “Tuan”. “Tan Sri”.LINGUISTIK DAN CABANG-CABANGNYA / 1 belakangnya. “Adik”. “engkau”. “Pak Cik”. “Dato”. “Mak Cik”. sistem panggilan dan sistem gelaran dalam sesebuah masyarakat dalam masyarakat Melayu seperti penggunaan kata ganti nama. panggilan dan gelaran seperti “aku”. 7 .

1987 telah mengemukakan penemuan terbaharu beliau yang menunjukkan bahawa Medan Broca tidak sahaja berfungsi untuk melaksanakan proses-proses sintaksis dan produksi fonologi. terutama untuk tujuan mengubatinya dan Neurolinguistik cenderung untuk mengetahui hakikat hubungan antara otak dengan bahasa demi pengubatan penyakit bertutur. Neurolinguistik banyak mendapat manfaat daripada kerjasama antara psikologi dengan linguistik dan afasiologi pula mendapat manfaat daripada neurologi. Menurut ilmu Neurolinguistik. Kalimat-kalimat difahami melalui Medan Wernicke belahan kiri (hemisfera kiri korteks) otak manusia. Neurolinguistik menumpukan kajian terhadap bagaimana bahasa itu diproses di dalam otak dari awal pemerolehan bahasa sampailah ke bahasa itu berkembang dalam kehidupan manusia. Neurolinguistik mempunyai hubungan yang erat dengan afasiologi kerana kedua-dua disiplin ini sama-sama mengkaji penyakit bertutur. tetapi juga proses-proses morfologi. iaitu Medan Wernicke korteks (hemisfera kiri korteks) dan Medan Broca korteks. Dengan perkataan lain. Medan Broca korteks pula berfungsi melahirkan kalimat-kalimat. Oleh sebab itulah. diwujudkan oleh P.Broca dan C. Medan Wernicke mengandungi representasi ingatan perbendaharaan bentuk kata yang berfungsi mengamati dan menerima ucapan. Hemisfera kanan mempunyai fungsi mengendalikan semua fonem segmental (aspek-aspek intonasi dan prosodi) dan tona suara. Neurolinguistik ingin mengetahui bagaimana otak diorganisasi pada waktu mengelolakan aspek-aspek kemampuan bahasa dan perlakuan bahasa yang begitu rumit. pemahaman kalimat-kalimat terganggu apabila hemisfera kanan secara aktif terlibat dalam 8 . Menurut teori Neurolinguistik Klasik. Medan Broca korteks menukar kalimat-kalimat yang disimpan dalam Medan Wernicke korteks kepada bentuk bunyi. Neurologi mula-mula wujud pada abad ke-19. hemisfera kanan berfungsi untuk komunikasi kebahasaan yang penting. Teori Neurolinguistik Wernicke merupakan teori yang pertama lahir daripada beberapa kes kajian penyakit afasia. otak manusia mempunyai dua bahagian. ekspresi muka dan gerak-geri badan waktu bertutur dan makna perumpamaan serta ungkapan ideomatik juga.LINGUISTIK DAN CABANG-CABANGNYA / 1 v. Damasi H.Wernicke. Apakah Neurolinguistik? Neurolinguistik ialah cabang ilmu linguistik yang mengkaji hal-hal otak dan perkaitannya dengan bahasa. Pakar kajian neurolinguistik. Kalimat-kalimat bahasa disimpan dan diproses di hemisfera kiri otak manusia. Afasiologi mengkaji penyakit bertutur..

kaedah dan pendekatan tradisional. hemisfera kanan juga berfungsi untuk semua hal yang berkaitan dengan pembentukan idea yang bukan bahasa seperti kebolehan konstruksi. 1991:143). pendekatan-pendekatan atau model-model yang digunakan dalam kajian bahasa. pengajaran bahasa. dalam Linguistik Am dibicarakan hal-hal tentang teori-teori kajian bahasa. kaedahkaedah.11 Jelaskan konsep Neurolinguistik. pengubatan penyakit bertutur. badminton. relasional. proses kegiatan gestalt. 1991:142-143). Di samping itu. pengenalan muka dan garis gambar yang rumit. Kajian Neurolinguistik juga mendapati bahawa hemisfera kiri mengendalikan kata-kata yang membawa makna-makna literal (tersurat) dalam kalimat-kalimat.LINGUISTIK DAN CABANG-CABANGNYA / 1 proses kebahasaan pada waktu berkomunikasi (Mangantar Simanjuntak. Maksudnya. kajian bahasa mengikut aliran struktur. ruang dan segala sesuatu yang termasuk ke dalam apa yang dulunya terkenal dengan istilah bawah sedar. 1. inovasi dan kekaryaan (Mangantar Simanjuntak. Apakah Linguistik Am? Linguistik Am juga disebut linguistik umum merupakan ilmu linguistik yang membuat kajian atau membicarakan bahasa secara umum. 1. permainan tenis. Kedua-dua hemisfera bekerjasama pada waktu berkomunikasi untuk menjamin pemahaman dan penyampaian makna yang sempurna. 9 . vi.12 Bincangkan hubungan Neurolinguistik dengan Afasiologi. Implikasi penemuan ini sangat penting pada bidang pendidikan. teori dan kaedah kajian bahasa mengikut aliran transformasi generatif. sedangkan hemisfera kanan bertanggungjawab mengendalikan makna-makna tersirat. muzik dan lagu. fungsional dan seumpamanya. Dalam Linguistik Am turut dihuraikan cara kajian bahasa dilakukan mengikut teori.

penterjemahan. vii. bahasa Tamil. sama ada pengajaran bahasa sebagai bahasa pertama ataupun sebagai bahasa kedua.13 Apakah yang dibincangkan dalam Linguistik Am? 1. sintaksis dan seumpamanya secara umum. kaedah dan hasil kajian linguistik dalam pengajaran bahasa.16 Bagaimanakah Linguistik Terapan dapat dimanfaatkan dalam pengajaran bahasa? 10 . Huraian bahasa secara umum dan universal ini mencakupi bidang fonologi. Dengan menggunakan pengetahuan ilmu Linguistik Am. bahasa Inggeris. pendekatan. bahasa Jepun. bahasa Itali dan seumpamanya. penulisan buku-buku teks. ahli bahasa dapat mengkaji dan menghuraikan segala bahasa yang dituturkan oleh manusia di dunia seperti bahasa Melayu. kaedah dan hasil kajian linguistik sangat berguna untuk diterapkan ke dalam pengajaran bahasa. morfologi. dalam leksikografi. Teori. Apakah Linguistik Terapan? Linguistik Terapan ialah satu cabang linguistik yang memanfaatkan teori. 1. stilistik. 1.15 Apakah yang dimaksudkan dengan Linguistik Terapan? 1. deskripsi. bahasa Mandarin. kajian ditumpukan kepada perkara-perkara umum dalam bahasa secara universal. bahasa Perancis. bahasa Thai. patologi bahasa dan sebagainya.LINGUISTIK DAN CABANG-CABANGNYA / 1 Dalam Linguistik Am.14 Huraikan ciri-ciri Linguistik Am bahasa Melayu.

Apakah Psikolinguistik? Psikolinguistik ialah cabang linguistik yang mengkaji hubungan antara bahasa dengan jiwa manusia.18 Apakah yang diteliti dalam Psikolinguistik? 11 . bentuk-bentuk bahasa dan perkataan-perkataan yang digunakan oleh penutur dan hubungannya dengan fikiran dan jiwa penutur itu. 1968:6) (lihat Henry Guntur Tarigan. Psikolinguistik ialah studi atau telaah mengenai behaviour atau perilaku linguistik. 1964:64). mengingat dan melahirkan kembali bentuk-bentuk bahasa dalam pertuturan. 1. Emmon Bach dengan singkat dan tegas mengutarakan bahawa Psikolinguistik adalah satu ilmu yang meneliti bagaimana sebenarnya para pembaca/ pemakai sesuatu bahasa membentuk/ membangun atau mengerti kalimat-kalimat bahasa tersebut” (Bach. Langacker. 1985:3). Psikolinguistik turut meneliti aspek penguasaan bahasa kanak-kanak dan mengkaji proses akal kanakkanak dalam memahami. Disiplin ini juga memberikan perhatian terhadap pengaruh ingatan ke atas pertuturan dan kefahaman. pemerhatian dan pembelajaran. perubahan bahasa dan hal-hal yang ada kaitannya dengan itu yang tidak begitu mudah dicapai atau didekati melalui salah satu dari kedua ilmu tersebut secara terpisah atau sendiri-sendiri” (Lado. Psikolinguistik menganalisis jenis-jenis. Maksudnya. iaitu performansi atau perbuatan dan perlengkapan atau aparat psikologis yang bertanggungjawab atasnya” (Langac ker. bahasa dalam pemakaian. Menurut Ronald W. 1976:220).LINGUISTIK DAN CABANG-CABANGNYA / 1 viii. seorang ahli dalam bidang pengajaran bahasa mengatakan bahawa Psikolinguistik ialah pendekatan gabungan melalui psikologi dan linguistik bagi telaah atau studi pengetahuan bahasa. Psikolinguistik turut mengkaji perkaitan antara peranan bahasa dengan proses mengingat.17 Jelaskan Psikolinguistik berdasarkan definisi tokoh-tokoh bahasa. membuat persepsi. Robert Lado. 1.

iaitu cabang kajian bahasa yang menerapkan teori dan hasil kajian bahasa dalam pengajaran. iaitu kajian terhadap lingkungan alam dan budaya sesuatu masyarakat dan hubungannya dengan bahasa dan situasi pertuturan. Linguistik Kontrastif (Contrastive Linguistics). iaitu sejenis kajian terhadap bahasa yang mempelajari ciri-ciri matematik dalam bahasa dengan menggunakan konsep-konsep statistik dan algebra. iaitu cabang Linguistik Terapan yang mengkaji permasalahan dalam bahasa seperti cacat bahasa dan sebagainya. Linguistik Fungsional (Functional Linguistics). Pada tahun 1970-an. iaitu kajian linguistik pada zaman Renaisans. Linguistik Renaisans (Renaissance Linguistics). Pike. iaitu kajian terhadap bahasa yang menekankan hubungan antara bentuk-bentuk bahasa dengan informasi-informasi yang terdapat di dalam otak atau akal manusia. telah wujud Tatabahasa Fungsional (Functional Grammar). Troubetzkoy dan lain-lain. Halliday. Linguistik Kognitif (Cognitive Linguistics). Linguistik Komputasi (Computational Linguistics).LINGUISTIK DAN CABANG-CABANGNYA / 1 Apakah Cabang Linguistik Lain? Terdapat juga beberapa cabang linguistik yang lain seperti Linguistik Etnografi (Ethnographic Linguistics). Linguistik Matematik (Mathematical Linguistics). Kajian ini juga disebut patologi bahasa. Huraian tentang Linguistik Fungsional ini ada terkandung di dalam teori dan tulisan sarjana-sarjana seperti Buhler. baik dalam bidang bahasa ataupun di luar bidang bahasa. iaitu analisis bahasa yang memberi perhatian kepada pelbagai fungsi bahasa. misalnya menerapkan teori dan dapatan kajian linguistik dalam mencari kaedah-kaedah yang efektif dalam pengajaran bahasa dan lain-lain. Firth. Linguistik Pedagogi (Pedagogical Linguistics). Linguistik Medis (Language Pathology). iaitu satu teori linguistik yang lahir sebagai satu alternatif kepada teori Tatabahasa Transformasi Generatif. Lamb mengakui bahawa teori stratifikasi merupakan sejenis Linguistik Kognitif. Martinet. iaitu zaman sesudah linguistik abad pertengahan yang ditandai oleh perluasan kajian atau pandangan di luar bahasa Yunani dan Latin dan bahasa-bahasa Indo-Eropah dengan menambahkan beberapa konsep dan kategori baharu dalam kajian bahasa. iaitu cabang linguistik yang menggunakan teknik komputer dalam kajian bahasa dan kesusasteraan. iaitu cabang linguistik yang mengkaji persamaan dan perbezaan antara bahasa-bahasa atau dialek-dialek untuk mencari prinsip-prinsip yang dapat diterapkan dalam pengajaran bahasa atau penterjemahan. Linguistik Saussure 12 .

iaitu linguistik yang mengkaji bahasa pada dua masa atau yang berlainan masa. iaitu kajian bahasa yang dilakukan terhad pada satu-satu masa tertentu. sintaksis dan semantik. iaitu bidang kajian linguistik yang menggunakan teori. Linguistik Taksonomi (Taxonomic Linguistics) ialah pendekatan kajian dan analisis bahasa dengan tujuan utama untuk mendaftarkan dan mengklasifikasikan pelbagai fenomena bahasa kepada kelompok atau golongan seperti kelas atau golongan kata dalam tatabahasa. atau pada abad ke-20 tanpa melihat perubahan-perubahan pada bahasa itu dan tidak pula membuat perbandingan antara perkembangan bahasa dari satu masa ke satu masa. Ferdinand de Saussure (1916). medan makna dalam bidang semantik dan sebagainya. Linguistik Struktural (Structural Linguistics). Cara kajian Linguistik Diakronis ini diperkenalkan oleh ahli bahasa bangsa Swiss. morfologi. Hasil kajian linguistik struktural ini boleh digunakan untuk melatih pelajar-pelajar asing atau yang baru mempelajari bahasa atau pelajar yang lemah pencapaian dalam penguasaan bahasa. Kajian cara Sinkronis ini diperkenalkan oleh linguis bangsa Swiss. yang mencakupi pemisahan antara pendekatan diakronis dan sinkronis. misalnya mengkaji bahasa Melayu pada zaman sebelum merdeka dengan bahasa pada zaman selepas merdeka dengan melihat perubahan-perubahan bahasa daripada segi fonologi. hubungan paradigmatis dan sintagmatis. Linguistik Sinkronis (Syncronic Linguistics). iaitu mengkaji satu-satu bahasa itu pada satu-satu masa tertentu. 13 . Teori ini dianut pula dengan perubahan atau tanpa perubahan oleh aliran Praha dan Glosematik.LINGUISTIK DAN CABANG-CABANGNYA / 1 (Saussure Linguistics) ialah istilah yang digunakan untuk kajian linguistik teori Ferdinand de Saussure. iaitu yang menganggap bahasa itu mempunyai struktur atau sistem yang bebas. Ferdinand de Saussure. misanya kajian bahasa Melayu pada hari ini. kaedah dan pendekatan struktural. Cara Linguistik Sinkronis ini digunakan dalam kajian Linguistik Deskriptif. Linguistik Diakronis (Diachronic Linguistics). perbezaan antara langue dengan parole. Aliran ini menumpukan kajian ke atas bahasa lisan dan tidak mengutamakan aspek semantik. jenis-jenis konsonan dalam bidang fonetik.

iaitu struktur yang biasanya mengandungi bentuk ayat dasar atau ayat inti yang diperlukan untuk membentuk asas makna ayat atau dengan kata lain membentuk semantik ayat. Menurut teori ini. peringkat struktur permukaan. Beliau telah mengemukakan teori tatabahasa Transformasi Generatif ini dalam buku monografnya yang terkenal. peringkat struktur dalaman. Kedua.21 Bincangkan perbezaan antara Linguistik Sinkronis dengan Linguistik Diakronis. Teori ini menumpukan kajian dalam bidang sintaksis atau ayat dan mengutamakan bidang makna atau semantik.LINGUISTIK DAN CABANG-CABANGNYA / 1 1. 14 . iaitu struktur ayat yang biasanya telah mengalami perubahan daripada struktur dalamannya dan merupakan bentuk ayat yang akan sebenarnya diucapkan oleh si penutur dan yang diperlukan untuk ditafsirkan oleh bahagian bunyi bahasa yang dinamai komponen fonologi (Nik Safiah Karim dan rakanrakan. Kemudian Chomsky telah memperbaiki teori ini dan menerbitkan pula buku Aspects of the Theory of Syntax pada tahun 1965 dan teori ini dianggap sebagai teori standard. 2003:505). Profesor Linguistik dan bahasa-bahasa moden di Massachusetts Institute of Technology. rasanya tidak lengkap jika tidak disentuh serba ringkas tentang ilmu Linguistik Aliran Tatabahasa Transformasi Generatif (Transformational Generative Grammar) sebagai pengetahuan ringkas. 1.20 Huraikan maksud Linguistik Fungsional. Teori Transformasi Generatif ini dianggapkan sebagai satu aliran linguistik yang baru dan sebagai revolusi dalam bidang kajian tatabahasa. iaitu Syntactic Structures pada tahun 1957. Pertama. 1. Linguistik Aliran Tatabahasa Transformasi Generatif Apabila membicarakan ilmu linguistik dan cabang-cabang atau bidang-bidangnya. Tatabahasa aliran Transformasi Generatif ini ialah satu aliran kajian bahasa yang dikemukakan oleh ahli bahasa Amerika bernama Noam Chomsky. setiap ayat yang dilahirkan mengandungi dua peringkat.19 Terangkan cabang linguistik lain.

iaitu rumus struktur frasa dan rumus transformasi. 1. menambahkan unsur kata dan mengubah atau menyusun semula susunan unsur kata. 1.25 Bincangkan sejauh mana Ilmu Linguistik penting kepada guru bahasa.26 Huraikan Ilmu Linguistik yang melihat perubahan dan perkembangan bahasa.22 Huraikan konsep Linguistik Aliran Tatabahasa Transformatif Generatif. 15 . 1. Rumus transformasi itu berkuasa untuk menggugurkan unsur kata. Struktur dalaman yang diwujudkan oleh rumus struktur frasa kemudian akan menjadi input kepada komponen yang mengandungi rumus transformasi. 1.24 Nyatakan semua Cabang Linguistik. Teori ini juga mengandaikan bahawa kedua-dua jenis rumus tatabahasa itu menjadi sebahagian daripada unsur kecekapan berbahasa seseorang individu (ibid:202). Bentuk ayat struktur permukaan selalunya tidak serupa dengan bentuk struktur dalaman. iaitu struktur dalaman dan struktur permukaan diterbitkan oleh dua jenis hukum atau rumus tatabahasa. 1.23 Jelaskan rumus struktur frasa dan rumus transformasi. Rumus struktur frasa menerbitkan ayat-ayat pada peringkat struktur dalaman dan rumus transformasi pula berfungsi menukarkan pola atau struktur ayat-ayat hingga membawa kepada peringkat struktur permukaan.LINGUISTIK DAN CABANG-CABANGNYA / 1 Kedua-dua jenis struktur.

youtube dan seumpamanya 1. internet. Definisi Linguistik Historis ii. jurnal. 1. frasa dan ayat bahasa Melayu secara deskriptif iv.5 Bagi soalan ini.LINGUISTIK DAN CABANG-CABANGNYA / 1 PANDUAN MENJAWAB SOALAN LATIHAN UNIT 1 1. youtube dan seumpamanya. Sila rujuk sumber lain daripada buku.2 Jawapan bagi soalan ini perlu menyentuh: i. Sila rujuk sumber lain daripada buku. Asal usul perkataan linguistik ii. jurnal. termasuklah bidang fonetik dan fonologi kata.1 Bagi soalan ini. Sertakan contoh-contohnya sekali. Sila rujuk sumber lain daripada buku. Ciri-ciri Linguistik Deskriptif ii. Parole. Aspek yang dihuraikan meliputi fonetik dan fonologi kata. Sertakan contoh-contoh bidang linguistik yang dihuraikan oleh Linguistik Deskriptif. frasa dan ayat iii.4 Bagi soalan ini. 1. bilingualisme dan multilingualisme iv. perihal Ferdinand de Saussure dan hasil usahanya dalam bidang ilmu linguistik (Linguistique General) ii. Sila rujuk sumber lain daripada buku. internet. youtube. jawapan anda harus mencakupi: i. Contoh perkembangan bahasa secara historis. misalnya bahasa Melayu sebelum merdeka dan bahasa Melayu selepas merdeka 16 . Laras-laras linguistik seperti Langue. anda harus menghuraikan: i. dll. jurnal. internet. anda perlu memberikan: i. Langage. anda perlu memberikan: i. misalnya menghuraikan bahasa Melayu iii. Maksud Linguistik Deskripstif ii. Bapa linguistik moden iii. internet. youtube dan seumpamanya 1.3 Bagi soalan ini. jurnal.

anda perlu memberikan: i. Bidang Sosiolinguistik yang mencakupi semua aspek yang ada kaitan antara bahasa dengan masyarakat 17 .9 Bagi menjawab soalan ini. Menghuraikan linguistik komparatif. internet. Cina dan Inggeris dari segi sejarah turut menambah perbendaharaan kata bahasa Melayu. Dialek serumpun bahasa Melayu seperti dialek Kedah. Contoh bahasa serumpun: bahasa Melayu. Sila rujuk sumber lain daripada buku.LINGUISTIK DAN CABANG-CABANGNYA / 1 iii. internet. misalnya bahasa yang boleh dibanding-bandingkan. 1. iaitu bahasa serumpun iv.10 Bagi soalan ini. 1. jurnal. dialek Perak dan seumpamanya. 1. youtube dan seumpamanya. internet. jurnal. anda perlu: i.8 Bagi menjawab soalan ini. bahasa Iban. youtube dan seumpamanya. anda perlu: i. anda perlu: i. 1. jurnal.7 Bagi menjawab soalan ini. youtube dan seumpamanya 1. iv.6 Bagi menjawab soalan ini. youtube. Sila rujuk sumber lain daripada buku. Menjelaskan maksud linguistik komparatif ii. internet. bahasa Indonesia v. bahasa Tagalog. Memahami disiplin Linguistik Historis yang mengutamakan sejarah satu-satu bahasa itu ii. Sanskrit. Maksud bidang Sosiolinguistik ii. Tokoh-tokoh Sosiolinguistik dalam negara dan luar negara iii. dan seumpamanya. Sila rujuk sumber lain daripada buku. Pengaruh bahasa Arab. anda harus menghuraikan: i. mempunyai sejarah perkembangan dan pertumbuhan bahasa itu iii. dialek Kelantan. internet. Sila rujuk sumber lain daripada buku. Sila rujuk sumber lain daripada buku. youtube dan seumpamanya. jurnal. Misalnya bahasa Melayu. vi. jurnal.

pembentukan suku kata. Anda juga harus memberikan jawapan anda meliputi sikap terhadap bahasa. ayat dan seumpamanya iii. jurnal. Contoh ciri-ciri linguistik am yang terdapat dalam bahasa Melayu seperti huraian secara umum tentang bunyi-bunyi bahasa. jawapan anda harus mencakupi: i. jurnal. 1. internet. Sila hurai secara am bidang fonetik dan fonologi bahasa Melayu. internet. Aspek-aspek lain berkaitan dengan neurolinguistik iii. pidjin. kata. 18 . kreol. khususnya dalam pengajaran bahasa iii. bahasa rasmi dan seumpamanya iii. Anda perlu memberi jawapan anda yang meliputi bahasa kebangsaan. sistem panggilan dalam masyarakat.11 Bagi soalan ini. kesetiaan terhadap bahasa dan perancangan bahasa. 1. youtube dan seumpamanya. Maksud linguistik am ii. Menerangkan maksud linguistik terapan ii. anda perlu memberikan: i. Sila rujuk sumber lain daripada buku.LINGUISTIK DAN CABANG-CABANGNYA / 1 ii. Menghuraikan kegunaan linguistik terapan dan seumpamanya. Aspek-aspek neurolinguistik 1. internet. anda perlu: i. frasa. sistem fonem. Menerangkan hubungan antara neurolinguistik dengan penyakit afasia ii. Sila rujuk sumber lain daripada buku. anda perlu memberikan: i. jawapan anda harus: i. 1.12 Bagi soalan ini. jurnal.14 Bagi menjawab soalan ini. bahasa kebangsaan.15 Bagi soalan ini. youtube dan seumpamanya. klausa. Ciri-ciri linguistik am ii. Jawapan anda juga harus meliputi bilingualisme dan multilingualisme serta dialek dan ideolek iv. youtube dan seumpamanya. Contoh linguistik am yang terdapat dalam bahasa Melayu iii. Penjelasan tentang konsep neurolinguistik ii. 1. kata.13 Bagi menjawab soalan ini. Sila rujuk sumber lain daripada buku.

Menjelaskan aspek-aspek yang dicakupi oleh linguistik fungsional iii. 1. Menghuraikan maksud linguistik terapan ii. Sila rujuk sumber lain daripada buku. youtube dan seumpamanya. internet. internet. 1. internet. Anda perlu menjelaskan jenis-jenis bahasa yang kerap digunakan oleh penutur tertentu ii. internet. Memberikan pelbagai cabang linguistik yang anda tahu ii. Berikan maksud linguistik fungsional ii. youtube dan seumpamanya. Menjelaskan bagaimanakah linguistik terapan dimanfaatkan dalam pengajaran bahasa iii. anda perlu: i.20 Untuk menjawab soalan ini.18 Untuk menjawab soalan ini: i. Sila rujuk sumber lain daripada buku. youtube dan seumpamanya. 1. Sila rujuk sumber lain daripada buku. anda perlu: i. 1. Memberikan nama tokoh-tokoh bahasa Bahasa Melayu iv. Memberikan contoh buku teks yang mengandungi linguistik terapan iv. Menyertakan tokoh-tokoh linguistik dan aliran mereka iv. Sila rujuk sumber lain daripada buku. Menyatakan nama tokoh-tokoh psikolinguistik iii. jurnal. jurnal.17 Bagi soalan ini. jurnal.16 Bagi soalan ini. Memberikan definisi mengenai psikolinguistik ii. youtube dan seumpamanya. youtube dan seumpamanya.LINGUISTIK DAN CABANG-CABANGNYA / 1 1. Menghuraikan dengan lebih lanjut setiap cabang linguistik tersebut iii.19 Untuk menjawab soalan ini. anda perlu: i. internet. anda perlu: i. Sertakan nama tokoh-tokoh linguistik fungsional iv. jurnal. Sila rujuk sumber lain daripada buku. Anda perlu mengenal pasti bahasa-bahasa yang lazim digunakan oleh murid-murid tertentu pada peringkat-peringkat umur tertentu iii. 19 . jurnal.

internet.24 Untuk menjawab soalan ini. termasuklah membantu mengajar sebutan kepada murid-murid ii. 1. huraian anda perlu meliputi: i. Sertakan contoh-contohnya sekali. jurnal. anda perlulah: i. Noam Chomsky dan seumpamanya iii. Sila rujuk sumber lain daripada buku. youtube dan seumpamanya. jurnal. internet. Maksud tatabahasa transformatif generatif ii. 20 .23 Untuk menjawab soalan ini. Berikan maksud rumus transformasi iii. 1. Berikan maksud linguistik diakronis iii. Saya yakin anda pasti dapat menjelaskan kepentingan ilmu linguistik kepada guru. Sila rujuk sumber lain daripada buku. Mengenal pasti perbezaan antara linguistik sinkronis dengan linguistik diakronis iv.22 Untuk menjawab soalan ini. selepas merdeka dan bahasa Melayu terkini ii. huraian anda perlu: i. Memahirkan guru-guru menghuraikan bidang-bidang bahasa kepada murid-murid termasuklah frasa dan ayat 1. Sila rujuk sumber lain daripada buku.26 Untuk menjawab soalan ini. Berikan contoh-contohnya sekali iv. jurnal. Ciri-ciri tatabahasa transformatif generatif iv. youtube dan seumpamanya. Sila sertakan contoh-contohnya sekali. 1. youtube dan seumpamanya. 1. anda perlu: i. Memahirkan murid-murid dengan sistem ejaan baharu iii. Berikan maksud linguistik sinkronis ii. Berikan maksud rumus struktur frasa ii. Menghuraikan segala aspek perubahan dan perkembangan bahasa Melayu sebelum merdeka. Berikan penjelasan ringkas bagi setiap cabang linguistik tersebut iii.21 Untuk menjawab soalan ini.25 Untuk menjawab soalan ini: i. Menyatakan semua cabang linguistik yang anda tahu ii.LINGUISTIK DAN CABANG-CABANGNYA / 1 1. anda perlu: i. internet.

London: Routledge. W. Barnhart. Toronto: World Book Inc. Bright. Abdul Hamid Mahmood dan Nurfarah Lo Abdullah (2007).LINGUISTIK DAN CABANG-CABANGNYA / 1 Rujukan Abdul Hamid Mahmood (1995). Abdullah Hassan (1993). Masa Enterprise. Linguistik am untuk guru Bahasa Malaysia. R. (Ed. Petaling Jaya: Fajar Bakti Sdn. Linguistik fonetik dan fonologi bahasa Melayu. Kuala Lumpur: City Reprographic Services. New York: Oxford University Press.K. Speech sounds. Permulaan ilmu linguistik.L. (Ed) (1992). Arbak Othman (1983).) (1981). Guru dan bahasa Melayu. Ashby. C. P. Abdul Hamid Mahmood (2002). Kulim: Penerbit Sarlis. Fonetik dan fonologi suatu tinjauan. Ejaan bahasa Melayu terkini. Bhd. 21 . International encyclopedia of linguistics. Kuala Lumpur: Aslita Sdn. & Barnhart. (1995). Bhd. Kuala Lumpur: Sarjana Enterprise. The world book of encyclopedia volume two. Alias Mohammad Yatim (1992).

anda seharusnya dapat: i. bukan bunyi bahasa. kemudian terus keluar ke rongga mulut atau rongga hidung. iv. bunyi bersuara dan bukan bunyi bersuara serta menerangkan alatalat artikulasi dan fungsinya dalam penghasilan bunyi bahasa Melayu. Unit ini juga menjelaskan hal tentang bunyi bahasa. iii. akustik dan fonetik auditori. mengetahui alat-alat artikulasi dan fungsinya dalam penghasilan bunyi bahasa Melayu. menganalisis bunyi bahasa. menjelaskan aspek kajian fonetik artikulasi. Semasa udara keluar melalui rongga tekak dan 22 . Apakah yang Dimaksudkan dengan Bunyi? Bunyi ialah kesan yang didengar oleh telinga yang berlaku apabila udara daripada paru-paru keluar melalui pita suara ke rongga tekak.FONETIK DAN FONOLOGI / 2 Unit 2 FONETIK DAN FONOLOGI HASIL PEMBELAJARAN Setelah selesai mempelajari unit ini. bunyi bersuara dan bukan bunyi bersuara. membezakan kajian fonetik dan fonologi bahasa Melayu. ii. Pengenalan Unit ini membincangkan hal tentang konsep Fonetik dan Fonologi bahasa Melayu serta aspek kajiannya. bukan bunyi bahasa.

pendengaran atau sifatnya .K. Marsono dalam bukunya.L. “fonetik ialah ilmu bahasa (linguistik) yang berkaitan dengan penyebutan kata dan lambang yang menunjukkan sebutannya”. The Penguin Dictionary (2004:1046) menjelaskan fonetik sebagai “the study and classification of speech sounds”. 1981:1566). Kamus Linguistik (Harimurti Kridalaksana. Tahukah Anda Pengertian Fonetik? Bunyi bahasa dikaji dalam bidang fonetik. Barnhart & R. Abdullah Hassan (1993:40) memberikan definisi fonetik sebagai “fonetik mengkaji bunyi bahasa dari segi penyebutan. (ii) (iii) (iv) (v) (vi) (vii) 23 . W. fonetik dikatakan “the body of speech sounds of any one language. and their relation to one another”. Fonetik amnya ialah pengkajian terhadap unsur-unsur dalam bentuk bunyi”. Berikut diberikan beberapa definisi atau pengertian serta pendapat tentang fonetik: (i) Dalam The World Book of Dictionary (C.FONETIK DAN FONOLOGI / 2 rongga mulut atau rongga hidung. Udara yang keluar dalam bentuk gelombang itu mengenai bahagian gegendang telinga dan terhasillah bunyi... penyampaian dan penerimaan bunyi bahasa”. Fonetik (1986:1) mendefinisikan fonetik sebagai “ilmu yang menyelidiki bunyi-bunyi bahasa tanpa melihat fungsi bunyi itu sebagai pembeda makna dalam sesuatu bahasa”. Bright (1992:194) dalam International Encyclopedia of Linguistics menghuraikan fonetik sebagai “the study of the physical characteristics of human speech sounds”. Menurut Kamus Dewan (2005:354). udara mungkin mengalami gangguan atau sekatan atau mungkin tidak. 1984:51) memberikan definisi fonetik sebagai “ilmu yang menyelidiki penghasilan. Barnhart.

Parker (1974:112) memberikan pengertian fonologi sebagai “.FONETIK DAN FONOLOGI / 2 2. iaitu rumus-rumus yang menentukan sebutan”. P..L. 1981:1567). Linguistik Am untuk Guru Bahasa Malaysia (1993:40) menyatakan bahawa “fonologi mengkaji bunyi bunyi yang berfungsi dalam sesuatu bahasa itu”. Menurut J. 2. Kamus Linguistik (Harimurti Kridalaksana. Dalam World Book of Dictionary (C. Fonologi dalam The Penguin Dictionary (2004:1045) ditakrifkan sebagai “the study of the sound systems of a language”. Antara definisi atau pengertian serta pandangan tentang fonologi adalah seperti yang berikut: (i) F. (ii) (iii) (iv) (v) (vi) (vii) 24 . Barnhart. and the rules which regulate their use” (2001:111). fonologi didefinisikan sebagai “the systems of sounds used in a language”. Tahukah Anda Pengertian Fonologi? Bunyi-bunyi bahasa yang mempunyai sistem atau peraturan pula dikaji dalam bidang fonologi. Roach dalam bukunya Phonetics. Abdullah Hassan dalam bukunya. Barnhart & R. the patterns they form. Yallop (1995:5) “phonology is concerned with the organization of speech within specific languages”. 1984:61) memberikan definisi fonologi sebagai bidang dalam linguistik yang menyelidiki bunyi-bunyi bahasa mengikut fungsinya.K..1 Berikan definisi fonetik menurut tokoh yang anda tahu. suatu bidang yang mengkaji sesuatu bahasa. Clark dan C. menjelaskan fonologi sebagai “the study of the distinctive sound units of a language.2 Rumuskan konsep fonetik berdasarkan definisi yang telah diberikan oleh tokohtokoh di atas.

daerah pengeluarannya dan alat-alat pengucapan yang terlibat dalam menghasilkan bunyi-bunyi bahasa. iaitu: (i) fonetik artikulasi (ii) fonetik akustik (iii) fonetik auditori Fonetik artikulasi mengkaji bagaimana bunyi-bunyi bahasa itu dikeluarkan oleh alat-alat artikulasi. Fonetik auditori pula merupakan kajian yang berkaitan dengan pendengaran terhadap bunyi-bunyi yang dihasilkan supaya bunyi-bunyi itu dapat diperturunkan ke dalam lambang-lambang yang tepat. lidah. Dalam bidang fonetik.4 Bezakan konsep antara fonetik dengan fonologi.3 Jelaskan konsep fonologi berdasarkan pandangan tokoh yang anda tahu. Tahukah Anda Konsep Fonetik dan Fonologi dalam Bahasa Melayu? Berdasarkan pelbagai definisi dan pengertian daripada beberapa buah kamus dan ensiklopedia serta berdasarkan pandangan dan pendapat yang diberikan oleh beberapa orang sarjana bahasa tentang fonetik dan fonologi. 2.FONETIK DAN FONOLOGI / 2 2. iaitu bagaimana gelombang udara dari paru-paru mengalami perubahan yang disebabkan oleh gangguan yang dibuat oleh alat artikulasi seperti pita suara. bibir dan sebagainya (lihat rajah 2. terdapat tiga aspek kajian yang dilakukan.1 – bentuk gelombang akustik). dapat kita rumuskan bahawa fonetik mengkaji bunyi-bunyi bahasa yang dituturkan oleh manusia. 25 . iaitu mengkaji bunyi-bunyi bahasa dari segi cara pengeluarannya. Fonetik akustik pula mengkaji sifat bunyi itu sendiri.

ai dan oi dalam bahasa Melayu (Abdul Hamid Mahmood. Oleh itu. 2001:40) Fonologi pula dapat disimpulkan sebagai kajian terhadap fungsi-fungsi bunyi bahasa. Kajian fonetik dan fonologi bahasa Melayu meliputi bidang bagaimana bunyi-bunyi bahasa Melayu itu dihasilkan atau dituturkan. Maksudnya bidang fonologi menentukan sistem bunyi satu-satu bahasa dengan berdasarkan jenis-jenis bunyi sama ada bunyi itu distingtif (membezakan makna) atau tidak distingtif (tidak membezakan makna). apakah yang dimaksudkan dengan Fonetik dan Fonologi Bahasa Melayu? Fonetik dan fonologi bahasa Melayu ialah bidang pengajian yang melibatkan pengkajian terhadap bunyi-bunyi bahasa dan fungsi-fungsi bunyi bahasa dalam bahasa Melayu. dan vokal tengah dalam bahasa Melayu. Bidang ini turut mengkaji jenis-jenis diftong seperti diftong au. Roach. geseran. separuh vokal dan seumpamanya. Matlamat akhir bidang fonologi ialah menentukan sistem bunyi atau menentukan huruf-huruf atau fonemfonem tertentu yang seterusnya mewujudkan sistem ejaan bagi sesuatu bahasa. sengau. Apakah alat-alat artikulasi yang terlibat dan daerah mana pada alat artikulasi yang berperanan dalam menghasilkan bunyi-bunyi bahasa dalam bahasa Melayu. bagaimanakah cara menghasilkan bunyi vokal hadapan. juga turut dikaji pelbagai jenis bunyi konsonan dalam bahasa Melayu seperti konsonan letupan. Dalam bidang ini. vokal belakang. 2002:198).FONETIK DAN FONOLOGI / 2 s i Rajah 2. misalnya bagaimanakah bunyi-bunyi vokal dan konsonan serta diftong dalam bahasa Melayu itu dihasilkan. 26 . letusan.1: Bentuk gelombang akustik bagi perkataan bahasa Inggeris “see” /si:/ (Sumber: P. Misalnya.

FONETIK DAN FONOLOGI / 2 2. rongga mulut. Udara merupakan sumber tenaga utama dalam penghasilan bunyi bahasa. tetapi tidak digunakan dalam pertuturan. Jika udara mengalami gangguan atau himpitan. Bunyi bahasa ialah bunyi yang dihasilkan oleh alat artikulasi manusia yang digunakan dalam pertuturan. antaranya ialah batang tenggorok. Tahukah Anda Bunyi Bahasa dan Bukan Bunyi Bahasa? Dalam kehidupan. tepuk tangan dan seumpamanya juga bukan bunyi bahasa. fonetik akustik dan fonetik auditori. Bunyi-bunyi yang dihasilkan oleh alat yang bukan alat artikulasi seperti bunyi lipatan jari. Udara yang dihembuskan (atau dihirup untuk sebahagian kecil bunyi bahasa) itu. bunyi berdengkur dan seumpamanya. misalnya bunyi batuk. bunyi sendawa. 27 . Pada waktu udara mengalir keluar. bunyi siulan. udara dapat keluar bagi menghasilkan bunyi-bunyi tidak bersuara. bunyi dehem.5 Bincangkan aspek-aspek kajian bidang fonetik. Jika pita suara itu terbuka.2 yang berikut menunjukkan proses penghasilan bunyi. kemudian mendapat halangan atau gangguan di berbagai-bagai tempat alat artikulasi dengan berbagai-bagai cara sehingga terjadilah bunyi-bunyi bahasa. pita suara boleh berada dalam keadaan terbuka atau tertutup. kerongkong. Bunyi yang bukan bunyi bahasa pula merupakan bunyi yang mungkin dihasilkan oleh alat artikulasi. Tempat atau alat artikulasi yang dilalui. Rajah 2. pangkal tenggorok. maka lahirlah bunyi-bunyi bersuara seperti bunyi vokal. maka bunyi-bunyi yang dihasilkan merupakan bunyi-bunyi konsonan. udara yang keluar dengan kuat akan menggegarkan pita suara. Bunyi bahasa tidak akan terjadi sekiranya tiada halangan atau gangguan pada alat artikulasi seperti dalam bernafas. Jika pita suara itu tertutup. Udara disedut ke dalam paru-paru dan dihembuskan keluar bersama-sama waktu kita sedang bernafas. fonetik artikulasi. rongga hidung atau rongga hidung bersama-sama dengan alat yang lain. manusia menyedut udara setiap hari.

6 Dengan menyertakan gambar rajah. terangkan proses-proses yang terlibat dalam penghasilan bunyi. 28 .2: Proses Penghasilan Bunyi (Sumber: B.FONETIK DAN FONOLOGI / 2 Proses oral Proses sebutan (artikulasi) Proses penghasilan bunyi (fonasi) Proses pengaliran udara (menghembus dan menghirup) paru-paru Rajah 2.7 Apakah yang dimaksudkan dengan bunyi bahasa dan bukan bunyi bahasa? 2. 2.8 Berikan lima contoh bunyi bahasa dan bukan bunyi bahasa.William. 1992:195) 2.

lengkung kaki gigi (alveola. labia) Bibir bawah (lower lip. laminal) Hujung lidah (tip of the tongue. denta) Bibir atas (upper lip. gusi belakang. palatum) Gusi dalam. apex) Anak tekak (uvula) Langit-langit lembut (soft palate. denia) Gigi bawah (lower teeth. dorsum) Tengah lidah (middle of the tongue. Alat artikulasi atau disebut juga artikulator yang berfungsi dalam penghasilan bunyi-bunyi bahasa terdiri daripada yang berikut: (1) (2) (3) (4) (5) (6) (7) (8) (9) (10) (11) (12) (13) (14) (15) (16) (17) (18) (19) (20) (21) (22) (23) (24) (25) Paru-paru (lungs) Batang tenggorok (trachea) Pangkal tenggorok (larynx) Pita suara (vocal cords) Krikoid (cricoid) Tiroid (thyroid) atau halkum Aritenoid (arythenoids) Dinding rongga kerongkongan (wall of pharynx) Epiglotis (epiglottis) Akar lidah (root of tongue) Akar lidah. pangkal lidah (hump. ceruk gigi. lidah belakang. nasal cavity) 29 . baik secara langsung ataupun tidak langsung ialah alat artikulasi. bahagianbahagian anggota tubuh yang ikut membentuk bunyi.FONETIK DAN FONOLOGI / 2 Apakah Alat Artikulasi? Seperti yang diterangkan bahawa bunyi bahasa terjadi jika udara mengalami halangan atau gangguan pada alat-alat artikulasi. medium) Daun lidah (blade of the tongue. Secara terperinci. velum) Langit-langit keras (hard palate. labia) Mulut (mouth) Rongga mulut (oral cavity. back of tongue. mouth cavity) Rongga hidung (nose cavity. alveolum) Gigi atas (upper teeth.

3: Alat-alat Artikulasi 30 .FONETIK DAN FONOLOGI / 2 18 17 19 16 25 15 21 23 22 20 13 14 6 4 7 5 5 3 24 10 8 9 11 12 2 1 Rajah 2.

FONETIK DAN FONOLOGI / 2 Tahukah Anda Fungsi Alat Artikulasi? Setelah kita mengenali pelbagai jenis alat artikulasi yang berperanan dalam penghasilan bunyi-bunyi bahasa. (ii) dua tulang rawan aritenoid. Rongga ini terdiri daripada empat komponen. Udara yang mengandungi O2 (oksigen) akan mengalir ke paru-paru jika tekanan udara luar lebih besar daripada tekanan udara dalam paru-paru. Bernafas pada dasarnya ialah mengalirkan udara ke dalam paru-paru. Proses ini disebut menghembuskan nafas. Berkurangnya tekanan udara dalam paru-paru kerana adanya pembesaran ruangan. Epiglotis (katup pangkal tenggorok) terletak pada pintu masuk pangkal tenggorok berfungsi untuk melindungi masuknya makanan atau minuman ke batang tenggorok. epiglotis menutup batang tenggorok sehingga makanan atau minuman tidak masuk ke saluran itu. sehingga memungkinkan CO2 (gas karbon dioksida) mengalir ke luar. begitu pula sebaliknya. Selama manusia masih hidup. 1963:22). Pada waktu kita menelan makanan dan minuman. Udara akan mengalir keluar dari paru-paru hanya apabila tekanan udara yang ada di dalam paru-paru lebih besar daripada tekanan udara yang ada di luar. epiglotis ini tidak mempunyai peranan apa-apa. Dalam pembentukan bunyi bahasa. Pangkal Tenggorok (Larynx) Pangkal tenggorok atau laring (larynx) adalah rongga pada hujung pipa pernafasan. Arus udara yang dari paru-paru inilah yang menjadi sumber syarat mutlak terjadinya bunyi (K. 1963:21-22). Proses ini disebut menarik nafas dan mengeluarkan udara yang telah kotor. Pike. Tulang rawan krikoid berbentuk seperti lingkaran sebagai tumpuannya terletak di belakang. 1947:4. sekarang kita meneliti dengan terperinci fungsifungsi alat artikulasi tersebut: Paru-paru Fungsi utama paru-paru adalah untuk pernafasan.L. Malmberg. proses mengembang (pembesaran ruangan paru-paru) dan mengempis (pengecilan ruangan paru-paru)nya paru-paru yang dikerjakan oleh otot-otot paru-paru. B. (iii) sepasang pita suara dan (iv) tulang rawan tiroid (B. otot perut dan rongga dada berjalan terus secara teratur. Malmberg. Dua tulang rawan aritenoid 31 . iaitu (i) tulang rawan krikoid.

tertutup dan tertutup rapat. menutup dan menutup rapat. Fungsi utama pita suara ini adalah sebagai pintu klep yang mengatur pengawasan arus udara antara paru-paru dengan mulut atau hidung.FONETIK DAN FONOLOGI / 2 bentuknya kecil seperti piramid terletak di atas rawan krikoid.4: Proses Menutup dan Membukanya Glotis (Sumber: B. iaitu dalam keadaan: terbuka lebar. sedang dalam keadaan tertutup. Glotis dalam keadaan terbuka lebar terjadi apabila kita bernafas secara normal. Tulang rawan tiroid atau halkum yang dapat dilihat berbentuk menonjol pada kaum laki-laki sebenarnya tidak begitu mempunyai peranan yang bererti dalam pembentukan bunyi bahasa. Sehubungan dengan terjadinya bunyi dan pernafasan. Celah itu disebut glotis. membuka. Pita suara bahagian muka terkait pada tulang rawan tiroid. terbuka. maka terbentuklah suatu celah atau ruang di antara sepasang pita suara. Sistem otot aritenoid dapat bergerak mengatur gerakan pada sepasang pita suara. sehingga memungkinkan arus udara yang mengalir menggetarkan pita suara pada waktu menghasilkan bunyi 32 . Malmberg. maka glotis biasa dibezakan atas empat posisi. Tiroid (lekum) Aritenoid Krikoid Keterangan: Garis putus dengan titik – menarik nafas Garis agak tebal – bernafas biasa (normal) Garis tipis di tengah – fonasi Garis putus melengkung di bawah – pergerakan arah aritenoid Rajah 2. Sepasang pita suara dapat membuka lebar. sedangkan bahagian belakang pada tulang rawan aritenoid. Glotis dalam keadaan terbuka dalam menghasilkan bunyi tak bersuara. 1963:25) Dengan peristiwa membuka dan menutupnya pita suara.

1963:23-25. Ladefoged. Malmberg. lubang pita suara) 2 . Ladefoged.5 yang berikut dapat memperjelas huraian ini. 1 1 2 tulang rawan aritenoid 2 tulang rawan aritenoid Pita suara terbuka lebar dalam bernafas normal Pita suara terbuka dalam menghasilkan bunyi tak bersuara 1 1 2 tulang rawan aritenoid 2 tulang rawan aritenoid Pita suara tertutup dalam menghasilkan bunyi bersuara Keterangan: Pita suara tertutup rapat dalam menghasilkan bunyi hamzah 1 . Rajah 2. iaitu dengan menghasilkan bunyi hamzah. keadaannya tertutup rapat. 1973:6) 33 . P.pita suara (celah.5 : Keadaan Pita Suara & Glotis ketika Menghasilkan Bunyi (Sumber: P.glotis (garis tempat pertemuan pita suara) Rajah 2. ruang. Yang terakhir.FONETIK DAN FONOLOGI / 2 bersuara. 1973:7-22). Proses menggetarnya pita suara itu sendiri disebut fonasi (phonation) (B.

iaitu bunyi non-nasal atau pada waktu kita menguap. Fungsi utamanya adalah sebagai saluran makanan dan minuman. Bunyi sebegini terdapat dalam bahasa Arab dan Hebrew (M. langit-langit keras ini sebagai artikulator pasif. Langit-langit Lembut (Soft Palate. Trager. Langit-langit Keras (Hard Palate. peranannya terutama hanyalah sebagai tabung udara yang akan ikut bergetar apabila pita suara bergetar. Bunyi bahasa yang dihasilkan oleh langit-langit lembut ini disebut bunyi velar.J. 34 . Bunyi yang dihasilkan oleh hujung lidah (apex) disebut apikal dan bunyi yang dihasilkan dengan halangan tengah lidah ( medium) disebut medial. Palatum) Langit-langit keras merupakan bahagian bertulang selepas gusi yang pada bahagian depan langit-langit itu melengkung cekung ke atas dan bahagian belakang berakhir dengan bahagian yang terasa lembut apabila diraba. Gabungan keduaduanya menjadi dorso-velar. Trager. Dalam kebanyakan pembentukan bunyi bahasa. Dalam pembentukan bunyi. sedangkan artikulator aktifnya adalah hujung lidah atau tengah lidah. Dalam pembentukan bunyi bahasa. Untuk bunyi yang dihasilkan dengan halangan anak tekak (uvula) disebut bunyi anak tekak atau uvular. Bunyi yang dibentuk oleh pangkal lidah (dorsum) disebut dorsal (Bloch & George L. 1998:13).FONETIK DAN FONOLOGI / 2 Rongga Kerongkongan (Pharynx) Rongga kerongkongan atau faring (pharynx) ialah rongga yang terletak di antara pangkal tenggorok dengan rongga mulut dan rongga hidung. iaitu bahagian lembut selepas langit-langit keras. sehingga udara dapat keluar masuk melalui rongga hidung. Bunyi bahasa yang dihasilkan oleh faring disebut bunyi faringal (Bloch & George. Gabungan yang pertama menjadi apikopalatal sedangkan gabungan yang kedua menjadi medio-palatal. langit-langit lunak beserta hujung anak tekak menurun. sedangkan artikulator (aktif)nya ialah pangkal lidah. Trager. L. 1942:16). Davenport & S. 1942:15). Dalam keadaan bernafas normal. Velum) Langit-langit lembut (velum). Bunyi yang dihasilkan oleh langit-langit keras (palatum) disebut palatal (Bloch & George L. Demikian pula pada waktu terbentuknya bunyi nasal. ia sebagai artikulator pasif. beserta bahagian hujungnya yang disebut anak tekak (uvula) dapat turun naik sedemikian rupa. langit-langit lembut beserta anak tekaknya terangkat ke atas menutup rongga hidung. 1942:16). Dalam pembentukan bunyi bahasa. Hannahs.

FONETIK DAN FONOLOGI / 2

Gusi Dalam (Alveola, Alveolum)
Gusi dalam (gusi belakang, ceruk gigi, lengkung kaki gigi, lekuk gigi) adalah bahagian gusi tempat letak akar gigi depan atas bahagian belakang, terletak tepat di atas serta di belakang gigi yang melengkung ke dalam menghadap lidah. Dalam pembentukan bunyi bahasa, gusi ini sebagai artikulator pasif sedang artikulator aktifnya adalah hujung lidah. Bunyi yang dihasilkan oleh gusi (alveola, alveolum) disebut bunyi alveolar atau bunyi gusi. Bunyi yang dihasilkan oleh halangan hujung lidah pada gusi disebut bunyi apiko-alveolar. Selain itu, dapat juga gusi bekerjasama dengan daun lidah sebagai artikulator aktifnya. Bunyi yang dihasilkan oleh daun lidah (lamina) disebut bunyi laminal. Gabungan keduaduanya menjadi bunyi lamino-alveolar.

Gigi (Teeth Denta)
Gigi terbahagi menjadi dua, iaitu gigi bawah dan atas. Walaupun gigi bawah dapat digerakkan ke bawah dan ke atas namun dalam pembentukan bunyi bahasa tidak banyak berperanan, hanya bersifat membantu sahaja. Yang berfungsi penuh sebagai artikulator atau dasar artikulasi adalah gigi atas bekerjasama dengan bibir bawah atau hujung lidah. Bunyi yang dihasilkan oleh gigi (denta) disebut bunyi dental. Bunyi yang dihasilkan oleh bibir (labia) disebut bunyi labial. Bunyi yang dihasilkan oleh halangan gigi atas dengan bibir bawah disebut bunyi labio-dental dan yang dihasilkan oleh halangan gigi atas dengan hujung lidah disebut bunyi apiko-dental. Fungsi utama gigi untuk mengunyah. Contoh-contoh bunyi yang dihasilkan oleh gigi ialah [] seperti dalam perkataan hadith [hadi].

Bibir (Lip, Labia)
Bibir terbahagi menjadi dua, iaitu bibir bawah dan atas. Fungsi utama kedua-dua bibir adalah sebagai pintu penjaga rongga mulut. Dalam pembentukan bunyi bahasa, bibir adalah sebagai artikulator pasif bekerjasama dengan bibir bawah sebagai artikulator aktifnya. Dapat juga bibir bawah sebagai artikulator aktif itu bekerjasama dengan gigi atas, hasilnya ialah bunyi labio-dental. Contoh-contoh bunyi yang dihasilkan oleh bibir ialah bunyi fonem [p], [b], [w], [m] dan bunyi labio dental, [f] dan [v].

35

FONETIK DAN FONOLOGI / 2

Lidah (Tongue)
Fungsi utama lidah adalah sebagai alat perasa dan untuk memindahkan makanan yang akan atau sudah dikunyah. Dalam pembentukan bunyi bahasa, lidah sebagai artikulator aktif mempunyai peranan yang amat penting. Lidah dapat dibahagi kepada lima bahagian, iaitu akar lidah (root), pangkal lidah (dorsum), tengah lidah (medium), daun lidah (lamina) dan hujung lidah (apex). Akar lidah bekerjasama dengan rongga kerongkongan menghasilkan bunyi dorso-velar. Tengah lidah bekerjasama dengan langit-langit keras menghasilkan bunyi seperti [, ʒ , y]. Hujung lidah bekerjasama dengan langit-langit keras menghasilkan bunyi seperti [l]. Selain itu, hujung lidah boleh bekerjasama dengan gigi atas untuk menghasilkan bunyi [] seperti dalam perkataan mithal [mial], juga dengan gusi untuk menghasilkan bunyi [t, s], seperti dalam perkataan [tadi] dan [sapu].

2.9

Namakan alat-alat artikulasi dalam rajah di bawah.

36

FONETIK DAN FONOLOGI / 2

xi

i

vii viii

ii iii iv vi v x xii ix

Apakah Bunyi Bersuara dan Bunyi Tidak Bersuara?
Bunyi bersuara dan bunyi tidak bersuara ini mempunyai kaitan dengan keadaan pita suara seperti yang digambarkan dalam rajah 2.6 yang berikut:

37

FONETIK DAN FONOLOGI / 2

(a)

(b)

(d)

(c)

Rajah 2.6: Keadaan pita suara (glotis) ketika: (a) tertutup, (b) terbuka untuk bunyi bersuara, (c) terbuka untuk bunyi bisikan, (d) proses getaran (Sumber: J. Laver, 1993:188)

Sekiranya pita suara (glotis) itu tertutup rapat sewaktu udara keluar melaluinya, maka berlakulah getaran pada pita suara dan bunyi yang dihasilkan ialah bunyi bersuara. Contohnya, bunyi [b], [d], [g] dan bunyi-bunyi vokal.

38

FONETIK DAN FONOLOGI / 2

Rajah 2.7 : Tiga bentuk gelombang bunyi yang mungkin berupa getaran pada pita suara (Sumber: P. Ladefoged, 2006: 183)

Sebaliknya, jika pita suara (glotis) itu direnggangkan (terbuka) sewaktu udara keluar melaluinya, maka getaran pada pita suara tidak berlaku dan bunyi yang dihasilkan ialah bunyi tidak bersuara. Contohnya, bunyi [p], [t], [k], [f], [s] dan seumpamanya.

2.10 Dengan memberikan contoh-contoh yang sesuai, huraikan perbezaan bunyi bersuara dan bunyi tidak bersuara.

39

2. Anda juga harus membincangkan bagaimana fonem tersebut berperanan membentuk suku kata dalam bahasa Melayu. Definisi fonetik ii. anda perlu: i. konsonan. Berikan pendapat C. Berdasarkan definisi oleh pelbagai tokoh tersebut. Definisi yang diberikan oleh Abdullah Hassan (1993) vii. dll iii. Fonologi mengkaji sistem bunyi bahasa. Definisi yang diberikan oleh Harimurti Kridalaksana iv. Memberikan beberapa definisi yang diberikan oleh tokoh-tokoh yang berlainan tentang ilmu fonologi ii. sila buat rumusan anda sendiri terhadap ilmu fonologi.5 Untuk menjawab soalan ini. Sila beri keterangan tentang fonetik artikulasi iii. anda perlu: i. Definisi yang diberikan oleh Menurut Kamus Dewan. Sila beri keterangan tentang fonetik akustik iv.FONETIK DAN FONOLOGI / 2 PANDUAN MENJAWAB SOALAN LATIHAN UNIT 2 2. jawapan anda harus boleh: i.L. Bright (1992) vi. Fonetik (1986) v.K. sila buat rumusan anda sendiri terhadap ilmu fonetik. Definisi yang diberikan oleh Marsono dalam bukunya. Menjelaskan perbezaan antara fonetik dan fonologi ii. Definisi yang diberikan oleh W. jawapan anda harus mencakupi aspek-aspek berikut: i. Memberikan penjelasan tentang jenis-jenis aspek fonetik bahasa Melayu ii.2 Bagi menjawab soalan ini.3 Bagi menjawab soalan ini. Fonetik mengkaji bunyi-bunyi bahasa seperti bunyi vokal. Memberikan beberapa definisi yang diberikan oleh tokoh-tokoh yang berlainan tentang ilmu fonetik ii. Sila beri keterangan tentang fonetik auditori. 40 .4 Bagi menjawab soalan ini. 2.1 Bagi soalan ini. Barnhart & R. 2. 2. dll. Berdasarkan definisi oleh pelbagai tokoh tersebut. Barnhart dalam The World Book of Dictionary iii. iaitu menentukan fonem-fonem yang distingtif iv. anda harus boleh: i.

proses sebutan (artikulasi).8 Untuk menjawab soalan ini. Sila berikan nama setiap alat artikulasi tersebut. berdehem.9 Untuk jawapan soalan ini.FONETIK DAN FONOLOGI / 2 2. Menerangkan proses oral. Sila berikan lima (5) contoh bagi bunyi bersuara dan bukan bunyi bersuara yang meliputi bunyi vokal dan konsonan. 2.10 Untuk jawapan soalan ini.7 Untuk menjawab soalan ini. 2. diftong. anda perlu: i. Perlu membezakan antara bunyi bersuara dan bukan bunyi bersuara ii. 2. konsonan. proses pengaliran udara (menghembus dan menghisap) dan paru-paru. Menerangkan bunyi-bunyi yang dikatakan bunyi bahasa dan bunyi yang bukan bunyi bahasa ii. Melukis gambar rajah alat artikulasi yang terlibat dalam proses penghasilan bunyi ii. dll. Memerhatikan semua alat artikulasi yang terlibat dalam penyebutan bunyi bahasa ii. Memberikan contoh-contoh bunyi bahasa seperti bunyi vokal. 41 . Berikan juga ciri-ciri bunyi bahasa dan bukan bunyi bahasa. lipat jari. anda perlu: i. anda perlu: i. 2. Contoh bukan bunyi bahasa termasuklah bunyi kentut. vokal rangkap dan bunyi suku kata ii. bunyi batuk. anda perlu: i. proses penghasilan bunyi (fonasi).6 Soalan ini memerlukan anda: i.

Auckland: Arnold. Permulaan ilmu linguistik. (Ed) (1992). Rinehart & Winston. Linguistik fonetik dan fonologi bahasa Melayu. (1995). Gleason. Oxford: Basil Blackwell Ltd.J. (1955). Masa Enterprise. Bhd. Kamus linguistik. & Hannahs.A. Kuala Lumpur: City Reprographic Services. Barnhart. Bright. Abdul Hamid Mahmood dan Nurfarah Lo Abdullah (2007). New York: Oxford University Press. & Yallop. R. Linguistik am untuk guru Bahasa Malaysia. Kuala Lumpur: Sarjana Enterprise. Arbak Othman (1983). W. Speech sounds. The world book of encyclopedia volume two. Ejaan bahasa Melayu terkini. Guru dan bahasa Melayu. Jakarta: Penerbit P. D. H. USA: Blackewell. M.T. Harimurti Kridalaksana (1983). 42 .FONETIK DAN FONOLOGI / 2 Rujukan Abdul Hamid Mahmood (1995). Gramedia Jakarta. C. Bhd. Crystal. Ashby. (1998). Abdul Hamid Mahmood (2002). Petaling Jaya: Fajar Bakti Sdn. (1986). (Ed. C. & Barnhart. Clark. New York: Holt. Kuala Lumpur: Aslita Sdn. An introduction to phonetics and phonology (second edition). Kulim: Penerbit Sarlis. (1995). A Dictionary of Linguistics and Phonetics. J. Toronto: World Book Inc. Alias Mohammad Yatim (1992).) (1981). Fonetik dan fonologi suatu tinjauan. London: Routledge.L. An introduction to descriptive linguistics. P. S. International encyclopedia of linguistics. Abdullah Hassan (1993).K. Davenport. Introducing phonetics & phonology.

Ladefoged. Vowels and consonants (second edition). Sociolinguistics. Kamus Dewan Edisi Keempat (2005). A course in phonetics (3rd. J. (1993).FONETIK DAN FONOLOGI / 2 Hymes. Ladefoged. Principles of phonetics. Lyons. Linguistics and Language Planning. New York: Harcourt. 43 . Yogyakarta: Gadjah Mada University Press. Ed). New York: Denver. Marsono (1986). D. Kuala Lumpur: Dewan Bahasa dan Pustaka. P. Bahasa Malaysia – Bahasa Inggeris. Noam Chomsky. Kuala Lumpur: Dewan Bahasa dan Pustaka. New York: Cambridge University Press. B. P. Ladefoged. (1981). P. (1966). Laver. Fonetik dan fonologi siri pengajaran dan pembelajaran bahasa Melayu. Malmberg. Kuala Lumpur: Dewan Bahasa dan Pustaka. Indirawati Zahid & Mardian Shah Omar (2006). Jones. nahu bahasa Melayu. Australia: Blackwell Publishing. Fonetik. (1973). A course in phonetics (fifth edition). An outline of English phonetics. 1991. D. Brace and Jovanovich. Phonetics. Boston. Kuala Lumpur: PTS Professional.). Ladefoged. Linguistik deskriptif. Preliminaries to linguistic phonetics. New York: Penguin Modern Master University Press. Kuala Lumpur: Dewan Bahasa dan Pustaka. (1958). (1963). (2005). Mangantar Simanjuntak (1991). Neurolinguistik dan Afasiologi: Satu kewujudan kerjasama yang saling menguntungkan. Lutfi Abas (1985). London: Heffer. MA: Thomson Wadsworth. Dewan Bahasa. 35(2). J. Dalam Brigth (Ed. (1993). Istilah linguistik Bahasa Inggeris – Bahasa Malaysia. P. (2006). Chicago: University of Chicago Press.

Yogyakarta: Gadjah Mada University Press. Phonetics. Rahmat Sato. J. Sudaryanto (1983). London: Penguin Books. Parker. The Penguin Dictionary (2004). Linguistik untuk bukan ahli linguistik.W. K. (1999). Verhaar.M. F. Budaya dan bahasa Melayu masalah dan harapan. Kuala Lumpur: Dewan Bahasa dan Pustaka. Kuala Lumpur: Fakulti Bahasa dan Linguistik. Roach. Phonetics: A critical analysis of phonetic theory and a technique for the practical description of sounds University of Michigan Press. Phonetics the science of speech. Pike. (1998). Nor Hashimah Jalaluddin (1998).L. J. Mohd. London: Arnold.B. & Rahilly. Asas fonetik. P. H. J. Kuala Lumpur: Penerbit Universiti Malaya. Pengenalan fonetik dan fonologi. Pengantar linguistik.FONETIK DAN FONOLOGI / 2 Martin. (2001). (1983). Taib Osman (2004). 44 . United Kingdom: Oxford University Press. Kuala Lumpur: Dewan Bahasa dan Pustaka. Yogyakarta: Gadjah Mada University Press. (1947). (1974). Linguistik. Universiti Malaya.

Perbezaan ini didasarkan pada ada 45 . anda seharusnya dapat: i. membezakan bunyi vokal. bunyi keras dan bunyi lembut. Di samping itu. Jones. membezakan bunyi oral . ii.bunyi pendek. vokal.bunyi tidak nyaring.KLASIFIKASI BUNYI BAHASA / 3 Unit 3 KLASIFIKASI BUNYI BAHASA HASIL PEMBELAJARAN Setelah selesai mempelajari unit ini. bunyi rangkap . bunyi panjang dan bunyi pendek. Tahukah Anda Bunyi Vokal? Secara umum. dan bunyi nyaring dengan bunyi tidak nyaring serta bunyi dengan arus udara egresif dan bunyi dengan arus udara ingresif. bunyi panjang . bunyi rangkap dan bunyi tunggal. unit ini juga menyentuh hal tentang bunyi oral dan bunyi nasal. bunyi bahasa dibahagikan kepada dua golongan. membezakan bunyi dengan arus udara egresif dan bunyi dengan arus udara ingresif. bunyi keras . konsonan dan semi-vokal. konsonan dan semi-vokal. Pengenalan Unit ini membincangkan hal tentang Klasifikasi Bunyi Bahasa dalam bahasa Melayu yang mencakupi bunyi vokal.bunyi nasal.bunyi tunggal. iii. 1958:12). dan bunyi nyaring . konsonan dan semi-konsonan (D.bunyi lembut.

tetapi tidak rapat sekali. f. Halangan yang hanya terjadi pada pita suara tidak lazim disebut artikulasi (J. misalnya bunyi [p.3 Berikan contoh bunyi-bunyi konsonan bersuara dan tak bersuara bahasa Melayu. Arus udara dihalang semasa bunyi dihasilkan. Proses halangan pada arus udara ini dapat disertai dengan bergetarnya pita suara. Halangan untuk bunyi vokal hanya pada pita suara sahaja. 3. Arus udara keluar terus-menerus tanpa sekatan. 1977:17) kerana vokal dihasilkan dengan halangan pita suara. glotis dalam keadaan terbuka.M. misalnya bunyi [b. s] dan seumpamanya. z. Verhaar. t. Jika artikulasi itu tidak disertai bergetarnya pita suara.1 Terangkan bagaimanakah proses penghasilan bunyi vokal? Tahukah Anda Bunyi Konsonan? Bunyi disebut konsonan apabila terjadinya arus udara dihalang atau disekat pada sebahagian alat artikulasi.KLASIFIKASI BUNYI BAHASA / 3 tidaknya halangan atau gangguan (proses artikulasi) pada alat artikulasi. semua vokal ialah bunyi bersuara. 3. g. maka yang terbentuk adalah bunyi konsonan bersuara. v. Jika hal ini terjadi. maka pita suara bergetar. maka bunyi yang dihasilkan adalah konsonan tak bersuara. Bunyi disebut vokal apabila tiada halangan pada alat artikulasi.2 Terangkan bagaimanakah proses penghasilan bunyi konsonan? 3. Pita suara dalam keadaan tertutup. Dengan demikian. k. 46 . l] dan lain-lain. d.W.

4 Apakah yang anda faham tentang bunyi semi-vokal? Tahukah Anda Bunyi Nasal dan Bunyi Oral? Bunyi bahasa dapat dibezakan sebagai bunyi nasal (sengau) dan oral. Misalnya. misalnya [p. Tetapi peninggian itu tidak sampai menempel pada langit-langit keras sehingga yang terjadi ialah konsonan. maka bunyi itu disebut bunyi nasal atau sengau. 3. Cara terbentuknya jika dibandingkan dengan vokal [u] sebagai vokal yang dihasilkan dengan posisi penutupan sedikit dari posisi bibir yang tertutup bulat itu. [y] ini terbentuk dengan meninggikan sedikit tengah lidah dari posisi lidah yang paling tinggi dalam mengucapkan [I]. Bunyi [y] medio-palatal tempat artikulasinya adalah tengah lidah dengan langit-langit keras. Pembentangan bibir itu tidak sampai terbentang lebar sehingga yang terjadi ialah bunyi [i]. masing-masing tempat artikulasinya ialah bibir atas dengan bibir bawah dan gigi atas dengan bibir bawah. dan penutupan bibir itu pun tidak sampai tertutup sama sekali sehingga yang terjadi ialah bunyi konsonan. bunyi [w] bilabial. [č. istilah semi-konsonan jarang dipakai. v]. konsonan dan semi-vokal akan dihuraikan secara lebih terperinci dalam bahagian-bahagian selanjutnya. 47 . maka bunyi-bunyi itu disebut semi-vokal atau semi-konsonan. misalnya. Bunyi-bunyi vokal. Jika udara keluar atau disertai keluarnya udara melalui rongga hidung dengan cara menurunkan langit-langit lembut beserta hujung anak tekaknya. b. Namun. [w] labio-dental. Perbezaan ini didasarkan pada keluarnya atau disertainya udara melalui rongga hidung. З]. tetapi kerana pada waktu diartikulasikan belum membentuk konsonan murni.KLASIFIKASI BUNYI BAHASA / 3 Tahukah Anda Bunyi Semi-Vokal? Bunyi semi-vokal atau separuh vokal ialah bunyi yang secara praktis termasuk golongan konsonan. ∫. Cara terbentuknya jika dibandingkan dengan vokal [i] sebagai vokal yang dihasilkan dengan posisi lidah paling tinggi. f. ǰ.

∫] adalah keras sedangkan yang bersuara [b. d.KLASIFIKASI BUNYI BAHASA / 3 Jika tidak demikian. n. ph) dan desis (š ṣ. disebabkan langit-langit lembut beserta hujung anak tekak menaik menutupi rongga hidung sehingga udara hanya melalui rongga mulut sahaja. Vokal nasal banyak terdapat dalam dialek Kelantan. maka vokal sering dibezakan menjadi vokal nasal dan vokal oral. z. Malmberg. p). Bunyi-bunyi nasal dan likuida [r. ẽ. en [ ə] dan [ε] dalam matin `pagi’ [matε]. Tahukah Anda Bunyi Keras (Fortes) dan Lembut (Lenes)? Bunyi bahasa dibezakan atas bunyi keras atau fortis (fortes) dan lembut atau lenis (lenes). ĩ. beraspirasi (kh. v. 1963:51-52). konsonan letupan tak bersuara tanpa aspirasi (k. Oleh sebab itu. Jika tidak disertai ketegangan kekuatan arus udara disebut bunyi lembut. d. 1964:1-2). k] serta geseran tak bersuara [f. dh. t. s] adalah konsonan keras sedangkan konsonan bersuara tanpa aspirasi (g. b. t. Dalam bahasa Sanskerta. bahasa Acheh dan Perancis. Konsonan juga dibezakan atas konsonan oral atau non-nasal seperti: [p. jh. bh) serta nasal [m. d. s. t. Vokal nasal dalam bahasa Perancis misalnya: on [õ]. j. 3. ŋ. maka bunyi yang dihasilkan disebut bunyi oral. ch. З] adalah lembut. Vokal nasal dalam dialek Kelantan dan bahasa Acheh misalnya: [ã. g. dh. g. d]. Bunyi bahasa disebut keras apabila pada waktu diartikulasi disertai ketegangan kekuatan arus udara. ñ. ũ]. k. Dalam bahasa Inggeris dan Perancis. bunyi letupan tak bersuara [p. l] serta semi-vokal dalam 48 . ɲ] adalah konsonan lembut (Haryati Soebadio. c.5 Huraikan perbezaan antara bunyi nasal dan bunyi oral dengan memberikan beberapa contoh. b) dan beraspirasi (gh. th. Perbezaan ini didasarkan pada ada tidaknya ketegangan kekuatan arus udara pada waktu bunyi itu diartikulasikan (B.

Demikian pada konsonannya.KLASIFIKASI BUNYI BAHASA / 3 bahasa-bahasa Eropah selalu lembut (H. j] adalah lembut. k] dan geseran [s] adalah keras sedangkan letupan bersuara [b. ŋ. t. Malmberg. Jones. 1963:52). 1958:136). [a] panjang ditulis [a:] atau [ā]. Tanda untuk panjang biasanya dengan tanda garis pendek di atas atau dengan titik dua di sebelah kanan bunyi panjang itu. d. bahasa Indonesia. [u] panjang ditulis [u:] atau [ū]. maka vokal-vokal [i. Jawa dan Madura adalah termasuk vokal lembut. j. u] seperti terdapat dalam bahasa Melayu. Gleason. nasal [m. Bugis dan Jawa ialah vokal-vokal keras. d. bahasa Indonesia.6 Apakah yang anda faham tentang bunyi keras dan bunyi lembut? 3. l] serta semi-vokal [w. j] adalah lembut. ɲ]. t. ǰ. Vokal selain [ə] adalah lembut. Acheh. Dalam bahasa Jawa. letupan tak bersuara [p. n. 3. bunyi letupan tak bersuara [p. Dalam bahasa Indonesia. Tahukah Anda Bunyi Panjang dan Bunyi Pendek? Bunyi bahasa dibezakan atas dasar bunyi panjang dan pendek (D. g] dan semi-vokal [w. likuida [r. d. B. g ]. č. e. Gorontalo. Demikianlah. t. č. 1955:247-248. [l] panjang ditulis [l:] atau [Ī] dan sebagainya. o.A.7 Berikan beberapa contoh bunyi keras dan bunyi lembut dalam bahasa yang anda tahu. Perbezaan ini berdasarkan pada lamanya bunyi itu diucapkan atau lamanya bunyi itu diartikulasikan. k] dan geseran [s] adalah keras sedangkan bunyi letupan bersuara [ b. Misalnya. 49 . Vokal dapat dibahagikan atas vokal panjang dan pendek. Sedangkan [ə] seperti terdapat dalam bahasa Melayu.

Gugusan konsonan antaranya terdapat dalam bahasa Melayu. mahupun diftong turun terdapat kedua-duanya. Ciri diftong ialah keadaan posisi lidah dalam mengucapkan bunyi vokal penuh dan bunyi vokal separuh penuh. Diftong naik antaranya terdapat dalam bahasa Melayu. Diftong naik dihasilkan dengan cara vokal pertama dihasilkan dengan cara tidak selesai dan vokal kedua dihasilkan sepenuhnya. seperti dalam perkataan [amboi]. Diftong naik dalam bahasa Indonesia ialah [oi. Bunyi rangkap vokal yang terdiri daripada satu vokal penuh dan satu vokal tak selesai disebut diftong sedangkan bunyi tunggal vokal disebut monoftong. Bunyi rangkap adalah bunyi yang terdiri daripada dua bunyi dan terdapat dalam satu suku kata.8 Apakah yang anda faham tentang bunyi panjang dan bunyi pendek? 3. bukan bunyi rangkap melainkan bunyi tunggal saja. ganda) dan tunggal. ɔi] dan diftong turun ialah [iə. kr.KLASIFIKASI BUNYI BAHASA / 3 3. ai] dan [au]. oi] dan [ui]. Contoh. bahasa Indonesia. [buah]. Diftong turun pula dihasilkan dengan cara vokal pertama dihasilkan sepenuhnya. Tahukah Anda Bunyi Rangkap dan Bunyi Tunggal? Bunyi dibezakan atas dasar bunyi rangkap (padu. iaitu kedua-duanya dihasilkan secara berbeza. tr. [kuih]. Bunyi rangkap konsonan disebut gugusan konsonan atau konsonan klaster. Contoh 50 . diftong dibezakan lagi atas diftong naik dan diftong turun. Banjar Hulu dan Madura. Dalam bahasa Madura ialah [ai. Jika terdapat dalam dua suku kata yang berbeza. Lebih jauh. bahasa Indonesia.9 Berikan contoh bahasa yang mempunyai bunyi bahasa yang pendek dan bunyi bahasa yang panjang. Dalam ketiga-tiga bahasa ini tidak ada diftong turun. Termasuk diftong naik dalam bahasa ini ialah [ei. Contoh gugusan konsonan dalam bahasa Indonesia. baik diftong naik. Dalam bahasa Inggeris. Aceh. Jawa dan bahasa Inggeris. au] dan [ui]. [lambai] dan [tapai]. Tentang diftong ini akan dihuraikan lagi secara terperinci dalam bahagian lain kemudian. uə]. Ciri gugusan konsonan atau konsonan klaster ialah cara diartikulasikan atau tempat artikulasi kedua konsonan itu saling berbeza. manakala vokal kedua dihasilkan separuh penuh. Dalam bahasa Banjar Hulu ialah [ai. Aceh dan Jawa ialah pr. [gua]. kl dan sebagainya. bl.

3. Antara vokal-vokal. Sebaliknya. dari yang paling rendah sampai kepada yang paling tinggi ialah: vokal tertutup [i. aktif dan seumpamanya. makin tinggi darjah kenyaringannya. ix.KLASIFIKASI BUNYI BAHASA / 3 gugusan konsonan dalam bahasa Inggeris ialah [t∫] dan [dЗ]. [u] mempunyai darjah kenyaringan (kelantangan. 1963:66). 51 . iii. 3. perbezaan bunyi berdasarkan darjah atau sifat kenyaringan itu. kaloi bius buih sekoi tuai Tahukah Anda Bunyi Nyaring dan Tidak Nyaring? Bunyi dibezakan kepada bunyi nyaring (lantang) dan tidak nyaring pada waktu terdengar dengan telinga (B. makin rendah pula darjah kenyaringannya.11 Dengan memberikan contoh-contoh yang sesuai. vii. sebenarnya adalah tinjauan menurut aspek auditoris. maka vokal yang paling tinggi seperti [i].12 Nyatakan sama ada perkataan-perkataan di bawah merupakan vokal rangkap atau diftong. ii. v. Jadi. makin sempit ruang resonansinya. Darjah kenyaringan ruang resonansi pada waktu bunyi itu diucapkan. drama. Gugusan konsonan dalam bahasa Melayu banyak dipinjam daripada bahasa Inggeris seperti dalam perkataan praktik. viii. Makin ke bawah darjah kenyaringan untuk vokal itu.10 Huraikan perbezaan antara vokal rangkap dan diftong. sonoran) paling rendah kerana ruang resonansinya pada waktu diucapkan paling sempit jika dibandingkan dengan vokal-vokal yang lain. iv. Makin luas ruang resonansi saluran pengucapan yang digunakan pada waktu membentuk bunyi bahasa. i. jelaskan perbezaan diftong naik dan diftong turun. 3. x. Malmberg. lambai tiup kalau landai tuala vi. u].

Misalnya. nasal [m. Darjah kenyaringan untuk konsonan dari yang paling rendah sampai yang paling tinggi berturut-turut adalah sebagai berikut: konsonan letupan tak bersuara [p. bunyi-bunyi konsonan tidak nyaring bunyi konsonan terhasil dengan disertai oleh halangan alat artikulasi pada saluran pengucapan sebagai ruang resonansinya. bunyi merupakan puncak kenyaringan adalah bunyi yang darjah kenyaringannya tinggi. misalnya kata: siang diucapkan [siyaŋ]. d. 1963:66). Malmberg. [a-u] dalam bausasra `kamus’ [a-ε] dalam aeng `ajiab’ dan sebagainya. Dapat juga terjadi bunyi yang kedua daripada vokal yang berdistribusi berdekatan itu tidak nyaring. Malmberg. Bunyi silabik dapat membentuk suku kata. Dua bunyi vokal yang nyaring yang kedua-duanya silabik yang berdistribusi berdekatan. keduaduanya adalah silabik. Jika demikian maka vokal yang kedua tidak membentuk suku kata. loak diucapkan [lowaʔ] dan sebagainya. o. letupan bersuara [b. z] dan sebagainya. sisian [l] dan getaran [r] (B. k]. č. geseran tak bersuara [f. [e-a] ialah [y]. ŋ]. n. jika kemudian berdistribusi secara berdekatan. gua diucapkan [guwa]. ɔ:] boleh diucapkan sebagai [u:. Dalam bahasa Indonesia. [a-u] dalam mau dan sebagainya. 1963:66). Konsonan letupan tak bersuara adalah yang paling rendah kenyaringannya dan yang paling tinggi kenyaringannya adalah konsonan getaran seperti [r].KLASIFIKASI BUNYI BAHASA / 3 vokal semi-tertutup (semi-terbuka) [e. Dua vokal itu merupakan dua suku kata. jika vokal yang kedua itu waktu diucapkan posisi lidah lebih rendah daripada yang pertama maka muncullah bunyi pelancar yang tidak nyaring di antara kedua-dua vokal itu. Demikianlah. t. s] dan sebagainya. darjah kenyaringannya juga berbeza-beza. misalnya diftong dalam bahasa Inggeris [u:. Dua vokal yang masing-masing mempunyai darjah kenyaringan tinggi. Bunyi pelancar itu ialah semi-vokal untuk struktur [i-a]. geseran bersuara [v. ǰ g]. diftong pada dasarnya adalah luncuran dari vokal tunggal ke vokal tunggal yang lain (D. bunyi [a-i] dalam kata baita `perahu’. 1958:22). Dalam kata. vokal terbuka [a] (B. untuk [u-a] dan [o-a] ialah [w]. Dalam bahasa Jawa. jua diucapkan [ǰuwa]. Yang bunyi silabik hanya vokal yang pertama saja. d. ε. dalam bahasa Indonesia [i-a] dalam kata ia. bunyi-bunyi yang demikian disebut bunyi silabik. Dibandingkan dengan bunyi vokal. ə. Jones. sedang yang kedua tidak silabik. 52 . hanyalah merupakan luncuran bunyi saja dari vokal yang pertama. [a-i] dalam air. ɲ. Dalam bahasa Jawa. Antara konsonan-konsonan itu sendiri. Bunyi seperti itu disebut diftong. ɔ:]. Jadi. t. maka darjah kenyaringannya lebih rendah. niat diucapkan [nijat]. Pada prinsipnya semua luncuran itu seperti pemanjangan vokal tunggal saja. ɔ].

Tahukah Anda Bunyi dengan Arus Udara Egresif dan Bunyi dengan Arus Udara Ingresif? Arah arus udara dalam pembentukan bunyi bahasa dapat dibezakan atas egresif dan ingresif (P. sadean `berjualan’ diucapkan [sadhejan] dan sebagainya. Dalam bahasa Indonesia dan Jawa. 3. Selain itu. keboan `tiruan kebau’ diucapkan sebagai [kebhowan].13 Huraikan perbezaan bunyi nyaring dan bunyi tidak nyaring. 1993:23). m] misalnya dalam: apple [æpl] `buah epal’ often [ɒfn] `sering’. jika ada sebuah konsonan. n. geseran [s. terdapat konsonan silabik [l. pembentukan bunyi itu dilaksanakan dengan arus udara keluar dari paru-paru. yang terakhir ini juga terdapat dalam bahasa Sanskerta. Namun. st.KLASIFIKASI BUNYI BAHASA / 3 misalnya: piyara `pelihara’. l] dalam kata-kata tiruan bunyi seperti [krk.14 Jelaskan konsonan silabik dengan menyertakan contoh yang sesuai. lowah `sela. maka bahagian atau kata yang mengandungi konsonan tersebut dapat membentuk suku kata. m]. s. Biasanya konsonan yang silabik seperti itu hanya terbatas pada bunyi-bunyi: getaran [r]. tiyang `orang’. Namun. sedangkan bunyi yang mendahului atau mengikuti kurang nyaring atau bahkan tidak nyaring sama sekali dan konsonan itu kebetulan darjat kenyaringannya tinggi sehingga menjadi puncak kenyaringan di antara konsonan di sekitarnya. Dalam bahasa Inggeris. smrti `ingatan’. misalnya: drs `pemandangan’. Konsonan kerana kenyaringannya yang rendah tidak bersifat silabik dan dalam keadaan biasa tidak pernah merupakan puncak kenyaringan sehingga tidak dapat membentuk suku kata tanpa bantuan vokal. kuwat `kuat’. Konsonan yang demikian disebut konsonan silabik. 3. r]. button [b⋀tn] `kancing’ atau ‘butang’. sisian [l] dan nasal [n. glg]. bottom [bɒtəm] `dasar’. Ladefoged. Dalam kebanyakan bunyi bahasa. dalam bahasa Jawa Kuno. terdapat konsonan silabik [r. buwang `buang’. arus udara demikian disebut egresif. terdapat juga [n] silabik dalam kata: drsta. `dilihat’ krta `telah dikerjakan’. dalam bahasa-bahasa tertentu 53 .

iaitu egresif pulmonik dan egresif glotalik. iaitu ingresif glotalik dan ingresif valerik. bahasa Indonesia dan kebanyakan bahasa Nusantara.15 Jelaskan maksud arus udara egresif dan arus udara ingresif. Apakah Egresif Pulmonik? Egresif pulmonik ialah bunyi yang terbentuk dengan arus udara egresif (keluar) dengan mekanisma pulmonik. Mekanisma udara pulmonik ialah udara dari paruparu sebagai sumber utamanya dihembuskan keluar dengan cara mengecilkan ruangan paru-paru oleh otot paru-paru. Hampir semua bunyi bahasa yang dihasilkan dalam pertuturan dibentuk dengan cara egresif pulmonik ini. Begitu juga arus udara ingresif dapat dibahagi kepada dua. Arus udara egresif dapat dibahagi lagi kepada dua.KLASIFIKASI BUNYI BAHASA / 3 dapat juga bunyi itu terbentuk dengan arah udara masuk ke dalam paru-paru. Demikian juga bunyi egresif pulmonik ini turut terdapat dalam bahasa Melayu. otot perut dan rongga dada. 3.16 Mengapakah bunyi bahasa disebut bunyi egresif pulmonik? 54 . jika demikian arah udara itu disebut ingresif. 3.

Bunyi egresif glotalik terdapat dalam kebanyakan bahasa di Afrika. s’ ∫’]. Kemudian udara yang terhalang itu dihembuskan keluar dengan cara membuka saluran rongga mulut. Bunyi yang dihasilkan dengan proses egresif glotalik ini disebut bunyi ejektif. Ladefoged. Tetapi bunyi bahasa dengan jenis ini tidak banyak. sehingga udara dalam rongga mulut dan rongga kerongkongan (faring) terhalang serta tertekan (tersekat). Bunyi dengan arus udara ingresif mekanisma glotalik ini mungkin secara sempurna prosesnya sama dengan egresif glotalik di atas. g]. pita suara ikut bergetar. Mekanisma glotalik terjadi dengan cara merapatkan pita-pita suara sehingga glotis dalam keadaan tertutup rapat sekali.KLASIFIKASI BUNYI BAHASA / 3 Apakah Egresif Glotalik? Egresif glotalik ialah bunyi yang terbentuk dengan arus udara (keluar) dengan mekanis glotalik. Dalam sistem tulisan. Bunyi letupan terhalang dengan mekanisma seperti itu terdapat dalam bahasa Toyolabal. Indian-Amerika dan Kaukasus (P.d]) dan Sawu ([b. iaitu dengan cara merapatkan pita-pita suara sehingga glotis tertutup rapat sekali. bunyi implosif jenis ini ditandai dengan lengkung ke arah kanan. misalnya: [b. t’. d. 1993:25). Dalam sistem tulisan. hanya penutupan sedikit saja. Proses yang lebih umum ialah pada waktu rongga pangkal tenggorok yang disempitkan itu diturunkan tidak disertai dengan penutupan dengan cara merapatkan pita suara. Bersama-sama dengan itu. Saluran rongga mulut dan hidung ditutup. bunyi ejektif itu diberi tanda apostrof di sebelah atas kanan. seluruh rongga pangkal tenggorok (laring) disempitkan dan dinaikkan. Marwari (P. Ngadha ([b. Ladefoged. misalnya: [p’. salah satu bahasa Indian-Amerika. d]). Hanya bersama-sama dengan itu rongga pangkal tenggorok yang disempitkan itu diturunkan (tidak dinaikkan). k’. Swahili. Apakah Ingresif Glotalik? Ingresif glotalik ialah bunyi bahasa yang terbentuk dengan arus udara ingresif (masuk) dengan mekanisma glotalik. Bunyi-bunyi bahasa yang dihasilkan dengan proses ingresif glotalik ini disebut bunyi implosif. sehingga glotis keadaannya hanya tertutup dengan cara tidak terlalu rapat. Bunyi-bunyi ini antaranya terdapat dalam bahasa: Sindhi. Kemudian udara masuk. 55 . 1993:26).

1993:28-30). iaitu: klik dental [∫]. Dengan demikian memungkinkan udara luar masuk. Bersama-sama dengan itu kedua-dua bibir ditutup rapat. egresif glotalik c. bibir dibuka sehingga ada kerenggangan ruangan udara pada rongga mulut. ingresif velarik 56 . alveolar lateral [З]. Keadaan ini menyebabkan terjadinya bunyi klik sebagai akibat proses ingresif velarik. egresif pulmonik b. Misalnya. Sedangkan pangkal lidah tetap terkena (berkontak-hubungan) dengan langit-langit lembut. Mekanisma udara velarik terjadi dengan menaikkan pangkal lidah ditempelkan pada langit-langit lembut. terdapat tiga jenis klik. dan klik postalveolar [c].17 Huraikan perbezaan bunyi bahasa yang berikut dengan contoh yang sesuai: a. ingresif glotalik d. dalam bahasa Zulu. atau yang lebih umum ialah hujung (atau daun lidah) dan kedua-dua sisi lidah dirapatkan pada gigi atas atau gusi dalam. Ladefoged. Kemudian hujung lidah (atau daun lidah) dan kedua-dua sisi lidah yang merapat pada gigi atau gusi dalam itu dilepaskan turun serta dikebelakangkan. 3.KLASIFIKASI BUNYI BAHASA / 3 Apakah Ingresif Velarik? Ingresif velarik ialah bunyi terbentuk dengan arus udara ingresif (masuk) dengan mekanisma velarik. seperti dalam bahasabahasa Khoisa (seperti Bosman dan Hottentot) dan beberapa bahasa Bantu Selatan (seperti Xhosa dan Zulu) (P.

5 Bagi soalan ini. 3. Menerangkan keadaan bibir hampar dan bundar iii. vokal tengah. Menjelaskan bunyi-bunyi semi-vokal kerana ada percampuran antara bunyi vokal dengan bunyi konsonan iii. anda perlu: i. konsonan geseran. Menerangkan ciri-ciri bunyi nasal dan bunyi oral ii. Bagi menjawab bagaimana konsonan itu dihasilkan. Menerangkan cara lidah yang terlibat dalam penghasilan bunyi vokal tersebut v. vokal belakang iv.3 Bagi menjawab soalan ini. 3. 3.KLASIFIKASI BUNYI BAHASA / 3 PANDUAN MENJAWAB SOALAN LATIHAN UNIT 3 3. anda dinasihatkan membuat rujukan pada bahagian proses penghasilan bunyi konsonan pada halaman 89 – 118. Memahami ciri-ciri bunyi vokal dan bunyi konsonan ii. konsonan letusan. Memahami konsonan bersuara dan konsonan tak bersuara ii. Menjelaskan jenis-jenis bunyi vokal bahasa Melayu ii. Menunjukkan kedudukan lidah menaik dan menurun vi. anda perlu: i. Menerangkan cara udara keluar dari paru-paru melalui rongga mulut vii. 57 . Dapat menjelaskan bunyi konsonan letupan.Bagi proses penghasilan bunyi-bunyi vokal (sila rujuk halaman 71 – 80). Sila beri contoh bunyi-bunyi nasal iii. Berikan contoh-contoh konsonan bersuara bahasa Melayu iii. anda perlu: i. Menerangkan cara penghasilan vokal depan. Sila beri contoh bunyi-bunyi oral. Menjelaskan berlakunya geluncuran semasa menghasilkan bunyi tersebut.1 Bagi menjawab soalan ini. konsonan getaran. semi-vokal iii. konsonan sengau. Berikan contoh-contoh konsonan tak bersuara bahasa Melayu iv. 3.4 Bagi menjawab soalan ini. anda perlu: i.2 Bagi menjawab soalan ini. Anda perlu membuat rujukan tambahan daripada buku atau sumber lain. Mengenali semua jenis konsonan bahasa Melayu ii. anda perlu: i.

Sila berikan contoh-contoh bunyi keras dalam bahasa yang anda tahu atau contoh dalam dialek-dialek anda iii. dll iii.9 Bagi soalan ini. anda perlu: i. anda perlu: i. 58 . Berikan contoh-contoh vokal rangkap seperti tahu. Boleh memberikan contoh bahasa yang mempunyai bunyi panjang seperti yang terdapat dalam bahasa Inggeris. Menjelaskan bunyi-bunyi lembut iii. au dalam kurau. Sertakan contoh-contoh bunyi panjang dan bunyi pendek yang terdapat dalam bahasa yang anda tahu. 3. Boleh memberikan contoh bahasa yang mempunyai bunyi pendek seperti yang terdapat dalam bahasa Melayu dan bahasa-bahasa di Asia Tenggara. dll di Eropah iii. Menjelaskan ciri-ciri vokal rangkap dan ciri-ciri diftong ii. 3. Sila berikan contoh-contoh bunyi lembut dalam bahasa yang anda tahu atau dalam dialek-dialek anda. anda perlu: i. Menerangkan ciri-ciri bunyi panjang dan bunyi pendek ii. ai dalam rampai. Menjelaskan ciri-ciri bunyi keras dan lembut ii.6 Bagi soalan ini. anda perlu: i.7 Bagi soalan ini. Boleh membezakan antara bunyi panjang dan bunyi pendek ii. anda perlu: i. Berikan contoh-contoh bunyi yang keras dan bunyi yang lembut dalam bahasa Melayu.8 Bagi soalan ini. bau. Berikan contoh-contoh diftong seperti oi dalam kaloi. bahasa Arab.10 Sebelum menjawab perbezaan antara vokal rangkap dengan diftong. Menjelaskan ciri-ciri bunyi keras ii.KLASIFIKASI BUNYI BAHASA / 3 3. 3. 3.

[r.m] seperti apple. 3. Menjelaskan ciri-ciri diftong ii. often.vokal kedua dalam diftong tersebut dihasilkan tak selesai iv. Berikan contoh bunyi-bunyi ingresif 59 .13 Bagi soalan ini. 3. dan contoh dalam bahasa Inggeris [l. seperti vokal tinggi [u]. anda perlu: i. Berikan contoh bunyi-bunyi egresif iii. [i] 3. button. Sila berikan contoh-contoh konsonan silabik dalam bahasa Jawa kuno. Sila berikan contoh-contoh bunyi nyaring dalam bahasa Melayu.11 Bagi soalan ini.14 Soalan ini memerlukan anda: i. jawapan anda perlu: i. 3. contohnya [n]. sila kenal pasti perkataan (i) . anda perlu boleh: i.(x) sama ada bunyi-bunyi vokal dalam perkataan tersebut ialah vokal rangkap atau diftong.n. Menjelaskan ciri-ciri bunyi nyaring dan tidak nyaring ii. Berdasarkan kepada ciri-ciri vokal dan diftong tadi. Menerangkan ciri-ciri konsonan silabik ii. Anda perlu menjelaskan bahawa diftong turun .12 Bagi menjawab soalan ini: i. Menjelaskan perbezaan maksud antara arus udara egresif dengan arus udara ingresif ii.KLASIFIKASI BUNYI BAHASA / 3 3.s.l]. Sila kenal pasti sama ada dua vokal itu dihasilkan sepenuhnya atau salah satu daripada vokal tersebut dihasilkan tidak selesai ii. Sila berikan contoh-contoh bunyi tak nyaring dalam bahasa Melayu.15 Bagi menjawab soalan ini. Berikan contoh diftong naik dan diftong turun dalam bahasa Melayu. seperti vokal rendah [a] iii. Anda perlu menjelaskan bahawa diftong naik itu mempunyai ciri vokal pertama dihasilkan tak selesai iii.

Sila gunakan istilah dan laras yang betul. Sertakan contoh yang sesuai bagi menyokong penerangan anda. ii. Menyertakan contoh yang sesuai dalam huraian anda iii.17 Bagi menjawab soalan ini. Menerangkan sebab mengapa bunyi itu diistilahkan sebagai bunyi egresif pulmonik iii. Menjelaskan maksud bunyi egresif pulmonik ii. anda perlu: i. 3. Merujuk penerangan dalam halaman 53 – 56.16 Soalan ini memerlukan anda: i. 60 .KLASIFIKASI BUNYI BAHASA / 3 3.

Rinehart & Winston. & Hannahs. (1995). Linguistik fonetik dan fonologi bahasa Melayu. (1966). Linguistics and Language Planning. Ejaan bahasa Melayu terkini.KLASIFIKASI BUNYI BAHASA / 3 Rujukan Abdul Hamid Mahmood (1995). International encyclopedia of linguistics. Crystal. Introducing phonetics & phonology. Guru dan bahasa Melayu. Kuala Lumpur: City Reprographic Services. C. P. & Barnhart. Kuala Lumpur: PTS Professional. D. Indirawati Zahid & Mardian Shah Omar (2006). (Ed. An introduction to phonetics and phonology (second edition).T. (1998). Jakarta: Penerbit P. (1955). R. Dalam Brigth (Ed.) (1981). Clark. M. London: Routledge. Bhd. Speech sounds. H. Ashby.K. Auckland: Arnold. Barnhart. Gleason. 61 . The world book of encyclopedia volume two. Gramedia Jakarta. (1995). J. Sociolinguistics.J. USA: Blackewell. Fonetik dan fonologi siri pengajaran dan pembelajaran bahasa Melayu. Toronto: World Book Inc. Abdul Hamid Mahmood (2002). Hymes. C. D. & Yallop.A.).L. (1986). (Ed) (1992). Harimurti Kridalaksana (1983). W. New York: Oxford University Press. New York: Holt. An introduction to descriptive linguistics. Davenport. Abdul Hamid Mahmood dan Nurfarah Lo Abdullah (2007). Bright. Kamus linguistik. Kuala Lumpur: Aslita Sdn. Masa Enterprise. Oxford: Basil Blackwell Ltd. A Dictionary of Linguistics and Phonetics. S.

& Rahilly. (1963). Ladefoged. Nik Safiah Karim dan rakan-rakan. P. Jones. (2005). Chicago: University of Chicago Press. Pike. Australia: Blackwell Publishing. Bahasa Malaysia – Bahasa Inggeris. Noam Chomsky. Kuala Lumpur: Dewan Bahasa dan Pustaka. A course in phonetics (fifth edition). 1991. Yogyakarta: Gadjah Mada University Press. Boston. London: Heffer. Phonetics: A critical analysis of phonetic theory and a technique for the practical description of sounds University of Michigan Press. Marsono (1986). J. MA: Thomson Wadsworth. F. (1947). (1958). J. J. Principles of phonetics. London: Arnold. Malmberg. Kuala Lumpur: Dewan Bahasa dan Pustaka. Nor Hashimah Jalaluddin (1998).B. Kuala Lumpur: Dewan Bahasa dan Pustaka. (2003). J. Kuala Lumpur: Dewan Bahasa dan Pustaka. New York: Denver. Ladefoged. P. (1999). Laver. B. Ladefoged. (1973). (1981). Phonetics the science of speech. K. (1974). Asas fonetik. New York: Penguin Modern Master University Press.L. Fonetik. P. Linguistik untuk bukan ahli linguistik. (1993). Tatabahasa dewan. Kuala Lumpur: Dewan Bahasa dan Pustaka. D. Lyons. Parker. Vowels and consonants (second edition). Kamus Dewan Edisi Keempat (2005). An outline of English phonetics. New York: Cambridge University Press. Phonetics. Martin.KLASIFIKASI BUNYI BAHASA / 3 Istilah linguistik Bahasa Inggeris – Bahasa Malaysia. 62 . (2006). Preliminaries to linguistic phonetics.

Yogyakarta: Gadjah Mada University Press. Sudaryanto (1983). J. Bandung: Pustaka Prima Bandung. P.KLASIFIKASI BUNYI BAHASA / 3 Rahmat Sato. Pengantar linguistik. Pengenalan fonetik dan fonologi. H. Pengantar linguistik dan tatabahasa bahasa Indonesia. Universiti Malaya.W. Sitindoan. Kuala Lumpur: Fakulti Bahasa dan Linguistik. Phonetics.M. (1983). (1998).) (1984). 63 . Verhaar. Linguistik. (2001). G. (Drs. United Kingdom: Oxford University Press. Yogyakarta: Gadjah Mada University Press. Roach.

konsonan dan semi-vokal. iii.BUNYI-BUNYI BAHASA / 4 Unit 4 BUNYI-BUNYI BAHASA HASIL PEMBELAJARAN Setelah selesai mempelajari unit ini. Huraian juga meliputi kriteria yang menentukan jenis-jenis bunyi vokal. konsonan jati dan konsonan pinjaman dalam bahasa Melayu. Pengenalan Fokus unit ini adalah tentang Bunyi-bunyi Bahasa secara terperinci. mengetahui cara penghasilan bunyi vokal dan bunyi konsonan dalam bahasa Melayu. Apakah Bunyi Vokal? Vokal ialah bunyi bersuara yang tatkala dihasilkan. Bunyi vokal mempunyai ciri-ciri kelantangan dan kepanjangan. iaitu seperti yang telah dijelaskan dalam pelajaran yang terdahulu. udara dari paru-paru keluar berterusan melalui ronga tekak dan rongga mulut tanpa sebarang gangguan atau sekatan. menjelaskan kriteria yang menentukan jenis-jenis bunyi vokal. bunyi vokal. konsonan jati dan pinjaman dalam bahasa Melayu. membezakan ciri bunyi vokal dan bunyi konsonan dalam bahasa Melayu. ii. bunyi-bunyi bahasa dapat dibahagikan kepada tiga kategori utama. anda seharusnya dapat: i. 64 .

maka bunyi vokal yang dihasilkan itu ialah bunyi vokal tengah dan seterusnya jika bahagian belakang lidah yang berperanan dalam penghasilan bunyi itu. 4. [ε]. vokal tengah [ә] serta vokal belakang [u] dan [o] seperti dalam rajah 4. [u]. [e].1 Terangkan pengertian dan ciri-ciri vokal. iaitu vokal depan [i]. [o]. sama ada bibir dihamparkan atau dibundarkan. vokal tengah dan vokal belakang. [e]. maka bunyi vokal tersebut ialah vokal belakang. sama ada tinggi. separuh tinggi. tengah lidah atau belakang lidah. rendah dan separuh rendah. Kriteria yang menentukan jenis-jenis vokal itu ialah lidah. sama ada bahagian depan. [e]. Pembukaan rahang. [ɔ] dan [ә]. Vokal dalam bahasa Melayu terdiri daripada vokal [i]. [u]. [a].BUNYI-BUNYI BAHASA / 4 Maksudnya bunyi-bunyi vokal dapat didengar lebih jelas dan lebih panjang daripada bunyi-bunyi konsonan. Vokal dalam bahasa Melayu terdiri daripada enam jenis. maka bunyi vokal yang dihasilkan itu ialah bunyi vokal depan. sama ada luas atau sempit. [a]. [a]. Tahukah Anda Vokal dalam Bahasa Melayu? Bunyi-bunyi vokal dalam bahasa Melayu terbahagi kepada tiga jenis utama. Kriteria yang menentukan jenis-jenis bunyi vokal itu dapat dirumuskan seperti yang berikut: (i) (ii) (iii) (iv) Bahagian lidah yang berperanan. Vokal dalam bahasa Inggeris terdiri daripada lapan jenis. Ketinggian lidah yang dinaikkan.1 yang berikut. Sekiranya bahagian depan lidah yang berperanan. sekiranya bahagian tengah lidah yang berperanan. iaitu [i]. [o] dan [ә]. iaitu vokal hadapan. 65 . Keadaan bibir. tengah atau belakang lidah. sama ada bahagian depan lidah.

Bagi membunyikan bunyi vokal [i] dan vokal [u] misalnya. Rajah 4.1: Kedudukan Vokal Bahasa Melayu Rendah Rajah kedudukan vokal bahasa Melayu di atas menunjukkan kedudukan lidah mengikut bahagian-bahagiannya. Ladefoged.2 menunjukkan keadaan turun-naik bunyi ketika vokal [a] dan [i] disebutkan pada tona yang sama. Rajah 4. kedudukan lidah letaknya rendah sekali.BUNYI-BUNYI BAHASA / 4 Hadapan Sempit Tengah Belakang i o ә u Tinggi Separuh sempit e Separuh luas Luas a Rajah 4. lidah dinaikkan setinggi mungkin sementara bagi membunyikan vokal [a]. Bahagian di sebelah kiri merupakan bahagian hadapan lidah dan di bahagian kanan merupakan bahagian belakang lidah dan di bahagian tengah merupakan bahagian tengah lidah. 2005:33) 66 .2: Vokal [a] seperti dalam perkataan bahasa Inggeris “father” dan vokal [i] seperti dalam perkataan “see” menunjukkan turun-naik bunyi apabila vokal-vokal berkenaan diujarkan pada tona yang sama (Sumber: P. Garis-garis yang melintang itu pula merupakan garis yang menunjukkan ketinggian lidah yang dinaikkan.

[herot]. [biru]. [sate]. [seroŋ].BUNYI-BUNYI BAHASA / 4 Berdasarkan rajah kedudukan vokal bahasa Melayu pada rajah 4.3: Kedudukan bibir semasa menghasilkan bunyi [i] (Sumber: Paitoon M. 2006:47) [ e ]Vokal depan separuh sempit Contoh dalam perkataan: [ekor]. [bәli]. [kaja]. Rajah 4. [eloʔ]. [pәti]. Chaiyanara.5: Keadaan bibir semasa menghasilkan bunyi [a] (Sumber: Paitoon M. [beloʔ]. [lari]. [aku]. [iteʔ].4: Keadaan bibir semasa menghasilkan bunyi [e] (Sumber: Paitoon M. [kita]. maka vokal bahasa Melayu dapat dirumuskan seperti yang berikut: Vokal Hadapan [ i ] Vokal depan sempit Contoh dalam perkataan: [ibu]. Rajah 4. [ubi]. [bola]. [ikan]. 2006:48) [a] Vokal depan luas Contoh dalam perkataan: [ayu]. Chaiyanara. [batu].1. 2006:48) 67 . Chaiyanara. [ela]. [sila]. [abaŋ]. Rajah 4. [ba ǰa].

[ǰamu]. [boleh]. 2006:48) Vokal Belakang [u] Vokal belakang sempit Contoh dalam perkataan: [ular].7: Keadaan bibir semasa menghasilkan bunyi [u] (Sumber: Paitoon M.6: Keadaan bibir semasa menghasilkan bunyi [ә] (Sumber: Paitoon M. 2006:49) [o] Vokal belakang separuh sempit Contoh dalam perkataan: [oleh]. [bәsar]. [foto]. [olah]. [kuda]. 2006:49) 68 . [kota]. [lәmaʔ]. Rajah 4.BUNYI-BUNYI BAHASA / 4 Vokal Tengah [ ә ]Vokal tengah pendek Contoh dalam perkataan: [әmaʔ]. [lәmas]. [obor]. [unta]. Chaiyanara. [soto] Rajah 4. Chaiyanara. Chaiyanara.8: Keadaan bibir semasa menghasilkan bunyi [o] (Sumber: Paitoon M. [adu]. [әmas]. [tola ʔ]. [satu]. Rajah 4. [ukor]. [hu ǰan]. [buroŋ]. [solo]. [әŋkau].

10: Keadaan bibir semasa menghasilkan bunyi [ɔ] (Sumber: Paitoon M. Bahagian lidah itu boleh diangkat setinggi mungkin untuk menghasilkan vokal tinggi [i] dan [u]. Perbezaan bunyi antara vokal-vokal tersebut yang dihasilkan adalah terletak pada tinggi rendahnya bahagian lidah itu diangkat atau diturunkan. iaitu [ε] dan [ɔ] yang tidak digunakan dalam penulisan tetapi terdapat dalam dialek-dialek tempatan seperti dialek Kelantan.9: Keadaan bibir semasa menghasilkan bunyi [ε] (Sumber: Paitoon M. Bahagian hadapan lidah. Rajah 4. manakala bunyi [ ɔ] dan [o] dilambangkan dengan huruf “o”. [ ɔrε]. iaitu vokal [i].BUNYI-BUNYI BAHASA / 4 Terdapat dua lagi bunyi vokal. contohnya dalam perkataan [makε]. Begitu juga sekiranya bahagian lidah itu diturunkan separuh rendah akan menghasilkan vokal separuh rendah [ε] dan [ɔ]. iaitu vokal [e] dan [o]. 2006: 48) Alat artikulasi lidah merupakan kriteria penting dalam pembahagian jenis vokal. [e] dan [a]. Untuk 69 . Vokal tengah pula dihasilkan apabila bahagian tengah lidah berperanan menghasilkan bunyi dengan cara tengah lidah dinaikkan separuh tinggi. 2006: 48) Rajah 4. iaitu [u]. Bahagian tengah lidah berfungsi menghasilkan vokal tengah. [malε]. Begitu juga dengan bahagian belakang lidah menghasilkan bunyibunyi vokal belakang. misalnya berperanan menghasilkan bunyi vokal hadapan. Chaiyanara. Chaiyanara. bunyi [ε] dan [e] dilambangkan dengan huruf “e”. [kitɔ]. kemudian jika diturunkan separuh tinggi terhasil pula bunyi vokal separuh tinggi. [o] dan [ɔ]. Dalam bahasa Melayu.

BUNYI-BUNYI BAHASA / 4 lebih jelas lagi.11: Kedudukan Lidah semasa Menghasilkan Bunyi-bunyi Vokal 4.2 Senaraikan vokal-vokal yang terdapat dalam bahasa Melayu. 4.3 Namakan jenis vokal bagi huruf vokal yang bercetak tebal di bawah: (a) e n a k (b) f o t o (c) b a j u (d) s i k u ________________________________ ________________________________ ________________________________ ________________________________ 70 . i e ε a u o ɔ ә Rajah 4. berikut diturunkan gambar rajah yang menunjukkan kedudukan tinggi rendah lidah semasa menghasilkan bunyi-bunyi vokal.

BUNYI-BUNYI BAHASA / 4 (e) k o t a (f) h a r i (g) l a p a n (h) k a s u t (i) b e s a n (j) k e j a r ________________________________ ________________________________ ________________________________ ________________________________ ________________________________ ________________________________ Tahukah Anda Cara Penghasilan Bunyi Vokal? Berikut dihuraikan secara terperinci cara bunyi vokal kardinal [i]. di awal perkataan: [ikan]. Vokal Depan Sempit (Tinggi) [i] Bagi menghasilkan bunyi vokal hadapan sempit [i]. [ε]. [bәli]. Berikut diberikan contoh kehadiran bunyi [i] dalam perkataan. [ipar]. u]. 71 . (iv) Pita suara dirapatkan supaya udara dari paru-paru keluar dengan menggetarkan pita suara ke rongga mulut. [silap]. [bәsi] [guli]. di akhir perkataan: [tali]. (iii) Lelangit lembut dan anak tekak dinaikkan menutup rongga hidung supaya udara tidak keluar melalui rongga hidung. [a]. [kita].12). [e]. [bәri]. [ibu]. [itu]. (ii) Depan lidah dinaikkan tinggi (setinggi mungkin) ke arah gusi. [ikut]. [ɔ] dan [ә] dihasilkan oleh alat artikulasi. [bila]. proses yang berikut turut berlaku: (i) Bibir dihamparkan. [sila]. [o]. (v) Bunyi yang dihasilkan ialah bunyi [i] (lihat rajah 4. di tengah perkataan: [biru].

Contoh kehadiran bunyi vokal ini dalam perkataan adalah seperti yang berikut: di awal perkataan: [ekor]. di akhir perkataan: [sate]. [beraŋ].BUNYI-BUNYI BAHASA / 4 [i] Rajah 4. [heret]. (iii) Lelangit lembut dan anak tekak dinaikkan menutup rongga hidung supaya udara tidak dapat keluar melalui rongga hidung. (v) Bunyi yang dihasilkan ialah bunyi [e] (lihat rajah 4. [ela] . [sepet]. 72 . [eloʔ]. (ii) Depan lidah dinaikkan separuh tinggi ke arah gusi.13).12 : Penghasilan Vokal [i] Vokal Depan Separuh Sempit (Separuh Tinggi) [e] Bagi menghasilkan bunyi vokal depan separuh sempit [e]. perkara yang berikut turut berlaku: (i) Bibir dihamparkan separuh sempit. [leper]. (iv) Pita suara dirapatkan supaya udara dari paru-paru keluar dengan menggetarkan pita suara ke rongga mulut. [elaʔ]. [ edah]. di tengah perkataan: [katel].

[gεlεʔ]. di akhir perkataan: [godε]. [tulε].14). [εloʔ].BUNYI-BUNYI BAHASA / 4 [e] Rajah 4. [udε]. [εdoh]. [εǰεʔ].13 : Penghasilan Vokal [e] Vokal Depan Separuh Luas (Separuh Rendah) [ε] Untuk menghasilkan bunyi vokal depan separuh luas. proses yang berikut turut berlaku: (i) Bibir dihampar separuh luas. 73 . (iii) Lelangit lembut dan anak tekak dinaikkan menutup rongga hidung supaya udara tidak dapat keluar melalui rongga hidung. (ii) Depan lidah dinaikkan separuh rendah ke arah gusi. (v) Bunyi yang dihasilkan ialah bunyi vokal [ε] (lihat rajah 4. di tengah perkataan: [bεso]. [pεlεʔ]. Berikut diberikan contoh perkataan yang dihadiri oleh bunyi vokal ini dalam dialek Kelantan: di awal perkataan: [εsoʔ]. [bulε]. (iv) Pita suara dirapatkan supaya udara dari paru-paru keluar dengan menggetarkan pita suara ke rongga mulut. [gεtεʔ].

[rasa]. [asap]. [paku]. [kәlapa]. [tiba]. (iii) Lelangit lembut dan anak tekak dinaikkan menutup rongga hidung supaya udara dari paru-paru tidak dapat keluar melalui rongga hidung.14 : Penghasilan Vokal [ε] Vokal Depan Luas (Rendah) [a] Vokal depan luas [a] boleh dihasilkan melalui proses seperti yang berikut: (i) Bibir dalam keadaan hampar. [amal]. di akhir perkataan: [pita]. [kuda]. [bukan]. [alah]. (ii) Depan lidah diturunkan serendah mungkin. (iv) Pita suara dirapatkan supaya udara dari paru-paru keluar dengan menggetarkan pita suara ke rongga mulut.BUNYI-BUNYI BAHASA / 4 [ε] Rajah 4. [aǰar]. di tengah perkataan: [dadu]. (v) Bunyi yang dihasilkan ialah bunyi vokal depan luas hampar seperti yang terdapat dalam perkataan yang berikut: di awal perkataan: [araŋ]. [lampu]. [bahu]. 74 .

16). Kehadiran bunyi ini dalam perkataan adalah seperti yang berikut: 75 . proses yang berikut harus dilakukan: (i) Bibir dibundarkan. alat artikulasi penting yang berperanan ialah bahagian belakang lidah. (lihat rajah 4.15 : Penghasilan Vokal [a] Vokal Belakang Sewaktu penghasilan vokal belakang. (ii) Belakang lidah dinaikkan tinggi (setinggi mungkin) ke arah lelangit lembut. (iii) Lelangit lembut dan anak tekak dinaikkan menutup rongga hidung supaya udara tidak dapat keluar melalui hidung. Vokal Belakang Sempit (Tinggi) [u] Untuk menghasilkan bunyi vokal belakang sempit. Keadaan bibir adalah bundar. (iv) Pita suara dirapatkan supaya udara yang keluar dari paru-paru menggetarkan pita suara ke rongga mulut.BUNYI-BUNYI BAHASA / 4 [a] Rajah 4. (v) Bunyi yang dihasilkan ialah bunyi vokal belakang bundar [u].

BUNYI-BUNYI BAHASA / 4 di awal perkataan: [uli]. [kelambu]. [usuŋ]. [u] Rajah 4. [bubur]. (v) Bunyi yang dihasilkan ialah bunyi vokal belakang separuh sempit [o] (lihat rajah 4. [batu]. [kabur]. [undur]. [unto ʔ].17). (iii) Lelangit lembut dan anak tekak dinaikkan menutup rongga hidung supaya udara tidak dapat keluar melalui rongga hidung. [labu]. [pasu]. di tengah perkataan: [buka]. [gandum]. [subur]. Kehadiran bunyi vokal ini adalah seperti dalam contoh yang berikut: 76 . (ii) Belakang lidah dinaikkan separuh tinggi ke arah lelangit lembut. di akhir perkataan: [baǰu]. (iv) Pita suara dirapatkan supaya udara dari paru-paru keluar ke rongga mulut menggetarkan pita suara.16 : Penghasilan Vokal [u] Vokal Belakang Separuh Sempit (Separuh Tinggi) [o] Vokal ini boleh dihasilkan melalui proses seperti yang berikut: (i) Bibir dibundarkan. [usap].

[bәlakɔ].17 : Pengasilan Vokal [o] Vokal Belakang Separuh Luas (Separuh Rendah) [ɔ] Untuk menghasilkan bunyi vokal belakang separuh luas. [otaʔ]. [koŋkoŋ].18). [ɔrε]. [obor]. di akhir perkataan: [solo]. Bunyi ini terdapat dalam dialek Kelantan seperti yang berikut: di awal perkataan: [ɔbat]. [bɔrɔh]. [sudɔh]. 77 . [sotoŋ]. di tengah perkataan: [pɔkɔʔ]. [oren]. [bilɔ]. (v) Bunyi yang dihasilkan ialah bunyi vokal [ɔ] (lihat rajah 4. [soto]. proses berikut berlaku: (i) Bibir dibundarkan. (ii) Belakang lidah dinaikkan separuh rendah ke arah lelangit lembut. [pәčɔh]. di tengah perkataan: [boleh]. [ɔtaʔ].BUNYI-BUNYI BAHASA / 4 di awal perkataan: [oleh]. di akhir perkataan: [kitɔ]. [foto] [o] Rajah 4. [guanɔ]. [ɔpeh]. (iv) Pita suara dirapatkan supaya udara dari paru-paru keluar dengan menggetarkan pita suara ke rongga mulut. [toloŋ]. (iii) Lelangit lembut dan anak tekak dinaikkan menutup rongga hidung supaya udara tidak dapat keluar melalui rongga hidung.

di tengah perkataan: [pәnat]. [čәrgas]. (v) Bunyi yang dihasilkan ialah bunyi [ә] (lihat rajah 4. proses yang berikut turut berlaku: (i) Keadaan bibir hampar. Bunyi ini hadir dalam perkataan seperti dalam contoh yang berikut: di awal perkataan: [әmaʔ].19). (iii) Lelangit lembut dan anak tekak dinaikkan menutup rongga hidung supaya udara tidak dapat keluar melalui rongga hidung. Vokal Tengah [ә] Untuk menghasilkan bunyi vokal tengah ini. [bәrat]. [әmbun]. 78 . (ii) Tengah lidah dinaikkan sedikit ke arah lelangit keras. (iv) Pita suara dirapatkan supaya udara yang keluar dari paru-paru ke rongga mulut menggetarkan pita suara. [kәmas]. [әnam].BUNYI-BUNYI BAHASA / 4 [ɔ] Rajah 4. [әmpat]. Keadaan bibir adalah hampar.18 : Penghasilan Vokal [ɔ] Vokal Tengah Alat artikulasi yang berperanan dalam penghasilan vokal tengah ialah bahagian tengah lidah.

[u]. Kecuali vokal [ә] yang agak lemah bunyinya dan kurang lantang. [ε]. iaitu vokal [i. [o] dan [u]. vokal-vokal lain adalah nyaring dan lantang. Sementara itu. berikut pula diberikan rajah serta nama dan lambang-lambang vokal antarabangsa. Semua vokal adalah bersuara. Martin & J. iaitu vokal [i]. Vokal asli dalam bahasa Melayu hanya enam jenis.19 : Penghasilan Vokal [ә] Kesimpulannya. 1999: 226) 79 . HADAPAN Sempit Separuh sempit Separuh luas Luas TENGAH BELAKANG * Apabila lambang hadir secara berpasangan.B.BUNYI-BUNYI BAHASA / 4 [ә] Rajah 4. [ɔ] . [e]. Rahilly. [a]. [a].] [e]. [o] dan [ ә]. maka lambang pada sebelah kanan mewakili vokal bundar Rajah 4.20: Carta Kedudukan Vokal Antarabangsa (Sumber: J. dapat dirumuskan bahawa jumlah vokal kardinal ialah lapan jenis. [α].

BUNYI-BUNYI BAHASA / 4 [i] [e] [ε] [a] [u] [o] [ɔ] [α] [y] [ø] [œ] [Œ] [ɒ] [Λ] [Ɣ] [ɯ] [ɨ] [u] Vokal depan sempit hampar (Closed front unrounded) Vokal depan separuh sempit hampar (Closed-mid front rounded) Vokal depan separuh luas hampar (Open-mid front unrounded) Vokal depan luas (Open front unrounded) Vokal belakang sempit bundar (Closed back rounded) Vokal belakang separuh sempit bundar (Closed-mid back rounded) Vokal belakang separuh luas bundar (Opened-mid back rounded) Vokal belakang luas hampar (Opened back rounded) Vokal depan sempit bundar (Closed front rounded) Vokal depan separuh sempit bundar (Closed-mid front rounded) Vokal depan separuh luas bundar (Opened-mid front rounded) Vokal depan luas bundar (Opened front rounded) Vokal belakang luas bundar (Opened back rounded) Vokal belakang separuh luas hampar (Opened-mid back unrounded) Vokal belakang separuh sempit hampar (Opened-mid back unrounded) Vokal belakang sempit hampar (Closed back unrounded) Vokal tengah sempit hampar (Cosed central unrounded) Vokal tengah sempit bundar (Closed central rounded) (Sumber: Paitoon M. 2006:59-60) 80 . Chaiyanara.

4 Namakan kelompok vokal yang sifatnya kurang nyaring dan kurang lantang.5 Tuliskan tiga contoh perkataan (jika ada) bagi setiap vokal di bawah mengikut kedudukannya dalam perkataan: Vokal Awal perkataan Tengah perkataan Belakang perkataan [i] [e] [a] [u] [o] [ә] 81 .BUNYI-BUNYI BAHASA / 4 4. 4.

Konsonan dalam bahasa Melayu terdiri daripada dua golongan. terdapat 19 konsonan asli dalam bahasa Melayu yang terdiri daripada: (i) 2 konsonan letupan dua bibir bersuara dan tidak bersuara [p. Menurut Yunus Maris. n. Konsonan boleh terdiri daripada konsonan bersuara dan konsonan tidak bersuara. Sekiranya bunyi vokal itu adalah bunyi yang dihasilkan oleh alat artikulasi dengan udara keluar terus-menerus tanpa sekatan atau gangguan oleh alat artikulasi. [d] dan [g]. ŋ] (x) 2 konsonan separuh vokal bersuara. ǰ] (vi) 2 konsonan geseran tidak bersuara. contohnya [b]. g] (iv) 1 konsonan hentian glotis (ʔ) (v) 2 konsonan letusan bersuara dan tidak bersuara [č. pita suara digetarkan oleh arus udara yang keluar dari paru-paru.BUNYI-BUNYI BAHASA / 4 Apakah Bunyi Konsonan? Konsonan ialah bunyi bahasa selain daripada bunyi vokal. Konsonan bersuara ialah konsonan yang semasa penghasilannya. [t] dan [k]. Konsonan tidak bersuara pula adalah konsonan yang dihasilkan tanpa mengalami getaran pita suara oleh arus udara seperti [p]. ɲ. iaitu geseran gusi tidak bersuara [s] dan geseran glotis bersuara [h] (vii) 1 konsonan getaran bersuara [r] (viii) 1 konsonan sisian bersuara [l] (ix) 4 konsonan sengau bersuara [m. konsonan pinjaman Tahukah Anda Konsonan Asli Bahasa Melayu? Konsonan asli dalam bahasa Melayu adalah konsonan yang tersedia ada dalam bahasa Melayu dan telah digunakan oleh penutur bahasa Melayu tanpa perubahan. iaitu 1 separuh vokal dua bibir bersuara [w] dan 1 separuh vokal lelangit keras bersuara [j] 82 . d] (iii) 2 letupan lelangit lembut bersuara dan tidak bersuara [k. iaitu: i. maka bunyi konsonan ialah bunyi yang semasa menghasilkannya terdapat gangguan atau halangan oleh alat artikulasi. b] (ii) 2 konsonan letupan gusi bersuara dan tidak bersuara [t. konsonan asli dan ii.

lelangit keras.21 : Carta Konsonan Asli Bahasa Melayu 83 . Daerah Sebutan Cara Sebutan 1 Dua bibir p b 2 Gusi 3 Gusi Lelangit Keras 4 Lelangit keras 5 Lelangit lembut k g 6 Pita suara ʔ Letupan tak bersuara Letupan bersuara Letusan tak bersuara Letusan bersuara Sengau Geseran tak bersuara Geseran bersuara Getaran Sisian Separuh vokal t d č ǰ m n s ɲ ŋ h r l w y/j Rajah 4. pita suara. gusi.BUNYI-BUNYI BAHASA / 4 Penghasilan konsonan-konsonan tersebut melibatkan daerah artikulasi tertentu seperti dua bibir. glotis. lelangit lembut. rongga hidung dan lain-lain. Berikut diberikan carta konsonan asli bahasa Melayu dan daerah artikulasi dan cara penyebutannya sekali.

21.BUNYI-BUNYI BAHASA / 4 Di samping itu. terdapat juga lambang-lambang linguistik untuk melambangkan bunyi-bunyi bahasa yang terdapat dalam kalangan bahasa dunia. Lambanglambang fonetik antarabangsa itu adalah seperti dalam rajah 4. Berikut diberikan nama bunyi konsonan antarabangsa tersebut: [p] [b] [t] [d] [c] [ɟ] [k] [g] [q] [G] [ʔ] [ph] [bh] [m] [ɱ] Letupan dua bibir tidak beraspirat tidak bersuara (Voiceless unaspirated bilabial stop) Letupan dua bibir tidak beraspirat bersuara (Voiced bilabial stop) Letupan gigi-gusi tidak beraspirat tidak bersuara (Voiceless unaspirated dental-alveolar stop) Letupan gigi-gusi tidak beraspirat bersuara (Voiced unaspirated dental-alveolar stop) Letupan lelangit keras tidak beraspirat tidak bersuara (Voiceless unaspirated palatal stop) Letupan lelangit keras tidak beraspirat bersuara (Voiced unaspirated palatal stop) Letupan lelangit lembut tidak beraspirat tidak bersuara (Voiceless unaspirated velar stop) Letupan lelangit lembut tidak beraspirat bersuara (Voiced unaspirated velar stop) Letupan anak tekak tidak beraspirat tidak bersuara (Voiceless unaspirated uvular stop) Letupan anak tekak tidak beraspirat bersuara (Voiced unaspirated uvular stop) Letupan glotis tidak beraspirat tidak bersuara (Voiceless unaspirated glottal stop) Letupan dua bibir beraspirat tidak bersuara (Voiceless aspirated bilabial stop) Letupan dua bibir beraspirat bersuara (Voiced aspirated bilabial stop) Sengau dua bibir bersuara (Voiced bilabial nasal) Sengau bibir-gigi bersuara (Voiced labio-dental nasal) 84 .

maka lambang pada sebelah kanan mewakili konsonan bersuara. Martin & J.BUNYI-BUNYI BAHASA / 4 Dua bibir Letupan Gigibibir Gigi Gusi Postalveola Retrofleks Lelangit keras Lelangit lembut Uvular Faringal Glotal p b m B ɱ t n r Ր d ʈ ɖ ɳ C ɟ ɲ k g ŋ R N ʔ Sengau Getaran Tap/ Flap Geseran Geseran Sisian Malaran Tak Bergeser Malaran Tak Bergeser Sisian ɽ ∫ ʒ ʐ Ф β f v Θ ð S z ɫ ɮ ç ʝ x Ɣ Χ ʁ ћ ʕ h ɦ ʊ ɺ l ɻ Į j ʎ պ L * Apabila lambang hadir secara berpasangan.22: Carta Lambang Konsonan Antarabangsa (The International Phonetic Alphabet) (Sumber: J. Rahilly.B. * Bahagian berwarna menandakan artikulasi mustahil berlaku. 1999:226) 85 . Rajah 4.

BUNYI-BUNYI BAHASA / 4 [n] [ɳ] [ɲ] [ŋ] [N] [ф] [β] [f] [v] [θ] [ð] [s] [z] [ ] [ʐ] [∫] [Ʒ] [ç] Sengau gigi-gusi bersuara (Voiced dental-alveolar nasal) Sengau gelungan bersuara (Voiced retroflex nasal) Sengau lelangit keras bersuara (Voiced palatal nasal) Sengau lelangit lembut bersuara (Voiced velar nasal) Sengau anak tekak bersuara (Voiced uvular nasal) Geseran dua bibir tidak bersuara (Voiceless bilabial fricative) Geseran dua bibir bersuara (Voiced bilabial fricative) Geseran bibir-gigi tidak bersuara (Voiceless labio-dental fricative) Geseran bibir-gigi bersuara (Voiced labio-dental fricative) Geseran gigi tidak bersuara (Voiceless dental fricative) Geseran gigi bersuara (Voiced dental fricative) Geseran gigi-gusi tidak bersuara (Voiceless dental-alveolar fricative) Geseran gigi-gusi bersuara (Voiced dental-alveolar fricative) Geseran gelungan tidak bersuara (Voiceless retroflex fricative) Geseran gelungan bersuara (Voiced retroflex fricative) Geseran gusi-lelangit keras tidak bersuara (Voiceless palato-alveolar fricative) Geseran gusi-lelangit keras bersuara (Voiced palato-alveolar fricative) Geseran lelangit keras tidak bersuara (Voiceless palatal fricative) 86 .

BUNYI-BUNYI BAHASA / 4 [ʝ] [x] [Ɣ] [χ] [ʁ] [ћ] [ʕ] [h] [ɧ] [w] [ɥ] [ʊ] [ɺ] [ɻ] [j] [պ] [ɬ] [ɮ] Geseran lelangit keras bersuara (Voiced palatal fricative) Geseran lelangit lembut tidak bersuara (Voiceless velar fricative) Geseran lelangit lembut bersuara (Voiced velar fricative) Geseran anak tekak tidak bersuara (Voiceless uvular fricative) Geseran anak tekak bersuara (Voiced uvular fricative) Geseran rongga tekak tidak bersuara (Voiceless pharyngeal fricative) Geseran rongga tekak bersuara (Voiced pharyngeal fricative) Geseran pita suara tidak bersuara (Voiceless glottal fricative) Geseran pita suara bersuara (Voiced glottal fricative) Malaran tidak bergeser bibir-lelangit lembut (Labial-velar approximant) Malaran tidak bergeser bibir-lelangit keras (Labial-palatal approximant) Malaran tidak bergeser bibir-gigi (Labial-dental approximant) Malaran tidak bergeser gigi-gusi (Dental-alveolar approximant) Malaran tidak bergeser gelungan (Retroflex approximant) Malaran tidak bergeser lelangit keras (Palatal approximant) Malaran tidak bergeser lelangit lembut (Velar approximant) Sisian bergeser gigi-gusi (Dental-alveolar lateral fricative) Sisian bergeser lepas gusi (Post-alveolar lateral fricative) 87 .

6 Lengkapkan bahagian berwarna dalam carta di bawah dengan lambang konsonan bahasa Melayu yang betul. 2006:53-58) 4. Chaiyanara.BUNYI-BUNYI BAHASA / 4 [l] [Į] [ʎ] [r] [R] [Ր] [ɽ] [R] Sisian tidak bergeser gigi-gusi (Dental-alveolar lateral) Sisian tidak bergeser gigi-gusi (Retroflex lateral) Sisian tidak bergeser lelangit keras (Palatal lateral) Getaran gigi-gusi (Dental-alveolar trill) Getaran anak tekak (Uvular trill) Tamparan gigi-gusi (Dental-alveolar trill) Tamparan gelungan (Retroflex flap) Tamparan anak tekak (Uvular flap) (Sumber: Paitoon M. Daerah Sebutan / Cara Sebutan Letupan tak bersuara Letupan bersuara Letusan tak bersuara Dua bibir Gusi Gusi Lelangit Keras Lelangi t keras Lelangit lembut Pita suara p k ʔ d g 88 .

kemudian dilepaskan serta-merta.BUNYI-BUNYI BAHASA / 4 Daerah Sebutan / Cara Sebutan Letusan bersuara Sengau Dua bibir Gusi Gusi Lelangit Keras Lelangit keras Lelangit lembut Pita suara ǰ n ŋ Geseran tak bersuara Geseran bersuara Getaran s Sisian l Separuh vokal y/j Tahukah Anda Cara Penghasilan Bunyi Konsonan? 1. 89 . (ii) Lelangit lembut dan anak tekak dinaikkan dan dirapatkan kepada dinding tekak bagi menyekat udara supaya tidak dapat keluar melalui rongga hidung. Letupan Dua Bibir Tidak Bersuara [p] Konsonan letupan dua bibir tidak bersuara [p] dihasilkan melalui proses seperti yang berikut: (i) Dua bibir dirapatkan untuk menghalang sepenuhnya udara dari paruparu yang keluar ke rongga mulut. Udara tersekat sepenuhnya pada bibir. (iv) Udara dari paru-paru keluar ke rongga mulut tanpa menggetarkan pita suara. (iii) Pita suara dibuka (direnggangkan).

[pukul]. [dapat]. Kehadiran konsonan ini dalam perkataan adalah seperti yang berikut: di awal perkataan: [papan]. [putәri]. Bulatkan perkataan yang bermula dengan konsonan letupan dua bibir tidak bersuara. [sәdap]. [atap]. [p] Rajah 4. di akhir perkataan: [dakap].BUNYI-BUNYI BAHASA / 4 (v) Bunyi yang dihasilkan ialah bunyi konsonan letupan dua bibir tidak bersuara [p] (lihat rajah 4. [santap]. di tengah perkataan: [lәpas]. [dapur].23 : Penghasilan Konsonan [p] 5. basah 90 boros pijak hitam bola 5.23).8 besar hampas perah . [sepaʔ]. [pasu].7 Terangkan cara penghasilan bunyi konsonan Letupan Dua Bibir Tidak Bersuara [p].

[buku]. (ii) Lelangit lembut dan anak tekak dinaikkan dan dirapatkan pada dinding tekak untuk menyekat udara supaya tidak dapat keluar melalui rongga hidung.BUNYI-BUNYI BAHASA / 4 2. [karib]. Kehadiran konsonan ini dalam perkataan adalah seperti yang berikut: di awal perkataan: [buruŋ]. [tiba]. [adab]. (v) Bunyi yang dihasilkan ialah bunyi konsonan dua bibir bersuara [b] (lihat rajah 4. [budaʔ]. [tabur].24 : Penghasilan Konsonan [b] 91 . (iv) Udara dari paru-paru keluar dengan menggetarkan pita suara ke rongga mulut dan tersekat sepenuhnya seketika pada bibir mulut. kemudian udara dilepaskan dengan serta-merta.24). [b] Rajah 4. [subuh]. [kitab]. di akhir perkataan: [sәbab]. (iii) Pita suara dirapatkan. Letupan Dua Bibir Bersuara [b] Konsonan ini dihasilkan melalui proses seperti yang berikut: (i) Dua bibir dirapatkan untuk menghalang sepenuhnya udara yang keluar dari paru-paru ke rongga mulut. di tengah perkataan: [tubuh]. [batu].

(ii) Lelangit lembut dan anak tekak dinaikkan dan dirapatkan pada dinding tekak untuk menutup rongga hidung supaya udara tidak dapat keluar melalui rongga hidung. [toloŋ]. (v) Bunyi yang dihasilkan ialah konsonan letupan gusi tidak bersuara [t] (lihat rajah 4. kemudian tersekat pada bahagian gusi.9 Terangkan cara penghasilan bunyi Konsonan Letupan Dua Bibir Bersuara [b]. [sәbut]. 92 . Udara kemudiannya dilepaskan dengan serta-merta.BUNYI-BUNYI BAHASA / 4 4. [lәmbut]. Kehadiran konsonan ini dalam perkataan adalah seperti yang berikut: di awal perkataan: [taŋan]. di tengah perkataan: [pәtaŋ]. (iii) Pita suara dibuka (direnggangkan). 3. [putus]. [tareʔ]. [tahu]. di akhir perkataan: [pәnuntut]. [patut]. [satu]. [bantu].25). (iv) Udara yang keluar dari paru-paru ke rongga mulut keluar tanpa menggetarkan pita suara. Letupan Gusi Tidak Bersuara [t] Konsonan letupan gusi tidak bersuara dihasilkan melalui proses seperti yang berikut: (i) Hujung lidah dirapatkan pada gusi untuk membuat sekatan penuh pada arus udara yang keluar dari paru-paru ke rongga mulut.

proses yang berikut perlu berlaku: (i) Hujung lidah dirapatkan pada gusi untuk membuat sekatan penuh pada arus udara yang keluar dari paru-paru ke rongga mulut. 4. .BUNYI-BUNYI BAHASA / 4 [t] Rajah 4. (ii) Lelangit lembut dan anak tekak dinaikkan dan dirapatkan pada dinding tekak untuk menutup rongga hidung supaya udara tidak dapat keluar melalui rongga hidung.10 Terangkan cara penghasilan bunyi konsonan Letupan Gusi Tidak Bersuara [t]. (iii) Pita suara dirapatkan. Letupan Gusi Bersuara [d] Untuk menghasilkan bunyi konsonan ini. 93 .25: Penghasilan Konsonan [t] 4.

BUNYI-BUNYI BAHASA / 4 (iv) (v) Udara dari paru-paru keluar dengan menggetarkan pita suara ke rongga mulut dan tersekat sepenuhnya pada gusi. [padaŋ]. Bunyi yang dihasilkan ialah bunyi konsonan letupan dua bibir bersuara [d] (lihat rajah 4. [maʔsud]. di akhir perkataan: [abad]. kemudian udara tersebut dilepaskan dengan serta-merta. Konsonan ini hadir dalam perkataan yang berikut: di awal perkataan: [dalam]. [dahulu]. [d] Rajah 4. di tengah perkataan: [pәdaŋ]. [hasad]. [padah]. [dapur].26: Penghasilan Konsonan [d] 94 .26). [sidaŋ]. [tekad]. [duka].

27). kemudian dilepaskan dengan serta-merta.12 Bulatkan perkataan yang bermula dengan konsonan letupan gusi bersuara. 95 . [pәkaʔ]. (iv) Udara dari paru-paru keluar ke rongga mulut tanpa menggetarkan pita suara. [kuda]. [әmaʔ]. (v) Bunyi yang dihasilkan ialah bunyi konsonan letupan lelangit lembut tidak bersuara [k] (lihat rajah 4. [bakat].11 Terangkan cara penghasilan bunyi konsonan Letupan Gusi Bersuara [d]. (iii) Pita suara dibuka (direnggangkan). Letupan Lelangit Lembut Tidak Bersuara [k] Konsonan letupan lelangit lembut tidak bersuara [k] dihasilkan melalui proses seperti yang berikut: (i) Belakang lidah dinaikkan dan dirapatkan pada lelangit lembut untuk membuat sekatan penuh pada arus udara yang keluar dari paru-paru ke rongga mulut. Udara tersekat pada bahagian lelangit lembut. [teŋoʔ]. duri gulai dapur batas desak buruh gitar bilas 5. Bunyi konsonan ini hadir dalam perkataan yang berikut: di awal perkataan: [kawan]. di tengah perkataan: [sukat]. [dәkat]. (ii) Lelangit lembut dan anak tekak dirapatkan pada dinding tekak untuk menyekat udara supaya tidak dapat keluar melalui rongga hidung. [kalau]. 4.BUNYI-BUNYI BAHASA / 4 4. [kita]. [pukat]. di akhir perkataan: [budaʔ].

13 Terangkan cara penghasilan bunyi konsonan Letupan Lelangit Lembut Tidak Bersuara [k]. 5 6.27 : Penghasilan Konsonan [k] 4. (ii) Lelangit lembut dan anak tekak dirapatkan kepada dinding tekak untuk membuat sekatan supaya udara tidak dapat keluar melalui rongga hidung.BUNYI-BUNYI BAHASA / 4 [k] Rajah 4. Letupan Lelangit Lembut Bersuara [g] Bagi menghasilkan konsonan letupan lelangit lembut bersuara [g]. proses berikut perlu dilakukan: (i) Belakang lidah dinaikkan dan dirapatkan pada lelangit lembut untuk membuat sekatan penuh pada arus udara yang keluar dari paruparu. 96 .

28 : Penghasilan Konsonan [g] 4. 4 97 . Bunyi konsonan ini hadir dalam perkataan seperti yang berikut: di awal perkataan: [guru]. di akhir perkataaan: [beg]. Bunyi yang dihasilkan ialah bunyi konsonan letupan lelangit lembut bersuara [g] (lihat rajah 4.BUNYI-BUNYI BAHASA / 4 (iii) (iv) (v) Pita suara dirapatkan. [gambar]. [ganti]. [ǰuga]. [g] Rajah 4. [monolog]. 1. [ragu]. Udara dari paru-paru keluar dengan menggetarkan pita suara ke rongga mulut dan tersekat pada bahagian lelangit lembut.14 Terangkan cara penghasilan bunyi konsonan Letupan Lelangit Lembut Bersuara [g]. [agar].28). [gantuŋ]. [dialog]. di tengah perkataan: [agaʔ]. Udara tersebut kemudiannya dilepaskan dengan serta-merta.

[ʔ] Rajah 4. [soʔal]. [ʔikan]. Contoh perkataan yang mengandungi bunyi konsonan ini ialah: di awal perkataan: [ʔibu]. (ii) Lelangit lembut dan anak tekak dinaikkan dan dirapatkan kepada dinding tekak untuk membuat sekatan supaya udara tidak dapat keluar melalui rongga hidung.BUNYI-BUNYI BAHASA / 4 7. [galaʔ]. [ʔoraŋ]. proses berikut turut berlaku: (i) Pita suara dirapatkan serapat-rapatnya. di tengah perkataan: [saʔat].29). (iii) Udara dari paru-paru keluar dan tersekat dan terhenti pada bahagian glotis dan tidak dilepaskan. [ʔada]. [anaʔ]. [ǰumaʔat]. [kәʔadaʔan]. (iv) Bunyi yang dihasilkan ialah bunyi konsonan hentian glotis [ʔ] yang terdapat dalam bahasa Melayu (lihat rajah 4. di akhir perkataan: [tidaʔ]. [čәkaʔ].29 : Penghasilan Konsonan [ʔ] 98 . Hentian Glotis [ʔ] Untuk menghasilkan bunyi hentian glotis.

elok tamak cucuk kicap bahu semak muka itik 8.16 Bulatkan perkataan yang berakhir dengan hentian glotis. [čontoh].BUNYI-BUNYI BAHASA / 4 4. (ii) Lelangit lembut dan anak tekak dinaikkan dan dirapatkan pada dinding tekak untuk membuat sekatan supaya udara tidak dapat keluar melalui rongga hidung.15 Terangkan cara penghasilan bunyi konsonan Hentian Glotis [ʔ]. pelepasan udara adalah lebih cepat sedikit berbanding dengan pelepasan udara untuk bunyi konsonan letusan (afrikat) dalam bahasa Inggeris seperti dalam perkataan church. (iii) Pita suara dibuka (direnggangkan). proses yang berikut turut berlaku: (i) Depan lidah dirapatkan pada daerah lelangit keras-gusi untuk membuat sekatan pada arus udara dari paru-paru ke rongga mulut. di tengah perkataan: [suči]. Walau bagaimanapun. [bәnči]. (iv) Udara dari paru-paru keluar ke rongga mulut tanpa menggetarkan pita suara. [kunči]. Letusan Lelangit Keras-Gusi Tidak Bersuara [č] Untuk menghasilkan bunyi konsonan ini. Udara tersebut tersekat seketika pada bahagian lelangit keras-gusi. untuk bunyi konsonan [č] dalam bahasa Melayu. [banči]. [čuti]. kemudian udara tersebut dilepaskan dengan perlahan (bukan dengan cepat atau dengan serta-merta). 99 . Bunyi konsonan [č] yang hadir dalam bahasa Melayu adalah seperti yang berikut: di awal perkataan: [čari]. di akhir perkataan: [mač]. [koč]. [čuri]. 4.

(ii) Lelangit lembut dan anak tekak dinaikkan dan dirapatkan pada dinding tekak untuk menyekat udara daripada memasuki rongga hidung. (iii) Pita suara dirapatkan.BUNYI-BUNYI BAHASA / 4 [č] Rajah 4.30 : Penghasilan Konsonan [č] 4. 9. Letusan Lelangit Keras-Gusi Bersuara [ǰ] Bunyi letusan lelangit keras-gusi dihasilkan melalui proses seperti yang berikut: (i) Depan lidah dirapatkan pada daerah lelangit keras-gusi untuk membuat sekatan pada arus udara dari paru-paru ke rongga mulut. 100 .17 Terangkan cara penghasilan bunyi konsonan Letusan Lelangit Keras-Gusi Tidak Bersuara [č].

di akhir perkataan: [imeǰ]. [koleǰ]. di tengah perkataan: [taǰam]. [ǰ] Rajah 4. Bagi bunyi kononan [ǰ] dalam bahasa Melayu.31).18 Terangkan cara penghasilan bunyi konsonan Letusan Lelangit Keras-Gusi Bersuara [ǰ]. pelepasan udara adalah lebih cepat daripada pelepasan udara untuk bunyi konsonan j dalam bahasa Inggeris seperti untuk perkataan judge. Bunyi konsonan ini hadir dalam perkataan seperti yang berikut: di awal perkataan: [ǰaŋan]. [ǰuga].BUNYI-BUNYI BAHASA / 4 (iv) (v) Udara dari paru-paru keluar ke rongga mulut dengan menggetarkan pita suara dan tersekat pada daerah lelangit keras-gusi. [huǰan]. [ǰoloʔ]. Udara dilepaskan perlahan (bukan dilepaskan dengan cepat atau sertamerta). [ǰaŋgut]. Bunyi yang dihasilkan ialah bunyi [ǰ] (lihat rajah 4. [tәrǰun]. 101 .31 : Penghasilan Konsonan [ǰ] 4. [buǰaŋ].

[sәdap]. Bunyi konsonan ini hadir dalam perkataan seperti yang berikut: di awal perkataan: [sayaŋ]. [kasar].19 Bulatkan perkataan yang bermula dengan konsonan letusan lelangit keras bersuara. (v) Bunyi yang dihasilkan ialah bunyi geseran gusi tidak bersuara [s] (lihat rajah 4. Geseran Gusi Tidak Bersuara [s] Untuk menghasilkan bunyi konsonan geseran gusi tidak bersuara [s].32 : Penghasilan Konsonan [s] 102 . (iv) Udara dari paru-paru keluar dengan menggeser melalui sempitan pada daerah gusi.32). [pasar]. [hiris]. Pita suara tidak digetarkan. di tengah perkataan: [basuh].BUNYI-BUNYI BAHASA / 4 4. proses yang berikut turut berlaku: (i) Daun lidah dinaikkan ke arah gusi untuk membuat sempitan. (iii) Pita suara dibuka (direnggangkan). [bilis]. di akhir perkataan: [habis]. [suŋguh]. [bәras]. cukai jambu capal juta celah kipas cuci jala 10. (ii) Lelangit lembut dan anak tekak dirapatkan pada dinding tekak bagi menyekat udara daripada keluar melalui rongga hidung. [sapu]. [s] Rajah 4. [dasar].

(ii) Lelangit lembut dan anak tekak dinaikkan dan dirapatkan pada dinding tekak bagi menutup rongga ke hidung supaya udara tidak dapat keluar melalui hidung. [lәteh]. di tengah perkataan: [lihat].33). [kaseh]. [pehaʔ]. (iv) Bunyi yang dihasilkan ialah bunyi konsonan geseran glotis bersuara [h] (lihat rajah 4. [sehat]. proses yang berikut turut berlaku: (i) Pita suara dibuka (direnggangkan) sedikit untuk membuat sempitan pada glotis. 103 . [hulur]. di akhir perkataan: [bәrseh].20 Terangkan cara penghasilan bunyi konsonan Geseran Gusi Tidak Bersuara [s]. (iii) Udara keluar dengan menggeser melalui sempitan glotis. [hiŋgap]. Pita suara digetarkan. [lәbeh].BUNYI-BUNYI BAHASA / 4 4. 11. [tahap]. Kehadiran bunyi ini adalah seperti yang berikut: di awal perkataan: [habis]. [hantu]. Geseran Glotis Bersuara [h] Untuk menghasilkan bunyi konsonan geseran glotis [h].

21 Terangkan cara penghasilan bunyi konsonan Geseran Glotis Bersuara [h].BUNYI-BUNYI BAHASA / 4 [h] Rajah 4. Getaran Gusi Bersuara [r] Bunyi getaran gusi bersuara [r] dihasilkan dengan cara yang berikut: (i) Hujung lidah dikenakan pada gusi. 12. (ii) Lelangit lembut dan anak tekak dinaikkan dan dirapatkan pada dinding tekak supaya udara tidak dapat keluar melalui rongga hidung. (iii) Pita suara dirapatkan.33 : Penghasilan Konsonan [h] 4. 104 .

Konsonan ini hadir dalam perkataan seperti yang berikut: di awal perkataan: [rasa]. [r] Rajah 4. Bunyi yang dihasilkan ialah bunyi getaran gusi bersuara [r] (lihat rajah 4. di tengah perkataan [bәras]. [runtuh]. [lebar]. [rusuh]. [kasar]. [kәras]. 105 . [karut]. [laras].34). di akhir perkataan: [bәsar]. [edar].34 : Penghasilan Konsonan [r] 4.BUNYI-BUNYI BAHASA / 4 (iv) (v) Udara dari paru-paru keluar ke rongga mulut dan menggetarkan hujung lidah dan pita suara digetarkan. [rabun].22 Terangkan cara penghasilan bunyi konsonan Getaran Gusi Bersuara [r].

[pukul] [l] Rajah 4. (iii) Pita suara dirapatkan.35).BUNYI-BUNYI BAHASA / 4 13. Pita suara digetarkan. di akhir perkataan: [tiŋgal]. di tengah perkataan: [sәlamat]. [lampu]. Kehadiran konsonan ini dalam perkataan adalah seperti yang berikut: di awal perkataan: [lama]. Sisian Gusi Bersuara [l] Konsonan sisian gusi bersuara [l] dihasilkan dengan cara: (i) Hujung lidah dikenakan pada bahagian tengah gusi untuk membuat sekatan pada arus udara yang keluar dari paru-paru ke rongga mulut. [kilat]. [lambat]. (v) Bunyi yang dihasilkan ialah bunyi konsonan sisian gusi bersuara [l] (lihat rajah 4. [bulat]. (iv) Udara dari paru-paru keluar ke rongga mulut tetapi hanya dapat keluar melalui sisian atau tepian. [bәkal]. [peŋgal]. [lupa]. (ii) Lelangit lembut dan anak tekak dinaikkan dan dirapatkan pada dinding tekak untuk menutup rongga ke hidung supaya udara tidak dapat keluar melalui rongga hidung.35 : Penghasilan Konsonan [l] 106 . [kәlat].

[tilam]. di akhir perkataan: [salam]. [malam]. (iv) Udara dari paru-paru memasuki rongga mulut dan keluar melalui rongga hidung. Sengau Dua Bibir Bersuara [m] Konsonan sengau dua bibir bersuara [m] dihasilkan dengan cara: (i) Bibir bawah dirapatkan pada bibir atas untuk membuat sekatan pada arus udara yang keluar dari paru-paru ke rongga mulut. Bibir mulut dibuka semasa menyebut bunyi [m] dan pita suara digetarkan (lihat rajah 4. [lima]. (iii) Pita suara dirapatkan.23 Terangkan cara penghasilan bunyi konsonan Sisian Gusi Bersuara [l]. (ii) Lelangit lembut dan anak tekak diturunkan supaya suara dapat memasuki rongga hidung.BUNYI-BUNYI BAHASA / 4 4. [masin]. [dalam]. [m] Rajah 4. Bunyi konsonan ini hadir dalam perkataan seperti yang berikut: di awal perkataan: [makan]. [silam]. [timur]. 14.36 : Penghasilan Konsonan [m] 107 . [mula]. di tengah perkataan: [timun].36). [namun].

BUNYI-BUNYI BAHASA / 4 15. (v) Bunyi yang dihasilkan ialah bunyi sengau gusi bersuara [n] (lihat rajah 4. [simpan]. [sәmbilan] Rajah 4. [binasa]. (iv) Udara dari paru-paru keluar ke rongga mulut dan terhalang pada bahagian gusi.37 : Penghasilan Konsonan [n] 108 . di akhir perkataan: [papan]. [naŋka]. (ii) Lelangit lembut dan anak tekak diturunkan membuka rongga hidung supaya udara dapat keluar melalui rongga hidung. Pita suara digetarkan. (iii) Pita suara dirapatkan. [lapan]. Sengau Gusi Bersuara [n] Bunyi sengau gusi bersuara [n] dihasilkan dengan cara: (i) Hujung lidah dirapatkan pada gusi untuk membuat sekatan pada arus udara yang keluar dari paru-paru ke rongga mulut. kemudian keluar melalui rongga hidung. di tengah perkataan: [kәnari]. Kehadiran bunyi konsonan ini adalah seperti dalam contoh yang berikut: di awal perkataan: [nasi]. [panas]. [nuri].37). [lontar]. [naluri].

38). [taɲa]. (v) Bunyi yang dihasilkan ialah bunyi konsonan sengau lelangit kerasgusi bersuara [ɲ] (lihat rajah 4. 16. Sengau Lelangit Keras-Gusi Bersuara [ɲ] Untuk menghasilkan bunyi ini. [miɲaʔ].BUNYI-BUNYI BAHASA / 4 4. proses yang berikut turut berlaku: (i) Depan lidah dirapatkan pada daerah lelangit keras-gusi untuk membuat sekatan pada arus udara yang keluar dari paru-paru ke rongga mulut. [ɲata]. kemudian keluar melalui rongga hidung.25 Terangkan cara penghasilan bunyi konsonan Sengau Gusi Bersuara [n].24 Terangkan cara penghasilan bunyi konsonan Sengau Dua Bibir Bersuara [m]. 4. [ɲaɲoʔ]. Kehadiran bunyi konsonan ini adalah seperti dalam contoh yang berikut: di awal perkataan: [ɲaɲi]. [ɲamoʔ]. (iv) Udara dari paru-paru keluar ke rongga mulut dan terhalang pada daerah lelangit keras-gusi. Pita suara digetarkan. (ii) Lelangit lembut dan anak tekak diturunkan membuka ruang rongga ke hidung supaya udara dari paru-paru dapat keluar melalui rongga hidung. (iii) Pita suara dirapatkan. di tengah perkataan: [baɲaʔ]. [suɲi]. 109 .

110 . (iii) Pita suara dirapatkan.BUNYI-BUNYI BAHASA / 4 [ɲ] Rajah 4. (ii) Lelangit lembut dan anak tekak diturunkan membuka rongga hidung supaya udara dapat keluar melalui rongga hidung. Sengau Lelangit Lembut Bersuara [ŋ] Bunyi konsonan sengau lelangit lembut bersuara [ŋ] dihasilkan melalui proses yang berikut: (i) Belakang lidah dinaikkan dan dirapatkan kepada lelangit lembut untuk menyekat udara yang keluar dari paru-paru ke rongga mulut.26 Terangkan cara penghasilan bunyi konsonan Sengau Lelangit KerasGusi Bersuara [ɲ].38 : Penghasilan Konsonan [ɲ] 4. 17.

[ŋiau].39). Pita suara digetarkan. Bunyi yang dihasilkan ialah bunyi sengau lelangit lembut bersuara [ŋ] (lihat rajah 4. kemudian keluar melalui rongga hidung. di akhir perkataan: [taŋguŋ].27 Terangkan cara penghasilan bunyi konsonan Sengau Lelangit Lembut Bersuara [ŋ]. [ŋ] Rajah 4. [tanǰuŋ]. [gunuŋ]. [baraŋ]. Kehadiran konsonan ini dalam perkataan adalah seperti dalam contoh yang berikut: di awal perkataan: [ŋaŋa]. [siŋa].BUNYI-BUNYI BAHASA / 4 (iv) (v) Udara dari paru-paru keluar ke rongga mulut dan terhalang pada daerah lelangit lembut. di tengah perkataan: [buŋa]. [baŋga]. 111 .39 : Penghasilan Konsonan [ŋ] 4. [taŋga].

[kawat].40). di akhir perkataan: [sepaʔ takraw]. Semasa menghasilkan bunyi vokal [u]. [waris]. [wajaŋ]. [waŋ].40: Penghasilan Separuh Vokal [w] 112 . (iii) Pita suara dirapatkan. lidah dengan pantas berubah ke kedudukan (posisi) untuk menghasilkan vokal tengah [ә] (lihat rajah 4. (ii) Belakang lidah diangkat ke arah lelangit lembut tetapi tidak menyentuh lelangit lembut (sama seperti kedudukan lidah untuk membunyikan vokal belakang [u]). [lawan].BUNYI-BUNYI BAHASA / 4 18. [lewat]. (iv) Udara keluar dari paru-paru ke rongga mulut menggetarkan pita suara. Separuh Vokal Dua Bibir Bersuara [w] Bunyi separuh vokal dua bibir bersuara [w] ini dihasilkan dengan cara: (i) Bibir dibundarkan. Kehadiran konsonan ini adalah seperti dalam contoh yang berikut: di awal perkataan: [wau]. di tengah perkataan: [kawan]. [w] Rajah 4.

[jatim]. [sәmbahjaŋ]. kemudian semasa menghasilkan bunyi itu. (ii) Lelangit lembut dan anak tekak dinaikkan dan dirapatkan kepada dinding tekak supaya udara tidak keluar melalui rongga hidung. [jakin]. 4. Separuh Vokal Lelangit Keras Bersuara [j] Bagi menghasilkan bunyi konsonan separuh vokal lelangit keras bersuara [j]. [juran]. 113 . Semasa menghasilkan bunyi vokal [i]. [sajaŋ]. [bajaŋ]. (v) Bunyi yang dihasilkan ialah bunyi konsonan separuh vokal [j] (lihat rajah 4. Kehadiran bunyi konsonan ini dalam perkataan adalah seperti dalam contoh yang berikut: di awal perkataan: [jaŋ]. di tengah perkataan: [dajaŋ]. kedudukan lidah berubah dengan pantas ke kedudukan vokal tengah [ә]. (iii) Pita suara dirapatkan.41).29 Bulatkan perkataan yang bermula dengan separuh vokal dua bibir bersuara: wisel wirid yuran watan lipas yakin larut wira 19.28 Terangkan cara penghasilan bunyi konsonan Separuh Vokal Dua Bibir Bersuara [w]. kedudukan lidah berubah dengan pantas ke kedudukan vokal tengah [ә]. (iv) Udara dari paru-paru keluar ke rongga mulut dan menggetarkan pita suara.BUNYI-BUNYI BAHASA / 4 4. proses yang berikut turut berlaku: (i) Depan lidah dinaikkan ke arah gusi seperti hendak menghasilkan bunyi vokal [i].

30 Terangkan cara penghasilan bunyi konsonan Separuh Vokal Lelangit Keras Bersuara [j]. Konsonan-konsonan tersebut terdiri daripada: 114 . Sanskrit. Konsonan-konsonan ini telah umum dipakai dalam perkataan-perkataan yang dipinjam daripada bahasa asing. dimaksudkan konsonan-konsonan yang bukan berasal daripada bahasa Melayu tetapi dipinjam daripada bahasa lain. Inggeris dan sebagainya. Tahukah Anda Konsonan Pinjaman dalam Bahasa Melayu? Dengan konsonan pinjaman.41 : Penghasilan Separuh Vokal [j] 4. seperti bahasa Arab.BUNYI-BUNYI BAHASA / 4 [j] Rajah 4.

(iii) Pita suara dibuka (direnggangkan). [alif]. [maʔaf]. [kufur].BUNYI-BUNYI BAHASA / 4 (i) (ii) (iii) (iv) (v) (vi) (vii) (viii) Geseran bibir-gigi tidak bersuara [f] Geseran bibir-gigi bersuara [v] Geseran gigi tidak bersuara [] Geseran gigi bersuara [ð] Geseran gusi bersuara [z] Geseran lelangit keras tidak bersuara [š. [sifir]. di akhir perkataan: [arif]. [faham]. di tengah perkataan: [nafkah]. (ii) Lelangit lembut dan anak tekak dinaikkan menutup rongga ke hidung supaya udara tidak dapat keluar melalui rongga hidung. (v) Bunyi yang dihasilkan ialah bunyi geseran bibir-gigi tidak bersuara [f] (lihat rajah 4. (iv) Udara dari paru-paru keluar dengan menggeser melalui sempitan pada daerah bibir-gigi. [sifar]. [fitnah]. [fonetiʔ]. Pita suara tidak digetarkan. 115 . [huruf].42). ž] Geseran lelangit lembut tidak bersuara [x] Geseran lelangit lembut bersuara [Ɣ] Tahukah Anda Cara Penghasilan Konsonan Pinjaman dalam Bahasa Melayu? Geseran Bibir-Gigi Tidak Bersuara [f] Bunyi konsonan geseran bibir-gigi tidak bersuara [f] dihasilkan dengan cara: (i) Bibir bawah dihampirkan pada gigi atas untuk membuat sempitan supaya udara keluar dengan menggeser melalui ruang yang sempit. Konsonan ini hadir dalam perkataan pinjaman seperti contoh yang berikut: di awal perkataan: [fikir].

(iv) Udara dari paru-paru keluar dengan menggeser melalui sempitan pada daerah bibir-gigi. (ii) Lelangit lembut dan anak tekak dinaikkan dan dirapatkan pada dinding tekak menutup rongga ke hidung supaya udara tidak dapat keluar melalui rongga hidung.42 : Penghasilan Konsonan [f] 4. 116 . (iii) Pita suara dirapatkan.BUNYI-BUNYI BAHASA / 4 [f] Rajah 4. Pita suara digetarkan.31 Terangkan cara penghasilan bunyi konsonan pinjaman Geseran BibirGigi Tidak Bersuara [f]. Geseran Bibir-Gigi Bersuara [v] Bunyi konsonan geseran bibir-gigi bersuara [v] dihasilkan dengan cara: (i) Bibir bawah dihampirkan pada gigi atas untuk membuat sempitan supaya udara keluar dengan menggeser melalui sempitan.

43 : Penghasilan Konsonan [v] 4. [v] Rajah 4. [variasi].32 Terangkan cara penghasilan bunyi konsonan pinjaman Geseran BibirGigi Bersuara [v].BUNYI-BUNYI BAHASA / 4 (v) Bunyi yang dihasilkan ialah bunyi geseran bibir-gigi bersuara [v] (lihat rajah 4. 117 . [novel]. Kehadiran bunyi konsonan ini adalah seperti dalam contoh yang berikut: di awal perkataan: [vokal]. Geseran Gigi Tidak Bersuara [] Konsonan geseran gigi tidak bersuara [] dihasilkan melalui cara: (i) Hujung lidah dihampirkan kepada daerah antara gigi atas dengan gigi bawah untuk membuat sempitan pada daerah antara gigi atas dan gigi bawah supaya udara keluar dengan menggeser.43). di tengah perkataan: [univәrsiti].

44 : Penghasilan Konsonan [] 118 .44). di tengah perkataan: [mial]. [alaa]. [] Rajah 4. Pita suara dibuka (direnggangkan).BUNYI-BUNYI BAHASA / 4 (ii) (iii) (iv) (v) Lelangit lembut dan anak tekak dinaikkan dan dirapatkan pada dinding tekak untuk menutup rongga ke hidung supaya udara tidak dapat keluar melalui rongga hidung. Konsonan ini hadir dalam perkataan seperti dalam contoh yang berikut: di awal perkataan: [inin]. [abit]. Pita suara tidak digetarkan. [oman]. di akhir perkataan: [hadi]. Bunyi yang dihasilkan ialah bunyi geseran gigi tidak bersuara [] (lihat rajah 4. Udara dari paru-paru keluar dengan menggeser melalui sempitan antara gigi atas dan gigi bawah.

34 (a) _____________ (b) _____________ (c) _____________ (d) _____________ (e) _____________ (f) _____________ (g) _____________ (h) _____________ 119 (i)_____________ .33 Terangkan cara penghasilan bunyi konsonan pinjaman Geseran Gigi Tidak Bersuara []. Tuliskan lambang bunyi konsonan yang dihasilkan berdasarkan gambar rajah di bawah: 4.BUNYI-BUNYI BAHASA / 4 4.

35 Kenal pasti jenis bunyi konsonan dalam perkataan berikut: Perkataan duri gulai dapur batas desak buruh gitar bilas jala cukai jambu capal juta celah kipas cuci besar hampas perah basah boros pijak hitam bola wisel wirid yuran watan lipas yakin larut wira elok tamak cucuk kicap bahu semak muka Jenis Konsonan 120 .BUNYI-BUNYI BAHASA / 4 4.

4. Menjelaskan ciri-ciri vokal hadapan. [u]. anda perlu: i.vokal belakang.4 Bagi menjawab soalan ini. Mengandungi vokal-vokal yang berikut. 121 . 4. vokal tengah dan vokal belakang dengan menyertakan gambar rajah kedudukan bibir dan lidah semasa menghasilkan bunyi vokal tersebut dan contoh yang sesuai.1 bagi mengesahkan jawapan anda itu betul. 4. 4. [o] dan vokal [ә] ii.BUNYI-BUNYI BAHASA / 4 PANDUAN MENJAWAB SOALAN LATIHAN UNIT 4 4.5 Bagi soalan ini. asalkan perkataan tersebut mengandungi vokal [i].vokal hadapan luas. Definisi vokal ii. anda: i. Anda juga perlu memberikan vokal tengah [ә] iii. anda harus: i. . .vokal hadapan separuh luas. Anda perlu rujuk Rajah 4. Bebas memilih mana-mana perkataan dalam bahasa Melayu. iaitu vokal tinggi [i]. . . atau lain-lain ii. jawapan anda harus mencakupi: i. [a].2 Bagi menjawab soalan ini.vokal hadapan sempit. [e].vokal tengah. Anda perlu memberikan tiga contoh perkataan bagi setiap vokal tersebut yang hadir di hadapan. Ciri-ciri vokal bahasa Melayu iii. Mengenal pasti sama ada huruf yang bercetak tebal dalam perkataan yang diberikan tersebut merupakan: . Sila buat rujukan tambahan daripada sumber lain. dan [u] ii. Sila sertakan contoh-contoh yang mengandungi vokal tersebut. jawapan anda perlu: i.1 Bagi soalan ini.vokal hadapan separuh sempit.3 Bagi soalan ini. Menyenaraikan enam jenis vokal bahasa Melayu ii. di tengah dan di akhir perkataan. .

4. [t]. Merujuk Rajah 4. 4. Pastikan anda menghuraikan proses penghasilan bunyi konsonan letupan gusi tidak bersuara [t] tersebut dengan teratur dan betul iii. anda perlu: i. Antara lambang konsonan yang perlu mengisi kotak bahagian berwarna itu ialah [b].10 Bagi menjawab soalan ini. [č]. Pastikan anda menghuraikan proses penghasilan bunyi konsonan letupan dua bibir bersuara [b] tersebut dengan teratur dan betul iii. anda perlu: i. 4.21 bagi mendapatkan jawapan seterusnya iv. Sebaik-baiknya sertakan sekali gambar rajah dalam penerangan anda. Merujuk Rajah 4. Mengisi kotak bahagian berwarna itu dengan lambang konsonan yang betul ii. anda perlu: i. Anda perlu melihat gambar rajah 4. Sebaik-baiknya sertakan sekali gambar rajah dalam penerangan anda.26 ii.24 ii.BUNYI-BUNYI BAHASA / 4 4. Pastikan anda menghuraikan proses penghasilan bunyi konsonan letupan gusi bersuara [d] tersebut dengan teratur dan betul iii. anda perlu meneliti setiap perkataan yang diberikan dan carikan perkataan yang mengandungi konsonan letupan dua bibir bersuara [b]. Merujuk Rajah 4.25 ii. 122 .7 Bagi menjawab soalan ini. Pastikan anda menghuraikan proses penghasilan bunyi konsonan [p] tersebut dengan teratur dan betul iii. anda perlu: i. Sila pastikan yang anda mengetahui nama-nama konsonan tersebut.11 Bagi menjawab soalan ini. Sebaik-baiknya sertakan sekali gambar rajah dalam penerangan anda. 4. [j]. Merujuk Rajah 4. Sebaik-baiknya sertakan sekali gambar rajah dalam penerangan anda.6 Bagi menjawab soalan ini.23 ii. dll iii. [m].9 Bagi menjawab soalan ini.8 Bagi soalan ini. anda perlu: i. 4.

Sebaik-baiknya sertakan sekali gambar rajah dan contoh dalam penerangan anda. Merujuk Rajah 4.12 Bagi soalan ini. anda perlu meneliti setiap perkataan yang diberikan dan bulatkan perkataan yang mengandungi konsonan letupan gusi bersuara. Merujuk Rajah 4.29 ii.17 Bagi menjawab soalan ini. 4. Pastikan anda menghuraikan proses penghasilan bunyi konsonan letupan lelangit lembut bersuara [g] tersebut dengan teratur dan betul iii.13 Bagi menjawab soalan ini. Pastikan anda menghuraikan proses penghasilan bunyi konsonan hentian glotis [ʔ] tersebut dengan teratur dan betul iii. Merujuk Rajah 4. 4. anda perlu: i. 4. anda perlu: i.16 Bagi soalan ini.15 Bagi menjawab soalan ini.28 ii. 4. Merujuk Rajah 4.30 ii. anda perlu meneliti setiap perkataan yang diberikan dan bulatkan perkataan yang berakhir dengan hentian glotis. Sebaik-baiknya sertakan sekali gambar rajah dan contoh dalam penerangan anda.14 Bagi menjawab soalan ini. 4.BUNYI-BUNYI BAHASA / 4 4. Sebaik-baiknya sertakan sekali gambar rajah dan contoh dalam penerangan anda. anda perlu: i. anda perlu: i. Sebaik-baiknya sertakan sekali gambar rajah dan contoh dalam penerangan anda. Pastikan anda menghuraikan proses penghasilan bunyi konsonan letupan lelangit lembut tidak bersuara [k] tersebut dengan teratur dan betul iii. 123 .27 ii. Pastikan anda menghuraikan proses penghasilan bunyi konsonan letusan lelangit keras-gusi tidak bersuara [č] tersebut dengan teratur dan betul iii.

anda perlu: i. Merujuk Rajah 4. anda perlu: i. Merujuk Rajah 4. Pastikan anda menghuraikan proses penghasilan bunyi konsonan geseran glotis bersuara [h] tersebut dengan teratur dan betul iii.22 Bagi menjawab soalan ini. anda perlu meneliti setiap perkataan yang diberikan dan bulatkan perkataan yang bermula dengan konsonan letusan lelangit keras bersuara. Pastikan anda menghuraikan proses penghasilan bunyi konsonan geseran gusi tidak bersuara [s] tersebut dengan teratur dan betul iii. 124 .18 Bagi menjawab soalan ini. Sebaik-baiknya sertakan sekali gambar rajah dan contoh dalam penerangan anda. Sebaik-baiknya sertakan sekali gambar rajah dan contoh dalam penerangan anda.34 ii. Sebaik-baiknya sertakan sekali gambar rajah dan contoh dalam penerangan anda. Sebaik-baiknya sertakan sekali gambar rajah dan contoh dalam penerangan anda.32 ii.33 ii.19 Bagi soalan ini. Pastikan anda menghuraikan proses penghasilan bunyi konsonan Getaran gusi bersuara [r] tersebut dengan teratur dan betul iii. anda perlu: i.20 Bagi menjawab soalan ini.21 Bagi menjawab soalan ini. Pastikan anda menghuraikan proses penghasilan bunyi konsonan letusan lelangit keras-gusi bersuara [j] tersebut dengan teratur dan betul iii. 4. 4. anda perlu: i. 4. Merujuk Rajah 4.31 ii.BUNYI-BUNYI BAHASA / 4 4. Merujuk Rajah 4. 4.

Pastikan anda menghuraikan proses penghasilan bunyi konsonan sengau lelangit lembut bersuara [ŋ] tersebut dengan teratur dan betul iii. anda perlu: i. Pastikan anda menghuraikan proses penghasilan bunyi konsonan sengau gusi bersuara [n] tersebut dengan teratur dan betul iii. Sebaik-baiknya sertakan sekali gambar rajah dan contoh dalam penerangan anda.35 ii.25 4. Pastikan anda menghuraikan proses penghasilan bunyi konsonan sengau dua bibir bersuara [m] tersebut dengan teratur dan betul iii.23 Bagi menjawab soalan ini. Merujuk Rajah 4.24 4. anda perlu: i. Bagi menjawab soalan ini. 4.38 ii. Merujuk Rajah 4. Bagi menjawab soalan ini.37 ii.BUNYI-BUNYI BAHASA / 4 4. Sebaik-baiknya sertakan sekali gambar rajah dan contoh dalam penerangan anda. Bagi menjawab soalan ini. Sebaik-baiknya sertakan sekali gambar rajah dan contoh dalam penerangan anda. Merujuk Rajah 4. Sebaik-baiknya sertakan sekali gambar rajah dan contoh dalam penerangan anda. Sebaik-baiknya sertakan sekali gambar rajah dan contoh dalam penerangan anda. Merujuk Rajah 4.36 ii.39 ii. Bagi menjawab soalan ini. anda perlu: i. anda perlu: i. Pastikan anda menghuraikan proses penghasilan bunyi konsonan sengau lelangit keras-gusi bersuara [ɲ] tersebut dengan teratur dan betul iii. Merujuk Rajah 4.27 125 .26 4. Pastikan anda menghuraikan proses penghasilan bunyi konsonan sisian gusi bersuara [l] tersebut dengan teratur dan betul iii. anda perlu: i.

anda perlu: i. Pastikan anda menghuraikan proses penghasilan bunyi konsonan pinjaman geseran bibir-gigi bersuara [v] tersebut dengan teratur dan betul iii. Sebaik-baiknya sertakan sekali gambar rajah dan contoh dalam penerangan anda. anda perlu: i. Merujuk Rajah 4. anda perlu: i.40 ii.28 Bagi menjawab soalan ini. Merujuk Rajah 4.42 ii. Sebaik-baiknya sertakan sekali gambar rajah dan contoh dalam penerangan anda.41 ii.32 126 . Bagi menjawab soalan ini.43 ii. anda perlu meneliti setiap perkataan yang diberikan dan bulatkan perkataan yang bermula dengan konsonan vokal dua bibir bersuara Bagi menjawab soalan ini.30 4.29 4. Merujuk Rajah 4. Merujuk Rajah 4. Bagi menjawab soalan ini.BUNYI-BUNYI BAHASA / 4 4. Pastikan anda menghuraikan proses penghasilan bunyi konsonan separuh vokal dua bibir bersuara [w] tersebut dengan teratur dan betul iii. anda perlu: i. Sebaik-baiknya sertakan sekali gambar rajah dan contoh dalam penerangan anda. Sebaik-baiknya sertakan sekali gambar rajah dan contoh dalam penerangan anda. Bagi soalan ini. Pastikan anda menghuraikan proses penghasilan bunyi konsonan separuh vokal lelangit keras bersuara [j] tersebut dengan teratur dan betul iii. 4. Pastikan anda menghuraikan proses penghasilan bunyi konsonan pinjaman geseran bibir-gigi tidak bersuara [f] tersebut dengan teratur dan betul iii.31 4.

[ʔ].(i) ii.34 4. [n] dalam jawapan anda. Pastikan anda memasukkan lambang konsonan [p]. [z]. Pastikan anda menghuraikan proses penghasilan bunyi konsonan pinjaman geseran gigi tidak bersuara [] tersebut dengan teratur dan betul iii. [g]. anda perlu: i. [k]. Merujuk Rajah 4. [t]. Sebaik-baiknya sertakan sekali gambar rajah dan contoh dalam penerangan anda. [z]. Kenal pasti kedudukan alat artikulasi yang menghasilkan bunyi konsonan tertentu iii. Menerangkan setiap rajah (a) . Bagi menjawab soalan ini. [č]. Bagi menjawab soalan ini. Meneliti setiap perkataan yang disenaraikan dalam soalan ii.BUNYI-BUNYI BAHASA / 4 4. Kenal pasti jenis-jenis bunyi konsonan dalam perkataan tersebut.44 ii. anda perlu: i.35 127 . 4. anda perlu: i. [s].33 Bagi menjawab soalan ini.

USA: Blackewell. Bhd. (1998). Kamus Dewan Edisi Keempat (2005). Toronto: World Book Inc. An introduction to descriptive linguistics. Auckland: Arnold. Kuala Lumpur: PTS Professional. C. International encyclopedia of linguistics. Barnhart. (Ed. London: Routledge. Ejaan bahasa Melayu terkini.J. Preliminaries to linguistic phonetics. Oxford: Basil Blackwell Ltd. The world book of encyclopedia volume two.) (1981). (1958). An outline of English phonetics. Masa Enterprise. H. D. & Barnhart.BUNYI-BUNYI BAHASA / 4 Rujukan Abdul Hamid Mahmood (1995). Ashby. Ladefoged. Bright. S. J. & Hannahs.L. (1986). Linguistik fonetik dan fonologi bahasa Melayu. P. Chicago: University of Chicago Press. (1973). (Ed) (1992). Jones. (1995). An introduction to phonetics and phonology (second edition). Kuala Lumpur: City Reprographic Services.A. 128 . & Yallop. A Dictionary of Linguistics and Phonetics. Speech sounds. Gleason. Fonetik dan fonologi siri pengajaran dan pembelajaran bahasa Melayu. Rinehart & Winston. M. Crystal.K. W. Introducing phonetics & phonology. R. Kuala Lumpur: Dewan Bahasa dan Pustaka. London: Heffer. D. Abdul Hamid Mahmood dan Nurfarah Lo Abdullah (2007). Clark. Davenport. Indirawati Zahid & Mardian Shah Omar (2006). Kuala Lumpur: Aslita Sdn. New York: Oxford University Press. New York: Holt. Guru dan bahasa Melayu. P. Abdul Hamid Mahmood (2002). C. (1955). (1995).

J. Kuala Lumpur: Fakulti Bahasa dan Linguistik.BUNYI-BUNYI BAHASA / 4 Ladefoged. Laver. Yogyakarta: Gadjah Mada University Press. J. J.L. Brace and Jovanovich. Marsono (1986). MA: Thomson Wadsworth. B. P. K. Martin. Phonetics. New York: Harcourt. Universiti Malaya. New York: Denver. (1947). New York: Penguin Modern Master University Press. & Rahilly. P.W. Principles of phonetics. Lyons. Fonetik. (1981). A course in phonetics (fifth edition). (2005). Sudaryanto (1983). Asas fonetik. Malmberg. Boston. J. Australia: Blackwell Publishing. H. The Penguin Dictionary (2004). Noam Chomsky. (1999). Verhaar. J. (1993). United Kingdom: Oxford University Press. Ladefoged. Pike. London: Arnold. P.B. A course in phonetics (3rd. Phonetics the science of speech. (2006). New York: Cambridge University Press. Phonetics: A critical analysis of phonetic theory and a technique for the practical description of sounds University of Michigan Press. (2001). (1963). (1983). 129 . Kuala Lumpur: Dewan Bahasa dan Pustaka. Rahmat Sato. Pengenalan fonetik dan fonologi. Linguistik. London: Penguin Books. Vowels and consonants (second edition). Roach.M. Ladefoged. (1998). Ed). Phonetics. P. Yogyakarta: Gadjah Mada University Press. Nor Hashimah Jalaluddin (1998). Yogyakarta: Gadjah Mada University Press. Pengantar linguistik. (1993).

penglelangitkerasan. ii. Sewaktu menyebutkan sesuatu bunyi tertentu. penglelangitkerasan. beberapa alat artikulasi turut 130 . anda seharusnya dapat: i. penyengauan.ARTIKULASI TAMBAHAN / 5 Unit 5 ARTIKULASI TAMBAHAN / KOARTIKULASI HASIL PEMBELAJARAN Setelah selesai mempelajari unit ini. perengkungan dan pengglotisan iii. Apakah Pengertian Artikulasi Tambahan / Koartikulasi? Artikulasi tambahan atau koartikulasi ialah sebutan tambahan yang terjadi akibat daripada pengaruh penyebutan sesuatu bunyi tertentu. penyengauan. menerangkan pengertian artikulasi tambahan/ koartikulsi. terjadi juga sebutan tambahan secara sampingan kerana dalam proses penyebutan sesuatu bunyi tertentu. perengkungan dan pengglotisan. membezakan antara pembibiran. Pengenalan Unit ini membincangkan hal tentang Artikulasi Tambahan atau juga dipanggil Koartikulasi yang mencakupi pembibiran. menulis perkataan dalam bentuk fonetik dengan memasukkan lambang-lambang koartikulasi.

2 Dengan memberikan contohcontoh yang sesuai.ARTIKULASI TAMBAHAN / 5 terlibat. Artikulasi tambahan pembibiran ditanda dengan lambang w seperti dalam contoh yang berikut: [kwuniŋ] [kwučiŋ] [lwubaŋ] [swulit] [twolaʔ] 5. pembibiran. misalnya bibir. dan v. Sebenarnya semasa kita hendak menyebut bunyi konsonan [k] yang diikuti oleh vokal belakang [u] dalam perkataan “kuning” itu. pengglotisan (Glotalisasi) 5. iii. Tahukah Anda Proses Pembibiran? Pembibiran atau dikenal sebagai labialisasi ialah artikulasi tambahan yang berlaku semasa hendak menyebut bunyi vokal belakang. ii. perengkungan. iaitu pengaruh daripada hendak menyebut bunyi vokal belakang [u] dalam perkataan “kuning” itu.1 Apakah yang anda faham tentang koartikulasi? Berikan pengertian menurut banyak sumber. semasa kita menyebut bunyi perkataan [kuniŋ]. penglelangitkerasan. iv. rongga hidung. 131 . penyengauan. Misalnya. lelangit keras. jelaskan maksud pembibiran. rengkung dan seumpamanya sehingga berlakunya artikulasi tambahan seperti: i. berlaku sedikit pembundaran bibir.

Penglelangitkerasan ini terhasil sebelum bunyi letusan lelangit keras [č] dan [ǰ] dan lambang yang digunakan untuk melambangkan penglelangitkerasan ialah lambang [^] di bawah atau [ǰ] di sebelah kanan atas lambang fonetik konsonan berkenaan. ɲ. Semasa menyebutkan bunyi sengau. jelaskan maksud penyengauan. Tahukah Anda Proses Penglelangitkerasan? Penglelangitkerasan atau palatalisasi merupakan artikulasi tambahan yang berlaku akibat proses penghasilan bunyi lelangit keras. [m. ŋ] merebak kepada bunyi vokal kerana rongga hidung tidak sempat ditutup sepenuhnya semasa menyebut bunyi vokal dalam perkataan tersebut. ŋ] seperti dalam perkataan malam.3 Dengan memberikan contoh-contoh yang sesuai. pengaruh bunyi sengau [m. n. n. Lambang penyengauan atau nasalisasi ditanda dengan lambang ~ seperti dalam perkataan yang berikut: [mãkan] [nãŋka] [ɲãɲi] [məŋãntoʔ] 5. nganga. nyamuk. nasi. seperti dalam contoh yang berikut: [punǰča] [manǰja] [belanjǰa] [senǰǰa] [belunǰǰur] 132 . misalnya. ɲ.ARTIKULASI TAMBAHAN / 5 Tahukah Anda Proses Penyengauan? Penyengauan atau nasalisasi merupakan artikulasi tambahan yang berlaku pengaruh daripada proses penyebutan bunyi perkataan yang mengandungi konsonan sengau yang diikuti oleh vokal.

jelaskan maksud penglelangitkerasan. Tahukah Anda Proses Pengglotisan (Glotalisasi)? Pengglotisan atau glotalisasi merupakan ciri suprasegmental yang berlaku sebelum penyebutan bunyi vokal. Bunyi seperti ini banyak terdapat dalam bahasa Arab. Simbol yang digunakan bagi melambangkan bunyi perengkungan ialah seperti yang terdapat pada fonem yang berikut: L.4 Dengan memberikan contoh-contoh yang sesuai. [ʔadeʔ]. Misalnya. [ʔalat] dan seumpamanya.5 Dengan memberikan contoh-contoh yang sesuai. jelaskan maksud perengkungan. Glotalisasi biasanya berlaku pada awal bunyi vokal yang hadir pada perkataan yang disebut secara satu-satu. d dan z 5. 133 . [ʔabaŋ]. alat artikulasi mengambil sedikit masa untuk melafazkan bunyi vokal tersebut dan ini mengakibatkan udara terhenti sebentar pada glotis semasa menyebut bunyi vokal dalam perkataan itu. Sebelum bunyi vokal itu dilafazkan.ARTIKULASI TAMBAHAN / 5 5. Tahukah Anda Proses Perengkungan? Perengkungan ialah artikulasi tambahan yang berlaku akibat daripada pengucapan bunyi rengkungan.

1.ARTIKULASI TAMBAHAN / 5 Glotalisasi juga berlaku antara dua vokal yang berdekatan dalam perkataan. jelaskan maksud glotalisasi. 5. Semasa menyebut vokal pertama. penyengauan. udara terhenti sekejap pada glotis dan memakan sedikit masa untuk menyebut vokal yang berikutnya.8 Nyatakan artikulasi tambahan yang terlibat dalam contoh-contoh perkataan di bawah: (a) [kwuraŋ] (b) [tanǰǰaʔ] (c) [ʔiteʔ] (d) [taʔat] (e) [mãsin] (f) [punjčaʔ] (g) [kwotaʔ] (h) [panǰǰat] (i) [ŋãŋã] (j) [kaʔedah] ____________________ ____________________ ____________________ ____________________ ____________________ ____________________ ____________________ ____________________ ____________________ ____________________ 134 . perengkungan dan pengglotisan 1. penglelangitkerasan.6 Dengan memberikan contoh-contoh yang sesuai.7 Nyatakan perbezaan antara pembibiran. [ǰumaʔat]. Contohnya. [saʔat]. [faʔedah] dan seumpamanya.

9 Salin semula perkataan-perkataan di bawah dalam bentuk fonetik dengan memasukkan lambang-lambang artikulasi tambahan yang sesuai.ARTIKULASI TAMBAHAN / 5 5. a) putih (b) banjir (c) singa (d) taat (e) tulang (f) banyak (g) kumbang (h) sunting (i) jemaah (h) sengaja (i) ombak (j) semalam ____________________ ____________________ ____________________ ____________________ ____________________ ____________________ ____________________ ____________________ ____________________ ____________________ ____________________ ____________________ 135 .

136 . Pastikan anda memberikan contoh-contoh penyengauan yang berlaku pada vokal-vokal lain yang hadir mengikuti konsonan sengau. [nila]. 5.1 Bagi menjawab soalan ini. Menerangkan maksud artikulasi tambahan/ koartikulasi ii. Sila berikan juga contoh-contoh konsonan sengau lain yang diikuti oleh bunyi-bunyi vokal tersebut. Pengaruh daripada konsonan sengau itu terkena juga pada vokal yang mengikutinya. konsonan [n] yang diikuti oleh konsonan [j] berlaku artikulasi tambahan penglelangitkerasan yang hadir bersamasama bunyi tersebut iii.3 Bagi menjawab soalan ini. misalnya apabila menyebut perkataan panjang.4 Untuk menjawab soalan ini. 5. Contohnya. anda harus: i. bunyi koartikulasi pembibiran yang hadir bersama dengan konsonan [k] semasa menyebut bunyi [kwuda] ii. misalnya [mãlam]. Menghuraikan artikulasi tambahan/ koartikulasi yang hadir bersama-sama dengan bunyi konsonan yang lain yang hadir selepas konsonan tersebut. Anda perlu menjelaskan proses menghasilkan bunyi konsonan tertentu yang melibatkan berlakunya artikulasi tambahan. anda perlu: i. 5. Menerangkan bahawa bunyi-bunyi penyengauan berlaku kerana wujudnya konsonan sengau yang diikuti oleh bunyi vokal. Berikan contoh-contoh lain dalam bahasa Melayu tentang artikulasi tambahan penglelangitkerasan. Menjelaskan maksud koartikulasi penglelangitkerasan ii.2 Bagi menjawab soalan ini. ii. Berikan contoh-contoh perkataan yang mengandungi artikulasi tambahan tersebut. Sila teliti semua definisi yang diberikan oleh tokoh-tokoh bahasa yang berlainan dan terangkannya mengikut fahaman anda iii. Sila teliti perkataan yang mengandungi konsonan lain yang diikuti oleh vokal belakang. anda perlu: i. [nusa] iii.ARTIKULASI TAMBAHAN / 5 PANDUAN MENJAWAB SOALAN LATIHAN UNIT 5 5. anda harus: i.

Mengenal pasti jenis-jenis koartikulasi yang berlainan yang berlaku semasa menyebut perkataan dalam soalan (a) . Berikan contoh-contoh koartikulasi pengglotisan dalam bahasa Melayu. Pastikan anda menerangkan setiap artikulasi tambahan yang berlainan yang terdapat dalam perkataan (a) . anda perlu: i. anda perlu: i. 5.9 Untuk soalan ini.(j) ii. iii. seperti pembibiran.8 Bagi soalan ini. Sila rujuk sumber lain seperti buku dan internet bagi mendapatkan maklumat tambahan. Berikan contoh-contoh lain koartikulasi perenkungan dalam bahasa Melayu.5 Untuk menjawab soalan ini. Sila rujuk sumber lain seperti buku dan internet bagi mendapatkan maklumat tambahan. anda perlu: i. pengglotisan. perengkungan dan pengglotisan ii. Huraikan proses pengglotisan berlaku iii. 5. Anda juga perlu mengetahui setiap penghasilan bunyi konsonan dan vokal itu ada bunyi lain yang turut serta bersama-samanya.7 Bagi menjawab soalan ini.ARTIKULASI TAMBAHAN / 5 5. Terangkan cara penghasilan konsonan tertentu yang boleh menyebabkan berlakunya koartikulasi perengkungan iii.6 Untuk menjawab soalan ini. penyengauan. Menerangkan perbezaan cara-cara menghasilkan bunyi koartikulasi pembibiran. penglelangitkerasan.(j) tersebut iii. Meneliti dan mengenali setiap perkataan dan bunyi-bunyi konsonan serta vokal yang terdapat pada perkataan tersebut ii. anda perlu: i. 5. anda perlu: i. dll 137 . Memberikan maksud koartikulasi pengglotisan bahasa Melayu ii. Sila rujuk halaman 131 – 133. 5. Menerangkan maksud koartikulasi perengkungan bahasa Melayu ii.

ARTIKULASI TAMBAHAN / 5 iii. Anda perlu memasukkan lambang-lambang artikulasi tambahan tersebut bagi perkatan-perkataan itu. 138 . berlakunya pengglotisan pada huruf vokal [o] dan bentuk transkripsi fonetik ditulis seperti berikut: [ʔombaʔ]. Misalnya bagi perkataan ombak.

& Hannahs. (Ed) (1992).L. London: Routledge. Abdul Hamid Mahmood dan Nurfarah Lo Abdullah (2007).J. An introduction to descriptive linguistics. International encyclopedia of linguistics. (1986). Rinehart & Winston. Ejaan bahasa Melayu terkini. Preliminaries to linguistic phonetics. New York: Oxford University Press. New York: Holt. An introduction to phonetics and phonology (second edition). (1995). Bhd. Crystal. Barnhart.) (1981). R. J. An outline of English phonetics. Kuala Lumpur: City Reprographic Services. (Ed. USA: Blackewell. Auckland: Arnold. W. The world book of encyclopedia volume two. London: Heffer. H. 139 . Davenport. Oxford: Basil Blackwell Ltd. Introducing phonetics & phonology. D. Abdul Hamid Mahmood (2002). P. Kamus linguistik. Ashby. Speech sounds. (1958). Chicago: University of Chicago Press. Linguistik fonetik dan fonologi bahasa Melayu. M. & Barnhart. Bright. Masa Enterprise. Jones. S. Toronto: World Book Inc. (1973). Kamus Dewan Edisi Keempat (2005). Guru dan bahasa Melayu. Kuala Lumpur: Aslita Sdn. D. (1995). A Dictionary of Linguistics and Phonetics. P.T. (1998).K. C. C. Gramedia Jakarta. Clark.A. Harimurti Kridalaksana (1983). Ladefoged. Jakarta: Penerbit P. Gleason.ARTIKULASI TAMBAHAN / 5 Rujukan Abdul Hamid Mahmood (1995). (1955). Kuala Lumpur: Dewan Bahasa dan Pustaka. & Yallop.

Martin. Australia: Blackwell Publishing. (1983). (2005). (1947). New York: Denver. Ladefoged. Malmberg. United Kingdom: Oxford University Press. Linguistik untuk bukan ahli linguistik. London: Arnold. Fonetik. 140 . Boston.L. Pengantar linguistik. Pengenalan fonetik dan fonologi. Verhaar. Laver. New York: Cambridge University Press. (1998). J. Pike. Marsono (1986). P. (2006). (1974). A course in phonetics (fifth edition). H. (2001).B. Rahmat Sato. The Penguin Dictionary (2004).M. J. Kuala Lumpur: Fakulti Bahasa dan Linguistik. Kuala Lumpur: Dewan Bahasa dan Pustaka. London: Penguin Books. K. B. P. Universiti Malaya. Phonetics. Parker. Roach. J. Principles of phonetics. P. (1981). New York: Penguin Modern Master University Press. MA: Thomson Wadsworth. Yogyakarta: Gadjah Mada University Press. (1993). Yogyakarta: Gadjah Mada University Press. (1963). J. Noam Chomsky.ARTIKULASI TAMBAHAN / 5 Ladefoged. J. F. (1999). Phonetics: A critical analysis of phonetic theory and a technique for the practical description of sounds University of Michigan Press.W. & Rahilly. Phonetics the science of speech. Lyons. Phonetics. Vowels and consonants (second edition).

tetapi ciri yang hadir bersama dengan cara menindihi atau menumpangi bunyi penggalan. Apakah Pengertian Fonem Suprasegmental? Fonem suprasegmental yang juga disebut fonem suprapenggalan ialah ciri atau sifat bunyi yang menindihi atau menumpangi sesuatu fonem. Maksudnya. menerangkan pengertian fonem suprasegmental. membezakan antara tekanan. jeda. tona dan intonasi dalam bidang fonetik dan fonologi bahasa Melayu. kepanjangan. ii. jeda. tekanan. Fonem suprasegmental tersebut terdiri daripada: i.FONEM SUPRASEGMENTAL / 6 Unit 6 FONEM SUPRASEGMENTAL HASIL PEMBELAJARAN Setelah selesai mempelajari unit ini. anda seharusnya dapat: i. ciri suprasegmental hadir bersama-sama fonem penggalan dengan cara menumpangi bunyi segmental. Fonem suprasegmental ini bukannya bunyi segmental atau bunyi penggalan. ii. tona dan intonasi. kepanjangan. kepanjangan. 141 . Pengenalan Unit ini membincangkan hal tentang Fonem Suprasegmental dalam fonetik dan fonologi bahasa Melayu yang meliputi tekanan.

jelaskan bagaimana “tekanan” boleh membezakan makna sesuatu frasa atau ayat. jeda. v. Tekanan dalam perkataan bahasa Melayu lazimnya berlaku pada suku kata yang kedua seperti dalam perkataan ki ta. Tekanan ditanda dengan tanda ( / ). 6.1 Apakah perbezaan antara bunyi segmental dan bunyi suprasegmental? i. 6. iv. sa tu dan seumpamanya. Dalam bahasa asing. tekanan boleh membezakan / makna. Tekanan biasanya berlaku pada suku kata dalam perkataan. 142 . ba pa.FONEM SUPRASEGMENTAL / 6 iii. Apakah Tekanan? Tekanan ialah ciri lemah atau kerasnya suara penyebutan sesuatu suku kata. Begitulah seterusnya dengan perkataan conduct. Bunyi vokal dalam bahasa Melayu disebut dengan lantang dan boleh dipanjangkan. perkataan pro gress bermaksud “memajukan” (kata kerja) / dan pro gress bermaksud “kemajuan” (kata nama). Dalam bahasa Melayu. Begitu juga dengan / perkataan ex port yang tekanannya diletakkan pada awal suku kata membawa / maksud “barang yang dieksportkan” (kata nama) sedangkan ex port yang tekanannya dilakukan pada suku kata kedua membawa maksud “melakukan kerja eksport” (kata kerja). misalnya bahasa Inggeris. tekanan berlaku pada vokal. tona dan intonasi. Contohnya. insult dan seumpamanya boleh membawa maksud yang berbeza dalam bahasa Inggeris apabila dipakai tekanan pada suku kata yang berbeza.2 Dengan memberikan contoh-contoh yang sesuai.

FONEM SUPRASEGMENTAL / 6 ii. Ciri kepanjangan atau panjang pendek ini boleh membezakan makna dalam bahasa-bahasa tertentu seperti bahasa Inggeris dan Arab tetapi tidak membezakan makna dalam bahasa Melayu. dua titik ( : ). Ciri panjang pendek ini ditanda dengan tanda titik yang dipanggil mora. khususnya bahasa Inggeris. ayat atau rangkai kata. dan si:t bermakna “tempat duduk”. Jeda atau persendian ini dilambangkan dengan tanda ( + ). kepanjangannya ialah dua mora. Jika tanda mora itu satu titik ( .3 Ciri kepanjangan ditandai dengan tanda titik yang dipanggil mora. kepanjangannya satu mora. ujaran I scream. kepanjangan bunyinya setengah mora. Contohnya. ). perbezaan makna terjadi apabila kepanjangan ini digunakan. Apakah Kepanjangan? Kepanjangan atau juga disebut panjang pendek bunyi merupakan ciri khusus yang terdapat pada perkataan dalam bahasa-bahasa tertentu. unsur jeda ini boleh membezakan makna. Dalam bahasa Inggeris. ship maknanya “kapal” dan shi:p bermakna “kambing biri-biri”. Misalnya. dan jika empat titik ( :: ). Terangkan lambang mora tersebut dengan contoh yang sesuai. “saya menjerit” dan ice-cream “aiskrim” bunyi ujarannya sama dan sukar dibezakan maknanya sekiranya kita tidak membezakannya dengan jeda seperti yang berikut: 143 . iaitu perkataan. iii. 6. Apakah Jeda? Jeda yang juga disebut persendian ialah ciri atau unsur hentian (senyap) dalam ujaran sebagai tanda memisahkan unsur linguistik. perkataan sit bermakna “duduk”. Dalam bahasa tertentu.

Contoh ayat “Saya membaca buku kakak” boleh dibezakan maknanya dengan memakai jeda seperti yang berikut: / # Saya membaca buku kakak # / (Maksudnya saya membaca buku kepunyaan kakak) / # Saya membaca buku # kakak / (Maksudnya saya memberitahu kakak bahawa saya membaca buku) / # Kami makan sate kambing # / (Maksudnya kami makan sate daging kambing) / # Kami makan sate # kambing / (Maksudnya kami memberitahu kambing bahawa kami makan sate) 144 . misalnya ujaran belikantin (belikan tin) dan belikantin (beli kantin). Jeda juga digunakan untuk membezakan makna ayat. rangkai kata itu perlu ditanda dengan tanda jeda seperti yang berikut: / belikan / beli + + tin / “membelikan tin “membeli kantin = = tin yang dibeli” kantin yang dibeli” kantin / Sebenarnya jeda atau persendian merupakan unsur pembeza dalam bahasa. Bagi membezakan makna ujaran.FONEM SUPRASEGMENTAL / 6 i scream / ai / ais + + skri:m / kri:m / “saya menjerit” “aiskrim” ice cream Dalam bahasa Melayu juga terdapat rangkai kata yang boleh mengelirukan makna sekiranya tidak dipakai tanda jeda.

bahasa Thai. Terdapat dua jenis tanda atau lambang yang berbeza digunakan untuk membezakan tinggi rendahnya bunyi satu-satu perkataan itu. (i) _________________________________________ (ii) _________________________________________ (c) Adik suka makan nasi ayam. (i) _________________________________________ (ii) _________________________________________ (b) Saya mahu membaca ensiklopedia bahasa Melayu cikgu. bahasa Kampuchea dan lain-lain. tona turun-naik dan tona menurun seperti dalam contoh yang berikut: 145 . (a) Ibu menjahit baju ayah. jelaskan makna ayat-ayat yang telah dibina. Yang pertama memakai lambang tona mendatar. bahasa Laos. bahasa Vietnam. tona meninggi. (i) _________________________________________ (ii) _________________________________________ iv.4 Apakah makna dan lambang jeda? 6. bina dua ayat yang berlainan makna dengan meletakkan lambang jeda pada bahagian yang sesuai. Apakah Tona? Tona merupakan naik atau turunnya suara dalam pengucapan perkataan. Banyak bahasa yang mempunyai tona dan tona ini membezakan makna seperti dalam bahasa Mandarin.5 Bagi setiap ayat di bawah. Kemudian.FONEM SUPRASEGMENTAL / 6 6.

sesetengah pengarang menggunakan tona 4 untuk tona tinggi (sangat keras). 3 untuk tona sederhana tinggi (keras). 2005:12) Yang kedua pula memakai tanda nombor 1 hingga 4 untuk menunjukkan perbezaan tona seperti yang berikut: Tona tinggi (sangat keras) Tona sederhana tinggi (keras) Tona rendah (lemah) 1 2 3 Tona sangat rendah (sangat lemah) 4 Walau bagaimanapun. 146 . 2 untuk tona rendah (lemah) dan 1 untuk tona sangat rendah (sangat lemah).FONEM SUPRASEGMENTAL / 6 Tona datar Tona meninggi Tona turun-naik Tona menurun ma ma ma ma – / V “ibu” “guni” “kuda” “marah” \ Tona datar Tona meninggi Tona turun-naik Tona menurun “ibu” “guni” “kuda’ “marah” Rajah 6. Ladefoged.1: Kedudukan Tinggi-Rendah Suara (Sumber:P.

Misalnya. Dalam bahasa Melayu. Ayat-ayat yang dituturkan itu turut menggunakan intonasi atau lagu bahasa yang berbezabeza. Apakah Intonasi? Intonasi ialah turun naik nada suara dalam pengucapan ayat atau frasa. iaitu tekanan. seperti dalam ayat yang berikut: 4 3 Pelajar 2 i tu 2 peng awas 147 . ayat berita mempunyai intonasi yang menurun pada akhir ayat. Ayat tanya pula mempunyai intonasi meninggi pada akhir ayat dan seumpamanya. Apabila kita bertutur.6 Apakah makna dan lambang tona? v. kepanjangan. dan digunakan dalam pertuturan. Berikut diturunkan contoh-contoh intonasi pada ayat-ayat dalam bahasa Melayu. iaitu: a) Intonasi ayat penyata b) Intonasi ayat tanya c) Intonasi ayat perintah d) Intonasi ayat terbalik atau songsang e) Intonasi ayat pasif a) Intonasi Pada Ayat Penyata Biasa Intonasi pada ayat penyata mempunyai pola intonasi 2-4-2-3. terdapat berbagaibagai intonasi atau lagu yang terdapat pada ayat.FONEM SUPRASEGMENTAL / 6 6. kita menggunakan ayat-ayat yang diucapkan secara bersambung-sambung. Intonasi juga disebut sebagai lagu bahasa. jeda dan tona secara kombinasi turut membentuk intonasi ayat. Semua jenis ciri suprasegmental atau suprapenggalan.

Frasa predikat pergi dilafazkan dengan tingkat nada 2-3 seperti yang berikut: 148 . oleh sebab predikat yang disertai partikel kah dipentingkan. ayat Pergi! sebenarnya terbit daripada ayat Awak pergi! Kata ganti nama diri kedua. Ayat tanya dapat juga dibentuk dengan meletakkan partikel -kah pada bahagian predikat ayat. Contohnya: 4 3 4 Pelajar 2 i tu peng awas ? Intonasi ayat tanya seperti contoh di atas digunakan dalam bentuk pertanyaan kepada seorang pendengar untuk dijawab oleh pendengar berkenaan.FONEM SUPRASEGMENTAL / 6 Frasa subjek pelajar itu ditandai dengan tingkat nada 2-4. Dalam hal ini. Sebagai contoh. iaitu awak digugurkan dan meninggalkan predikat pergi. intonasi ayat tanya biasa ditandai dengan tingkat nada 2-4-3-4. Tingkat nada 3 pada suku kata akhir ayat naik semula ke nada 4 sebagai tanda selesainya pengucapan ayat. bahagian predikat lebih dipentingkan berbanding bahagian subjek. Tingkat nada 3 pada suku kata akhir menandakan selesainya pengucapan frasa predikat pengawas. manakala frasa predikat pengawas ditandai dengan tingkat 2-3. b) Intonasi Pada Ayat Tanya Dalam bahasa Melayu. iaitu nada permulaan bagi frasa predikat pengawas. maka predikat dipindahkan ke bahagian hadapan ayat menjadi: Pengawaskah pelajar itu? Intonasi bagi ayat tanya di atas ditandai dengan tingkat nada 2-3-1-4 seperti dalam contoh yang berikut: 3 4 Penga was kah 2 1 pelajar i tu ? c) Intonasi Pada Ayat Perintah Dalam ayat perintah. Pemisahan frasa subjek daripada predikat menjadi jelas disebabkan nada suara turun daripada tingkat 4 pada subjek pelajar itu ke tingkat nada 2.

Contoh: Susunan biasa Ayat songsang Susunan biasa Ayat songsang : : : : Adik saya Pandai Pelajar itu Pengawas + + + + pandai adik saya pengawas pelajar itu Intonasi ayat penyata biasa seperti yang telah dijelaskan mempunyai tingkat nada 2-4-2-3 seperti yang berikut: 4 3 Adik 2 sa ya 2 pan dai Apabila ayat tersebut disongsangkan.FONEM SUPRASEGMENTAL / 6 3 Per g i! 2 Bagi melembutkan perintah dalam ayat perintah di atas. Intonasi ayat di atas ditandai dengan tingkat nada 2-3-1 seperti yang berikut: 3 Per g i lah 2 1 d) Intonasi Pada Ayat Terbalik atau Ayat Songsang Ayat bahasa Melayu dalam bentuk susunan biasa ialah Subjek + Predikat. Walau bagaimanapun. intonasinya bertukar menjadi 2-3-1. dalam percakapan atau pertuturan seharian. seperti yang berikut: 3 Pan dai 2 adik saya 1 149 . iaitu bahagian predikat ayat mendahului bahagian subjek. Ayat yang mempunyai susunan sedemikian disebut ayat terbalik atau ayat songsang. kerap berlaku susunan ayat yang berlawanan dengan pola biasa tersebut. partikel -lah dapat disertakan bagi membentuk ayat: Pergilah.

FONEM SUPRASEGMENTAL / 6 Begitu juga ayat-ayat di bawah: Susunan biasa: 4 3 Pelajar 2 i tu 2 penga was Susunan songsang: 3 Penga was 2 pelajar itu 1 Perhatikan bahawa dalam contoh ayat-ayat di atas. Oleh sebab kedua-dua partikel ini berfungsi hanya sebagai tanda bahawa bahagian predikat ayat dipentingkan. Susunan biasa: 4 3 Pelajar 2 i tu 2 penga was Susunan songsang: 3 4 Penga 2 was kah 1 pelajar i tu 150 . maka nada untuk -kah dan -lah menurun kepada tingkat 1. Tingkat nada berkenaan tidak berubah meskipun kedudukan predikat berubah ke hadapan ayat. -lah juga menandakan bahawa bahagian predikat diberi penekanan. Sebaliknya. bersama-sama keseluruhan subjek ayat berkenaan yang tidak lagi dipentingkan. yang berubah ialah tingkat nada pada bahagian subjek. Selain partikel -kah. Sila teliti contoh ayat yang mengandungi partikel -kah. iaitu menurun kepada tingkat 1. tingkat nada bagi bahagian predikat kekal pada tingkat 2-3.

Perhatikan contoh-contoh yang berikut: Ayat Aktif: 4 3 I bu 2 2 belum menjahit baju i tu Ayat Pasif: 4 3 Baju 2 i tu 2 belum dijahit oleh i bu Dalam ayat-ayat di atas. Lihat contoh-contoh yang berikut: 151 . bahagian pertama yang mempunyai tingkat nada 2-4 merupakan subjek. jika ayat pasif berkenaan merupakan ayat pasif bagi orang pertama dan kedua.FONEM SUPRASEGMENTAL / 6 e) Intonasi Pada Ayat Pasif Ayat pasif mempunyai intonasi yang sama seperti ayat aktif biasa. Ayat tanya aktif biasa dan ayat tanya pasif biasa juga mempunyai tingkat nada 2-4 bagi bahagian subjek dan 2-3 bagi bahagian predikat seperti dalam contohcontoh yang berikut: Ayat Tanya Aktif Biasa: 4 3 Di 2 a 2 membuka bungkusan i tu? Ayat Tanya Pasif Biasa: 4 3 Bungkusan 2 i tu 2 dibuka nya? Walau bagaimanapun. manakala bahagian kedua yang mempunyai tingkat nada 2-3 pula merupakan bahagian predikat ayat. iaitu 2-4-2-3. tingkat nada intonasi berbeza.

Oleh sebab itu. Predikat sesuatu ayat mempunyai tingkat intonasi 2-3. seperti dalam contoh yang berikut: 152 .FONEM SUPRASEGMENTAL / 6 (a) (b) Saya membuka bungkusan itu. Saya buka bungkusan itu. Dalam ayat (c) di atas. walau bagaimana panjang sekalipun sesuatu ayat. ayat (a) merupakan ayat aktif biasa. bahagian predikat ayat ialah saya buka. nada intonasinya tetap mempunyai pola yang sama. Oleh hal yang demikian. Dalam contoh di atas. seperti dalam contoh-contoh yang berikut: Nada Intonasi Ayat (a): 4 3 Sa ya 2 2 membuka bungkusan i tu Nada Intonasi Ayat (c): 4 3 Bungkusan 2 i tu 2 saya bu ka f) Intonasi Pada Ayat yang Panjang Perlu diingat bahawa nada turun naiknya suara disesuaikan dengan unit-unit frasa. Dalam hal ini. fungsi intonasi adalah sebagai pemisah frasa-frasa dalam ayat. iaitu 2-4-2-3. manakala ayat (b) merupakan ayat pasif songsang. intonasi bagi ayat (b) di atas adalah 2-3-1. seperti yang berikut: Nada Intonasi Ayat (b): 3 Saya 2 bu ka bungkusan itu 1 Ayat (a) dan (c) pula mempunyai intonasi ayat penyata biasa. Ayat (b) berasasl daripada ayat: (c) Bungkusan itu saya buka.

FONEM SUPRASEGMENTAL / 6 Para pelajar itu menelaah pelajaran di perpustakaan. pola intonasi bagi ayat biasa ialah 2-4-2-3. Maka intonasi bagi keseluruhan ayat tersebut ialah 2-4-3-1. seperti yang berikut: 4 3 Para 2 pelajar i tu 2 menelaah pelaja ran di perpustakaan 1 Ayat di atas berkemungkinan diucapkan dengan nada 2-3 pada bahagian frasa tambahan yang menjadi keterangan sekiranya frasa tambahan itu dipentingkan dan perlu ditegaskan seperti yang berikut: 4 4 Para 2 pelajar i tu 2 3 menelaah pelaja ran di 2 perpustaka an 153 . frasa predikat dan keterangan. Seperti yang telah dijelaskan. tanpa keterangan adalah seperti yang berikut: 4 3 Para 2 pelajar i tu 2 menelaah pelaja ran Dalam contoh di atas. nada yang diterimanya ialah nada 1. frasa di perpustakaan merupakan keterangan tambahan dan tidak begitu penting. Oleh yang demikian. pola intonasi bagi ayat di atas. iaitu frasa subjek. Oleh hal yang demikian. Ayat di atas boleh dibahagikan kepada tiga frasa intonasi utama.

6. 154 .8 Tandakan tingkat nada intonasi yang sesuai bagi ayat-ayat di bawah: (a) (b) (c) (d) (e) (f) (g) (h) Jalan! Minumlah Kurus Anjing Suami Bunga Budak Hadiah budak itu itu garang pegawai siram Milah itu itu itu saya dihalaunya? belum dibungkus oleh Anis 6.FONEM SUPRASEGMENTAL / 6 6.9 Huraikan fonem-fonem suprasegmental yang terdapat dalam bahasa Melayu.7 Huraikan perbezaan antara intonasi dan tona.

iv. dua titik (:). Tekanan boleh membezakan makna dalam perkataan bahasa lain. 6. misalnya bahasa Inggeris: /  in sult (tekanan pada suku kata kedua) /  in sult (tekanan pada suku kata pertama) Sila dapatkan maklumat daripada sumber lain. tetapi membezakan makna dari segi ayat. tiga titik (·:).FONEM SUPRASEGMENTAL / 6 PANDUAN MENJAWAB SOALAN LATIHAN UNIT 6 6. iaitu bunyi yang hadir secara menumpangi bunyi penggalan ii.). iii. anda harus: i. Memberi perbezaan definisi antara bunyi segmental (bunyi penggalan) dengan bunyi-bunyi suprasegmental. 155 . kepanjangan tidak membezakan makna. Anda perlu juga menerangkan bahawa dalam bahasa Melayu. Menerangkan maksud tekanan dan tanda tekanan ( / ) ii. anda perlu: i. empat titik (::) dengan contoh yang sesuai Sila dapatkan maklumat tambahan daripada sumber lain.3 Untuk soalan ini. Contoh:  [ sit ] = bermaksud “duduk”  [ si:t ] = bermaksud “tempat duduk” ii. Menerangkan maksud mora/ kepanjangan v. Sila buat rujukan daripada sumber-sumber lain untuk mendapatkan maklumat tambahan.2 Bagi menjawab soalan ini. misalnya:  kami makan sate kambing (tekanan diberikan pada sate)  kami makan sate kambing (tekanan diberikan pada kambing) iii. 6. Tekanan dalam perkataan bahasa Melayu tidak membezakan makna.1 Untuk soalan ini. Menghuraikan maksud jeda dan lambang jeda ii. anda perlu: i.4 Untuk menjawab soalan ini. 6. Berikan contoh-contoh penggunaan jeda dalam bahasa Melayu iii. Sertakan lambang-lambang mora satu titik (. tidak seperti bahasa Arab dan bahasa Inggeris. Sila rujuk halaman 143 – 144 untuk mendapat keterangan yang jelas. anda perlu: i.

Dapatkan juga maklumat tambahan daripada sumber lain seperti buku. iv. Memberi dua contoh ayat yang membawa makna yang berbeza. dll. Sila rujuk halaman 145 – 146. tona dan intonasi pada halaman 141 – 153 ii. iv. anda perlu: i. Dengan berpandukan contoh yang diberikan. anda perlu: i.7 Bagi menjawab soalan ini.9 Bagi menjawab soalan tentang fonem suprasegmental ini. Berikan contoh intonasi ayat-ayat bahasa Melayu iii. 156 . Memberi penjelasan terhadap lambang tona iii. internet.FONEM SUPRASEGMENTAL / 6 6.5 Bagi soalan ini. Menjelaskan maksud intonasi dan tona ii.6 Bagi soalan ini. Sila sertakan contoh yang sesuai bagi menyokong huraian anda. ayat penyata. 6. ayat pasif.8 Bagi menjawab soalan ini. ibu membuat kerja menjahit baju ayah [ Ibu menjahit baju + ayah ] maksudnya. Sila rujuk sumber lain seperti buku dan internet bagi mendapatkan maklumat tambahan. kepanjangan. ii. dia memberitahu ayahnya bahawa ibunya menjahit baju. anda perlu: i. iii. 6. anda perlu: i. Meneliti ciri-ciri intonasi yang dihuraikan pada halaman 147 ii. Sila rujuk halaman 145 – 153. Sila dapatkan maklumat tambahan daripada buku dan jurnal lain. Sila rujuk bentuk intonasi ayat perintah. 6. 6. iii. sila jawab soalan (b) dan (c) dengan betul. ayat tanya pada halaman 147 – 153 dan terapkannya dalam ayat (a) . jeda. contohnya: [ Ibu menjahit + baju ayah ] maksudnya. Memberi penjelasan terhadap makna tona ii. Merujuk jenis-jenis fonem suprasegmental seperti tekanan. anda perlu: i. Pastikan anda tidak tersalah letak tanda intonasi pada ayat-ayat yang berlainan tersebut.(h).

Abdul Hamid Mahmood dan Nurfarah Lo Abdullah (2007). Auckland: Arnold. Abdul Hamid Mahmood (2002). London: Routledge. Guru dan bahasa Melayu. Istilah linguistik Bahasa Inggeris – Bahasa Malaysia. D. Barnhart. New York: Holt. & Barnhart. M. Ashby. Kamus linguistik. Gramedia Jakarta. New York: Oxford University Press. S. Kuala Lumpur: Aslita Sdn. Fonetik dan fonologi siri pengajaran dan pembelajaran bahasa Melayu. (1958). R. & Yallop. Davenport. Introducing phonetics & phonology. W. Gleason. (1995). An introduction to descriptive linguistics. Bright. C. Rinehart & Winston. Kuala Lumpur: PTS Professional. Linguistik fonetik dan fonologi bahasa Melayu. International encyclopedia of linguistics. Toronto: World Book Inc. An introduction to phonetics and phonology (second edition).A. (1955). Crystal. Harimurti Kridalaksana (1983). 157 .K. H. & Hannahs. 1991. A Dictionary of Linguistics and Phonetics. London: Heffer. The world book of encyclopedia volume two. J. Kuala Lumpur: Dewan Bahasa dan Pustaka. P.T. USA: Blackewell. Bhd. (1995). (1998). Bahasa Malaysia – Bahasa Inggeris.L. Jones. (Ed. (Ed) (1992). (1986).FONEM SUPRASEGMENTAL / 6 Rujukan Abdul Hamid Mahmood (1995). Kuala Lumpur: City Reprographic Services. Ejaan bahasa Melayu terkini. Indirawati Zahid & Mardian Shah Omar (2006). Oxford: Basil Blackwell Ltd. Jakarta: Penerbit P.) (1981). Masa Enterprise. An outline of English phonetics. Clark. C. D.J. Speech sounds.

H. Marsono (1986). A course in phonetics (fifth edition). Phonetics. (2006). (1947). Kuala Lumpur: Fakulti Bahasa dan Linguistik. Yogyakarta: Gadjah Mada University Press. P. (1999). B. Australia: Blackwell Publishing. Sudaryanto (1983). Kuala Lumpur: Dewan Bahasa dan Pustaka. (Drs.) (1984). The Penguin Dictionary (2004). Pengantar linguistik. J. Bandung: Pustaka Prima Bandung. Phonetics the science of speech. New York: Cambridge University Press. Vowels and consonants (second edition). Ladefoged. J. London: Arnold. Laver. Universiti Malaya. (2001). G. (1983). (1981). K. J.L. Rahmat Sato. Nik Safiah Karim dan rakan-rakan.Yogyakarta: Gadjah Mada University Press. J. 158 . Noam Chomsky. J. & Rahilly. P. Tatabahasa dewan. Phonetics: A critical analysis of phonetic theory and a technique for the practical description of sounds University of Michigan Press. New York: Denver. Lyons. Kuala Lumpur: Dewan Bahasa dan Pustaka. Fonetik. Verhaar. Pike. Ladefoged. MA: Thomson Wadsworth. (1998). Pengantar linguistik dan tatabahasa bahasa Indonesia.W.FONEM SUPRASEGMENTAL / 6 Kamus Dewan Edisi Keempat (2005). Principles of phonetics. United Kingdom: Oxford University Press. Martin. Sitindoan. Yogyakarta: Gadjah Mada University Press.B.M. Linguistik. Roach. Boston. Pengenalan fonetik dan fonologi. London: Penguin Books. Phonetics. (1993). New York: Penguin Modern Master University Press. P. (2005). Malmberg. (1963). (2003).

saling melengkapi dan kesamaan fonetis serta iv. dan fonem konsonan rangkap dalam bahasa Melayu. kesamaan fonetis. bunyi-bunyi bahasa akan dianalisis dan menentukan taraf sesuatu bunyi itu sama ada bunyi itu distingtif (membezakan makna) atau tidak distingtif. Pengenalan Unit ini membincangkan Bidang Fonemik yang meliputi bunyi distingtif atau tidak distingtif. membezakan fonem dengan alofon. beralternasi bebas. ii. menjelaskan bunyi itu distingtif atau tidak distingtif. alofon. Apakah Bidang Fonemik? Bidang fonemik ialah bidang linguistik yang membincangkan hal yang berkaitan dengan sistem atau fungsi bunyi bahasa. diftong dengan fonem vokal rangkap. iii. Jika bunyi itu bertaraf 159 . menjelaskan konsep pasangan minimal. bervariasi bebas. pasangan minimal. konsep fonem. anda seharusnya dapat: i.BIDANG FONEMIK / 7 Unit 7 BIDANG FONEMIK HASIL PEMBELAJARAN Setelah selesai mempelajari unit ini. fonem vokal rangkap. menjelaskan fonem konsonan rangkap. Dalam bidang fonemik. bervariasi bebas. beralternasi bebas. saling melengkapi.

pedang dengan petang. Oleh itu. maka dikatakan bahawa bunyi d dan bunyi t adalah bunyi yang distingtif yang membezakan makna. Misalnya. Di sebaliknya. maka bunyi itu dianggap alofon. Dalam pasangan minimal perkataan pedang dengan petang itu terdapat bunyi yang berbeza (distingtif).2 Apakah yang anda faham tentang bunyi distingtif dan bunyi tidak distingtif? Tahukah Anda Pengertian Fonem? Fonem ialah unit bunyi yang terkecil yang membezakan makna. pasangan minimal. iaitu bunyi d dan bunyi t. 7. Perbezaan makna ini dapat dilihat pada pasangan minimal atau pasangan terkecil perkataan. Oleh sebab perkataan pedang hampir sama. bunyi d dan bunyi t adalah bertaraf fonem yang berbeza dan bunyi fonem ini diletakkan dalam kurungan fonem.1 Jelaskan pengertian bidang fonemik. iaitu membezakan makna. jika bunyi itu tidak distingtif dan tidak membezakan makna. 7. Contoh-contoh pasangan minimal yang lain yang membezakan makna adalah seperti yang berikut: (i) kaya paya / k / dan / p / adalah fonem yang berbeza barat karat / b / dan / k / adalah fonem yang berbeza sayang wayang / s / dan / w / adalah fonem yang berbeza 160 (ii) (iii) . kecuali bunyi d dan bunyi t.BIDANG FONEMIK / 7 distingtif. iaitu / d / dan / t /. maka bunyi itu dianggap bertaraf fonem.

7. misalnya alofon k.BIDANG FONEMIK / 7 (iv) dalam talam / d / dan / t / adalah fonem yang berbeza cari jari / c / dan / j / adalah fonem yang berbeza (v) Selain contoh pasangan minimal di atas. (i) (ii) (iii) (iv) _________________________ _________________________ _________________________ _________________________ Tahukah Anda Pengertian Alofon? Alofon ialah anggota-anggota kepada satu fonem. kw 161 . tulang dengan dulang. sakat dengan zakat dan lain-lain. Contohnya: pakar dengan bakar. bunyi fonem / k / dalam bahasa Melayu mempunyai beberapa kelainan bunyi (alofon) kerana terpengaruh oleh bunyi di sekitarnya. Misalnya. Kelainan bunyi yang tergolong ke dalam satu fonem ini berlaku akibat terpengaruh oleh bunyi tertentu sama ada yang terdahulu atau terkemudian daripadanya. terdapat banyak pasangan minimal yang lain yang membezakan makna.3 Berikan beberapa contoh pasangan minimal yang anda tahu. Alofon juga merupakan kelainan bunyi antara satu sama lain tetapi masih tergolong ke dalam satu fonem.

u dan i adalah bertaraf fonem. misalnya perkataan agama. buru. Ketiga-tiga bunyi k. maka bunyi a. Bunyi ʔ terjadi kerana kehadirannya diakhiri kata dalam suku kata tertutup seperti dalam perkataan kakaʔ. vokal a. ugama dan igama. Bunyi kw terjadi kerana kehadirannya dalam perkataan kuda (iaitu k yang diikuti oleh vokal belakang u). tetapi maknanya sama (tidak berbeza). Walaupun perkataan agama. ʔ itu adalah bunyi yang mempunyai kesamaan fonetis. Dalam hal ini. kw. kw dan ʔ adalah alofon-alofon daripada keluarga bunyi yang sama. Dengan bervariasi bebas dimaksudkan walaupun bunyi-bunyi itu berbeza dalam perkataan tertentu.4 Dengan memberikan contoh-contoh yang sesuai. Dengan saling melengkapi dimaksudkan masing-masing bunyi tersebut menduduki posisi tertentu (tempat masing-masing) dalam bahasa Melayu. iaitu fonem / k /. maka bunyi a. Ketiga-tiga bunyi itu adalah saling melengkapi. Oleh sebab itu.BIDANG FONEMIK / 7 dan ʔ. 162 . u dan i adalah distingtif (membezakan makna). biru. Bunyi alofon k terjadi akibat kehadirannya dalam perkataan kiri (atau k yang diikuti oleh vokal depan i). tetapi vokal a. 7. u dan i adalah bertaraf alternasi bebas. alofon k. Alofon juga boleh terjadi daripada bunyi yang bervariasi bebas. misalnya faham dengan paham. Dalam bahasa Melayu terdapat pula beberapa perkataan yang hampir sama dari segi sebutan. iaitu baru. Maksudnya bunyi-bunyi alofon tersebut hampir-hampir sama dari segi cara pengucapannya dan juga cara penghasilannya. u dan i adalah asalnya fonem yang berbeza kerana terdapat pasangan minimal masing-masing yang membezakan makna. u dan i itu sudah pernah bertaraf fonem. jelaskan maksud alofon. Apabila bunyi a. ugama dan igama itu dari segi makna tidak berbeza. tetapi perbezaan bunyi tidak membawa makna yang berbeza (maknanya sama).

Contoh-contoh pasangan minimal adalah seperti yang berikut: paku tari laku baca sama bawang situ garu bila serong buka dengan dengan dengan dengan dengan dengan dengan dengan dengan dengan dengan baku dari lagu baja sana bayang satu guru bela sorong buku 7.5 Dengan memberikan contoh-contoh yang sesuai.BIDANG FONEMIK / 7 Tahukah Anda Pengertian Pasangan Minimal? Pasangan minimal ialah pasangan terkecil perkataan.6 Kenal pasti sama ada pasangan minimal yang berikut berkontras atau tidak berkontras. iv. v. ii. jelaskan maksud pasangan minimal. i. iii. iaitu pasangan perkataan yang hampir sama dari segi sebutan dan juga cara menghasilkan bunyi perkataan tersebut tetapi masih terdapat perbezaan kecil pada bunyi (fonem) tertentu yang membezakan makna antara perkataan tersebut. fikir perang panah semak bela pikir perang patah semak bela 163 . 7.

viii. /i/ dan /u/ yang hadir pada lingkungan yang sama dalam perkataan agama. Oleh hal yang demikian. x. Contohnya: fikir dengan elok dengan orang dengan pikir ( f dengan p bervariasi bebas ) Elok ( e dengan ε bervariasi bebas ) Orang ( o dengan ɔ bervariasi bebas) 7. Tahukah Anda Pengertian Beralternasi Bebas? Beralternasi bebas merupakan istilah yang dipakai bagi bunyi yang sudah bertaraf fonem. Contohnya fonem /a/. igama dan ugama tetapi maknanya tidak berbeza.BIDANG FONEMIK / 7 vi.7 Berikan contoh-contoh perkataan yang bervariasi bebas dalam bahasa Melayu. fonem /a/. serang agama Selasa faham tadah - terang ugama Thalatha paham tabah Tahukah Anda Pengertian Bervariasi Bebas? Bervariasi bebas merupakan istilah yang digunakan bagi dua bunyi yang berbeza secara fonetis yang hadir pada lingkungan yang sama dalam perkataan dan bunyi itu boleh saling berganti antara satu sama lain tetapi tidak membezakan makna. vii. tetapi boleh dipakai secara bertukar ganti dalam perkataan tertentu pada lingkungan yang sama tetapi tidak membezakan makna. ix. /i/ dan /u/ dikatakan beralternasi bebas. 164 .

Oleh hal yang demikian. 7.9 Huraikan perbezaan antara beralternasi bebas dan bervariasi bebas. Kehadiran bunyi [ k] dan [ʔ] pada tempat tertentu sahaja ini terdapat dalam banyak perkataan lain dalam bahasa Melayu. iaitu lingkungan atau tempat yang dihadiri (diisi) oleh satu anggota bunyi daripada satusatu fonem dan lingkungan atau tempat itu tidak boleh dihadiri (diisi) oleh anggota bunyi yang lain daripada fonem yang sama dalam perkataan.10 Jelaskan pengertian saling melengkapi. beŋkoʔ. 7. Maksudnya bunyi tersebut mempunyai tempat (lingkungan) tertentu yang boleh dihadiri atau dilengkapinya. Misalnya bunyi [k] dalam perkataan [kakaʔ]. misalnya perkataan [kanaʔ-kanaʔ. Oleh sebab tempat atau lingkungan yang boleh diisi oleh [k] dan [ʔ] adalah tempat yang tertentu sahaja. 165 . Bunyi [k] boleh hadir hanya pada awal suku kata (koda) manakala bunyi [ʔ] pula boleh hadir pada lingkungan akhir suku kata (onset) sahaja. pokoʔ. bunyi [k] dan [ʔ] adalah alofon-alofon kepada fonem /k/.BIDANG FONEMIK / 7 7. bəŋkaʔ.8 Berikan contoh-contoh perkataan yang beralternasi bebas dalam bahasa Melayu. songkoʔ] dan seumpamanya. pəkaʔ. Tahukah Anda Pengertian Saling Melengkapi? Istilah saling melengkapi juga dikenali sebagai distribusi komplementar. maka bunyi [k] dan [ʔ] dikatakan saling melengkapi.

Oleh hal yang demikian.11 Bagaimanakah kesamaan fonetis berlaku? Jelaskan dengan contohcontoh yang sesuai. Begitu juga dengan bunyi vokal a dalam perkataan dalam dan ã sengauan (nasalisasi) dalam perkataan mãlam juga merupakan bunyi yang mempunyai kesamaan fonetis (yang satu merupakan vokal biasa sedangkan vokal a yang satu lagi disengaukan). 166 . dan k w). penyengauan (penasalan). 7. Cara yang lain untuk menentukan alofon-alofon kepada satu fonem ialah saling melengkapi (distribusi komplementar) seperti yang dihuraikan di atas.BIDANG FONEMIK / 7 Tahukah Anda Pengertian Kesamaan Fonetis? Kesamaan fonetis merupakan satu cara atau kriteria yang digunakan untuk menentukan sama ada bunyi-bunyi itu merupakan alofon-alofon kepada satu fonem. k dan kw adalah alofon kepada fonem yang sama. Dalam bahasa Inggeris. Contohnya bunyi p yang mendapat pengaruh koartikulasi hembusan seperti dalam perkataan pen (phen) mempunyai kesamaan fonetis dengan p yang tidak dihembus yang berada di akhir kata dalam perkataan top. Oleh itu. pengglotisan dan seumpamanya. penglelangitkerasan. iaitu k. terdapat juga bunyi yang mempunyai kesamaan fonetis. bunyi a biasa dan bunyi a yang disengaukan itu dikatakan bunyi yang mempunyai kesamaan fonetis. Oleh hal yang demikian. Bunyi kesamaan fonetis ini boleh terjadi dengan cara bunyi tertentu yang mendapat pengaruh artikulasi tambahan (koartikulasi) seperti pembibiran. bunyi ph (yang diiringi oleh hembusan) dengan p (yang tidak dihembuskan) adalah alofon-alofon kepada fonem p. Contohnya bunyi k dengan bunyi kw (k yang mendapat pengaruh daripada vokal depan dan kw pembibiran) yang terdapat pada perkataan kawan dan buwku merupakan bunyi yang mempunyai kesamaan fonetis (k. Bunyi kesamaan fonetis ialah bunyi yang mempunyai sifat fonetis yang sama.

bring. Contohnya perkataan stop. Tahukah Anda Pengertian Fonem Konsonan Rangkap? Fonem konsonan rangkap ialah dua konsonan yang hadir berturut-turut dalam satu-satu perkataan. Dalam bahasa Inggeris. Fonem vokal rangkap ini berbeza dengan diftong. steep. bau. kedudukan lidah kemudiannya berubah dan geluncur kepada bunyi vokal yang lain. Diftong dihasilkan dengan cara satu vokal diucapkan sepenuhnya sedangkan yang satu lagi diucapkan separuh sahaja. cloth dan seumpamanya. Maksudnya semasa menghasilkan bunyi vokal penuh. jelaskan maksud fonem vokal rangkap. Vokal rangkap ialah vokal penuh yang diucapkan dengan penuh tiap-tiap satu dalam perkataan. 167 . clock. 7. sampai (sampay) dan amboi (amboy).BIDANG FONEMIK / 7 Tahukah Anda Pengertian Fonem Vokal Rangkap? Fonem vokal rangkap ialah fonem yang hadir berturut-turut dalam satu-satu perkataan.13 Nyatakan perbezaan diftong dan vokal rangkap. jauh dan buah sedangkan diftong ialah dua vokal yang hadir berturut-turut dalam perkataan tetapi cara penghasilan diftong itu berbeza. terdapat banyak perkataan yang memakai fonem konsonan rangkap ini. creep.12 Dengan memberikan contoh-contoh yang sesuai. Contohnya perkataan kerbau (kerbaw). brief. Cara menghasilkan diftong pula melibatkan berlakunya geluncuran. 7. Konsonan rangkap tidak terdapat dalam bahasa Melayu kecuali dalam kata-kata pinjaman daripada bahasa Jawa dan bahasa Inggeris. misalnya dia.

prihatin. 168 .14 Huraikan maksud fonem konsonan rangkap dengan memberikan contoh-contoh yang sesuai.15 Adakah fonem konsonan rangkap terdapat dalam bahasa Melayu? Bincangkan. 7. blok. projek. drama. draf. proses dan seumpamanya. 7.BIDANG FONEMIK / 7 Konsonan rangkap dalam bahasa Melayu terdapat dalam perkataan-perkataan pinjaman yang dipinjam daripada bahasa Jawa dan Inggeris seperti trampil.

iaitu bunyi-bunyi yang tidak membezakan makna vi. Anda perlu memasukkan contoh perkataan yang mengandungi fonem yang beralternasi bebas. 163 – 164. anda perlu: i. vokal rangkap.1 Bagi soalan ini. Definisi fonem seperti yang dijelaskan pada halaman 160. 7. Anda perlu memberikan contoh-contoh bunyi alofon yang tidak distingtif. konsanan rangkap.3 Untuk soalan ini. seperti agama.2 Bagi menjawab soalan ini. Anda perlu memberikan beberapa contoh perkataan yang mengandungi fonem yang berbeza iv. 169 . ii. Berikan contoh yang sesuai bagi menyokong penerangan anda iii. anda perlu: i. Sila berikan contoh-contoh pasangan minimal yang lain yang menunjukkan berlakunya fonem-fonem yang membezakan makna iv. Sila rujuk sumber lain bagi mendapatkan maklumat tambahan. 7. Menerangkan bidang fonemik dan cakupannya seperti fonem. Sila berikan contoh-contoh lain tentang bunyi-bunyi alofon kepada fonemfonem tertentu vii. pasangan minimal dan seumpamanya ii. yakni vokal [a] dengan vokal [u] ialah fonem berbeza kerana membezakan makna. Sila rujuk huraian tentang pengertian fonem dan alofon pada halaman 159 – 162.  petang – pedang. Memahami maksud fonem distingtif. seperti dalam perkataan petang dan pedang yang berlainan maksudnya iii. igama dan agama v.BIDANG FONEMIK / 7 PANDUAN MENJAWAB SOALAN LATIHAN UNIT 7 7. Beberapa contoh pasangan minimal seperti:  baru – biru. iaitu yang membezakan makna ii. alofon. Berikan contoh perkataan yang sesuai yang mengandungi fonem distingtif tersebut. Sila dapatkan maklumat tambahan daripada sumber lain seperti buku dan internet. anda perlu memberikan: i. Begitu juga dengan fonem [t] dan [d] membezakan makna bagi pasangan minimal tersebut iii.

Dengan berpandukan penjelasan tentang fonem dan alofon tersebut. anda perlu: i. Anda perlu memberi jawapan untuk pasangan minimal yang lain dengan berpandukan jawapan di atas. 7. Menjelaskan ciri-ciri fonem dan alofon ii. ugama.7 Untuk soalan ini. Fonem ə. Memahami perbezaan antara bunyi bervariasi bebas dan bunyi distingtif seperti fonem p dengan f dalam perkataan fikir dengan pikir yang tidak membezakan makna ii. 170 . seperti faham . Berikan beberapa contoh alofon kepada satu fonem.BIDANG FONEMIK / 7 7. [kwuda] 7. berikan perkataan yang mengandungi bunyi bervariasi bebas. anda perlu: i.6 Bagi menjawab soalan ini. 7. maksud bunyi alofon kepada fonem tertentu. 7. misalnya alofon [f] kepada fonem [p] dalam perkataan [fiker].x) berkontras atau tidak berkontras. misalnya menyatakan perbezaan makna perkataan pasangan minimal tersebut adalah akibat pengunaan fonem yang berbeza. u dan a adalah beralternasi bebas (sudah bertaraf fonem dalam perkataan lain) walaupun masih boleh membawa makna yang sama. Dengan berpandukan bunyi bervariasi bebas dalam contoh di atas.paham yang tidak membezakan makna. anda perlu mengenal pasti sama ada perkataan pasangan minimal yang diberikan itu ( no. Menerangkan maksud pasangan minimal dengan memberikan contohcontoh yang sesuai. anda perlu: i. Menjelaskan maksud alofon ii.5 Bagi soalan ini. [piker] dan alofon [k w] dalam perkataan [kita].4 Bagi soalan ini.8 Jawapan untuk soalan ini ialah anda perlu memberikan beberapa contoh fonem yang bertaraf distingtif yang kemudiannya digunakan untuk maksud yang sama seperti dalam igama. i . contoh perkataan: serong – sorong ii. agama. anda perlu terlebih dahulu: i. iaitu “agama”.

iaitu k dan ʔ saling melengkapi ii. Menjelaskan perbezaan antara diftong dan vokal rangkap ii. sila berikan beberapa contoh lain dalam bahasa Melayu. Sila rujuk sumber lain seperti buku dan internet bagi mendapatkan maklumat tambahan. Sila berikan beberapa contoh vokal rangkap dan diftong bagi menjelaskan huraian anda. yakni fonem k dan ʔ ialah saling melengkapi iii. anda perlu: i. sila berikan beberapa contoh lain dalam bahasa Melayu. Sila berikan beberapa contoh perkataan yang mengandungi fonem vokal rangkap iii. Dengan berpandukan contoh di atas. Contohnya perkataan kataʔ.12 Jawapan bagi soalan ini. Sila sertakan contoh perkataan yang bunyinya saling melengkapi seperti perkataan kakak. iii. Memberikan definisi tentang fonem vokal rangkap ii. Menghurai maksud saling melengkapi ii.11 Bagi menjawab soalan ini. Sila rujuk buku. anda perlu: i. 7. Dengan berpandukan contoh di atas. 7. anda perlu memberi: i. 171 .10 Bagi menjawab soalan ini.BIDANG FONEMIK / 7 7. yakni bunyi konsonan diikuti oleh bunyi vokal tertentu menyebabkan kesamaan fonetis berlaku. Menjelaskan cara kesamaan fonetis berlaku. jurnal dan internet bagi mendapatkan malumat tambahan. anda perlu: i. Penjelasan tentang perbezaan antara beralternasi bebas dengan bervariasi bebas ii. 7. 7. anda perlu: i.13 Untuk soalan ini. Sila berikan beberapa contoh pasangan perkataan beralternasi bebas dengan bervariasi bebas dalam bahasa Melayu.9 Bagi menjawab soalan ini.

anda perlu: i. misalnya kontraktor. dan bahasa Jawa seperti gembleng.14 Bagi menjawab soalan ini. Anda perlu menyatakan bahawa fonem konsonan rangkap tidak terdapat dalam bahasa Melayu asli kecuali fonem konsonan rangkap yang dipinjam daripada bahasa Inggeris dan bahasa lain. Menghuraikan definisi tentang fonem konsonan rangkap ii.BIDANG FONEMIK / 7 7. 172 . misalnya project. anda perlu: i. Berikan contoh-contoh fonem konsonan rangkap yang terdapat dalam bahasa yang anda tahu seperti bahasa Inggeris. struktur. 7. dan seumpamanya iii.15 Bagi menjawab soalan ini. structure. Membincangkan bahawa dalam bahasa Melayu terdapat fonem konsonan rangkap atau tidak ii. prihatin iii. Berikan beberapa contoh perkataan yang mengandungi fonem konsonan rangkap yang dipinjam daripada bahasa Inggeris. Sila nyatakan bahawa tidak terdapat fonem konsonan rangkap asli dalam bahasa Melayu kecuali perkataan pinjaman daripada bahasa Inggeris dan bahasa Jawa.

The world book of encyclopedia volume two. A course in phonetics (3rd. Ashby.) (1981). Crystal. An introduction to phonetics and phonology (second edition). Preliminaries to linguistic phonetics. Abdul Hamid Mahmood dan Nurfarah Lo Abdullah (2007). Oxford: Basil Blackwell Ltd. Chicago: University of Chicago Press. Ladefoged.A. International encyclopedia of linguistics. 173 . (1955). Brace and Jovanovich. Davenport. C. D. Bright. & Barnhart. Barnhart. P. New York: Holt. Ejaan bahasa Melayu terkini.T. J. H. R. Gleason. C. (1986). M. (1995). Bhd. (1998). Masa Enterprise. Speech sounds. Kamus Dewan Edisi Keempat (2005). Linguistik fonetik dan fonologi bahasa Melayu. Rinehart & Winston. Introducing phonetics & phonology. (1973). P. New York: Harcourt. P. S. & Yallop. (Ed) (1992). W.L. USA: Blackewell. Gramedia Jakarta. An introduction to descriptive linguistics. New York: Oxford University Press. (Ed. London: Routledge.BIDANG FONEMIK / 7 Rujukan Abdul Hamid Mahmood (1995). Kuala Lumpur: Aslita Sdn. Toronto: World Book Inc. Auckland: Arnold. A Dictionary of Linguistics and Phonetics. & Hannahs. Kuala Lumpur: City Reprographic Services. Clark. Jakarta: Penerbit P. Guru dan bahasa Melayu. Kamus linguistik. Harimurti Kridalaksana (1983). (1995). Kuala Lumpur: Dewan Bahasa dan Pustaka. (1993).K.J. Abdul Hamid Mahmood (2002). Ed). Ladefoged.

K.W. Phonetics. Principles of phonetics. Yogyakarta: Gadjah Mada University Press. J. Pike. Pengantar linguistik. Fonetik. Boston. Vowels and consonants (second edition). Phonetics: A critical analysis of phonetic theory and a technique for the practical description of sounds University of Michigan Press. (2006). The Penguin Dictionary (2004). J. 174 . A course in phonetics (fifth edition). Ladefoged. Roach. Yogyakarta: Gadjah Mada University Press. Phonetics. (2001). P. (1963).L. Laver. (1947). P.M. New York: Denver. Verhaar. B. New York: Cambridge University Press. P. London: Penguin Books. (1983). Marsono (1986). Australia: Blackwell Publishing. (1993). Malmberg.BIDANG FONEMIK / 7 Ladefoged. United Kingdom: Oxford University Press. MA: Thomson Wadsworth. (2005).

TRANSKRIPSI / 8 Unit 8 TRANSKRIPSI HASIL PEMBELAJARAN Setelah selesai mempelajari unit ini. mengenali dan membezakan lambang-lambang yang digunakan dalam penulisan transkripsi fonetik dan fonemik. juga diterangkan beberapa lambang yang digunakan dalam penulisan transkripsi fonetik dan fonemik bagi mewakili bunyi yang diucapkan. iii. anda seharusnya dapat: i. ii. Dalam transkripsi fonetik. Di samping itu. Transkripsi juga menurunkan lambang-lambang bunyi sebutan ke dalam bentuk lambang-lambang fonetik yang setepat mungkin mengikut sebutan sebenar penutur satu-satu bahasa. Pengenalan Fokus huraian unit ini adalah tentang bentuk penulisan dalam transkripsi fonetik dan fonemik. satu lambang digunakan untuk mewakili satu bunyi yang 175 . menulis transkripsi fonetik dan fonemik dengan baik. Apakah Transkripsi? Transkripsi ialah penulisan dalam bentuk lambang-lambang fonetik daripada lambang-lambang tulisan huruf-huruf biasa. mengenal pasti bentuk penulisan dalam transkripsi fonetik dan fonemik.

Transkripsi fonemik tidak menulis lambang-lambang transkripsi fonetik dengan detail (terperinci) dan tidak menggunakan ciri-ciri koartikulasi atau ciri-ciri suprasegmental. Dalam transkripsi fonetik. j penglelangitkerasan [ ] dan pengglotisan (glotalisasi) [ʔ]. tidak semua bunyi koartikulasi itu wujud.TRANSKRIPSI / 8 diucapkan. Dalam transkripsi fonetik atau transkripsi sempit ini pengkaji cuba memberi lambang fonetik yang setepat-tepat dan sedetail-detailnya (terperinci) dengan bunyi yang diucapkan atau tulisan yang dipindahkan ke dalam transkripsi fonetik tersebut. penulisan transkripsi fonemik bagi ayat Buku itu di atas meja ditulisnya dengan mudah sebagai: / # buku itu di atas meǰa # / 176 . Apakah Transkripsi Fonetik? Transkripsi fonetik juga dikenali sebagai transkripsi sempit. penyengauan (nasalisasi) [ ]. dimasukkan juga lambang-lambang koartikulasi seperti lambang pembibiran [w]. kecuali dalam kata-kata pinjaman daripada bahasa asing seperti bahasa Inggeris atau bahasa Arab. z]. Walau bagaimanapun. Misalnya. iaitu transkripsi fonetik dan transkripsi fonemik. Apakah Transkripsi Fonemik? Transkripsi fonemik juga disebut transkripsi luas. Transkripsi fonemik mencatatkan bunyi-bunyi bahasa yang diucapkan dengan cara yang lebih luas. d. dalam bahasa Melayu. Terdapat dua jenis transkripsi. Misalnya dalam tulisan atau sebutan untuk ayat Buku itu di atas meja ditulis semula dengan terperinci segala bunyi segmental dan juga segala jenis koartikulasi dan juga ciri-ciri suprasegmental yang ditumpanginya dalam bentuk transkripsi fonetik seperti yang berikut: [ # b u w ku iwtu di atas meǰa # ] Transkripsi fonetik bertujuan mencatatkan setepat mungkin semua sifat yang terdapat pada pengucapan seseorang penutur natif. perengkungan [L. iaitu dengan menggunakan fonem-fonem yang terdapat dalam satu-satu bahasa itu secara umum dan mudah. Tujuan penulisan transkripsi fonemik ialah untuk memberikan lambang-lambang bunyi dengan mudah dalam bentuk lambang bunyi segmental sahaja tanpa mencatat dengan detail semua sifat bunyi yang ada pada satu-satu bahasa natif itu.

Melalui bahasa juga kita berhujah untuk meyakinkan pendengar terhadap sesuatu perkara dan ini boleh mempengaruhi mereka untuk membuat keputusan sama ada bersetuju atau tidak dengan apa yang diucapkan. Berikut diberikan beberapa petikan dalam tulisan Rumi bahasa Melayu beserta contoh-contoh transkripsi fonetik (transkripsi sempit) dan transkripsi fonemik (transkripsi luas): Petikan 1 Bahasa ialah alat yang digunakan untuk menyampaikan fikiran dan perasaan. Segala pandangan.TRANSKRIPSI / 8 Transkripsi fonemik sangat mirip kepada sistem ejaan bagi satu-satu bahasa natif. Contoh Transkripsi Fonetik [ # bahasa ijalah alat jaŋ diwgunãkan unwtoʔ məɲãmpaikan fikeran dan pərasaʔan # səgala pandaŋãn // pəndapat // rasa sənãŋ hati dan mãrah dapat diwluwahkan məlawluwi pəŋwgunãʔan bahasa # ] [ # məlawluwi bahasa wǰuga kita bərwhuǰah unwtoʔ məjakenkan pəndəŋãr tərhadap səsuawtu pərkara dan ini boleh məmpəŋãwrohi məreka unwtoʔ məmwbuwat kəwpuwtusan samã ʔada bərsewtuwǰu atau tidaʔ dəŋãn apa jaŋ diwucapkan # ] Contoh Transkripsi Fonemik / # bahasa ijlah alat jaŋ digunakan untoʔ məɲampaikan fikeran dan perasaan # səgala pandaŋan // pəndapat // rasa sənaŋ hati dan marah dapat diluahkan məlalui pəŋgunaʔan bahasa# / / # məlalui bahasa ǰuga kita bərhuǰah untoʔ məjakenkan pəndəŋar tərhadap səsuatu pərkara dan ini boleh məmpəŋarohi məreka untoʔ məmbuat kəputusan sama ada bərsetuǰu atau tidaʔ dəŋan apa jaŋ diucapkan # / 177 . pendapat. rasa senang hati dan marah dapat diluahkan melalui penggunaan bahasa.

Orang yang menyampaikan saman dikehendaki membuat catatan yang mengandungi butiran-butiran seperti tarikh dan hari saman disampaikan. Pendaftar harus memberi notis kepada plaintif atau peguamnya mengenai hal itu dan mengenai cara saman disampaikan. tidak kurang daripada 14 hari sebelum hari pengembalian saman (melainkan mahkamah memerintahkan selainnya).TRANSKRIPSI / 8 Petikan 2 Saman hendaklah disampaikan sendiri oleh Mahkamah Rendah kepada defendan. di mana dan bagaimana penyampaian saman dibuat serta kepada siapa saman disampaikan. halaman 275) Contoh Transkripsi Fonetik [ # samãn həndaʔlah disampaikan səndiri oleh mãhkamãh rəndah kəpada difendan // tidaʔ wkuraŋ daripada əmpat bəlas hari səbəwlom pəŋəmbalijan samãn məlaenkan mãhkamãh məmərintahkan səlaenɲã # ʔoraŋ jaŋ məŋãmpaikan samãn dikəhəndaki məmwbuwat čatatan jaŋ məŋãnwduŋi buteran səpərti tarex dan hari samãn disampaikan // di mãnã dan bagaimãnã pəɲãmpaijan samãn diwbuwat sərta kəpada sijapa samãn diwsampaikan # sətəlah samãn disampaikan dan čatatan pəɲãmpaian diwbuwat // pəndaftar haros məmbəri nõtis kəpada plentif atau pəwguamɲã məŋənãʔi hal itu dan məŋənãʔi čara samãn disampaikan # ] Contoh Transkripsi Fonemik / # saman həndaʔlah disampaikan səndiri oleh mahkamah rəndah kəpada difendan // tidaʔ kuraŋ daripada əmpat bəlas hari səbəlom pəŋəmbalian saman məlaenkan mahkamah məmərintahkan səlainɲa # oraŋ jaŋ məŋampaikan saman dikəhəndaki məmbuat čatatan jaŋ məŋanduŋi buteran buteran səpərti tarex dan hari saman disampaikan // di mana dan bagaimana pəŋampaian saman dibuat sərta kəpada siapa saman disampaikan # sətəlah saman disampaikan dan čatatan pəɲampaian dibuat // pəndaftar haros məmbəri notis kəpada plentif atau pəguamɲa məŋənai hal itu dan məŋənai čara saman disampaikan # / 178 . 1985. Setelah saman disampaikan dan catatan penyampaian dibuat. (Dipetik daripada Ahmad Ibrahim dan Ahilemah Joned. DBP. Sistem Undang-undang Di Malaysia. Kuala Lumpur.

TRANSKRIPSI / 8 Petikan 3 Setiap pekongsi adalah wakil bagi firma dan pekongsi-pekongsi yang lain bagi maksud perniagaan perkongsian itu. mengikut firma dan pekongsi-pekongsinya. kecuali jika pekongsi-pekongsinya yang bertindak itu pada hakikatnya tidak mempunyai kuasa bertindak untuk firma dalam perkara tertentu itu. dan orang dengan siapa dia berurusan itu tahu atau percaya bahawa dia seorang pekongsi. 1987. dan tindakan setiap pekongsi yang melakukan apa-apa tindakan untuk menjalankan secara yang lazim jenis perniagaan yang dijalankan oleh firma itu yang dia menjadi ahli. Noor Alam S. Undang-undang Perniagaan.M. Kuala Lumpur: Dewan Bahasa dan Pustaka. Hussain. halaman 27) Contoh Transkripsi Fonetik [ # sətijap pəwkoŋsi adalah wakel bagi firmã dan pəwkoŋsi pəwkoŋsi jaŋ laen bagi mãkwsud pərnijagaʔan pərkoŋsijan itu // dan tindakan setijap pəwkoŋsi jaŋ məlawkukan apa apa tindakan unwtoʔ mənǰalankan səčara lazem ǰənis pərnijagaʔan jaŋ diǰalankan oleh firmã itu jaŋ dija mənǰadi ahli # məŋiwkut firmã dan pəwkoŋsi pəwkoŋsiɲã kəwčuwali ǰika pəkoŋsi pəkoŋsiɲã jaŋ bərtindaʔ itu pada hakikatɲã tidaʔ məmpuɲãi kwuasa bərtindaʔ unwtoʔ firmã dalam pərkara tərtəntu itu // dan oraŋ dəŋãn sijapa dija bərʔurusan itu tawhu atau pərčaja bahawa dija səoraŋ pəwkoŋsi # ] Contoh Transkripsi Fonemik / # sətiap pəkoŋsi adalah wakel bagi firma dan pəkoŋsi pəkoŋsi jaŋ laen bagi maksud pərniagaan pərkoŋsian itu // dan tindakan setiap pəkoŋsi jaŋ məlakukan apa apa tindakan untoʔ mənǰalankan səčara lazem ǰənis pərniagaan jaŋ diǰalankan oleh firma itu jaŋ dia mənǰadi ahli # məŋikut firma dan pəkoŋsi pəkoŋsiɲa kəčuali ǰika pəkoŋsi pəkoŋsiɲa jaŋ bərtindaʔ itu pada hakikatɲa tidaʔ məmpuɲai kuasa bərtindaʔ untoʔ firma dalam pərkara tərtəntu itu // dan oraŋ dəŋan siapa dia bərurusan itu tahu atau pərčaja bahawa dia səoraŋ pəkoŋsi # / 179 . (Dipetik daripada Shaik Mohd.

(Dipetik daripada: Saadiah Yahya & Rosilah Haji Hassan.2 Huraikan perbezaan transkripsi fonetik dan transkripsi fonemik. 8. 2003:49) ________________________________________________________ ________________________________________________________ ________________________________________________________ ________________________________________________________ ________________________________________________________ ________________________________________________________ ________________________________________________________ ________________________________________________________ (b) Petikan 2 Bakteria laktobasilus adalah bakteria yang bersifat gram positif. Gelas yang sangat tulin paling baik digunakan sebagai teras tetapi mahal kosnya. Plastik adalah lebih murah tetapi pelemahan isyaratnya tinggi dan hanya sesuai digunakan untuk jarak yang dekat.TRANSKRIPSI / 8 8.3 Salin semula petikan-petikan di bawah dalam bentuk transkripsi fonemik. 8.1 Jelaskan pengertian transkripsi. (a) Petikan 1 Kabel gentian optik mengandungi satu atau lebih media liut yang diperbuat daripada gelas atau plastik. tidak membentuk spora dan berkembang biak dengan baik dalam keadaan 180 . Satu kabel gentian optik mempunyai bentuk silinder yang terdiri daripada tiga bahagian memusat: teras cladding dan jaket.

Bakteria ini kebanyakan ditemui di dalam mulut bayi dan mewakili satu peratus daripada flora mulut. Tempat yang paling disukainya adalah pada lesi dentin yang dalam. semenjak Millre mengemukakan teori kemoparasitnya. 1985:34) 181 . dasar fizikal ialah dasar yang dijalankan dalam soal perundangan dan peraturan yang berhubung dengan pencukaian. (Dipetik daripada Rahimah Abdul Kadir. (Dipetik daripada Siti Rohani.TRANSKRIPSI / 8 mikroaerofilik. hutang kerajaan dan perbelanjaan awam untuk menghasilkan tingkat guna tenaga penuh dan mengawal inflasi dengan sesebuah ekonomi bergantung kepada tingkat permintaan agregat berbanding dengan kemampuan ekonomi untuk memenuhinya. Populasinya tergantung kepada dan dipengaruhi oleh kebiasaan memakan. Bakteria laktobasilus telah dilaporkan sebagai bakteria yang cukup penting dan terbanyak. Dengan perkataan lain. 1989:37) ________________________________________________________ ________________________________________________________ ________________________________________________________ ________________________________________________________ ________________________________________________________ ________________________________________________________ ________________________________________________________ ________________________________________________________ ________________________________________________________ ________________________________________________________ ________________________________________________________ ________________________________________________________ (c) Petikan 3 Dasar fizikal atau dasar belanjawan ialah cara pengurusan pendapatan dan perbelanjaan kerajaan dengan tujuan untuk mempengaruhi tingkat pendapatan negara.

Jepun dan Singapura. Perubahan ini dapat dirasakan di Malaysia dengan adanya teknologi maklumat dan komunikasi yang hampir seiring dengan negara maju seperti Amerika Syarikat. budaya dan ideologi politik. 2003: 179) _________________________________________________________ _________________________________________________________ _________________________________________________________ _________________________________________________________ _________________________________________________________ _________________________________________________________ _________________________________________________________ _________________________________________________________ _________________________________________________________ _________________________________________________________ _________________________________________________________ _________________________________________________________ 182 . Fauzi Hussin dan Mohd. Razani Mohd. Jali. bahasa. Fenomena ini menjadikan dunia kelihatan mengecil daripada segi perhubungan manusia disebabkan kepantasan teknologi maklumat. (Dipetik daripada: Siti Hadijah Che Mat.TRANSKRIPSI / 8 _________________________________________________________ _________________________________________________________ _________________________________________________________ _________________________________________________________ _________________________________________________________ _________________________________________________________ _________________________________________________________ _________________________________________________________ _________________________________________________________ (d) Petikan 4 Globalisasi ialah keadaan di mana perhubungan yang tidak terbatas dan tidak dikongkong oleh sempadan geografi.

suhu. isipadu. Sebutan organik bermaksud diterbitkan daripada organisma hidup.4 Salin semula petikan-petikan di bawah dalam bentuk transkripsi fonetik. haiwan dan mikroorganisma. entropi. (Dipetik daripada: Kamaliah Mahmood. ketersediaan dan 183 . hati. 2004:1-2) ________________________________________________________ ________________________________________________________ ________________________________________________________ ________________________________________________________ ________________________________________________________ ________________________________________________________ ________________________________________________________ ________________________________________________________ ________________________________________________________ ________________________________________________________ 8. (a) Petikan 1 Sifat Termodinamik adalah sebarang ciri makroskop yang tercerap untuk sistem. Contoh sebatian organik semulajadi termasuklah sebatian yang mempunyai struktur ringkas seperti etena. Terdapat lapan sifat yang biasa digunakan: tekanan. kimia organik terlibat dengan kajian sebatian yang diekstrak daripada benda hidup seperti tumbuh-tumbuhan. etanol dan asid oksalik hinggalah sebatian yang berstruktur kompleks seperti karpain. tenaga-dalam. sejenis alkaloid. Hal ini membezakan sebatian organik dengan sebatian tak organik yang merangkumi hampir semua sebatian yang tidak mengandungi karbon dan didapati daripada batuan dan mineral. Pada asalnya. entalpi. buah pinggang dan pankreas. terutama dalam jantung. kolestrol dan koenzim yang terdapat dalam tisu.TRANSKRIPSI / 8 (e) Petikan 5 Kimia organik bermula sebagai kimia benda hidup.

kemuncak pencapaian taraf keintelektualan bahasa ialah penggunaan laras saintifik yang berusaha menghasilkan bentuk bahasa yang tepat yang mencerminkan kejelasan pemikiran yang logik. Mengikut Havranek. 2002:80) 184 . Keintelektualan bahasa dicapai. Kita akan tunjukkan nanti betapa tenaga-tenaga dalam merupakan natijah langsung daripada Hukum Termodinamik Pertama sementara entropi dihasil daripada Hukum Termodinamik Kedua. iaitu mengungkapkan kesinambungan dan keRumitan fikiran. (Dipetik daripada Mohd. Zaki Abdul Muin.TRANSKRIPSI / 8 rangkap Gibb. Tiga sifat pertama merupakan kuantiti-kuantiti yang boleh diukur secara langsung sementara yang lainnya diterbit. (Dipetik daripada Abdul Hamid Mahmood. 1987:3) ________________________________________________________ ________________________________________________________ ________________________________________________________ ________________________________________________________ ________________________________________________________ ________________________________________________________ ________________________________________________________ ________________________________________________________ ________________________________________________________ ________________________________________________________ ________________________________________________________ ________________________________________________________ ________________________________________________________ (b) Petikan 2 Dengan keintelektualan bahasa dimaksudkan bahasa itu harus mempunyai keupayaan menyampaikan buah fikiran dan hujah dengan tepat dan berkesan. terutamanya melalui perbendaharaan kata dan sebagainya melalui sistem tatabahasa.

semak samun dan herba. lapisan silaranya lebih mudah dilihat. Stratifikasi silara hutan dan kaitannya dengan struktur hutan terangkum dalam apa yang disebut sebagai sinusia. Strata pokok dapat membentuk silara yang bersambungan atau terputus-putus. (Dipetik daripada: Abdul Hamid Mar Iman. iaitu pokok. Hal sebaliknya pula. jika hutan berkenaan mengandungi banyak spesies dengan setiap spesies hidup rapat-rapat di antara satu sama lain. Struktur yang lazim. Jika sesebuah hutan mengandungi hanya beberapa spesies. hutan hujan tropika mengandungi tiga strata utama. 2000: 8) ____________________________________________________________ ____________________________________________________________ ____________________________________________________________ ____________________________________________________________ ____________________________________________________________ ____________________________________________________________ ____________________________________________________________ ____________________________________________________________ ____________________________________________________________ 185 .TRANSKRIPSI / 8 ___________________________________________________________ ___________________________________________________________ ___________________________________________________________ ___________________________________________________________ ___________________________________________________________ ___________________________________________________________ ___________________________________________________________ ___________________________________________________________ ___________________________________________________________ ___________________________________________________________ ___________________________________________________________ (c) Petikan 3 Strata hutan dimaksudkan sebagai lapisan tumbuhan yang silaranya mempunyai ketinggian yang berbeza-beza dalam julat tertentu.

air dikeluarkan dengan banyak bersama najis dan akibatnya badan akan kekurangan air. Orang-orang yang diserang taun mestilah diasingkan supaya penyakit ini tidak berjangkit. Antara ciri penyakit taun ialah cirit-birit yang berterusan dan diikuti oleh keadaan kekeringan badan kerana kehilangan air. air kencing dan muntah pesakit ini mestilah dibuang dengan teliti supaya ia dimusnahkan dengan cara yang betul. Ia disebabkan oleh sejenis bakteria yang dipanggil vibrio cholerae. Dalam keadaan cirit-birit. ia memerlukan masa di antara satu hingga lima hari untuk menunjukkan ciri-ciri taun. (Dipetik daripada Mustafa Ali Mohd. 1987:49) ______________________________________________________________ ______________________________________________________________ ______________________________________________________________ ______________________________________________________________ ______________________________________________________________ ______________________________________________________________ ______________________________________________________________ ______________________________________________________________ ______________________________________________________________ ______________________________________________________________ ______________________________________________________________ ______________________________________________________________ ______________________________________________________________ ______________________________________________________________ ______________________________________________________________ ______________________________________________________________ ______________________________________________________________ ______________________________________________________________ 186 . Keadaan ini boleh dikawal dengan meminum banyak air. air liur. Segala najis.TRANSKRIPSI / 8 (a) Petikan 4 Taun adalah sejenis penyakit cirit-birit yang amat berbahaya. Ia dibawa oleh lalat dan boleh membiak dengan cepat. Apabila kuman vibrio cholerae masuk ke badan manusia. Bakteria ini boleh berada di mana-mana sahaja termasuk dalam air dan dalam makanan..

TRANSKRIPSI / 8 (e) Petikan 5 Salah satu peninggalan material daripada peradaban Melayu tradisi ialah naskhah tulisan tangan atau manuskrip. Jika dahulu kita banyak bergantung kepada sarjana Barat dari segi pengetahuan kita terhadap alam manuskrip Melayu. memberi perhatian penuh terhadap khazanah peninggalan peradabannya. Ini tidak benar kerana pengesahan simpanan manuskrip Melayu. 2004:155) ___________________________________________________________ ___________________________________________________________ ___________________________________________________________ ___________________________________________________________ ___________________________________________________________ ___________________________________________________________ ___________________________________________________________ ___________________________________________________________ ___________________________________________________________ ___________________________________________________________ ___________________________________________________________ ___________________________________________________________ ___________________________________________________________ ___________________________________________________________ ___________________________________________________________ ___________________________________________________________ 187 . Taib Osman. Kehadiran katalog yang menyenaraikan pegangan manuskrip ini pada perpustakaan itu memberi gambaran seolah-olah kegiatan mengumpul atau mengutipnya sudah berlalu dan segala yang pernah terhasil. Sebahagian besarnya tersimpan di perpustakaan termasuk di luar rantau ini. Sarjana dan golongan intelektual tempatan semenjak berpindahnya pusat pengajian Melayu ke rantau ini sejak tahun 60-an. pengumpulannya. kini tidak lagi. sudah terkumpul. serta pengajian dan penerbitannya masih berjalan dengan rancak. (Dipetik daripada Mohd.

. Bagi menjawab soalan yang melibatkan transkripsi fonetik ini. 8. Perjelaskan maksud transkripsi. Perlu dinyatakan juga bahawa lambang-lambang alofon tidak digunakan dalam transkripsi fonemik. anda perlu terlebih dahulu mengenal semua lambang bunyi bunyi fonetik bahasa Melayu iii. Menyalin semula petikan soalan (a) . Sila rujuk contoh penulisan transkripsi fonemik pada halaman 176 – 179. anda perlu: i.(e) dengan menggunakan kurungan fonemik ii. Anda juga perlu menggunakan lambang fonem dan tidak menggunakan lambang-lambang alofon kepada satu fonem.1 Bagi menjawab soalan ini. Perbezaan antara lambang transkripsi fonetik dan transkripsi fonemik ii.2 Untuk soalan ini. maksudnya anda menggunakan lambang fonetik yang luas dan bukan lambang fonetik sempit dalam transkripsi fonemik iii. anda perlu: i. Anda perlu memulakan jawapan anda dengan membuat kurungan fonetik terlebih dahulu dengan diikuti oleh tanda kesenyapan seperti berikut: [ # . # ] 188 .3 Bagi menjawab soalan ini. Berikan contoh lambang-lambang transkripsi fonetik dan transkripsi fonemik mengikut contoh bunyi perkataan dalam bahasa Melayu 8.TRANSKRIPSI / 8 PANDUAN MENJAWAB SOALAN LATIHAN UNIT 8 8.4 Bagi menjawab soalan ini. Menyalin semula petikan soalan (a) . anda perlu: i. iaitu transkripsi fonetik dan transkripsi fonemik ii. Anda perlu memberikan contoh perbezaan antara kurungan fonetik dengan kurungan fonemik semasa membuat transkripsi tersebut iii. Anda juga perlu memasukkan alofon-alofon tertentu kepada fonem-fonem tertentu semasa membuat transkripsi fonetik. 8. jawapan anda perlu mencakupi: i.(e) dengan menggunakan transkripsi fonetik ii. termasuklah lambang bunyi yang saling melangkapi iv..

TRANSKRIPSI / 8 iii. 189 . Anda juga perlu menulis lambang fonetik dengan lebih terperinci dengan memasukkan tanda-tanda kesamaan fonetis iv. Sila rujuk halaman 176 – 179 bagi melihat contoh penulisan transkripsi fonetik v. Sila buat rujukan pada sumber-sumber lain bagi mendapatkan maklumat tambahan.

D. & Barnhart. (Ed. Kuala Lumpur: Utusan Publications & Distributors. Sdn. Ejaan bahasa Melayu terkini. 190 . Crystal. (1995). W. Linguistik fonetik dan fonologi bahasa Melayu. J. Harimurti Kridalaksana (1983). (Ed) (1992). Abdul Hamid Mar Iman (2000). Hutan pengurusan dan penilaian. Introducing phonetics & phonology.TRANSKRIPSI / 8 Rujukan Abdul Hamid Mahmood (1995). International encyclopedia of linguistics. R. Bhd. Auckland: Arnold.K.L. Oxford: Basil Blackwell Ltd. New York: Oxford University Press. The world book of encyclopedia volume two. M. USA: Blackewell. Jakarta: Penerbit P. An outline of English phonetics. Kimia organik awalan. Kuala Lumpur: City Reprographic Services.J. D. (1998). Kuala Lumpur: Dewan Bahasa dan Pustaka. Kuala Lumpur: Dewan Bahasa dan Pustaka. & Yallop. A Dictionary of Linguistics and Phonetics. Kuala Lumpur: Dewan Bahasa dan Pustaka. Jones. C.T. Masa Enterprise. Barnhart. Bhd. Sistem undang-undang di Malaysia. Kuala Lumpur: Aslita Sdn. (1958). Davenport. C. Abdul Hamid Mahmood dan Nurfarah Lo Abdullah (2007). Gramedia Jakarta. Guru dan bahasa Melayu. An introduction to phonetics and phonology (second edition). S. Abdul Hamid Mahmood (2002). Clark. London: Heffer. Bright. Toronto: World Book Inc. & Hannahs. (1986). Kamus Dewan Edisi Keempat (2005).) (1981). Ahmad Ibrahim & Ahlilemah Joned (1985). Kamaliah Mahmood (2004). Kamus linguistik.

H. Mohd. A course in phonetics (fifth edition). MA: Thomson Wadsworth. (2001). Phonetics: A critical analysis of phonetic theory and a technique for the practical description of sounds University of Michigan Press. Budaya dan bahasa Melayu masalah dan harapan. Kuala Lumpur: Dewan Bahasa dan Pustaka. Phonetics. Kuala Lumpur: Fakulti Bahasa dan Linguistik. (1981).TRANSKRIPSI / 8 Ladefoged. Ed). Chicago: University of Chicago Press.L. J. B. United Kingdom: Oxford University Press. P. Principles of phonetics. Preliminaries to linguistic phonetics. Kuala Lumpur: Penerbit Universiti Malaya. Taib Osman (2004). (1998). (1999). (1993). Kuala Lumpur: Dewan Bahasa dan Pustaka. Universiti Malaya. Martin. Ladefoged. Boston. & Rahilly. Pike. Laver. P. Pengenalan fonetik dan fonologi. Marsono (1986). Brace and Jovanovich. Dewan Bahasa. P. A course in phonetics (3rd. Neurolinguistik dan Afasiologi: Satu kewujudan kerjasama yang saling menguntungkan. K. Fonetik. P. Noam Chomsky. J. (1973). (2005). London: Arnold. P. (1993). Ladefoged. Yogyakarta: Gadjah Mada University Press. (1947). (1963). New York: Denver. Phonetics. New York: Cambridge University Press. Lyons. Ladefoged. Rahimah Abdul Kadir (1989). 35(2). Rahmat Sato. Malmberg. Vowels and consonants (second edition). 191 . Roach. New York: Penguin Modern Master University Press. Phonetics the science of speech. (2006). J. Australia: Blackwell Publishing.B. Mangantar Simanjuntak (1991). New York: Harcourt. Ilmu pergigian: pencegahan. J.

Undang-undang Perniagaan. Fauzi Hussin & Mohd. Hussain (1987).W. Komunikasi data dan telekomunikasi. Jali (2003). Yogyakarta: Gadjah Mada University Press. Konsep asas ekonomi. Pahang: PTS Publications. Razani Mohd. Noor Alam S. 192 .M. Siti Hadijah Che Mat. (1983).TRANSKRIPSI / 8 Saadiah Yahya & Rosilah Haji Hassan (2003). Kuala Lumpur: Dewan Bahasa dan Pustaka. Selangor: Venton Publishing. Ekonomi Malaysia.M. Siti Rohani (1985). The Penguin Dictionary (2004). Verhaar. Kuala Lumpur: Dewan Bahasa dan Pustaka. J. Shaik Mohd. Pengantar linguistik. London: Penguin Books.

mengetahui perancangan dan perkembangan ejaan Rumi di Tanah Melayu. Tahukah Anda Sejarah Sistem Ejaan Bahasa Melayu? Sistem Ejaan Bahasa Melayu bermaksud Sistem Ejaan Rumi Bahasa Melayu. perkembangan ejaan Rumi di Tanah Melayu. iaitu sistem ejaan baharu yang dipersetujui bersama oleh Kerajaan Malaysia dan Pemerintah Republik Indonesia berikutan dari perisytiharan oleh Yang Berhormat Menteri Pendidikan Malaysia dan Menteri Pendidikan dan Kebudayaan Republik 193 . Di samping itu. Pengenalan Fokus huraian unit ini adalah tentang Sejarah Sistem Ejaan Bahasa Melayu yang mencakupi perancangan ejaan Rumi di Tanah Melayu. juga diketengahkan sistem keselarasan vokal dan pola kekecualian keselarasan vokal dalam bahasa Melayu. pedoman umum ejaan bahasa Melayu. ii. anda seharusnya dapat: i. mengenal pasti sistem keselarasan vokal dan pola kekecualian keselarasan vokal bahasa Melayu.SEJARAH SISTEM EJAAN BAHASA MELAYU / 9 Unit 9 SEJARAH SISTEM EJAAN BAHASA MELAYU HASIL PEMBELAJARAN Setelah selesai mempelajari unit ini.

Sistem Ejaan Rumi yang dilaksanakan pada tahun 1972 itu adalah hasil kesepakatan Majlis Bahasa Indonesia-Malaysia (MBIM) bagi pihak Kerajaan Malaysia dan Republik Indonesia. ejaan Rumi Swettenham (1881). Semasa di sini. 1972. ejaan Rumi J. Namun demikian. mereka tertarik dengan tatabahasa bahasa Melayu dengan menggunakan huruf-huruf Rumi Latin. 1978:v) Sejarah awal penggunaan tulisan Rumi Bahasa Melayu dilakukan oleh pedagang. penjelajah dan juga sarjana dari Eropah. pengembara. dan ejaan Rumi Maxwell (1882).SEJARAH SISTEM EJAAN BAHASA MELAYU / 9 Indonesia serentak pada 16 Ogos. (Daftar Ejaan Rumi Bahasa Malaysia. Bermula dalam abad ke-16. 9. 1992: 43) 194 . Begitu juga dengan orang Inggeris yang mula berminat terhadap bahasa Melayu telah mengasaskan beberapa kaedah ejaan Rumi bagi bahasa Melayu di Tanah Melayu pada abad ke17 hingga akhir abad ke-19. dan penjelajah yang datang dari Eropah ke Nusantara secara perseorangan. (Ismail Dahaman. bahasa Melayu terus ditulis dengan huruf Rumi oleh pedagang. Badan yang ditugaskan menyusun pedoman ejaan Rumi di Malaysia ialah Jawatankuasa Tetap Bahasa Malaysia yang dilantik oleh Menteri Pendidikan. pengembara. ejaan Dalam abad ke-17 dengan kedatangan bangsa Belanda ke Timur. yang kesemuanya berpedomankan kaedah transliterasi huruf Jawi kepada Rumi. Antara sistem ejaan Rumi yang disusun oleh orang Inggeris sebelum abad ke-20 termasuklah ejaan Rumi Thomas Bowrey (1701). dan banyak pula terdapat kesilapan.Howison (1800). tulisan Rumi mula mendapat asas dalam ejaan Rumi bahasa Indonesia. Huruf Latin yang mula-mula digunakan untuk menulis perihal bahasa Melayu ditemui dalam senarai pelayaran Pigafetta dari Itali pada tahun 1522. dan Jawatankuasa ini diletak di bawah Dewan Bahasa dan Pustaka. hasil usaha mereka dalam banyak hal tidak begitu sempurna.1 Terangkan definisi sistem baharu bahasa Melayu.

terutamanya apabila Maktab Perguruan Sultan Idris (SITC) turut memperkembangkannya. Dussek (1923). Tahukah anda punca perancangan ejaan Rumi di Malaysia? Kamus Jawi-Melayu-Inggeris (1903) Perkembangan dan pemantapan sistem ejaan Rumi turut berlaku seiring dengan perkembangan bahasa Melayu dalam pendidikan. Antaranya (i) Mithal Huruf Rumi Bagi Darjah Satu (1902).SEJARAH SISTEM EJAAN BAHASA MELAYU / 9 Tahukah anda sejarah sistem ejaan Rumi di Indonesia? Tahukah Anda Perancangan dan Perkembangan Sistem Ejaan Rumi di Tanah Melayu? Perancangan ejaan Rumi yang pertama di Tanah Melayu bermula pada tahun 1902 apabila kerajaan Negeri-negeri Melayu Bersekutu menubuhkan sebuah jawatankuasa ejaan yang diketuai oleh R. (iii) Kitab Pelita Mengarang (Rumi) susunan O. (ii) Kitab Loghat Melayu susunan R. Ejaan itu sama seragam dengan ejaan yang digunakan dalam semua kamus dan penerbitan karangan Wilkinson sendiri yang dihasilkan dari tahun 1901 hingga akhir tahun 1940-an.J. dan Kitab Kumpulan Nama Melayu susunan Ibrahim Dato’ Muda Linggi (1924). Ejaan Wilkinson digunakan secara rasmi di semua sekolah umum di Tanah Melayu. 1904.0 Winstedt dan Ibrahim Dato’ Muda Linggi (1921).T. antaranya ialah kamus Jawi-Melayu-Inggeris (1903). 195 . Beberapa buah buku tentang tulisan Rumi yang memperluas penggunaan sistem ‘Ejaan Sekolah’ yang berasaskan ejaan Wilkinson telah disusun dan diterbitkan oleh beberapa orang tokoh bahasa dan pendidikan di SITC. Wilkinson. Jawatankuasa ini telah menghasilkan Ejaan Wilkinson yang dikenali sebagai Romanised Malay Spelling yang diterbitkan dalam bulan Oktober.

dan dalam tahun 1957 sebuah Jawatankuasa Ejaan telah dibentuk oleh kerajaan untuk: 1. Inilah kali pertama isu ejaan Rumi mendapat perhatian yang serius. Pada 17 April 1959 tercapailah suatu perjanjian persahabatan antara Malaysia (dahulunya Persekutuan Tanah Melayu) dengan negara Republik Indonesia. Ejaan Fajar Asia ini berbeza sedikit dengan Ejaan Za’ba di Tanah Melayu dan Ejaan Van Opuijsen di Indonesia. terdapat juga beberapa sistem ejaan Rumi yang lain yang digunakan di Tanah Melayu dan Singapura sebelum tahun 1967 seperti (i) Ejaan Fajar Asia. Slamet Muljana di Jakarta pada 4 hingga 7 Disember 1959. dengan judul Petua-Petua Ejaan Rumi yang kesemuanya dikarang oleh Za’ba. dan (iii) Daftar Ejaan Melayu (Jawi-Rumi) (1949). Beberapa pembaharuan yang radikal telah dibuat. Sistem Ejaan Za’ba telah digunakan sebagai Ejaan Sekolah yang sebenar dan sebagai ejaan rasmi kerajaan sehingga digantikan dengan Sistem Ejaan Rumi Baharu Bahasa Malaysia yang dirasmikan penggunaannya pada 16 Ogos. dirasmikan pelaksanaannya tidak dapat 196 . (Ismail Dahaman. 1972. iaitu ejaan Rumi yang digunakan dalam majalah FAJAR ASIA yang diterbitkan di Singapura pada zaman pendudukan Jepun 1942-1945. Ejaan Fajar Asia ini kemudiannya digunakan oleh Asas’50 sebagai ejaan rasmi mereka. Usaha Kongres itu mendapat perhatian kerajaan. soal sistem ejaan Melayu telah dibincangkan dalam Kongres Bahasa dan Persuratan Melayu yang ketiga. (ii) Pelita Bahasa Melayu Penggal I (1941). Memeriksa dan menimbangkan ketetapan2 yang telah diambil dalam Kongres Bahasa dan Persuratan Melayu iii (1956) berkenaan dengan ejaan Rumi dan penyatuannya dengan ejaan bahasa Indonesia. Terutamanya dalam (i) Ilmu Bahasa Melayu Penggal I (1926). Selain Sistem Ejaan Za’ba. Mendatangkan shor2 berkenaan dengan masa dan chara2 bagi pelaksanaan cara ejaan yang baharu itu. 1992: 43) Pada tahun 1956. Sistem Ejaan Za’ba telah disusun dan diperkemas dalam jangka masa beberapa tahun dan termuat dalam beberapa buah buku pedoman bahasa terbitan Pejabat Karang Mengarang SITC. Hasil daripada perjanjian persahabatan itu membawa kepada satu pertemuan antara jawatankuasa Ejaan Rumi Persekutuan Tanah Melayu yang diketuai oleh Tuan Syed Nasir bin Ismail dengan Panitia Pelaksanaan kerjasama Bahasa Melayu – Bahasa Indonesia yang dipimpin oleh Dr. 2. Pertemuan ini telah menghasilkan Ejaan Malindo yang mengikut perancangan. mendatangkan shor2 bagi satu chara Ejaan Kebangsaan Rumi yang tetap.SEJARAH SISTEM EJAAN BAHASA MELAYU / 9 Sistem Ejaan yang terkenal selepas Ejaan Wilkinson ialah Sistem Ejaan Rumi Za’ba yang juga dihasilkan dari SITC.

satu lagi perundingan diadakan di Jakarta. Kedua-dua pihak bersetuju mengadakan kerjasama yang lebih erat dalam usaha untuk menyamakan penggunaan istilah bahasa Malaysia dengan bahasa Indonesia. dan hasilnya kedua-dua pihak Malaysia dan Indonesia telah mencapai persetujuan untuk mengkaji semula serta memperbaiki Ejaan Malindo. Dalam perkembangan selanjutnya. kedua-dua pihak bersetuju mengesyorkan kepada kerajaan masing-masing supaya EJAAN MALINDO yang dipersetujui pada tahun 1959 itu dilaksanakan segera. Hasilnya persetujuan telah tercapai mengenai beberapa masalah dasar yang penting. satu pertemuan antara Jawatankuasa Bahasa/ Ejaan Malaysia dengan satu rombongan kebudayaan dari Indonesia yang diketuai oleh Kolonel Wahju Sukatjo diadakan di Dewan Bahasa dan Pustaka Kuala Lumpur. Satu kertas kerja mengenai ejaan baharu itu telah dikaji oleh Jawatankuasa Malaysia.SEJARAH SISTEM EJAAN BAHASA MELAYU / 9 dilakukan hinggalah menjelang tahun 1966 apabila Kerajaan Malaysia membentuk sebuah jawatankuasa Bahasa/ Ejaan yang diketuai oleh Tuan Syed Nasir bin Ismail. Tugas jawatankuasa ini ialah untuk: a) Mengadakan rundingan dengan jawatankuasa Bahasa Pemerintahan Indonesia dengan maksud bagi menyampai persetujuan yang seluasluasnya di dalam penggunaan dan perkembangan bahasa Melayu – Indonesia dan untuk memenuhi maksud tersebut supaya mendapat persetujuan dengan lapangan: (i) Bahasa dalam jangka panjang (ii) Pertukaran bahan-bahan berkenaan dengan bahasa dan sastera (iii) Soal pemakaian istilah-istilah a. terutama dalam bidang ilmu bahasa yang baik. yang telah bertanggungjawab mencapai keputusan dalam masalah Ejaan dengan Pihak Indonesia. Dalam pertemuan itu. 197 . pada 20-25 September 1966. 1957: xi) Pada tanggal 7 September 1996. Kemajuan ilmu pengetahuan dan perkembangan konsep ilmiah. (Pedoman Umum Ejaan Bahasa Malaysia. Kekurangan-kekurangan yang masih terdapat pada ejaan sekarang dalam hal mencerminkan kesanggupan bahasa Malaysia dan Indonesia. 2. Kedua-dua negara bersetuju memperbaiki ejaan masing-masing bagi mencapai keseragaman atas dasar-dasar yang berikut: 1. Meneruskan usaha jawatankuasa Ejaan di bawah pengerusinya. Tuan Syed Nasir bin Ismail.

Tuan Haji Sujak bin Rahiman. Perlunya usaha kodifikasi dalam pemakaian huruf dan tanda baca. yang dapat berlaku untuk kedua-dua negara Malaysia dan Indonesia. Dato’ Hussein Onn dengan Menteri Pendidikan dan Kebudayaan Republik Indonesia. dan Panitia Pengembangan Bahasa Indonesia yang diketuai oleh Dr. Beberapa masalah kecil mengenai ejaan telah dibincangkan dan diselesaikan bersama oleh jawatankuasa yang dibentuk dikenali dengan nama Majlis Bahasa Indonesia-Malaysia. Kedua-dua negara. Dari segi praktis – iaitu boleh digunakan dengan mudah. Pentingnya pengajaran membaca dan menulis. Kedua-dua 198 . Jawatankuasa di kedua-dua negara harus juga mengambil kira perkara-perkara berikut: 1.SEJARAH SISTEM EJAAN BAHASA MELAYU / 9 3. Jawatankuasa Ejaan/ Bahasa Melayu Malaysia dan Team Ahli Bahasa KOTI dari Indonesia telah mengadakan perundingan di Dewan Bahasa dan Pustaka di Kuala Lumpur selama beberapa hari dan telah mencapai persetujuan mengadakan satu sistem ejaan bersama antara Malaysia dan Indonesia. satu kenyataan bersama telah ditandantangi oleh Menteri Pendidikan Malaysia. Walaupun sistem ejaan bersama yang baharu telah digunakan secara rasmi di Malaysia dan negara Indonesia. Majlis yang dianggotai bersama oleh Jawatankuasa Tetap Bahasa dan Pustaka. 2. Pada tanggal 23 Mei 1972. Peranan yang akan dimainkan oleh bahasa Malaysia dan bahasa Indonesia di Asia Tenggara dan di seluruh dunia. Amran Halim. 4. Berdasarkan pertimbangan tersebut. bersetuju mengeluarkan pedoman umum ejaan yang lebih lengkap. Ejaan Baharu yang diputuskan itu harus ilmiah. namun beberapa perkara kecil mengenai ejaan tersebut perlu diselesaikan dengan segera. 5. sesuai dari segi mesin taip dan mesin cetak. Malaysia dan Indonesia kemudiannya melaksanakan Sistem Ejaan Baharu Bahasa Malaysia yang disempurnakan pada 16 Ogos 1972. ekonomis dan praktis. iaitu sesuai digunakan dikedua-dua negara. Bapak Mahsuri. Dalam persidangan Kelima. Malaysia dan Indonesia. Majlis ini yang diadakan di Johor Bahru pada 2 hingga 4 Disember 1974. Dari segi ilmiah – iaitu sistem ejaan itu hendaklah menunjukkan satu hasil kajian yang ilmiah yang boleh digunakan dengan baik dalam kemajuan bahasa dan ilmu. Dalam usaha memperbaiki sistem ejaan itu. Dari segi teknis – iaitu menggunakan satu huruf bagi melambangkan satu fonem. telah mengadakan lima persidangan. 3.

2 Bilakah bermulanya perancangan ejaan Rumi di Tanah Melayu? 9. dan dengan ini wujudlah Sistem Ejaan Baharu Bahasa Malaysia-Indonesia seperti yang digunakan pada hari ini. diftong dan huruf konsonan lama kepada baharu. penggunaan tanda koma di atas dan huruf yang diperkenalkan. Abjad dan Huruf Sistem Ejaan Baharu Bahasa Melayu yang diselaraskan dengan sistem ejaan bahasa Indonesia menggunakan sebanyak 26 huruf abjad tulisan Rumi. 1974) 9.3 Rumuskan sejarah ejaan bahasa Melayu. Pada 5 Disember 1974. Pedoman Umum Ejaan Bahasa Malaysia diterbitkan untuk kegunaan umum. (Pedoman Umum Ejaan Bahasa Malaysia. Pedoman umum ini mencakupi penggunaan abjad dan huruf vokal. Tahukah Anda Pedoman Umum Ejaan Rumi Bahasa Melayu Bahagian ini membincangkan hal tentang Pedoman Umum Ejaan Rumi Bahasa Melayu.SEJARAH SISTEM EJAAN BAHASA MELAYU / 9 belah pihak bersetuju menerbitkan versi yang sesuai dengan negara masingmasing. Huruf-huruf abjad tersebut adalah seperti yang berikut: Huruf Aa Bb Cc Dd Ee Sebutan e bi si di i Perkataan arnab burung cawan darah ekor 199 .

SEJARAH SISTEM EJAAN BAHASA MELAYU / 9 Ff Gg Hh Ii Jj Kk Ll Mm Nn Oo Pp Qq Rr Ss Tt Uu Vv Ww Xx Yy Zz ef gi ec ai je ke el em en o pi kiu ar es ti yu vi dabliu eks wai zek filem gigi hati ibu jam kuda lari malam nangka orang pintu Quran rambut sikat tahu ular vokal wang xenom yuran zarah Huruf Vokal Terdapat sebanyak enam vokal atau bunyi vokal standard dalam bahasa Melayu. Huruf-huruf yang melambangkan pemakaiannya adalah seperti yang berikut: Huruf Vokal a ə (i) pepet e (ii) taling i o u di depan api əmak ela ibu oleh ubi di tengah tali kəna petak tidur kota uda di belakang kita sosialismə tauge padi pidato satu 200 .

iaitu gh.4 Berapakah jumlah huruf vokal asli bahasa Melayu? Huruf Diftong Dalam bahasa Melayu terdapat tiga diftong. kh. au dan oi. ng. dan nya. pemakaiannya adalah seperti berikut: Diftong ai au oi di depan aising aurat oidium di tengah ghairah saudara boikot Contoh di belakang lambai surau amboi Huruf Konsonan Dalam bahasa Melayu terdapat sebanyak 26 huruf konsonan. Berikut diberikan contoh pemakaian konsonan tersebut dalam perkataan: Huruf konsonan b c d f g gh h j k kh l di depan baju cakap dapur fikir guru ghaib hari jari kami khusus langsat di tengah sabut baca budak tafsir tiga maghrib saham hajat paksa akhir bila di belakang adab Mac abad maaf beg mubaligh buah kolej adik tarikh kesal 201 . Daripada 26 konsonan tersebut lima daripadanya memakai huruf gabungan. iaitu ai.SEJARAH SISTEM EJAAN BAHASA MELAYU / 9 9.

iaitu q. Contohnya: Quran qadak dan qadar wukuq ii.SEJARAH SISTEM EJAAN BAHASA MELAYU / 9 m n ng ny p q r s sy t v w y z (i) z (ii) x makan nama nganga nyata payung Quran rasa satu syarat tahu vitamin wanita yakin zaman xenom bumi anak bunga hanya tempat wuquf berat beras isytihar mati universiti bawa sayang lazat - tilam ikan kuning siap buraq biar besar Quraisy alat takraw lafaz - Huruf yang Diperkenalkan Daripada 26 huruf konsonan dalam sistem ejaan Melayu terdapat tiga huruf yang diperkenalkan supaya digunakan secara tetap. x. Huruf q digunakan sebagai padanan kepada huruf jawi qaf ( ‫ ) ق‬untuk mengeja kata istilah agama atau kata mengenai agama yang asal daripada bahasa Arab. v. Huruf v digunakan untuk mengeja kata pinjaman daripada daripada bahasa Inggeris dan bahasa-bahasa asing yang lain. di pangkal kata atau di pangkal suku kata. Contohnya: vitamin revolusi vokal subversif novel universiti 202 . i.

5 Berapakah huruf konsonan asli bahasa Melayu? Sistem Keselarasan Huruf Vokal Dalam bab ini kita akan berbicara tentang Sistem Keselarasan Huruf Vokal. Huruf x hanya digunakan pada pangkal kata istilah khusus yang ditukar menjadi z. Dengan Sistem Keselarasan Huruf Vokal bererti sistem atau aturan mengikut kesesuaian dua huruf vokal yang membentuk dua suku kata pada kata dasar. Contohnya: Lama xeromorph xenon xanthate Baharu xeromorf xenon xantat 9. Sisitem ejaan bahasa Melayu yang baharu ini digubal dengan mengambil kira sistem keselarasan huruf vokal.SEJARAH SISTEM EJAAN BAHASA MELAYU / 9 Huruf -ve yang hadir diakhir kata ditukar menjadi f. iaitu pasangan antara huruf vokal ini mengikut syarat yang berikut: 203 . Contohnya: Lama active passive negative Baharu aktif pasif negatif iii.

tewas. panas.SEJARAH SISTEM EJAAN BAHASA MELAYU / 9 i. a 2. Kata dasar hendaklah berakhirkan suku kata tertutup. esok. təmbelang bənih. lembayung əmak. batuk. səmbəlih bəlum. səlekoh Suku kata praakhir 1. e taling 8. yang terlibat dengan sistem keselarasan vokal hanyalah dua suku kata yang terakhir.6 Jelaskan sistem keselarasan huruf vokal bahasa Melayu. belerang gelek. ii. 9. bətik. gadis. Bagi kata yang mengandungi lebih daripada dua suku kata. habis asuh. kalah. a 3. səlekeh elok. leceh. ə pepet 7. ləbih. ə pepet 6. halus. Keselarasan antara dua huruf vokal pada kata dasar. terdapat sebanyak 18 pola keselarasan huruf vokal seperti yang berikut: Pola Keselarasan Vokal Suku kata akhir Contoh pemakaian tertutup a arah. e taling 9. ə pepet 5. halangan i u a i u a e taling o alih. təlur. Pola Keselarasan Huruf Vokal Dalam Sistem Ejaan Baharu Bahasa Melayu. a 4. iii. heret. dewan. təmənggung enak. təlan. e taling 204 . təmpuh. kəlam. serong.

kaget. belimbing cium. tulis. transistor subjek. lakon. o 14. 2. Contohnya: Pola Vokal 1. kelompok ulat. kontraktor gabənor. tumpang. lancong. lapor. perabot gəmbleng jəmpol. u 17. sisih. pilon tulən. Sistem Ejaan Rumi Bahasa Melayu juga menerima beberapa pola lain sebagai kekecualian kepada pola keselarasan huruf vokal. keratin. hilang. 4. untuk. dokumen 205 . i 13. 6. o 16. ulat Contoh Kata Bahasa Inggeris kabaret. 7. borang. seliuh olah. borang. ubat. bəndok imlek ijon. aneh. 3. pilih. tiket diftong. a – e taling a–o ə pepet – e taling ə pepet – o i – e taling i–o u – e taling Contoh Kata Bahasa Nusantara awet. u 18. ketupat usik. tunduk. selinap intip. pamer. i 11. u a i u a e taling o a i u ingat. cəloteh. raden calon.SEJARAH SISTEM EJAAN BAHASA MELAYU / 9 10. intərkom parlimen. tengkujuh Pola Kekecualian kepada Keselarasan Huruf Vokal Selain pola-pola keselarasan huruf vokal tersebut. bilang. riuh. korek. o 15. i 12. simen. gerusih tujuh. tiup. pulih. oleh botol. kotor. Pola kekecualian ini digunakan untuk mengeja kata-kata pinjaman seperti kata-kata daripada bahasa Nusantara atau bahasa Inggeris. otak. panel atom. sekolah boleh. 5.

Berikut diberikan contoh-contoh perkataan bahasa Inggeris dan bahasa asing yang disesuaikan ejaannya mengikut ejaan bahasa Melayu: Bahasa Inggeris (BI) 1. e taling – u 12.SEJARAH SISTEM EJAAN BAHASA MELAYU / 9 8. forum skutər Adakah prinsip kekecualian vokal sama dengan prinsip keselarasan vokal? Bincangkan. abstract plate 2. u–o a – ə pepet bunglon. konduktor. lelucon teatər hipotesis. ə pepet – ə pepet 13. Penyesuaian Huruf Ejaan Kata Pinjaman Ejaan bagi kata pinjaman daripada bahasa Inggeris dan bahasa-bahasa Eropah yang lain dibuat mengikut peraturan penyesuaian huruf-huruf yang terdapat dalam perkataan bahasa Inggeris atau bahasa asing disesuaikan ejaannya dengan huruf mengikut ejaan bahasa Melayu. buron pakəm kupon. spektrum 10. pəpət isəng filəm. o – u 16. partikəl hipokrit. objektif petroleum. fosil bonus. 9. u – ə pepet lumər dəmdem. o – i 15. i – ə pepet 14. e taling – i 11. artikəl. aerial aerpgraph Bahasa Melayu (BM) abstrak plat aerial aerograf Perubahan huruf BI BM a a ae ae 206 .

protein atheist 18. bb c c. aesthetics haematite 4. effective system 14. identity textile estetik hematit aileron trailer automatik auditorium barbeku lobi silinder sen karbon klasik aksen vaksin mesin eselin teknik kolera dividen efektif sistem bearing idealis bikar gris bir jambori protein ateis geometri stereo petroleum europium faktor trafik geologi agresif harmoni hotel identity tekstil 207 ae ai au b. chh d. gg h i e ai au b s k ks s k d e ea i i ei eo eu f g h i . harmony hotel 23. barbecue lobby 7. beaker grease 16. ff g. cc cc ch ch. bearing idealist 15. technique cholera 12. accent vaccin 10. petroleum europium 20. machine achelin 11. dd e ea ea ee ei eo eu f. beer jamboree 17. dividend 13. automatic auditorium 6. cylinder cent 8.SEJARAH SISTEM EJAAN BAHASA MELAYU / 9 3. geometry stereo 19. carbon classic 9. geology aggressive 22. aileron trailer 5. factor traffic 21.

zoo zoology 42. linguistics congres 37. coat cardboard 39.SEJARAH SISTEM EJAAN BAHASA MELAYU / 9 24. journal jury 31. ll m. khaki 33. jj k. kilo 32. iodine 29. accountant pound 44. coupon serius 45. kh l. pp ia i ai ie io iu j k kh l m n ng o o e oi oo u au u P 208 . diesel tieceron 28. cartoon 43. pie 27. apple dialek kriteria kalori pai diesel tieceron iodin stadium premium jurnal juri kilo khaki pil optimisme mamalia neon tenis linguistik kongres operator ortodoks kot kadbod gonorea fetus alkaloid duboisin zoo zoologi kartun akautan paun kupon serius epal ia ie ie ie io iu j. optimism mammal 35. calorie 26. nn ng o oa oe oi oo oo ou ou p. gonorrhea foetus 40. kk kh. pill 34. operator orthodox 38. dialect criteria 25. alkaloid duboisine 41. mm n. neon tennis 36. stadium premium 30.

novel university 65. quality technique 48. quota quorum 63. whisky whistle graf fonem kualiti teknik rekrut lori ritma retorik status ekspres sains prosenium skuter teleskop skim skolastik traktor bateri antropologi teori unit republik akuarium dualisme tisu akru duet cek katalog ekuinoks enuiti kuota korum vakum kontinum novel universiti kiwi wayar Wiski wisel ph q r. ss sc sc sch t. rhythm rhetoric 50. science proscenium 52. vaccum continuum 64. status express 51. equinox annuity 62. duet 60. tractor battery 55. tissue accrue 59. recruit lorry 49. kiwi wire 66. cheque catalogue 61. rr rh s. scheme scholastic 54. tt th teori u ua ue ue ue ui uo uu uu w wh f k r r s s sk sk t t u ua u ue digugurkan iu uo u u w w 209 .SEJARAH SISTEM EJAAN BAHASA MELAYU / 9 46. anthropology theory 56. aquarium dualism 58. unit republic 57. graph phoneme 47. scooter telescope 53.

royalty yankee 71. imag institiut leger lojik Bukan . zz ks x i y z Bentuk Ejaan Tampak Sistem Ejaan Baharu Bahasa Melayu berlandaskan bentuk tampak atau bentuk visual.SEJARAH SISTEM EJAAN BAHASA MELAYU / 9 67. iaitu hampir sama dengan ejaan (dalam bahasa asalnya). zodiac teksi ekspres xenon dinasti royalti yangki zodiak x x y y z. dynasty 70. xenon 69. Contohnya: Bahasa Inggeris atom block bonus carbon cartoon clinic college contigent conductor Jadi dialogue dialect drama engine factor function garage general image institute ledger logic Bahasa Melayu atom blok bonus karbon kartun klinik kolej kontijen konduktor dialog dialek drama enjin faktor fungsi garaj jeneral imej institut lejar logik 210 atum belok bonos kaban katun kelinik koleg kontigen kondakter dailog dailek derama engin fekter fangsi garag general imaj. Maksudnya ejaan bagi perkataan asing yang dipinjam daripada bahasa asing itu dieja mengikut bentuk tampak. taxi express 68.

iaitu perkataan yang sudah sebati pemakaiannya dalam bahasa Melayu.SEJARAH SISTEM EJAAN BAHASA MELAYU / 9 logistics magistrate margarine prestige psychology regime sabotage sergeant structure technologi zoology Jadi logistik majistret marjerin prestij psikologi rejim sabotaj sarjan struktur teknologi zoologi Bukan lojistik magistrat margarin prestig saikoloji regim sabotag serjen strakcer teknoloji zooloji Kekecualian bagi Ejaan yang Sudah Lama Sistem Ejaan Baharu Bahasa Melayu membenarkan beberapa kekecualian daripada peraturan yang ditetapkan.7 Senaraikan 15 perkataan Inggeris yang sudah sebati dengan bahasa Melayu. Contohnya: Bahasa Inggeris class club custom driver glass modern pension plan stamp Bahasa Melayu klas kelas klas kelab kusom kastam driver. Kekecualian ini diberikan kepada perkataan Inggeris atau asing yang sudah lama digunakan dalam bahasa Melayu. 211 . drebar driber Bukan glas gelas modern moden pension pencen plan pelan stem setem 9.

Jumlah huruf vokal asli bahasa Melayu. anda harus menjelaskan maksud sistem ejaan Rumi baharu bahasa Melayu dengan jelas. Berikan contoh-contoh perkataan bahasa Melayu yang menggunakan enam vokal tersebut. iaitu i. u dan ə ii.SEJARAH SISTEM EJAAN BAHASA MELAYU / 9 PANDUAN MENJAWAB SOALAN LATIHAN UNIT 9 1. jawapan anda hendaklah mempunyai: i. 212 .2 Bagi menjawab soalan ini. a. e. iaitu hasil daripada persetujuan Malaysia dengan Pemerintah Republik Indonesia untuk mengadakan satu sistem ejaan bersama antara dua negara. iaitu sebanyak 26 jenis semuanya ii.5 Bagi soalan ini. anda perlu: i. Memasukkan semua jenis konsanan asli bahasa Melayu. 1. yakni sebanyak enam huruf vokal. jawapan anda hendaklah: i. Menerangkan keenam-enam vokal tersebut iii. Sejarah perkembangan sistem ejaan Rumi di Malaysia daripada tahap awal pada tahun 1902 (Ejaan Wilkinson) hinggalah akhir pada tahun 1974 (Pedoman Umum Ejaan Bahasa Melayu) ii. o. Menghuraikan susur galur dan perkembangan dari masa ke masa dalam memurnikan sistem ejaan yang sedia ada dengan bekerjasama dengan pelbagai pihak 1.kehadiran konsanan tersebut dalam perkataan bahasa Melayu.1 Bagi soalan ini. Menyatakan tarikh bermulanya perancangan ejaan Rumi di Tanah Melayu dan badan yang terlibat dengannya ii. Berikan juga contoh. Menjelaskan sebab perancangan tersebut dilaksanakan 1.3 Jawapan bagi soalan ini haruslah mencakupi: i. 1.4 Untuk soalan ini.

Sila rujuk juga sumber-sumber lain bagi mendapatkan maklumat tambahan.7 Bagi soalan ini. Berikan contoh yang sesuai bagi menjelaskan penerangan anda iii. Menjelaskan bahawa sistem keselarasan vokal itu ialah sistem atau aturan mengikut kesesuaian dua huruf vokal yang membentuk dua suku kata pada kata dasar.6 Bagi soalan ini. drebar. 1. 213 .SEJARAH SISTEM EJAAN BAHASA MELAYU / 9 1. anda haruslah: i. iaitu mengikut syarat tertentu ii. anda perlu memberikan senarai 15 perkataan Inggeris yang sudah sebati dalam bahasa Melayu seperti stesen. pencen dan seumpamanya.

Abdul Hamid Mahmood dan Nurfarah Lo Abdullah (2007). 214 . Kuala Lumpur: Dewan Bahasa dan Pustaka. Guru dan bahasa Melayu. Ejaan bahasa Melayu terkini. Hashim Hj. Abdul Hamid Mahmood (2010). Onn. Bhd. Tanjong Malim: Penerbit UPSI. Betulkan Kesalahan Bahasa Anda. Kuala Lumpur: Aslita Sdn. Kuala Lumpur: Aslita Sdn. Nik Safiah Karim.SEJARAH SISTEM EJAAN BAHASA MELAYU / 9 Rujukan Abdul Hamid Mahmood (1995). Kuasai sistem ejaan baharu bahasa Melayu melalui latihan. Abdul Hamid Mahmood (2004). Musa & Abdul Hamid Mahmood (2008). Abdul Hamid Mahmood (2012). Menguasai bahasa Melayu tinggi. Bhd. Abdul Hamid Mahmood (2002). Linguistik fonetik dan fonologi bahasa Melayu. Tanjong Malim: Penerbit UPSI. Bhd. Abdul Hamid Mahmood (2002). Kuala Lumpur: Aslita Sdn. Masa Enterprise. Kuala Lumpur: City Reprographic Services. Gunakan Bahasa Melayu Yang Betul. Kursus menguasai bahasa Melayu mudah. Farid M.

ii. Bagi kata ulang yang diulang sepenuhnya. tanda sempang digunakan seperti berikut: 1. tanda sempang diletak pada bahagian kata yang diulang. rangkai kata dan kata majmuk dalam bahasa Melayu dengan tepat.anak cantik-cantik conteng.TANDA SEMPANG.… / 10 Unit 10 TANDA SEMPANG. Pengenalan Fokus huraian unit ini adalah tentang penggunaan tanda sempang dalam bahasa Melayu dan penulisan imbuhan pinjaman.kupu 215 . IMBUHAN PINJAMAN. Penggunaan Tanda Sempang Dalam penulisan. anda seharusnya dapat: i.kura kupu. Contoh: anai-anai anak. RANGKAI KATA DAN KATA MAJMUK. menggunakan tanda sempang bahasa Melayu dengan betul.conteng kura. menggunakan imbuhan pinjaman. rangkai kata serta kata majmuk bahasa Melayu. HASIL PEMBELAJARAN Setelah selesai mempelajari unit ini. IMBUHAN PINJAMAN.

diikuti oleh kata nama khas yang huruf awalnya huruf besar.TANDA SEMPANG. IMBUHAN PINJAMAN.undang 2. Tanda sempang digunakan apabila awalan se. Bagi kata terbitan yang kata dasarnya diulang. Tanda sempang juga digunakan apabila kata ulang dijadikan bentuk dasar yang sekali gus mendapat awalan dan akhiran.dalam hati-hati sia. Contohnya: anak-anakan akhir-akhirnya bermain-main berpeluk-pelukan pijak-memijak bersiri-siri dibesar-besarkan ditinggal-tinggalkan karang-mengarang renung-merenung kait-mengait menangis-nangis melambai-lambai pukul-memukul sayang-menyayangi 4.… / 10 biri-biri budak-budak dalam. Bagi kata ulang yang dalam pengulangannya mengalami perubahan bunyi atau fonem. Contohnya: se-Nusantara se-Malaysia se-Tanah Melayu 216 . Contohnya: dikucar-kacirkan disia-siakan diporak-perandakan mengucar-kacirkan 5.sia undang. tanda sempang diletak di antara kata dasar dan kata yang diulang. tanda sempang diletak di antara bahagian-bahagian kata yang diulang. Contohnya: dolak-dalik gerak-geri gunung-ganang serba-serbi kucar-kacir kuih-muih lemah-lembut tunggang-langgang mandi-manda mundar-mandir ramah-tamah sedu-sedan 3.

000 (keseratus ribu) 9. IMBUHAN PINJAMAN.TANDA SEMPANG. Tanda sempang yang digunakan untuk menyatakan hubungan antara katakata pada rangkaian kata setara tertentu atau rangkai kata istilah.… / 10 6. Contohnya: anti-Rusia pro-Malaysia hamba-Mu kepada-Nya petunjuk-Nya rahmat-Nya 7.dengan angka. Contohnya: tahun 50-an (tahun lima puluhan) tahun 60-an (tahun enam puluhan) tahun 70-an (tahun tujuh puluhan) tahun 80-an (tahun lapan puluhan) 8. Contohnya: duti anti-lambak (anti-dumping dutty) mikro-zat makanan (micronutrient) lima butir-isi peluru (load five rounds) larutan Kerbs-Ringer (Kerbs-Ringer Solution) nodus sino-atrium (sino-atrial node) antisiklon semi-kekal (semi-permanent anticyclone) perbadanan semi-awam (semi-public corporation) semi-berdaulat (semi-severeign) suai-iklim (acclimation) penyesuaian-ikliman (acclimatization) 217 . Contohnya: ke-12 (kedua belas) ke-100 (keseratus) ke-100. Tanda sempang juga digunakan untuk merangkaikan awalan ke. Tanda sempang digunakan untuk merangkaikan angka yang menunjukkan tahun dengan akhiran -an. Tanda sempang digunakan untuk merangkaikan huruf kecil dengan huruf besar pada kata yang sama.

mono-. inter-. maha-.1 Terangkan penggunaan tanda sempang dalam bahasa Melayu. homo-. -wan. dan -wati penulisannya dilakukan secara serangkai. infra-. dasa-. makro. interaktif kontrarevolusi 218 . semi-. tele-. swa-. Penulisan Imbuhan Pinjaman Dalam Sistem Ejaan Rumi Baharu.TANDA SEMPANG. re-. dwibahasa ekafungsi. imbuhan-imbuhan pinjaman seperti ab-.… / 10 10. hidro-. Maksudnya imbuhan pinjaman itu dirangkaikan pada kata dasar. tata-. bi-. dwi-. interlingua. pra-. mikro-. eka-. antitoksin biadab dasawarsa dwibulanan. -isme. pan-. inter-. -ita. sub-. kontra-. ekabahasa hidrometer homograf infrastruktur interlokal. trans-. -man. poli-. tuna-. ultra-. IMBUHAN PINJAMAN. anti-. Contohnya: Imbuhan pinjaman abantibidasadwiekahidrohomoinfrainterkontra- Contoh perkataan abnormal antikerajaan. panca-.

kolonialisme biduanita seniman angkasawan seniwati Penulisan kata Maha secara Terpisah Dalam bahasa Melayu terdapat juga kata maha yang ditulis secara terpisah.TANDA SEMPANG. IMBUHAN PINJAMAN. ultrasonik impresionisme.… / 10 mahamakromikromonopancapanpolipraproresemisubswatatateletranstunaultra-isme -ita -man -wan -wati mahasiswi. subgolongan swadaya tatabahasa. subtajuk. prodemokrasi reaksi semiparasit. prasekolah. tatasusila telefoto transmigrasi tunasusila ultralembayung. praijazah prokerajaan. (semi-profesional) substandard. Contohnya: Maha Besar Maha Mengetahui Maha Esa Maha Bijaksana Duli Yang Maha Mulia 219 . mahaguru makroskopi mikrofilem monograf pancaindera panteisme politeknik prasangka.

… / 10 Ejaan bagi Kata Depan Peraturan penulisan kata depan ejaan lama yang menggunakan tanda sempang ( .) selepas kata depan di dan ke kini digugurkan dalam Ejaan Rumi Baharu. Kata depan ditulis secara berasingan atau terpisah. Contohnya: Ejaan Lama ka-atas ka-bawah ka-dalam ka-pejabat ka-sekolah ka-Hotel Istana ka-seluruh dunia ka-England Ejaan Baharu ke atas ke bawah ke dalam ke pejabat ke sekolah ke Hotel Istana ke seluruh dunia ke England 220 . Contohnya: Ejaan Lama di-atas di-bawah di-dalam di-pejabat di-sekolah di-Hotel Istana di-seluruh dunia di-England Ejaan Baharu di atas di bawah di dalam di pejabat di sekolah di Hotel Istana di seluruh dunia di England Kata depan ka.TANDA SEMPANG. IMBUHAN PINJAMAN.dalam ejaan lama diubah menjadi ke dalam ejaan baharu dan ditulis terpisah daripada kata yang mengikutnya.

… / 10 Ejaan bagi Partikel Ada empat jenis partikel dalam bahasa Malaysia. Partikel -lah. Partikel pun yang satu lagi itu pula ditulis serangkai dengan kata yang mendahuluinya. iaitu -lah. Contohnya: 1. 3. iaitu: adapun andaipun ataupun biarpun meskipun sekalipun sungguhpun walaupun 221 . Jika ibu pergi. -tah dan -pun. Ada 13 perkataan yang telah ditetapkan ejaannya supaya ditulis serangkai dengan partikel tersebut. -kah dan -tah yang menggunakan tanda sempang dalam ejaan lama ditulis serangkai dengan kata dasar yang mendahuluinya. -kah. anaknya pun ingin pergi. Guru itu membaca buku di perpustakaan dan murid-muridnya pun membaca di perpustakaan. IMBUHAN PINJAMAN. Ahmad pergi ke Tanjong Malim dan Aminah pun pergi ke Tanjong Malim. Bagi partikel pun yang membawa makna ‘‘juga’’ ditulis berasingan atau terpisah daripada kata yang mendahuluinya. tanpa sempang dalam Ejaan Rumi Baharu. 2. Contohnya: Ejaan Lama ada-lah datang-lah tolong-lah apa-kah apa-tah bila-tah Ejaan Baharu adalah datanglah tolonglah apakah apatah bilatah Ada dua cara menulis partikel pun.TANDA SEMPANG.

2 Terangkan penggunaan partikel dalam bahasa Melayu. IMBUHAN PINJAMAN.TANDA SEMPANG. Contohnya: hatiku cintaku untukku hatimu cintamu untukmu hatinya cintanya untuknya 222 .… / 10 kalaupun kendatipun mahupun lagipun bagaimanapun 10. Contohnya: kuambil kulihat kuterima kauambil kaulihat kauterima Kata ganti singkatan singkatan ku. kau. mu dan nya sebagai akhiran ditulis serangkai dengan kata yang mendahuluinya. iaitu ku. Ejaan bagi Kata Ganti Singkatan Dalam bahasa Melayu terdapat empat jenis kata ganti singkatan. mu dan kau sebagai awalan penanda pasif ditulis serangkai dengan kata dasar yang mengikutinya.

ya Tuhanku Tolonglah hamba-Mu. hidayat-Nya dan petunjuk-Nya Rangkai Kata Dalam bahasa Melayu. iaitu frasa nama.TANDA SEMPANG. Terdapat empat jenis rangkai kata atau frasa.). ya Tuhanku Mereka memohon rahmat-Nya. frasa kerja. rangkai kata juga dikenali sebagai frasa. Contohnya: Ampunkan hamba-Mu.… / 10 Kata ganti singkatan -mu dan -nya bagi nama Tuhan menggunakan huruf besar sebagai huruf pertama dan ditulis dengan mengguna tanda sempang ( . frasa adjektif dan frasa sendi nama. Ejaan bagi rangkai kata atau frasa tersebut ditulis secara terpisah seperti contoh berikut: Ejaan Frasa Nama anak sulung burung putih rumah besar emas tulen kereta baharu perempuan gemuk hutan tebal ikan masin bangunan tinggi pemandangan indah udara nyaman zaman moden Ejaan Frasa Kerja berjalan cepat bangun awal sembahyang subuh terbang tinggi menunai janji memancing ikan memelihara ayam datang lewat berlumba kuda membina bangunan memasak nasi menyanyi lagu kebangsaan Ejaan Frasa Ejaan Frasa Adjektif Sendi Nama biru yang lembut di dapur hijau seperti warna di Kuala Lumpur daun tinggi gunung di dewan hitam manis merah saga masam seperti cuka merah muda panas terik pucat putih panjang lebar kurus kering lemah lembut ke pasar malam ke Amerika ke Jepun oleh Ahmad oleh mereka itu oleh polis tentang perkara itu tentang pendidikan moral tentang budaya kerja 223 . IMBUHAN PINJAMAN.

baik istilah yang berbentuk daripada dua kata bebas mahupun tiga kata bebas dieja secara terpisah. Contoh: 224 . Hubungan makna antara kata-kata dasar yang membentuk kata majmuk itu sangat erat bentuknya hingga tidak boleh menerima sebarang penyisipan unsur lain. iaitu cara terpisah dan cara tercantum. misalnya rangkai kata rumah ‘rumah besar’ boleh disisipkan dengan perkataan ‘yang’ menjadikan ‘rumah yang besar’. pengejaan kata majmuk dilakukan melalui dua cara.… / 10 Kata Majmuk Kata Majmuk ialah kata yang terbentuk daripada dua kata dasar atau lebih yang membawa satu makna. Contoh: air batu air hujan alat tulis baju kemeja balai raya bandar raya bom tangan nuzul Quran peti besi periuk nasi ulat bulu burung merpati daging lembu daun pandan dasar laut duta besar enam ratus ribu empat puluh lima pukat tunda ratu cantik terima kasih ular sawa kapal terbang kapal korek kereta api kereta kebal kereta kuda meja tulis mesin jahit nasi minyak topi keledar tukang besi tukang rumah Kata majmuk yang terdiri daripada kata-kata istilah khusus. Contohnya kata majmuk ‘kereta lembu’ tidak boleh disisipkan dengan perkataan ‘itu’ atau ‘yang’ menjadikan ‘kereta itu lembu’ atau ‘kereta yang lembu’. Kata majmuk berbeza dengan dengan rantai kata atau frasa. kerana rangkai kata atau frasa boleh menerima penyisipan unsur lain. Kata Majmuk Ejaan Cara Terpisah Kata majmuk yang dieja secara terpisah ini terdiri daripada kata majmuk yang terbentuk daripada dua kata bebas.TANDA SEMPANG. IMBUHAN PINJAMAN.

Antara kata majmuk yang lama serta mantap dan dieja tercantum adalah seperti berikut: adakala antarabangsa apabila apahal apakala bagaimana barangkali beritahu bumiputera darihal daripada dinihari dukacita hulubalang jawatankuasa kadangkala kakitangan kepada kerjasama manakala olahraga padahal peribadi peribahasa 225 .… / 10 batu kapur garis pusat kanta tangan kaedah bayar balik kawasan pinggiran kertas kerja kultur mutiara lintasan bebas min mata pelajaran min jangka masa model linear nisbah bayar balik peledekan gambut tanah gambut telefon dail terus tempoh pinjaman lesung sendi lintasan cahaya rumput ternak Kata majmuk yang terbentuk daripada kata yang digunakan sebagai gelaran juga dieja secara terpisah. IMBUHAN PINJAMAN. Contoh: Duta Besar Ketua Menteri Ketua Setiausaha Negara Menteri Besar Naib Presiden Pegawai Daerah Profesor Madya Perdana Menteri Timbalan Perdana Menteri Raja Muda Setiausaha Politik Kata Majmuk Ejaan Cara Tercantum Dalam bahasa Melayu. terdapat sebilangan kecil kata majmuk yang sudah dianggap mantap sebagai satu perkataan yang utuh.TANDA SEMPANG. (Nik Safiah Karim dan rakan. walaupun bentuk kata lama tersebut ternyata mengandungi dua kata dasar. 2003:75).

IMBUHAN PINJAMAN.TANDA SEMPANG.… / 10 perikemanusiaan pesuruhjaya sediakala sepertimana setiausaha sukacita sukarela suruhanjaya tandatangan tanggungjawab warganegara Ejaan Tercantum yang Sudah Mantap Buku Tatabahasa Dewan Edisi Baharu (2003:75) telah menyenaraikan 15 perkataan yang terdiri daripada kata majmuk yang penggunaannya sudah mantap sebagai satu perkataan yang utuh. dan ejaannya dilakukan dengan cara meletakkan tanda sempang pada kata yang digandakan. Bentuk perkataan tersebut ialah: antarabangsa beritahu bumiputera jawatankuasa kakitangan kerjasama olahraga matahari setiausaha sukarela suruhanjaya tandatangan tanggungjawab warganegara pesuruhjaya Ejaan Penggandaan Kata Majmuk Penggandaan kata majmuk melibatkan penggandaan unsur pertama kata majmuk itu sahaja. walaupun bnetuk kata dasar tersebut ternyata mempunyai dua kata dasar. Contohnya: alat-alat tulis balai-balai raya garis-garis pusat kapal-kapal terbang mata-mata pelajaran model-model linear Guru-guru Besar Naib-naib Cancelor Ketua-ketua Menteri Menteri-menteri Besar Perdana-perdana Menteri Timbalan-timbalan Perdana Menteri Penggandaan kata majmuk melibatkan penggandaan unsur pertama kata majmuk sahaja. dan ejaannya dilakukan dengan cara meletakkan tanda sempang 226 . Perkataan yang demikian tetap dieja sebagai satu perkataan.

TANDA SEMPANG.… / 10 pada kata yang digandakan seperti ditunjukkan dalam contoh di atas. IMBUHAN PINJAMAN.3 Terangkan penggunaan kata majmuk dalam bahasa Melayu. terdapat kekecualian bagi kata majmuk yang telah mantap. 2008: 75). Walau bagaimanapun. yakni penggandaannya melibatkan keseluruhan unsur (Tatabahasa Dewan. 227 . Contohnya: kakitangan-kakitangan jawatankuasa-jawatankuasa pesuruhjaya-pesuruhjaya sukarela-sukarela warganegara-warganegara setiausaha-setiausaha 10.

10. Sertakan contoh-contoh penggunaannya dalam perkataan iii. -tah. Huraikan jenis-jenis kata majmuk tercantum dan kata majmuk terpisah.1 Bagi menjawab soalan ini. anda perlu menjelaskan cara-cara menggunakan tanda sempang bahasa Melayu dengan betul seperti yang diterangkan pada halaman 215 – 217. Sila rujuk buku lain dan internet untuk maklumat tambahan. IMBUHAN PINJAMAN. Menerangkan pengertian kata majmuk bahasa Melayu ii. petunjuk-Mu. 10.TANDA SEMPANG. dll. anda perlu: i. contoh: anti-Amerika. anda perlu: i. kupu-kupu  tanda sempang digunakan untuk merangkaikan huruf kecil dengan huruf besar pada kata yang sama. -kah. kemudian sertakan contoh-contohnya sekali iv. contoh: cantik-cantik. Penerbit UPSI (2004). Menerangkan semua penggunaan partikel dalam bahasa Melayu seperti -lah.3 Bagi menjawab soalan ini. pun ii.2 Bagi soalan ini. misalnya:  tanda sempang diletak pada kata ulang. 228 . Sila rujuk buku Kuasai Sistem Ejaan Baharu Bahasa Melayu Melalui Latihan.… / 10 PANDUAN MENJAWAB SOALAN LATIHAN UNIT 10 10. Membezakan kata majmuk dengan frasa dan sertakan contohcontohnya sekali iii.

Nik Safiah dan rakan-rakan (2003). Betulkan Kesalahan Bahasa Anda. Nik Safiah Karim. Abdul Hamid Mahmood (2010). Hashim Hj. Abdul Hamid Mahmood (2012). Tanjong Malim: Penerbit UPSI. Kuala Lumpur: City Reprographic Services. Abdul Hamid Mahmood dan Nurfarah Lo Abdullah (2007). Kuala Lumpur: Dewan Bahasa dan Pustaka.TANDA SEMPANG. Abdul Hamid Mahmood (2004).… / 10 Rujukan Abdul Hamid Mahmood (1995). Abdul Hamid Mahmood (2002). Tatabahasa dewan edisi baharu. Kursus menguasai bahasa Melayu mudah. Tatabahasa dewan edisi ketiga. Bhd. Masa Enterprise. Guru dan bahasa Melayu. Kuala Lumpur: Dewan Bahasa dan Pustaka. Ejaan bahasa Melayu terkini. Bhd. Kuala Lumpur: Aslita Sdn. Tanjong Malim: Penerbit UPSI. Gunakan Bahasa Melayu Yang Betul. 229 . Linguistik fonetik dan fonologi bahasa Melayu. IMBUHAN PINJAMAN. Bhd. Menguasai bahasa Melayu tinggi. Kuala Lumpur: Aslita Sdn. Kuala Lumpur: Aslita Sdn. Kuasai sistem ejaan baharu bahasa Melayu melalui latihan. Onn. Farid M. Abdul Hamid Mahmood (2002). Musa & Abdul Hamid Mahmood (2008).

230 . alveolar daerah di atas serta di belakang gigi yang melengkung ke dalam menghadap lidah. alofon Anggota-anggota kepada satu fonem yang juga merupakan kelainan bunyi antara satu sama lain. pengucapan atau pengeluaran bunyi mengikut rongga mulut atau rongga hidung. [ d ]. artikulasi Proses pengujaran. dental Bunyi yang dihasilkan oleh gigi seperti bunyi [ θ ] dalam perkataan hadith. artikulator Alat pengucapan yang berfungsi dalam penghasilan bunyi-bunyi bahasa. Pada peringkat permulaan. bersuara Bunyi yang dihasilkan dalam keadaan pita suara tertutup rapat dan sewaktu udara keluar melaluinya. bundar Keadaan atau bentuk bibir yang bulat. berlaku getaran pada pita suara. [ hadi ]. Contoh bunyi yang dihasilkan ialah [ ǰ ] dan [ č ]. bunyi yang hendak dihasilkan tersekat di daerah lelangit keras dan diikuti oleh geseran di antara bahagian tengah lidah dengan daerah lelangit keras. [ g ] dan semua bunyi vokal. Contoh bunyi bersuara ialah [ b ].Glosari afrikat Bunyi letusan yang dihasilkan oleh geseran dan hentian di antara artikulator pasif dan aktif.

fonetik Kajian tentang bunyi-bunyi bahasa yang dituturkan oleh manusia yang merangkumi cara pengeluaran. Contoh-contoh diftong dalam bahasa Melayu ialah [ ai ].dialek Variasi bagi sesuatu bahasa. contohnya: [ p’. s’ ∫’ ]. diftong Bunyi yang dihasilkan akibat geluncuran dari satu daerah artikulasi ke daerah artikulasi yang lain. fonologi Kajian tentang fungsi-fungsi bunyi bahasa. 231 . k’. glotalik Penghasilan bunyi dengan cara merapatkan pita suara sehingga glotis dalam keadaan tertutup rapat dan seluruh rongga pangkal tenggorok (laring) disempitkan dan dinaikkan sehingga udara dalam rongga mulut dan rongga kerongkongan (faring) terhalang serta tersekat. iaitu menentukan sistem bunyi satu-satu bahasa dengan berdasarkan jenis-jenis bunyi. fonem Unit bunyi terkecil yang memberi perbezaan makna. t’. sama ada bunyi itu distingtif (membezakan makna) atau tidak distingtif (tidak membezakan makna). Kemudian udara yang terhalang dihembuskan keluar dengan cara membuka saluran rongga mulut. bunyi ejektif diberikan tanda apostrof (`) di sebelah atas kanan. egresif Pembentukan bunyi yang dilaksanakan dengan cara arus udara keluar dari paru-paru. daerah pengeluaran dan alat-alat pengucapan yang terlibat dalam penghasilan bunyi-bunyi bahasa itu. khususnya dari segi bunyi. Dalam sistem tulisan. [ au ] dan [ oi ]. ejektif Bunyi yang dihasilkan dengan proses egresif glotalik.

jeda ciri atau unsur hentian (kesenyapan) dalam ujaran sebagai tanda memisahkan unsur linguiistik seperti perkataan. 232 . linguistik Ilmu yang mengkaji bahasa secara saintifik. oral Bunyi yang dihasilkan apabila lelangit lembut serta hujung anak tekak naik menutupi rongga hidung sehingga udara hanya melalui rongga mulut sahaja. sentimen atau falsafah. intonasi Turun naik nada suara dalam pengucapan ayat atau frasa. [ b ] dan [ m ]. nasal Bunyi yang dihasilkan apabila udara keluar melalui rongga hidung dengan cara menurunkan lelangit lembut beserta hujung anak tekak. Contoh bunyi yang dihasilkan ialah [ ʔ ] ingresif Pembentukan bunyi yang dilaksanakan dengan cara arus udara masuk ke dalam paru-paru. terutama ketika pita suara dalam keadaan tertutup atau renggang sedikit. hentian glotis Bunyi yang dihasilkan oleh hentian di daerah anak tekak atau glotis. klik Bunyi letupan yang dihasilkan sebagai akibat proses ingresif velarik. iaitu ruangan atau kawasan yang tertutup rapat yang dilalui oleh arus udara. seperti bunyi [ p ]. labial Bunyi yang dihasilkan oleh bibir.glotis Ruang atau garisan antara pita suara. ramalan. rangkai kata atau ayat. iaitu menganalisis satu-satu bahasa tertentu secara empirikal dan objektif. tanpa dipengaruhi ole agak-agakan.

[f]. pulmonik Penghasilan bunyi dengan udara dari paru-paru sebagai sumber utama dihembuskan keluar dengan mengecilkan ruangan paru-paru. tidak bersuara Bunyi yang dihasilkan dalam keadaan pita suara direnggangkan (terbuka) dan sewaktu udara keluar melaluinya. [t]. [k]. semi-vokal Bunyi yang secara praktis termasuk golongan konsonan tetapi disebabkan ketika diartikulasikan belum membentuk konsonan murni. struktur permukaan Struktur ayat yang lazimnya telah mengalami perubahan daripada struktur dalaman dan merupakan bentuk ayat yang sebenarnya diucapkan.palatal Bunyi yang dihasilkan oleh lelangit keras. maka disebut bunyi semi-vokal atau separuh vokal. getaran pada pita suara tidak berlaku. 233 . kepanjangan. struktur dalaman Struktur yang lazimnya mengandungi ayat dasar atau ayat inti yang diperlukan untuk membentuk asas makna ayat. [ š ] dan [ ž ]. [s] dan lain-lain. jeda. suprasegmental Ciri atau sifat bunyi yang menindihi sesuatu fonem. Contoh bunyi palatal ialah [ č ]. tona Naik atau turunnya suara dalam pengucapan perkataan. Contoh bunyi semi-vokal ialah [w] dan [j]. Contoh ciri suprasegmental ialah tekanan. otot perut dan rongga dada. lazimnya berlaku pada suku kata dalam perkataan. tona dan intonasi. [ ǰ ]. tekanan Ciri lemah atau kerasnya suara penyebutan sesuatu suku kata. Contoh bunyi tidak bersuara ialah [p].

Dalam penghasilan bunyi oral. velum akan menurun. [ ɔ ]. udara dari paru-paru keluar berterusan melalui rongga tekak dan rongga mulut tanpa sebarang gangguan. [ α ]. 234 . [ e ]. vokal Bunyi bersuara yang tatkala dihasilkan. Keadaan ini menyebabkan terjadinya bunyi klik. [ o ] dan [ u ]. velum akan naik manakala untuk bunyi nasal. velarik Penghasilan udara dengan cara pangkal lidah dinaikkan pada lelangit lembut dan kedua-dua bibir ditutup rapat. [ a ]. bibir dibuka sehingga terdapat kerenggangan ruangan udara pada rongga mulut bagi membolehkan udara luar masuk. [ ε ].transkripsi Penulisan dalam bentuk lambang-lambang fonetik daripada lambang-lambang tulisan huruf-huruf biasa. velum Bahagian lembut selepas lelangit keras beserta bahagian hujungnya yang disebut anak tekak dapat turun naik mengikut bunyi yang hendak diujarkan. iaitu [ i ]. vokal kardinal Sekumpulan vokal yang diletakkan di kedudukan tertentu bagi memberikan gambaran yang lebih dekat tentang kedudukan vokal-vokal dalam bahasabahasa di dunia. Kemudian hujung lidah dan kedua-dua sisi lidah yang merapat pada gigi atau gusi dalam dilepaskan turun serta dikebelakangkan. Terdapat sejumlah lapan vokal kardinal. velar Daerah artikulasi di bahagian belakang lidah dan juga di kawasan selepas lelangit lembut.

Istilah Linguistik Bahasa Inggeris A abbreviate abbreviation acoustics active articulator active cavity active voice acute resonant adam’s apple affix air chamber air mechanism air stream air stream mechanism allomorph allopohone allophonic change allophonic realization allophonic variant alteration alternant alveolar alveolar arch alveolar ridge alveolar sound alveolum alveopalatal alveopalatal sound ambiguity ambiguous ambilingual ambilingualism analyse analysis analytic language analytical method analytical procedur anaphora apex aphasia Bahasa Melayu menyingkatkan. memendekkan singkatan ilmu akustik artikulator aktif rongga aktif ragam aktif kenyaringan tirus halkum imbuhan ruang udara mekanisma udara arus udara mekanisma arus udara alomorf alofon perubahan alofon pengwujudan alofon kelainan alofon/ varian alofon perubahan kelainan/ varian gusi/ alveolar lengkung gusi/ lengkung alveolar batas gusi/ batas alveolar bunyi gusi/ bunyi alveolar gusi/ alveolum alveopalatal bunyi alveopalatal ketaksaan taksa dwibahasa setara keadaan dwibahasa setara menganalisis analisis bahasa analitik kaedah analisis tatacara analisis anafora hujung lidah afasia 235 .

apical articulation apicoapico-alveolar apico-dental apico-dental sound approach arbitrariness arbitrary arbitrary symbol articulacy articulation articulation mechanism articulator articulatory parameter articulatory phonetics articulatory setting articulatory system articulatory variable artificial speech ascending diphthong aspirate aspirated aspirated affricate aspirated-p aspirated stop aspiration assonance asterick form asyllabic asymmetric consonant attribute auditory area auditory organs auditory phonetics Austronesian languages B Back back of tongue back vowel base morpheme basic of articulation bilabial bilabial sound bilabiodental artikulasi hujung lidah apikoapikoalveolar apikodental bunyi apikodental pendekatan kearbitrarian arbitrari lambang arbitrari/ simbol arbitrari kefasihan artikulasi mekanisma artikulasi alat artikulasi parameter artikulasi fonetik artikulasi penyesuaian alat artikulasi sistem artikulasi pemboleh ubah artikulasi ujaran buatan diftong meninggi/ menaik letusan/ hembusan berhembusan letusan berhembusan p-berhembusan hentian berhembusan hembusan. penghembusan asonansi bentuk berbintang tak silabik konsonan tak simetri sifat/atribut kawasan pendengaran alat pendengaran fonetik pendengaran bahasa-bahasa Austronesia belakang belakang lidah vokal belakang morfem dasar landasan artikulasi dua bibir/bilabial bunyi dua bibir/bunyi bilabial bilabiodental 236 .

bilateral bilateral consonant bilateral opposition bilingual bilingualism blade of tongue blend blocked syllable bound form bound morpheme bound sentence boundary marker breath stream bright vowel broad band spectrogram broad transcription broad vowel buccal buccal cavity C cardinal cardinal consonant casual speech cavity cavity friction cavity wall central air escape central non-resonant central resonant central resonant oral central sound central vowel centralisation centralisation of sound centre of Broca centre of tongue centring diphthong closed syllable closed system closed vowel cluster co-articulation common language dwisisi/bilateral konsonan dwisisi/konsonan bilateral pertentangan dwisisi/ pertentangan bilateral dwibahasa kedwibahasaan daun lidah paduan suku kata tertutup bentuk terikat morfem terikat ayat terikat penanda sempadan arus udara vokal depan spektrogram jalur lebar transkripsi luas vokal belakang oral. mulut rongga mulut kardinal konsonan kardinal ragam bersahaja rongga geseran rongga. penggeseran rongga dinding rongga saluran udara tengah bunyi bukan nyaring tengah bunyi nyaring tengah (bunyi) oral tengah nyaring bunyi tengah vokal tengah penengahan penengahan bunyi pusat Broca pusat lidah diftong menengah suku kata tertutup sistem tertutup vokal tertutup gugus/rangkap artikulasi serentak/ koartikulasi bahasa bersama 237 .

kesejajaran sejajar dengan/ selaras dengan kelainan bersyarat konsonan rangkap konsonan/ gugus konsonan bersifat konsonan vokal bersifat konsonan unsur bahasa buatan tatabahasa bebas konteks/ nahu bebas konteks analisis konteks kelainan konteks bezaan. darjah penanda darjat pengguguran/penghilangan 238 .common speech comparative linguistics comparison of language compound compound phoneme compound predicate compound sentence compound word concordance concordant conditioned variant consonant consonant cluster consonantal consonantal vowel constituent constructed language context-free grammar contextual analysis contextual variant contrast contrastive contrastive analysis contrastive distribution contrastive feature contrastive pair contrastive stress convergence coocurence coordinate correlation creole cross-reference D dark vowel declarative sentence decoder decoding deep structure deep vowel degree degree marker deletion bahasa biasa linguistik perbandingan perbandingan bahasa majmuk fonem majmuk predikat majmuk ayat majmuk kata majmuk kesejodohan. serentak ada setara hubung kait/korelasi kreol rujuk silang vokal belakang ayat penyata/modus berita penyahkod penyahkodan struktur batin. bertentangan bezaan analisis bezaan penyebaran bezaan/ distribusi bezaan ciri bezaan pasangan bezaan tekanan bezaan persetumpuan keserasian. struktur dalaman vokal belakang darjat. berbeza.

deletion rule deletion transformation denasalisation denotation denotative meaning dental dental consonant dental sound derivation derivational affix derivative derived form derived primary word derived secondary word descending diphthong descriptive grammar descriptive linguistic descriptive order developmental linguistics deviance deviant diachronic diachronic linguistics diachronic phonology diachronic study diagnostic environment diagraph dialect dialect area dialect borrowing dialect boundary dialect geography dialectal Malay dialectalisation dialectology diffusion diglossia diphthong diphthongisation direct speech discontinuous morpheme discourse discourse analysis distinctive rumus pengguguran/ rumus penghilangan transformasi pengguguran/ transformasi penghilangan proses nyahsengau/ proses nyahnasal denotasi makna denotatif gigi/dental konsonan gigi/ konsonan dental bunyi gigi/bunyi dental terbitan. bauran digolosia diftong pendiftongan cakap ajuk morfem terbahagi wacana analisis wacana distingtif 239 . penerbitan penambah terbitan/imbuhan terbitan terbitan bentuk terbitan kata terbitan primer kata terbitan sekunder diftong menurun tatabahasa pemerian/nahu pemerian linguistik pemerian/ linguistik huraian urutan pemerian/ tatabahasa huraian linguistik perkembangan penyimpangan menyimpang diakronik linguistik diakronik fonologi diakronik kajian diakronik lingkungan penentu dwihuruf dialek kawasan dialek peminjaman dialek sempadan dialek geografi dialek dialek bahasa Melayu proses mendialek dialektologi resapan.

analisis penyebaran. penyebaran analisis taburan.distinctive feature distribution distributional analysis disylabic disyllable word domain dorsal dorsal sound dorso-alveolar dorso-palatal dorso-uvular dorsopalatal sound dorsovelar sound dorsum dorsum of tongue double articulation double stop double vowel down glide duration durative dynamic accent E ecology of language egressive egressive click egressive click sound egressive direction of air egressive sound ejection sound ejective ejective sound element emotive encode encoding epiglottis epistemology escape cavity esophageal cavity ethnographic linguistics etymologist ciri distingtif taburan. analisis lingkungan dwisuku (kata) kata dwisuku mandala/domain belakang/dorsal bunyi belakang/bunyi dorsal belakang gusi/dorso.alveolar belakang lelangit keras/ dorsopalatal belakang velar/dorsovelar bunyi belakang lelangit keras/bunyi dorsopalatal bunyi belakang velar/bunyi dorsovelar dorsum belakang lidah artikulasi ganda dwihentian vokal ganda geluncuran menurun lihat: durative panjang pendek bunyi tekanan dinamik ekologi bahasa egresif klik egresif bunyi klik egresif arah udara egresif bunyi egresif bunyi ejektif ejektif bunyi ejektif unsur emotif mengekod pengekodan epiglotis epistemologi rongga lepas udara rongga esofagus etnolinguistik ahli etimologi 240 . lingkungan.

exhalation exhale exit of air expansion rule experimental phonetics expiration explode explosion explosive sound extinct language extralingual features F factor factor analysis falling diphthong feature field field of discourse field study field theory final cluster final syllable finite-state grammar first articulation first language flap flat articulator flat fricative flection fluency form-class form-word formative formula free form free morpheme free sentence free variant/free vatiation free word order frequency frequency analysis fricative fricative sound friction perlepasan udara menghembuskan nafas saluran lepas udara rumus perluasan fonetik percubaan penghembusan udara meletup letupan bunyi letupan bahasa mati ciri luar bahasa faktor analisis faktor diftong menurun ciri/fitur bidang/medan bidang wacana kajian lapangan teori medan makna/ teori bidang makna gugus akhir/rangkap akhir suku kata akhir tatabahasa terbatas/ nahu terbatas artikulasi pertama bahasa pertama tamparan alat artikulasi dasar frikatif datar/geseran datar fleksi kefasihan golongan bentuk kata tugas morfem terikat/formatif rumus bentuk bebas morfem bebas ayat bebas kelainan bebas urutan kata bebas kekerapan analisis kekerapan geseran/frikatif bunyi geseran/bunyi frikatif geseran 241 .

frictional stop frictionalizing stop frictionless frictionless continuant front of tongue front vowel fronting frozen speech function functional anlaysis functional grammar functional linguistics fundamental feature furtive glide furtive vowel G geminate gemination general general distribution general grammar general linguistics general semantics generic term geographical dialect geographical linguistics gesture gesture language glide gloss glossary glottal glottal catch glottal cavity glottal check glottal consonant glottal plosive glottal sound glottal stop glottal trill glottalic click glottalic closure glottalization glottalized hentian geseran hentian menggeser tak bergeser malaran tak bergeser depan lidah vokal depan pendepanan ragam beku fungsi/tugas analisis fungsian tatabahasa fungsian/ nahu fungsian linguistik fungsian ciri dasar geluncuran senyap vokal pelancar konsonan panjang pemanjangan konsonan umum/am penyebaran am tatabahasa am/nahu am linguistik am semantik am kata generik dialek geografi linguistik geografi gerak isyarat bahasa gerak isyarat geluncuran padanan kata senarai kata/glosari glotis hamzah/hentian glotis rongga glotis lihat: glottal stop konsonan glotis letupan glotif/plosif glotis bunyi glotis hentian glotis getaran glotis klik glotis penutupan glotis penghamzahan/pengglotisan berhamzah/berhentian glotis 242 .

glottalized sound glottalized vowel glottis glottogonic linguistics glottopolitics gradation gradation of vowel grammarian grammatical grammatical analysis grammatical category grammatical feature grammatical item grammatical meaning grammatical process grammatical structure grammatical unit grammaticalisation grapheme groove spirant grooved articulator grooved fricative H half-close vowel half-open vowel hard palate harmonic harmonic overtone head word heavy stress height of tongue hesitation form high-falling high vocoid high vowel higher-mid historical linguistics holophrase holophrastic language homorganic affricate homorganic sound hyphothesis hyphothetical bunyi glotis vokal glotis glotis linguistik asal usul ilmu politik bahasa pemeringkatan pemeringkatan voka nahu ahli tatabahasa/ahli nahu tatabahasa/nahu analisis tatabahasa/analisis nahu kategori tatabahasa/ kategori nahu ciri tatabahasa/ciri nahu butir tatabahasa/butir nahu makna kenahuan proses tatabahasa/proses nahu struktur tatabahasa/struktur nahu unit tatabahasa/unit subjek nahu pentatabahasaan/penahuan grafem geseran beralur alat artikulasi beralur geseran beralur/frikatif beralur vokal separuh sempit vokal sparuh luas lelangit keras/palatum berharmoni nada atasan berharmoni kata inti tekanan keras tinggi lidah bentuk ayat menurun tinggi vokoid tinggi vokal tinggi sederhana/agak tinggi linguistik sejarawi holofrasa bahasa holofrasa letusan homorgan/afrikat homorgan/sealat/afrikat sealat bunyi homorgan/bunyi sealat hipotesis lihat: hyphothesis 243 .

I identification of morpheme idiom idolect imitative word immigrant language imperative implosion impressionistif translation inactive voice inarticulate incomplete plosive consonant index indigenous language indirect discourse indirect object indirect question indirect speech infix inflected language inflected prefix inflection ingressive ingressive air stream inhalation inhale initial cluster initial stress initial string initiator of air stream innate stress inspiration instrumental noun instrumental phonetics interconsonantal interdental interdental phone interjection interlanguage intermedian vowel internal inflection international phonetic alphabet intonation intonation break penentuan morfem idiom/ungkapan idiolek kata ajuk bunyi/onomatopeia bahasa pendatang perintah/imperatif sedutan transkrips sepintas suara tak aktif tidak petah (bercakap/bertutur) konsonan plosif tak selesai indeks bahasa bumiputera/ bahasa pribumi wacana tak langsung objek tak langsung ayat tanya tak langsung cakap pindah sisipan bahasa fleksi awalan fleksi fleksi ingresif arus udara ingresif tarikan nafas menarik nafas rangkap awal/gugus awal tekanan awal rentetan awal pemula arus udara tekanan sejadi lihat: inhalation kata nama penantian fonetik perantian antara konsonan antara gigi bunyi antara gigi kata seru. seruan bahasa antara vokal antara fleksi dalam abjad fonetik antarabangsa intonasi jeda intonasi 244 .

intonation contour intonation morpheme intralinguistic feature intransitive verb invariable word invariant inverse derivation inversion inverted word order irregular verb isolating language isolative sound change isolex item analysis K kernel sentence kinetic consonant L labia labial labial sound labialisation labiodental labiodental sound labiolabial labiovelar laboratory phonetics laminal laminal sound laminodental sound language ability language boundary language change language development language family language learning language planning language skill language standardisation language structure language teaching language universal langue kontur intonasi morfem intonasi ciri dalam linguistik kata kerja tak transitif kata tetap bentuk lihat: invariable word terbitan terbalik/ terbitan songsang keterbalikan/kesongsangan urutan kata songsang/ urutan kata terbalik kata kerja tak transitif bahasa isolatif perubahan bunyi pencilan isoleks analisis butir ayat inti konsonan kinetik lihat: lip bibir/ labial bunyi bibir/ bunyi labial pembibiran/ pelabialan bibir gigi/ labiodental bunyi bibir gigi/ bunyi labiodental dua bibir/ labiolabial labiovelar fonetik makmal laminal bunyi laminal bunyi laminodental kebolehan berbahasa sempadan bahasa perubahan bahasa perkembangan bahasa keluarga bahasa pembelajaran bahasa perancangan bahasa kemahiran berbahasa penstandardan bahasa struktur bahasa pengajaran bahasa (ciri) kesejagatan bahasa langue 245 .

analisis kebahasaan antropologi linguistik peminjaman linguistik konteks linguistik demografi linguistik disiplin linguistik geografi linguistik norma bahasa falsafah bahasa psikologi linguistik lambang linguistik/ simbol linguistik lihat: language skill pantang larang bahasa tipologi bahasa lihat: linguist 246 . ahli leksikografi leksikon kata penghubung pembatas gambaran mendatar lingua franca bunyi lidah kaedah linguafon ahli bahasa/ ahli linguistik linguistik. kebahasaan analisis linguistik.lapse laryngeal laryngeal air mechanism laryngeal consonant laryngeal sound laryngealisation laryngealised vowel larynx lateral lateral area lateral consonant lateral plosion lateral release lateral resonant lateral sound lexical lexical field lexical item leksikal meaning lexical stress lexicalisation lexicographer lexicon limitative conjunction linear representation lingua franca lingual sound linguaphone method linguist linguistic linguistic analysis linguistic anthropology linguistic borrowing linguistic context linguistic demography linguistic discipline linguistic geography linguistic norm linguistic philosophy linguistic psychology linguistic sign linguistic skill linguistic taboo linguistic typology linguistician selang (masa) laringal mekanisma udara laringal konsonan laringal bunyi laringal pelaringalan vokal laringalan larinks sisian ruang sisian konsonan sisian letupan sisian/plosif sisian pelepasan sisian kenyaringan sisian bunyi sisian leksikal medan leksikal butir leksikal makna leksikal tekanan leksikal pengleksikalan ahli perkamusan.

linking morpheme lip lip formation lip position lip rounding lip spreading lip tracing literal literal translation literary language literary translation loan word local friction long consonant long vowel loose apposition loquacity loudness low vocoid low vowel lowering M macro macrolinguistics major air stream manner of articulation manner of discourse marked marker mathematical linguistics matrix matrix sentence maximal stress mechanistic linguistics medial medial cluster medial voice median resonant medieval linguistics medio of tongue mediopalatal medium mentalistic linguistics metalanguage morfem penghubung bibir pembentukan bibir kedudukan bibir pembundaran bibir penghamparan bibir surihan bibir harfiah penterjemahan harfiah bahasa persuratan penterjemahan sastera kata pinjaman geseran tempatan konsonan panjang vokal panjang kedudukan terpisah kefasihan kelantangan vokoid rendah vokal rendah perendahan makro makrolinguistik mekanisma udara utama cara artikulasi cara wacana bertanda penanda linguistik matematik matriks ayat matriks tekanan maksima aliran mekanisma tengah rangkap tengah/ gugus tengah lihat: middle voice bunyi nyaring tengah linguistik zaman pertengahan tengah lidah mediopalatal perantara linguistik mentalisma metalinguistik 247 .

microlinguistics mid vocoid mid vowel middle of tongue middle voice minimal contrast minimal pair minimal stress minimum obstruction minor air stream mechanism mixed language mode of articulation modern language modification modifier modulation monitor function monolateral consonant monolingual monolingual approach monologue monomorphemic monophonemic monophthong monosyllabic monosyllabic word monosyllable monotone mora morph morpheme morpheme boundary morphemic morphemic analysis morphemic reference morphemic script morphemic transcription morphemics morphologic morphological analysis morphological assimilation morphological process morphology morphoneme mikrolinguistik vokoid tengah vokal tengah tengah lidah ragam tengah bezaan minimal pasangan minimal tekanan terlemah/ tekanan minimal gangguan minimum gangguan arus udara minor bahasa campuran cara artikulasi bahasa moden modifikasi penerang modulasi fungsi monitor konsonan monolateral ekabahasa pendekatan ekabahasa monolog monomorfemik monofonemik monoftong ekasuku kata ekasuku ekasuku senada ciri yang menunjukkan panjang pendek bunyi suara bagi perkataan tertentu morf morfem batas morfem morfemik analisis morfemik rujukan morfemik aksara morfemik transkripsi morfemik lihat: morphology morfologi analisis morfologi asimilasi morfologi proses morfologi morfologi morfonem 248 .

morphophoneme morphophonemic rule morphophonemic stress morphophonemic transcription morphophonemic variation morphophonemics mother tongue mouth air mouth cavity movable speech organ movable stress multidimensional phonology multilingual multisyllabic murmur vowel mutual intelligibility mutually complementary mutually exclusive N narrative discourse narrow narrow diphthong narrow transcription narrow vowel narrowing of meaning nasal nasal and oral exit of air nasal cavity nasal exit of air nasalisation nasalisation symbol morfofonem rumus morfofonemik tekanan morfofonemik transkripsi morfofonemik kelainan morfofonemik morfofonemik bahasa ibunda udara mulut rongga mulut lihat: articulator tekanan pindah fonologi pelbagai dimensi pelbagai bahasa pelbagai suku lihat central vowel kefahaman menyaling saling melengkapi saling menyingkiri nasalised click nasalised vowel nasalism nasality nasalization nasalized nasally released stop nasal pharynx nasal plosion nasal release huraian naratif sempit diftong sempit transkrisi halus/ transkripsi sempit vokal sempit penyempitan makna sengau/hidung/nasal saluran keluar udara dari hidung dan mulut rongga hidung saluran udara keluar dari hidung penyengauan/penasalan lambang penyengauan/lambang penasalan/simbol penyengauan/ simbol penasalan klik sengauan/hentian nasalan vokal sengauan/vokal nasalan sebutan sengau kesengauan/kenasalan penyengauan disengaukan/dinasalkan hentian lepasan hidung farinks sengau/letupan nasal letupan sengau/letupan nasal pelepasan sengau/ pelepasan nasal 249 .

nasal resonant nasal sound nasal twang nasal vowel native language native speaker natural language negation negative negative conjunctive negative particle negative sentence neo-linguistics network of isogloss neutral neutral vowel neutralisation node nominal nominal adjective nominal clause nominal definition nominal inflection nominal phrase nominal sentence nominalisation non-consonantal non-continuant non-distinctive feature non-finite verb form non-linguistic context non-syllabic non-syllabic segment non-syllabic vocoid non-vocalic non-vocoid non-speech sound normative grammar normative linguistics nose cavity notional grammar noun noun adjunct noun clause noun cluster bunyi nyaring sengau/ bunyi nyaring nasal bunyi sengau/bunyi nasal telor sengau/telor nasal vokal sengau/vokal nasal bahasa asli penutur asli bahasa tabii penafian nafi kata penghubung nafi partikel nafi ayat nafi neolinguistik jaringan isoglos neutral vokal neutral peneutralan nodus namaan kata sifat namaan/ adjektif namaan klausa namaan takrif namaan fleksi namaan frasa namaan ayat namaan penamaan bersifat bukan konsonan bukan malaran ciri bukan distingtif bentuk kata kerja tak finit konteks bukan linguistik bukan sukuan segmen bukan sukuan vokoid bukan sukuan bukan vokalik bukan vokoid bunyi bukan bahasa lihat: prescriptive grammar linguistik normatif rongga hidung lihat: linguistic philosophy kata nama nama penerang klausa nama rangkap nama/gugus nama 250 .

noun phrase initiator noun word null hyphothesis numeral classifier O object objective objectivity obligatory obligatory transformation obscure vowel off-glide official dialect on-glide open juncture open lip rounding open syllable open transition open vocoid open vowel optional optional transformation rule oral oral air mechanism oral exit of air oral plosion oral resonant distinctive feature oral sound oratorical speech organs of speech origin of language origin of speech orthographical procedure orthographic transcription orthography overlapping distribution P palatal palatal consonant palatal lateral palatal sound palatalisation palatalised pemula frasa nama kata nama hipotesis nol penjodoh bilangan objek Objektif keobjektifan wajib rumus transformasi wajib vokal kabur geluncuran akhir lihat: standard dialect geluncuran awal saktah terbuka pembundaran bibir luas suku kata terbuka lihat: open juncture vokoid luas vokal luas pilihan rumus transformasi pilihan mulut/oral mekanisma udara mulut saluran keluar udara mulut letupan oral/plosif oral ciri distingtif nyaring oral bunyi oral ragam pidato organ sebutan/alat sebutan asal usul bahasa lihat: origin of language tatacara ejaan transkripsi ejaan ejaan penyebaran bertindan lelangit keras/palatal konsonan lelangit keras/ konsonan palatal sisian lelangit keras/ sisian lateral bunyi lelangit keras/ bunyi palatal penglelangitkerasan/ pempalatalan dilelangitkeraskan/ dipalatalkan 251 .

palate palate-alveolar palato-alveolar consonant palatum paralanguage paralinguistic feature parameter parametric linguistics paraphrase parent language parenthesis perenthetic clause adjunct parsing part of speech passive passive articulator passive voice peak of prominance peak of sonority pedagogical grammar pedagogical linguistics permutation rule pharyngeal pharyngeal air mechanism pharyngeal cavity pharyngeal sound pharyngealisation pharynx pharynx air phase of articulation philosophical grammar phonation phoneme phoneme-grapheme correspondence phonemic phonemic analysis phonemic contrast phonemic reference phonemic stress phonemic structure phonemic syllable phonemic symbol lihat: palatum gusi-lelangit keras konsonan gusi lelangit keras/ konsonan palato-alveolar lelangit keras/palatum lihat: paralinguistic feature ciri paralinguistik parameter linguistik parametrik parafrasa bahasa induk tanda kurungan/perentesis penerang klausa parentesis/ adjung klausa parentesis penghuraian ayat golongan kata/ jenis perkataan pasif alat artikulasi pasif ragam pasif lihat: peak of sonority puncak kelantangan tatabahasa pedagogi/ nahu pedagogi linguistik pedagogi rumus permutasi faringal. farinks mekanisma udara farinks rongga farinks bunyi farinks pemfaringalan rongga tekak/farinks udara farinks fasa artikulasi tatabahasa falsafah/ nahu falsafah pembunyian fonem kesepadanan fonem-grafem fonemik analisis fonemik perbezaan fonemik rujukan fonemik tekanan fonemik struktur fonemik suku kata fonemik lambang fonemik/ simbol fonemik 252 .

phonemic transcription phonemic variant phonemicist phonemics phonetic phonetic analysis phonetic chart phonetic complement phonetic diagraph phonetic indicator phonetic notation phonetic sound change phonetic spelling phonetic syllable phonetic symbol phonetic transcription phonetic variant phonetician phonetics phonic phonic substance phono-morphology phonological analysis phonological change phonological component phonological item phonological process phonologist phonology phonometrics phrasal verb phrase phrase marker phrase structure phrase structure component phrase structure grammar phrase structure rule pidgin pitch pitch level place of articulation plosion plosive plosive consonant transkripsi fonemik perbezaan fonemik ahli fonemik fonemik fonetik/bunyi analisis fonetik carta fonetik lihat: phonetic indicator dwihuruf fonetik penanda bunyi lihat: phonetic transcription perubahan bunyi ejaan fonetik suku kata fonetik lambang fonetik/simbol fonetik transkrispsi fonetik kelainan fonetik ahli fonetik (ilmu) fonetik fonik jisim fonik fonomorfologi analisis fonologi perubahan fonologi komponen fonologi butir fonologi proses fonologi ahli fonologi fonologi fonometrik frasa kerja/frasa verba rangkai kata/frasa penanda frasa struktur frasa komponen struktur frasa tatabahasa struktur frasa/ nahu struktur frasa rumus struktur frasa pijin nada tingkat nada daerah artikulasi letupan/plosif letupan/plosif konsonan letupan/ konsonan plosif 253 .

plosive sound p-marker point of articulation polyglot polysyllable position of articulation position of tongue positional variant positive sentence possessive compound possessive pronoun post-alveolar post-dental post of tongue post-palatal post-velar post-vocalic pragmatic translation pragmatics predicate predicative phrase prefix prefixation prehistoric language prenasalisation prepalatal prepalatal sound prescriptive grammar prestige dialect prevelar prevocalic primary articulation primary derivative primary language primary stress principal principal clause principal verb pronominal pronominal inflection pronominalisation prop word proscriptive grammar prosodic distinctive feature prosodic feature bunyi letupan/bunyi plosif penanda frasa titik artikulasi penutur pelbagai bahasa banyak suku (kata) kedudukan artikulasi kedudukan lidah kelainan lingkungan/ kelainan posisi ayat positif majmuk milik kata ganti milik belakang gusi/belakang alveolar belakang gigi belakang lidah belakang lelangit keras/belakang palatal belakang lelangit lembut/ belakang velar lepas vokal penterjemahan pragmatik pragmatik predikat frasa predikat awalan pengawalan bahasa prasejarah prapenyengauan pralelangit keras/prapalatal bunyi pralelangit keras/bunyi prapalatal tatabahasa preskriptif/nahu preskriptif dialek martabat/dialet prestij pravelar pravokal artikulasi primer terbitan primer bahasa primer tekanan primer utama klausa utama kata kerja utama/verba utama kata ganti fleksi kata ganti kepronominalan kata silih tatabahasa proskriptif/nahu proskriptif ciri distingtif prosodi ciri prosodi 254 .

prosodic mark prosodic phoneme prosodic phonology proto language pseudo-procedure psycholinguistics pulmonic air mechanism pulmonic click punctuation punctuation mark pure vowel Q qualifier qualifying phrase qualitative qualitative analysis quantifier quantitative quantitative analysis quantitative linguistics question word R radical axis radical language radix of tongue raising rapid form received pronounciation recessive stress reciprocal reciprocal pronoun reciprocal verb reciprocity reconstruction recursive string reduction reduction rule reduplicate affixation regional dialect regional language tanda prosodi fonem prosodi fonologi prosodi bahasa purba/bahasa proto tatacara semu psikolinguistik mekanisme udara pulmonik klik pulmonik tanda baca lihat: punctuation vokal tulen penerang rangkai kata penerang/ frasa penerang kualitatif analisis kualitatif kata kuantiti kuantitatif analisis kuantitatif linguistik kuantitatif kata tanya paksi radikal lihat: isolating language lihat: root of tongue peninggian bentuk cepat lafaz terima tekanan pangkal menyaling/timbal balik ganti nama menyaling/ganti nama timbal balik kata kerja menyaling kesalingan/ketimbalbalikan rekonstruksi deretan ulang penyingkatan. penyempitan (makna) rumus penyingkatan. rumus penyempitan (makna) penambah serentak/pengimbuhan serentak dialek kawasan bahasa daerah 255 .

register register tone system regularity release released-P released plosive renaissance linguistics repertoire replacement rule reported speech resonance resonance chamber resonant resonant distinctive feature resonant sound resonator retroflex retroflexed consonant retroflexed sound retroflexed vowel retroflexion revival form rewrite rule rhetorics rhyme rhythm rising rising diphthong rising-falling rolled rolled consonant romance linguistics romanisation root root-inflected language root inflection root-isolating language root of tongue root of word rounded rounded lip (vowels) rounded lip formation rounded vocoid rounded vowel rounding laras bahasa sistem nada register kenalaran pelepasan P-lepas letupan lepas/plosif lepas linguistik zaman pembaharuan perbendaharaan rumus ganti cakap pindah kenyaringan rongga kenyaringan nyaring. bunyi nyaring ciri distingtif nyaring bunyi nyaring penyalun gelungan konsonan gelungan bunyi gelungan vokal gelungan penggelungan bentuk pulih rumus tulis semula retorik rima irama menaik diftong menaik turun naik bergulung konsonan bergulung/konsonan bergetar linguistik romans peRumian akar bahasa fleksi akar fleksi akar bahasa isolatif akar pangkal lidah akar kata dibundarkan bibir dibundarkan (vokal) pembentukan bibir bundar vokoid dibundarkan vokal dibundarkan pembundaran 256 .

semi-vokal semiotik ayat 257 .rule S sampel Saussurean linguistics scholaticism scientific grammar second articulation second language second-order language second sound shift secondary secondary phoneme secondary stress segment (noun) segment (verb) segment diagram segment of utterance segmental analysis segmental morpheme segmental phoneme segmental phonology segmentation segmentator semantic semantic analysis semantic change semantic component semantic differential semantic distinguisher semantic feature semantic field semantic field theory semantic marker semantic pair semantic range semantif shift semantic triangle semantic value semantics semi-consonant semi-vowel semiotics sentence rumus sampel linguistik ala Saussure linguistik skolastik/ skolastisisme tatabahasa ilmiah/ tatabahasa saintifik/ nahu ilmiah/ nahu saintifik artikulasi kedua bahasa kedua bahasa tertib kedua perubahan bunyi peringkat kedua sekunder fonem sekunder tekanan sekunder penggalan memenggal gambar rajah penggalan penggalan ujaran analisis penggalan morfem penggalan fonem penggalan fonologi penggalan pemenggalan pemenggal semantik analisis semantik perubahan makna/ perubahan semantik komponen semantik kebezaan makna pembeza makna ciri makna medan makna teori medan makna penanda semantik pasangan makna julat makna perubahan makna segi tiga makna nilai semantik makna/semantik separuh konsonan separuh vokal.

lambang.sentence adverbial sentence compound sentence connector sentence modifier sentence part sentence stress sentence structure shape word sharp resonant distinctive feature shift of meaning sibilant side adjunct side chamber sign sign language signification silence simultaneous affixation simultaneous distinctive feature single morpheme single phoneme singular singular number slang slavic linguistics slavonic linguistics slit fricative slot slur social dialect sosiolect sociolinguistics sociological linguistics soft consonant soft palate sonant sonogram sonorant sonority sound sound change sound change by allophones sound change by phonemes sound classification criteria adverba ayat majmuk ayat penghubung ayat penerang ayat bahagian ayat tekanan ayat struktur ayat kata bentuk ciri distingtif nyaring tajam perubahan makna bunyi desis/sibilan adjung samping ruang samping tanda. isyarat bahasa isyarat pemaknaan kesenyapan penambahan serentak ciri distingtif serentak morfem tunggal fonem tunggal mufrad bilangan mufrad slanga linguistik slavik lihat: slavic linguistics geseran selit/frikatif selit gatra pelah dialek sosial sosiolek Sosiolinguistik linguistik sosiologi konsonan lembut lelangit lembut/palatum lembut sonan lihat: spectogram sonoran kesonoran bunyi perubahan bunyi perubahan bunyi alofonik perubahan bunyi fonemik kriteria penggolongan bunyi/ kriteria 258 .

terbahagi (nahu).sound complex sound echoism sound law sound shift sound source sound spectograph sound symbolism sound value sound wave source source language special language spectogram spectograph spectrum speculative grammar speech speech act speech community speech event speech habit speech organ speeech pathology speech perception speech production speech recognition speech response speech signal speech sound speech stretcher speech symbol speech synthesis speech therapy spirant split split fricative split morpheme spoken form spoken language spontaneous sound change sporadic sound change spread vowel standard dialect klasifikasi bunyi bunyi kompleks gema bunyi hukum bunyi perubahan bunyi sumber bunyi spektograf bunyi perlambangan bunyi nilai bunyi gelombang bunyi sumber bahasa sumber bahasa khas spektogram spektograf spektrum tatabahasa spekulatif/ nahu spekulatif pertuturan lakuan bahasa komuniti bahasa peristiwa bahasa kebiasaan berbahasa alat ujaran/alat artikulasi patologi bahasa persepsi bahasa pengwujudan bahasa pengenalan bahasa gerak balas bahasa isyarat bahasa bunyi bahasa peregang bahasa lambang bahasa sintesis bahasa terapi bahasa geseran pemecahan. pecahan (diakronik). celah bunyi frikatif celah morfem terbahagi bentuk pertuturan bahasa lisan/bahasa pertuturan lihat: sporadic sound change perubahan bunyi semerta vokal hampar dialek standard 259 .

standard language standard pronounciation standard speech standardisation state of language static linguistics statistical linguistics stem stem compound stem-inflected language stop stratification stratificational grammar stress stress group stress mark stress prosodic distinctive feature stressed syllable string string analysis strong stress structural change structural linguistics structural meaning structural semantics structural word structuralistic linguistics structure drill style style of pronounciation stylictics subclause subcategorisation subcategory subgroup subject subordinate subordinate clause subordinate conjunction subordination subordinator subphonemic modification subphonemic variant bahasa standard sebutan standard lihat: standard language penstandardan keadaan bahasa linguistik statik linguistik statistik dasar majmuk dasar bahasa fleksi dasar hentian stratifikasi tatabahasa stratifikasi/ nahu stratifikasi tekanan kelompok tekanan tanda tekanan ciri tekanan/fitur distingtif prosodi tekanan struktur kata bertekanan untaian/rentetan analisis untaian/analisis rentetan tekanan kuat perubahan struktur linguistik struktur makna struktur semantik struktur kata struktur linguistik struktur latih tubi struktur gaya gaya sebutan ilmu gaya bahasa klausa subordinat pensubkategorian subkategori subgolongan subjek tak setara/subordinat klausa tak setara/klausa subordinat kata penghubung tak setara/ kata penghubung subordinat pentaksetaraan/subordinasi lihat: subordinate conjunction perubahan subfonemik kelainan subfonemik 260 .

substandard substitution substitution class substitution drill substitution frame substitution item suction sound suffix suffixation suffixing language superficial structure supraglottal friction supraglottal cavity suprasegmental feature suprasegmental grapheme suprasegmental phoneme surface grammar surface structure switching syllabic syllabic consonant syllabic peak syllabic sign syllabic sound syllabic vocoid syllabication syllable symbol symbolic sign symmetry syntactic syntactic category syntactic change syntactic class syntactic compound syntactic construction syntactic group syntactic order syntactic pattern syntax synthetic compound synthetic index synthetic language systematic transcription systemic grammar substandard/koman/kodi penggantian. gantian golongan gantian latih tubi gantian rangka gantian butiran gantian bunyi sedutan akhiran pengakhiran bahasa berakhiran struktur permukaan geseran supraglotal rongga supraglotal ciri suprasegmental grafem suprasegmental fonem suprasegmental tatabahasa permukaan/ nahu permukaan struktur permukaan/struktur lahir alih silabik konsonan silabik puncak suku kata tanda suku kata bunyi silabik vokoid silabik penyukuan suku kata lambang/simbol tanda lambang/tanda simbol keseimbangan sintaksis kategori sintaksis perubahan sintaksis golongan sintaksis majmuk sintaksis binaan sintaksis/ konstruksi sintaksis kelompok sintaksis urutan sintaksis pola sintaksis sintaksis majmuk sintesis indeks sintesis bahasa sintesis transkripsi sistematik tatabahasa sistemik/ nahu sistemik 261 .

T tag statement tag question tap target language taxanomic phonemics teeth ridge tense vocoid tense vowel terminal contour terminal juncture terminal stress terminal string terminology territorial dialect tertiary articulator tertiary stress theoretical linguistics theory theory of meaning thesaurus throat thought and language tight phonation tip of tongue tone tone language tone prosodic distinctive feature tongue tongue position trachea traditional grammar transcribe transcription transfer transferred meaning transformation transformation rule transformational generative grammar tranformational grammar transformed sentence transliteration

penyataan tempelan ayat tempelan tamparan bahasa sasaran fonemik taksonomi lengkungan pangkal gigi vokoid tegang vokal tegang kontur akhir saktah akhir tekanan akhir untaian akhir peristilahan dialek kawasan alat artikulasi tertier tekanan tertier linguistik teori teori teori makna tesaurus kerongkong/tekak fikiran dan bahasa pembunyian tegang hujung lidah nada bahasa nadaan ciri distingtif prosodi nada lidah kedudukan lidah trakea tatabahasa tradisional/ nahu tradisional mentranskripsi transkripsi/alih tanda memindahkan; pemindahan; pindahan makna kiasan transformasi rumus transformasi tatabahasa transformasi generatif/nahu transformasi generatif tatabahasa transformasi/ nahu transformasi ayat terbitan alih huruf/transliterasi

262

tree diagram trill consonant trill sound trillisation triphthong type of articulation U ultimate ultimate constituents ultimate stress ultra unilateral consonant ultrasound unaccented underlying form underlying structure unexploded plosive ungrammatical unilateral unilingual union language universal universal form universal grammar universal language universal semantics universalism unmarked unreleased plosive unrounded unrounded lip formation unrounded vowel unrounding unstressed unvoiced unvoiced inherent distinctive feature utterance utterance act uvula uvula sound uvular uvular sound

rajah pohon konsonan getaran bunyi getaran penggetaran triftong jenis artikulasi

terakhir unsur terakhir tekanan terakhir ultra konsonan ekasisi ultrabunyi tanpa aksen bentuk batin struktur batin letupan tak lepas/plosif tak lepas/letupan tertahan/ plosif tertahan binahu ekasisi ekabahasa bahasa persatuan sejagat bentuk sejagat tatabahasa sejagat bahasa sejagat semantik sejagat kesejagatan tak bertanda lihat: unexploded plosive tak bundar pembentukan bibir tak bundar vokal tak bundar penyahbundaran tak bertekanan tak bersuara ciri distingtif hakiki tak bersuara ujaran aksi ujaran anak tekak/uvula bunyi anak tekak/bunyi uvula anak tekak/uvular bunyi anak tekak/bunyi uvular

263

V valency variable word variant variation variety in language velar velar sound velaric click velaric closure velarisation velic verb cluster vibration vibration frequency vocal bands vocal cord vocal lip vocal organ vocal tract vocalic alteration vocalisation vocalised vocative vocoid vocoid backing vocoid low vocoid mid voice voice quality voiced voiced click voiced stop voiced unaspirated stop voiced vowel voiceless voiceless grooved fricative voiceless sound voiceless stop voiceless unaspirated stop voiceless vowel voicing

valensi kata boleh ubah kelainan kelainan kelainan bahasa lelangit lembut/velar bunyi lelangit lembut/ bunyi velar klik lelangit lembut/klik velar penyempitan lelangit lembut/ penyempitan velar pemvelaran anak lidah/velik gugus karyaan getaran kekerapan getaran pita suara pita suara pita suara alat ujaran saluran udara perubahan bunyi vokal penyuaraan lihat: voiced vokatif vokoid pembelakangan vokoid vokoid rendah vokoid tengah 1. suara 2. ragam kualiti suara bersuara klik bersuara hentian bersuara hentian bersuara tanpa hembusan vokal bersuara tak bersuara geseran beralur tak bersuara/ frikatif beralur tak bersuara bunyi tak bersuara hentian tak bersuara hentian tak bersuara tanpa hembusan vokal tak bersuara penyuaraan

264

vowel vowel cluster vowel harmony vowel modification vowel quadrilateral vowel reduction vowel shift vowel system vowel triangle

vokal rangkap vokal/gugus vokal mutasi vokal perubahan vokal rajah vokal sisi empat pengurangan vokal penggeseran vokal sistem vokal rajah vokal segi tiga

W wave waveband wave-form wave length wavemeter wave theory way of obstruction weak form weak stress Wernicke’s area whispered sound whispered vowel Whorfian hypothesis wide diphthong word base word border marker configurative feature word boundary word class word count word division word-for-word translation word form word formation word group word list word order word sign word stress written language

gelombang jalur gelombang bentuk gelombang jarak gelombang meter gelombang teori gelombang cara gangguan bentuk lemah tekanan lemah kawasan Wernicke bunyi bisikan vokal bisikan hipotesis Whorf diftong lebar dasar kata ciri konfiguratif tanda sempadan kata sempadan kata golongan kata hitung kata pemisahan suku kata; pemisahan unsur kata terjemahan harfiah bentuk kata pembentukan kata kelompok kata senarai kata urutan kata/jujukan kata lambang kata tekanan kata bahasa tulisan

265

Z zero zero anaphora zero modification zero morpheme zero phoneme

kosong/sifar (tiada langsung) anafora kosong/anafora sifar perubahan kosong/ perubahan sifar morfem kosong/morfem sifar fonem kosong/fonem sifar

266

Ketua Jabatan Bahasa Melayu. beliau bergiat cergas dalam penyelidikan dan penulisan tentang bahasa dan linguistik Melayu. Profesor Madya di Universiti Pertanian Malaysia (1981) dan Profesor (1992). kemudian di Sekolah Datok Abdul Razak (SDAR). Pada awal Januari 2001 beliau telah dijemput untuk menjadi Profesor Bahasa Melayu di UPSI. Ayat Pasif Bahasa Melayu. Cheras (1972). Kelantan. Berkley. Profesor Dr. Perak dan menjadi ketua penuntut SDAR pada tahun 1961.D di University of California. Beliau kemudian mengikuti kursus bagi menyiapkan tesis Ph. Sehingga kini beliau telah menghasilkan beberapa buah buku bertaraf akademik dan digunakan sebagai rujukan di sekolah. Abdul Hamid berkhidmat sebagai guru terlatih selama 5 tahun di Sekolah Menengah Ayer Lanas. Menguasai Ejaan Dengan Cepat. Kelantan. Dewan Bahasa dan Pustaka (1992) 3. (karya bersama) Dewan Bahasa dan Pustaka (1986) 2. Universiti Putra Malaysia (1995-1996). Antara buku beliau yang terpenting ialah : 1. Penerbitan Masa (1992) 4. Pada 1 November 2001 beliau dilantik sebagai Pengarah Penerbit UPSI. Dalam bidang penerbitan. Bhd. Jeli. Universiti Putra Malaysia (Ogos 1999-31 Disember 2000). pernah memegang jawatan Setiausaha Agung Persatuan dan pada tahun 1969 melanjutkan pelajaran di Universiti Malaya. Universiti Putra Malaysia (1996-0gos 1999) dau Timbalan Pengarah IDEAL. Kota Bharu. Betulkan Kesalahan Bahasa Anda. Fakulti Pengajian Bahasa Moden. maktab dan universiti. Timbalan Dekan (Hal Ehwal Pelajar) di Fakulti Pengajian Pendidikan (1989-1995). Pada 1964-65 beliau mengikuti kursus perguruan di Language Institute (kini Institut Bahasa) Lembah Pantai. Abdul Hamid Mahmood dilahirkan pada 23 Ogos 1945 di Kampung Dewan Beta. Amerika Syarikat. Kelantan (1966-69) dan Sekolah Alam Shah. Tanjong Malim. Maktab Sultan Ismail.BIODATA PENULIS Profesor Dr. (1992) 267 . Kota Bharu. Tatabahasa Dewan Jilid 1. Beliau pernah memegang jawatan Ketua Jabatan Bahasa (1979-1983). menjadi pensyarah di Kolej Pertanian Malaya (1972-73). menjadi Ketua Hal Ehwal Akademik IDEAL. Insimal (M) Sdn. mendapat pendidikan awal di Sekolah Kebangsaan Dewan Beta.

(2002) 17. Affluent Master Sdn. Dewan Bahasa dan Pustaka (1999) 14. Kuasai Bahasa Anda. Bhd. beliau telah menghasilkan lebih daripada 200 artikel bahasa dan linguistik Melayu dan telah mengedit sebanyak 107 buah buku terbitan UPSI. Affluent Master Sdn. Masa Enterprise (1995) 7. Warisan Maktab Kirkby (karya Bersama). Penerbit Aslita Sdn. (2000) 15. Bhd. Penerbit UPSI (2007) 24. Sintaksis Dialek Kelantan. Ejaan Bahasa Melayu Terkini. Tuanku Bainun. Seminar Bahasa Melayu. Tinjauan Pelaksanaan Dasar Bahasa Dalam Sistem Pendidikan Negara Di Peringkat Sekolah (suntingan bersama Asiah Idris). Aspirasi Global (2006) 21. 2012) 30. Kuasai Sistem Ejaan Baharu Bahasa Melayu Melalui Latihan. Memartabatkan Warisan Za'ba (2005) 19. Pro-Office Shoppe Sdn. Fonetik dan Fonologi Bahasa Melayu.5. Glosari Dialek Kelantan. 2012) 31. Tatabahasa Dewan Edisi Semakan (2008) 27. Penerbit UPSI (2004) 18. Percetakan Nasional Malaysia Berhad (1997) 12. Bhd. Perkembangan Profesional Dalam Pendidikan Bahasa. Aslita Sdn. Penerbit UPSI (2008) 26. (2001) 16. Aspirasi Kebitaraan Ibu Kandung Suluh Budiman 1922-2002 (2003) 20. 268 . Menguasai Ejaan Bahasa Melayu. Dewan Bahasa dan Pustaka (1997) 10. Bhd. Gunakan Bahasa Melayu Yang Betul. Guru dan Bahasa Melayu. Dewan Bahasa dan Pustaka (1994) 9. Gunakan Bahasa Melayu Yang Betul. Menguasai Bahasa Melayu Tinggi. City Reprographic Services (1997) 11. Betulkan Kesalahan Bahasa Anda (2012) 29. Pendidikan Gemilang Menuju Wawasan: Koleksi Ucapan Naib Canselor (Karya Bersama). (2012) Di samping itu. Penerbit UPSI (2010) 28. Dewan Bahasa dan Pustaka (1995) 8. City Reprographic Services (1991) 6. Penerbit UPSI (2007) 23. Syarikat Percetakan Bintang Baru (1) 13. Menguasai Tatabahasa Dengan Cepat. Tatabahasa Dewan Edisi Sekolah Menengah (Dalam penerbitan Dewan Bahasa dan Pustaka. Bahasa Melayu Sebagai Bahasa Ilmu: Cabaran dan Harapan. (2007) 25. Kursus Bahasa Melayu Mudah (2006) 22. Bhd. Tatabahasa Dewan Edisi Sekolah Rendah (Dalam penerbitan Dewan Bahasa dan Pustaka. Linguistik. Tatabahasa Dewan (Edisi Baru). Betulkan Kesalahan Bahasa Anda. Canselor Pendidikan (Karya Bersama).

S.M. Universiti Sains Malaysia.Beliau juga menjadi ahli panel kurikulum dan penilai luar Malaysian Studies kepada SSABSA South Australia (1983-1990). ahli panel penggubalan Kurikulum Baru Bahasa Melayu STPM Majlis Peperiksaan Malaysia. pada sesi tahun 1997/98 dan pada 1998/99 Universiti Brunei Darussalam telah melantik beliau sebagai pemeriksa luar bagi Program Pengajian Sarjana Muda Pendidikan dan pada tahun 1997 beliau dilantik sebagai panel perancangan program ijazah pertama Universiti Pendidikan Sultan Idris. Beliau menerima lebih daripada 200 undangan untuk memberi kursus dan ceramah penataran Bahasa Melayu di Singapura. Sabah. beliau telah dilantik menjadi Presiden Persatuan Belia Ayer Lanas. ahli panel Biro Buku Teks. Pada tahun 2005 beliau telah menerima anugerah Cemerlang Tokoh Kontrak Terpuji UPSI . Beliau juga menduduki Jawatankuasa Induk Persatuan Linguistik Malaysia dan turut menyumbang perkhidmatan beliau dalam perjuangan mengenai pemasyarakatan Bahasa Kebangsaan di negara ini. Abdul Hamid telah dianugerahi Darjah Kebesaran Bintang Ahli-Sultan Salahuddin Abdul Aziz Shah (A. Penggubal soalan Bahasa Melayu STPM. Pada tahun 1996 Profesor Dr. Jeli dan pada tahun 1995 sebagai Presiden Persatuan Anak Jeli di Perantauan. Brunei. Beliau dilantik sebagai penulis tamu majalah MINDA PELAJAR dan pada tahun 1994 telah terpilih sebagai Tokoh Minda Pelajar. Seri Paduka Baginda Yang Di Pertuan Agong (2000).M) oleh D. Sarawak dan di Semenanjung.Y. dan ahli panel Pelaksanaan Bahasa Melayu di sekolah-sekolah Kementrian Pendidikan Malaysia. seminar dan bengkel. 269 . Jeli.M. Beliau telah dilantik sebagai penilai luar untuk jawatan Profesor Universiti Kebangsaan Malaysia (1998) dan Universiti Malaya (1999). di samping banyak membentangkan kertas kerja di konferensi.S. Beliau juga turut menceburkan diri dalam kegiatan kemasyarakatan. dan Johan Setia Mahkota (J. Tanjong Malim. Berita Harian. Pada tahun 2008 beliau dilantik sebagai Penilai Luar Program Pengajian Bahasa Melayu oleh Akademik Pengajian Melayu Universiti Malaya. Pada tahun 1996 beliau telah dilantik menjadi pemeriksa luar program Bahagian Bahasa Malaysia Pusat Pengajian Ilmu Kemanusiaan.A) oleh Duli Yang Maha Mulia Sultan Selangor Darul Ehsan. Dalam bidang politik pernah terpilih sebagai perwakilan UMNO kawasan Ayer Lanas. baik di peringkat kebangsaan mahupun di peringkat antarabangsa. Pada tahun 1968. Beliau juga menjadi penulis Ensiklopedia Dewan Bahasa dan juga menjadi penulis tamu kepada Dewan Bahasa dan Pustaka cawangan Sarawak (1996-1999).

239. 235. 57. 243. 127. 69. 29. 34. 258-259. 51. 86-89. 130-133. 261. 210. 29. 115-116. 55 pulmonik. 230. 74. 231. 263-265 bukan bunyi bahasa. 18. 55. 65-78. 80. 75. 133. 55 glotalik. 141. 92-93. 71-78. 169-170. 37. 45. 208. 71. 188. 159-162. 45-46. 231. 230-237. 79-80. 121122. 145. 12. 84. 200. 155. 115-117. 48. 40-41. 263 bundar. 31 beralternasi bebas. 118. 165-166. 65. 14. 131. 240 bunyi nyaring. 22-27. 26. 46. 55 glotalik. 170171 bibir. 31. 249. 26. 262 alofon. 230. 252. 164 bervariasi bebas. 237. 18. 257 bunyi tidak bersuara. 6. 136-137. 234 bunyi ejektif. 22. 176. 34. 248 egresif. 52. 29 artikulator. 241. 29. 167. 4. 35. 27. 230. 41. 216. 234. 50 D B batang tenggorok. 16 dialek. 113. 77. 64-. 34-36.INDEKS A afasia. 171. 239. 48. 29. 37. 3-4. 53-56. 164. 45. 25. 78. 48. 231. 235 alat artikulasi. 175176. 13. 245. 39. 239-248. 232. 53-54. 73. 239. 205.96. 57. 8. 250. 230. 5. 45-60. 59. 247. 169-170. 256. 162 anak tekak. 82. 50 diftong turun. 130. 106-109. 244. 155. 27 bunyi bahasa. 256. 75. 90-95. 262-263 dorsal (pangkal lidah). 41. 254-255. 120-127. 51. 64. 159. 106-110. 84. 256. 2. 199. 176. 262 diftong. 99-100. 241. 233 bunyi tunggal. 107. 55 ingresif. 82. 17-18. 235 arus udara. 91-93. 31-41. 236-237. 55 bunyi. 258. 18. 159. 242. 59 distingtif. 55 velarik. 143. 50. 111-113. 235 alternasi bebas. 236. 230-231 bunyi bersuara. 251. 231232. 82-91. 263 hampar. 95-96. 47. 251. 40. 188. 78. 31. 162. 232. 240. 97-99. 105-109. 159-162. 265 diftong naik. 141. 58. 27. 159-167. 95. 29. 256. 56-57. 259. 236. 58-59. 32. 98-104. 3-4. 260. 250 bunyi rangkap. 231. 201. 22-27. 75. 50-52. 67-69. 94. 82. 250-259. 24-27. 169-171. 115. 259 de Saussure. 117118. 8. 263 aritenoid. 125-126. 34. 101-103. 234. 112-113. 240 270 . 254. 50 bunyi segmental (penggalan). 84.

155156. 159. 26. 156. 244245. 59. 257-258. 82. 195. 249. 191. 31 I idiolek. 132. 232-244 K kepanjangan. 100. 237. 131-132. 82-84. 2. 169. 89. 230. 78. 269 J jeda. 198. 232. 32-33. 128-129. 233. 266 suprasegmental. 120-127. 64-65. 36. 34 lelangit keras. 262 fonetik. 104-105. 263-264 gigi. 57. 56. 52-53. 21-23. 212 epiglotis. 98. 29. 48. 102103. 84. 209. 140. 47 langit-langit lembut. 101-103. 238. 240. 52. 154. 86-88. 169-172. 115116. 55. 22. 167. 201202. 115-118. 113. 269 fonologi. 236-239. 200. 82-84. 172 krikoid. 156. 167. 91-93. 233. 147. 82. 34. 29. 26. 99. 29. 256-258. 40. 233-234. 35. 50-53. 52-53. 126-127. 230.89. 261. 251-252. 230-231. 123-124. 258. 92-94. 82 geseran gusi. 255. 82-85. 264 geseran bibir-gigi. 108-109. 83. 57. 196. 230. 157-158. 61-62. 57. 143. 115118. 242-243 gusi. 176. 151-152. 254 L langit-langit keras. 29. 85. 95-96. 64. 176-179. 24-26. 98-110. 49. 34-36. 250253. 263 konsonan rangkap. 106-117. 233 konsonan. 29 G geseran. 171-172. 99-102. 102. 104-106. 256. 147-148. 141. 160-167. 40. 115. 38-39. 141-144. 136-137. 40-41. 48-49. 8. 3. 258-259. 42-43. 38-39. 263 letusan. 234-235. 40. 86-88. 241-243. 94-97. 57. 35-36.E Ejaan Wilkinson. 109. 174. 45-48. 188. 113. 242. 216. 246. 239. 252. 153. 254 lelangit lembut. 26-27. 126-127. 123-126. 71-78. 233. 244 intonasi. 56. 4. 234. 175-180. 241-242. 18. 82. 242. 159. 244-245 F fonem. 231-232. 252253. 82 getaran. 103. 115 geseran glotis. 252. 90-99. 188. 141-142. 26. 115. 236. 247. 26. 82. 232-233. 253-254. 46. 57. 133-134. 133. 147. 71-73. 262 glotis. 240. 47. 88. 118 letupan. 55. 155-156. 159. 124. 99-102. 122-123. 230. 8. 90. 199. 141. 86-88. 25-26. 261. 92. 13. 131-132. 254. 261. 123124. 243 271 . 113. 141 fonemik. 243. 82-84. 244-248. 122-125. 230. 251.

230. 47-49. 240. 134. 69-78. 12 Linguistik Matematik. 140. 31-32. 8-9. 256. 29. 35. 64. 13 Linguistik Etnografi. 89. 24 Linguistik Deskriptif. 25. 47-48. 12 Linguistik Historis. 29. 12 Linguistik Pedagogi. 84. 260. 34. 52. 234. 8-9. 208. 101. 130-132. 11 M monoftong. 249. 110-113. 12 Linguistik Saussure. 191 P pangkal tenggorok. 5-6. 107. 251 penyengauan (nasalisasi). 105-113. 55-57. 166. 176. 50. 97. 50. 89. 71-78. 57. 130-134. 251 R rongga hidung. 264 Psikolinguistik. 250. 97. 13 Linguistik Terapan. 10. 191 Noam Chomsky. 10-24. 166. 250 272 . 9. 22. 231 paru-paru. 242 penglelangitkerasan. 89. 27. 3. 105. 62. 230-233. 3. 230-234. 95-96. 12 Linguistik Renaisans. 247-248. 71-78. 45. 3. 12 Linguistik Sinkronis. 16 Linguistik Diakronis. 22. 158. 176 pita suara. 27. 17 Linguistik Kognitif. 3. 71-78. 199 pembibiran. 3. 27. 2. 27. 52-53. 71-78. 242-243. 190. 118. 47. 99-100. 1. 87. 249 perengkungan. 25. 112113. 92-93. 36. 82. 242243. 104-106. 136-137. 139-140. 91-118. 137. 94-95. 42-44. 136-137. 91-96. 5657. 117. 106109. 245 pengglotisan (glotalisasi). 25. 237. 246. 102. 108-109. 55. 9192. 166. 133-134. 255-258. 27. 254. 82-83. 46. 55. 155. 176. 34.lidah. 231234 pasangan minimal. 3. 10. 157-159. 43. 232. 248 mulut. 262. 91-95. 159-163. 143. 13. 99101. 130131. 31. 234-237. 129. 98-104. 133-134. 245-247. 65-66. 248 Pedoman Umum Ejaan Rumi Bahasa Melayu. 249. 264 Linguistik. 34. 16. 169-170. 232. 248 mora. 121. 12 Linguistik Fungsional. 143. 230-232. 61-63. 166. 3. 86. 173-174. 268-269 Linguistik Am. 130-131. 99. 13 Linguistik Struktural. 136-137. 37-39. 12 Linguistik Komparatif. 115-116. 48. 130-132. 249. 131132. 112-113. 41. 176. 83. 250 Neurolinguistik. 31-34. 12 N nasal. 252. 167. 20. 110. 13 Linguistik Taksonomi. 43. 5 Linguistik Kontrastif. 57. 3-4. 84. 32-35. 64. 192. 53-54. 262. 22-23. 137-138. 22-23. 5. 129. 29. 89. 176. 12 Linguistik Medis. 34. 134. 14. 181. 238-239.

167 vokal tengah. 176. 178. 6-7. 231 tiroid. 223. 126. 15. 131 vokal depan. 237.rongga mulut. 233. 154156. 65. 260. 138. 141-142. 14. 132. 89. 156. 253 rumus transformasi. 188. 45. 233. 249. 5. 57-59. 15. 145-147. 262 transkripsi fonemik. 121. 176. 15. 26. 175. 249-250 Sosiolinguistik. 258 struktur dalaman. 215-216. 20. 203. 29 273 . 66. 69. 45. 234. 162. 257-258. 26. 231 rumus struktur frasa. 82-83. 240. 193. 136-138. 233. 230. 113. 166-167. 64. 55. 183. 183. 248. 40-41. 251. 155. 142. 121. 12. 262-265 Keselarasan Huruf Vokal. 233-234. 202-206. 236238. 14 transkripsi. 233. 176. 52. 69. 26-27. 57. 238 struktur frasa. 4. 107-111. 131-134. 141. 156. 212-213. 38. 3. 228 tekanan. 250-251. 265 tidak distingtif. 141-142. 233 Transformasi Generatif. 46-53. 246-247. 20. 31. 180. 251. 175. 176. 82. 177. 262-263. 248-249. 252. 253 struktur permukaan. 14-15. 240. 204. 57. 177-179. 65. 112-113. 188 V vokal. 261 tona. 242-244. 121 T tanda sempang. 26. 125. 159. 259. 199-200. 238. 257 vokal belakang. 254-257. 220-221. 136. 261. 57. 117. 64-79. 169. 147. 262 S sengau. 57. 147. 253. 254-255. 133. 8. 26. 15. 179 transkripsi fonetik. 17. 47. 226. 246-249. 189. 171. 159-160. 261 suprasegmental. 205 semi-vokal. 243-244. 65 vokal rangkap. 233. 112.49.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful