MODUL

BML3043

FONETIK
DAN

FONOLOGI
Bahasa Melayu
Penulis: ABDUL HAMID MAHMOOD Penyunting: SUHAINA BINTI ABDULLAH

MODUL
BML3043

FONETIK
DAN

FONOLOGI
Bahasa Melayu
enulis SUHAINA BINTI ABDULLAH PUSAT PROGRAM LUAR
PROGRAM PENSISWAZAHAN GURU - PENGAJIAN JARAK JAUH (PJJ)

UNIVERSITI PENDIDIKAN SULTAN IDRIS 2012

Cetakan Pertama/ First Printing 2012

Cetakan Pertama/ First Printing 2012 ©Universiti Pendidikan Sultan Idris 2012

Hak Cipta Terpelihara. Tiada bahagian daripada terbitan ini boleh diterbitkan semula, disimpan untuk pengeluaran atau ditukarkan ke dalam sebarang bentuk atau dengan sebarang alat juga pun, sama ada dengan cara elektronik, gambar serta rakaman dan sebagainya tanpa kebenaran bertulis daripada Penerbit Universiti Pendidikan Sultan Idris terlebih dahulu. All right reserved. No part of this publication may be reproduced or transmitted in any form or by an v means, electronic or mechanical including photocopy, recording, or any information storage and retrieval system, without permission in writing from the Penerbit Universiti Pendidikan Sultan Idris.

Diterbitkan di Malaysia/ Published in Malaysia by Universiti Pendidikan Sultan Idris 35900 Tanjong Malim, Perak Darul Ridzuan, Malaysia Tel: 05-450 6000, Faks: 05-459 5169 Laman Sesawang: www.upsi.edu.my E-mel: penerbitupsi.edu.my. Atur huruf olehl Typesetting by Penerbit UPSI Universiti Pendidikan Sultan Idris 35900 Tanjong Malim, Perak Darul Ridzuan, Malaysia. Dicetak oleh/ Printed by

Perpustakaan Negara Malaysia

Data Pengkatalogan-dalam-Penerbitan

KANDUNGAN
Senarai Rajah Prakata Pengenalan viii xi xiii

Unit 1 : LINGUISTIK DAN CABANG-CABANGNYA
Pengenalan Tahukah Anda Pengertian Linguistik? Tahukah Anda Asal Perkataan Linguistik? Siapakah Pelopor Linguistik Moden? Kesimpulan tentang Ilmu Linguistik Tahukah Anda Cabang-cabang Linguistik? i. Apakah Linguistik Deskriptif ? ii. Apakah Linguistik Historis? iii. Apakah Linguistik Komparatif? iv. Apakah Sosiolinguistik? v. Apakah Neurolinguistik? vi. Apakah Linguistik Am? vii. Apakah Linguistik Terapan? viii. Apakah Psikolinguistik? Apakah Cabang Linguistik Lain? Linguistik Aliran Tatabahasa Transformasi Generatif Panduan Menjawab Soalan Latihan Unit 1 Rujukan 1 1 2 2 2 3 3 5 5 6 8 9 10 11 12 14 16 21

Unit 2 : FONETIK DAN FONOLOGI
Pengenalan Apakah yang Dimaksudkan dengan Bunyi? Tahukah Anda Pengertian Fonetik? Tahukah Anda Pengertian Fonologi? Tahukah Anda Konsep Fonetik dan Fonologi dalam Bahasa Melayu? Tahukah Anda Bunyi Bahasa dan Bukan Bunyi Bahasa ? Apakah Alat Artikulasi? Tahukah Anda Fungsi Alat Artikulasi? Paru-paru Pangkal Tenggorok (Larynx) Rongga Kerongkongan (Pharynx) Langit-langit Lembut (Soft Palate, Velum) Langit-langit Keras (Hard Palate, Palatum) iii 22 22 23 24 25 27 29 31 31 31 34 34 34

Gusi Dalam (Alveola, Alveolum) Gigi (Teeth Denta) Bibir (Lip, Labia) Lidah (Tongue) Apakah Bunyi Bersuara dan Bunyi Tidak Bersuara? Panduan Menjawab Soalan Unit 2 Rujukan

35 35 35 36 37 40 42

Unit 3 : KLASIFIKASI BUNYI BAHASA
Pengenalan Tahukah Anda Bunyi Vokal? Tahukah Anda Bunyi Konsonan? Tahukah Anda Bunyi Semi-Vokal? Tahukah Anda Bunyi Nasal dan Bunyi Oral? Tahukah Anda Bunyi Keras (Fortes) dan Lembut (Lenes)? Tahukah Anda Bunyi Panjang dan Bunyi Pendek? Tahukah Anda Bunyi Rangkap dan Bunyi Tunggal? Tahukah Anda Bunyi Nyaring dan Tidak Nyaring? Tahukah Anda Bunyi dengan Arus Udara Egresif dan Bunyi dengan Arus Udara Ingresif? Apakah Egresif Pulmonik? Apakah Egresif Glotalik? Apakah Ingresif Glotalik? Apakah Ingresif Velarik? Panduan Menjawab Soalan Latihan Unit 3 Rujukan 45 45 46 47 47 48 49 50 51 53 54 55 55 56 57 61

Unit 4 : BUNYI-BUNYI BAHASA
Pengenalan Apakah Bunyi Vokal? Tahukah Anda Vokal dalam Bahasa Melayu? Vokal Hadapan Vokal Tengah Vokal Belakang Tahukah Anda Cara Penghasilan Bunyi Vokal? Apakah Bunyi Konsonan? Tahukah Anda Konsonan Asli Bahasa Melayu? Tahukah Anda Cara Penghasilan Bunyi Konsonan? Tahukah Anda Konsonan Pinjaman dalam Bahasa Melayu? Tahukah Anda Cara Penghasilan Konsonan Pinjaman dalam 64 64 65 67 68 68 71 82 82 89 114

iv

Apakah Tekanan? ii.Bahasa Melayu? Panduan Menjawab Soalan Latihan Unit 4 Rujukan 115 121 128 Unit 5 : ARTIKULASI TAMBAHAN / KOARTIKULASI Pengenalan Apakah Pengertian Artikulasi Tambahan / Koartikulasi? Tahukah Anda Proses Pembibiran? Tahukah Anda Proses Penyengauan? Tahukah Anda Proses Penglelangitkerasan? Tahukah Anda Proses Perengkungan? Tahukah Anda Proses Pengglotisan (Glotalisasi)? Panduan Menjawab Soalan Latihan Unit 5 Rujukan 130 130 131 132 132 133 133 136 139 Unit 6 : FONEM SUPRASEGMENTAL Pengenalan Apakah Pengertian Fonem Suprasegmental? i. Apakah Kepanjangan? iii. Apakah Jeda? iv. Apakah Intonasi? Panduan Menjawab Soalan Latihan Unit 6 Rujukan 141 141 142 143 143 145 147 155 157 Unit 7 : BIDANG FONEMIK Pengenalan Apakah Bidang Fonemik? Tahukah Anda Pengertian Fonem? Tahukah Anda Pengertian Alofon? Tahukah Anda Pengertian Pasangan Minimal? Tahukah Anda Pengertian Bervariasi Bebas? Tahukah Anda Pengertian Beralternasi Bebas? Tahukah Anda Pengertian Saling Melengkapi? Tahukah Anda Pengertian Kesamaan Fonetis? Tahukah Anda Pengertian Fonem Vokal Rangkap? Tahukah Anda Pengertian Fonem Konsonan Rangkap? Panduan Menjawab Soalan Latihan Unit 7 Rujukan v 159 159 160 161 163 164 164 165 166 167 167 169 173 . Apakah Tona? v.

Unit 8 : TRANSKRIPSI
Pengenalan Apakah Transkripsi? Apakah Transkripsi Fonetik? Apakah Transkripsi Fonemik? Contoh Transkripsi Fonetik & Fonemik? Panduan Menjawab Soalan Latihan Unit 8 Rujukan 175 175 176 176 177 188 190

Unit 9 : SEJARAH SISTEM EJAAN BAHASA MELAYU
Pengenalan Tahukah Anda Sejarah Sistem Ejaan Bahasa Melayu? Tahukah Anda Perancangan dan Perkembangan Sistem Ejaan Rumi di Tanah Melayu? Kamus Jawi-Melayu-Inggeris (1903) Tahukah Anda Pedoman Umum Ejaan Rumi Bahasa Melayu Abjad dan Huruf Huruf Vokal Huruf Diftong Huruf Konsonan Huruf yang Diperkenalkan Sistem Keselarasan Huruf Vokal Pola Keselarasan Huruf Vokal Pola Kekecualian kepada Keselarasan Huruf Vokal Penyesuaian Huruf Ejaan Kata Pinjaman Bentuk Ejaan Tampak Kekecualian bagi Ejaan yang Sudah Lama Panduan Menjawab Soalan Latihan Unit 9 Rujukan 193 193 195 195 199 199 200 201 201 202 203 204 205 206 210 211 212 214

Unit 10 : TANDA SEMPANG, IMBUHAN PINJAMAN, RANGKAI KATA DAN KATA MAJMUK.
Pengenalan Penggunaan Tanda Sempang Penulisan Imbuhan Pinjaman Penulisan kata Maha secara Terpisah Ejaan bagi Kata Depan Ejaan bagi Partikel Ejaan bagi Kata Ganti Singkatan 215 215 218 219 220 221 222

vi

Rangkai Kata Kata Majmuk Kata Majmuk Ejaan Cara Terpisah Kata Majmuk Ejaan Cara Tercantum Ejaan Tercantum yang Sudah Mantap Ejaan Penggandaan Kata Majmuk Panduan Menjawab Soalan Latihan Unit 10 Rujukan Glosari Istilah Linguistik Biodata Penulis Indeks

223 224 224 225 226 226 228 229 230 235 267 270

vii

SENARAI RAJAH
Rajah 2.1 : Bentuk gelombang akustik bagi perkataan bahasa Inggeris “see” /si:/ Rajah 2.2 : Proses Penghasilan Bunyi Rajah 2.3 : Alat-alat Artikulasi Rajah 2.4 : Proses Menutup dan Membukanya Glotis Rajah 2.5 : Keadaan Glotis Ketika Menghasilkan Bunyi Rajah 2.6 : Keadaan pita suara (glotis) ketika: (a) tertutup, (b) terbuka untuk bunyi bersuara, (c) terbuka untuk bunyi bisikan, (d) proses getaran Rajah 2.7 : Tiga bentuk gelombang bunyi yang mungkin berupa getaran pada pita suara Rajah 4.1 : Kedudukan Vokal Bahasa Melayu Rajah 4.2 : Vokal [a] seperti dalam perkataan bahasa Inggeris “father” dan vokal [i] seperti dalam perkataan “see” menunjukkan turun-naik bunyi apabila vokal-vokal berkenaan diujarkan pada tona yang sama Rajah 4.3 : Kedudukan bibir semasa menghasilkan bunyi [i] Rajah 4.4 : Keadaan bibir semasa menghasilkan bunyi [e] Rajah 4.5 : Keadaan bibir semasa menghasilkan bunyi [a] Rajah 4.6 : Keadaan bibir semasa menghasilkan bunyi [ə] Rajah 4.7 : Keadaan bibir semasa menghasilkan bunyi [u] Rajah 4.8: Keadaan bibir semasa menghasilkan bunyi [o] Rajah 4.9 : Keadaan bibir semasa menghasilkan bunyi [ε] Rajah 4.10 : Keadaan bibir semasa menghasilkan bunyi [ɔ] Rajah 4.11 : Kedudukan Lidah Semasa Menghasilkan Bunyi-bunyi Vokal

26 28 30 32 33

38

39 66

66 67 67 67 68 68 68 69 69 70

viii

Rajah 4.12 : Penghasilan Vokal [i] Rajah 4.13 : Penghasilan Vokal [e] Rajah 4.14 : Penghasilan Vokal [ε] Rajah 4.15 : Penghasilan Vokal [a] Rajah 4.16 : Penghasilan Vokal [u] Rajah 4.17 : Pengasilan Vokal [o] Rajah 4.18 : Penghasilan Vokal [ɔ] Rajah 4.19 : Penghasilan Vokal [ə] Rajah 4.20 : Carta Kedudukan Vokal Antarabangsa Rajah 4.21 : Carta Konsonan Asli Bahasa Melayu Rajah 4.22 : Carta Lambang Konsonan Antarabangsa (The International Phonetic Alphabet) Rajah 4.23 : Penghasilan Konsonan [p] Rajah 4.24 : Penghasilan Konsonan [b] Rajah 4.25 : Penghasilan Konsonan [t] Rajah 4.26 : Penghasilan Konsonan [d] Rajah 4.27 : Penghasilan Konsonan [k] Rajah 4.28 : Penghasilan Konsonan [g] Rajah 4.29 : Penghasilan Konsonan [ʔ] Rajah 4.30 : Penghasilan Konsonan [č] Rajah 4.31 : Penghasilan Konsonan [ǰ] Rajah 4.32 : Penghasilan Konsonan [s] Rajah 4.33 : Penghasilan Konsonan [h] Rajah 4.34 : Penghasilan Konsonan [r]

72 73 74 75 76 77 78 79 79 83

85 90 91 93 94 96 97 98 100 101 102 104 105

ix

Rajah 4.35 : Penghasilan Konsonan [l] Rajah 4.36 : Penghasilan Konsonan [m] Rajah 4.37 : Penghasilan Konsonan [n] Rajah 4.38 : Penghasilan Konsonan [ɲ] Rajah 4.39 : Penghasilan Konsonan [ŋ] Rajah 4.40 : Penghasilan Separuh Vokal [w] Rajah 4.41 : Penghasilan Separuh Vokal [j] Rajah 4.42 : Penghasilan Konsonan [f] Rajah 4.43 : Penghasilan Konsonan [v] Rajah 4.44 : Penghasilan Konsonan [] Rajah 6.1 : Kedudukan Tinggi-Rendah Suara

106 107 108 110 111 112 114 116 117 118 146

x

BML 3043: FONETIK & FONOLOGI BAHASA MELAYU

PRAKATA

M

odul BML 3043 : Fonetik dan Fonologi Bahasa Melayu ini ditulis khusus untuk memberikan bimbingan serta pengetahuan tentang ilmu fonetik dan fonologi bahasa Melayu kepada pelajar program Pengajian Jarak Jauh (PJJ). Modul ini dibahagikan kepada sepuluh unit pelajaran yang disampaikan secara komprehensif bagi membantu anda memahami ilmu linguistik, fonetik dan fonologi bahasa Melayu dengan lebih mudah dan menguasainya dengan baik. Pelajaran yang dimuatkan dan disusun dalam Modul ini bermula dengan Unit 1: Linguistik dan Cabang-cabangnya yang menghuraikan aspek-aspek kajian yang ditekankan dalam setiap cabang linguistik. Unit 2: Fonetik dan Fonologi membincangkan pengertian fonetik dan fonologi bahasa Melayu. Unit ini turut memuatkan pelajaran tentang alat-alat artikulasi dan peranannya dalam proses penghasilan bunyi bahasa. Unit 3: Klasifikasi Bunyi Bahasa, menghuraikan pembahagian bunyi bahasa yang digolongkan kepada bunyi vokal, konsonan, semi-vokal, bunyi nasal, oral dan sebagainya. Unit 4: Bunyi-bunyi Bahasa menjelaskan secara terperinci bunyi-bunyi bahasa, iaitu bunyi vokal dan konsonan yang terdapat dalam bahasa Melayu serta cara-cara penghasilan bunyi berkenaan. Huraian tentang cara-cara penghasilan bunyi itu disertakan dengan gambar-gambar rajah bagi memudahkan pemahaman anda. Seterusnya, dalam Unit 5, huraian tentang Artikulasi Tambahan menyentuh hal tentang proses pembibiran, penyengauan, penglelangitkerasan, perengkungan dan pengglotisan (glotalisasi). Dalam Unit 6: Fonem Suprasegmental, diberikan penjelasan tentang fonem-fonem suprasegmental yang terdapat dalam bahasa Melayu seperti tekanan, kepanjangan, jeda, tona dan intonasi. Unit 7: Bidang Fonemik pula mengandungi penerangan tentang perbezaan fonem, alofon, pasangan minimal, konsonan bervariasi bebas, beralternasi bebas, saling melengkapi dan kesamaan fonetis. Dalam Unit 8, dimuatkan pelajaran tentang Transkripsi. Pelajaran ini menghuraikan perbezaan transkripsi fonetik dan transkripsi fonemik. Dalam unit ini, dimuatkan contoh-contoh transkripsi fonetik dan transkripsi fonemik sebagai panduan bagi mengukuhkan kefahaman anda tentang penulisan transkripsi fonetik dan fonemik bahasa Melayu. Unit 9: Sejarah Sistem Ejaan Bahasa Melayu, menjelaskan sejarah dan perkembangan serta pedoman umum ejaan Rumi bahasa Melayu. Unit 10: Tanda Sempang, Imbuhan Pinjaman, Rangkai Kata dan Kata Majmuk. Pelajaran akhir ini menjelaskan penggunaan xi

BML 3043: FONETIK & FONOLOGI BAHASA MELAYU

tanda sempang dalam sistem ejaan bahasa Melayu, di samping penulisan imbuhan pinjaman, rangkai kata dan kata majmuk dalam bahasa Melayu. Modul ini turut menyediakan pelbagai bentuk latihan bagi menguji pemahaman anda, selain membantu anda mengingat semula dan mengaplikasikan ilmu yang telah dipelajari. Di samping itu, panduan menjawab soalan latihan juga disediakan di hujung setiap unit pelajaran bagi membimbing anda menjawab soalan latihan yang diberikan serta membolehkan anda membuat penilaian kendiri terhadap pelajaran yang telah dipelajari. Sementara itu, Indeks, glosari dan istilah linguistik turut disediakan pada bahagian akhir Modul ini bagi kemudahan rujukan anda dan pengguna Modul ini. Penulis menaruh harapan penuh agar Modul ini dapat memberi bimbingan kepada anda sekalian untuk memahami aspek-aspek bidang linguistik, fonetik serta fonologi bahasa Melayu dengan lebih mudah dan jelas. Semoga Modul BML 3043 : Fonetik dan Fonologi Bahasa Melayu ini dapat membantu anda menguasai ilmu linguistik, fonetik dan fonologi bahasa Melayu dengan baik. Akhir kata, penulis merakamkan setinggi penghargaan dan terima kasih khusus kepada Cik Suhaina Abdullah atas jasa baiknya yang telah membantu menaip dan menyunting Modul ini.

Sekian. Selamat maju jaya.

PROF. DR. ABDUL HAMID MAHMOOD Fakulti Bahasa dan Komunikasi, Universiti Pendidikan Sultan Idris, Tanjong Malim, Perak. 2012.

xii

BML 3043: FONETIK & FONOLOGI BAHASA MELAYU

PENGENALAN
Panduan Kursus BML 3043 : Fonetik dan Fonologi Bahasa Melayu disedia khusus bagi membantu pelajar program PJJ memahami sepenuhnya keperluan dan kandungan kursus. Anda dinasihati agar membaca bahagian ini dengan teliti. Seterusnya, berusaha untuk mengikuti dan memenuhi segala perkara yang disarankan bagi membolehkan anda menguasai kursus ini dengan cemerlang. Kursus BML 3043 : Fonetik dan Fonologi Bahasa Melayu ini memberi pendedahan dan pemahaman tentang lambang-lambang fonetik sejagat dengan penekanan khusus terhadap bunyi-bunyi bahasa Melayu. Antara perkara yang diketengahkan ialah cabang-cabang fonetik, sifat-sifat bunyi bahasa Melayu, jenisjenis bunyi vokal, konsonan jati dan pinjaman dalam bahasa Melayu, fonem suprasegmental dan penggunaannya dalam transkripsi fonetik dan fonemik, di samping penelitian intonasi yang terdapat dalam ayat bahasa Melayu. Di samping pengetahuan tentang teori, anda juga akan dilatih mengaplikasikan fonetik bahasa Melayu secara praktik. Kursus ini bernilai 3 jam kredit.

KUMPULAN SASARAN
Kursus ini ditawarkan kepada semua pelajar program PJJ yang mengikuti Program Ijazah Sarjana Muda Pendidikan di UPSI. Bagi tujuan pengajaran dan pembelajaran, Modul ini digubal khas untuk membantu pelajar-pelajar yang mengikuti program PJJ tersebut.

PERUNTUKAN MASA PEMBELAJARAN
Mengikut piawaian UPSI dan MQA, setiap jam kredit memerlukan anda memperuntukkan 40 jam waktu pembelajaran. Oleh itu, bagi kursus ini anda perlu memperuntukkan 120 jam waktu pembelajaran. Anggaran agihan waktu pembelajaran bagi kursus ini adalah seperti dalam Jadual 1.

xiv

BML 3043: FONETIK & FONOLOGI BAHASA MELAYU

Jadual 1: Anggaran agihan masa pembelajaran (3 jam kredit) Aktiviti Pembelajaran Membaca Modul, ulangkaji, menyiap tugasan Tutorial di Pusat Tutorial dalam talian (E-Learning, contohnya melalui Big Blue Button, Skype, dll.) Forum (E-Learning melalui MyGuru3) Video P&P melalui MyGuru3 Kuiz dalam talian melalui MyGuru3 Jumlah Masa Pembelajaran Jam Pembelajaran BERSEMUKA TIDAK BERSEMUKA 40 10 46 12 10 2 64 120

56

HURAIAN KURSUS BML 3043 : FONETIK DAN FONOLOGI BAHASA MELAYU
HASIL PEMBELAJARAN KURSUS
Pada akhir kursus BML 3043, pelajar dapat:
1. Menerangkan konsep fonetik dan fonologi bahasa Melayu, 2. membezakan bunyi bahasa dengan bukan bunyi bahasa, 3. menganalisis bunyi vokal, diftong, deretan vokal, konsonan asli dan

pinjaman dalam bahasa Melayu, 4. mentranskripsikan bunyi bahasa pertuturan ke dalam bentuk transkripsi fonetik dan fonemik, 5. mengaplikasi pengetahuan fonetik dan fonologi dalam pengajaran bahasa Melayu. .

SINOPSIS KURSUS
Kursus ini membincang dan membimbing anda memahami ilmu linguistik, fonetik dan fonologi bahasa Melayu. Antara aspek yang dibincang ialah linguistik dan cabang-cabangnya, fonetik dan fonologi bahasa Melayu, sifat-sifat bunyi bahasa Melayu, fonem vokal dan konsonan serta ciri-cirinya dan cara-cara menghasilkan xv

di samping aplikasi fonetik dan fonologi bahasa Melayu terhadap sebutan baku dan sistem ejaan bahasa Melayu. penyengauan. Berikut diberikan perincian bagi setiap unit pelajaran tersebut: UNIT 1 2 TAJUK Membincangkan ilmu linguistik dan cabang-cabangnya serta aliran tatabahasa transformasi generatif. Membincangkan ilmu fonetik dan fonologi serta jenis-jenis fonetik artikulasi. jeda. kandungan kursus dibahagikan kepada sepuluh unit seperti yang terkandung dalam Modul ini. iaitu bunyi vokal dan kelompoknya. kepanjangan. diftong. perengkungan dan pengglotisan (glotalisasi). konsonan rangkap dalam bahasa Melayu. bunyi rangkap dan bunyi tunggal dan bunyi nyaring dengan bunyi tidak nyaring. didedahkan bunyi dengan arus udara egresif dan bunyi dengan arus udara ingresif. bunyi bersuara dan bunyi tidak bersuara. di samping bunyi oral dan bunyi nasal. bunyi keras dan bunyi lembut. 3 4 5 6 xvi . fungsi-fungsinya dan proses edaran udara yang menghasilkan bunyi. di samping cara penghasilan dan kriteria yang menentukan jenis-jenis bunyi vokal. fonetik auditori dan fonetik akustik. tona dan intonasi. konsonan asli dan pinjaman. ISI KANDUNGAN KURSUS Bagi membantu anda mencapai hasil pembelajaran kursus ini. iaitu jenis bunyi. ayat perintah. konsonan jati dan pinjaman dalam bahasa Melayu. termasuklah jenis-jenis artikulasi tambahan seperti pembibiran. bunyi panjang dan bunyi pendek. Menerangkan alat-alat sebutan. anda juga akan diperkenal dan dilatih dalam penggunaan transkripsi fonetik dan fonemik bahasa Melayu secara praktik. termasuklah bunyi vokal. Selain pengetahuan tentang teori. Selain itu. deretan vokal. konsonan dan semi-vokal. ayat songsang dan ayat pasif bahasa Melayu. ayat tanya.BML 3043: FONETIK & FONOLOGI BAHASA MELAYU bunyi vokal dan konsonan bahasa Melayu. Membincangkan artikulasi tambahan (koartikulasi). Membincangkan fonem suprasegmental seperti tekanan. di samping meneliti intonasi dalam ayat penyata. Membincangkan klasifikasi bunyi bahasa. Membincangkan bunyi-bunyi bahasa secara mendalam. termasuklah membezakan bunyi bahasa dan bukan bunyi bahasa. penglelangitkerasan.

alofon. bervariasi bebas. fonem. Menggunakan Google Docs atau menghantar melalui email. Dalam talian menggunakan MyGuru2 . di samping diftong. rangkai kata dan kata majmuk bahasa Melayu. fonem vokal rangkap dan konsonan rangkap. Menggunakan Google Docs atau menghantar melalui email. Membincangkan aspek transkripsi fonetik dan fonemik dengan mengaplikasikan simbol transkripsi fonetik dan fonemik dalam penulisan. imbuhan pinjaman. PENAKSIRAN Tugasan % Wajaran 40 20 20 10 10 100 Kaedah dan Hasil Tugasan Rancangan Mengajar Harian beserta rakaman video pengajaran di sekolah dan dimuat naik dalam talian ke Blog. Makropengajaran Mikropengajaran Cadangan Kajian Tindakan Penulisan Jurnal Refleksi Forum Jumlah xvii .BML 3043: FONETIK & FONOLOGI BAHASA MELAYU 7 8 9 10 Membincangkan bidang fonemik yang meliputi bunyi distingtif dan tidak distingtif. beralternasi bebas. sistem keselarasan vokal dan pola kekecualian keselarasan vokal bahasa Melayu. saling melengkapi dan kesamaan fonetis. Membincangkan tanda sempang. Rakaman video pengajaran di sekolah yang sama seperti di atas. termasuklah perancangan dan perkembangan ejaan Rumi di Tanah Melayu. pasangan minimal. Membincangkan sejarah sistem ejaan bahasa Melayu.

dan sumber-sumber lain. Situasi yang memerlukan anda berfikir dan membuat refleksi mengenainya. mengisi tempat kosong. melakar.BML 3043: FONETIK & FONOLOGI BAHASA MELAYU HURAIAN IKON YANG DIGUNAKAN Ikon Huraian Aktiviti latihan bagi membina kefahaman dan mengaplikasi konsep yang dibincangkan. Aktiviti termasuklah menjawab soalan. buku. xviii . dan/ atau mencari maklumat daripada Internet.

anda seharusnya dapat: i. asal perkataan linguistik. ii. menjelaskan ilmu linguistik aliran tatabahasa transformasi generatif. Pengenalan Unit ini membincangkan hal tentang Linguistik dan Cabang-cabangnya yang mencakupi konsep linguistik. iii. Tahukah Anda Pengertian Linguistik? Menurut Kamus Dewan (2005:945) linguistik bererti pengajian ilmu bahasa. mengetahui pelopor linguistik moden. Oleh David Crystal dalam bukunya. cabang-cabang linguistik serta aliran linguistik tatabahasa transformasi generatif. linguistik merupakan kajian saintifik terhadap bahasa (the scientific study of language). mengetahui asal perkataan linguistik. A Dictionary of Linguistics and Phonetics (1986:181). 1 . menerangkan definisi linguistik dan cabang-cabangnya.LINGUISTIK DAN CABANG-CABANGNYA / 1 Unit 1 LINGUISTIK DAN CABANG-CABANGNYA HASIL PEMBELAJARAN Setelah selesai mempelajari unit ini. pelopor linguistik moden. dan iv.

Bukunya Cours de Linguistique Generale (1916) sangat terkenal dan dianggap sebagai buku asas linguistik moden.LINGUISTIK DAN CABANG-CABANGNYA / 1 Tahukah Anda Asal Perkataan Linguistik? Perkataan linguistik berasal daripada perkataan Latin. Orang yang pandai atau faham bermacam-macam bahasa asing atau ahli bahasa dipanggil linguis. misalnya bahasa Perancis. iaitu mengkaji bahasa itu seperti yang benar-benar wujud tanpa dipengaruhi oleh agak-agakan. Oleh sebab itu. Dr. iaitu linguistics yang dipinjam daripada bahasa Perancis. Beliau dianggap sebagai pelopor linguistik moden. J. iaitu linguistique. Langue bererti bahasa tertentu kepunyaan satu-satu kumpulan penutur tertentu. Kesimpulan tentang Ilmu Linguistik Kesimpulannya. Perkataan linguistik dalam bahasa Melayu berasal daripada bahasa Inggeris. bahasa Indonesia dan bahasa Melayu merupakan bahasa-bahasa atau langue-langue tersendiri. langue dan parole (Prof. Langue dianggap bahasa kepunyaan kumpulan atau masyarakat bahasa tertentu dan parole pula merupakan pertuturan atau bentuk ucapan individu yang kerap disebut sebagai idiolek. sentimen atau falsafah. dan orang yang mengetahui atau bertutur dalam dua bahasa atau banyak bahasa dikenali sebagai bilingual. ilmu linguistik ialah ilmu yang mengkaji bahasa secara saintifik. bahasa Itali (lingua).M. misalnya langage. beberapa istilah yang dipakai oleh de Saussure diterima umum sebagai istilah rasmi. ramalan. Maksudnya ilmu yang mengkaji dan menganalisis satu-satu bahasa tertentu secara empirikal dan objektif. Siapakah Pelopor Linguistik Moden? Ferdinand de Saussure ialah seorang sarjana bangsa Swiss. Perkataan Latin ini juga digunakan dalam banyak bahasa lain yang berasal daripada bahasa Latin seperti dalam bahasa Perancis (langue. 1983:1). kita menggunakan ilmu linguistik itu untuk mengkaji bahasa Melayu. langage). Langage bererti bahasa pada umumnya. Verhaar. Misalnya. atau multilingual.W. bahasa Belanda. atau bahasa Sepanyol (lengua) atau dalam bahasa Inggeris (linguistics). misalnya semua manusia di dunia ini mempunyai bahasa. bahasa Jerman. iaitu lingua yang bermaksud bahasa. 2 .

morfem. 1. Kajian ini dilakukan secara objektif dan tidak boleh berdasarkan agak-agakan. Kita mengkaji secara formal dan objektif bagaimana bunyi-bunyi bahasa itu dihasilkan. Misalnya. misalnya bagaimana bahasa Melayu itu diucapkan. sentimen atau falsafah dan hasil kajian itu pula boleh diuji kebenarannya. 1. bentuk dan sistem bahasa itu. ramalan.1 Jelaskan konsep Linguistik. kata. Apakah Linguistik Deskriptif? Linguistik Deskriptif ialah satu cabang linguistik yang menghuraikan satu-satu bahasa tertentu pada satu-satu masa tertentu. frasa dan ayat yang berlainan bentuk dalam bahasa Melayu. sistem fonem.LINGUISTIK DAN CABANG-CABANGNYA / 1 Kita mengkaji bahasa Melayu seperti yang benar-benar wujud dan digunakan oleh masyarakat bahasa itu.2 Siapakah pelopor Linguistik Moden? Tahukah Anda Cabang-cabang Linguistik? Linguistik mempunyai cabang atau bidang pengajian yang berlainan seperti: i) ii) iii) iv) v) vi) vii) viii) Linguistik Deskriptif (Descriptive Linguistics) Linguistik Historis (Historical Linguisticsi) Linguistik Komparatif (Comparative Linguistics) Sosiolinguistik (Sociolinguistics) Neurolinguistik (Neurolinguistics) Linguistik Am (General Linguistics) Linguistik Terapan (Applied Linguistics) Psikolinguistik (Psycholinguistics) i. ilmu linguistik yang 3 .

iaitu seperti yang benar-benar wujud dalam bahasa itu. bahasa Portugis. frasa atau ayat bahasa Melayu dengan ciri-ciri dan sistem dalam bahasa Inggeris. 1. Linguistik Deskriptif juga tidak berminat untuk mengkaji sejarah perkembangan atau pertumbuhan bahasa Melayu. bahasa Kadazan. Ilmu Linguistik Deskriptif boleh digunakan untuk mengkaji dan menghuraikan secara umum sebarang bahasa di dunia. diftong. bahasa Iban. bahasa Tamil. bahasa Perancis. Linguistik Deskriptif menghuraikan bagaimana bunyi-bunyi bahasa itu dituturkan dan bagaimana sistem bahasa Melayu itu digunakan dalam bidang fonologi. bahasa Itali dan lain-lain. Linguistik Deskriptif hanya membuat huraian tentang satu-satu bahasa itu dan tidak pula membuat perbandingan dengan bahasa-bahasa lain atau mengkaji daripada sudut sejarah bahasa itu. diftong. frasa dan ayat bahasa Melayu. baik bahasa Melayu. perkataan. suku kata. baik pada awal ataupun pada akhir satu-satu zaman itu. sintaksis dan segala aspek yang terdapat dalam bahasa Melayu. tetapi tidak membuat perbandingan antara sistem vokal. Linguistik Deskriptif akan menghuraikan bunyi-bunyi vokal. bahasa Tagalog mahupun bahasa Mandarin. Apa yang diutamakan dalam disiplin ini ialah menghuraikan bentuk dan sistem bahasa itu secara objektif dan secara empirikal. konsonan. Misalnya.4 4 . sistem suku kata. konsonan. bahasa Perancis. bahasa Inggeris. morfologi.3 Apakah yang dimaksudkan dengan Linguistik Deskriptif? Apakah yang menjadi keutamaan dalam disiplin Linguistik Deskriptif? 1. bahasa Jepun. perkataan.LINGUISTIK DAN CABANG-CABANGNYA / 1 menghurai atau menganalisis bahasa Melayu seperti yang dituturkan oleh masyarakat Melayu pada hari ini. Jepun atau bahasa Cina. bahasa Jawa.

ahli bahasa membandingbandingkan ciri-ciri bahasa serumpun seperti membandingkan bahasa Melayu dengan bahasa Jawa. bahasa Murut dan lain-lain atau membandingkan bahasa Inggeris dengan bahasa-bahasa induk Jerman yang lain seperti bahasa Belanda. morfologi dan sintaksis antara dialek-dialek seperti dialek Kedah. iaitu dengan cara melihat aspek-aspek persamaan dan perbezaan antara satu bahasa dengan satu bahasa yang lain. iaitu menyelidiki segala perubahan dan perkembangan satu-satu bahasa itu. Apakah Linguistik Komparatif? Linguistik Komparatif ialah cabang linguistik yang mengkaji bahasa secara perbandingan. 5 . Misalnya.LINGUISTIK DAN CABANG-CABANGNYA / 1 ii. Apakah Linguistik Historis? Linguistik Historis ialah satu cabang linguistik yang mengkaji satu-satu bahasa itu daripada sudut sejarah. bahasa Iban. Linguistik Komparatif kerap digunakan untuk membandingkan antara dialek Kedah dengan dialek Perak atau dialek Kelantan dengan dialek Terengganu atau membandingkan bidang fonologi. Linguistik Historis mengkaji sejarah pertumbuhan dan perkembangan bahasa Melayu sejak zaman sebelum merdeka hingga ke hari ini atau mengkaji sejarah perkamusan bahasa Melayu atau sejarah sistem ejaan bahasa Melayu dan seumpamanya.6 Apakah yang menjadi keutamaan dalam disiplin Linguistik Historis? iii. morfologi. 1. Apa yang diutamakan dalam disiplin ini ialah sejarah dan perubahan-perubahan yang berlaku dalam bahasa dari satu masa ke satu masa yang lain. bahasa Kadazan. sintaksis dan seumpamanya. 1.5 Huraikan maksud Linguistik Historis. Lazimnya. dialek Negeri Sembilan dan dialek Perak dengan bahasa Melayu baku. Namun demikian. ada pula ahli-ahli bahasa yang turut membandingkan struktur bahasa-bahasa yang bukan daripada satu rumpun seperti membandingkan struktur frasa dan ayat bahasa Melayu dengan struktur frasa dan ayat bahasa Inggeris. bahasa Tagalog. baik daripada segi fonologi. Perancis dan Jerman.

berubah dan mengubah satu sama lain dalam sesuatu masyarakat bahasa. Menurut Dell Hymes (1966). Sosiolinguistik merupakan ilmu yang mengkaji bahasa daripada segi hubungan antara latar (setting). Sosiolinguistik merupakan kajian yang menumpukan perhatian kepada bahasa dalam konteks sosial dan kebudayaan. bunyibunyi perkataan. Bagaimanakah seseorang itu bercakap. iv. Dengan perkataan lain. mengenal orang yang sedang bercakap dengan lebih mendalam. Manusia menggunakan bahasa sebagai alat perhubungan untuk menyampaikan hasrat. seseorang itu dapat menangkap sikap dan pendiriannya. peserta (participant). huraikan Linguistik Komparatif. bentuk perhubungan dan nilai-nilai yang dipegang oleh ahli-ahli yang terlibat dalam pertuturan terhadap sesama sendiri (Nik Safiah Karim. pekerjaannya dan berbagai-bagai aspek latar 6 . Bagaimanakah orang itu bercakap dan apa yang dicakapkan itu akan memberikan tanda-tanda dan keterangan-keterangan tertentu tentang dirinya. Daripada apa yang dicakapkan. 1981:4) dan Fishman (1968) pula menyatakan bahawa Sosiolinguistik ialah bidang yang mengkaji ciri-ciri variasi bahasa. cara ia menyebutkan perkataan.8 Dengan memberikan contoh-contoh yang sesuai. bagaimanakah ia menyusun frasa dan ayat-ayat tertentu. Bahasa digunakan sebagai alat oleh masyarakat untuk berhubung. serta jenis-jenis perbendaharaan kata yang digunakan olehnya akan menunjukkan dari daerah mana dan golongan mana ia berasal dan jenis pendidikan yang telah diterimanya. buah fikiran dan perasaan serta mengeratkan hubungan antara satu sama lain dalam kalangan masyarakat. ciri-ciri fungsi variasi-variasi ini dan ciri-ciri penutur yang menggunakannya apabila ketigatiga unsur ini berinteraksi. tajuk perbincangan. Apakah Sosiolinguistik? Sosiolinguistik yang juga dikenali sebagai linguistik antropologi atau linguistik sosial ialah satu cabang linguistik yang mengkaji hubungan antara bahasa dengan masyarakat. fungsi sesuatu interaksi.LINGUISTIK DAN CABANG-CABANGNYA / 1 1.7 Apakah yang dimaksudkan dengan Linguistik Komparatif? 1.

sistem panggilan dan sistem gelaran dalam sesebuah masyarakat dalam masyarakat Melayu seperti penggunaan kata ganti nama. “Abang”.10 Bincangkan aspek-aspek yang boleh dikaji dalam bidang Sosiolinguistik. Sosiolinguistik lazimnya menumpukan kajian pada aspek atau topik seperti yang berikut: i) Bahasa rasmi ii) Bahasa kebangsaan iii) Pidgin iv) Kreol v) Bilingualism vi) Multilingualism vii) Dialek viii) Ideolek ix) Ragam bahasa x) Sikap terhadap bahasa xi) Sistem panggilan dalam masyarakat xii) Kesetiaan terhadap bahasa dan perancangan bahasa 1. “Adik”. “Dato”. “Encik”. “Puan Sri” dan seumpamanya. “anda”. “beta”. “Mak Cik”. “engkau”. Bidang-bidang seperti inilah yang tercakup oleh disiplin Sosiolinguistik. 7 . “Tuan”. panggilan dan gelaran seperti “aku”. Di samping itu. “Puan”. “patik”.LINGUISTIK DAN CABANG-CABANGNYA / 1 belakangnya. “Tan Sri”.9 Apakah yang anda faham tentang Sosiolinguistik? 1. Sosiolinguistik juga turut mengkaji sistem ganti nama. “Pak Cik”.

Medan Broca korteks menukar kalimat-kalimat yang disimpan dalam Medan Wernicke korteks kepada bentuk bunyi. Neurolinguistik menumpukan kajian terhadap bagaimana bahasa itu diproses di dalam otak dari awal pemerolehan bahasa sampailah ke bahasa itu berkembang dalam kehidupan manusia. iaitu Medan Wernicke korteks (hemisfera kiri korteks) dan Medan Broca korteks. tetapi juga proses-proses morfologi. pemahaman kalimat-kalimat terganggu apabila hemisfera kanan secara aktif terlibat dalam 8 . Teori Neurolinguistik Wernicke merupakan teori yang pertama lahir daripada beberapa kes kajian penyakit afasia. ekspresi muka dan gerak-geri badan waktu bertutur dan makna perumpamaan serta ungkapan ideomatik juga. Kalimat-kalimat bahasa disimpan dan diproses di hemisfera kiri otak manusia. Damasi H. Neurolinguistik banyak mendapat manfaat daripada kerjasama antara psikologi dengan linguistik dan afasiologi pula mendapat manfaat daripada neurologi. Pakar kajian neurolinguistik.Broca dan C. terutama untuk tujuan mengubatinya dan Neurolinguistik cenderung untuk mengetahui hakikat hubungan antara otak dengan bahasa demi pengubatan penyakit bertutur. otak manusia mempunyai dua bahagian. Kalimat-kalimat difahami melalui Medan Wernicke belahan kiri (hemisfera kiri korteks) otak manusia. Menurut ilmu Neurolinguistik. Apakah Neurolinguistik? Neurolinguistik ialah cabang ilmu linguistik yang mengkaji hal-hal otak dan perkaitannya dengan bahasa. hemisfera kanan berfungsi untuk komunikasi kebahasaan yang penting. Neurologi mula-mula wujud pada abad ke-19..Wernicke. Medan Broca korteks pula berfungsi melahirkan kalimat-kalimat. diwujudkan oleh P. Hemisfera kanan mempunyai fungsi mengendalikan semua fonem segmental (aspek-aspek intonasi dan prosodi) dan tona suara. Oleh sebab itulah. Neurolinguistik mempunyai hubungan yang erat dengan afasiologi kerana kedua-dua disiplin ini sama-sama mengkaji penyakit bertutur.LINGUISTIK DAN CABANG-CABANGNYA / 1 v. Medan Wernicke mengandungi representasi ingatan perbendaharaan bentuk kata yang berfungsi mengamati dan menerima ucapan. Menurut teori Neurolinguistik Klasik. 1987 telah mengemukakan penemuan terbaharu beliau yang menunjukkan bahawa Medan Broca tidak sahaja berfungsi untuk melaksanakan proses-proses sintaksis dan produksi fonologi. Neurolinguistik ingin mengetahui bagaimana otak diorganisasi pada waktu mengelolakan aspek-aspek kemampuan bahasa dan perlakuan bahasa yang begitu rumit. Dengan perkataan lain. Afasiologi mengkaji penyakit bertutur.

inovasi dan kekaryaan (Mangantar Simanjuntak. 1. 1991:143). Kedua-dua hemisfera bekerjasama pada waktu berkomunikasi untuk menjamin pemahaman dan penyampaian makna yang sempurna. kaedahkaedah.12 Bincangkan hubungan Neurolinguistik dengan Afasiologi. fungsional dan seumpamanya.11 Jelaskan konsep Neurolinguistik. 9 . kajian bahasa mengikut aliran struktur. Maksudnya. Kajian Neurolinguistik juga mendapati bahawa hemisfera kiri mengendalikan kata-kata yang membawa makna-makna literal (tersurat) dalam kalimat-kalimat. ruang dan segala sesuatu yang termasuk ke dalam apa yang dulunya terkenal dengan istilah bawah sedar. Di samping itu. teori dan kaedah kajian bahasa mengikut aliran transformasi generatif. 1991:142-143). muzik dan lagu. Apakah Linguistik Am? Linguistik Am juga disebut linguistik umum merupakan ilmu linguistik yang membuat kajian atau membicarakan bahasa secara umum. proses kegiatan gestalt. badminton. permainan tenis. dalam Linguistik Am dibicarakan hal-hal tentang teori-teori kajian bahasa. 1.LINGUISTIK DAN CABANG-CABANGNYA / 1 proses kebahasaan pada waktu berkomunikasi (Mangantar Simanjuntak. pengenalan muka dan garis gambar yang rumit. Dalam Linguistik Am turut dihuraikan cara kajian bahasa dilakukan mengikut teori. pengajaran bahasa. pengubatan penyakit bertutur. Implikasi penemuan ini sangat penting pada bidang pendidikan. sedangkan hemisfera kanan bertanggungjawab mengendalikan makna-makna tersirat. pendekatan-pendekatan atau model-model yang digunakan dalam kajian bahasa. relasional. hemisfera kanan juga berfungsi untuk semua hal yang berkaitan dengan pembentukan idea yang bukan bahasa seperti kebolehan konstruksi. vi. kaedah dan pendekatan tradisional.

bahasa Inggeris. Huraian bahasa secara umum dan universal ini mencakupi bidang fonologi. ahli bahasa dapat mengkaji dan menghuraikan segala bahasa yang dituturkan oleh manusia di dunia seperti bahasa Melayu. patologi bahasa dan sebagainya. pendekatan. Apakah Linguistik Terapan? Linguistik Terapan ialah satu cabang linguistik yang memanfaatkan teori.LINGUISTIK DAN CABANG-CABANGNYA / 1 Dalam Linguistik Am. deskripsi.14 Huraikan ciri-ciri Linguistik Am bahasa Melayu. 1. penulisan buku-buku teks.15 Apakah yang dimaksudkan dengan Linguistik Terapan? 1.16 Bagaimanakah Linguistik Terapan dapat dimanfaatkan dalam pengajaran bahasa? 10 . bahasa Thai. sintaksis dan seumpamanya secara umum. bahasa Tamil. morfologi. dalam leksikografi. kajian ditumpukan kepada perkara-perkara umum dalam bahasa secara universal. bahasa Itali dan seumpamanya. bahasa Mandarin. vii. kaedah dan hasil kajian linguistik sangat berguna untuk diterapkan ke dalam pengajaran bahasa. kaedah dan hasil kajian linguistik dalam pengajaran bahasa. bahasa Perancis. Dengan menggunakan pengetahuan ilmu Linguistik Am. stilistik.13 Apakah yang dibincangkan dalam Linguistik Am? 1. Teori. penterjemahan. bahasa Jepun. sama ada pengajaran bahasa sebagai bahasa pertama ataupun sebagai bahasa kedua. 1.

1. membuat persepsi. Menurut Ronald W. bahasa dalam pemakaian. Psikolinguistik menganalisis jenis-jenis. pemerhatian dan pembelajaran. Psikolinguistik turut meneliti aspek penguasaan bahasa kanak-kanak dan mengkaji proses akal kanakkanak dalam memahami. perubahan bahasa dan hal-hal yang ada kaitannya dengan itu yang tidak begitu mudah dicapai atau didekati melalui salah satu dari kedua ilmu tersebut secara terpisah atau sendiri-sendiri” (Lado. Robert Lado.17 Jelaskan Psikolinguistik berdasarkan definisi tokoh-tokoh bahasa. Psikolinguistik turut mengkaji perkaitan antara peranan bahasa dengan proses mengingat. seorang ahli dalam bidang pengajaran bahasa mengatakan bahawa Psikolinguistik ialah pendekatan gabungan melalui psikologi dan linguistik bagi telaah atau studi pengetahuan bahasa. Emmon Bach dengan singkat dan tegas mengutarakan bahawa Psikolinguistik adalah satu ilmu yang meneliti bagaimana sebenarnya para pembaca/ pemakai sesuatu bahasa membentuk/ membangun atau mengerti kalimat-kalimat bahasa tersebut” (Bach. Disiplin ini juga memberikan perhatian terhadap pengaruh ingatan ke atas pertuturan dan kefahaman. iaitu performansi atau perbuatan dan perlengkapan atau aparat psikologis yang bertanggungjawab atasnya” (Langac ker. mengingat dan melahirkan kembali bentuk-bentuk bahasa dalam pertuturan. 1976:220). bentuk-bentuk bahasa dan perkataan-perkataan yang digunakan oleh penutur dan hubungannya dengan fikiran dan jiwa penutur itu. 1968:6) (lihat Henry Guntur Tarigan. Maksudnya. Langacker. 1985:3).LINGUISTIK DAN CABANG-CABANGNYA / 1 viii. 1964:64). Psikolinguistik ialah studi atau telaah mengenai behaviour atau perilaku linguistik.18 Apakah yang diteliti dalam Psikolinguistik? 11 . Apakah Psikolinguistik? Psikolinguistik ialah cabang linguistik yang mengkaji hubungan antara bahasa dengan jiwa manusia. 1.

misalnya menerapkan teori dan dapatan kajian linguistik dalam mencari kaedah-kaedah yang efektif dalam pengajaran bahasa dan lain-lain. iaitu kajian linguistik pada zaman Renaisans. Linguistik Pedagogi (Pedagogical Linguistics). Firth. Linguistik Matematik (Mathematical Linguistics). iaitu analisis bahasa yang memberi perhatian kepada pelbagai fungsi bahasa. Troubetzkoy dan lain-lain. Huraian tentang Linguistik Fungsional ini ada terkandung di dalam teori dan tulisan sarjana-sarjana seperti Buhler. iaitu cabang Linguistik Terapan yang mengkaji permasalahan dalam bahasa seperti cacat bahasa dan sebagainya. iaitu cabang linguistik yang mengkaji persamaan dan perbezaan antara bahasa-bahasa atau dialek-dialek untuk mencari prinsip-prinsip yang dapat diterapkan dalam pengajaran bahasa atau penterjemahan. iaitu cabang kajian bahasa yang menerapkan teori dan hasil kajian bahasa dalam pengajaran. Linguistik Fungsional (Functional Linguistics).LINGUISTIK DAN CABANG-CABANGNYA / 1 Apakah Cabang Linguistik Lain? Terdapat juga beberapa cabang linguistik yang lain seperti Linguistik Etnografi (Ethnographic Linguistics). iaitu sejenis kajian terhadap bahasa yang mempelajari ciri-ciri matematik dalam bahasa dengan menggunakan konsep-konsep statistik dan algebra. iaitu satu teori linguistik yang lahir sebagai satu alternatif kepada teori Tatabahasa Transformasi Generatif. iaitu kajian terhadap bahasa yang menekankan hubungan antara bentuk-bentuk bahasa dengan informasi-informasi yang terdapat di dalam otak atau akal manusia. Martinet. iaitu kajian terhadap lingkungan alam dan budaya sesuatu masyarakat dan hubungannya dengan bahasa dan situasi pertuturan. Linguistik Komputasi (Computational Linguistics). iaitu cabang linguistik yang menggunakan teknik komputer dalam kajian bahasa dan kesusasteraan. Pada tahun 1970-an. Pike. Halliday. Linguistik Kognitif (Cognitive Linguistics). Linguistik Saussure 12 . Lamb mengakui bahawa teori stratifikasi merupakan sejenis Linguistik Kognitif. Kajian ini juga disebut patologi bahasa. Linguistik Medis (Language Pathology). baik dalam bidang bahasa ataupun di luar bidang bahasa. Linguistik Renaisans (Renaissance Linguistics). Linguistik Kontrastif (Contrastive Linguistics). telah wujud Tatabahasa Fungsional (Functional Grammar). iaitu zaman sesudah linguistik abad pertengahan yang ditandai oleh perluasan kajian atau pandangan di luar bahasa Yunani dan Latin dan bahasa-bahasa Indo-Eropah dengan menambahkan beberapa konsep dan kategori baharu dalam kajian bahasa.

misanya kajian bahasa Melayu pada hari ini. Ferdinand de Saussure. medan makna dalam bidang semantik dan sebagainya. iaitu kajian bahasa yang dilakukan terhad pada satu-satu masa tertentu. kaedah dan pendekatan struktural. morfologi. Hasil kajian linguistik struktural ini boleh digunakan untuk melatih pelajar-pelajar asing atau yang baru mempelajari bahasa atau pelajar yang lemah pencapaian dalam penguasaan bahasa. atau pada abad ke-20 tanpa melihat perubahan-perubahan pada bahasa itu dan tidak pula membuat perbandingan antara perkembangan bahasa dari satu masa ke satu masa. iaitu mengkaji satu-satu bahasa itu pada satu-satu masa tertentu. Aliran ini menumpukan kajian ke atas bahasa lisan dan tidak mengutamakan aspek semantik. Linguistik Taksonomi (Taxonomic Linguistics) ialah pendekatan kajian dan analisis bahasa dengan tujuan utama untuk mendaftarkan dan mengklasifikasikan pelbagai fenomena bahasa kepada kelompok atau golongan seperti kelas atau golongan kata dalam tatabahasa. hubungan paradigmatis dan sintagmatis. jenis-jenis konsonan dalam bidang fonetik. Cara kajian Linguistik Diakronis ini diperkenalkan oleh ahli bahasa bangsa Swiss. iaitu yang menganggap bahasa itu mempunyai struktur atau sistem yang bebas. Cara Linguistik Sinkronis ini digunakan dalam kajian Linguistik Deskriptif. Linguistik Diakronis (Diachronic Linguistics). yang mencakupi pemisahan antara pendekatan diakronis dan sinkronis. Linguistik Struktural (Structural Linguistics).LINGUISTIK DAN CABANG-CABANGNYA / 1 (Saussure Linguistics) ialah istilah yang digunakan untuk kajian linguistik teori Ferdinand de Saussure. misalnya mengkaji bahasa Melayu pada zaman sebelum merdeka dengan bahasa pada zaman selepas merdeka dengan melihat perubahan-perubahan bahasa daripada segi fonologi. sintaksis dan semantik. 13 . iaitu linguistik yang mengkaji bahasa pada dua masa atau yang berlainan masa. Teori ini dianut pula dengan perubahan atau tanpa perubahan oleh aliran Praha dan Glosematik. Ferdinand de Saussure (1916). perbezaan antara langue dengan parole. Kajian cara Sinkronis ini diperkenalkan oleh linguis bangsa Swiss. iaitu bidang kajian linguistik yang menggunakan teori. Linguistik Sinkronis (Syncronic Linguistics).

Profesor Linguistik dan bahasa-bahasa moden di Massachusetts Institute of Technology. setiap ayat yang dilahirkan mengandungi dua peringkat. iaitu Syntactic Structures pada tahun 1957. 1.20 Huraikan maksud Linguistik Fungsional. 2003:505). peringkat struktur permukaan. 14 . rasanya tidak lengkap jika tidak disentuh serba ringkas tentang ilmu Linguistik Aliran Tatabahasa Transformasi Generatif (Transformational Generative Grammar) sebagai pengetahuan ringkas. Teori ini menumpukan kajian dalam bidang sintaksis atau ayat dan mengutamakan bidang makna atau semantik. iaitu struktur yang biasanya mengandungi bentuk ayat dasar atau ayat inti yang diperlukan untuk membentuk asas makna ayat atau dengan kata lain membentuk semantik ayat. Tatabahasa aliran Transformasi Generatif ini ialah satu aliran kajian bahasa yang dikemukakan oleh ahli bahasa Amerika bernama Noam Chomsky. Teori Transformasi Generatif ini dianggapkan sebagai satu aliran linguistik yang baru dan sebagai revolusi dalam bidang kajian tatabahasa.LINGUISTIK DAN CABANG-CABANGNYA / 1 1. Linguistik Aliran Tatabahasa Transformasi Generatif Apabila membicarakan ilmu linguistik dan cabang-cabang atau bidang-bidangnya. Kedua. peringkat struktur dalaman. Pertama. Beliau telah mengemukakan teori tatabahasa Transformasi Generatif ini dalam buku monografnya yang terkenal.19 Terangkan cabang linguistik lain. Menurut teori ini. iaitu struktur ayat yang biasanya telah mengalami perubahan daripada struktur dalamannya dan merupakan bentuk ayat yang akan sebenarnya diucapkan oleh si penutur dan yang diperlukan untuk ditafsirkan oleh bahagian bunyi bahasa yang dinamai komponen fonologi (Nik Safiah Karim dan rakanrakan.21 Bincangkan perbezaan antara Linguistik Sinkronis dengan Linguistik Diakronis. Kemudian Chomsky telah memperbaiki teori ini dan menerbitkan pula buku Aspects of the Theory of Syntax pada tahun 1965 dan teori ini dianggap sebagai teori standard. 1.

15 .23 Jelaskan rumus struktur frasa dan rumus transformasi. 1. 1. iaitu struktur dalaman dan struktur permukaan diterbitkan oleh dua jenis hukum atau rumus tatabahasa.24 Nyatakan semua Cabang Linguistik.22 Huraikan konsep Linguistik Aliran Tatabahasa Transformatif Generatif.LINGUISTIK DAN CABANG-CABANGNYA / 1 Kedua-dua jenis struktur. menambahkan unsur kata dan mengubah atau menyusun semula susunan unsur kata. 1. Bentuk ayat struktur permukaan selalunya tidak serupa dengan bentuk struktur dalaman. Rumus struktur frasa menerbitkan ayat-ayat pada peringkat struktur dalaman dan rumus transformasi pula berfungsi menukarkan pola atau struktur ayat-ayat hingga membawa kepada peringkat struktur permukaan. Struktur dalaman yang diwujudkan oleh rumus struktur frasa kemudian akan menjadi input kepada komponen yang mengandungi rumus transformasi. 1. iaitu rumus struktur frasa dan rumus transformasi.25 Bincangkan sejauh mana Ilmu Linguistik penting kepada guru bahasa. Teori ini juga mengandaikan bahawa kedua-dua jenis rumus tatabahasa itu menjadi sebahagian daripada unsur kecekapan berbahasa seseorang individu (ibid:202).26 Huraikan Ilmu Linguistik yang melihat perubahan dan perkembangan bahasa. 1. Rumus transformasi itu berkuasa untuk menggugurkan unsur kata.

Definisi Linguistik Historis ii.5 Bagi soalan ini. misalnya menghuraikan bahasa Melayu iii. internet. anda harus menghuraikan: i. termasuklah bidang fonetik dan fonologi kata. Contoh perkembangan bahasa secara historis. Sila rujuk sumber lain daripada buku. internet. internet. Sertakan contoh-contoh bidang linguistik yang dihuraikan oleh Linguistik Deskriptif. dll. Bapa linguistik moden iii. jurnal.2 Jawapan bagi soalan ini perlu menyentuh: i. Sila rujuk sumber lain daripada buku. jurnal. jurnal. Sertakan contoh-contohnya sekali. Parole. anda perlu memberikan: i. Asal usul perkataan linguistik ii.3 Bagi soalan ini. bilingualisme dan multilingualisme iv. Langage. jawapan anda harus mencakupi: i. Sila rujuk sumber lain daripada buku. youtube dan seumpamanya 1. youtube dan seumpamanya 1. 1. internet. Aspek yang dihuraikan meliputi fonetik dan fonologi kata. frasa dan ayat bahasa Melayu secara deskriptif iv. Laras-laras linguistik seperti Langue. 1. Ciri-ciri Linguistik Deskriptif ii. anda perlu memberikan: i.4 Bagi soalan ini. frasa dan ayat iii. misalnya bahasa Melayu sebelum merdeka dan bahasa Melayu selepas merdeka 16 .LINGUISTIK DAN CABANG-CABANGNYA / 1 PANDUAN MENJAWAB SOALAN LATIHAN UNIT 1 1. perihal Ferdinand de Saussure dan hasil usahanya dalam bidang ilmu linguistik (Linguistique General) ii. Maksud Linguistik Deskripstif ii. youtube dan seumpamanya. youtube. jurnal. Sila rujuk sumber lain daripada buku.1 Bagi soalan ini.

anda perlu memberikan: i. dialek Perak dan seumpamanya.9 Bagi menjawab soalan ini. youtube dan seumpamanya 1. 1.8 Bagi menjawab soalan ini. dan seumpamanya. Sanskrit. anda perlu: i. vi. 1. mempunyai sejarah perkembangan dan pertumbuhan bahasa itu iii. jurnal. internet. Bidang Sosiolinguistik yang mencakupi semua aspek yang ada kaitan antara bahasa dengan masyarakat 17 . Sila rujuk sumber lain daripada buku. youtube. jurnal. 1.7 Bagi menjawab soalan ini. misalnya bahasa yang boleh dibanding-bandingkan. Sila rujuk sumber lain daripada buku. jurnal. Contoh bahasa serumpun: bahasa Melayu. Pengaruh bahasa Arab. Dialek serumpun bahasa Melayu seperti dialek Kedah. youtube dan seumpamanya. internet. Memahami disiplin Linguistik Historis yang mengutamakan sejarah satu-satu bahasa itu ii. Tokoh-tokoh Sosiolinguistik dalam negara dan luar negara iii. Menjelaskan maksud linguistik komparatif ii. iv. youtube dan seumpamanya. Sila rujuk sumber lain daripada buku. Maksud bidang Sosiolinguistik ii. jurnal. anda harus menghuraikan: i. bahasa Tagalog. youtube dan seumpamanya. Sila rujuk sumber lain daripada buku. iaitu bahasa serumpun iv. internet. anda perlu: i. anda perlu: i.LINGUISTIK DAN CABANG-CABANGNYA / 1 iii. bahasa Iban. bahasa Indonesia v. internet. Misalnya bahasa Melayu. Sila rujuk sumber lain daripada buku. Menghuraikan linguistik komparatif. internet. dialek Kelantan. jurnal. 1.6 Bagi menjawab soalan ini. Cina dan Inggeris dari segi sejarah turut menambah perbendaharaan kata bahasa Melayu.10 Bagi soalan ini.

Ciri-ciri linguistik am ii. 18 .11 Bagi soalan ini. jawapan anda harus: i. Sila rujuk sumber lain daripada buku. Penjelasan tentang konsep neurolinguistik ii. Contoh linguistik am yang terdapat dalam bahasa Melayu iii. youtube dan seumpamanya. jurnal. 1. jurnal. jawapan anda harus mencakupi: i. Maksud linguistik am ii.12 Bagi soalan ini. internet. Aspek-aspek neurolinguistik 1. youtube dan seumpamanya. Sila rujuk sumber lain daripada buku. anda perlu memberikan: i. kata. frasa.15 Bagi soalan ini. Menerangkan maksud linguistik terapan ii.LINGUISTIK DAN CABANG-CABANGNYA / 1 ii. Anda perlu memberi jawapan anda yang meliputi bahasa kebangsaan. kesetiaan terhadap bahasa dan perancangan bahasa. 1. Jawapan anda juga harus meliputi bilingualisme dan multilingualisme serta dialek dan ideolek iv. jurnal. Menghuraikan kegunaan linguistik terapan dan seumpamanya. Menerangkan hubungan antara neurolinguistik dengan penyakit afasia ii. anda perlu memberikan: i. klausa.13 Bagi menjawab soalan ini. sistem panggilan dalam masyarakat. pembentukan suku kata. bahasa kebangsaan. internet. kreol. 1. 1. khususnya dalam pengajaran bahasa iii. internet. Sila rujuk sumber lain daripada buku. youtube dan seumpamanya. ayat dan seumpamanya iii. Anda juga harus memberikan jawapan anda meliputi sikap terhadap bahasa.14 Bagi menjawab soalan ini. Contoh ciri-ciri linguistik am yang terdapat dalam bahasa Melayu seperti huraian secara umum tentang bunyi-bunyi bahasa. pidjin. kata. sistem fonem. Aspek-aspek lain berkaitan dengan neurolinguistik iii. Sila hurai secara am bidang fonetik dan fonologi bahasa Melayu. bahasa rasmi dan seumpamanya iii. anda perlu: i.

1. Menjelaskan bagaimanakah linguistik terapan dimanfaatkan dalam pengajaran bahasa iii. Sila rujuk sumber lain daripada buku. Memberikan definisi mengenai psikolinguistik ii. 1.LINGUISTIK DAN CABANG-CABANGNYA / 1 1.18 Untuk menjawab soalan ini: i. internet. Sertakan nama tokoh-tokoh linguistik fungsional iv. anda perlu: i. Anda perlu menjelaskan jenis-jenis bahasa yang kerap digunakan oleh penutur tertentu ii. youtube dan seumpamanya. Memberikan pelbagai cabang linguistik yang anda tahu ii. Memberikan contoh buku teks yang mengandungi linguistik terapan iv. internet. Sila rujuk sumber lain daripada buku. youtube dan seumpamanya.17 Bagi soalan ini. Menyertakan tokoh-tokoh linguistik dan aliran mereka iv. jurnal. Memberikan nama tokoh-tokoh bahasa Bahasa Melayu iv. Menghuraikan dengan lebih lanjut setiap cabang linguistik tersebut iii. Menyatakan nama tokoh-tokoh psikolinguistik iii. internet.20 Untuk menjawab soalan ini. 19 .16 Bagi soalan ini. internet.19 Untuk menjawab soalan ini. Sila rujuk sumber lain daripada buku. youtube dan seumpamanya. internet. Menghuraikan maksud linguistik terapan ii. youtube dan seumpamanya. anda perlu: i. Anda perlu mengenal pasti bahasa-bahasa yang lazim digunakan oleh murid-murid tertentu pada peringkat-peringkat umur tertentu iii. Berikan maksud linguistik fungsional ii. jurnal. 1. jurnal. jurnal. Sila rujuk sumber lain daripada buku. Sila rujuk sumber lain daripada buku. anda perlu: i. Menjelaskan aspek-aspek yang dicakupi oleh linguistik fungsional iii. youtube dan seumpamanya. jurnal. 1. anda perlu: i.

Sila sertakan contoh-contohnya sekali. Menyatakan semua cabang linguistik yang anda tahu ii. internet. youtube dan seumpamanya.24 Untuk menjawab soalan ini. Mengenal pasti perbezaan antara linguistik sinkronis dengan linguistik diakronis iv. huraian anda perlu meliputi: i. selepas merdeka dan bahasa Melayu terkini ii. Maksud tatabahasa transformatif generatif ii. Sila rujuk sumber lain daripada buku. Memahirkan guru-guru menghuraikan bidang-bidang bahasa kepada murid-murid termasuklah frasa dan ayat 1. Sertakan contoh-contohnya sekali. 20 . 1. Saya yakin anda pasti dapat menjelaskan kepentingan ilmu linguistik kepada guru. jurnal. 1. youtube dan seumpamanya. Berikan maksud linguistik sinkronis ii. Sila rujuk sumber lain daripada buku. Ciri-ciri tatabahasa transformatif generatif iv. anda perlu: i. Berikan maksud rumus transformasi iii. anda perlu: i. termasuklah membantu mengajar sebutan kepada murid-murid ii. Berikan contoh-contohnya sekali iv. Sila rujuk sumber lain daripada buku.22 Untuk menjawab soalan ini.25 Untuk menjawab soalan ini: i.21 Untuk menjawab soalan ini. Menghuraikan segala aspek perubahan dan perkembangan bahasa Melayu sebelum merdeka. anda perlulah: i. Berikan maksud linguistik diakronis iii. 1. internet. youtube dan seumpamanya. huraian anda perlu: i. internet. Memahirkan murid-murid dengan sistem ejaan baharu iii. Berikan penjelasan ringkas bagi setiap cabang linguistik tersebut iii. Berikan maksud rumus struktur frasa ii.26 Untuk menjawab soalan ini. jurnal. Noam Chomsky dan seumpamanya iii.23 Untuk menjawab soalan ini.LINGUISTIK DAN CABANG-CABANGNYA / 1 1. 1. jurnal.

Alias Mohammad Yatim (1992). (1995). Abdul Hamid Mahmood (2002).K. Toronto: World Book Inc. Guru dan bahasa Melayu. Fonetik dan fonologi suatu tinjauan. & Barnhart.) (1981). Kuala Lumpur: City Reprographic Services. 21 . Abdullah Hassan (1993). P. Linguistik am untuk guru Bahasa Malaysia. W. Abdul Hamid Mahmood dan Nurfarah Lo Abdullah (2007). Speech sounds. Kuala Lumpur: Sarjana Enterprise. R. Barnhart. (Ed.L. Ejaan bahasa Melayu terkini.LINGUISTIK DAN CABANG-CABANGNYA / 1 Rujukan Abdul Hamid Mahmood (1995). Ashby. Kuala Lumpur: Aslita Sdn. Bhd. Bhd. Masa Enterprise. Kulim: Penerbit Sarlis. The world book of encyclopedia volume two. Permulaan ilmu linguistik. Petaling Jaya: Fajar Bakti Sdn. New York: Oxford University Press. Linguistik fonetik dan fonologi bahasa Melayu. Bright. (Ed) (1992). Arbak Othman (1983). London: Routledge. International encyclopedia of linguistics. C.

iii. Pengenalan Unit ini membincangkan hal tentang konsep Fonetik dan Fonologi bahasa Melayu serta aspek kajiannya. anda seharusnya dapat: i. bunyi bersuara dan bukan bunyi bersuara serta menerangkan alatalat artikulasi dan fungsinya dalam penghasilan bunyi bahasa Melayu. menganalisis bunyi bahasa. iv. bukan bunyi bahasa. menjelaskan aspek kajian fonetik artikulasi. bunyi bersuara dan bukan bunyi bersuara.FONETIK DAN FONOLOGI / 2 Unit 2 FONETIK DAN FONOLOGI HASIL PEMBELAJARAN Setelah selesai mempelajari unit ini. Apakah yang Dimaksudkan dengan Bunyi? Bunyi ialah kesan yang didengar oleh telinga yang berlaku apabila udara daripada paru-paru keluar melalui pita suara ke rongga tekak. mengetahui alat-alat artikulasi dan fungsinya dalam penghasilan bunyi bahasa Melayu. kemudian terus keluar ke rongga mulut atau rongga hidung. akustik dan fonetik auditori. Unit ini juga menjelaskan hal tentang bunyi bahasa. bukan bunyi bahasa. Semasa udara keluar melalui rongga tekak dan 22 . membezakan kajian fonetik dan fonologi bahasa Melayu. ii.

Bright (1992:194) dalam International Encyclopedia of Linguistics menghuraikan fonetik sebagai “the study of the physical characteristics of human speech sounds”.. W. Fonetik amnya ialah pengkajian terhadap unsur-unsur dalam bentuk bunyi”. Abdullah Hassan (1993:40) memberikan definisi fonetik sebagai “fonetik mengkaji bunyi bahasa dari segi penyebutan. pendengaran atau sifatnya . (ii) (iii) (iv) (v) (vi) (vii) 23 . Kamus Linguistik (Harimurti Kridalaksana. Barnhart. udara mungkin mengalami gangguan atau sekatan atau mungkin tidak. 1984:51) memberikan definisi fonetik sebagai “ilmu yang menyelidiki penghasilan. 1981:1566). Menurut Kamus Dewan (2005:354). and their relation to one another”. “fonetik ialah ilmu bahasa (linguistik) yang berkaitan dengan penyebutan kata dan lambang yang menunjukkan sebutannya”. Fonetik (1986:1) mendefinisikan fonetik sebagai “ilmu yang menyelidiki bunyi-bunyi bahasa tanpa melihat fungsi bunyi itu sebagai pembeda makna dalam sesuatu bahasa”. Marsono dalam bukunya. Berikut diberikan beberapa definisi atau pengertian serta pendapat tentang fonetik: (i) Dalam The World Book of Dictionary (C.FONETIK DAN FONOLOGI / 2 rongga mulut atau rongga hidung.L. penyampaian dan penerimaan bunyi bahasa”.. Barnhart & R. Tahukah Anda Pengertian Fonetik? Bunyi bahasa dikaji dalam bidang fonetik.K. The Penguin Dictionary (2004:1046) menjelaskan fonetik sebagai “the study and classification of speech sounds”. fonetik dikatakan “the body of speech sounds of any one language. Udara yang keluar dalam bentuk gelombang itu mengenai bahagian gegendang telinga dan terhasillah bunyi.

Menurut J. Clark dan C. and the rules which regulate their use” (2001:111).1 Berikan definisi fonetik menurut tokoh yang anda tahu.2 Rumuskan konsep fonetik berdasarkan definisi yang telah diberikan oleh tokohtokoh di atas. P. Yallop (1995:5) “phonology is concerned with the organization of speech within specific languages”.L. iaitu rumus-rumus yang menentukan sebutan”. fonologi didefinisikan sebagai “the systems of sounds used in a language”. Roach dalam bukunya Phonetics. Kamus Linguistik (Harimurti Kridalaksana. 1984:61) memberikan definisi fonologi sebagai bidang dalam linguistik yang menyelidiki bunyi-bunyi bahasa mengikut fungsinya. Abdullah Hassan dalam bukunya. Antara definisi atau pengertian serta pandangan tentang fonologi adalah seperti yang berikut: (i) F.. the patterns they form. menjelaskan fonologi sebagai “the study of the distinctive sound units of a language.. Dalam World Book of Dictionary (C. Barnhart. Barnhart & R.FONETIK DAN FONOLOGI / 2 2. Fonologi dalam The Penguin Dictionary (2004:1045) ditakrifkan sebagai “the study of the sound systems of a language”.K. suatu bidang yang mengkaji sesuatu bahasa. 2. 1981:1567). Tahukah Anda Pengertian Fonologi? Bunyi-bunyi bahasa yang mempunyai sistem atau peraturan pula dikaji dalam bidang fonologi. (ii) (iii) (iv) (v) (vi) (vii) 24 . Parker (1974:112) memberikan pengertian fonologi sebagai “. Linguistik Am untuk Guru Bahasa Malaysia (1993:40) menyatakan bahawa “fonologi mengkaji bunyi bunyi yang berfungsi dalam sesuatu bahasa itu”.

Fonetik akustik pula mengkaji sifat bunyi itu sendiri. Dalam bidang fonetik. Tahukah Anda Konsep Fonetik dan Fonologi dalam Bahasa Melayu? Berdasarkan pelbagai definisi dan pengertian daripada beberapa buah kamus dan ensiklopedia serta berdasarkan pandangan dan pendapat yang diberikan oleh beberapa orang sarjana bahasa tentang fonetik dan fonologi. iaitu mengkaji bunyi-bunyi bahasa dari segi cara pengeluarannya. terdapat tiga aspek kajian yang dilakukan.FONETIK DAN FONOLOGI / 2 2. 25 . Fonetik auditori pula merupakan kajian yang berkaitan dengan pendengaran terhadap bunyi-bunyi yang dihasilkan supaya bunyi-bunyi itu dapat diperturunkan ke dalam lambang-lambang yang tepat. lidah. daerah pengeluarannya dan alat-alat pengucapan yang terlibat dalam menghasilkan bunyi-bunyi bahasa.4 Bezakan konsep antara fonetik dengan fonologi. dapat kita rumuskan bahawa fonetik mengkaji bunyi-bunyi bahasa yang dituturkan oleh manusia. 2. iaitu bagaimana gelombang udara dari paru-paru mengalami perubahan yang disebabkan oleh gangguan yang dibuat oleh alat artikulasi seperti pita suara.3 Jelaskan konsep fonologi berdasarkan pandangan tokoh yang anda tahu.1 – bentuk gelombang akustik). bibir dan sebagainya (lihat rajah 2. iaitu: (i) fonetik artikulasi (ii) fonetik akustik (iii) fonetik auditori Fonetik artikulasi mengkaji bagaimana bunyi-bunyi bahasa itu dikeluarkan oleh alat-alat artikulasi.

bagaimanakah cara menghasilkan bunyi vokal hadapan. Roach. letusan. 2001:40) Fonologi pula dapat disimpulkan sebagai kajian terhadap fungsi-fungsi bunyi bahasa.1: Bentuk gelombang akustik bagi perkataan bahasa Inggeris “see” /si:/ (Sumber: P. Misalnya. 26 . Apakah alat-alat artikulasi yang terlibat dan daerah mana pada alat artikulasi yang berperanan dalam menghasilkan bunyi-bunyi bahasa dalam bahasa Melayu. dan vokal tengah dalam bahasa Melayu. 2002:198).FONETIK DAN FONOLOGI / 2 s i Rajah 2. Oleh itu. Matlamat akhir bidang fonologi ialah menentukan sistem bunyi atau menentukan huruf-huruf atau fonemfonem tertentu yang seterusnya mewujudkan sistem ejaan bagi sesuatu bahasa. Kajian fonetik dan fonologi bahasa Melayu meliputi bidang bagaimana bunyi-bunyi bahasa Melayu itu dihasilkan atau dituturkan. sengau. juga turut dikaji pelbagai jenis bunyi konsonan dalam bahasa Melayu seperti konsonan letupan. ai dan oi dalam bahasa Melayu (Abdul Hamid Mahmood. Dalam bidang ini. separuh vokal dan seumpamanya. apakah yang dimaksudkan dengan Fonetik dan Fonologi Bahasa Melayu? Fonetik dan fonologi bahasa Melayu ialah bidang pengajian yang melibatkan pengkajian terhadap bunyi-bunyi bahasa dan fungsi-fungsi bunyi bahasa dalam bahasa Melayu. vokal belakang. geseran. misalnya bagaimanakah bunyi-bunyi vokal dan konsonan serta diftong dalam bahasa Melayu itu dihasilkan. Maksudnya bidang fonologi menentukan sistem bunyi satu-satu bahasa dengan berdasarkan jenis-jenis bunyi sama ada bunyi itu distingtif (membezakan makna) atau tidak distingtif (tidak membezakan makna). Bidang ini turut mengkaji jenis-jenis diftong seperti diftong au.

maka lahirlah bunyi-bunyi bersuara seperti bunyi vokal. 27 .5 Bincangkan aspek-aspek kajian bidang fonetik. manusia menyedut udara setiap hari. bunyi berdengkur dan seumpamanya. Udara disedut ke dalam paru-paru dan dihembuskan keluar bersama-sama waktu kita sedang bernafas. Bunyi-bunyi yang dihasilkan oleh alat yang bukan alat artikulasi seperti bunyi lipatan jari. antaranya ialah batang tenggorok. Jika pita suara itu tertutup. fonetik akustik dan fonetik auditori. Bunyi bahasa ialah bunyi yang dihasilkan oleh alat artikulasi manusia yang digunakan dalam pertuturan. misalnya bunyi batuk. Jika udara mengalami gangguan atau himpitan. Udara merupakan sumber tenaga utama dalam penghasilan bunyi bahasa. Jika pita suara itu terbuka. udara yang keluar dengan kuat akan menggegarkan pita suara. udara dapat keluar bagi menghasilkan bunyi-bunyi tidak bersuara. Pada waktu udara mengalir keluar. kerongkong. Tempat atau alat artikulasi yang dilalui. tetapi tidak digunakan dalam pertuturan. bunyi siulan. maka bunyi-bunyi yang dihasilkan merupakan bunyi-bunyi konsonan. tepuk tangan dan seumpamanya juga bukan bunyi bahasa. pita suara boleh berada dalam keadaan terbuka atau tertutup. pangkal tenggorok. fonetik artikulasi. rongga mulut.2 yang berikut menunjukkan proses penghasilan bunyi. bunyi dehem. Tahukah Anda Bunyi Bahasa dan Bukan Bunyi Bahasa? Dalam kehidupan. Bunyi bahasa tidak akan terjadi sekiranya tiada halangan atau gangguan pada alat artikulasi seperti dalam bernafas.FONETIK DAN FONOLOGI / 2 2. bunyi sendawa. Bunyi yang bukan bunyi bahasa pula merupakan bunyi yang mungkin dihasilkan oleh alat artikulasi. Rajah 2. rongga hidung atau rongga hidung bersama-sama dengan alat yang lain. Udara yang dihembuskan (atau dihirup untuk sebahagian kecil bunyi bahasa) itu. kemudian mendapat halangan atau gangguan di berbagai-bagai tempat alat artikulasi dengan berbagai-bagai cara sehingga terjadilah bunyi-bunyi bahasa.

28 .William. terangkan proses-proses yang terlibat dalam penghasilan bunyi.6 Dengan menyertakan gambar rajah.7 Apakah yang dimaksudkan dengan bunyi bahasa dan bukan bunyi bahasa? 2. 1992:195) 2.FONETIK DAN FONOLOGI / 2 Proses oral Proses sebutan (artikulasi) Proses penghasilan bunyi (fonasi) Proses pengaliran udara (menghembus dan menghirup) paru-paru Rajah 2. 2.2: Proses Penghasilan Bunyi (Sumber: B.8 Berikan lima contoh bunyi bahasa dan bukan bunyi bahasa.

alveolum) Gigi atas (upper teeth. baik secara langsung ataupun tidak langsung ialah alat artikulasi. palatum) Gusi dalam. apex) Anak tekak (uvula) Langit-langit lembut (soft palate. labia) Mulut (mouth) Rongga mulut (oral cavity. lengkung kaki gigi (alveola. lidah belakang. ceruk gigi. mouth cavity) Rongga hidung (nose cavity. pangkal lidah (hump. denia) Gigi bawah (lower teeth. bahagianbahagian anggota tubuh yang ikut membentuk bunyi. back of tongue. velum) Langit-langit keras (hard palate. gusi belakang. Alat artikulasi atau disebut juga artikulator yang berfungsi dalam penghasilan bunyi-bunyi bahasa terdiri daripada yang berikut: (1) (2) (3) (4) (5) (6) (7) (8) (9) (10) (11) (12) (13) (14) (15) (16) (17) (18) (19) (20) (21) (22) (23) (24) (25) Paru-paru (lungs) Batang tenggorok (trachea) Pangkal tenggorok (larynx) Pita suara (vocal cords) Krikoid (cricoid) Tiroid (thyroid) atau halkum Aritenoid (arythenoids) Dinding rongga kerongkongan (wall of pharynx) Epiglotis (epiglottis) Akar lidah (root of tongue) Akar lidah.FONETIK DAN FONOLOGI / 2 Apakah Alat Artikulasi? Seperti yang diterangkan bahawa bunyi bahasa terjadi jika udara mengalami halangan atau gangguan pada alat-alat artikulasi. denta) Bibir atas (upper lip. dorsum) Tengah lidah (middle of the tongue. nasal cavity) 29 . labia) Bibir bawah (lower lip. laminal) Hujung lidah (tip of the tongue. medium) Daun lidah (blade of the tongue. Secara terperinci.

3: Alat-alat Artikulasi 30 .FONETIK DAN FONOLOGI / 2 18 17 19 16 25 15 21 23 22 20 13 14 6 4 7 5 5 3 24 10 8 9 11 12 2 1 Rajah 2.

Proses ini disebut menghembuskan nafas. 1947:4. proses mengembang (pembesaran ruangan paru-paru) dan mengempis (pengecilan ruangan paru-paru)nya paru-paru yang dikerjakan oleh otot-otot paru-paru. Rongga ini terdiri daripada empat komponen. Arus udara yang dari paru-paru inilah yang menjadi sumber syarat mutlak terjadinya bunyi (K. 1963:22). sekarang kita meneliti dengan terperinci fungsifungsi alat artikulasi tersebut: Paru-paru Fungsi utama paru-paru adalah untuk pernafasan. Malmberg. 1963:21-22). epiglotis menutup batang tenggorok sehingga makanan atau minuman tidak masuk ke saluran itu.FONETIK DAN FONOLOGI / 2 Tahukah Anda Fungsi Alat Artikulasi? Setelah kita mengenali pelbagai jenis alat artikulasi yang berperanan dalam penghasilan bunyi-bunyi bahasa. (iii) sepasang pita suara dan (iv) tulang rawan tiroid (B. Udara yang mengandungi O2 (oksigen) akan mengalir ke paru-paru jika tekanan udara luar lebih besar daripada tekanan udara dalam paru-paru. Tulang rawan krikoid berbentuk seperti lingkaran sebagai tumpuannya terletak di belakang. Berkurangnya tekanan udara dalam paru-paru kerana adanya pembesaran ruangan. Dua tulang rawan aritenoid 31 . Pangkal Tenggorok (Larynx) Pangkal tenggorok atau laring (larynx) adalah rongga pada hujung pipa pernafasan. Proses ini disebut menarik nafas dan mengeluarkan udara yang telah kotor.L. (ii) dua tulang rawan aritenoid. Pike. Udara akan mengalir keluar dari paru-paru hanya apabila tekanan udara yang ada di dalam paru-paru lebih besar daripada tekanan udara yang ada di luar. iaitu (i) tulang rawan krikoid. epiglotis ini tidak mempunyai peranan apa-apa. Bernafas pada dasarnya ialah mengalirkan udara ke dalam paru-paru. Dalam pembentukan bunyi bahasa. Selama manusia masih hidup. begitu pula sebaliknya. B. otot perut dan rongga dada berjalan terus secara teratur. Epiglotis (katup pangkal tenggorok) terletak pada pintu masuk pangkal tenggorok berfungsi untuk melindungi masuknya makanan atau minuman ke batang tenggorok. Malmberg. Pada waktu kita menelan makanan dan minuman. sehingga memungkinkan CO2 (gas karbon dioksida) mengalir ke luar.

Pita suara bahagian muka terkait pada tulang rawan tiroid. 1963:25) Dengan peristiwa membuka dan menutupnya pita suara. menutup dan menutup rapat. Celah itu disebut glotis. sehingga memungkinkan arus udara yang mengalir menggetarkan pita suara pada waktu menghasilkan bunyi 32 . Sehubungan dengan terjadinya bunyi dan pernafasan. sedang dalam keadaan tertutup. maka terbentuklah suatu celah atau ruang di antara sepasang pita suara. Tulang rawan tiroid atau halkum yang dapat dilihat berbentuk menonjol pada kaum laki-laki sebenarnya tidak begitu mempunyai peranan yang bererti dalam pembentukan bunyi bahasa. membuka. Sepasang pita suara dapat membuka lebar. Tiroid (lekum) Aritenoid Krikoid Keterangan: Garis putus dengan titik – menarik nafas Garis agak tebal – bernafas biasa (normal) Garis tipis di tengah – fonasi Garis putus melengkung di bawah – pergerakan arah aritenoid Rajah 2. Fungsi utama pita suara ini adalah sebagai pintu klep yang mengatur pengawasan arus udara antara paru-paru dengan mulut atau hidung. iaitu dalam keadaan: terbuka lebar. maka glotis biasa dibezakan atas empat posisi. Malmberg.FONETIK DAN FONOLOGI / 2 bentuknya kecil seperti piramid terletak di atas rawan krikoid. Sistem otot aritenoid dapat bergerak mengatur gerakan pada sepasang pita suara.4: Proses Menutup dan Membukanya Glotis (Sumber: B. tertutup dan tertutup rapat. terbuka. sedangkan bahagian belakang pada tulang rawan aritenoid. Glotis dalam keadaan terbuka dalam menghasilkan bunyi tak bersuara. Glotis dalam keadaan terbuka lebar terjadi apabila kita bernafas secara normal.

Proses menggetarnya pita suara itu sendiri disebut fonasi (phonation) (B. Rajah 2.glotis (garis tempat pertemuan pita suara) Rajah 2.FONETIK DAN FONOLOGI / 2 bersuara. iaitu dengan menghasilkan bunyi hamzah. ruang. Ladefoged. 1973:7-22).pita suara (celah.5 : Keadaan Pita Suara & Glotis ketika Menghasilkan Bunyi (Sumber: P. 1963:23-25. P. 1973:6) 33 .5 yang berikut dapat memperjelas huraian ini. keadaannya tertutup rapat. Malmberg. 1 1 2 tulang rawan aritenoid 2 tulang rawan aritenoid Pita suara terbuka lebar dalam bernafas normal Pita suara terbuka dalam menghasilkan bunyi tak bersuara 1 1 2 tulang rawan aritenoid 2 tulang rawan aritenoid Pita suara tertutup dalam menghasilkan bunyi bersuara Keterangan: Pita suara tertutup rapat dalam menghasilkan bunyi hamzah 1 . Yang terakhir. lubang pita suara) 2 . Ladefoged.

1942:15). Trager. Bunyi yang dibentuk oleh pangkal lidah (dorsum) disebut dorsal (Bloch & George L. Bunyi yang dihasilkan oleh hujung lidah (apex) disebut apikal dan bunyi yang dihasilkan dengan halangan tengah lidah ( medium) disebut medial. Trager. iaitu bahagian lembut selepas langit-langit keras. sehingga udara dapat keluar masuk melalui rongga hidung. iaitu bunyi non-nasal atau pada waktu kita menguap. Gabungan keduaduanya menjadi dorso-velar.J. L. Langit-langit Lembut (Soft Palate. 1942:16). Dalam pembentukan bunyi bahasa. Dalam kebanyakan pembentukan bunyi bahasa. Velum) Langit-langit lembut (velum). Bunyi sebegini terdapat dalam bahasa Arab dan Hebrew (M. sedangkan artikulator aktifnya adalah hujung lidah atau tengah lidah. Dalam keadaan bernafas normal. Palatum) Langit-langit keras merupakan bahagian bertulang selepas gusi yang pada bahagian depan langit-langit itu melengkung cekung ke atas dan bahagian belakang berakhir dengan bahagian yang terasa lembut apabila diraba. Hannahs. Dalam pembentukan bunyi. Trager. Bunyi bahasa yang dihasilkan oleh faring disebut bunyi faringal (Bloch & George. langit-langit lunak beserta hujung anak tekak menurun. peranannya terutama hanyalah sebagai tabung udara yang akan ikut bergetar apabila pita suara bergetar. 34 . Bunyi yang dihasilkan oleh langit-langit keras (palatum) disebut palatal (Bloch & George L. langit-langit lembut beserta anak tekaknya terangkat ke atas menutup rongga hidung. 1998:13). Dalam pembentukan bunyi bahasa. Untuk bunyi yang dihasilkan dengan halangan anak tekak (uvula) disebut bunyi anak tekak atau uvular. Davenport & S. 1942:16). beserta bahagian hujungnya yang disebut anak tekak (uvula) dapat turun naik sedemikian rupa. ia sebagai artikulator pasif. Fungsi utamanya adalah sebagai saluran makanan dan minuman. langit-langit keras ini sebagai artikulator pasif. Bunyi bahasa yang dihasilkan oleh langit-langit lembut ini disebut bunyi velar. sedangkan artikulator (aktif)nya ialah pangkal lidah. Demikian pula pada waktu terbentuknya bunyi nasal. Langit-langit Keras (Hard Palate.FONETIK DAN FONOLOGI / 2 Rongga Kerongkongan (Pharynx) Rongga kerongkongan atau faring (pharynx) ialah rongga yang terletak di antara pangkal tenggorok dengan rongga mulut dan rongga hidung. Gabungan yang pertama menjadi apikopalatal sedangkan gabungan yang kedua menjadi medio-palatal.

FONETIK DAN FONOLOGI / 2

Gusi Dalam (Alveola, Alveolum)
Gusi dalam (gusi belakang, ceruk gigi, lengkung kaki gigi, lekuk gigi) adalah bahagian gusi tempat letak akar gigi depan atas bahagian belakang, terletak tepat di atas serta di belakang gigi yang melengkung ke dalam menghadap lidah. Dalam pembentukan bunyi bahasa, gusi ini sebagai artikulator pasif sedang artikulator aktifnya adalah hujung lidah. Bunyi yang dihasilkan oleh gusi (alveola, alveolum) disebut bunyi alveolar atau bunyi gusi. Bunyi yang dihasilkan oleh halangan hujung lidah pada gusi disebut bunyi apiko-alveolar. Selain itu, dapat juga gusi bekerjasama dengan daun lidah sebagai artikulator aktifnya. Bunyi yang dihasilkan oleh daun lidah (lamina) disebut bunyi laminal. Gabungan keduaduanya menjadi bunyi lamino-alveolar.

Gigi (Teeth Denta)
Gigi terbahagi menjadi dua, iaitu gigi bawah dan atas. Walaupun gigi bawah dapat digerakkan ke bawah dan ke atas namun dalam pembentukan bunyi bahasa tidak banyak berperanan, hanya bersifat membantu sahaja. Yang berfungsi penuh sebagai artikulator atau dasar artikulasi adalah gigi atas bekerjasama dengan bibir bawah atau hujung lidah. Bunyi yang dihasilkan oleh gigi (denta) disebut bunyi dental. Bunyi yang dihasilkan oleh bibir (labia) disebut bunyi labial. Bunyi yang dihasilkan oleh halangan gigi atas dengan bibir bawah disebut bunyi labio-dental dan yang dihasilkan oleh halangan gigi atas dengan hujung lidah disebut bunyi apiko-dental. Fungsi utama gigi untuk mengunyah. Contoh-contoh bunyi yang dihasilkan oleh gigi ialah [] seperti dalam perkataan hadith [hadi].

Bibir (Lip, Labia)
Bibir terbahagi menjadi dua, iaitu bibir bawah dan atas. Fungsi utama kedua-dua bibir adalah sebagai pintu penjaga rongga mulut. Dalam pembentukan bunyi bahasa, bibir adalah sebagai artikulator pasif bekerjasama dengan bibir bawah sebagai artikulator aktifnya. Dapat juga bibir bawah sebagai artikulator aktif itu bekerjasama dengan gigi atas, hasilnya ialah bunyi labio-dental. Contoh-contoh bunyi yang dihasilkan oleh bibir ialah bunyi fonem [p], [b], [w], [m] dan bunyi labio dental, [f] dan [v].

35

FONETIK DAN FONOLOGI / 2

Lidah (Tongue)
Fungsi utama lidah adalah sebagai alat perasa dan untuk memindahkan makanan yang akan atau sudah dikunyah. Dalam pembentukan bunyi bahasa, lidah sebagai artikulator aktif mempunyai peranan yang amat penting. Lidah dapat dibahagi kepada lima bahagian, iaitu akar lidah (root), pangkal lidah (dorsum), tengah lidah (medium), daun lidah (lamina) dan hujung lidah (apex). Akar lidah bekerjasama dengan rongga kerongkongan menghasilkan bunyi dorso-velar. Tengah lidah bekerjasama dengan langit-langit keras menghasilkan bunyi seperti [, ʒ , y]. Hujung lidah bekerjasama dengan langit-langit keras menghasilkan bunyi seperti [l]. Selain itu, hujung lidah boleh bekerjasama dengan gigi atas untuk menghasilkan bunyi [] seperti dalam perkataan mithal [mial], juga dengan gusi untuk menghasilkan bunyi [t, s], seperti dalam perkataan [tadi] dan [sapu].

2.9

Namakan alat-alat artikulasi dalam rajah di bawah.

36

FONETIK DAN FONOLOGI / 2

xi

i

vii viii

ii iii iv vi v x xii ix

Apakah Bunyi Bersuara dan Bunyi Tidak Bersuara?
Bunyi bersuara dan bunyi tidak bersuara ini mempunyai kaitan dengan keadaan pita suara seperti yang digambarkan dalam rajah 2.6 yang berikut:

37

FONETIK DAN FONOLOGI / 2

(a)

(b)

(d)

(c)

Rajah 2.6: Keadaan pita suara (glotis) ketika: (a) tertutup, (b) terbuka untuk bunyi bersuara, (c) terbuka untuk bunyi bisikan, (d) proses getaran (Sumber: J. Laver, 1993:188)

Sekiranya pita suara (glotis) itu tertutup rapat sewaktu udara keluar melaluinya, maka berlakulah getaran pada pita suara dan bunyi yang dihasilkan ialah bunyi bersuara. Contohnya, bunyi [b], [d], [g] dan bunyi-bunyi vokal.

38

FONETIK DAN FONOLOGI / 2

Rajah 2.7 : Tiga bentuk gelombang bunyi yang mungkin berupa getaran pada pita suara (Sumber: P. Ladefoged, 2006: 183)

Sebaliknya, jika pita suara (glotis) itu direnggangkan (terbuka) sewaktu udara keluar melaluinya, maka getaran pada pita suara tidak berlaku dan bunyi yang dihasilkan ialah bunyi tidak bersuara. Contohnya, bunyi [p], [t], [k], [f], [s] dan seumpamanya.

2.10 Dengan memberikan contoh-contoh yang sesuai, huraikan perbezaan bunyi bersuara dan bunyi tidak bersuara.

39

5 Untuk menjawab soalan ini. anda perlu: i. 40 .4 Bagi menjawab soalan ini. Memberikan beberapa definisi yang diberikan oleh tokoh-tokoh yang berlainan tentang ilmu fonologi ii.2 Bagi menjawab soalan ini. Fonetik (1986) v. anda perlu: i. Berikan pendapat C. Fonologi mengkaji sistem bunyi bahasa. dll.K. Definisi fonetik ii. jawapan anda harus mencakupi aspek-aspek berikut: i. Definisi yang diberikan oleh Abdullah Hassan (1993) vii. dll iii. Barnhart dalam The World Book of Dictionary iii. konsonan. Barnhart & R.1 Bagi soalan ini. sila buat rumusan anda sendiri terhadap ilmu fonetik. Sila beri keterangan tentang fonetik auditori. Sila beri keterangan tentang fonetik artikulasi iii. Definisi yang diberikan oleh W. 2. Menjelaskan perbezaan antara fonetik dan fonologi ii. Anda juga harus membincangkan bagaimana fonem tersebut berperanan membentuk suku kata dalam bahasa Melayu.3 Bagi menjawab soalan ini. iaitu menentukan fonem-fonem yang distingtif iv. Fonetik mengkaji bunyi-bunyi bahasa seperti bunyi vokal. Memberikan penjelasan tentang jenis-jenis aspek fonetik bahasa Melayu ii. Memberikan beberapa definisi yang diberikan oleh tokoh-tokoh yang berlainan tentang ilmu fonetik ii. anda harus boleh: i. jawapan anda harus boleh: i. sila buat rumusan anda sendiri terhadap ilmu fonologi. Definisi yang diberikan oleh Harimurti Kridalaksana iv. Bright (1992) vi. Berdasarkan definisi oleh pelbagai tokoh tersebut. 2.L. Sila beri keterangan tentang fonetik akustik iv. Definisi yang diberikan oleh Marsono dalam bukunya. Definisi yang diberikan oleh Menurut Kamus Dewan. 2. Berdasarkan definisi oleh pelbagai tokoh tersebut.FONETIK DAN FONOLOGI / 2 PANDUAN MENJAWAB SOALAN LATIHAN UNIT 2 2. 2.

vokal rangkap dan bunyi suku kata ii. bunyi batuk.10 Untuk jawapan soalan ini. konsonan.FONETIK DAN FONOLOGI / 2 2. proses penghasilan bunyi (fonasi). 2. 2. Memberikan contoh-contoh bunyi bahasa seperti bunyi vokal.8 Untuk menjawab soalan ini. anda perlu: i. berdehem. 41 . Melukis gambar rajah alat artikulasi yang terlibat dalam proses penghasilan bunyi ii.9 Untuk jawapan soalan ini. Memerhatikan semua alat artikulasi yang terlibat dalam penyebutan bunyi bahasa ii.7 Untuk menjawab soalan ini. Perlu membezakan antara bunyi bersuara dan bukan bunyi bersuara ii. dll. anda perlu: i. Sila berikan nama setiap alat artikulasi tersebut. Contoh bukan bunyi bahasa termasuklah bunyi kentut. Menerangkan proses oral. diftong. Berikan juga ciri-ciri bunyi bahasa dan bukan bunyi bahasa. Menerangkan bunyi-bunyi yang dikatakan bunyi bahasa dan bunyi yang bukan bunyi bahasa ii. anda perlu: i. 2. 2.6 Soalan ini memerlukan anda: i. Sila berikan lima (5) contoh bagi bunyi bersuara dan bukan bunyi bersuara yang meliputi bunyi vokal dan konsonan. lipat jari. proses sebutan (artikulasi). proses pengaliran udara (menghembus dan menghisap) dan paru-paru. anda perlu: i.

The world book of encyclopedia volume two. Introducing phonetics & phonology. An introduction to phonetics and phonology (second edition). P. A Dictionary of Linguistics and Phonetics.) (1981). Kuala Lumpur: Aslita Sdn. Kuala Lumpur: Sarjana Enterprise. (1995). (1986). Oxford: Basil Blackwell Ltd. (1955). Masa Enterprise.J. Jakarta: Penerbit P. Abdul Hamid Mahmood (2002). Rinehart & Winston. (1995). Guru dan bahasa Melayu. Kulim: Penerbit Sarlis.A. Clark. Toronto: World Book Inc. Ejaan bahasa Melayu terkini. & Yallop. New York: Holt. Kuala Lumpur: City Reprographic Services. An introduction to descriptive linguistics. Arbak Othman (1983). Alias Mohammad Yatim (1992). (Ed. Bhd. Davenport. Linguistik fonetik dan fonologi bahasa Melayu.T. Abdul Hamid Mahmood dan Nurfarah Lo Abdullah (2007). Bright. 42 . H. Permulaan ilmu linguistik. C. & Barnhart.K. Bhd. Petaling Jaya: Fajar Bakti Sdn. S. Gramedia Jakarta. R. M. Fonetik dan fonologi suatu tinjauan. W. Abdullah Hassan (1993). Auckland: Arnold. Gleason. London: Routledge. Ashby. Kamus linguistik. Barnhart. New York: Oxford University Press. (Ed) (1992). C. International encyclopedia of linguistics. J. Crystal. USA: Blackewell.L. (1998). D. Speech sounds.FONETIK DAN FONOLOGI / 2 Rujukan Abdul Hamid Mahmood (1995). & Hannahs. Linguistik am untuk guru Bahasa Malaysia. Harimurti Kridalaksana (1983).

Bahasa Malaysia – Bahasa Inggeris. Australia: Blackwell Publishing. Preliminaries to linguistic phonetics. Malmberg. Fonetik dan fonologi siri pengajaran dan pembelajaran bahasa Melayu. B. P. Yogyakarta: Gadjah Mada University Press. Dalam Brigth (Ed. New York: Denver. New York: Harcourt. nahu bahasa Melayu. Ladefoged. Sociolinguistics. Kuala Lumpur: PTS Professional.). Vowels and consonants (second edition). D. P. Istilah linguistik Bahasa Inggeris – Bahasa Malaysia. Phonetics. Brace and Jovanovich. Ladefoged. Indirawati Zahid & Mardian Shah Omar (2006). (1981). (1993). 1991. P. (1958). Kamus Dewan Edisi Keempat (2005). Linguistik deskriptif. (2006). A course in phonetics (fifth edition). MA: Thomson Wadsworth. J. D. London: Heffer. Ed). (1973). Jones. P. 43 . Boston. Ladefoged. Dewan Bahasa. (2005). Laver. New York: Penguin Modern Master University Press. Lyons. 35(2). Kuala Lumpur: Dewan Bahasa dan Pustaka. New York: Cambridge University Press. Kuala Lumpur: Dewan Bahasa dan Pustaka. An outline of English phonetics. Marsono (1986).FONETIK DAN FONOLOGI / 2 Hymes. Lutfi Abas (1985). (1993). Principles of phonetics. Fonetik. Kuala Lumpur: Dewan Bahasa dan Pustaka. J. Neurolinguistik dan Afasiologi: Satu kewujudan kerjasama yang saling menguntungkan. Linguistics and Language Planning. (1966). Kuala Lumpur: Dewan Bahasa dan Pustaka. (1963). Noam Chomsky. Ladefoged. A course in phonetics (3rd. Mangantar Simanjuntak (1991). Chicago: University of Chicago Press.

W. Linguistik. & Rahilly. Phonetics: A critical analysis of phonetic theory and a technique for the practical description of sounds University of Michigan Press. Kuala Lumpur: Dewan Bahasa dan Pustaka. London: Arnold. Pengantar linguistik. Phonetics. Verhaar. (1998). Budaya dan bahasa Melayu masalah dan harapan. J. Nor Hashimah Jalaluddin (1998). Taib Osman (2004). (1947). The Penguin Dictionary (2004). London: Penguin Books. Roach. Sudaryanto (1983). Pengenalan fonetik dan fonologi. Yogyakarta: Gadjah Mada University Press. Pike. H.L. (1974). (1983). Universiti Malaya. 44 . Linguistik untuk bukan ahli linguistik. Rahmat Sato.B. P. J. Yogyakarta: Gadjah Mada University Press. Mohd. J. Phonetics the science of speech. United Kingdom: Oxford University Press.FONETIK DAN FONOLOGI / 2 Martin. K.M. Asas fonetik. Kuala Lumpur: Penerbit Universiti Malaya. (1999). F. Parker. (2001). Kuala Lumpur: Fakulti Bahasa dan Linguistik. Kuala Lumpur: Dewan Bahasa dan Pustaka.

bunyi keras . Tahukah Anda Bunyi Vokal? Secara umum.bunyi tunggal.KLASIFIKASI BUNYI BAHASA / 3 Unit 3 KLASIFIKASI BUNYI BAHASA HASIL PEMBELAJARAN Setelah selesai mempelajari unit ini. anda seharusnya dapat: i. Di samping itu. Jones. ii. bunyi panjang . bunyi keras dan bunyi lembut. vokal. bunyi panjang dan bunyi pendek. Pengenalan Unit ini membincangkan hal tentang Klasifikasi Bunyi Bahasa dalam bahasa Melayu yang mencakupi bunyi vokal. bunyi rangkap . dan bunyi nyaring .bunyi nasal. membezakan bunyi dengan arus udara egresif dan bunyi dengan arus udara ingresif. unit ini juga menyentuh hal tentang bunyi oral dan bunyi nasal.bunyi lembut. iii. dan bunyi nyaring dengan bunyi tidak nyaring serta bunyi dengan arus udara egresif dan bunyi dengan arus udara ingresif. bunyi rangkap dan bunyi tunggal. konsonan dan semi-vokal.bunyi tidak nyaring. 1958:12). membezakan bunyi oral . membezakan bunyi vokal. Perbezaan ini didasarkan pada ada 45 . bunyi bahasa dibahagikan kepada dua golongan.bunyi pendek. konsonan dan semi-konsonan (D. konsonan dan semi-vokal.

Arus udara dihalang semasa bunyi dihasilkan.1 Terangkan bagaimanakah proses penghasilan bunyi vokal? Tahukah Anda Bunyi Konsonan? Bunyi disebut konsonan apabila terjadinya arus udara dihalang atau disekat pada sebahagian alat artikulasi. misalnya bunyi [b. k. Dengan demikian. maka yang terbentuk adalah bunyi konsonan bersuara. g.3 Berikan contoh bunyi-bunyi konsonan bersuara dan tak bersuara bahasa Melayu. v. t. glotis dalam keadaan terbuka. 1977:17) kerana vokal dihasilkan dengan halangan pita suara.2 Terangkan bagaimanakah proses penghasilan bunyi konsonan? 3. z. Proses halangan pada arus udara ini dapat disertai dengan bergetarnya pita suara. 3. tetapi tidak rapat sekali. Halangan untuk bunyi vokal hanya pada pita suara sahaja. d. Arus udara keluar terus-menerus tanpa sekatan. maka pita suara bergetar. Bunyi disebut vokal apabila tiada halangan pada alat artikulasi. Jika hal ini terjadi. s] dan seumpamanya. Jika artikulasi itu tidak disertai bergetarnya pita suara.W. semua vokal ialah bunyi bersuara.KLASIFIKASI BUNYI BAHASA / 3 tidaknya halangan atau gangguan (proses artikulasi) pada alat artikulasi. maka bunyi yang dihasilkan adalah konsonan tak bersuara. misalnya bunyi [p.M. Halangan yang hanya terjadi pada pita suara tidak lazim disebut artikulasi (J. l] dan lain-lain. Pita suara dalam keadaan tertutup. Verhaar. 46 . f. 3.

Bunyi [y] medio-palatal tempat artikulasinya adalah tengah lidah dengan langit-langit keras. Jika udara keluar atau disertai keluarnya udara melalui rongga hidung dengan cara menurunkan langit-langit lembut beserta hujung anak tekaknya. 47 .4 Apakah yang anda faham tentang bunyi semi-vokal? Tahukah Anda Bunyi Nasal dan Bunyi Oral? Bunyi bahasa dapat dibezakan sebagai bunyi nasal (sengau) dan oral. Cara terbentuknya jika dibandingkan dengan vokal [i] sebagai vokal yang dihasilkan dengan posisi lidah paling tinggi. misalnya [p. f. istilah semi-konsonan jarang dipakai. b. Bunyi-bunyi vokal. maka bunyi itu disebut bunyi nasal atau sengau. dan penutupan bibir itu pun tidak sampai tertutup sama sekali sehingga yang terjadi ialah bunyi konsonan. [č. 3. misalnya. Cara terbentuknya jika dibandingkan dengan vokal [u] sebagai vokal yang dihasilkan dengan posisi penutupan sedikit dari posisi bibir yang tertutup bulat itu. konsonan dan semi-vokal akan dihuraikan secara lebih terperinci dalam bahagian-bahagian selanjutnya. ǰ. masing-masing tempat artikulasinya ialah bibir atas dengan bibir bawah dan gigi atas dengan bibir bawah. ∫. Namun. tetapi kerana pada waktu diartikulasikan belum membentuk konsonan murni. З].KLASIFIKASI BUNYI BAHASA / 3 Tahukah Anda Bunyi Semi-Vokal? Bunyi semi-vokal atau separuh vokal ialah bunyi yang secara praktis termasuk golongan konsonan. Tetapi peninggian itu tidak sampai menempel pada langit-langit keras sehingga yang terjadi ialah konsonan. [w] labio-dental. Misalnya. bunyi [w] bilabial. Pembentangan bibir itu tidak sampai terbentang lebar sehingga yang terjadi ialah bunyi [i]. [y] ini terbentuk dengan meninggikan sedikit tengah lidah dari posisi lidah yang paling tinggi dalam mengucapkan [I]. v]. maka bunyi-bunyi itu disebut semi-vokal atau semi-konsonan. Perbezaan ini didasarkan pada keluarnya atau disertainya udara melalui rongga hidung.

Bunyi bahasa disebut keras apabila pada waktu diartikulasi disertai ketegangan kekuatan arus udara. l] serta semi-vokal dalam 48 . bahasa Acheh dan Perancis. dh. d]. d. maka vokal sering dibezakan menjadi vokal nasal dan vokal oral. t. ɲ] adalah konsonan lembut (Haryati Soebadio.KLASIFIKASI BUNYI BAHASA / 3 Jika tidak demikian. p). bunyi letupan tak bersuara [p. Vokal nasal dalam dialek Kelantan dan bahasa Acheh misalnya: [ã. th. z. Dalam bahasa Inggeris dan Perancis. Vokal nasal banyak terdapat dalam dialek Kelantan. ẽ. g. Konsonan juga dibezakan atas konsonan oral atau non-nasal seperti: [p. k] serta geseran tak bersuara [f. ñ. d. jh. j. d. en [ ə] dan [ε] dalam matin `pagi’ [matε]. bh) serta nasal [m. s] adalah konsonan keras sedangkan konsonan bersuara tanpa aspirasi (g. v. 1964:1-2). konsonan letupan tak bersuara tanpa aspirasi (k. k. maka bunyi yang dihasilkan disebut bunyi oral. ĩ. dh. ph) dan desis (š ṣ. Perbezaan ini didasarkan pada ada tidaknya ketegangan kekuatan arus udara pada waktu bunyi itu diartikulasikan (B. Tahukah Anda Bunyi Keras (Fortes) dan Lembut (Lenes)? Bunyi bahasa dibezakan atas bunyi keras atau fortis (fortes) dan lembut atau lenis (lenes). ũ]. Bunyi-bunyi nasal dan likuida [r. Oleh sebab itu. s. Jika tidak disertai ketegangan kekuatan arus udara disebut bunyi lembut. ch. ŋ. c. З] adalah lembut. g. t. disebabkan langit-langit lembut beserta hujung anak tekak menaik menutupi rongga hidung sehingga udara hanya melalui rongga mulut sahaja. b. b) dan beraspirasi (gh. Vokal nasal dalam bahasa Perancis misalnya: on [õ]. Dalam bahasa Sanskerta. beraspirasi (kh. 3. Malmberg. 1963:51-52). ∫] adalah keras sedangkan yang bersuara [b. n.5 Huraikan perbezaan antara bunyi nasal dan bunyi oral dengan memberikan beberapa contoh. t.

č. [u] panjang ditulis [u:] atau [ū]. likuida [r. Dalam bahasa Jawa. t. Jones. Bugis dan Jawa ialah vokal-vokal keras. l] serta semi-vokal [w. t. letupan tak bersuara [p. o. Demikian pada konsonannya. e. n. Gleason.KLASIFIKASI BUNYI BAHASA / 3 bahasa-bahasa Eropah selalu lembut (H. 49 . bunyi letupan tak bersuara [p. j. k] dan geseran [s] adalah keras sedangkan bunyi letupan bersuara [ b. Acheh. [l] panjang ditulis [l:] atau [Ī] dan sebagainya. č. 1958:136). Misalnya. Demikianlah. Perbezaan ini berdasarkan pada lamanya bunyi itu diucapkan atau lamanya bunyi itu diartikulasikan. Malmberg. u] seperti terdapat dalam bahasa Melayu. bahasa Indonesia. j] adalah lembut. Tanda untuk panjang biasanya dengan tanda garis pendek di atas atau dengan titik dua di sebelah kanan bunyi panjang itu. 1963:52). ǰ. d. Vokal selain [ə] adalah lembut. Jawa dan Madura adalah termasuk vokal lembut. 1955:247-248.A. t. Sedangkan [ə] seperti terdapat dalam bahasa Melayu. nasal [m. bahasa Indonesia. g ]. Tahukah Anda Bunyi Panjang dan Bunyi Pendek? Bunyi bahasa dibezakan atas dasar bunyi panjang dan pendek (D. ɲ]. d. d. k] dan geseran [s] adalah keras sedangkan letupan bersuara [b. 3. Gorontalo. Vokal dapat dibahagikan atas vokal panjang dan pendek. Dalam bahasa Indonesia. B. maka vokal-vokal [i. [a] panjang ditulis [a:] atau [ā].7 Berikan beberapa contoh bunyi keras dan bunyi lembut dalam bahasa yang anda tahu.6 Apakah yang anda faham tentang bunyi keras dan bunyi lembut? 3. j] adalah lembut. g] dan semi-vokal [w. ŋ.

Ciri diftong ialah keadaan posisi lidah dalam mengucapkan bunyi vokal penuh dan bunyi vokal separuh penuh. Dalam bahasa Inggeris.KLASIFIKASI BUNYI BAHASA / 3 3. Gugusan konsonan antaranya terdapat dalam bahasa Melayu. Termasuk diftong naik dalam bahasa ini ialah [ei. Dalam bahasa Banjar Hulu ialah [ai. Tahukah Anda Bunyi Rangkap dan Bunyi Tunggal? Bunyi dibezakan atas dasar bunyi rangkap (padu.8 Apakah yang anda faham tentang bunyi panjang dan bunyi pendek? 3. Ciri gugusan konsonan atau konsonan klaster ialah cara diartikulasikan atau tempat artikulasi kedua konsonan itu saling berbeza. Contoh 50 . au] dan [ui]. Bunyi rangkap adalah bunyi yang terdiri daripada dua bunyi dan terdapat dalam satu suku kata. Jawa dan bahasa Inggeris. [kuih]. [buah].9 Berikan contoh bahasa yang mempunyai bunyi bahasa yang pendek dan bunyi bahasa yang panjang. oi] dan [ui]. Bunyi rangkap vokal yang terdiri daripada satu vokal penuh dan satu vokal tak selesai disebut diftong sedangkan bunyi tunggal vokal disebut monoftong. kl dan sebagainya. bahasa Indonesia. bukan bunyi rangkap melainkan bunyi tunggal saja. tr. Dalam bahasa Madura ialah [ai. manakala vokal kedua dihasilkan separuh penuh. kr. Tentang diftong ini akan dihuraikan lagi secara terperinci dalam bahagian lain kemudian. bl. Contoh gugusan konsonan dalam bahasa Indonesia. mahupun diftong turun terdapat kedua-duanya. bahasa Indonesia. Bunyi rangkap konsonan disebut gugusan konsonan atau konsonan klaster. iaitu kedua-duanya dihasilkan secara berbeza. baik diftong naik. Aceh. diftong dibezakan lagi atas diftong naik dan diftong turun. uə]. ai] dan [au]. ɔi] dan diftong turun ialah [iə. Dalam ketiga-tiga bahasa ini tidak ada diftong turun. Lebih jauh. Banjar Hulu dan Madura. Diftong naik dihasilkan dengan cara vokal pertama dihasilkan dengan cara tidak selesai dan vokal kedua dihasilkan sepenuhnya. Aceh dan Jawa ialah pr. Diftong turun pula dihasilkan dengan cara vokal pertama dihasilkan sepenuhnya. [lambai] dan [tapai]. Diftong naik dalam bahasa Indonesia ialah [oi. Diftong naik antaranya terdapat dalam bahasa Melayu. ganda) dan tunggal. Jika terdapat dalam dua suku kata yang berbeza. seperti dalam perkataan [amboi]. [gua]. Contoh.

11 Dengan memberikan contoh-contoh yang sesuai. i. ix. v. viii. 51 . sonoran) paling rendah kerana ruang resonansinya pada waktu diucapkan paling sempit jika dibandingkan dengan vokal-vokal yang lain. Malmberg.10 Huraikan perbezaan antara vokal rangkap dan diftong. [u] mempunyai darjah kenyaringan (kelantangan. iii. aktif dan seumpamanya. Jadi.12 Nyatakan sama ada perkataan-perkataan di bawah merupakan vokal rangkap atau diftong. makin rendah pula darjah kenyaringannya. Sebaliknya. 3. 3. dari yang paling rendah sampai kepada yang paling tinggi ialah: vokal tertutup [i. jelaskan perbezaan diftong naik dan diftong turun. Gugusan konsonan dalam bahasa Melayu banyak dipinjam daripada bahasa Inggeris seperti dalam perkataan praktik.KLASIFIKASI BUNYI BAHASA / 3 gugusan konsonan dalam bahasa Inggeris ialah [t∫] dan [dЗ]. drama. vii. iv. lambai tiup kalau landai tuala vi. Darjah kenyaringan ruang resonansi pada waktu bunyi itu diucapkan. makin sempit ruang resonansinya. maka vokal yang paling tinggi seperti [i]. Antara vokal-vokal. 3. Makin ke bawah darjah kenyaringan untuk vokal itu. x. perbezaan bunyi berdasarkan darjah atau sifat kenyaringan itu. sebenarnya adalah tinjauan menurut aspek auditoris. u]. 1963:66). ii. kaloi bius buih sekoi tuai Tahukah Anda Bunyi Nyaring dan Tidak Nyaring? Bunyi dibezakan kepada bunyi nyaring (lantang) dan tidak nyaring pada waktu terdengar dengan telinga (B. Makin luas ruang resonansi saluran pengucapan yang digunakan pada waktu membentuk bunyi bahasa. makin tinggi darjah kenyaringannya.

maka darjah kenyaringannya lebih rendah. Malmberg. Malmberg. Demikianlah. loak diucapkan [lowaʔ] dan sebagainya. jika vokal yang kedua itu waktu diucapkan posisi lidah lebih rendah daripada yang pertama maka muncullah bunyi pelancar yang tidak nyaring di antara kedua-dua vokal itu. geseran tak bersuara [f. bunyi merupakan puncak kenyaringan adalah bunyi yang darjah kenyaringannya tinggi. Jones. o. Jadi. t. misalnya kata: siang diucapkan [siyaŋ]. Dua vokal yang masing-masing mempunyai darjah kenyaringan tinggi. t. ɔ:]. 1958:22). ɔ]. dalam bahasa Indonesia [i-a] dalam kata ia. k]. vokal terbuka [a] (B. Dalam bahasa Jawa. Konsonan letupan tak bersuara adalah yang paling rendah kenyaringannya dan yang paling tinggi kenyaringannya adalah konsonan getaran seperti [r]. bunyi-bunyi yang demikian disebut bunyi silabik. keduaduanya adalah silabik. n. niat diucapkan [nijat]. gua diucapkan [guwa]. ɲ. ɔ:] boleh diucapkan sebagai [u:. darjah kenyaringannya juga berbeza-beza. diftong pada dasarnya adalah luncuran dari vokal tunggal ke vokal tunggal yang lain (D. 52 . Dua vokal itu merupakan dua suku kata. Yang bunyi silabik hanya vokal yang pertama saja. jua diucapkan [ǰuwa]. Bunyi silabik dapat membentuk suku kata. ŋ]. Bunyi pelancar itu ialah semi-vokal untuk struktur [i-a]. [e-a] ialah [y]. sedang yang kedua tidak silabik. Antara konsonan-konsonan itu sendiri. geseran bersuara [v. Dua bunyi vokal yang nyaring yang kedua-duanya silabik yang berdistribusi berdekatan.KLASIFIKASI BUNYI BAHASA / 3 vokal semi-tertutup (semi-terbuka) [e. [a-u] dalam bausasra `kamus’ [a-ε] dalam aeng `ajiab’ dan sebagainya. č. bunyi-bunyi konsonan tidak nyaring bunyi konsonan terhasil dengan disertai oleh halangan alat artikulasi pada saluran pengucapan sebagai ruang resonansinya. hanyalah merupakan luncuran bunyi saja dari vokal yang pertama. Dalam bahasa Indonesia. Pada prinsipnya semua luncuran itu seperti pemanjangan vokal tunggal saja. letupan bersuara [b. Dalam kata. sisian [l] dan getaran [r] (B. nasal [m. untuk [u-a] dan [o-a] ialah [w]. [a-u] dalam mau dan sebagainya. 1963:66). Bunyi seperti itu disebut diftong. Dalam bahasa Jawa. [a-i] dalam air. d. Jika demikian maka vokal yang kedua tidak membentuk suku kata. Misalnya. bunyi [a-i] dalam kata baita `perahu’. Dapat juga terjadi bunyi yang kedua daripada vokal yang berdistribusi berdekatan itu tidak nyaring. z] dan sebagainya. Dibandingkan dengan bunyi vokal. ə. misalnya diftong dalam bahasa Inggeris [u:. d. ε. Darjah kenyaringan untuk konsonan dari yang paling rendah sampai yang paling tinggi berturut-turut adalah sebagai berikut: konsonan letupan tak bersuara [p. 1963:66). s] dan sebagainya. jika kemudian berdistribusi secara berdekatan. ǰ g].

l] dalam kata-kata tiruan bunyi seperti [krk. sedangkan bunyi yang mendahului atau mengikuti kurang nyaring atau bahkan tidak nyaring sama sekali dan konsonan itu kebetulan darjat kenyaringannya tinggi sehingga menjadi puncak kenyaringan di antara konsonan di sekitarnya. jika ada sebuah konsonan. kuwat `kuat’. Dalam kebanyakan bunyi bahasa. Selain itu. button [b⋀tn] `kancing’ atau ‘butang’. 1993:23). Ladefoged. Biasanya konsonan yang silabik seperti itu hanya terbatas pada bunyi-bunyi: getaran [r]. bottom [bɒtəm] `dasar’. s. n. `dilihat’ krta `telah dikerjakan’. dalam bahasa Jawa Kuno.13 Huraikan perbezaan bunyi nyaring dan bunyi tidak nyaring. Dalam bahasa Inggeris. Dalam bahasa Indonesia dan Jawa. 3. sadean `berjualan’ diucapkan [sadhejan] dan sebagainya. Namun.KLASIFIKASI BUNYI BAHASA / 3 misalnya: piyara `pelihara’. misalnya: drs `pemandangan’. m]. terdapat konsonan silabik [r. terdapat juga [n] silabik dalam kata: drsta. dalam bahasa-bahasa tertentu 53 . arus udara demikian disebut egresif. 3. maka bahagian atau kata yang mengandungi konsonan tersebut dapat membentuk suku kata. buwang `buang’. Konsonan kerana kenyaringannya yang rendah tidak bersifat silabik dan dalam keadaan biasa tidak pernah merupakan puncak kenyaringan sehingga tidak dapat membentuk suku kata tanpa bantuan vokal. sisian [l] dan nasal [n. tiyang `orang’. smrti `ingatan’. Konsonan yang demikian disebut konsonan silabik. yang terakhir ini juga terdapat dalam bahasa Sanskerta. glg]. geseran [s. pembentukan bunyi itu dilaksanakan dengan arus udara keluar dari paru-paru. Namun. terdapat konsonan silabik [l. st. r]. keboan `tiruan kebau’ diucapkan sebagai [kebhowan]. m] misalnya dalam: apple [æpl] `buah epal’ often [ɒfn] `sering’.14 Jelaskan konsonan silabik dengan menyertakan contoh yang sesuai. Tahukah Anda Bunyi dengan Arus Udara Egresif dan Bunyi dengan Arus Udara Ingresif? Arah arus udara dalam pembentukan bunyi bahasa dapat dibezakan atas egresif dan ingresif (P. lowah `sela.

bahasa Indonesia dan kebanyakan bahasa Nusantara. 3. Arus udara egresif dapat dibahagi lagi kepada dua. Demikian juga bunyi egresif pulmonik ini turut terdapat dalam bahasa Melayu.KLASIFIKASI BUNYI BAHASA / 3 dapat juga bunyi itu terbentuk dengan arah udara masuk ke dalam paru-paru. iaitu ingresif glotalik dan ingresif valerik. otot perut dan rongga dada.15 Jelaskan maksud arus udara egresif dan arus udara ingresif. iaitu egresif pulmonik dan egresif glotalik.16 Mengapakah bunyi bahasa disebut bunyi egresif pulmonik? 54 . Begitu juga arus udara ingresif dapat dibahagi kepada dua. Hampir semua bunyi bahasa yang dihasilkan dalam pertuturan dibentuk dengan cara egresif pulmonik ini. Apakah Egresif Pulmonik? Egresif pulmonik ialah bunyi yang terbentuk dengan arus udara egresif (keluar) dengan mekanisma pulmonik. 3. Mekanisma udara pulmonik ialah udara dari paruparu sebagai sumber utamanya dihembuskan keluar dengan cara mengecilkan ruangan paru-paru oleh otot paru-paru. jika demikian arah udara itu disebut ingresif.

Bunyi-bunyi ini antaranya terdapat dalam bahasa: Sindhi. 1993:26). 55 . Tetapi bunyi bahasa dengan jenis ini tidak banyak. Kemudian udara yang terhalang itu dihembuskan keluar dengan cara membuka saluran rongga mulut. 1993:25). Bersama-sama dengan itu. s’ ∫’]. misalnya: [b. Bunyi egresif glotalik terdapat dalam kebanyakan bahasa di Afrika. d. Marwari (P. Swahili. pita suara ikut bergetar. Bunyi letupan terhalang dengan mekanisma seperti itu terdapat dalam bahasa Toyolabal. Bunyi-bunyi bahasa yang dihasilkan dengan proses ingresif glotalik ini disebut bunyi implosif. misalnya: [p’. hanya penutupan sedikit saja. Mekanisma glotalik terjadi dengan cara merapatkan pita-pita suara sehingga glotis dalam keadaan tertutup rapat sekali. Dalam sistem tulisan. Saluran rongga mulut dan hidung ditutup. sehingga glotis keadaannya hanya tertutup dengan cara tidak terlalu rapat. Dalam sistem tulisan. iaitu dengan cara merapatkan pita-pita suara sehingga glotis tertutup rapat sekali. Indian-Amerika dan Kaukasus (P.KLASIFIKASI BUNYI BAHASA / 3 Apakah Egresif Glotalik? Egresif glotalik ialah bunyi yang terbentuk dengan arus udara (keluar) dengan mekanis glotalik. k’. Apakah Ingresif Glotalik? Ingresif glotalik ialah bunyi bahasa yang terbentuk dengan arus udara ingresif (masuk) dengan mekanisma glotalik. Ladefoged. Kemudian udara masuk. Ladefoged. Proses yang lebih umum ialah pada waktu rongga pangkal tenggorok yang disempitkan itu diturunkan tidak disertai dengan penutupan dengan cara merapatkan pita suara.d]) dan Sawu ([b. sehingga udara dalam rongga mulut dan rongga kerongkongan (faring) terhalang serta tertekan (tersekat). salah satu bahasa Indian-Amerika. d]). Ngadha ([b. seluruh rongga pangkal tenggorok (laring) disempitkan dan dinaikkan. Bunyi dengan arus udara ingresif mekanisma glotalik ini mungkin secara sempurna prosesnya sama dengan egresif glotalik di atas. Bunyi yang dihasilkan dengan proses egresif glotalik ini disebut bunyi ejektif. t’. Hanya bersama-sama dengan itu rongga pangkal tenggorok yang disempitkan itu diturunkan (tidak dinaikkan). g]. bunyi ejektif itu diberi tanda apostrof di sebelah atas kanan. bunyi implosif jenis ini ditandai dengan lengkung ke arah kanan.

dalam bahasa Zulu.KLASIFIKASI BUNYI BAHASA / 3 Apakah Ingresif Velarik? Ingresif velarik ialah bunyi terbentuk dengan arus udara ingresif (masuk) dengan mekanisma velarik. Dengan demikian memungkinkan udara luar masuk. Mekanisma udara velarik terjadi dengan menaikkan pangkal lidah ditempelkan pada langit-langit lembut. ingresif velarik 56 . seperti dalam bahasabahasa Khoisa (seperti Bosman dan Hottentot) dan beberapa bahasa Bantu Selatan (seperti Xhosa dan Zulu) (P. bibir dibuka sehingga ada kerenggangan ruangan udara pada rongga mulut. egresif pulmonik b. dan klik postalveolar [c]. Ladefoged. Kemudian hujung lidah (atau daun lidah) dan kedua-dua sisi lidah yang merapat pada gigi atau gusi dalam itu dilepaskan turun serta dikebelakangkan. Bersama-sama dengan itu kedua-dua bibir ditutup rapat. atau yang lebih umum ialah hujung (atau daun lidah) dan kedua-dua sisi lidah dirapatkan pada gigi atas atau gusi dalam. Keadaan ini menyebabkan terjadinya bunyi klik sebagai akibat proses ingresif velarik. terdapat tiga jenis klik. egresif glotalik c. iaitu: klik dental [∫].17 Huraikan perbezaan bunyi bahasa yang berikut dengan contoh yang sesuai: a. Sedangkan pangkal lidah tetap terkena (berkontak-hubungan) dengan langit-langit lembut. ingresif glotalik d. 1993:28-30). 3. Misalnya. alveolar lateral [З].

57 . konsonan letusan. konsonan geseran. semi-vokal iii. Memahami konsonan bersuara dan konsonan tak bersuara ii. anda perlu: i. vokal belakang iv. Memahami ciri-ciri bunyi vokal dan bunyi konsonan ii.Bagi proses penghasilan bunyi-bunyi vokal (sila rujuk halaman 71 – 80). anda perlu: i. Mengenali semua jenis konsonan bahasa Melayu ii. Menerangkan ciri-ciri bunyi nasal dan bunyi oral ii. Sila beri contoh bunyi-bunyi nasal iii. Menerangkan cara penghasilan vokal depan. Menunjukkan kedudukan lidah menaik dan menurun vi. Bagi menjawab bagaimana konsonan itu dihasilkan. anda perlu: i. Dapat menjelaskan bunyi konsonan letupan. Menerangkan keadaan bibir hampar dan bundar iii. Berikan contoh-contoh konsonan tak bersuara bahasa Melayu iv.3 Bagi menjawab soalan ini.5 Bagi soalan ini. vokal tengah.1 Bagi menjawab soalan ini. 3. anda perlu: i. Menjelaskan bunyi-bunyi semi-vokal kerana ada percampuran antara bunyi vokal dengan bunyi konsonan iii.KLASIFIKASI BUNYI BAHASA / 3 PANDUAN MENJAWAB SOALAN LATIHAN UNIT 3 3. 3. 3. 3. Menerangkan cara udara keluar dari paru-paru melalui rongga mulut vii. konsonan sengau. Anda perlu membuat rujukan tambahan daripada buku atau sumber lain. konsonan getaran. anda perlu: i.4 Bagi menjawab soalan ini. anda dinasihatkan membuat rujukan pada bahagian proses penghasilan bunyi konsonan pada halaman 89 – 118. Berikan contoh-contoh konsonan bersuara bahasa Melayu iii. Menjelaskan berlakunya geluncuran semasa menghasilkan bunyi tersebut. Sila beri contoh bunyi-bunyi oral. Menerangkan cara lidah yang terlibat dalam penghasilan bunyi vokal tersebut v.2 Bagi menjawab soalan ini. Menjelaskan jenis-jenis bunyi vokal bahasa Melayu ii.

dll iii. Menjelaskan ciri-ciri vokal rangkap dan ciri-ciri diftong ii. Berikan contoh-contoh bunyi yang keras dan bunyi yang lembut dalam bahasa Melayu.6 Bagi soalan ini. 3. 3. ai dalam rampai. Sila berikan contoh-contoh bunyi keras dalam bahasa yang anda tahu atau contoh dalam dialek-dialek anda iii. 58 . Boleh memberikan contoh bahasa yang mempunyai bunyi pendek seperti yang terdapat dalam bahasa Melayu dan bahasa-bahasa di Asia Tenggara. 3. Menjelaskan ciri-ciri bunyi keras dan lembut ii.9 Bagi soalan ini.KLASIFIKASI BUNYI BAHASA / 3 3. Menerangkan ciri-ciri bunyi panjang dan bunyi pendek ii. dll di Eropah iii. Sertakan contoh-contoh bunyi panjang dan bunyi pendek yang terdapat dalam bahasa yang anda tahu. anda perlu: i. Sila berikan contoh-contoh bunyi lembut dalam bahasa yang anda tahu atau dalam dialek-dialek anda. anda perlu: i. Boleh membezakan antara bunyi panjang dan bunyi pendek ii.7 Bagi soalan ini. anda perlu: i. 3. anda perlu: i.8 Bagi soalan ini. Menjelaskan bunyi-bunyi lembut iii. Berikan contoh-contoh vokal rangkap seperti tahu. Menjelaskan ciri-ciri bunyi keras ii. Boleh memberikan contoh bahasa yang mempunyai bunyi panjang seperti yang terdapat dalam bahasa Inggeris. au dalam kurau. bahasa Arab. bau.10 Sebelum menjawab perbezaan antara vokal rangkap dengan diftong. Berikan contoh-contoh diftong seperti oi dalam kaloi. anda perlu: i.

12 Bagi menjawab soalan ini: i. often. dan contoh dalam bahasa Inggeris [l. seperti vokal rendah [a] iii. [i] 3. 3. Anda perlu menjelaskan bahawa diftong naik itu mempunyai ciri vokal pertama dihasilkan tak selesai iii.vokal kedua dalam diftong tersebut dihasilkan tak selesai iv. Berikan contoh diftong naik dan diftong turun dalam bahasa Melayu. Menjelaskan ciri-ciri diftong ii.13 Bagi soalan ini. anda perlu: i.KLASIFIKASI BUNYI BAHASA / 3 3. Berikan contoh bunyi-bunyi egresif iii.15 Bagi menjawab soalan ini. [r.(x) sama ada bunyi-bunyi vokal dalam perkataan tersebut ialah vokal rangkap atau diftong.n. 3. Menjelaskan ciri-ciri bunyi nyaring dan tidak nyaring ii. jawapan anda perlu: i. Menerangkan ciri-ciri konsonan silabik ii.l].14 Soalan ini memerlukan anda: i. Berikan contoh bunyi-bunyi ingresif 59 .s. Sila berikan contoh-contoh konsonan silabik dalam bahasa Jawa kuno. Berdasarkan kepada ciri-ciri vokal dan diftong tadi. Sila berikan contoh-contoh bunyi nyaring dalam bahasa Melayu. Menjelaskan perbezaan maksud antara arus udara egresif dengan arus udara ingresif ii. 3. seperti vokal tinggi [u]. Sila berikan contoh-contoh bunyi tak nyaring dalam bahasa Melayu. Anda perlu menjelaskan bahawa diftong turun . anda perlu boleh: i. contohnya [n].m] seperti apple. button. Sila kenal pasti sama ada dua vokal itu dihasilkan sepenuhnya atau salah satu daripada vokal tersebut dihasilkan tidak selesai ii. sila kenal pasti perkataan (i) .11 Bagi soalan ini.

Menerangkan sebab mengapa bunyi itu diistilahkan sebagai bunyi egresif pulmonik iii. anda perlu: i. 60 . Menyertakan contoh yang sesuai dalam huraian anda iii. Merujuk penerangan dalam halaman 53 – 56.KLASIFIKASI BUNYI BAHASA / 3 3.17 Bagi menjawab soalan ini. Sertakan contoh yang sesuai bagi menyokong penerangan anda. 3. Menjelaskan maksud bunyi egresif pulmonik ii. Sila gunakan istilah dan laras yang betul. ii.16 Soalan ini memerlukan anda: i.

Rinehart & Winston. R. Crystal. Gleason. Gramedia Jakarta. Bright.KLASIFIKASI BUNYI BAHASA / 3 Rujukan Abdul Hamid Mahmood (1995). W. S. Kuala Lumpur: Aslita Sdn. Linguistik fonetik dan fonologi bahasa Melayu. Ejaan bahasa Melayu terkini. Barnhart. New York: Oxford University Press. International encyclopedia of linguistics. Toronto: World Book Inc.A. Bhd. M. 61 . Speech sounds. (1966).). J. USA: Blackewell. A Dictionary of Linguistics and Phonetics. Clark. (1955). P. (Ed. Davenport. Introducing phonetics & phonology.) (1981). H. (1998). (1986). Fonetik dan fonologi siri pengajaran dan pembelajaran bahasa Melayu. Guru dan bahasa Melayu.J. Oxford: Basil Blackwell Ltd. Jakarta: Penerbit P. Harimurti Kridalaksana (1983). Abdul Hamid Mahmood (2002).T. (1995).K. Kuala Lumpur: City Reprographic Services. New York: Holt. London: Routledge. Sociolinguistics. D. Masa Enterprise. Auckland: Arnold. C. & Yallop. Kamus linguistik. D. An introduction to phonetics and phonology (second edition). Hymes. (1995). An introduction to descriptive linguistics. The world book of encyclopedia volume two. C. Ashby. (Ed) (1992).L. Dalam Brigth (Ed. & Hannahs. Abdul Hamid Mahmood dan Nurfarah Lo Abdullah (2007). Indirawati Zahid & Mardian Shah Omar (2006). Kuala Lumpur: PTS Professional. & Barnhart. Linguistics and Language Planning.

& Rahilly. J.L. New York: Denver. Phonetics. Laver. (2005). Kuala Lumpur: Dewan Bahasa dan Pustaka. Principles of phonetics. F. (2003). P. 62 . Preliminaries to linguistic phonetics. Fonetik. J. Vowels and consonants (second edition). (1974). Chicago: University of Chicago Press. An outline of English phonetics. Ladefoged. (1973). Yogyakarta: Gadjah Mada University Press. Pike. Nik Safiah Karim dan rakan-rakan. New York: Penguin Modern Master University Press. J.KLASIFIKASI BUNYI BAHASA / 3 Istilah linguistik Bahasa Inggeris – Bahasa Malaysia. Australia: Blackwell Publishing. London: Arnold. Phonetics the science of speech. P. (1999). London: Heffer. Noam Chomsky. K. D. Kuala Lumpur: Dewan Bahasa dan Pustaka. 1991. Bahasa Malaysia – Bahasa Inggeris. Asas fonetik. (2006). Martin. MA: Thomson Wadsworth. Phonetics: A critical analysis of phonetic theory and a technique for the practical description of sounds University of Michigan Press. (1963). P. Linguistik untuk bukan ahli linguistik. Marsono (1986). Ladefoged. Kamus Dewan Edisi Keempat (2005). Nor Hashimah Jalaluddin (1998). Kuala Lumpur: Dewan Bahasa dan Pustaka. B. Tatabahasa dewan. Ladefoged. J. Kuala Lumpur: Dewan Bahasa dan Pustaka. (1958). Lyons. A course in phonetics (fifth edition). (1947). Parker. Jones. Malmberg. New York: Cambridge University Press. (1993).B. Kuala Lumpur: Dewan Bahasa dan Pustaka. Boston. (1981).

63 . (2001). Sudaryanto (1983). United Kingdom: Oxford University Press. Verhaar.) (1984). Phonetics. Sitindoan. Linguistik.W. Pengantar linguistik dan tatabahasa bahasa Indonesia. Roach.KLASIFIKASI BUNYI BAHASA / 3 Rahmat Sato. Yogyakarta: Gadjah Mada University Press. Kuala Lumpur: Fakulti Bahasa dan Linguistik. Yogyakarta: Gadjah Mada University Press. (1998). H. Universiti Malaya. Pengenalan fonetik dan fonologi. G. Pengantar linguistik. J. P. (1983). Bandung: Pustaka Prima Bandung.M. (Drs.

Bunyi vokal mempunyai ciri-ciri kelantangan dan kepanjangan. menjelaskan kriteria yang menentukan jenis-jenis bunyi vokal. konsonan dan semi-vokal. membezakan ciri bunyi vokal dan bunyi konsonan dalam bahasa Melayu. ii.BUNYI-BUNYI BAHASA / 4 Unit 4 BUNYI-BUNYI BAHASA HASIL PEMBELAJARAN Setelah selesai mempelajari unit ini. konsonan jati dan pinjaman dalam bahasa Melayu. mengetahui cara penghasilan bunyi vokal dan bunyi konsonan dalam bahasa Melayu. bunyi-bunyi bahasa dapat dibahagikan kepada tiga kategori utama. Apakah Bunyi Vokal? Vokal ialah bunyi bersuara yang tatkala dihasilkan. konsonan jati dan konsonan pinjaman dalam bahasa Melayu. iii. bunyi vokal. Huraian juga meliputi kriteria yang menentukan jenis-jenis bunyi vokal. 64 . Pengenalan Fokus unit ini adalah tentang Bunyi-bunyi Bahasa secara terperinci. iaitu seperti yang telah dijelaskan dalam pelajaran yang terdahulu. udara dari paru-paru keluar berterusan melalui ronga tekak dan rongga mulut tanpa sebarang gangguan atau sekatan. anda seharusnya dapat: i.

Kriteria yang menentukan jenis-jenis bunyi vokal itu dapat dirumuskan seperti yang berikut: (i) (ii) (iii) (iv) Bahagian lidah yang berperanan. [o]. [a]. sama ada bahagian depan lidah. Kriteria yang menentukan jenis-jenis vokal itu ialah lidah. [e]. [ε]. tengah atau belakang lidah. Vokal dalam bahasa Melayu terdiri daripada vokal [i]. 65 . Pembukaan rahang. Tahukah Anda Vokal dalam Bahasa Melayu? Bunyi-bunyi vokal dalam bahasa Melayu terbahagi kepada tiga jenis utama. Keadaan bibir. [e]. [a]. vokal tengah [ә] serta vokal belakang [u] dan [o] seperti dalam rajah 4. separuh tinggi. Vokal dalam bahasa Inggeris terdiri daripada lapan jenis. sama ada luas atau sempit.1 yang berikut. 4. sekiranya bahagian tengah lidah yang berperanan. sama ada tinggi. iaitu vokal hadapan. sama ada bahagian depan.BUNYI-BUNYI BAHASA / 4 Maksudnya bunyi-bunyi vokal dapat didengar lebih jelas dan lebih panjang daripada bunyi-bunyi konsonan.1 Terangkan pengertian dan ciri-ciri vokal. [o] dan [ә]. [e]. vokal tengah dan vokal belakang. rendah dan separuh rendah. [ɔ] dan [ә]. [a]. maka bunyi vokal yang dihasilkan itu ialah bunyi vokal tengah dan seterusnya jika bahagian belakang lidah yang berperanan dalam penghasilan bunyi itu. maka bunyi vokal yang dihasilkan itu ialah bunyi vokal depan. iaitu [i]. maka bunyi vokal tersebut ialah vokal belakang. [u]. sama ada bibir dihamparkan atau dibundarkan. iaitu vokal depan [i]. Vokal dalam bahasa Melayu terdiri daripada enam jenis. tengah lidah atau belakang lidah. Sekiranya bahagian depan lidah yang berperanan. [u]. Ketinggian lidah yang dinaikkan.

2005:33) 66 . Rajah 4. Rajah 4.BUNYI-BUNYI BAHASA / 4 Hadapan Sempit Tengah Belakang i o ә u Tinggi Separuh sempit e Separuh luas Luas a Rajah 4. Bagi membunyikan bunyi vokal [i] dan vokal [u] misalnya.2: Vokal [a] seperti dalam perkataan bahasa Inggeris “father” dan vokal [i] seperti dalam perkataan “see” menunjukkan turun-naik bunyi apabila vokal-vokal berkenaan diujarkan pada tona yang sama (Sumber: P. Bahagian di sebelah kiri merupakan bahagian hadapan lidah dan di bahagian kanan merupakan bahagian belakang lidah dan di bahagian tengah merupakan bahagian tengah lidah.2 menunjukkan keadaan turun-naik bunyi ketika vokal [a] dan [i] disebutkan pada tona yang sama. Garis-garis yang melintang itu pula merupakan garis yang menunjukkan ketinggian lidah yang dinaikkan. Ladefoged. lidah dinaikkan setinggi mungkin sementara bagi membunyikan vokal [a]. kedudukan lidah letaknya rendah sekali.1: Kedudukan Vokal Bahasa Melayu Rendah Rajah kedudukan vokal bahasa Melayu di atas menunjukkan kedudukan lidah mengikut bahagian-bahagiannya.

1. Chaiyanara.BUNYI-BUNYI BAHASA / 4 Berdasarkan rajah kedudukan vokal bahasa Melayu pada rajah 4. maka vokal bahasa Melayu dapat dirumuskan seperti yang berikut: Vokal Hadapan [ i ] Vokal depan sempit Contoh dalam perkataan: [ibu]. 2006:47) [ e ]Vokal depan separuh sempit Contoh dalam perkataan: [ekor]. [batu]. [aku]. Rajah 4. [iteʔ].3: Kedudukan bibir semasa menghasilkan bunyi [i] (Sumber: Paitoon M. [ikan]. [ela].4: Keadaan bibir semasa menghasilkan bunyi [e] (Sumber: Paitoon M. Chaiyanara. [kita]. [bola]. 2006:48) 67 . [sate]. [kaja]. [sila]. [lari]. [seroŋ]. Rajah 4. [beloʔ]. [pәti]. [abaŋ]. [biru]. [ba ǰa]. 2006:48) [a] Vokal depan luas Contoh dalam perkataan: [ayu]. [herot].5: Keadaan bibir semasa menghasilkan bunyi [a] (Sumber: Paitoon M. [eloʔ]. [bәli]. Rajah 4. [ubi]. Chaiyanara.

[boleh]. [lәmas]. [ǰamu]. [lәmaʔ]. 2006:49) 68 . [kota]. [olah]. Rajah 4. [ukor]. [әŋkau]. [hu ǰan]. [soto] Rajah 4. Rajah 4. [bәsar]. [tola ʔ]. Chaiyanara. 2006:48) Vokal Belakang [u] Vokal belakang sempit Contoh dalam perkataan: [ular]. 2006:49) [o] Vokal belakang separuh sempit Contoh dalam perkataan: [oleh]. Chaiyanara.7: Keadaan bibir semasa menghasilkan bunyi [u] (Sumber: Paitoon M.6: Keadaan bibir semasa menghasilkan bunyi [ә] (Sumber: Paitoon M. [solo]. [satu]. [әmas]. [obor]. [unta].BUNYI-BUNYI BAHASA / 4 Vokal Tengah [ ә ]Vokal tengah pendek Contoh dalam perkataan: [әmaʔ].8: Keadaan bibir semasa menghasilkan bunyi [o] (Sumber: Paitoon M. [kuda]. [adu]. Chaiyanara. [foto]. [buroŋ].

Dalam bahasa Melayu. Bahagian tengah lidah berfungsi menghasilkan vokal tengah. Rajah 4. [kitɔ]. Begitu juga dengan bahagian belakang lidah menghasilkan bunyibunyi vokal belakang. kemudian jika diturunkan separuh tinggi terhasil pula bunyi vokal separuh tinggi. Bahagian hadapan lidah. manakala bunyi [ ɔ] dan [o] dilambangkan dengan huruf “o”. iaitu [u]. [o] dan [ɔ]. bunyi [ε] dan [e] dilambangkan dengan huruf “e”. iaitu vokal [e] dan [o].9: Keadaan bibir semasa menghasilkan bunyi [ε] (Sumber: Paitoon M. [ ɔrε]. Chaiyanara. [e] dan [a]. Chaiyanara. misalnya berperanan menghasilkan bunyi vokal hadapan. [malε]. Untuk 69 . contohnya dalam perkataan [makε]. 2006: 48) Rajah 4.10: Keadaan bibir semasa menghasilkan bunyi [ɔ] (Sumber: Paitoon M. Begitu juga sekiranya bahagian lidah itu diturunkan separuh rendah akan menghasilkan vokal separuh rendah [ε] dan [ɔ]. Bahagian lidah itu boleh diangkat setinggi mungkin untuk menghasilkan vokal tinggi [i] dan [u]. iaitu [ε] dan [ɔ] yang tidak digunakan dalam penulisan tetapi terdapat dalam dialek-dialek tempatan seperti dialek Kelantan.BUNYI-BUNYI BAHASA / 4 Terdapat dua lagi bunyi vokal. 2006: 48) Alat artikulasi lidah merupakan kriteria penting dalam pembahagian jenis vokal. Perbezaan bunyi antara vokal-vokal tersebut yang dihasilkan adalah terletak pada tinggi rendahnya bahagian lidah itu diangkat atau diturunkan. Vokal tengah pula dihasilkan apabila bahagian tengah lidah berperanan menghasilkan bunyi dengan cara tengah lidah dinaikkan separuh tinggi. iaitu vokal [i].

i e ε a u o ɔ ә Rajah 4.2 Senaraikan vokal-vokal yang terdapat dalam bahasa Melayu. 4.BUNYI-BUNYI BAHASA / 4 lebih jelas lagi.3 Namakan jenis vokal bagi huruf vokal yang bercetak tebal di bawah: (a) e n a k (b) f o t o (c) b a j u (d) s i k u ________________________________ ________________________________ ________________________________ ________________________________ 70 .11: Kedudukan Lidah semasa Menghasilkan Bunyi-bunyi Vokal 4. berikut diturunkan gambar rajah yang menunjukkan kedudukan tinggi rendah lidah semasa menghasilkan bunyi-bunyi vokal.

[a]. [ibu]. (iii) Lelangit lembut dan anak tekak dinaikkan menutup rongga hidung supaya udara tidak keluar melalui rongga hidung. [sila]. [ɔ] dan [ә] dihasilkan oleh alat artikulasi. [e]. di awal perkataan: [ikan]. [ε]. [ikut]. [o]. [kita]. 71 . [bәsi] [guli]. proses yang berikut turut berlaku: (i) Bibir dihamparkan.BUNYI-BUNYI BAHASA / 4 (e) k o t a (f) h a r i (g) l a p a n (h) k a s u t (i) b e s a n (j) k e j a r ________________________________ ________________________________ ________________________________ ________________________________ ________________________________ ________________________________ Tahukah Anda Cara Penghasilan Bunyi Vokal? Berikut dihuraikan secara terperinci cara bunyi vokal kardinal [i]. [bila]. [silap]. [bәri]. (iv) Pita suara dirapatkan supaya udara dari paru-paru keluar dengan menggetarkan pita suara ke rongga mulut. di akhir perkataan: [tali]. [ipar]. [itu]. di tengah perkataan: [biru]. (ii) Depan lidah dinaikkan tinggi (setinggi mungkin) ke arah gusi.12). u]. (v) Bunyi yang dihasilkan ialah bunyi [i] (lihat rajah 4. [bәli]. Berikut diberikan contoh kehadiran bunyi [i] dalam perkataan. Vokal Depan Sempit (Tinggi) [i] Bagi menghasilkan bunyi vokal hadapan sempit [i].

[elaʔ]. (ii) Depan lidah dinaikkan separuh tinggi ke arah gusi. Contoh kehadiran bunyi vokal ini dalam perkataan adalah seperti yang berikut: di awal perkataan: [ekor]. [beraŋ]. [heret].12 : Penghasilan Vokal [i] Vokal Depan Separuh Sempit (Separuh Tinggi) [e] Bagi menghasilkan bunyi vokal depan separuh sempit [e].BUNYI-BUNYI BAHASA / 4 [i] Rajah 4. (v) Bunyi yang dihasilkan ialah bunyi [e] (lihat rajah 4. (iv) Pita suara dirapatkan supaya udara dari paru-paru keluar dengan menggetarkan pita suara ke rongga mulut. 72 . [eloʔ]. [ edah]. [leper]. [ela] . di akhir perkataan: [sate]. [sepet].13). di tengah perkataan: [katel]. perkara yang berikut turut berlaku: (i) Bibir dihamparkan separuh sempit. (iii) Lelangit lembut dan anak tekak dinaikkan menutup rongga hidung supaya udara tidak dapat keluar melalui rongga hidung.

[εloʔ]. (iv) Pita suara dirapatkan supaya udara dari paru-paru keluar dengan menggetarkan pita suara ke rongga mulut. [gεtεʔ]. Berikut diberikan contoh perkataan yang dihadiri oleh bunyi vokal ini dalam dialek Kelantan: di awal perkataan: [εsoʔ]. [udε].14). (iii) Lelangit lembut dan anak tekak dinaikkan menutup rongga hidung supaya udara tidak dapat keluar melalui rongga hidung. di tengah perkataan: [bεso]. [pεlεʔ]. [gεlεʔ]. [tulε]. di akhir perkataan: [godε].13 : Penghasilan Vokal [e] Vokal Depan Separuh Luas (Separuh Rendah) [ε] Untuk menghasilkan bunyi vokal depan separuh luas. (v) Bunyi yang dihasilkan ialah bunyi vokal [ε] (lihat rajah 4. (ii) Depan lidah dinaikkan separuh rendah ke arah gusi. proses yang berikut turut berlaku: (i) Bibir dihampar separuh luas. [εdoh].BUNYI-BUNYI BAHASA / 4 [e] Rajah 4. 73 . [εǰεʔ]. [bulε].

[amal]. (ii) Depan lidah diturunkan serendah mungkin. (iii) Lelangit lembut dan anak tekak dinaikkan menutup rongga hidung supaya udara dari paru-paru tidak dapat keluar melalui rongga hidung. [kәlapa]. 74 . (iv) Pita suara dirapatkan supaya udara dari paru-paru keluar dengan menggetarkan pita suara ke rongga mulut. [bukan].BUNYI-BUNYI BAHASA / 4 [ε] Rajah 4. di akhir perkataan: [pita]. (v) Bunyi yang dihasilkan ialah bunyi vokal depan luas hampar seperti yang terdapat dalam perkataan yang berikut: di awal perkataan: [araŋ]. [alah]. [paku]. [asap]. [lampu]. [kuda]. [tiba]. di tengah perkataan: [dadu]. [rasa]. [aǰar]. [bahu].14 : Penghasilan Vokal [ε] Vokal Depan Luas (Rendah) [a] Vokal depan luas [a] boleh dihasilkan melalui proses seperti yang berikut: (i) Bibir dalam keadaan hampar.

(v) Bunyi yang dihasilkan ialah bunyi vokal belakang bundar [u]. Vokal Belakang Sempit (Tinggi) [u] Untuk menghasilkan bunyi vokal belakang sempit.16). (lihat rajah 4.15 : Penghasilan Vokal [a] Vokal Belakang Sewaktu penghasilan vokal belakang. (iii) Lelangit lembut dan anak tekak dinaikkan menutup rongga hidung supaya udara tidak dapat keluar melalui hidung.BUNYI-BUNYI BAHASA / 4 [a] Rajah 4. (iv) Pita suara dirapatkan supaya udara yang keluar dari paru-paru menggetarkan pita suara ke rongga mulut. proses yang berikut harus dilakukan: (i) Bibir dibundarkan. (ii) Belakang lidah dinaikkan tinggi (setinggi mungkin) ke arah lelangit lembut. Kehadiran bunyi ini dalam perkataan adalah seperti yang berikut: 75 . alat artikulasi penting yang berperanan ialah bahagian belakang lidah. Keadaan bibir adalah bundar.

[usuŋ].BUNYI-BUNYI BAHASA / 4 di awal perkataan: [uli]. [kelambu]. (iii) Lelangit lembut dan anak tekak dinaikkan menutup rongga hidung supaya udara tidak dapat keluar melalui rongga hidung. di tengah perkataan: [buka]. [bubur]. [unto ʔ]. [u] Rajah 4. [kabur].17). [batu]. (v) Bunyi yang dihasilkan ialah bunyi vokal belakang separuh sempit [o] (lihat rajah 4. [subur]. [pasu]. [usap]. Kehadiran bunyi vokal ini adalah seperti dalam contoh yang berikut: 76 . [undur]. (ii) Belakang lidah dinaikkan separuh tinggi ke arah lelangit lembut. [labu].16 : Penghasilan Vokal [u] Vokal Belakang Separuh Sempit (Separuh Tinggi) [o] Vokal ini boleh dihasilkan melalui proses seperti yang berikut: (i) Bibir dibundarkan. di akhir perkataan: [baǰu]. (iv) Pita suara dirapatkan supaya udara dari paru-paru keluar ke rongga mulut menggetarkan pita suara. [gandum].

[guanɔ]. (iv) Pita suara dirapatkan supaya udara dari paru-paru keluar dengan menggetarkan pita suara ke rongga mulut. [bilɔ]. [ɔrε]. [foto] [o] Rajah 4. [pәčɔh].BUNYI-BUNYI BAHASA / 4 di awal perkataan: [oleh]. [bɔrɔh]. di tengah perkataan: [pɔkɔʔ]. [sotoŋ].18). Bunyi ini terdapat dalam dialek Kelantan seperti yang berikut: di awal perkataan: [ɔbat]. [sudɔh]. [ɔpeh]. [otaʔ]. [bәlakɔ]. [oren]. [soto].17 : Pengasilan Vokal [o] Vokal Belakang Separuh Luas (Separuh Rendah) [ɔ] Untuk menghasilkan bunyi vokal belakang separuh luas. proses berikut berlaku: (i) Bibir dibundarkan. di tengah perkataan: [boleh]. [obor]. [koŋkoŋ]. di akhir perkataan: [solo]. [toloŋ]. (iii) Lelangit lembut dan anak tekak dinaikkan menutup rongga hidung supaya udara tidak dapat keluar melalui rongga hidung. (ii) Belakang lidah dinaikkan separuh rendah ke arah lelangit lembut. (v) Bunyi yang dihasilkan ialah bunyi vokal [ɔ] (lihat rajah 4. [ɔtaʔ]. 77 . di akhir perkataan: [kitɔ].

19).BUNYI-BUNYI BAHASA / 4 [ɔ] Rajah 4. [әnam]. Keadaan bibir adalah hampar. (iii) Lelangit lembut dan anak tekak dinaikkan menutup rongga hidung supaya udara tidak dapat keluar melalui rongga hidung.18 : Penghasilan Vokal [ɔ] Vokal Tengah Alat artikulasi yang berperanan dalam penghasilan vokal tengah ialah bahagian tengah lidah. Vokal Tengah [ә] Untuk menghasilkan bunyi vokal tengah ini. [bәrat]. (ii) Tengah lidah dinaikkan sedikit ke arah lelangit keras. (v) Bunyi yang dihasilkan ialah bunyi [ә] (lihat rajah 4. 78 . (iv) Pita suara dirapatkan supaya udara yang keluar dari paru-paru ke rongga mulut menggetarkan pita suara. [čәrgas]. Bunyi ini hadir dalam perkataan seperti dalam contoh yang berikut: di awal perkataan: [әmaʔ]. [әmpat]. proses yang berikut turut berlaku: (i) Keadaan bibir hampar. [әmbun]. di tengah perkataan: [pәnat]. [kәmas].

B. [o] dan [ ә]. Kecuali vokal [ә] yang agak lemah bunyinya dan kurang lantang. berikut pula diberikan rajah serta nama dan lambang-lambang vokal antarabangsa. Vokal asli dalam bahasa Melayu hanya enam jenis. Rahilly.20: Carta Kedudukan Vokal Antarabangsa (Sumber: J. [e]. dapat dirumuskan bahawa jumlah vokal kardinal ialah lapan jenis. maka lambang pada sebelah kanan mewakili vokal bundar Rajah 4. [a].] [e]. iaitu vokal [i.19 : Penghasilan Vokal [ә] Kesimpulannya. [α]. Martin & J. [o] dan [u]. [u]. iaitu vokal [i].BUNYI-BUNYI BAHASA / 4 [ә] Rajah 4. Semua vokal adalah bersuara. HADAPAN Sempit Separuh sempit Separuh luas Luas TENGAH BELAKANG * Apabila lambang hadir secara berpasangan. [ε]. [a]. 1999: 226) 79 . vokal-vokal lain adalah nyaring dan lantang. [ɔ] . Sementara itu.

2006:59-60) 80 .BUNYI-BUNYI BAHASA / 4 [i] [e] [ε] [a] [u] [o] [ɔ] [α] [y] [ø] [œ] [Œ] [ɒ] [Λ] [Ɣ] [ɯ] [ɨ] [u] Vokal depan sempit hampar (Closed front unrounded) Vokal depan separuh sempit hampar (Closed-mid front rounded) Vokal depan separuh luas hampar (Open-mid front unrounded) Vokal depan luas (Open front unrounded) Vokal belakang sempit bundar (Closed back rounded) Vokal belakang separuh sempit bundar (Closed-mid back rounded) Vokal belakang separuh luas bundar (Opened-mid back rounded) Vokal belakang luas hampar (Opened back rounded) Vokal depan sempit bundar (Closed front rounded) Vokal depan separuh sempit bundar (Closed-mid front rounded) Vokal depan separuh luas bundar (Opened-mid front rounded) Vokal depan luas bundar (Opened front rounded) Vokal belakang luas bundar (Opened back rounded) Vokal belakang separuh luas hampar (Opened-mid back unrounded) Vokal belakang separuh sempit hampar (Opened-mid back unrounded) Vokal belakang sempit hampar (Closed back unrounded) Vokal tengah sempit hampar (Cosed central unrounded) Vokal tengah sempit bundar (Closed central rounded) (Sumber: Paitoon M. Chaiyanara.

5 Tuliskan tiga contoh perkataan (jika ada) bagi setiap vokal di bawah mengikut kedudukannya dalam perkataan: Vokal Awal perkataan Tengah perkataan Belakang perkataan [i] [e] [a] [u] [o] [ә] 81 .4 Namakan kelompok vokal yang sifatnya kurang nyaring dan kurang lantang.BUNYI-BUNYI BAHASA / 4 4. 4.

iaitu: i. Sekiranya bunyi vokal itu adalah bunyi yang dihasilkan oleh alat artikulasi dengan udara keluar terus-menerus tanpa sekatan atau gangguan oleh alat artikulasi.BUNYI-BUNYI BAHASA / 4 Apakah Bunyi Konsonan? Konsonan ialah bunyi bahasa selain daripada bunyi vokal. contohnya [b]. Konsonan boleh terdiri daripada konsonan bersuara dan konsonan tidak bersuara. ɲ. g] (iv) 1 konsonan hentian glotis (ʔ) (v) 2 konsonan letusan bersuara dan tidak bersuara [č. terdapat 19 konsonan asli dalam bahasa Melayu yang terdiri daripada: (i) 2 konsonan letupan dua bibir bersuara dan tidak bersuara [p. iaitu 1 separuh vokal dua bibir bersuara [w] dan 1 separuh vokal lelangit keras bersuara [j] 82 . [t] dan [k]. Konsonan dalam bahasa Melayu terdiri daripada dua golongan. konsonan asli dan ii. b] (ii) 2 konsonan letupan gusi bersuara dan tidak bersuara [t. pita suara digetarkan oleh arus udara yang keluar dari paru-paru. d] (iii) 2 letupan lelangit lembut bersuara dan tidak bersuara [k. [d] dan [g]. ŋ] (x) 2 konsonan separuh vokal bersuara. Konsonan tidak bersuara pula adalah konsonan yang dihasilkan tanpa mengalami getaran pita suara oleh arus udara seperti [p]. Konsonan bersuara ialah konsonan yang semasa penghasilannya. iaitu geseran gusi tidak bersuara [s] dan geseran glotis bersuara [h] (vii) 1 konsonan getaran bersuara [r] (viii) 1 konsonan sisian bersuara [l] (ix) 4 konsonan sengau bersuara [m. n. maka bunyi konsonan ialah bunyi yang semasa menghasilkannya terdapat gangguan atau halangan oleh alat artikulasi. konsonan pinjaman Tahukah Anda Konsonan Asli Bahasa Melayu? Konsonan asli dalam bahasa Melayu adalah konsonan yang tersedia ada dalam bahasa Melayu dan telah digunakan oleh penutur bahasa Melayu tanpa perubahan. Menurut Yunus Maris. ǰ] (vi) 2 konsonan geseran tidak bersuara.

lelangit lembut. Daerah Sebutan Cara Sebutan 1 Dua bibir p b 2 Gusi 3 Gusi Lelangit Keras 4 Lelangit keras 5 Lelangit lembut k g 6 Pita suara ʔ Letupan tak bersuara Letupan bersuara Letusan tak bersuara Letusan bersuara Sengau Geseran tak bersuara Geseran bersuara Getaran Sisian Separuh vokal t d č ǰ m n s ɲ ŋ h r l w y/j Rajah 4.BUNYI-BUNYI BAHASA / 4 Penghasilan konsonan-konsonan tersebut melibatkan daerah artikulasi tertentu seperti dua bibir. Berikut diberikan carta konsonan asli bahasa Melayu dan daerah artikulasi dan cara penyebutannya sekali. gusi. rongga hidung dan lain-lain. lelangit keras. pita suara. glotis.21 : Carta Konsonan Asli Bahasa Melayu 83 .

21. Lambanglambang fonetik antarabangsa itu adalah seperti dalam rajah 4. terdapat juga lambang-lambang linguistik untuk melambangkan bunyi-bunyi bahasa yang terdapat dalam kalangan bahasa dunia. Berikut diberikan nama bunyi konsonan antarabangsa tersebut: [p] [b] [t] [d] [c] [ɟ] [k] [g] [q] [G] [ʔ] [ph] [bh] [m] [ɱ] Letupan dua bibir tidak beraspirat tidak bersuara (Voiceless unaspirated bilabial stop) Letupan dua bibir tidak beraspirat bersuara (Voiced bilabial stop) Letupan gigi-gusi tidak beraspirat tidak bersuara (Voiceless unaspirated dental-alveolar stop) Letupan gigi-gusi tidak beraspirat bersuara (Voiced unaspirated dental-alveolar stop) Letupan lelangit keras tidak beraspirat tidak bersuara (Voiceless unaspirated palatal stop) Letupan lelangit keras tidak beraspirat bersuara (Voiced unaspirated palatal stop) Letupan lelangit lembut tidak beraspirat tidak bersuara (Voiceless unaspirated velar stop) Letupan lelangit lembut tidak beraspirat bersuara (Voiced unaspirated velar stop) Letupan anak tekak tidak beraspirat tidak bersuara (Voiceless unaspirated uvular stop) Letupan anak tekak tidak beraspirat bersuara (Voiced unaspirated uvular stop) Letupan glotis tidak beraspirat tidak bersuara (Voiceless unaspirated glottal stop) Letupan dua bibir beraspirat tidak bersuara (Voiceless aspirated bilabial stop) Letupan dua bibir beraspirat bersuara (Voiced aspirated bilabial stop) Sengau dua bibir bersuara (Voiced bilabial nasal) Sengau bibir-gigi bersuara (Voiced labio-dental nasal) 84 .BUNYI-BUNYI BAHASA / 4 Di samping itu.

B. Rahilly. Rajah 4. Martin & J.22: Carta Lambang Konsonan Antarabangsa (The International Phonetic Alphabet) (Sumber: J. 1999:226) 85 .BUNYI-BUNYI BAHASA / 4 Dua bibir Letupan Gigibibir Gigi Gusi Postalveola Retrofleks Lelangit keras Lelangit lembut Uvular Faringal Glotal p b m B ɱ t n r Ր d ʈ ɖ ɳ C ɟ ɲ k g ŋ R N ʔ Sengau Getaran Tap/ Flap Geseran Geseran Sisian Malaran Tak Bergeser Malaran Tak Bergeser Sisian ɽ ∫ ʒ ʐ Ф β f v Θ ð S z ɫ ɮ ç ʝ x Ɣ Χ ʁ ћ ʕ h ɦ ʊ ɺ l ɻ Į j ʎ պ L * Apabila lambang hadir secara berpasangan. * Bahagian berwarna menandakan artikulasi mustahil berlaku. maka lambang pada sebelah kanan mewakili konsonan bersuara.

BUNYI-BUNYI BAHASA / 4 [n] [ɳ] [ɲ] [ŋ] [N] [ф] [β] [f] [v] [θ] [ð] [s] [z] [ ] [ʐ] [∫] [Ʒ] [ç] Sengau gigi-gusi bersuara (Voiced dental-alveolar nasal) Sengau gelungan bersuara (Voiced retroflex nasal) Sengau lelangit keras bersuara (Voiced palatal nasal) Sengau lelangit lembut bersuara (Voiced velar nasal) Sengau anak tekak bersuara (Voiced uvular nasal) Geseran dua bibir tidak bersuara (Voiceless bilabial fricative) Geseran dua bibir bersuara (Voiced bilabial fricative) Geseran bibir-gigi tidak bersuara (Voiceless labio-dental fricative) Geseran bibir-gigi bersuara (Voiced labio-dental fricative) Geseran gigi tidak bersuara (Voiceless dental fricative) Geseran gigi bersuara (Voiced dental fricative) Geseran gigi-gusi tidak bersuara (Voiceless dental-alveolar fricative) Geseran gigi-gusi bersuara (Voiced dental-alveolar fricative) Geseran gelungan tidak bersuara (Voiceless retroflex fricative) Geseran gelungan bersuara (Voiced retroflex fricative) Geseran gusi-lelangit keras tidak bersuara (Voiceless palato-alveolar fricative) Geseran gusi-lelangit keras bersuara (Voiced palato-alveolar fricative) Geseran lelangit keras tidak bersuara (Voiceless palatal fricative) 86 .

BUNYI-BUNYI BAHASA / 4 [ʝ] [x] [Ɣ] [χ] [ʁ] [ћ] [ʕ] [h] [ɧ] [w] [ɥ] [ʊ] [ɺ] [ɻ] [j] [պ] [ɬ] [ɮ] Geseran lelangit keras bersuara (Voiced palatal fricative) Geseran lelangit lembut tidak bersuara (Voiceless velar fricative) Geseran lelangit lembut bersuara (Voiced velar fricative) Geseran anak tekak tidak bersuara (Voiceless uvular fricative) Geseran anak tekak bersuara (Voiced uvular fricative) Geseran rongga tekak tidak bersuara (Voiceless pharyngeal fricative) Geseran rongga tekak bersuara (Voiced pharyngeal fricative) Geseran pita suara tidak bersuara (Voiceless glottal fricative) Geseran pita suara bersuara (Voiced glottal fricative) Malaran tidak bergeser bibir-lelangit lembut (Labial-velar approximant) Malaran tidak bergeser bibir-lelangit keras (Labial-palatal approximant) Malaran tidak bergeser bibir-gigi (Labial-dental approximant) Malaran tidak bergeser gigi-gusi (Dental-alveolar approximant) Malaran tidak bergeser gelungan (Retroflex approximant) Malaran tidak bergeser lelangit keras (Palatal approximant) Malaran tidak bergeser lelangit lembut (Velar approximant) Sisian bergeser gigi-gusi (Dental-alveolar lateral fricative) Sisian bergeser lepas gusi (Post-alveolar lateral fricative) 87 .

6 Lengkapkan bahagian berwarna dalam carta di bawah dengan lambang konsonan bahasa Melayu yang betul. Daerah Sebutan / Cara Sebutan Letupan tak bersuara Letupan bersuara Letusan tak bersuara Dua bibir Gusi Gusi Lelangit Keras Lelangi t keras Lelangit lembut Pita suara p k ʔ d g 88 .BUNYI-BUNYI BAHASA / 4 [l] [Į] [ʎ] [r] [R] [Ր] [ɽ] [R] Sisian tidak bergeser gigi-gusi (Dental-alveolar lateral) Sisian tidak bergeser gigi-gusi (Retroflex lateral) Sisian tidak bergeser lelangit keras (Palatal lateral) Getaran gigi-gusi (Dental-alveolar trill) Getaran anak tekak (Uvular trill) Tamparan gigi-gusi (Dental-alveolar trill) Tamparan gelungan (Retroflex flap) Tamparan anak tekak (Uvular flap) (Sumber: Paitoon M. Chaiyanara. 2006:53-58) 4.

(iv) Udara dari paru-paru keluar ke rongga mulut tanpa menggetarkan pita suara. (iii) Pita suara dibuka (direnggangkan). Udara tersekat sepenuhnya pada bibir. Letupan Dua Bibir Tidak Bersuara [p] Konsonan letupan dua bibir tidak bersuara [p] dihasilkan melalui proses seperti yang berikut: (i) Dua bibir dirapatkan untuk menghalang sepenuhnya udara dari paruparu yang keluar ke rongga mulut. (ii) Lelangit lembut dan anak tekak dinaikkan dan dirapatkan kepada dinding tekak bagi menyekat udara supaya tidak dapat keluar melalui rongga hidung.BUNYI-BUNYI BAHASA / 4 Daerah Sebutan / Cara Sebutan Letusan bersuara Sengau Dua bibir Gusi Gusi Lelangit Keras Lelangit keras Lelangit lembut Pita suara ǰ n ŋ Geseran tak bersuara Geseran bersuara Getaran s Sisian l Separuh vokal y/j Tahukah Anda Cara Penghasilan Bunyi Konsonan? 1. 89 . kemudian dilepaskan serta-merta.

23 : Penghasilan Konsonan [p] 5. [dapur].7 Terangkan cara penghasilan bunyi konsonan Letupan Dua Bibir Tidak Bersuara [p]. di akhir perkataan: [dakap]. [putәri]. [dapat].BUNYI-BUNYI BAHASA / 4 (v) Bunyi yang dihasilkan ialah bunyi konsonan letupan dua bibir tidak bersuara [p] (lihat rajah 4.23). Kehadiran konsonan ini dalam perkataan adalah seperti yang berikut: di awal perkataan: [papan].8 besar hampas perah . [sepaʔ]. [pasu]. di tengah perkataan: [lәpas]. [atap]. [sәdap]. Bulatkan perkataan yang bermula dengan konsonan letupan dua bibir tidak bersuara. [pukul]. [santap]. basah 90 boros pijak hitam bola 5. [p] Rajah 4.

BUNYI-BUNYI BAHASA / 4 2. [adab]. (iii) Pita suara dirapatkan.24). di tengah perkataan: [tubuh]. (v) Bunyi yang dihasilkan ialah bunyi konsonan dua bibir bersuara [b] (lihat rajah 4. [subuh]. [buku]. [tiba]. [batu]. (ii) Lelangit lembut dan anak tekak dinaikkan dan dirapatkan pada dinding tekak untuk menyekat udara supaya tidak dapat keluar melalui rongga hidung. (iv) Udara dari paru-paru keluar dengan menggetarkan pita suara ke rongga mulut dan tersekat sepenuhnya seketika pada bibir mulut. [b] Rajah 4. Kehadiran konsonan ini dalam perkataan adalah seperti yang berikut: di awal perkataan: [buruŋ]. di akhir perkataan: [sәbab]. [kitab]. [tabur].24 : Penghasilan Konsonan [b] 91 . [karib]. Letupan Dua Bibir Bersuara [b] Konsonan ini dihasilkan melalui proses seperti yang berikut: (i) Dua bibir dirapatkan untuk menghalang sepenuhnya udara yang keluar dari paru-paru ke rongga mulut. [budaʔ]. kemudian udara dilepaskan dengan serta-merta.

[patut].9 Terangkan cara penghasilan bunyi Konsonan Letupan Dua Bibir Bersuara [b]. Udara kemudiannya dilepaskan dengan serta-merta. di akhir perkataan: [pәnuntut]. (v) Bunyi yang dihasilkan ialah konsonan letupan gusi tidak bersuara [t] (lihat rajah 4. di tengah perkataan: [pәtaŋ].BUNYI-BUNYI BAHASA / 4 4. 3. [toloŋ]. [tareʔ]. 92 . [tahu]. (ii) Lelangit lembut dan anak tekak dinaikkan dan dirapatkan pada dinding tekak untuk menutup rongga hidung supaya udara tidak dapat keluar melalui rongga hidung. [bantu]. Kehadiran konsonan ini dalam perkataan adalah seperti yang berikut: di awal perkataan: [taŋan]. (iv) Udara yang keluar dari paru-paru ke rongga mulut keluar tanpa menggetarkan pita suara. [putus]. [lәmbut]. kemudian tersekat pada bahagian gusi.25). [sәbut]. Letupan Gusi Tidak Bersuara [t] Konsonan letupan gusi tidak bersuara dihasilkan melalui proses seperti yang berikut: (i) Hujung lidah dirapatkan pada gusi untuk membuat sekatan penuh pada arus udara yang keluar dari paru-paru ke rongga mulut. [satu]. (iii) Pita suara dibuka (direnggangkan).

(iii) Pita suara dirapatkan. Letupan Gusi Bersuara [d] Untuk menghasilkan bunyi konsonan ini. 93 . (ii) Lelangit lembut dan anak tekak dinaikkan dan dirapatkan pada dinding tekak untuk menutup rongga hidung supaya udara tidak dapat keluar melalui rongga hidung.BUNYI-BUNYI BAHASA / 4 [t] Rajah 4. . proses yang berikut perlu berlaku: (i) Hujung lidah dirapatkan pada gusi untuk membuat sekatan penuh pada arus udara yang keluar dari paru-paru ke rongga mulut. 4.10 Terangkan cara penghasilan bunyi konsonan Letupan Gusi Tidak Bersuara [t].25: Penghasilan Konsonan [t] 4.

[maʔsud]. [hasad]. [tekad]. [dahulu]. [dapur]. [sidaŋ]. di akhir perkataan: [abad].26: Penghasilan Konsonan [d] 94 . [d] Rajah 4. Bunyi yang dihasilkan ialah bunyi konsonan letupan dua bibir bersuara [d] (lihat rajah 4. kemudian udara tersebut dilepaskan dengan serta-merta. di tengah perkataan: [pәdaŋ]. [padaŋ]. [padah].BUNYI-BUNYI BAHASA / 4 (iv) (v) Udara dari paru-paru keluar dengan menggetarkan pita suara ke rongga mulut dan tersekat sepenuhnya pada gusi. [duka].26). Konsonan ini hadir dalam perkataan yang berikut: di awal perkataan: [dalam].

4. (iii) Pita suara dibuka (direnggangkan). [pukat]. [bakat].11 Terangkan cara penghasilan bunyi konsonan Letupan Gusi Bersuara [d].27). [teŋoʔ]. (ii) Lelangit lembut dan anak tekak dirapatkan pada dinding tekak untuk menyekat udara supaya tidak dapat keluar melalui rongga hidung. (v) Bunyi yang dihasilkan ialah bunyi konsonan letupan lelangit lembut tidak bersuara [k] (lihat rajah 4.BUNYI-BUNYI BAHASA / 4 4. [dәkat]. [әmaʔ]. duri gulai dapur batas desak buruh gitar bilas 5. 95 . (iv) Udara dari paru-paru keluar ke rongga mulut tanpa menggetarkan pita suara. di akhir perkataan: [budaʔ]. kemudian dilepaskan dengan serta-merta. di tengah perkataan: [sukat]. Letupan Lelangit Lembut Tidak Bersuara [k] Konsonan letupan lelangit lembut tidak bersuara [k] dihasilkan melalui proses seperti yang berikut: (i) Belakang lidah dinaikkan dan dirapatkan pada lelangit lembut untuk membuat sekatan penuh pada arus udara yang keluar dari paru-paru ke rongga mulut. [kita].12 Bulatkan perkataan yang bermula dengan konsonan letupan gusi bersuara. [kalau]. [kuda]. [pәkaʔ]. Bunyi konsonan ini hadir dalam perkataan yang berikut: di awal perkataan: [kawan]. Udara tersekat pada bahagian lelangit lembut.

5 6. Letupan Lelangit Lembut Bersuara [g] Bagi menghasilkan konsonan letupan lelangit lembut bersuara [g]. (ii) Lelangit lembut dan anak tekak dirapatkan kepada dinding tekak untuk membuat sekatan supaya udara tidak dapat keluar melalui rongga hidung.13 Terangkan cara penghasilan bunyi konsonan Letupan Lelangit Lembut Tidak Bersuara [k].27 : Penghasilan Konsonan [k] 4. proses berikut perlu dilakukan: (i) Belakang lidah dinaikkan dan dirapatkan pada lelangit lembut untuk membuat sekatan penuh pada arus udara yang keluar dari paruparu.BUNYI-BUNYI BAHASA / 4 [k] Rajah 4. 96 .

28 : Penghasilan Konsonan [g] 4. di tengah perkataan: [agaʔ]. [ǰuga].28). Bunyi konsonan ini hadir dalam perkataan seperti yang berikut: di awal perkataan: [guru].BUNYI-BUNYI BAHASA / 4 (iii) (iv) (v) Pita suara dirapatkan. [gantuŋ]. [ragu]. [monolog]. [gambar]. [ganti]. [agar]. [g] Rajah 4. [dialog]. 1. Udara tersebut kemudiannya dilepaskan dengan serta-merta. Bunyi yang dihasilkan ialah bunyi konsonan letupan lelangit lembut bersuara [g] (lihat rajah 4. di akhir perkataaan: [beg].14 Terangkan cara penghasilan bunyi konsonan Letupan Lelangit Lembut Bersuara [g]. 4 97 . Udara dari paru-paru keluar dengan menggetarkan pita suara ke rongga mulut dan tersekat pada bahagian lelangit lembut.

[galaʔ]. Hentian Glotis [ʔ] Untuk menghasilkan bunyi hentian glotis. di akhir perkataan: [tidaʔ]. proses berikut turut berlaku: (i) Pita suara dirapatkan serapat-rapatnya. (iii) Udara dari paru-paru keluar dan tersekat dan terhenti pada bahagian glotis dan tidak dilepaskan.BUNYI-BUNYI BAHASA / 4 7. [anaʔ]. [ʔoraŋ].29). [čәkaʔ]. di tengah perkataan: [saʔat]. [kәʔadaʔan]. (iv) Bunyi yang dihasilkan ialah bunyi konsonan hentian glotis [ʔ] yang terdapat dalam bahasa Melayu (lihat rajah 4.29 : Penghasilan Konsonan [ʔ] 98 . [ʔada]. [ʔikan]. (ii) Lelangit lembut dan anak tekak dinaikkan dan dirapatkan kepada dinding tekak untuk membuat sekatan supaya udara tidak dapat keluar melalui rongga hidung. Contoh perkataan yang mengandungi bunyi konsonan ini ialah: di awal perkataan: [ʔibu]. [soʔal]. [ǰumaʔat]. [ʔ] Rajah 4.

[čuti]. [bәnči]. Udara tersebut tersekat seketika pada bahagian lelangit keras-gusi. 99 . (ii) Lelangit lembut dan anak tekak dinaikkan dan dirapatkan pada dinding tekak untuk membuat sekatan supaya udara tidak dapat keluar melalui rongga hidung. di akhir perkataan: [mač]. kemudian udara tersebut dilepaskan dengan perlahan (bukan dengan cepat atau dengan serta-merta). [koč]. [čontoh]. pelepasan udara adalah lebih cepat sedikit berbanding dengan pelepasan udara untuk bunyi konsonan letusan (afrikat) dalam bahasa Inggeris seperti dalam perkataan church. (iv) Udara dari paru-paru keluar ke rongga mulut tanpa menggetarkan pita suara. [čuri]. (iii) Pita suara dibuka (direnggangkan). proses yang berikut turut berlaku: (i) Depan lidah dirapatkan pada daerah lelangit keras-gusi untuk membuat sekatan pada arus udara dari paru-paru ke rongga mulut. Bunyi konsonan [č] yang hadir dalam bahasa Melayu adalah seperti yang berikut: di awal perkataan: [čari]. di tengah perkataan: [suči]. [kunči]. 4. Letusan Lelangit Keras-Gusi Tidak Bersuara [č] Untuk menghasilkan bunyi konsonan ini.BUNYI-BUNYI BAHASA / 4 4. [banči]. elok tamak cucuk kicap bahu semak muka itik 8.15 Terangkan cara penghasilan bunyi konsonan Hentian Glotis [ʔ].16 Bulatkan perkataan yang berakhir dengan hentian glotis. untuk bunyi konsonan [č] dalam bahasa Melayu. Walau bagaimanapun.

Letusan Lelangit Keras-Gusi Bersuara [ǰ] Bunyi letusan lelangit keras-gusi dihasilkan melalui proses seperti yang berikut: (i) Depan lidah dirapatkan pada daerah lelangit keras-gusi untuk membuat sekatan pada arus udara dari paru-paru ke rongga mulut. (iii) Pita suara dirapatkan.BUNYI-BUNYI BAHASA / 4 [č] Rajah 4. (ii) Lelangit lembut dan anak tekak dinaikkan dan dirapatkan pada dinding tekak untuk menyekat udara daripada memasuki rongga hidung.30 : Penghasilan Konsonan [č] 4.17 Terangkan cara penghasilan bunyi konsonan Letusan Lelangit Keras-Gusi Tidak Bersuara [č]. 100 . 9.

[ǰoloʔ]. [koleǰ].BUNYI-BUNYI BAHASA / 4 (iv) (v) Udara dari paru-paru keluar ke rongga mulut dengan menggetarkan pita suara dan tersekat pada daerah lelangit keras-gusi. [huǰan]. Bunyi konsonan ini hadir dalam perkataan seperti yang berikut: di awal perkataan: [ǰaŋan].31). 101 . di akhir perkataan: [imeǰ]. [buǰaŋ]. Bunyi yang dihasilkan ialah bunyi [ǰ] (lihat rajah 4. [ǰuga]. Bagi bunyi kononan [ǰ] dalam bahasa Melayu. pelepasan udara adalah lebih cepat daripada pelepasan udara untuk bunyi konsonan j dalam bahasa Inggeris seperti untuk perkataan judge. [tәrǰun]. Udara dilepaskan perlahan (bukan dilepaskan dengan cepat atau sertamerta). [ǰ] Rajah 4. di tengah perkataan: [taǰam]. [ǰaŋgut].31 : Penghasilan Konsonan [ǰ] 4.18 Terangkan cara penghasilan bunyi konsonan Letusan Lelangit Keras-Gusi Bersuara [ǰ].

19 Bulatkan perkataan yang bermula dengan konsonan letusan lelangit keras bersuara. [dasar]. [sapu]. (iv) Udara dari paru-paru keluar dengan menggeser melalui sempitan pada daerah gusi. (iii) Pita suara dibuka (direnggangkan). [hiris]. [sәdap]. proses yang berikut turut berlaku: (i) Daun lidah dinaikkan ke arah gusi untuk membuat sempitan.32 : Penghasilan Konsonan [s] 102 . [s] Rajah 4.32).BUNYI-BUNYI BAHASA / 4 4. [suŋguh]. [bәras]. [kasar]. Bunyi konsonan ini hadir dalam perkataan seperti yang berikut: di awal perkataan: [sayaŋ]. [pasar]. Pita suara tidak digetarkan. di akhir perkataan: [habis]. (ii) Lelangit lembut dan anak tekak dirapatkan pada dinding tekak bagi menyekat udara daripada keluar melalui rongga hidung. di tengah perkataan: [basuh]. (v) Bunyi yang dihasilkan ialah bunyi geseran gusi tidak bersuara [s] (lihat rajah 4. cukai jambu capal juta celah kipas cuci jala 10. [bilis]. Geseran Gusi Tidak Bersuara [s] Untuk menghasilkan bunyi konsonan geseran gusi tidak bersuara [s].

[kaseh].BUNYI-BUNYI BAHASA / 4 4. (iv) Bunyi yang dihasilkan ialah bunyi konsonan geseran glotis bersuara [h] (lihat rajah 4.20 Terangkan cara penghasilan bunyi konsonan Geseran Gusi Tidak Bersuara [s]. Kehadiran bunyi ini adalah seperti yang berikut: di awal perkataan: [habis].33). 11. [lәteh]. [hulur]. [sehat]. [pehaʔ]. [hiŋgap]. [lәbeh]. (ii) Lelangit lembut dan anak tekak dinaikkan dan dirapatkan pada dinding tekak bagi menutup rongga ke hidung supaya udara tidak dapat keluar melalui hidung. Pita suara digetarkan. 103 . [tahap]. [hantu]. proses yang berikut turut berlaku: (i) Pita suara dibuka (direnggangkan) sedikit untuk membuat sempitan pada glotis. di tengah perkataan: [lihat]. Geseran Glotis Bersuara [h] Untuk menghasilkan bunyi konsonan geseran glotis [h]. di akhir perkataan: [bәrseh]. (iii) Udara keluar dengan menggeser melalui sempitan glotis.

BUNYI-BUNYI BAHASA / 4 [h] Rajah 4. 12.33 : Penghasilan Konsonan [h] 4. (ii) Lelangit lembut dan anak tekak dinaikkan dan dirapatkan pada dinding tekak supaya udara tidak dapat keluar melalui rongga hidung. (iii) Pita suara dirapatkan. 104 . Getaran Gusi Bersuara [r] Bunyi getaran gusi bersuara [r] dihasilkan dengan cara yang berikut: (i) Hujung lidah dikenakan pada gusi.21 Terangkan cara penghasilan bunyi konsonan Geseran Glotis Bersuara [h].

[r] Rajah 4.BUNYI-BUNYI BAHASA / 4 (iv) (v) Udara dari paru-paru keluar ke rongga mulut dan menggetarkan hujung lidah dan pita suara digetarkan. di tengah perkataan [bәras]. [kasar]. [laras]. [lebar].34 : Penghasilan Konsonan [r] 4. [rabun]. [edar]. di akhir perkataan: [bәsar].34). [runtuh]. [karut]. 105 . Konsonan ini hadir dalam perkataan seperti yang berikut: di awal perkataan: [rasa].22 Terangkan cara penghasilan bunyi konsonan Getaran Gusi Bersuara [r]. [kәras]. Bunyi yang dihasilkan ialah bunyi getaran gusi bersuara [r] (lihat rajah 4. [rusuh].

di tengah perkataan: [sәlamat]. [pukul] [l] Rajah 4. [kilat]. di akhir perkataan: [tiŋgal]. (iv) Udara dari paru-paru keluar ke rongga mulut tetapi hanya dapat keluar melalui sisian atau tepian. Sisian Gusi Bersuara [l] Konsonan sisian gusi bersuara [l] dihasilkan dengan cara: (i) Hujung lidah dikenakan pada bahagian tengah gusi untuk membuat sekatan pada arus udara yang keluar dari paru-paru ke rongga mulut. [lambat]. [bәkal].35 : Penghasilan Konsonan [l] 106 .35). (iii) Pita suara dirapatkan. [lupa]. (ii) Lelangit lembut dan anak tekak dinaikkan dan dirapatkan pada dinding tekak untuk menutup rongga ke hidung supaya udara tidak dapat keluar melalui rongga hidung. Kehadiran konsonan ini dalam perkataan adalah seperti yang berikut: di awal perkataan: [lama]. [lampu]. (v) Bunyi yang dihasilkan ialah bunyi konsonan sisian gusi bersuara [l] (lihat rajah 4. Pita suara digetarkan. [peŋgal]. [bulat]. [kәlat].BUNYI-BUNYI BAHASA / 4 13.

BUNYI-BUNYI BAHASA / 4 4. 14.36). [timur].36 : Penghasilan Konsonan [m] 107 . [m] Rajah 4. di akhir perkataan: [salam]. (ii) Lelangit lembut dan anak tekak diturunkan supaya suara dapat memasuki rongga hidung. [dalam]. Bunyi konsonan ini hadir dalam perkataan seperti yang berikut: di awal perkataan: [makan].23 Terangkan cara penghasilan bunyi konsonan Sisian Gusi Bersuara [l]. [tilam]. [mula]. [namun]. (iii) Pita suara dirapatkan. [lima]. Bibir mulut dibuka semasa menyebut bunyi [m] dan pita suara digetarkan (lihat rajah 4. [masin]. Sengau Dua Bibir Bersuara [m] Konsonan sengau dua bibir bersuara [m] dihasilkan dengan cara: (i) Bibir bawah dirapatkan pada bibir atas untuk membuat sekatan pada arus udara yang keluar dari paru-paru ke rongga mulut. (iv) Udara dari paru-paru memasuki rongga mulut dan keluar melalui rongga hidung. di tengah perkataan: [timun]. [silam]. [malam].

[simpan]. [naŋka]. Kehadiran bunyi konsonan ini adalah seperti dalam contoh yang berikut: di awal perkataan: [nasi].37 : Penghasilan Konsonan [n] 108 . [panas]. di akhir perkataan: [papan]. [lontar]. [binasa]. kemudian keluar melalui rongga hidung. [sәmbilan] Rajah 4. (v) Bunyi yang dihasilkan ialah bunyi sengau gusi bersuara [n] (lihat rajah 4. Pita suara digetarkan.37). [lapan]. [naluri].BUNYI-BUNYI BAHASA / 4 15. Sengau Gusi Bersuara [n] Bunyi sengau gusi bersuara [n] dihasilkan dengan cara: (i) Hujung lidah dirapatkan pada gusi untuk membuat sekatan pada arus udara yang keluar dari paru-paru ke rongga mulut. (ii) Lelangit lembut dan anak tekak diturunkan membuka rongga hidung supaya udara dapat keluar melalui rongga hidung. (iv) Udara dari paru-paru keluar ke rongga mulut dan terhalang pada bahagian gusi. di tengah perkataan: [kәnari]. [nuri]. (iii) Pita suara dirapatkan.

[miɲaʔ]. kemudian keluar melalui rongga hidung. di tengah perkataan: [baɲaʔ]. 4. (v) Bunyi yang dihasilkan ialah bunyi konsonan sengau lelangit kerasgusi bersuara [ɲ] (lihat rajah 4. (ii) Lelangit lembut dan anak tekak diturunkan membuka ruang rongga ke hidung supaya udara dari paru-paru dapat keluar melalui rongga hidung. proses yang berikut turut berlaku: (i) Depan lidah dirapatkan pada daerah lelangit keras-gusi untuk membuat sekatan pada arus udara yang keluar dari paru-paru ke rongga mulut. Sengau Lelangit Keras-Gusi Bersuara [ɲ] Untuk menghasilkan bunyi ini.BUNYI-BUNYI BAHASA / 4 4. Kehadiran bunyi konsonan ini adalah seperti dalam contoh yang berikut: di awal perkataan: [ɲaɲi].38). (iii) Pita suara dirapatkan. 109 . (iv) Udara dari paru-paru keluar ke rongga mulut dan terhalang pada daerah lelangit keras-gusi. Pita suara digetarkan.25 Terangkan cara penghasilan bunyi konsonan Sengau Gusi Bersuara [n].24 Terangkan cara penghasilan bunyi konsonan Sengau Dua Bibir Bersuara [m]. 16. [ɲaɲoʔ]. [ɲamoʔ]. [ɲata]. [suɲi]. [taɲa].

(ii) Lelangit lembut dan anak tekak diturunkan membuka rongga hidung supaya udara dapat keluar melalui rongga hidung.26 Terangkan cara penghasilan bunyi konsonan Sengau Lelangit KerasGusi Bersuara [ɲ]. Sengau Lelangit Lembut Bersuara [ŋ] Bunyi konsonan sengau lelangit lembut bersuara [ŋ] dihasilkan melalui proses yang berikut: (i) Belakang lidah dinaikkan dan dirapatkan kepada lelangit lembut untuk menyekat udara yang keluar dari paru-paru ke rongga mulut. 110 . 17.38 : Penghasilan Konsonan [ɲ] 4.BUNYI-BUNYI BAHASA / 4 [ɲ] Rajah 4. (iii) Pita suara dirapatkan.

[baraŋ]. [taŋga].BUNYI-BUNYI BAHASA / 4 (iv) (v) Udara dari paru-paru keluar ke rongga mulut dan terhalang pada daerah lelangit lembut. Bunyi yang dihasilkan ialah bunyi sengau lelangit lembut bersuara [ŋ] (lihat rajah 4. [ŋiau]. 111 . [siŋa]. [baŋga]. [ŋ] Rajah 4. di tengah perkataan: [buŋa]. [gunuŋ]. Pita suara digetarkan.27 Terangkan cara penghasilan bunyi konsonan Sengau Lelangit Lembut Bersuara [ŋ]. [tanǰuŋ]. Kehadiran konsonan ini dalam perkataan adalah seperti dalam contoh yang berikut: di awal perkataan: [ŋaŋa]. di akhir perkataan: [taŋguŋ]. kemudian keluar melalui rongga hidung.39).39 : Penghasilan Konsonan [ŋ] 4.

lidah dengan pantas berubah ke kedudukan (posisi) untuk menghasilkan vokal tengah [ә] (lihat rajah 4. [waŋ]. [lewat].40). [waris]. (iii) Pita suara dirapatkan. di akhir perkataan: [sepaʔ takraw]. Separuh Vokal Dua Bibir Bersuara [w] Bunyi separuh vokal dua bibir bersuara [w] ini dihasilkan dengan cara: (i) Bibir dibundarkan. di tengah perkataan: [kawan].BUNYI-BUNYI BAHASA / 4 18. [w] Rajah 4. [wajaŋ]. [kawat].40: Penghasilan Separuh Vokal [w] 112 . (ii) Belakang lidah diangkat ke arah lelangit lembut tetapi tidak menyentuh lelangit lembut (sama seperti kedudukan lidah untuk membunyikan vokal belakang [u]). Semasa menghasilkan bunyi vokal [u]. Kehadiran konsonan ini adalah seperti dalam contoh yang berikut: di awal perkataan: [wau]. [lawan]. (iv) Udara keluar dari paru-paru ke rongga mulut menggetarkan pita suara.

[jatim]. 113 . kedudukan lidah berubah dengan pantas ke kedudukan vokal tengah [ә]. Semasa menghasilkan bunyi vokal [i]. kemudian semasa menghasilkan bunyi itu. kedudukan lidah berubah dengan pantas ke kedudukan vokal tengah [ә]. [sajaŋ]. [juran].29 Bulatkan perkataan yang bermula dengan separuh vokal dua bibir bersuara: wisel wirid yuran watan lipas yakin larut wira 19. [jakin]. [sәmbahjaŋ]. (iii) Pita suara dirapatkan. 4. (iv) Udara dari paru-paru keluar ke rongga mulut dan menggetarkan pita suara. (v) Bunyi yang dihasilkan ialah bunyi konsonan separuh vokal [j] (lihat rajah 4. Separuh Vokal Lelangit Keras Bersuara [j] Bagi menghasilkan bunyi konsonan separuh vokal lelangit keras bersuara [j]. di tengah perkataan: [dajaŋ]. Kehadiran bunyi konsonan ini dalam perkataan adalah seperti dalam contoh yang berikut: di awal perkataan: [jaŋ]. proses yang berikut turut berlaku: (i) Depan lidah dinaikkan ke arah gusi seperti hendak menghasilkan bunyi vokal [i]. (ii) Lelangit lembut dan anak tekak dinaikkan dan dirapatkan kepada dinding tekak supaya udara tidak keluar melalui rongga hidung.28 Terangkan cara penghasilan bunyi konsonan Separuh Vokal Dua Bibir Bersuara [w].BUNYI-BUNYI BAHASA / 4 4.41). [bajaŋ].

Sanskrit.41 : Penghasilan Separuh Vokal [j] 4. Konsonan-konsonan tersebut terdiri daripada: 114 . seperti bahasa Arab. Konsonan-konsonan ini telah umum dipakai dalam perkataan-perkataan yang dipinjam daripada bahasa asing.30 Terangkan cara penghasilan bunyi konsonan Separuh Vokal Lelangit Keras Bersuara [j].BUNYI-BUNYI BAHASA / 4 [j] Rajah 4. Inggeris dan sebagainya. dimaksudkan konsonan-konsonan yang bukan berasal daripada bahasa Melayu tetapi dipinjam daripada bahasa lain. Tahukah Anda Konsonan Pinjaman dalam Bahasa Melayu? Dengan konsonan pinjaman.

[fitnah].42). [faham]. 115 . (iv) Udara dari paru-paru keluar dengan menggeser melalui sempitan pada daerah bibir-gigi. Konsonan ini hadir dalam perkataan pinjaman seperti contoh yang berikut: di awal perkataan: [fikir]. Pita suara tidak digetarkan. (ii) Lelangit lembut dan anak tekak dinaikkan menutup rongga ke hidung supaya udara tidak dapat keluar melalui rongga hidung. ž] Geseran lelangit lembut tidak bersuara [x] Geseran lelangit lembut bersuara [Ɣ] Tahukah Anda Cara Penghasilan Konsonan Pinjaman dalam Bahasa Melayu? Geseran Bibir-Gigi Tidak Bersuara [f] Bunyi konsonan geseran bibir-gigi tidak bersuara [f] dihasilkan dengan cara: (i) Bibir bawah dihampirkan pada gigi atas untuk membuat sempitan supaya udara keluar dengan menggeser melalui ruang yang sempit. [sifar]. di akhir perkataan: [arif]. [fonetiʔ]. (v) Bunyi yang dihasilkan ialah bunyi geseran bibir-gigi tidak bersuara [f] (lihat rajah 4. [sifir]. di tengah perkataan: [nafkah].BUNYI-BUNYI BAHASA / 4 (i) (ii) (iii) (iv) (v) (vi) (vii) (viii) Geseran bibir-gigi tidak bersuara [f] Geseran bibir-gigi bersuara [v] Geseran gigi tidak bersuara [] Geseran gigi bersuara [ð] Geseran gusi bersuara [z] Geseran lelangit keras tidak bersuara [š. [huruf]. (iii) Pita suara dibuka (direnggangkan). [alif]. [kufur]. [maʔaf].

31 Terangkan cara penghasilan bunyi konsonan pinjaman Geseran BibirGigi Tidak Bersuara [f]. (ii) Lelangit lembut dan anak tekak dinaikkan dan dirapatkan pada dinding tekak menutup rongga ke hidung supaya udara tidak dapat keluar melalui rongga hidung.BUNYI-BUNYI BAHASA / 4 [f] Rajah 4.42 : Penghasilan Konsonan [f] 4. Pita suara digetarkan. 116 . (iii) Pita suara dirapatkan. Geseran Bibir-Gigi Bersuara [v] Bunyi konsonan geseran bibir-gigi bersuara [v] dihasilkan dengan cara: (i) Bibir bawah dihampirkan pada gigi atas untuk membuat sempitan supaya udara keluar dengan menggeser melalui sempitan. (iv) Udara dari paru-paru keluar dengan menggeser melalui sempitan pada daerah bibir-gigi.

[novel].43 : Penghasilan Konsonan [v] 4.BUNYI-BUNYI BAHASA / 4 (v) Bunyi yang dihasilkan ialah bunyi geseran bibir-gigi bersuara [v] (lihat rajah 4. [variasi]. di tengah perkataan: [univәrsiti]. Geseran Gigi Tidak Bersuara [] Konsonan geseran gigi tidak bersuara [] dihasilkan melalui cara: (i) Hujung lidah dihampirkan kepada daerah antara gigi atas dengan gigi bawah untuk membuat sempitan pada daerah antara gigi atas dan gigi bawah supaya udara keluar dengan menggeser.43). Kehadiran bunyi konsonan ini adalah seperti dalam contoh yang berikut: di awal perkataan: [vokal]. 117 .32 Terangkan cara penghasilan bunyi konsonan pinjaman Geseran BibirGigi Bersuara [v]. [v] Rajah 4.

44 : Penghasilan Konsonan [] 118 .BUNYI-BUNYI BAHASA / 4 (ii) (iii) (iv) (v) Lelangit lembut dan anak tekak dinaikkan dan dirapatkan pada dinding tekak untuk menutup rongga ke hidung supaya udara tidak dapat keluar melalui rongga hidung. di akhir perkataan: [hadi]. Pita suara dibuka (direnggangkan). Konsonan ini hadir dalam perkataan seperti dalam contoh yang berikut: di awal perkataan: [inin]. Pita suara tidak digetarkan. di tengah perkataan: [mial]. [oman]. [alaa]. Bunyi yang dihasilkan ialah bunyi geseran gigi tidak bersuara [] (lihat rajah 4. [abit]. [] Rajah 4.44). Udara dari paru-paru keluar dengan menggeser melalui sempitan antara gigi atas dan gigi bawah.

34 (a) _____________ (b) _____________ (c) _____________ (d) _____________ (e) _____________ (f) _____________ (g) _____________ (h) _____________ 119 (i)_____________ .BUNYI-BUNYI BAHASA / 4 4.33 Terangkan cara penghasilan bunyi konsonan pinjaman Geseran Gigi Tidak Bersuara []. Tuliskan lambang bunyi konsonan yang dihasilkan berdasarkan gambar rajah di bawah: 4.

35 Kenal pasti jenis bunyi konsonan dalam perkataan berikut: Perkataan duri gulai dapur batas desak buruh gitar bilas jala cukai jambu capal juta celah kipas cuci besar hampas perah basah boros pijak hitam bola wisel wirid yuran watan lipas yakin larut wira elok tamak cucuk kicap bahu semak muka Jenis Konsonan 120 .BUNYI-BUNYI BAHASA / 4 4.

iaitu vokal tinggi [i]. 4. [e]. Sila sertakan contoh-contoh yang mengandungi vokal tersebut.vokal hadapan sempit. Anda perlu rujuk Rajah 4.vokal belakang. [u]. Menjelaskan ciri-ciri vokal hadapan.vokal tengah. atau lain-lain ii.4 Bagi menjawab soalan ini. anda: i. .BUNYI-BUNYI BAHASA / 4 PANDUAN MENJAWAB SOALAN LATIHAN UNIT 4 4. Mengenal pasti sama ada huruf yang bercetak tebal dalam perkataan yang diberikan tersebut merupakan: . vokal tengah dan vokal belakang dengan menyertakan gambar rajah kedudukan bibir dan lidah semasa menghasilkan bunyi vokal tersebut dan contoh yang sesuai. Ciri-ciri vokal bahasa Melayu iii. asalkan perkataan tersebut mengandungi vokal [i]. . jawapan anda perlu: i. Anda juga perlu memberikan vokal tengah [ә] iii.1 Bagi soalan ini. anda harus: i. .5 Bagi soalan ini. . 121 . anda perlu: i.1 bagi mengesahkan jawapan anda itu betul. Menyenaraikan enam jenis vokal bahasa Melayu ii. . Anda perlu memberikan tiga contoh perkataan bagi setiap vokal tersebut yang hadir di hadapan.vokal hadapan luas.2 Bagi menjawab soalan ini.3 Bagi soalan ini. Mengandungi vokal-vokal yang berikut. Sila buat rujukan tambahan daripada sumber lain. 4. [o] dan vokal [ә] ii. 4. [a]. Bebas memilih mana-mana perkataan dalam bahasa Melayu. Definisi vokal ii.vokal hadapan separuh sempit.vokal hadapan separuh luas. dan [u] ii. 4. jawapan anda harus mencakupi: i. di tengah dan di akhir perkataan.

Pastikan anda menghuraikan proses penghasilan bunyi konsonan letupan gusi tidak bersuara [t] tersebut dengan teratur dan betul iii.7 Bagi menjawab soalan ini. anda perlu: i. dll iii. Mengisi kotak bahagian berwarna itu dengan lambang konsonan yang betul ii.23 ii.25 ii. 4.11 Bagi menjawab soalan ini. [m]. anda perlu: i.26 ii. Merujuk Rajah 4.6 Bagi menjawab soalan ini. Pastikan anda menghuraikan proses penghasilan bunyi konsonan letupan gusi bersuara [d] tersebut dengan teratur dan betul iii.BUNYI-BUNYI BAHASA / 4 4. 4. Sebaik-baiknya sertakan sekali gambar rajah dalam penerangan anda. Merujuk Rajah 4. Merujuk Rajah 4. 4. anda perlu: i. Sebaik-baiknya sertakan sekali gambar rajah dalam penerangan anda.8 Bagi soalan ini. Antara lambang konsonan yang perlu mengisi kotak bahagian berwarna itu ialah [b]. Merujuk Rajah 4. [j]. Sila pastikan yang anda mengetahui nama-nama konsonan tersebut.24 ii. 4. 4. [t]. anda perlu meneliti setiap perkataan yang diberikan dan carikan perkataan yang mengandungi konsonan letupan dua bibir bersuara [b]. Pastikan anda menghuraikan proses penghasilan bunyi konsonan [p] tersebut dengan teratur dan betul iii.10 Bagi menjawab soalan ini. Sebaik-baiknya sertakan sekali gambar rajah dalam penerangan anda.9 Bagi menjawab soalan ini. Anda perlu melihat gambar rajah 4. Sebaik-baiknya sertakan sekali gambar rajah dalam penerangan anda. anda perlu: i.21 bagi mendapatkan jawapan seterusnya iv. 122 . [č]. anda perlu: i. Pastikan anda menghuraikan proses penghasilan bunyi konsonan letupan dua bibir bersuara [b] tersebut dengan teratur dan betul iii.

anda perlu: i.29 ii.30 ii. anda perlu: i. anda perlu meneliti setiap perkataan yang diberikan dan bulatkan perkataan yang mengandungi konsonan letupan gusi bersuara. Sebaik-baiknya sertakan sekali gambar rajah dan contoh dalam penerangan anda. Sebaik-baiknya sertakan sekali gambar rajah dan contoh dalam penerangan anda. 4. 4.28 ii. Pastikan anda menghuraikan proses penghasilan bunyi konsonan letupan lelangit lembut tidak bersuara [k] tersebut dengan teratur dan betul iii.16 Bagi soalan ini. 4. Sebaik-baiknya sertakan sekali gambar rajah dan contoh dalam penerangan anda. Sebaik-baiknya sertakan sekali gambar rajah dan contoh dalam penerangan anda.17 Bagi menjawab soalan ini.27 ii. 4. Merujuk Rajah 4.BUNYI-BUNYI BAHASA / 4 4. Merujuk Rajah 4.15 Bagi menjawab soalan ini.12 Bagi soalan ini. anda perlu: i. Pastikan anda menghuraikan proses penghasilan bunyi konsonan letupan lelangit lembut bersuara [g] tersebut dengan teratur dan betul iii. Pastikan anda menghuraikan proses penghasilan bunyi konsonan letusan lelangit keras-gusi tidak bersuara [č] tersebut dengan teratur dan betul iii. Pastikan anda menghuraikan proses penghasilan bunyi konsonan hentian glotis [ʔ] tersebut dengan teratur dan betul iii.13 Bagi menjawab soalan ini. 123 . Merujuk Rajah 4. anda perlu meneliti setiap perkataan yang diberikan dan bulatkan perkataan yang berakhir dengan hentian glotis. Merujuk Rajah 4.14 Bagi menjawab soalan ini. anda perlu: i. 4.

Merujuk Rajah 4. Sebaik-baiknya sertakan sekali gambar rajah dan contoh dalam penerangan anda.32 ii. 4. 4.33 ii. Pastikan anda menghuraikan proses penghasilan bunyi konsonan letusan lelangit keras-gusi bersuara [j] tersebut dengan teratur dan betul iii.19 Bagi soalan ini. 124 . Pastikan anda menghuraikan proses penghasilan bunyi konsonan geseran glotis bersuara [h] tersebut dengan teratur dan betul iii. Pastikan anda menghuraikan proses penghasilan bunyi konsonan Getaran gusi bersuara [r] tersebut dengan teratur dan betul iii. 4.BUNYI-BUNYI BAHASA / 4 4. Merujuk Rajah 4. Pastikan anda menghuraikan proses penghasilan bunyi konsonan geseran gusi tidak bersuara [s] tersebut dengan teratur dan betul iii. Sebaik-baiknya sertakan sekali gambar rajah dan contoh dalam penerangan anda.34 ii. anda perlu: i. Merujuk Rajah 4.20 Bagi menjawab soalan ini. anda perlu meneliti setiap perkataan yang diberikan dan bulatkan perkataan yang bermula dengan konsonan letusan lelangit keras bersuara.22 Bagi menjawab soalan ini. Sebaik-baiknya sertakan sekali gambar rajah dan contoh dalam penerangan anda. anda perlu: i.21 Bagi menjawab soalan ini. anda perlu: i. anda perlu: i. Sebaik-baiknya sertakan sekali gambar rajah dan contoh dalam penerangan anda. 4. Merujuk Rajah 4.31 ii.18 Bagi menjawab soalan ini.

Merujuk Rajah 4. Pastikan anda menghuraikan proses penghasilan bunyi konsonan sisian gusi bersuara [l] tersebut dengan teratur dan betul iii. Merujuk Rajah 4.26 4. Sebaik-baiknya sertakan sekali gambar rajah dan contoh dalam penerangan anda.BUNYI-BUNYI BAHASA / 4 4. Sebaik-baiknya sertakan sekali gambar rajah dan contoh dalam penerangan anda. Pastikan anda menghuraikan proses penghasilan bunyi konsonan sengau dua bibir bersuara [m] tersebut dengan teratur dan betul iii. anda perlu: i. anda perlu: i. Sebaik-baiknya sertakan sekali gambar rajah dan contoh dalam penerangan anda. Bagi menjawab soalan ini. Bagi menjawab soalan ini.39 ii. 4. Merujuk Rajah 4. Merujuk Rajah 4. Sebaik-baiknya sertakan sekali gambar rajah dan contoh dalam penerangan anda.37 ii. anda perlu: i. Pastikan anda menghuraikan proses penghasilan bunyi konsonan sengau lelangit keras-gusi bersuara [ɲ] tersebut dengan teratur dan betul iii. Merujuk Rajah 4. Bagi menjawab soalan ini.27 125 . anda perlu: i.38 ii. Bagi menjawab soalan ini. Sebaik-baiknya sertakan sekali gambar rajah dan contoh dalam penerangan anda. Pastikan anda menghuraikan proses penghasilan bunyi konsonan sengau lelangit lembut bersuara [ŋ] tersebut dengan teratur dan betul iii.36 ii.23 Bagi menjawab soalan ini.24 4. anda perlu: i.25 4.35 ii. Pastikan anda menghuraikan proses penghasilan bunyi konsonan sengau gusi bersuara [n] tersebut dengan teratur dan betul iii.

anda perlu: i.28 Bagi menjawab soalan ini. 4.29 4. Bagi soalan ini. Sebaik-baiknya sertakan sekali gambar rajah dan contoh dalam penerangan anda. Sebaik-baiknya sertakan sekali gambar rajah dan contoh dalam penerangan anda. anda perlu meneliti setiap perkataan yang diberikan dan bulatkan perkataan yang bermula dengan konsonan vokal dua bibir bersuara Bagi menjawab soalan ini. Pastikan anda menghuraikan proses penghasilan bunyi konsonan separuh vokal lelangit keras bersuara [j] tersebut dengan teratur dan betul iii. Pastikan anda menghuraikan proses penghasilan bunyi konsonan pinjaman geseran bibir-gigi bersuara [v] tersebut dengan teratur dan betul iii.42 ii. Pastikan anda menghuraikan proses penghasilan bunyi konsonan pinjaman geseran bibir-gigi tidak bersuara [f] tersebut dengan teratur dan betul iii. Merujuk Rajah 4. anda perlu: i.41 ii. Bagi menjawab soalan ini.30 4.BUNYI-BUNYI BAHASA / 4 4. Pastikan anda menghuraikan proses penghasilan bunyi konsonan separuh vokal dua bibir bersuara [w] tersebut dengan teratur dan betul iii.40 ii. Merujuk Rajah 4.31 4. Merujuk Rajah 4. Sebaik-baiknya sertakan sekali gambar rajah dan contoh dalam penerangan anda.32 126 . anda perlu: i. anda perlu: i.43 ii. Merujuk Rajah 4. Sebaik-baiknya sertakan sekali gambar rajah dan contoh dalam penerangan anda. Bagi menjawab soalan ini.

[n] dalam jawapan anda. Bagi menjawab soalan ini. Bagi menjawab soalan ini. Merujuk Rajah 4. [k]. anda perlu: i.(i) ii. Meneliti setiap perkataan yang disenaraikan dalam soalan ii.35 127 . 4. [s]. Menerangkan setiap rajah (a) .33 Bagi menjawab soalan ini. anda perlu: i. Pastikan anda menghuraikan proses penghasilan bunyi konsonan pinjaman geseran gigi tidak bersuara [] tersebut dengan teratur dan betul iii.44 ii.34 4. [z].BUNYI-BUNYI BAHASA / 4 4. Sebaik-baiknya sertakan sekali gambar rajah dan contoh dalam penerangan anda. Kenal pasti kedudukan alat artikulasi yang menghasilkan bunyi konsonan tertentu iii. [g]. [z]. [ʔ]. Kenal pasti jenis-jenis bunyi konsonan dalam perkataan tersebut. anda perlu: i. [č]. [t]. Pastikan anda memasukkan lambang konsonan [p].

(1955). & Hannahs. & Barnhart. R. (Ed) (1992). Kuala Lumpur: PTS Professional. Kamus Dewan Edisi Keempat (2005). Chicago: University of Chicago Press. New York: Oxford University Press. An introduction to phonetics and phonology (second edition). Kuala Lumpur: City Reprographic Services. D. Bhd. London: Heffer.BUNYI-BUNYI BAHASA / 4 Rujukan Abdul Hamid Mahmood (1995). Linguistik fonetik dan fonologi bahasa Melayu. Guru dan bahasa Melayu. (1998). P. (1995).) (1981). Abdul Hamid Mahmood dan Nurfarah Lo Abdullah (2007). C. S. Indirawati Zahid & Mardian Shah Omar (2006). An introduction to descriptive linguistics. (1995). (Ed. W. Clark. Ejaan bahasa Melayu terkini. C. An outline of English phonetics. Oxford: Basil Blackwell Ltd. Toronto: World Book Inc. Barnhart. A Dictionary of Linguistics and Phonetics.J. Fonetik dan fonologi siri pengajaran dan pembelajaran bahasa Melayu.A. (1973). Preliminaries to linguistic phonetics.K. 128 . Ashby. Kuala Lumpur: Aslita Sdn.L. & Yallop. J. P. Rinehart & Winston. The world book of encyclopedia volume two. M. London: Routledge. Crystal. Abdul Hamid Mahmood (2002). New York: Holt. (1958). International encyclopedia of linguistics. Speech sounds. D. USA: Blackewell. Bright. (1986). Gleason. Ladefoged. Kuala Lumpur: Dewan Bahasa dan Pustaka. Jones. Davenport. H. Introducing phonetics & phonology. Masa Enterprise. Auckland: Arnold.

129 .B. Australia: Blackwell Publishing. Malmberg. Brace and Jovanovich. B. Phonetics the science of speech. Asas fonetik. MA: Thomson Wadsworth. K. Phonetics: A critical analysis of phonetic theory and a technique for the practical description of sounds University of Michigan Press. Verhaar. London: Arnold. (1963). Lyons. (1999). Ladefoged. United Kingdom: Oxford University Press. P. Linguistik.BUNYI-BUNYI BAHASA / 4 Ladefoged. The Penguin Dictionary (2004). Laver. Martin. Vowels and consonants (second edition). (2006). J. Yogyakarta: Gadjah Mada University Press. Yogyakarta: Gadjah Mada University Press. Principles of phonetics. Roach. A course in phonetics (3rd. Nor Hashimah Jalaluddin (1998). (1983). P. J. J. Pengenalan fonetik dan fonologi. (1993).M. Kuala Lumpur: Dewan Bahasa dan Pustaka. (1947). Kuala Lumpur: Fakulti Bahasa dan Linguistik.W. New York: Denver. Yogyakarta: Gadjah Mada University Press. (2001). Universiti Malaya. J. (1998). Boston. & Rahilly. New York: Harcourt. Ladefoged. A course in phonetics (fifth edition). (1981). New York: Cambridge University Press. Phonetics. Ed). Marsono (1986). Rahmat Sato. London: Penguin Books. Phonetics. Noam Chomsky. Pike. New York: Penguin Modern Master University Press. Sudaryanto (1983). J. P. Pengantar linguistik. (1993). (2005). Fonetik.L. P. H.

penyengauan. penglelangitkerasan. menerangkan pengertian artikulasi tambahan/ koartikulsi. penyengauan. perengkungan dan pengglotisan. anda seharusnya dapat: i. menulis perkataan dalam bentuk fonetik dengan memasukkan lambang-lambang koartikulasi. perengkungan dan pengglotisan iii. ii. terjadi juga sebutan tambahan secara sampingan kerana dalam proses penyebutan sesuatu bunyi tertentu. Pengenalan Unit ini membincangkan hal tentang Artikulasi Tambahan atau juga dipanggil Koartikulasi yang mencakupi pembibiran. Apakah Pengertian Artikulasi Tambahan / Koartikulasi? Artikulasi tambahan atau koartikulasi ialah sebutan tambahan yang terjadi akibat daripada pengaruh penyebutan sesuatu bunyi tertentu. Sewaktu menyebutkan sesuatu bunyi tertentu. beberapa alat artikulasi turut 130 . membezakan antara pembibiran.ARTIKULASI TAMBAHAN / 5 Unit 5 ARTIKULASI TAMBAHAN / KOARTIKULASI HASIL PEMBELAJARAN Setelah selesai mempelajari unit ini. penglelangitkerasan.

Misalnya. penyengauan. rengkung dan seumpamanya sehingga berlakunya artikulasi tambahan seperti: i.2 Dengan memberikan contohcontoh yang sesuai. Artikulasi tambahan pembibiran ditanda dengan lambang w seperti dalam contoh yang berikut: [kwuniŋ] [kwučiŋ] [lwubaŋ] [swulit] [twolaʔ] 5. pembibiran. iv. misalnya bibir. semasa kita menyebut bunyi perkataan [kuniŋ]. pengglotisan (Glotalisasi) 5. ii. jelaskan maksud pembibiran. Tahukah Anda Proses Pembibiran? Pembibiran atau dikenal sebagai labialisasi ialah artikulasi tambahan yang berlaku semasa hendak menyebut bunyi vokal belakang. lelangit keras. iaitu pengaruh daripada hendak menyebut bunyi vokal belakang [u] dalam perkataan “kuning” itu. dan v.1 Apakah yang anda faham tentang koartikulasi? Berikan pengertian menurut banyak sumber. iii.ARTIKULASI TAMBAHAN / 5 terlibat. rongga hidung. 131 . berlaku sedikit pembundaran bibir. perengkungan. Sebenarnya semasa kita hendak menyebut bunyi konsonan [k] yang diikuti oleh vokal belakang [u] dalam perkataan “kuning” itu. penglelangitkerasan.

n. ɲ. [m.ARTIKULASI TAMBAHAN / 5 Tahukah Anda Proses Penyengauan? Penyengauan atau nasalisasi merupakan artikulasi tambahan yang berlaku pengaruh daripada proses penyebutan bunyi perkataan yang mengandungi konsonan sengau yang diikuti oleh vokal. jelaskan maksud penyengauan. nganga. Penglelangitkerasan ini terhasil sebelum bunyi letusan lelangit keras [č] dan [ǰ] dan lambang yang digunakan untuk melambangkan penglelangitkerasan ialah lambang [^] di bawah atau [ǰ] di sebelah kanan atas lambang fonetik konsonan berkenaan. ɲ. pengaruh bunyi sengau [m. ŋ] merebak kepada bunyi vokal kerana rongga hidung tidak sempat ditutup sepenuhnya semasa menyebut bunyi vokal dalam perkataan tersebut.3 Dengan memberikan contoh-contoh yang sesuai. nasi. nyamuk. Tahukah Anda Proses Penglelangitkerasan? Penglelangitkerasan atau palatalisasi merupakan artikulasi tambahan yang berlaku akibat proses penghasilan bunyi lelangit keras. seperti dalam contoh yang berikut: [punǰča] [manǰja] [belanjǰa] [senǰǰa] [belunǰǰur] 132 . misalnya. Lambang penyengauan atau nasalisasi ditanda dengan lambang ~ seperti dalam perkataan yang berikut: [mãkan] [nãŋka] [ɲãɲi] [məŋãntoʔ] 5. Semasa menyebutkan bunyi sengau. ŋ] seperti dalam perkataan malam. n.

Tahukah Anda Proses Perengkungan? Perengkungan ialah artikulasi tambahan yang berlaku akibat daripada pengucapan bunyi rengkungan. 133 . [ʔalat] dan seumpamanya. Simbol yang digunakan bagi melambangkan bunyi perengkungan ialah seperti yang terdapat pada fonem yang berikut: L. Glotalisasi biasanya berlaku pada awal bunyi vokal yang hadir pada perkataan yang disebut secara satu-satu. [ʔadeʔ].4 Dengan memberikan contoh-contoh yang sesuai. Tahukah Anda Proses Pengglotisan (Glotalisasi)? Pengglotisan atau glotalisasi merupakan ciri suprasegmental yang berlaku sebelum penyebutan bunyi vokal. Misalnya.ARTIKULASI TAMBAHAN / 5 5. [ʔabaŋ]. jelaskan maksud perengkungan. Sebelum bunyi vokal itu dilafazkan. d dan z 5. jelaskan maksud penglelangitkerasan. Bunyi seperti ini banyak terdapat dalam bahasa Arab. alat artikulasi mengambil sedikit masa untuk melafazkan bunyi vokal tersebut dan ini mengakibatkan udara terhenti sebentar pada glotis semasa menyebut bunyi vokal dalam perkataan itu.5 Dengan memberikan contoh-contoh yang sesuai.

[ǰumaʔat].7 Nyatakan perbezaan antara pembibiran. [saʔat]. perengkungan dan pengglotisan 1. [faʔedah] dan seumpamanya. penglelangitkerasan.8 Nyatakan artikulasi tambahan yang terlibat dalam contoh-contoh perkataan di bawah: (a) [kwuraŋ] (b) [tanǰǰaʔ] (c) [ʔiteʔ] (d) [taʔat] (e) [mãsin] (f) [punjčaʔ] (g) [kwotaʔ] (h) [panǰǰat] (i) [ŋãŋã] (j) [kaʔedah] ____________________ ____________________ ____________________ ____________________ ____________________ ____________________ ____________________ ____________________ ____________________ ____________________ 134 . penyengauan. jelaskan maksud glotalisasi. udara terhenti sekejap pada glotis dan memakan sedikit masa untuk menyebut vokal yang berikutnya.ARTIKULASI TAMBAHAN / 5 Glotalisasi juga berlaku antara dua vokal yang berdekatan dalam perkataan.6 Dengan memberikan contoh-contoh yang sesuai. Contohnya. 5. 1. Semasa menyebut vokal pertama.

9 Salin semula perkataan-perkataan di bawah dalam bentuk fonetik dengan memasukkan lambang-lambang artikulasi tambahan yang sesuai. a) putih (b) banjir (c) singa (d) taat (e) tulang (f) banyak (g) kumbang (h) sunting (i) jemaah (h) sengaja (i) ombak (j) semalam ____________________ ____________________ ____________________ ____________________ ____________________ ____________________ ____________________ ____________________ ____________________ ____________________ ____________________ ____________________ 135 .ARTIKULASI TAMBAHAN / 5 5.

Menjelaskan maksud koartikulasi penglelangitkerasan ii. misalnya [mãlam]. Menghuraikan artikulasi tambahan/ koartikulasi yang hadir bersama-sama dengan bunyi konsonan yang lain yang hadir selepas konsonan tersebut. bunyi koartikulasi pembibiran yang hadir bersama dengan konsonan [k] semasa menyebut bunyi [kwuda] ii. [nila]. 136 . Sila teliti semua definisi yang diberikan oleh tokoh-tokoh bahasa yang berlainan dan terangkannya mengikut fahaman anda iii. ii.2 Bagi menjawab soalan ini. Contohnya. Sila berikan juga contoh-contoh konsonan sengau lain yang diikuti oleh bunyi-bunyi vokal tersebut.ARTIKULASI TAMBAHAN / 5 PANDUAN MENJAWAB SOALAN LATIHAN UNIT 5 5. anda harus: i. Sila teliti perkataan yang mengandungi konsonan lain yang diikuti oleh vokal belakang.4 Untuk menjawab soalan ini.1 Bagi menjawab soalan ini. misalnya apabila menyebut perkataan panjang. anda harus: i. konsonan [n] yang diikuti oleh konsonan [j] berlaku artikulasi tambahan penglelangitkerasan yang hadir bersamasama bunyi tersebut iii. 5. Menerangkan bahawa bunyi-bunyi penyengauan berlaku kerana wujudnya konsonan sengau yang diikuti oleh bunyi vokal. Pengaruh daripada konsonan sengau itu terkena juga pada vokal yang mengikutinya. anda perlu: i. Berikan contoh-contoh lain dalam bahasa Melayu tentang artikulasi tambahan penglelangitkerasan. anda perlu: i. 5. Pastikan anda memberikan contoh-contoh penyengauan yang berlaku pada vokal-vokal lain yang hadir mengikuti konsonan sengau. 5. Menerangkan maksud artikulasi tambahan/ koartikulasi ii.3 Bagi menjawab soalan ini. Anda perlu menjelaskan proses menghasilkan bunyi konsonan tertentu yang melibatkan berlakunya artikulasi tambahan. Berikan contoh-contoh perkataan yang mengandungi artikulasi tambahan tersebut. [nusa] iii.

9 Untuk soalan ini. Meneliti dan mengenali setiap perkataan dan bunyi-bunyi konsonan serta vokal yang terdapat pada perkataan tersebut ii. Sila rujuk sumber lain seperti buku dan internet bagi mendapatkan maklumat tambahan. penglelangitkerasan.8 Bagi soalan ini. 5. Pastikan anda menerangkan setiap artikulasi tambahan yang berlainan yang terdapat dalam perkataan (a) . seperti pembibiran.(j) tersebut iii. anda perlu: i. Terangkan cara penghasilan konsonan tertentu yang boleh menyebabkan berlakunya koartikulasi perengkungan iii. Berikan contoh-contoh koartikulasi pengglotisan dalam bahasa Melayu. 5. anda perlu: i. Berikan contoh-contoh lain koartikulasi perenkungan dalam bahasa Melayu. pengglotisan. Sila rujuk halaman 131 – 133.ARTIKULASI TAMBAHAN / 5 5. Sila rujuk sumber lain seperti buku dan internet bagi mendapatkan maklumat tambahan.(j) ii.6 Untuk menjawab soalan ini. Menerangkan perbezaan cara-cara menghasilkan bunyi koartikulasi pembibiran. anda perlu: i. Memberikan maksud koartikulasi pengglotisan bahasa Melayu ii. Anda juga perlu mengetahui setiap penghasilan bunyi konsonan dan vokal itu ada bunyi lain yang turut serta bersama-samanya. dll 137 .7 Bagi menjawab soalan ini. anda perlu: i. Mengenal pasti jenis-jenis koartikulasi yang berlainan yang berlaku semasa menyebut perkataan dalam soalan (a) . 5. penyengauan. 5. anda perlu: i. Menerangkan maksud koartikulasi perengkungan bahasa Melayu ii.5 Untuk menjawab soalan ini. iii. perengkungan dan pengglotisan ii. Huraikan proses pengglotisan berlaku iii.

138 . Anda perlu memasukkan lambang-lambang artikulasi tambahan tersebut bagi perkatan-perkataan itu.ARTIKULASI TAMBAHAN / 5 iii. berlakunya pengglotisan pada huruf vokal [o] dan bentuk transkripsi fonetik ditulis seperti berikut: [ʔombaʔ]. Misalnya bagi perkataan ombak.

Abdul Hamid Mahmood dan Nurfarah Lo Abdullah (2007). Kuala Lumpur: Dewan Bahasa dan Pustaka. The world book of encyclopedia volume two. P. Toronto: World Book Inc. New York: Holt. An introduction to phonetics and phonology (second edition). (1958). Introducing phonetics & phonology. Barnhart. (1998).A. (1995). Rinehart & Winston. C. Bright. & Hannahs. D. Linguistik fonetik dan fonologi bahasa Melayu. 139 . (Ed) (1992). An introduction to descriptive linguistics. Masa Enterprise. Oxford: Basil Blackwell Ltd. (1995). Crystal. & Barnhart. Auckland: Arnold. Harimurti Kridalaksana (1983). International encyclopedia of linguistics. Chicago: University of Chicago Press. P. Ladefoged. Jones. M. (Ed. Bhd. Gleason.K. New York: Oxford University Press. London: Routledge. (1986). An outline of English phonetics. H. Davenport. Guru dan bahasa Melayu. Kamus linguistik. J. Speech sounds. D.J. Preliminaries to linguistic phonetics. A Dictionary of Linguistics and Phonetics. USA: Blackewell.T. Ejaan bahasa Melayu terkini.ARTIKULASI TAMBAHAN / 5 Rujukan Abdul Hamid Mahmood (1995). R. S. Kuala Lumpur: Aslita Sdn. (1955). C. (1973). Abdul Hamid Mahmood (2002). Kamus Dewan Edisi Keempat (2005). & Yallop. W. London: Heffer. Ashby.L. Jakarta: Penerbit P.) (1981). Kuala Lumpur: City Reprographic Services. Gramedia Jakarta. Clark.

Vowels and consonants (second edition). (1963). Phonetics. Yogyakarta: Gadjah Mada University Press. New York: Penguin Modern Master University Press. London: Penguin Books. (1998). Linguistik untuk bukan ahli linguistik. Principles of phonetics. The Penguin Dictionary (2004). P. P. Kuala Lumpur: Fakulti Bahasa dan Linguistik. Phonetics. New York: Cambridge University Press. (2005). Kuala Lumpur: Dewan Bahasa dan Pustaka. Verhaar. P. Pengantar linguistik. London: Arnold. (1947). (1993). Phonetics the science of speech. (1981). Pike. Laver. Yogyakarta: Gadjah Mada University Press. F. Universiti Malaya. Rahmat Sato. (1999). MA: Thomson Wadsworth. Martin. Ladefoged. Parker. (1983). Fonetik. J. Boston. Phonetics: A critical analysis of phonetic theory and a technique for the practical description of sounds University of Michigan Press. Lyons.B. A course in phonetics (fifth edition). Malmberg. Pengenalan fonetik dan fonologi. Australia: Blackwell Publishing.M. Noam Chomsky. J. (2001). J. & Rahilly.W. New York: Denver. 140 . Roach. H.L. J. (1974). (2006).ARTIKULASI TAMBAHAN / 5 Ladefoged. J. Marsono (1986). United Kingdom: Oxford University Press. K. B.

anda seharusnya dapat: i. kepanjangan. 141 .FONEM SUPRASEGMENTAL / 6 Unit 6 FONEM SUPRASEGMENTAL HASIL PEMBELAJARAN Setelah selesai mempelajari unit ini. jeda. Fonem suprasegmental ini bukannya bunyi segmental atau bunyi penggalan. ciri suprasegmental hadir bersama-sama fonem penggalan dengan cara menumpangi bunyi segmental. menerangkan pengertian fonem suprasegmental. membezakan antara tekanan. tekanan. Pengenalan Unit ini membincangkan hal tentang Fonem Suprasegmental dalam fonetik dan fonologi bahasa Melayu yang meliputi tekanan. tetapi ciri yang hadir bersama dengan cara menindihi atau menumpangi bunyi penggalan. tona dan intonasi dalam bidang fonetik dan fonologi bahasa Melayu. Fonem suprasegmental tersebut terdiri daripada: i. Maksudnya. jeda. Apakah Pengertian Fonem Suprasegmental? Fonem suprasegmental yang juga disebut fonem suprapenggalan ialah ciri atau sifat bunyi yang menindihi atau menumpangi sesuatu fonem. kepanjangan. kepanjangan. ii. ii. tona dan intonasi.

6. perkataan pro gress bermaksud “memajukan” (kata kerja) / dan pro gress bermaksud “kemajuan” (kata nama). 142 . jeda. Bunyi vokal dalam bahasa Melayu disebut dengan lantang dan boleh dipanjangkan. Contohnya. Tekanan dalam perkataan bahasa Melayu lazimnya berlaku pada suku kata yang kedua seperti dalam perkataan ki ta. Dalam bahasa asing. ba pa. sa tu dan seumpamanya. jelaskan bagaimana “tekanan” boleh membezakan makna sesuatu frasa atau ayat.FONEM SUPRASEGMENTAL / 6 iii. misalnya bahasa Inggeris. Dalam bahasa Melayu. tekanan berlaku pada vokal. Begitu juga dengan / perkataan ex port yang tekanannya diletakkan pada awal suku kata membawa / maksud “barang yang dieksportkan” (kata nama) sedangkan ex port yang tekanannya dilakukan pada suku kata kedua membawa maksud “melakukan kerja eksport” (kata kerja). Tekanan ditanda dengan tanda ( / ). v. Begitulah seterusnya dengan perkataan conduct. 6. tekanan boleh membezakan / makna.2 Dengan memberikan contoh-contoh yang sesuai. tona dan intonasi. Tekanan biasanya berlaku pada suku kata dalam perkataan. Apakah Tekanan? Tekanan ialah ciri lemah atau kerasnya suara penyebutan sesuatu suku kata. iv. insult dan seumpamanya boleh membawa maksud yang berbeza dalam bahasa Inggeris apabila dipakai tekanan pada suku kata yang berbeza.1 Apakah perbezaan antara bunyi segmental dan bunyi suprasegmental? i.

FONEM SUPRASEGMENTAL / 6 ii. Apakah Jeda? Jeda yang juga disebut persendian ialah ciri atau unsur hentian (senyap) dalam ujaran sebagai tanda memisahkan unsur linguistik. ship maknanya “kapal” dan shi:p bermakna “kambing biri-biri”. Dalam bahasa Inggeris. kepanjangannya ialah dua mora. dua titik ( : ).3 Ciri kepanjangan ditandai dengan tanda titik yang dipanggil mora. ujaran I scream. Dalam bahasa tertentu. Ciri panjang pendek ini ditanda dengan tanda titik yang dipanggil mora. Misalnya. Ciri kepanjangan atau panjang pendek ini boleh membezakan makna dalam bahasa-bahasa tertentu seperti bahasa Inggeris dan Arab tetapi tidak membezakan makna dalam bahasa Melayu. Contohnya. kepanjangan bunyinya setengah mora. perkataan sit bermakna “duduk”. kepanjangannya satu mora. 6. ayat atau rangkai kata. khususnya bahasa Inggeris. unsur jeda ini boleh membezakan makna. Apakah Kepanjangan? Kepanjangan atau juga disebut panjang pendek bunyi merupakan ciri khusus yang terdapat pada perkataan dalam bahasa-bahasa tertentu. dan jika empat titik ( :: ). dan si:t bermakna “tempat duduk”. perbezaan makna terjadi apabila kepanjangan ini digunakan. Jeda atau persendian ini dilambangkan dengan tanda ( + ). Jika tanda mora itu satu titik ( . iii. Terangkan lambang mora tersebut dengan contoh yang sesuai. iaitu perkataan. “saya menjerit” dan ice-cream “aiskrim” bunyi ujarannya sama dan sukar dibezakan maknanya sekiranya kita tidak membezakannya dengan jeda seperti yang berikut: 143 . ).

Bagi membezakan makna ujaran. rangkai kata itu perlu ditanda dengan tanda jeda seperti yang berikut: / belikan / beli + + tin / “membelikan tin “membeli kantin = = tin yang dibeli” kantin yang dibeli” kantin / Sebenarnya jeda atau persendian merupakan unsur pembeza dalam bahasa. misalnya ujaran belikantin (belikan tin) dan belikantin (beli kantin). Jeda juga digunakan untuk membezakan makna ayat. Contoh ayat “Saya membaca buku kakak” boleh dibezakan maknanya dengan memakai jeda seperti yang berikut: / # Saya membaca buku kakak # / (Maksudnya saya membaca buku kepunyaan kakak) / # Saya membaca buku # kakak / (Maksudnya saya memberitahu kakak bahawa saya membaca buku) / # Kami makan sate kambing # / (Maksudnya kami makan sate daging kambing) / # Kami makan sate # kambing / (Maksudnya kami memberitahu kambing bahawa kami makan sate) 144 .FONEM SUPRASEGMENTAL / 6 i scream / ai / ais + + skri:m / kri:m / “saya menjerit” “aiskrim” ice cream Dalam bahasa Melayu juga terdapat rangkai kata yang boleh mengelirukan makna sekiranya tidak dipakai tanda jeda.

FONEM SUPRASEGMENTAL / 6 6.5 Bagi setiap ayat di bawah. bahasa Laos. bina dua ayat yang berlainan makna dengan meletakkan lambang jeda pada bahagian yang sesuai. jelaskan makna ayat-ayat yang telah dibina. Kemudian. (a) Ibu menjahit baju ayah. Apakah Tona? Tona merupakan naik atau turunnya suara dalam pengucapan perkataan. (i) _________________________________________ (ii) _________________________________________ iv. tona meninggi. bahasa Thai. bahasa Vietnam. (i) _________________________________________ (ii) _________________________________________ (c) Adik suka makan nasi ayam. Yang pertama memakai lambang tona mendatar.4 Apakah makna dan lambang jeda? 6. tona turun-naik dan tona menurun seperti dalam contoh yang berikut: 145 . Banyak bahasa yang mempunyai tona dan tona ini membezakan makna seperti dalam bahasa Mandarin. bahasa Kampuchea dan lain-lain. Terdapat dua jenis tanda atau lambang yang berbeza digunakan untuk membezakan tinggi rendahnya bunyi satu-satu perkataan itu. (i) _________________________________________ (ii) _________________________________________ (b) Saya mahu membaca ensiklopedia bahasa Melayu cikgu.

2005:12) Yang kedua pula memakai tanda nombor 1 hingga 4 untuk menunjukkan perbezaan tona seperti yang berikut: Tona tinggi (sangat keras) Tona sederhana tinggi (keras) Tona rendah (lemah) 1 2 3 Tona sangat rendah (sangat lemah) 4 Walau bagaimanapun.FONEM SUPRASEGMENTAL / 6 Tona datar Tona meninggi Tona turun-naik Tona menurun ma ma ma ma – / V “ibu” “guni” “kuda” “marah” \ Tona datar Tona meninggi Tona turun-naik Tona menurun “ibu” “guni” “kuda’ “marah” Rajah 6. 2 untuk tona rendah (lemah) dan 1 untuk tona sangat rendah (sangat lemah). 146 . sesetengah pengarang menggunakan tona 4 untuk tona tinggi (sangat keras). 3 untuk tona sederhana tinggi (keras).1: Kedudukan Tinggi-Rendah Suara (Sumber:P. Ladefoged.

terdapat berbagaibagai intonasi atau lagu yang terdapat pada ayat.6 Apakah makna dan lambang tona? v. kepanjangan. Intonasi juga disebut sebagai lagu bahasa. iaitu: a) Intonasi ayat penyata b) Intonasi ayat tanya c) Intonasi ayat perintah d) Intonasi ayat terbalik atau songsang e) Intonasi ayat pasif a) Intonasi Pada Ayat Penyata Biasa Intonasi pada ayat penyata mempunyai pola intonasi 2-4-2-3. Apakah Intonasi? Intonasi ialah turun naik nada suara dalam pengucapan ayat atau frasa. Semua jenis ciri suprasegmental atau suprapenggalan. Misalnya. dan digunakan dalam pertuturan. Dalam bahasa Melayu.FONEM SUPRASEGMENTAL / 6 6. Berikut diturunkan contoh-contoh intonasi pada ayat-ayat dalam bahasa Melayu. Apabila kita bertutur. kita menggunakan ayat-ayat yang diucapkan secara bersambung-sambung. jeda dan tona secara kombinasi turut membentuk intonasi ayat. Ayat tanya pula mempunyai intonasi meninggi pada akhir ayat dan seumpamanya. Ayat-ayat yang dituturkan itu turut menggunakan intonasi atau lagu bahasa yang berbezabeza. iaitu tekanan. ayat berita mempunyai intonasi yang menurun pada akhir ayat. seperti dalam ayat yang berikut: 4 3 Pelajar 2 i tu 2 peng awas 147 .

Sebagai contoh. oleh sebab predikat yang disertai partikel kah dipentingkan.FONEM SUPRASEGMENTAL / 6 Frasa subjek pelajar itu ditandai dengan tingkat nada 2-4. intonasi ayat tanya biasa ditandai dengan tingkat nada 2-4-3-4. Frasa predikat pergi dilafazkan dengan tingkat nada 2-3 seperti yang berikut: 148 . iaitu awak digugurkan dan meninggalkan predikat pergi. bahagian predikat lebih dipentingkan berbanding bahagian subjek. ayat Pergi! sebenarnya terbit daripada ayat Awak pergi! Kata ganti nama diri kedua. manakala frasa predikat pengawas ditandai dengan tingkat 2-3. Tingkat nada 3 pada suku kata akhir ayat naik semula ke nada 4 sebagai tanda selesainya pengucapan ayat. Contohnya: 4 3 4 Pelajar 2 i tu peng awas ? Intonasi ayat tanya seperti contoh di atas digunakan dalam bentuk pertanyaan kepada seorang pendengar untuk dijawab oleh pendengar berkenaan. Pemisahan frasa subjek daripada predikat menjadi jelas disebabkan nada suara turun daripada tingkat 4 pada subjek pelajar itu ke tingkat nada 2. Dalam hal ini. Tingkat nada 3 pada suku kata akhir menandakan selesainya pengucapan frasa predikat pengawas. b) Intonasi Pada Ayat Tanya Dalam bahasa Melayu. iaitu nada permulaan bagi frasa predikat pengawas. Ayat tanya dapat juga dibentuk dengan meletakkan partikel -kah pada bahagian predikat ayat. maka predikat dipindahkan ke bahagian hadapan ayat menjadi: Pengawaskah pelajar itu? Intonasi bagi ayat tanya di atas ditandai dengan tingkat nada 2-3-1-4 seperti dalam contoh yang berikut: 3 4 Penga was kah 2 1 pelajar i tu ? c) Intonasi Pada Ayat Perintah Dalam ayat perintah.

Ayat yang mempunyai susunan sedemikian disebut ayat terbalik atau ayat songsang. partikel -lah dapat disertakan bagi membentuk ayat: Pergilah. seperti yang berikut: 3 Pan dai 2 adik saya 1 149 . dalam percakapan atau pertuturan seharian.FONEM SUPRASEGMENTAL / 6 3 Per g i! 2 Bagi melembutkan perintah dalam ayat perintah di atas. Contoh: Susunan biasa Ayat songsang Susunan biasa Ayat songsang : : : : Adik saya Pandai Pelajar itu Pengawas + + + + pandai adik saya pengawas pelajar itu Intonasi ayat penyata biasa seperti yang telah dijelaskan mempunyai tingkat nada 2-4-2-3 seperti yang berikut: 4 3 Adik 2 sa ya 2 pan dai Apabila ayat tersebut disongsangkan. kerap berlaku susunan ayat yang berlawanan dengan pola biasa tersebut. intonasinya bertukar menjadi 2-3-1. Intonasi ayat di atas ditandai dengan tingkat nada 2-3-1 seperti yang berikut: 3 Per g i lah 2 1 d) Intonasi Pada Ayat Terbalik atau Ayat Songsang Ayat bahasa Melayu dalam bentuk susunan biasa ialah Subjek + Predikat. iaitu bahagian predikat ayat mendahului bahagian subjek. Walau bagaimanapun.

bersama-sama keseluruhan subjek ayat berkenaan yang tidak lagi dipentingkan. iaitu menurun kepada tingkat 1.FONEM SUPRASEGMENTAL / 6 Begitu juga ayat-ayat di bawah: Susunan biasa: 4 3 Pelajar 2 i tu 2 penga was Susunan songsang: 3 Penga was 2 pelajar itu 1 Perhatikan bahawa dalam contoh ayat-ayat di atas. Sila teliti contoh ayat yang mengandungi partikel -kah. -lah juga menandakan bahawa bahagian predikat diberi penekanan. tingkat nada bagi bahagian predikat kekal pada tingkat 2-3. Sebaliknya. Tingkat nada berkenaan tidak berubah meskipun kedudukan predikat berubah ke hadapan ayat. Susunan biasa: 4 3 Pelajar 2 i tu 2 penga was Susunan songsang: 3 4 Penga 2 was kah 1 pelajar i tu 150 . yang berubah ialah tingkat nada pada bahagian subjek. Oleh sebab kedua-dua partikel ini berfungsi hanya sebagai tanda bahawa bahagian predikat ayat dipentingkan. Selain partikel -kah. maka nada untuk -kah dan -lah menurun kepada tingkat 1.

manakala bahagian kedua yang mempunyai tingkat nada 2-3 pula merupakan bahagian predikat ayat. tingkat nada intonasi berbeza. iaitu 2-4-2-3. bahagian pertama yang mempunyai tingkat nada 2-4 merupakan subjek.FONEM SUPRASEGMENTAL / 6 e) Intonasi Pada Ayat Pasif Ayat pasif mempunyai intonasi yang sama seperti ayat aktif biasa. Ayat tanya aktif biasa dan ayat tanya pasif biasa juga mempunyai tingkat nada 2-4 bagi bahagian subjek dan 2-3 bagi bahagian predikat seperti dalam contohcontoh yang berikut: Ayat Tanya Aktif Biasa: 4 3 Di 2 a 2 membuka bungkusan i tu? Ayat Tanya Pasif Biasa: 4 3 Bungkusan 2 i tu 2 dibuka nya? Walau bagaimanapun. Perhatikan contoh-contoh yang berikut: Ayat Aktif: 4 3 I bu 2 2 belum menjahit baju i tu Ayat Pasif: 4 3 Baju 2 i tu 2 belum dijahit oleh i bu Dalam ayat-ayat di atas. jika ayat pasif berkenaan merupakan ayat pasif bagi orang pertama dan kedua. Lihat contoh-contoh yang berikut: 151 .

Dalam ayat (c) di atas. manakala ayat (b) merupakan ayat pasif songsang. seperti dalam contoh yang berikut: 152 . bahagian predikat ayat ialah saya buka. seperti yang berikut: Nada Intonasi Ayat (b): 3 Saya 2 bu ka bungkusan itu 1 Ayat (a) dan (c) pula mempunyai intonasi ayat penyata biasa. seperti dalam contoh-contoh yang berikut: Nada Intonasi Ayat (a): 4 3 Sa ya 2 2 membuka bungkusan i tu Nada Intonasi Ayat (c): 4 3 Bungkusan 2 i tu 2 saya bu ka f) Intonasi Pada Ayat yang Panjang Perlu diingat bahawa nada turun naiknya suara disesuaikan dengan unit-unit frasa.FONEM SUPRASEGMENTAL / 6 (a) (b) Saya membuka bungkusan itu. ayat (a) merupakan ayat aktif biasa. Predikat sesuatu ayat mempunyai tingkat intonasi 2-3. Oleh hal yang demikian. nada intonasinya tetap mempunyai pola yang sama. walau bagaimana panjang sekalipun sesuatu ayat. intonasi bagi ayat (b) di atas adalah 2-3-1. iaitu 2-4-2-3. fungsi intonasi adalah sebagai pemisah frasa-frasa dalam ayat. Ayat (b) berasasl daripada ayat: (c) Bungkusan itu saya buka. Dalam contoh di atas. Saya buka bungkusan itu. Oleh sebab itu. Dalam hal ini.

Oleh hal yang demikian. pola intonasi bagi ayat di atas. iaitu frasa subjek. Ayat di atas boleh dibahagikan kepada tiga frasa intonasi utama. frasa di perpustakaan merupakan keterangan tambahan dan tidak begitu penting. frasa predikat dan keterangan. Maka intonasi bagi keseluruhan ayat tersebut ialah 2-4-3-1. nada yang diterimanya ialah nada 1. Oleh yang demikian. pola intonasi bagi ayat biasa ialah 2-4-2-3. tanpa keterangan adalah seperti yang berikut: 4 3 Para 2 pelajar i tu 2 menelaah pelaja ran Dalam contoh di atas. seperti yang berikut: 4 3 Para 2 pelajar i tu 2 menelaah pelaja ran di perpustakaan 1 Ayat di atas berkemungkinan diucapkan dengan nada 2-3 pada bahagian frasa tambahan yang menjadi keterangan sekiranya frasa tambahan itu dipentingkan dan perlu ditegaskan seperti yang berikut: 4 4 Para 2 pelajar i tu 2 3 menelaah pelaja ran di 2 perpustaka an 153 . Seperti yang telah dijelaskan.FONEM SUPRASEGMENTAL / 6 Para pelajar itu menelaah pelajaran di perpustakaan.

FONEM SUPRASEGMENTAL / 6 6. 6.7 Huraikan perbezaan antara intonasi dan tona.9 Huraikan fonem-fonem suprasegmental yang terdapat dalam bahasa Melayu. 154 .8 Tandakan tingkat nada intonasi yang sesuai bagi ayat-ayat di bawah: (a) (b) (c) (d) (e) (f) (g) (h) Jalan! Minumlah Kurus Anjing Suami Bunga Budak Hadiah budak itu itu garang pegawai siram Milah itu itu itu saya dihalaunya? belum dibungkus oleh Anis 6.

iv. Sertakan lambang-lambang mora satu titik (. Menghuraikan maksud jeda dan lambang jeda ii. 155 . empat titik (::) dengan contoh yang sesuai Sila dapatkan maklumat tambahan daripada sumber lain. kepanjangan tidak membezakan makna. anda perlu: i. Tekanan dalam perkataan bahasa Melayu tidak membezakan makna.2 Bagi menjawab soalan ini. 6. Tekanan boleh membezakan makna dalam perkataan bahasa lain.3 Untuk soalan ini. 6.). anda perlu: i.FONEM SUPRASEGMENTAL / 6 PANDUAN MENJAWAB SOALAN LATIHAN UNIT 6 6. Berikan contoh-contoh penggunaan jeda dalam bahasa Melayu iii. iaitu bunyi yang hadir secara menumpangi bunyi penggalan ii.4 Untuk menjawab soalan ini. Anda perlu juga menerangkan bahawa dalam bahasa Melayu. Menerangkan maksud tekanan dan tanda tekanan ( / ) ii. Memberi perbezaan definisi antara bunyi segmental (bunyi penggalan) dengan bunyi-bunyi suprasegmental. anda perlu: i. Contoh:  [ sit ] = bermaksud “duduk”  [ si:t ] = bermaksud “tempat duduk” ii. misalnya:  kami makan sate kambing (tekanan diberikan pada sate)  kami makan sate kambing (tekanan diberikan pada kambing) iii.1 Untuk soalan ini. iii. anda harus: i. Sila buat rujukan daripada sumber-sumber lain untuk mendapatkan maklumat tambahan. 6. Sila rujuk halaman 143 – 144 untuk mendapat keterangan yang jelas. misalnya bahasa Inggeris: /  in sult (tekanan pada suku kata kedua) /  in sult (tekanan pada suku kata pertama) Sila dapatkan maklumat daripada sumber lain. tiga titik (·:). tetapi membezakan makna dari segi ayat. tidak seperti bahasa Arab dan bahasa Inggeris. Menerangkan maksud mora/ kepanjangan v. dua titik (:).

Memberi dua contoh ayat yang membawa makna yang berbeza. Sila rujuk sumber lain seperti buku dan internet bagi mendapatkan maklumat tambahan. anda perlu: i. iii.7 Bagi menjawab soalan ini. ayat pasif. Dengan berpandukan contoh yang diberikan. Merujuk jenis-jenis fonem suprasegmental seperti tekanan. 6. anda perlu: i. anda perlu: i. dia memberitahu ayahnya bahawa ibunya menjahit baju. Dapatkan juga maklumat tambahan daripada sumber lain seperti buku. jeda. contohnya: [ Ibu menjahit + baju ayah ] maksudnya. Pastikan anda tidak tersalah letak tanda intonasi pada ayat-ayat yang berlainan tersebut. Menjelaskan maksud intonasi dan tona ii. 6.8 Bagi menjawab soalan ini. iv. Meneliti ciri-ciri intonasi yang dihuraikan pada halaman 147 ii. tona dan intonasi pada halaman 141 – 153 ii. anda perlu: i. Memberi penjelasan terhadap lambang tona iii. Sila rujuk bentuk intonasi ayat perintah. ayat tanya pada halaman 147 – 153 dan terapkannya dalam ayat (a) . Sila rujuk halaman 145 – 146. sila jawab soalan (b) dan (c) dengan betul. anda perlu: i.9 Bagi menjawab soalan tentang fonem suprasegmental ini. dll. iv. iii. Berikan contoh intonasi ayat-ayat bahasa Melayu iii. Memberi penjelasan terhadap makna tona ii.5 Bagi soalan ini.6 Bagi soalan ini.(h).FONEM SUPRASEGMENTAL / 6 6. Sila dapatkan maklumat tambahan daripada buku dan jurnal lain. Sila rujuk halaman 145 – 153. internet. ibu membuat kerja menjahit baju ayah [ Ibu menjahit baju + ayah ] maksudnya. 6. Sila sertakan contoh yang sesuai bagi menyokong huraian anda. 6. ii. 156 . kepanjangan. ayat penyata.

Jones. London: Heffer.) (1981). Kuala Lumpur: Aslita Sdn. An introduction to phonetics and phonology (second edition). W. Indirawati Zahid & Mardian Shah Omar (2006). Rinehart & Winston. USA: Blackewell.T. Gramedia Jakarta. Kuala Lumpur: Dewan Bahasa dan Pustaka. Kuala Lumpur: City Reprographic Services. & Barnhart. Ejaan bahasa Melayu terkini. London: Routledge. (1995). (1986). Ashby. Harimurti Kridalaksana (1983). Crystal. New York: Holt. & Hannahs. Kamus linguistik. Oxford: Basil Blackwell Ltd. S. Speech sounds. M. (Ed) (1992).K. C. A Dictionary of Linguistics and Phonetics. (1958). R. An outline of English phonetics. D.FONEM SUPRASEGMENTAL / 6 Rujukan Abdul Hamid Mahmood (1995). Toronto: World Book Inc. H. New York: Oxford University Press. Auckland: Arnold.J. J. (Ed. 157 . Bhd. Barnhart. The world book of encyclopedia volume two. Masa Enterprise. 1991. Kuala Lumpur: PTS Professional. Abdul Hamid Mahmood dan Nurfarah Lo Abdullah (2007).A. & Yallop. Linguistik fonetik dan fonologi bahasa Melayu. Davenport. Gleason. Clark. Abdul Hamid Mahmood (2002). An introduction to descriptive linguistics. Guru dan bahasa Melayu. (1955). Fonetik dan fonologi siri pengajaran dan pembelajaran bahasa Melayu. Jakarta: Penerbit P. (1998). Bahasa Malaysia – Bahasa Inggeris. P. Istilah linguistik Bahasa Inggeris – Bahasa Malaysia. Bright. C.L. Introducing phonetics & phonology. International encyclopedia of linguistics. (1995). D.

158 . Roach. London: Arnold. (1963). Pengenalan fonetik dan fonologi. J. Nik Safiah Karim dan rakan-rakan. Bandung: Pustaka Prima Bandung. Fonetik. Pike. New York: Cambridge University Press. Rahmat Sato. Australia: Blackwell Publishing. J. J. Boston. & Rahilly. (Drs. Phonetics the science of speech. P. (1993).M.B. (2003).W. P. Martin. MA: Thomson Wadsworth. London: Penguin Books. P. Ladefoged. Noam Chomsky. Phonetics.) (1984). Universiti Malaya. Ladefoged. Tatabahasa dewan. Yogyakarta: Gadjah Mada University Press. Kuala Lumpur: Dewan Bahasa dan Pustaka.FONEM SUPRASEGMENTAL / 6 Kamus Dewan Edisi Keempat (2005).Yogyakarta: Gadjah Mada University Press. Marsono (1986). Malmberg. New York: Denver. (1999). Sudaryanto (1983).L. Vowels and consonants (second edition). (2001). New York: Penguin Modern Master University Press. Pengantar linguistik dan tatabahasa bahasa Indonesia. G. Kuala Lumpur: Fakulti Bahasa dan Linguistik. Linguistik. B. (1947). A course in phonetics (fifth edition). K. J. (1981). (2006). (1998). The Penguin Dictionary (2004). Sitindoan. Kuala Lumpur: Dewan Bahasa dan Pustaka. H. Lyons. (2005). (1983). Phonetics. Verhaar. Principles of phonetics. Pengantar linguistik. Laver. United Kingdom: Oxford University Press. Phonetics: A critical analysis of phonetic theory and a technique for the practical description of sounds University of Michigan Press. Yogyakarta: Gadjah Mada University Press. J.

membezakan fonem dengan alofon. diftong dengan fonem vokal rangkap. pasangan minimal. saling melengkapi. dan fonem konsonan rangkap dalam bahasa Melayu. konsep fonem. bunyi-bunyi bahasa akan dianalisis dan menentukan taraf sesuatu bunyi itu sama ada bunyi itu distingtif (membezakan makna) atau tidak distingtif. ii. kesamaan fonetis. bervariasi bebas. alofon. anda seharusnya dapat: i. Pengenalan Unit ini membincangkan Bidang Fonemik yang meliputi bunyi distingtif atau tidak distingtif. Dalam bidang fonemik. beralternasi bebas.BIDANG FONEMIK / 7 Unit 7 BIDANG FONEMIK HASIL PEMBELAJARAN Setelah selesai mempelajari unit ini. menjelaskan fonem konsonan rangkap. beralternasi bebas. fonem vokal rangkap. bervariasi bebas. menjelaskan bunyi itu distingtif atau tidak distingtif. menjelaskan konsep pasangan minimal. Apakah Bidang Fonemik? Bidang fonemik ialah bidang linguistik yang membincangkan hal yang berkaitan dengan sistem atau fungsi bunyi bahasa. Jika bunyi itu bertaraf 159 . saling melengkapi dan kesamaan fonetis serta iv. iii.

2 Apakah yang anda faham tentang bunyi distingtif dan bunyi tidak distingtif? Tahukah Anda Pengertian Fonem? Fonem ialah unit bunyi yang terkecil yang membezakan makna. Contoh-contoh pasangan minimal yang lain yang membezakan makna adalah seperti yang berikut: (i) kaya paya / k / dan / p / adalah fonem yang berbeza barat karat / b / dan / k / adalah fonem yang berbeza sayang wayang / s / dan / w / adalah fonem yang berbeza 160 (ii) (iii) . Dalam pasangan minimal perkataan pedang dengan petang itu terdapat bunyi yang berbeza (distingtif). bunyi d dan bunyi t adalah bertaraf fonem yang berbeza dan bunyi fonem ini diletakkan dalam kurungan fonem. Oleh itu. pedang dengan petang. kecuali bunyi d dan bunyi t. Oleh sebab perkataan pedang hampir sama. 7. maka bunyi itu dianggap bertaraf fonem. 7. Perbezaan makna ini dapat dilihat pada pasangan minimal atau pasangan terkecil perkataan. jika bunyi itu tidak distingtif dan tidak membezakan makna. pasangan minimal. Di sebaliknya. maka bunyi itu dianggap alofon.1 Jelaskan pengertian bidang fonemik.BIDANG FONEMIK / 7 distingtif. iaitu bunyi d dan bunyi t. Misalnya. iaitu / d / dan / t /. maka dikatakan bahawa bunyi d dan bunyi t adalah bunyi yang distingtif yang membezakan makna. iaitu membezakan makna.

bunyi fonem / k / dalam bahasa Melayu mempunyai beberapa kelainan bunyi (alofon) kerana terpengaruh oleh bunyi di sekitarnya. 7.BIDANG FONEMIK / 7 (iv) dalam talam / d / dan / t / adalah fonem yang berbeza cari jari / c / dan / j / adalah fonem yang berbeza (v) Selain contoh pasangan minimal di atas. misalnya alofon k. kw 161 . sakat dengan zakat dan lain-lain. (i) (ii) (iii) (iv) _________________________ _________________________ _________________________ _________________________ Tahukah Anda Pengertian Alofon? Alofon ialah anggota-anggota kepada satu fonem. Kelainan bunyi yang tergolong ke dalam satu fonem ini berlaku akibat terpengaruh oleh bunyi tertentu sama ada yang terdahulu atau terkemudian daripadanya. Alofon juga merupakan kelainan bunyi antara satu sama lain tetapi masih tergolong ke dalam satu fonem. terdapat banyak pasangan minimal yang lain yang membezakan makna. Misalnya. Contohnya: pakar dengan bakar.3 Berikan beberapa contoh pasangan minimal yang anda tahu. tulang dengan dulang.

Maksudnya bunyi-bunyi alofon tersebut hampir-hampir sama dari segi cara pengucapannya dan juga cara penghasilannya. Dengan saling melengkapi dimaksudkan masing-masing bunyi tersebut menduduki posisi tertentu (tempat masing-masing) dalam bahasa Melayu. Walaupun perkataan agama. Ketiga-tiga bunyi k.4 Dengan memberikan contoh-contoh yang sesuai. Dalam bahasa Melayu terdapat pula beberapa perkataan yang hampir sama dari segi sebutan. u dan i adalah asalnya fonem yang berbeza kerana terdapat pasangan minimal masing-masing yang membezakan makna. Bunyi alofon k terjadi akibat kehadirannya dalam perkataan kiri (atau k yang diikuti oleh vokal depan i). maka bunyi a. Bunyi ʔ terjadi kerana kehadirannya diakhiri kata dalam suku kata tertutup seperti dalam perkataan kakaʔ. Alofon juga boleh terjadi daripada bunyi yang bervariasi bebas. misalnya perkataan agama. Oleh sebab itu. buru. Bunyi kw terjadi kerana kehadirannya dalam perkataan kuda (iaitu k yang diikuti oleh vokal belakang u). misalnya faham dengan paham. jelaskan maksud alofon. tetapi vokal a. Dengan bervariasi bebas dimaksudkan walaupun bunyi-bunyi itu berbeza dalam perkataan tertentu. biru. tetapi perbezaan bunyi tidak membawa makna yang berbeza (maknanya sama). ugama dan igama. u dan i itu sudah pernah bertaraf fonem. u dan i adalah bertaraf alternasi bebas. u dan i adalah bertaraf fonem. ugama dan igama itu dari segi makna tidak berbeza. kw dan ʔ adalah alofon-alofon daripada keluarga bunyi yang sama. Ketiga-tiga bunyi itu adalah saling melengkapi. 162 . alofon k. 7. maka bunyi a. iaitu fonem / k /. iaitu baru. Apabila bunyi a. vokal a. u dan i adalah distingtif (membezakan makna). ʔ itu adalah bunyi yang mempunyai kesamaan fonetis. tetapi maknanya sama (tidak berbeza). Dalam hal ini.BIDANG FONEMIK / 7 dan ʔ. kw.

6 Kenal pasti sama ada pasangan minimal yang berikut berkontras atau tidak berkontras. ii. fikir perang panah semak bela pikir perang patah semak bela 163 . 7.BIDANG FONEMIK / 7 Tahukah Anda Pengertian Pasangan Minimal? Pasangan minimal ialah pasangan terkecil perkataan. Contoh-contoh pasangan minimal adalah seperti yang berikut: paku tari laku baca sama bawang situ garu bila serong buka dengan dengan dengan dengan dengan dengan dengan dengan dengan dengan dengan baku dari lagu baja sana bayang satu guru bela sorong buku 7. iaitu pasangan perkataan yang hampir sama dari segi sebutan dan juga cara menghasilkan bunyi perkataan tersebut tetapi masih terdapat perbezaan kecil pada bunyi (fonem) tertentu yang membezakan makna antara perkataan tersebut. v. iii. i. iv.5 Dengan memberikan contoh-contoh yang sesuai. jelaskan maksud pasangan minimal.

164 . Tahukah Anda Pengertian Beralternasi Bebas? Beralternasi bebas merupakan istilah yang dipakai bagi bunyi yang sudah bertaraf fonem. /i/ dan /u/ yang hadir pada lingkungan yang sama dalam perkataan agama.7 Berikan contoh-contoh perkataan yang bervariasi bebas dalam bahasa Melayu. x. Contohnya fonem /a/. serang agama Selasa faham tadah - terang ugama Thalatha paham tabah Tahukah Anda Pengertian Bervariasi Bebas? Bervariasi bebas merupakan istilah yang digunakan bagi dua bunyi yang berbeza secara fonetis yang hadir pada lingkungan yang sama dalam perkataan dan bunyi itu boleh saling berganti antara satu sama lain tetapi tidak membezakan makna. vii.BIDANG FONEMIK / 7 vi. Contohnya: fikir dengan elok dengan orang dengan pikir ( f dengan p bervariasi bebas ) Elok ( e dengan ε bervariasi bebas ) Orang ( o dengan ɔ bervariasi bebas) 7. igama dan ugama tetapi maknanya tidak berbeza. viii. tetapi boleh dipakai secara bertukar ganti dalam perkataan tertentu pada lingkungan yang sama tetapi tidak membezakan makna. /i/ dan /u/ dikatakan beralternasi bebas. fonem /a/. Oleh hal yang demikian. ix.

Kehadiran bunyi [ k] dan [ʔ] pada tempat tertentu sahaja ini terdapat dalam banyak perkataan lain dalam bahasa Melayu. bunyi [k] dan [ʔ] adalah alofon-alofon kepada fonem /k/. 7. Tahukah Anda Pengertian Saling Melengkapi? Istilah saling melengkapi juga dikenali sebagai distribusi komplementar. misalnya perkataan [kanaʔ-kanaʔ. maka bunyi [k] dan [ʔ] dikatakan saling melengkapi. Oleh hal yang demikian. pokoʔ. iaitu lingkungan atau tempat yang dihadiri (diisi) oleh satu anggota bunyi daripada satusatu fonem dan lingkungan atau tempat itu tidak boleh dihadiri (diisi) oleh anggota bunyi yang lain daripada fonem yang sama dalam perkataan.9 Huraikan perbezaan antara beralternasi bebas dan bervariasi bebas. songkoʔ] dan seumpamanya. Maksudnya bunyi tersebut mempunyai tempat (lingkungan) tertentu yang boleh dihadiri atau dilengkapinya. 7. Bunyi [k] boleh hadir hanya pada awal suku kata (koda) manakala bunyi [ʔ] pula boleh hadir pada lingkungan akhir suku kata (onset) sahaja. bəŋkaʔ. 165 . Misalnya bunyi [k] dalam perkataan [kakaʔ].8 Berikan contoh-contoh perkataan yang beralternasi bebas dalam bahasa Melayu. pəkaʔ. beŋkoʔ.10 Jelaskan pengertian saling melengkapi. Oleh sebab tempat atau lingkungan yang boleh diisi oleh [k] dan [ʔ] adalah tempat yang tertentu sahaja.BIDANG FONEMIK / 7 7.

Contohnya bunyi k dengan bunyi kw (k yang mendapat pengaruh daripada vokal depan dan kw pembibiran) yang terdapat pada perkataan kawan dan buwku merupakan bunyi yang mempunyai kesamaan fonetis (k. Oleh itu. Bunyi kesamaan fonetis ini boleh terjadi dengan cara bunyi tertentu yang mendapat pengaruh artikulasi tambahan (koartikulasi) seperti pembibiran. Oleh hal yang demikian. k dan kw adalah alofon kepada fonem yang sama. Oleh hal yang demikian. Cara yang lain untuk menentukan alofon-alofon kepada satu fonem ialah saling melengkapi (distribusi komplementar) seperti yang dihuraikan di atas. Bunyi kesamaan fonetis ialah bunyi yang mempunyai sifat fonetis yang sama. terdapat juga bunyi yang mempunyai kesamaan fonetis.11 Bagaimanakah kesamaan fonetis berlaku? Jelaskan dengan contohcontoh yang sesuai. dan k w).BIDANG FONEMIK / 7 Tahukah Anda Pengertian Kesamaan Fonetis? Kesamaan fonetis merupakan satu cara atau kriteria yang digunakan untuk menentukan sama ada bunyi-bunyi itu merupakan alofon-alofon kepada satu fonem. penglelangitkerasan. Contohnya bunyi p yang mendapat pengaruh koartikulasi hembusan seperti dalam perkataan pen (phen) mempunyai kesamaan fonetis dengan p yang tidak dihembus yang berada di akhir kata dalam perkataan top. bunyi a biasa dan bunyi a yang disengaukan itu dikatakan bunyi yang mempunyai kesamaan fonetis. pengglotisan dan seumpamanya. iaitu k. 166 . penyengauan (penasalan). bunyi ph (yang diiringi oleh hembusan) dengan p (yang tidak dihembuskan) adalah alofon-alofon kepada fonem p. Dalam bahasa Inggeris. Begitu juga dengan bunyi vokal a dalam perkataan dalam dan ã sengauan (nasalisasi) dalam perkataan mãlam juga merupakan bunyi yang mempunyai kesamaan fonetis (yang satu merupakan vokal biasa sedangkan vokal a yang satu lagi disengaukan). 7.

kedudukan lidah kemudiannya berubah dan geluncur kepada bunyi vokal yang lain. jelaskan maksud fonem vokal rangkap. creep.12 Dengan memberikan contoh-contoh yang sesuai. cloth dan seumpamanya. brief. 167 . Maksudnya semasa menghasilkan bunyi vokal penuh. bring. terdapat banyak perkataan yang memakai fonem konsonan rangkap ini. 7.13 Nyatakan perbezaan diftong dan vokal rangkap. Cara menghasilkan diftong pula melibatkan berlakunya geluncuran. Fonem vokal rangkap ini berbeza dengan diftong. misalnya dia. Konsonan rangkap tidak terdapat dalam bahasa Melayu kecuali dalam kata-kata pinjaman daripada bahasa Jawa dan bahasa Inggeris. Diftong dihasilkan dengan cara satu vokal diucapkan sepenuhnya sedangkan yang satu lagi diucapkan separuh sahaja. 7.BIDANG FONEMIK / 7 Tahukah Anda Pengertian Fonem Vokal Rangkap? Fonem vokal rangkap ialah fonem yang hadir berturut-turut dalam satu-satu perkataan. steep. Tahukah Anda Pengertian Fonem Konsonan Rangkap? Fonem konsonan rangkap ialah dua konsonan yang hadir berturut-turut dalam satu-satu perkataan. Dalam bahasa Inggeris. Vokal rangkap ialah vokal penuh yang diucapkan dengan penuh tiap-tiap satu dalam perkataan. bau. Contohnya perkataan stop. Contohnya perkataan kerbau (kerbaw). sampai (sampay) dan amboi (amboy). clock. jauh dan buah sedangkan diftong ialah dua vokal yang hadir berturut-turut dalam perkataan tetapi cara penghasilan diftong itu berbeza.

proses dan seumpamanya.15 Adakah fonem konsonan rangkap terdapat dalam bahasa Melayu? Bincangkan. projek. 168 .14 Huraikan maksud fonem konsonan rangkap dengan memberikan contoh-contoh yang sesuai. 7. draf. prihatin. blok.BIDANG FONEMIK / 7 Konsonan rangkap dalam bahasa Melayu terdapat dalam perkataan-perkataan pinjaman yang dipinjam daripada bahasa Jawa dan Inggeris seperti trampil. 7. drama.

7. Sila berikan contoh-contoh pasangan minimal yang lain yang menunjukkan berlakunya fonem-fonem yang membezakan makna iv. anda perlu memberikan: i. ii. Menerangkan bidang fonemik dan cakupannya seperti fonem. pasangan minimal dan seumpamanya ii. Sila rujuk huraian tentang pengertian fonem dan alofon pada halaman 159 – 162.  petang – pedang. igama dan agama v. Berikan contoh perkataan yang sesuai yang mengandungi fonem distingtif tersebut. Berikan contoh yang sesuai bagi menyokong penerangan anda iii. vokal rangkap. alofon. Anda perlu memasukkan contoh perkataan yang mengandungi fonem yang beralternasi bebas.2 Bagi menjawab soalan ini.3 Untuk soalan ini. Sila berikan contoh-contoh lain tentang bunyi-bunyi alofon kepada fonemfonem tertentu vii.BIDANG FONEMIK / 7 PANDUAN MENJAWAB SOALAN LATIHAN UNIT 7 7. Beberapa contoh pasangan minimal seperti:  baru – biru. Sila rujuk sumber lain bagi mendapatkan maklumat tambahan. Anda perlu memberikan beberapa contoh perkataan yang mengandungi fonem yang berbeza iv. Sila dapatkan maklumat tambahan daripada sumber lain seperti buku dan internet. 7. Begitu juga dengan fonem [t] dan [d] membezakan makna bagi pasangan minimal tersebut iii. konsanan rangkap. iaitu bunyi-bunyi yang tidak membezakan makna vi. Definisi fonem seperti yang dijelaskan pada halaman 160. seperti dalam perkataan petang dan pedang yang berlainan maksudnya iii. Memahami maksud fonem distingtif. Anda perlu memberikan contoh-contoh bunyi alofon yang tidak distingtif. 163 – 164. anda perlu: i. yakni vokal [a] dengan vokal [u] ialah fonem berbeza kerana membezakan makna. 169 . seperti agama. iaitu yang membezakan makna ii.1 Bagi soalan ini. anda perlu: i.

maksud bunyi alofon kepada fonem tertentu. Menjelaskan ciri-ciri fonem dan alofon ii. misalnya menyatakan perbezaan makna perkataan pasangan minimal tersebut adalah akibat pengunaan fonem yang berbeza. u dan a adalah beralternasi bebas (sudah bertaraf fonem dalam perkataan lain) walaupun masih boleh membawa makna yang sama. anda perlu: i. [piker] dan alofon [k w] dalam perkataan [kita]. anda perlu terlebih dahulu: i. anda perlu mengenal pasti sama ada perkataan pasangan minimal yang diberikan itu ( no.x) berkontras atau tidak berkontras. Fonem ə. Dengan berpandukan penjelasan tentang fonem dan alofon tersebut. 7.BIDANG FONEMIK / 7 7.7 Untuk soalan ini. 7. i . Menjelaskan maksud alofon ii. seperti faham . Dengan berpandukan bunyi bervariasi bebas dalam contoh di atas. berikan perkataan yang mengandungi bunyi bervariasi bebas. 170 . [kwuda] 7. iaitu “agama”. Memahami perbezaan antara bunyi bervariasi bebas dan bunyi distingtif seperti fonem p dengan f dalam perkataan fikir dengan pikir yang tidak membezakan makna ii. misalnya alofon [f] kepada fonem [p] dalam perkataan [fiker]. ugama.5 Bagi soalan ini. 7.6 Bagi menjawab soalan ini.4 Bagi soalan ini. anda perlu: i.8 Jawapan untuk soalan ini ialah anda perlu memberikan beberapa contoh fonem yang bertaraf distingtif yang kemudiannya digunakan untuk maksud yang sama seperti dalam igama. Anda perlu memberi jawapan untuk pasangan minimal yang lain dengan berpandukan jawapan di atas. agama. anda perlu: i.paham yang tidak membezakan makna. contoh perkataan: serong – sorong ii. Menerangkan maksud pasangan minimal dengan memberikan contohcontoh yang sesuai. Berikan beberapa contoh alofon kepada satu fonem.

sila berikan beberapa contoh lain dalam bahasa Melayu. Sila berikan beberapa contoh pasangan perkataan beralternasi bebas dengan bervariasi bebas dalam bahasa Melayu. sila berikan beberapa contoh lain dalam bahasa Melayu. jurnal dan internet bagi mendapatkan malumat tambahan. iaitu k dan ʔ saling melengkapi ii. anda perlu: i.13 Untuk soalan ini. anda perlu: i.10 Bagi menjawab soalan ini. anda perlu: i. 7. Sila rujuk buku. 7. 7. Sila berikan beberapa contoh vokal rangkap dan diftong bagi menjelaskan huraian anda. Menjelaskan cara kesamaan fonetis berlaku. Sila rujuk sumber lain seperti buku dan internet bagi mendapatkan maklumat tambahan. yakni bunyi konsonan diikuti oleh bunyi vokal tertentu menyebabkan kesamaan fonetis berlaku. anda perlu: i. Menghurai maksud saling melengkapi ii. Penjelasan tentang perbezaan antara beralternasi bebas dengan bervariasi bebas ii. Sila berikan beberapa contoh perkataan yang mengandungi fonem vokal rangkap iii. 7. yakni fonem k dan ʔ ialah saling melengkapi iii. Dengan berpandukan contoh di atas. Memberikan definisi tentang fonem vokal rangkap ii. Menjelaskan perbezaan antara diftong dan vokal rangkap ii. iii. Contohnya perkataan kataʔ. Sila sertakan contoh perkataan yang bunyinya saling melengkapi seperti perkataan kakak.11 Bagi menjawab soalan ini. Dengan berpandukan contoh di atas.12 Jawapan bagi soalan ini. anda perlu memberi: i.9 Bagi menjawab soalan ini.BIDANG FONEMIK / 7 7. 171 .

15 Bagi menjawab soalan ini. misalnya kontraktor. struktur. Berikan contoh-contoh fonem konsonan rangkap yang terdapat dalam bahasa yang anda tahu seperti bahasa Inggeris.14 Bagi menjawab soalan ini. Membincangkan bahawa dalam bahasa Melayu terdapat fonem konsonan rangkap atau tidak ii. Berikan beberapa contoh perkataan yang mengandungi fonem konsonan rangkap yang dipinjam daripada bahasa Inggeris. anda perlu: i. structure. misalnya project. prihatin iii. dan seumpamanya iii.BIDANG FONEMIK / 7 7. dan bahasa Jawa seperti gembleng. 7. Anda perlu menyatakan bahawa fonem konsonan rangkap tidak terdapat dalam bahasa Melayu asli kecuali fonem konsonan rangkap yang dipinjam daripada bahasa Inggeris dan bahasa lain. Menghuraikan definisi tentang fonem konsonan rangkap ii. 172 . Sila nyatakan bahawa tidak terdapat fonem konsonan rangkap asli dalam bahasa Melayu kecuali perkataan pinjaman daripada bahasa Inggeris dan bahasa Jawa. anda perlu: i.

Bhd. Speech sounds. International encyclopedia of linguistics.A. New York: Holt. & Hannahs. 173 .T. An introduction to phonetics and phonology (second edition). Ladefoged. P. New York: Oxford University Press. Auckland: Arnold.J. USA: Blackewell. Jakarta: Penerbit P. (1973). Kuala Lumpur: City Reprographic Services. Davenport. Chicago: University of Chicago Press. Kamus Dewan Edisi Keempat (2005). Rinehart & Winston. (1995). Ed). S. (1986). Guru dan bahasa Melayu. Gleason.BIDANG FONEMIK / 7 Rujukan Abdul Hamid Mahmood (1995). D. (1993). (1995). Introducing phonetics & phonology. Ashby.) (1981). & Yallop. Toronto: World Book Inc. (Ed. M. Brace and Jovanovich. Bright. A course in phonetics (3rd. Preliminaries to linguistic phonetics. Kuala Lumpur: Aslita Sdn. Kamus linguistik. The world book of encyclopedia volume two. Abdul Hamid Mahmood dan Nurfarah Lo Abdullah (2007). Abdul Hamid Mahmood (2002). Masa Enterprise. Crystal. (1998). J. (1955). (Ed) (1992). An introduction to descriptive linguistics. Harimurti Kridalaksana (1983). Barnhart.L. Linguistik fonetik dan fonologi bahasa Melayu. Kuala Lumpur: Dewan Bahasa dan Pustaka. P. Oxford: Basil Blackwell Ltd. London: Routledge.K. P. Ejaan bahasa Melayu terkini. C. C. H. New York: Harcourt. Gramedia Jakarta. Clark. & Barnhart. W. R. A Dictionary of Linguistics and Phonetics. Ladefoged.

(1963). P. Pike. (1947). J. A course in phonetics (fifth edition). Phonetics. Fonetik. Yogyakarta: Gadjah Mada University Press. P. (1993). P. Marsono (1986). 174 . B. MA: Thomson Wadsworth. New York: Denver. New York: Cambridge University Press. K. (2005). Australia: Blackwell Publishing. Malmberg. Phonetics. J. Roach. Principles of phonetics. Laver.BIDANG FONEMIK / 7 Ladefoged.M. (1983). Yogyakarta: Gadjah Mada University Press. Ladefoged. Verhaar.L. London: Penguin Books. The Penguin Dictionary (2004). Vowels and consonants (second edition). Boston. Pengantar linguistik. United Kingdom: Oxford University Press. (2006). Phonetics: A critical analysis of phonetic theory and a technique for the practical description of sounds University of Michigan Press.W. (2001).

TRANSKRIPSI / 8 Unit 8 TRANSKRIPSI HASIL PEMBELAJARAN Setelah selesai mempelajari unit ini. Di samping itu. menulis transkripsi fonetik dan fonemik dengan baik. Pengenalan Fokus huraian unit ini adalah tentang bentuk penulisan dalam transkripsi fonetik dan fonemik. Dalam transkripsi fonetik. mengenali dan membezakan lambang-lambang yang digunakan dalam penulisan transkripsi fonetik dan fonemik. satu lambang digunakan untuk mewakili satu bunyi yang 175 . iii. mengenal pasti bentuk penulisan dalam transkripsi fonetik dan fonemik. Apakah Transkripsi? Transkripsi ialah penulisan dalam bentuk lambang-lambang fonetik daripada lambang-lambang tulisan huruf-huruf biasa. Transkripsi juga menurunkan lambang-lambang bunyi sebutan ke dalam bentuk lambang-lambang fonetik yang setepat mungkin mengikut sebutan sebenar penutur satu-satu bahasa. juga diterangkan beberapa lambang yang digunakan dalam penulisan transkripsi fonetik dan fonemik bagi mewakili bunyi yang diucapkan. anda seharusnya dapat: i. ii.

d. Apakah Transkripsi Fonemik? Transkripsi fonemik juga disebut transkripsi luas. Terdapat dua jenis transkripsi. perengkungan [L. Dalam transkripsi fonetik atau transkripsi sempit ini pengkaji cuba memberi lambang fonetik yang setepat-tepat dan sedetail-detailnya (terperinci) dengan bunyi yang diucapkan atau tulisan yang dipindahkan ke dalam transkripsi fonetik tersebut. Transkripsi fonemik tidak menulis lambang-lambang transkripsi fonetik dengan detail (terperinci) dan tidak menggunakan ciri-ciri koartikulasi atau ciri-ciri suprasegmental. z].TRANSKRIPSI / 8 diucapkan. dimasukkan juga lambang-lambang koartikulasi seperti lambang pembibiran [w]. Misalnya. Misalnya dalam tulisan atau sebutan untuk ayat Buku itu di atas meja ditulis semula dengan terperinci segala bunyi segmental dan juga segala jenis koartikulasi dan juga ciri-ciri suprasegmental yang ditumpanginya dalam bentuk transkripsi fonetik seperti yang berikut: [ # b u w ku iwtu di atas meǰa # ] Transkripsi fonetik bertujuan mencatatkan setepat mungkin semua sifat yang terdapat pada pengucapan seseorang penutur natif. iaitu transkripsi fonetik dan transkripsi fonemik. kecuali dalam kata-kata pinjaman daripada bahasa asing seperti bahasa Inggeris atau bahasa Arab. j penglelangitkerasan [ ] dan pengglotisan (glotalisasi) [ʔ]. Walau bagaimanapun. Transkripsi fonemik mencatatkan bunyi-bunyi bahasa yang diucapkan dengan cara yang lebih luas. tidak semua bunyi koartikulasi itu wujud. dalam bahasa Melayu. iaitu dengan menggunakan fonem-fonem yang terdapat dalam satu-satu bahasa itu secara umum dan mudah. Tujuan penulisan transkripsi fonemik ialah untuk memberikan lambang-lambang bunyi dengan mudah dalam bentuk lambang bunyi segmental sahaja tanpa mencatat dengan detail semua sifat bunyi yang ada pada satu-satu bahasa natif itu. penyengauan (nasalisasi) [ ]. Apakah Transkripsi Fonetik? Transkripsi fonetik juga dikenali sebagai transkripsi sempit. penulisan transkripsi fonemik bagi ayat Buku itu di atas meja ditulisnya dengan mudah sebagai: / # buku itu di atas meǰa # / 176 . Dalam transkripsi fonetik.

Contoh Transkripsi Fonetik [ # bahasa ijalah alat jaŋ diwgunãkan unwtoʔ məɲãmpaikan fikeran dan pərasaʔan # səgala pandaŋãn // pəndapat // rasa sənãŋ hati dan mãrah dapat diwluwahkan məlawluwi pəŋwgunãʔan bahasa # ] [ # məlawluwi bahasa wǰuga kita bərwhuǰah unwtoʔ məjakenkan pəndəŋãr tərhadap səsuawtu pərkara dan ini boleh məmpəŋãwrohi məreka unwtoʔ məmwbuwat kəwpuwtusan samã ʔada bərsewtuwǰu atau tidaʔ dəŋãn apa jaŋ diwucapkan # ] Contoh Transkripsi Fonemik / # bahasa ijlah alat jaŋ digunakan untoʔ məɲampaikan fikeran dan perasaan # səgala pandaŋan // pəndapat // rasa sənaŋ hati dan marah dapat diluahkan məlalui pəŋgunaʔan bahasa# / / # məlalui bahasa ǰuga kita bərhuǰah untoʔ məjakenkan pəndəŋar tərhadap səsuatu pərkara dan ini boleh məmpəŋarohi məreka untoʔ məmbuat kəputusan sama ada bərsetuǰu atau tidaʔ dəŋan apa jaŋ diucapkan # / 177 . pendapat.TRANSKRIPSI / 8 Transkripsi fonemik sangat mirip kepada sistem ejaan bagi satu-satu bahasa natif. Melalui bahasa juga kita berhujah untuk meyakinkan pendengar terhadap sesuatu perkara dan ini boleh mempengaruhi mereka untuk membuat keputusan sama ada bersetuju atau tidak dengan apa yang diucapkan. Segala pandangan. Berikut diberikan beberapa petikan dalam tulisan Rumi bahasa Melayu beserta contoh-contoh transkripsi fonetik (transkripsi sempit) dan transkripsi fonemik (transkripsi luas): Petikan 1 Bahasa ialah alat yang digunakan untuk menyampaikan fikiran dan perasaan. rasa senang hati dan marah dapat diluahkan melalui penggunaan bahasa.

1985. (Dipetik daripada Ahmad Ibrahim dan Ahilemah Joned. tidak kurang daripada 14 hari sebelum hari pengembalian saman (melainkan mahkamah memerintahkan selainnya). Setelah saman disampaikan dan catatan penyampaian dibuat. Kuala Lumpur. Sistem Undang-undang Di Malaysia. halaman 275) Contoh Transkripsi Fonetik [ # samãn həndaʔlah disampaikan səndiri oleh mãhkamãh rəndah kəpada difendan // tidaʔ wkuraŋ daripada əmpat bəlas hari səbəwlom pəŋəmbalijan samãn məlaenkan mãhkamãh məmərintahkan səlaenɲã # ʔoraŋ jaŋ məŋãmpaikan samãn dikəhəndaki məmwbuwat čatatan jaŋ məŋãnwduŋi buteran səpərti tarex dan hari samãn disampaikan // di mãnã dan bagaimãnã pəɲãmpaijan samãn diwbuwat sərta kəpada sijapa samãn diwsampaikan # sətəlah samãn disampaikan dan čatatan pəɲãmpaian diwbuwat // pəndaftar haros məmbəri nõtis kəpada plentif atau pəwguamɲã məŋənãʔi hal itu dan məŋənãʔi čara samãn disampaikan # ] Contoh Transkripsi Fonemik / # saman həndaʔlah disampaikan səndiri oleh mahkamah rəndah kəpada difendan // tidaʔ kuraŋ daripada əmpat bəlas hari səbəlom pəŋəmbalian saman məlaenkan mahkamah məmərintahkan səlainɲa # oraŋ jaŋ məŋampaikan saman dikəhəndaki məmbuat čatatan jaŋ məŋanduŋi buteran buteran səpərti tarex dan hari saman disampaikan // di mana dan bagaimana pəŋampaian saman dibuat sərta kəpada siapa saman disampaikan # sətəlah saman disampaikan dan čatatan pəɲampaian dibuat // pəndaftar haros məmbəri notis kəpada plentif atau pəguamɲa məŋənai hal itu dan məŋənai čara saman disampaikan # / 178 . di mana dan bagaimana penyampaian saman dibuat serta kepada siapa saman disampaikan. DBP. Orang yang menyampaikan saman dikehendaki membuat catatan yang mengandungi butiran-butiran seperti tarikh dan hari saman disampaikan. Pendaftar harus memberi notis kepada plaintif atau peguamnya mengenai hal itu dan mengenai cara saman disampaikan.TRANSKRIPSI / 8 Petikan 2 Saman hendaklah disampaikan sendiri oleh Mahkamah Rendah kepada defendan.

M. Noor Alam S. dan tindakan setiap pekongsi yang melakukan apa-apa tindakan untuk menjalankan secara yang lazim jenis perniagaan yang dijalankan oleh firma itu yang dia menjadi ahli. (Dipetik daripada Shaik Mohd. dan orang dengan siapa dia berurusan itu tahu atau percaya bahawa dia seorang pekongsi. Kuala Lumpur: Dewan Bahasa dan Pustaka. Hussain. kecuali jika pekongsi-pekongsinya yang bertindak itu pada hakikatnya tidak mempunyai kuasa bertindak untuk firma dalam perkara tertentu itu. halaman 27) Contoh Transkripsi Fonetik [ # sətijap pəwkoŋsi adalah wakel bagi firmã dan pəwkoŋsi pəwkoŋsi jaŋ laen bagi mãkwsud pərnijagaʔan pərkoŋsijan itu // dan tindakan setijap pəwkoŋsi jaŋ məlawkukan apa apa tindakan unwtoʔ mənǰalankan səčara lazem ǰənis pərnijagaʔan jaŋ diǰalankan oleh firmã itu jaŋ dija mənǰadi ahli # məŋiwkut firmã dan pəwkoŋsi pəwkoŋsiɲã kəwčuwali ǰika pəkoŋsi pəkoŋsiɲã jaŋ bərtindaʔ itu pada hakikatɲã tidaʔ məmpuɲãi kwuasa bərtindaʔ unwtoʔ firmã dalam pərkara tərtəntu itu // dan oraŋ dəŋãn sijapa dija bərʔurusan itu tawhu atau pərčaja bahawa dija səoraŋ pəwkoŋsi # ] Contoh Transkripsi Fonemik / # sətiap pəkoŋsi adalah wakel bagi firma dan pəkoŋsi pəkoŋsi jaŋ laen bagi maksud pərniagaan pərkoŋsian itu // dan tindakan setiap pəkoŋsi jaŋ məlakukan apa apa tindakan untoʔ mənǰalankan səčara lazem ǰənis pərniagaan jaŋ diǰalankan oleh firma itu jaŋ dia mənǰadi ahli # məŋikut firma dan pəkoŋsi pəkoŋsiɲa kəčuali ǰika pəkoŋsi pəkoŋsiɲa jaŋ bərtindaʔ itu pada hakikatɲa tidaʔ məmpuɲai kuasa bərtindaʔ untoʔ firma dalam pərkara tərtəntu itu // dan oraŋ dəŋan siapa dia bərurusan itu tahu atau pərčaja bahawa dia səoraŋ pəkoŋsi # / 179 . mengikut firma dan pekongsi-pekongsinya. 1987.TRANSKRIPSI / 8 Petikan 3 Setiap pekongsi adalah wakil bagi firma dan pekongsi-pekongsi yang lain bagi maksud perniagaan perkongsian itu. Undang-undang Perniagaan.

2 Huraikan perbezaan transkripsi fonetik dan transkripsi fonemik.TRANSKRIPSI / 8 8.3 Salin semula petikan-petikan di bawah dalam bentuk transkripsi fonemik. (Dipetik daripada: Saadiah Yahya & Rosilah Haji Hassan. Satu kabel gentian optik mempunyai bentuk silinder yang terdiri daripada tiga bahagian memusat: teras cladding dan jaket. 8.1 Jelaskan pengertian transkripsi. 8. 2003:49) ________________________________________________________ ________________________________________________________ ________________________________________________________ ________________________________________________________ ________________________________________________________ ________________________________________________________ ________________________________________________________ ________________________________________________________ (b) Petikan 2 Bakteria laktobasilus adalah bakteria yang bersifat gram positif. (a) Petikan 1 Kabel gentian optik mengandungi satu atau lebih media liut yang diperbuat daripada gelas atau plastik. Gelas yang sangat tulin paling baik digunakan sebagai teras tetapi mahal kosnya. tidak membentuk spora dan berkembang biak dengan baik dalam keadaan 180 . Plastik adalah lebih murah tetapi pelemahan isyaratnya tinggi dan hanya sesuai digunakan untuk jarak yang dekat.

Tempat yang paling disukainya adalah pada lesi dentin yang dalam. 1985:34) 181 . Bakteria ini kebanyakan ditemui di dalam mulut bayi dan mewakili satu peratus daripada flora mulut. (Dipetik daripada Siti Rohani. dasar fizikal ialah dasar yang dijalankan dalam soal perundangan dan peraturan yang berhubung dengan pencukaian. Populasinya tergantung kepada dan dipengaruhi oleh kebiasaan memakan. (Dipetik daripada Rahimah Abdul Kadir. 1989:37) ________________________________________________________ ________________________________________________________ ________________________________________________________ ________________________________________________________ ________________________________________________________ ________________________________________________________ ________________________________________________________ ________________________________________________________ ________________________________________________________ ________________________________________________________ ________________________________________________________ ________________________________________________________ (c) Petikan 3 Dasar fizikal atau dasar belanjawan ialah cara pengurusan pendapatan dan perbelanjaan kerajaan dengan tujuan untuk mempengaruhi tingkat pendapatan negara. Dengan perkataan lain.TRANSKRIPSI / 8 mikroaerofilik. hutang kerajaan dan perbelanjaan awam untuk menghasilkan tingkat guna tenaga penuh dan mengawal inflasi dengan sesebuah ekonomi bergantung kepada tingkat permintaan agregat berbanding dengan kemampuan ekonomi untuk memenuhinya. Bakteria laktobasilus telah dilaporkan sebagai bakteria yang cukup penting dan terbanyak. semenjak Millre mengemukakan teori kemoparasitnya.

Fenomena ini menjadikan dunia kelihatan mengecil daripada segi perhubungan manusia disebabkan kepantasan teknologi maklumat. 2003: 179) _________________________________________________________ _________________________________________________________ _________________________________________________________ _________________________________________________________ _________________________________________________________ _________________________________________________________ _________________________________________________________ _________________________________________________________ _________________________________________________________ _________________________________________________________ _________________________________________________________ _________________________________________________________ 182 .TRANSKRIPSI / 8 _________________________________________________________ _________________________________________________________ _________________________________________________________ _________________________________________________________ _________________________________________________________ _________________________________________________________ _________________________________________________________ _________________________________________________________ _________________________________________________________ (d) Petikan 4 Globalisasi ialah keadaan di mana perhubungan yang tidak terbatas dan tidak dikongkong oleh sempadan geografi. (Dipetik daripada: Siti Hadijah Che Mat. budaya dan ideologi politik. Fauzi Hussin dan Mohd. Perubahan ini dapat dirasakan di Malaysia dengan adanya teknologi maklumat dan komunikasi yang hampir seiring dengan negara maju seperti Amerika Syarikat. Jepun dan Singapura. Jali. Razani Mohd. bahasa.

(Dipetik daripada: Kamaliah Mahmood. Pada asalnya. tenaga-dalam. kolestrol dan koenzim yang terdapat dalam tisu. 2004:1-2) ________________________________________________________ ________________________________________________________ ________________________________________________________ ________________________________________________________ ________________________________________________________ ________________________________________________________ ________________________________________________________ ________________________________________________________ ________________________________________________________ ________________________________________________________ 8. terutama dalam jantung. isipadu. entalpi. ketersediaan dan 183 .TRANSKRIPSI / 8 (e) Petikan 5 Kimia organik bermula sebagai kimia benda hidup. sejenis alkaloid. suhu. hati. kimia organik terlibat dengan kajian sebatian yang diekstrak daripada benda hidup seperti tumbuh-tumbuhan. Hal ini membezakan sebatian organik dengan sebatian tak organik yang merangkumi hampir semua sebatian yang tidak mengandungi karbon dan didapati daripada batuan dan mineral.4 Salin semula petikan-petikan di bawah dalam bentuk transkripsi fonetik. Sebutan organik bermaksud diterbitkan daripada organisma hidup. buah pinggang dan pankreas. (a) Petikan 1 Sifat Termodinamik adalah sebarang ciri makroskop yang tercerap untuk sistem. Terdapat lapan sifat yang biasa digunakan: tekanan. entropi. haiwan dan mikroorganisma. Contoh sebatian organik semulajadi termasuklah sebatian yang mempunyai struktur ringkas seperti etena. etanol dan asid oksalik hinggalah sebatian yang berstruktur kompleks seperti karpain.

2002:80) 184 . Mengikut Havranek. (Dipetik daripada Mohd. Keintelektualan bahasa dicapai. Zaki Abdul Muin. 1987:3) ________________________________________________________ ________________________________________________________ ________________________________________________________ ________________________________________________________ ________________________________________________________ ________________________________________________________ ________________________________________________________ ________________________________________________________ ________________________________________________________ ________________________________________________________ ________________________________________________________ ________________________________________________________ ________________________________________________________ (b) Petikan 2 Dengan keintelektualan bahasa dimaksudkan bahasa itu harus mempunyai keupayaan menyampaikan buah fikiran dan hujah dengan tepat dan berkesan. iaitu mengungkapkan kesinambungan dan keRumitan fikiran. terutamanya melalui perbendaharaan kata dan sebagainya melalui sistem tatabahasa. Tiga sifat pertama merupakan kuantiti-kuantiti yang boleh diukur secara langsung sementara yang lainnya diterbit. kemuncak pencapaian taraf keintelektualan bahasa ialah penggunaan laras saintifik yang berusaha menghasilkan bentuk bahasa yang tepat yang mencerminkan kejelasan pemikiran yang logik.TRANSKRIPSI / 8 rangkap Gibb. (Dipetik daripada Abdul Hamid Mahmood. Kita akan tunjukkan nanti betapa tenaga-tenaga dalam merupakan natijah langsung daripada Hukum Termodinamik Pertama sementara entropi dihasil daripada Hukum Termodinamik Kedua.

Hal sebaliknya pula. semak samun dan herba. iaitu pokok. Jika sesebuah hutan mengandungi hanya beberapa spesies. (Dipetik daripada: Abdul Hamid Mar Iman. lapisan silaranya lebih mudah dilihat. Stratifikasi silara hutan dan kaitannya dengan struktur hutan terangkum dalam apa yang disebut sebagai sinusia. hutan hujan tropika mengandungi tiga strata utama. Strata pokok dapat membentuk silara yang bersambungan atau terputus-putus. Struktur yang lazim. 2000: 8) ____________________________________________________________ ____________________________________________________________ ____________________________________________________________ ____________________________________________________________ ____________________________________________________________ ____________________________________________________________ ____________________________________________________________ ____________________________________________________________ ____________________________________________________________ 185 . jika hutan berkenaan mengandungi banyak spesies dengan setiap spesies hidup rapat-rapat di antara satu sama lain.TRANSKRIPSI / 8 ___________________________________________________________ ___________________________________________________________ ___________________________________________________________ ___________________________________________________________ ___________________________________________________________ ___________________________________________________________ ___________________________________________________________ ___________________________________________________________ ___________________________________________________________ ___________________________________________________________ ___________________________________________________________ (c) Petikan 3 Strata hutan dimaksudkan sebagai lapisan tumbuhan yang silaranya mempunyai ketinggian yang berbeza-beza dalam julat tertentu.

Apabila kuman vibrio cholerae masuk ke badan manusia. Orang-orang yang diserang taun mestilah diasingkan supaya penyakit ini tidak berjangkit..TRANSKRIPSI / 8 (a) Petikan 4 Taun adalah sejenis penyakit cirit-birit yang amat berbahaya. ia memerlukan masa di antara satu hingga lima hari untuk menunjukkan ciri-ciri taun. Ia disebabkan oleh sejenis bakteria yang dipanggil vibrio cholerae. air dikeluarkan dengan banyak bersama najis dan akibatnya badan akan kekurangan air. 1987:49) ______________________________________________________________ ______________________________________________________________ ______________________________________________________________ ______________________________________________________________ ______________________________________________________________ ______________________________________________________________ ______________________________________________________________ ______________________________________________________________ ______________________________________________________________ ______________________________________________________________ ______________________________________________________________ ______________________________________________________________ ______________________________________________________________ ______________________________________________________________ ______________________________________________________________ ______________________________________________________________ ______________________________________________________________ ______________________________________________________________ 186 . Antara ciri penyakit taun ialah cirit-birit yang berterusan dan diikuti oleh keadaan kekeringan badan kerana kehilangan air. Keadaan ini boleh dikawal dengan meminum banyak air. Segala najis. air kencing dan muntah pesakit ini mestilah dibuang dengan teliti supaya ia dimusnahkan dengan cara yang betul. Bakteria ini boleh berada di mana-mana sahaja termasuk dalam air dan dalam makanan. air liur. (Dipetik daripada Mustafa Ali Mohd. Ia dibawa oleh lalat dan boleh membiak dengan cepat. Dalam keadaan cirit-birit.

Ini tidak benar kerana pengesahan simpanan manuskrip Melayu. pengumpulannya. Kehadiran katalog yang menyenaraikan pegangan manuskrip ini pada perpustakaan itu memberi gambaran seolah-olah kegiatan mengumpul atau mengutipnya sudah berlalu dan segala yang pernah terhasil.TRANSKRIPSI / 8 (e) Petikan 5 Salah satu peninggalan material daripada peradaban Melayu tradisi ialah naskhah tulisan tangan atau manuskrip. kini tidak lagi. sudah terkumpul. memberi perhatian penuh terhadap khazanah peninggalan peradabannya. Sebahagian besarnya tersimpan di perpustakaan termasuk di luar rantau ini. Sarjana dan golongan intelektual tempatan semenjak berpindahnya pusat pengajian Melayu ke rantau ini sejak tahun 60-an. 2004:155) ___________________________________________________________ ___________________________________________________________ ___________________________________________________________ ___________________________________________________________ ___________________________________________________________ ___________________________________________________________ ___________________________________________________________ ___________________________________________________________ ___________________________________________________________ ___________________________________________________________ ___________________________________________________________ ___________________________________________________________ ___________________________________________________________ ___________________________________________________________ ___________________________________________________________ ___________________________________________________________ 187 . serta pengajian dan penerbitannya masih berjalan dengan rancak. Taib Osman. Jika dahulu kita banyak bergantung kepada sarjana Barat dari segi pengetahuan kita terhadap alam manuskrip Melayu. (Dipetik daripada Mohd.

anda perlu terlebih dahulu mengenal semua lambang bunyi bunyi fonetik bahasa Melayu iii. Anda perlu memberikan contoh perbezaan antara kurungan fonetik dengan kurungan fonemik semasa membuat transkripsi tersebut iii.1 Bagi menjawab soalan ini. termasuklah lambang bunyi yang saling melangkapi iv. Anda juga perlu memasukkan alofon-alofon tertentu kepada fonem-fonem tertentu semasa membuat transkripsi fonetik. Anda perlu memulakan jawapan anda dengan membuat kurungan fonetik terlebih dahulu dengan diikuti oleh tanda kesenyapan seperti berikut: [ # .(e) dengan menggunakan transkripsi fonetik ii. Sila rujuk contoh penulisan transkripsi fonemik pada halaman 176 – 179.. maksudnya anda menggunakan lambang fonetik yang luas dan bukan lambang fonetik sempit dalam transkripsi fonemik iii.(e) dengan menggunakan kurungan fonemik ii. Bagi menjawab soalan yang melibatkan transkripsi fonetik ini. Perjelaskan maksud transkripsi.3 Bagi menjawab soalan ini. anda perlu: i. 8. Menyalin semula petikan soalan (a) . anda perlu: i. Perlu dinyatakan juga bahawa lambang-lambang alofon tidak digunakan dalam transkripsi fonemik. anda perlu: i. jawapan anda perlu mencakupi: i. # ] 188 . 8.TRANSKRIPSI / 8 PANDUAN MENJAWAB SOALAN LATIHAN UNIT 8 8.2 Untuk soalan ini.. Berikan contoh lambang-lambang transkripsi fonetik dan transkripsi fonemik mengikut contoh bunyi perkataan dalam bahasa Melayu 8. Anda juga perlu menggunakan lambang fonem dan tidak menggunakan lambang-lambang alofon kepada satu fonem. iaitu transkripsi fonetik dan transkripsi fonemik ii.4 Bagi menjawab soalan ini. Perbezaan antara lambang transkripsi fonetik dan transkripsi fonemik ii. Menyalin semula petikan soalan (a) .

Sila buat rujukan pada sumber-sumber lain bagi mendapatkan maklumat tambahan. Anda juga perlu menulis lambang fonetik dengan lebih terperinci dengan memasukkan tanda-tanda kesamaan fonetis iv. Sila rujuk halaman 176 – 179 bagi melihat contoh penulisan transkripsi fonetik v.TRANSKRIPSI / 8 iii. 189 .

Linguistik fonetik dan fonologi bahasa Melayu. USA: Blackewell. Kuala Lumpur: Dewan Bahasa dan Pustaka. (Ed. Bhd. (1986). International encyclopedia of linguistics. A Dictionary of Linguistics and Phonetics. The world book of encyclopedia volume two. Barnhart. Harimurti Kridalaksana (1983). Oxford: Basil Blackwell Ltd. Bright.K. Kuala Lumpur: Utusan Publications & Distributors. R. New York: Oxford University Press. Jakarta: Penerbit P. Ejaan bahasa Melayu terkini. Ahmad Ibrahim & Ahlilemah Joned (1985). Kuala Lumpur: Aslita Sdn. Sistem undang-undang di Malaysia. Gramedia Jakarta. Guru dan bahasa Melayu. D. London: Heffer. & Yallop.) (1981). D.J.TRANSKRIPSI / 8 Rujukan Abdul Hamid Mahmood (1995). & Hannahs.L. & Barnhart. An introduction to phonetics and phonology (second edition). Abdul Hamid Mahmood (2002). Sdn. Abdul Hamid Mahmood dan Nurfarah Lo Abdullah (2007). Abdul Hamid Mar Iman (2000). Kuala Lumpur: Dewan Bahasa dan Pustaka. C. J. Introducing phonetics & phonology. C.T. Kamaliah Mahmood (2004). Jones. M. (1995). Kamus Dewan Edisi Keempat (2005). (Ed) (1992). Toronto: World Book Inc. W. Crystal. Kuala Lumpur: City Reprographic Services. Auckland: Arnold. Davenport. Masa Enterprise. (1998). 190 . Kimia organik awalan. Kuala Lumpur: Dewan Bahasa dan Pustaka. Hutan pengurusan dan penilaian. Clark. An outline of English phonetics. Kamus linguistik. (1958). S. Bhd.

Dewan Bahasa. P. Malmberg. 35(2). & Rahilly. Rahimah Abdul Kadir (1989). Martin. B. (1963). Chicago: University of Chicago Press.L. Principles of phonetics. (1998). Noam Chomsky. Laver. New York: Denver. H. (1999). J. K. Boston. Phonetics: A critical analysis of phonetic theory and a technique for the practical description of sounds University of Michigan Press. Lyons. Fonetik. Mohd. Roach. Neurolinguistik dan Afasiologi: Satu kewujudan kerjasama yang saling menguntungkan. Universiti Malaya. New York: Harcourt. (1947). Pengenalan fonetik dan fonologi. A course in phonetics (3rd. A course in phonetics (fifth edition). Kuala Lumpur: Penerbit Universiti Malaya. Phonetics. Brace and Jovanovich.TRANSKRIPSI / 8 Ladefoged. Ladefoged. Taib Osman (2004). Ed). Kuala Lumpur: Dewan Bahasa dan Pustaka. Kuala Lumpur: Fakulti Bahasa dan Linguistik. J. Kuala Lumpur: Dewan Bahasa dan Pustaka. New York: Cambridge University Press. Phonetics the science of speech. 191 . Yogyakarta: Gadjah Mada University Press. (1973). Vowels and consonants (second edition). Ladefoged. Budaya dan bahasa Melayu masalah dan harapan. New York: Penguin Modern Master University Press. P. (2001).B. P. (1981). MA: Thomson Wadsworth. (2005). Marsono (1986). Australia: Blackwell Publishing. (1993). Ladefoged. United Kingdom: Oxford University Press. Preliminaries to linguistic phonetics. Mangantar Simanjuntak (1991). London: Arnold. (1993). Phonetics. P. (2006). Pike. J. Ilmu pergigian: pencegahan. J. P. Rahmat Sato.

TRANSKRIPSI / 8 Saadiah Yahya & Rosilah Haji Hassan (2003). Razani Mohd. Undang-undang Perniagaan. Selangor: Venton Publishing. London: Penguin Books. Pengantar linguistik. J. Ekonomi Malaysia. Siti Hadijah Che Mat. Pahang: PTS Publications.W. Kuala Lumpur: Dewan Bahasa dan Pustaka. The Penguin Dictionary (2004). Siti Rohani (1985). Hussain (1987). Kuala Lumpur: Dewan Bahasa dan Pustaka. Noor Alam S. Fauzi Hussin & Mohd. Jali (2003). Komunikasi data dan telekomunikasi. Yogyakarta: Gadjah Mada University Press.M. 192 . (1983).M. Shaik Mohd. Konsep asas ekonomi. Verhaar.

anda seharusnya dapat: i. pedoman umum ejaan bahasa Melayu. Di samping itu. ii. iaitu sistem ejaan baharu yang dipersetujui bersama oleh Kerajaan Malaysia dan Pemerintah Republik Indonesia berikutan dari perisytiharan oleh Yang Berhormat Menteri Pendidikan Malaysia dan Menteri Pendidikan dan Kebudayaan Republik 193 . Tahukah Anda Sejarah Sistem Ejaan Bahasa Melayu? Sistem Ejaan Bahasa Melayu bermaksud Sistem Ejaan Rumi Bahasa Melayu. mengetahui perancangan dan perkembangan ejaan Rumi di Tanah Melayu. perkembangan ejaan Rumi di Tanah Melayu. juga diketengahkan sistem keselarasan vokal dan pola kekecualian keselarasan vokal dalam bahasa Melayu.SEJARAH SISTEM EJAAN BAHASA MELAYU / 9 Unit 9 SEJARAH SISTEM EJAAN BAHASA MELAYU HASIL PEMBELAJARAN Setelah selesai mempelajari unit ini. mengenal pasti sistem keselarasan vokal dan pola kekecualian keselarasan vokal bahasa Melayu. Pengenalan Fokus huraian unit ini adalah tentang Sejarah Sistem Ejaan Bahasa Melayu yang mencakupi perancangan ejaan Rumi di Tanah Melayu.

hasil usaha mereka dalam banyak hal tidak begitu sempurna.SEJARAH SISTEM EJAAN BAHASA MELAYU / 9 Indonesia serentak pada 16 Ogos. pengembara.1 Terangkan definisi sistem baharu bahasa Melayu. Sistem Ejaan Rumi yang dilaksanakan pada tahun 1972 itu adalah hasil kesepakatan Majlis Bahasa Indonesia-Malaysia (MBIM) bagi pihak Kerajaan Malaysia dan Republik Indonesia. Antara sistem ejaan Rumi yang disusun oleh orang Inggeris sebelum abad ke-20 termasuklah ejaan Rumi Thomas Bowrey (1701). Bermula dalam abad ke-16. dan Jawatankuasa ini diletak di bawah Dewan Bahasa dan Pustaka. penjelajah dan juga sarjana dari Eropah. Huruf Latin yang mula-mula digunakan untuk menulis perihal bahasa Melayu ditemui dalam senarai pelayaran Pigafetta dari Itali pada tahun 1522. mereka tertarik dengan tatabahasa bahasa Melayu dengan menggunakan huruf-huruf Rumi Latin. Semasa di sini. yang kesemuanya berpedomankan kaedah transliterasi huruf Jawi kepada Rumi. pengembara. 9. tulisan Rumi mula mendapat asas dalam ejaan Rumi bahasa Indonesia. 1992: 43) 194 .Howison (1800). ejaan Rumi J. 1972. ejaan Dalam abad ke-17 dengan kedatangan bangsa Belanda ke Timur. Badan yang ditugaskan menyusun pedoman ejaan Rumi di Malaysia ialah Jawatankuasa Tetap Bahasa Malaysia yang dilantik oleh Menteri Pendidikan. (Ismail Dahaman. (Daftar Ejaan Rumi Bahasa Malaysia. dan banyak pula terdapat kesilapan. dan ejaan Rumi Maxwell (1882). 1978:v) Sejarah awal penggunaan tulisan Rumi Bahasa Melayu dilakukan oleh pedagang. Begitu juga dengan orang Inggeris yang mula berminat terhadap bahasa Melayu telah mengasaskan beberapa kaedah ejaan Rumi bagi bahasa Melayu di Tanah Melayu pada abad ke17 hingga akhir abad ke-19. bahasa Melayu terus ditulis dengan huruf Rumi oleh pedagang. Namun demikian. dan penjelajah yang datang dari Eropah ke Nusantara secara perseorangan. ejaan Rumi Swettenham (1881).

195 .J. Beberapa buah buku tentang tulisan Rumi yang memperluas penggunaan sistem ‘Ejaan Sekolah’ yang berasaskan ejaan Wilkinson telah disusun dan diterbitkan oleh beberapa orang tokoh bahasa dan pendidikan di SITC.SEJARAH SISTEM EJAAN BAHASA MELAYU / 9 Tahukah anda sejarah sistem ejaan Rumi di Indonesia? Tahukah Anda Perancangan dan Perkembangan Sistem Ejaan Rumi di Tanah Melayu? Perancangan ejaan Rumi yang pertama di Tanah Melayu bermula pada tahun 1902 apabila kerajaan Negeri-negeri Melayu Bersekutu menubuhkan sebuah jawatankuasa ejaan yang diketuai oleh R. Tahukah anda punca perancangan ejaan Rumi di Malaysia? Kamus Jawi-Melayu-Inggeris (1903) Perkembangan dan pemantapan sistem ejaan Rumi turut berlaku seiring dengan perkembangan bahasa Melayu dalam pendidikan. Jawatankuasa ini telah menghasilkan Ejaan Wilkinson yang dikenali sebagai Romanised Malay Spelling yang diterbitkan dalam bulan Oktober. terutamanya apabila Maktab Perguruan Sultan Idris (SITC) turut memperkembangkannya. Antaranya (i) Mithal Huruf Rumi Bagi Darjah Satu (1902). Dussek (1923). (iii) Kitab Pelita Mengarang (Rumi) susunan O. antaranya ialah kamus Jawi-Melayu-Inggeris (1903). 1904. Ejaan itu sama seragam dengan ejaan yang digunakan dalam semua kamus dan penerbitan karangan Wilkinson sendiri yang dihasilkan dari tahun 1901 hingga akhir tahun 1940-an. (ii) Kitab Loghat Melayu susunan R. Wilkinson. Ejaan Wilkinson digunakan secara rasmi di semua sekolah umum di Tanah Melayu. dan Kitab Kumpulan Nama Melayu susunan Ibrahim Dato’ Muda Linggi (1924).0 Winstedt dan Ibrahim Dato’ Muda Linggi (1921).T.

Sistem Ejaan Za’ba telah disusun dan diperkemas dalam jangka masa beberapa tahun dan termuat dalam beberapa buah buku pedoman bahasa terbitan Pejabat Karang Mengarang SITC. dan (iii) Daftar Ejaan Melayu (Jawi-Rumi) (1949). Inilah kali pertama isu ejaan Rumi mendapat perhatian yang serius. Terutamanya dalam (i) Ilmu Bahasa Melayu Penggal I (1926).SEJARAH SISTEM EJAAN BAHASA MELAYU / 9 Sistem Ejaan yang terkenal selepas Ejaan Wilkinson ialah Sistem Ejaan Rumi Za’ba yang juga dihasilkan dari SITC. Selain Sistem Ejaan Za’ba. Sistem Ejaan Za’ba telah digunakan sebagai Ejaan Sekolah yang sebenar dan sebagai ejaan rasmi kerajaan sehingga digantikan dengan Sistem Ejaan Rumi Baharu Bahasa Malaysia yang dirasmikan penggunaannya pada 16 Ogos. 1972. dirasmikan pelaksanaannya tidak dapat 196 . iaitu ejaan Rumi yang digunakan dalam majalah FAJAR ASIA yang diterbitkan di Singapura pada zaman pendudukan Jepun 1942-1945. (ii) Pelita Bahasa Melayu Penggal I (1941). Ejaan Fajar Asia ini berbeza sedikit dengan Ejaan Za’ba di Tanah Melayu dan Ejaan Van Opuijsen di Indonesia. soal sistem ejaan Melayu telah dibincangkan dalam Kongres Bahasa dan Persuratan Melayu yang ketiga. Hasil daripada perjanjian persahabatan itu membawa kepada satu pertemuan antara jawatankuasa Ejaan Rumi Persekutuan Tanah Melayu yang diketuai oleh Tuan Syed Nasir bin Ismail dengan Panitia Pelaksanaan kerjasama Bahasa Melayu – Bahasa Indonesia yang dipimpin oleh Dr. terdapat juga beberapa sistem ejaan Rumi yang lain yang digunakan di Tanah Melayu dan Singapura sebelum tahun 1967 seperti (i) Ejaan Fajar Asia. (Ismail Dahaman. Mendatangkan shor2 berkenaan dengan masa dan chara2 bagi pelaksanaan cara ejaan yang baharu itu. Slamet Muljana di Jakarta pada 4 hingga 7 Disember 1959. dan dalam tahun 1957 sebuah Jawatankuasa Ejaan telah dibentuk oleh kerajaan untuk: 1. Ejaan Fajar Asia ini kemudiannya digunakan oleh Asas’50 sebagai ejaan rasmi mereka. mendatangkan shor2 bagi satu chara Ejaan Kebangsaan Rumi yang tetap. Usaha Kongres itu mendapat perhatian kerajaan. 2. Pada 17 April 1959 tercapailah suatu perjanjian persahabatan antara Malaysia (dahulunya Persekutuan Tanah Melayu) dengan negara Republik Indonesia. Memeriksa dan menimbangkan ketetapan2 yang telah diambil dalam Kongres Bahasa dan Persuratan Melayu iii (1956) berkenaan dengan ejaan Rumi dan penyatuannya dengan ejaan bahasa Indonesia. Pertemuan ini telah menghasilkan Ejaan Malindo yang mengikut perancangan. 1992: 43) Pada tahun 1956. dengan judul Petua-Petua Ejaan Rumi yang kesemuanya dikarang oleh Za’ba. Beberapa pembaharuan yang radikal telah dibuat.

yang telah bertanggungjawab mencapai keputusan dalam masalah Ejaan dengan Pihak Indonesia. satu pertemuan antara Jawatankuasa Bahasa/ Ejaan Malaysia dengan satu rombongan kebudayaan dari Indonesia yang diketuai oleh Kolonel Wahju Sukatjo diadakan di Dewan Bahasa dan Pustaka Kuala Lumpur. Dalam pertemuan itu. 197 . Kedua-dua negara bersetuju memperbaiki ejaan masing-masing bagi mencapai keseragaman atas dasar-dasar yang berikut: 1. kedua-dua pihak bersetuju mengesyorkan kepada kerajaan masing-masing supaya EJAAN MALINDO yang dipersetujui pada tahun 1959 itu dilaksanakan segera. pada 20-25 September 1966. satu lagi perundingan diadakan di Jakarta. terutama dalam bidang ilmu bahasa yang baik. Kemajuan ilmu pengetahuan dan perkembangan konsep ilmiah. Meneruskan usaha jawatankuasa Ejaan di bawah pengerusinya. Kedua-dua pihak bersetuju mengadakan kerjasama yang lebih erat dalam usaha untuk menyamakan penggunaan istilah bahasa Malaysia dengan bahasa Indonesia. (Pedoman Umum Ejaan Bahasa Malaysia. 1957: xi) Pada tanggal 7 September 1996. Tuan Syed Nasir bin Ismail. Tugas jawatankuasa ini ialah untuk: a) Mengadakan rundingan dengan jawatankuasa Bahasa Pemerintahan Indonesia dengan maksud bagi menyampai persetujuan yang seluasluasnya di dalam penggunaan dan perkembangan bahasa Melayu – Indonesia dan untuk memenuhi maksud tersebut supaya mendapat persetujuan dengan lapangan: (i) Bahasa dalam jangka panjang (ii) Pertukaran bahan-bahan berkenaan dengan bahasa dan sastera (iii) Soal pemakaian istilah-istilah a. Kekurangan-kekurangan yang masih terdapat pada ejaan sekarang dalam hal mencerminkan kesanggupan bahasa Malaysia dan Indonesia. dan hasilnya kedua-dua pihak Malaysia dan Indonesia telah mencapai persetujuan untuk mengkaji semula serta memperbaiki Ejaan Malindo.SEJARAH SISTEM EJAAN BAHASA MELAYU / 9 dilakukan hinggalah menjelang tahun 1966 apabila Kerajaan Malaysia membentuk sebuah jawatankuasa Bahasa/ Ejaan yang diketuai oleh Tuan Syed Nasir bin Ismail. Dalam perkembangan selanjutnya. Satu kertas kerja mengenai ejaan baharu itu telah dikaji oleh Jawatankuasa Malaysia. 2. Hasilnya persetujuan telah tercapai mengenai beberapa masalah dasar yang penting.

SEJARAH SISTEM EJAAN BAHASA MELAYU / 9 3. 4. Pada tanggal 23 Mei 1972. Amran Halim. Beberapa masalah kecil mengenai ejaan telah dibincangkan dan diselesaikan bersama oleh jawatankuasa yang dibentuk dikenali dengan nama Majlis Bahasa Indonesia-Malaysia. Majlis ini yang diadakan di Johor Bahru pada 2 hingga 4 Disember 1974. Berdasarkan pertimbangan tersebut. Jawatankuasa Ejaan/ Bahasa Melayu Malaysia dan Team Ahli Bahasa KOTI dari Indonesia telah mengadakan perundingan di Dewan Bahasa dan Pustaka di Kuala Lumpur selama beberapa hari dan telah mencapai persetujuan mengadakan satu sistem ejaan bersama antara Malaysia dan Indonesia. namun beberapa perkara kecil mengenai ejaan tersebut perlu diselesaikan dengan segera. Majlis yang dianggotai bersama oleh Jawatankuasa Tetap Bahasa dan Pustaka. Malaysia dan Indonesia. sesuai dari segi mesin taip dan mesin cetak. Malaysia dan Indonesia kemudiannya melaksanakan Sistem Ejaan Baharu Bahasa Malaysia yang disempurnakan pada 16 Ogos 1972. Walaupun sistem ejaan bersama yang baharu telah digunakan secara rasmi di Malaysia dan negara Indonesia. Dalam usaha memperbaiki sistem ejaan itu. Perlunya usaha kodifikasi dalam pemakaian huruf dan tanda baca. 2. Bapak Mahsuri. ekonomis dan praktis. 3. telah mengadakan lima persidangan. Jawatankuasa di kedua-dua negara harus juga mengambil kira perkara-perkara berikut: 1. Dari segi teknis – iaitu menggunakan satu huruf bagi melambangkan satu fonem. Kedua-dua negara. yang dapat berlaku untuk kedua-dua negara Malaysia dan Indonesia. Tuan Haji Sujak bin Rahiman. Dari segi praktis – iaitu boleh digunakan dengan mudah. bersetuju mengeluarkan pedoman umum ejaan yang lebih lengkap. Ejaan Baharu yang diputuskan itu harus ilmiah. 5. dan Panitia Pengembangan Bahasa Indonesia yang diketuai oleh Dr. Dalam persidangan Kelima. Kedua-dua 198 . Pentingnya pengajaran membaca dan menulis. Peranan yang akan dimainkan oleh bahasa Malaysia dan bahasa Indonesia di Asia Tenggara dan di seluruh dunia. Dato’ Hussein Onn dengan Menteri Pendidikan dan Kebudayaan Republik Indonesia. Dari segi ilmiah – iaitu sistem ejaan itu hendaklah menunjukkan satu hasil kajian yang ilmiah yang boleh digunakan dengan baik dalam kemajuan bahasa dan ilmu. satu kenyataan bersama telah ditandantangi oleh Menteri Pendidikan Malaysia. iaitu sesuai digunakan dikedua-dua negara.

Abjad dan Huruf Sistem Ejaan Baharu Bahasa Melayu yang diselaraskan dengan sistem ejaan bahasa Indonesia menggunakan sebanyak 26 huruf abjad tulisan Rumi. Pedoman Umum Ejaan Bahasa Malaysia diterbitkan untuk kegunaan umum.SEJARAH SISTEM EJAAN BAHASA MELAYU / 9 belah pihak bersetuju menerbitkan versi yang sesuai dengan negara masingmasing. Pedoman umum ini mencakupi penggunaan abjad dan huruf vokal. 1974) 9. diftong dan huruf konsonan lama kepada baharu. (Pedoman Umum Ejaan Bahasa Malaysia.2 Bilakah bermulanya perancangan ejaan Rumi di Tanah Melayu? 9. Huruf-huruf abjad tersebut adalah seperti yang berikut: Huruf Aa Bb Cc Dd Ee Sebutan e bi si di i Perkataan arnab burung cawan darah ekor 199 . Tahukah Anda Pedoman Umum Ejaan Rumi Bahasa Melayu Bahagian ini membincangkan hal tentang Pedoman Umum Ejaan Rumi Bahasa Melayu. penggunaan tanda koma di atas dan huruf yang diperkenalkan. Pada 5 Disember 1974. dan dengan ini wujudlah Sistem Ejaan Baharu Bahasa Malaysia-Indonesia seperti yang digunakan pada hari ini.3 Rumuskan sejarah ejaan bahasa Melayu.

SEJARAH SISTEM EJAAN BAHASA MELAYU / 9 Ff Gg Hh Ii Jj Kk Ll Mm Nn Oo Pp Qq Rr Ss Tt Uu Vv Ww Xx Yy Zz ef gi ec ai je ke el em en o pi kiu ar es ti yu vi dabliu eks wai zek filem gigi hati ibu jam kuda lari malam nangka orang pintu Quran rambut sikat tahu ular vokal wang xenom yuran zarah Huruf Vokal Terdapat sebanyak enam vokal atau bunyi vokal standard dalam bahasa Melayu. Huruf-huruf yang melambangkan pemakaiannya adalah seperti yang berikut: Huruf Vokal a ə (i) pepet e (ii) taling i o u di depan api əmak ela ibu oleh ubi di tengah tali kəna petak tidur kota uda di belakang kita sosialismə tauge padi pidato satu 200 .

dan nya. ng. au dan oi. pemakaiannya adalah seperti berikut: Diftong ai au oi di depan aising aurat oidium di tengah ghairah saudara boikot Contoh di belakang lambai surau amboi Huruf Konsonan Dalam bahasa Melayu terdapat sebanyak 26 huruf konsonan. iaitu gh. iaitu ai.SEJARAH SISTEM EJAAN BAHASA MELAYU / 9 9. kh. Daripada 26 konsonan tersebut lima daripadanya memakai huruf gabungan. Berikut diberikan contoh pemakaian konsonan tersebut dalam perkataan: Huruf konsonan b c d f g gh h j k kh l di depan baju cakap dapur fikir guru ghaib hari jari kami khusus langsat di tengah sabut baca budak tafsir tiga maghrib saham hajat paksa akhir bila di belakang adab Mac abad maaf beg mubaligh buah kolej adik tarikh kesal 201 .4 Berapakah jumlah huruf vokal asli bahasa Melayu? Huruf Diftong Dalam bahasa Melayu terdapat tiga diftong.

v. Huruf q digunakan sebagai padanan kepada huruf jawi qaf ( ‫ ) ق‬untuk mengeja kata istilah agama atau kata mengenai agama yang asal daripada bahasa Arab. Contohnya: Quran qadak dan qadar wukuq ii. x. i. Huruf v digunakan untuk mengeja kata pinjaman daripada daripada bahasa Inggeris dan bahasa-bahasa asing yang lain.SEJARAH SISTEM EJAAN BAHASA MELAYU / 9 m n ng ny p q r s sy t v w y z (i) z (ii) x makan nama nganga nyata payung Quran rasa satu syarat tahu vitamin wanita yakin zaman xenom bumi anak bunga hanya tempat wuquf berat beras isytihar mati universiti bawa sayang lazat - tilam ikan kuning siap buraq biar besar Quraisy alat takraw lafaz - Huruf yang Diperkenalkan Daripada 26 huruf konsonan dalam sistem ejaan Melayu terdapat tiga huruf yang diperkenalkan supaya digunakan secara tetap. iaitu q. Contohnya: vitamin revolusi vokal subversif novel universiti 202 . di pangkal kata atau di pangkal suku kata.

iaitu pasangan antara huruf vokal ini mengikut syarat yang berikut: 203 . Contohnya: Lama xeromorph xenon xanthate Baharu xeromorf xenon xantat 9.5 Berapakah huruf konsonan asli bahasa Melayu? Sistem Keselarasan Huruf Vokal Dalam bab ini kita akan berbicara tentang Sistem Keselarasan Huruf Vokal. Huruf x hanya digunakan pada pangkal kata istilah khusus yang ditukar menjadi z. Sisitem ejaan bahasa Melayu yang baharu ini digubal dengan mengambil kira sistem keselarasan huruf vokal.SEJARAH SISTEM EJAAN BAHASA MELAYU / 9 Huruf -ve yang hadir diakhir kata ditukar menjadi f. Contohnya: Lama active passive negative Baharu aktif pasif negatif iii. Dengan Sistem Keselarasan Huruf Vokal bererti sistem atau aturan mengikut kesesuaian dua huruf vokal yang membentuk dua suku kata pada kata dasar.

səlekeh elok. halus.6 Jelaskan sistem keselarasan huruf vokal bahasa Melayu. Bagi kata yang mengandungi lebih daripada dua suku kata. yang terlibat dengan sistem keselarasan vokal hanyalah dua suku kata yang terakhir. tewas. təlur. lembayung əmak. e taling 8. halangan i u a i u a e taling o alih. ii. esok. təmənggung enak. bətik. e taling 204 . Keselarasan antara dua huruf vokal pada kata dasar. ə pepet 7. ə pepet 6. a 2. heret. səlekoh Suku kata praakhir 1. kalah. ə pepet 5. kəlam. habis asuh. leceh. gadis. Kata dasar hendaklah berakhirkan suku kata tertutup. a 3. e taling 9. a 4. təlan. Pola Keselarasan Huruf Vokal Dalam Sistem Ejaan Baharu Bahasa Melayu. iii. təmbelang bənih. təmpuh. belerang gelek. terdapat sebanyak 18 pola keselarasan huruf vokal seperti yang berikut: Pola Keselarasan Vokal Suku kata akhir Contoh pemakaian tertutup a arah. 9. batuk. səmbəlih bəlum.SEJARAH SISTEM EJAAN BAHASA MELAYU / 9 i. panas. dewan. ləbih. serong.

bilang. Sistem Ejaan Rumi Bahasa Melayu juga menerima beberapa pola lain sebagai kekecualian kepada pola keselarasan huruf vokal. tiup. a – e taling a–o ə pepet – e taling ə pepet – o i – e taling i–o u – e taling Contoh Kata Bahasa Nusantara awet. borang. hilang. tunduk. selinap intip. Contohnya: Pola Vokal 1. sekolah boleh. oleh botol. lancong. kaget. panel atom. borang. aneh. tumpang. i 12. tengkujuh Pola Kekecualian kepada Keselarasan Huruf Vokal Selain pola-pola keselarasan huruf vokal tersebut. sisih. 4. o 15. riuh. belimbing cium. u a i u a e taling o a i u ingat. 6. kelompok ulat. ulat Contoh Kata Bahasa Inggeris kabaret. gerusih tujuh. keratin. lapor. perabot gəmbleng jəmpol. tiket diftong. ubat. untuk. 2. 5. pilon tulən. kotor. lakon. pulih. korek. bəndok imlek ijon. pamer. o 16. raden calon. kontraktor gabənor. pilih. tulis. 7. i 13.SEJARAH SISTEM EJAAN BAHASA MELAYU / 9 10. simen. u 17. transistor subjek. otak. Pola kekecualian ini digunakan untuk mengeja kata-kata pinjaman seperti kata-kata daripada bahasa Nusantara atau bahasa Inggeris. dokumen 205 . u 18. o 14. cəloteh. seliuh olah. ketupat usik. intərkom parlimen. i 11. 3.

objektif petroleum. o – i 15. aerial aerpgraph Bahasa Melayu (BM) abstrak plat aerial aerograf Perubahan huruf BI BM a a ae ae 206 . lelucon teatər hipotesis. forum skutər Adakah prinsip kekecualian vokal sama dengan prinsip keselarasan vokal? Bincangkan. e taling – i 11. Penyesuaian Huruf Ejaan Kata Pinjaman Ejaan bagi kata pinjaman daripada bahasa Inggeris dan bahasa-bahasa Eropah yang lain dibuat mengikut peraturan penyesuaian huruf-huruf yang terdapat dalam perkataan bahasa Inggeris atau bahasa asing disesuaikan ejaannya dengan huruf mengikut ejaan bahasa Melayu. i – ə pepet 14.SEJARAH SISTEM EJAAN BAHASA MELAYU / 9 8. u – ə pepet lumər dəmdem. u–o a – ə pepet bunglon. abstract plate 2. konduktor. o – u 16. ə pepet – ə pepet 13. 9. buron pakəm kupon. e taling – u 12. partikəl hipokrit. artikəl. pəpət isəng filəm. fosil bonus. Berikut diberikan contoh-contoh perkataan bahasa Inggeris dan bahasa asing yang disesuaikan ejaannya mengikut ejaan bahasa Melayu: Bahasa Inggeris (BI) 1. spektrum 10.

gg h i e ai au b s k ks s k d e ea i i ei eo eu f g h i . aesthetics haematite 4. identity textile estetik hematit aileron trailer automatik auditorium barbeku lobi silinder sen karbon klasik aksen vaksin mesin eselin teknik kolera dividen efektif sistem bearing idealis bikar gris bir jambori protein ateis geometri stereo petroleum europium faktor trafik geologi agresif harmoni hotel identity tekstil 207 ae ai au b. technique cholera 12. petroleum europium 20. carbon classic 9. chh d. cylinder cent 8. ff g.SEJARAH SISTEM EJAAN BAHASA MELAYU / 9 3. effective system 14. beer jamboree 17. aileron trailer 5. factor traffic 21. bearing idealist 15. barbecue lobby 7. beaker grease 16. protein atheist 18. geology aggressive 22. accent vaccin 10. dividend 13. cc cc ch ch. automatic auditorium 6. machine achelin 11. harmony hotel 23. geometry stereo 19. dd e ea ea ee ei eo eu f. bb c c.

kk kh. calorie 26. dialect criteria 25. khaki 33. linguistics congres 37. zoo zoology 42. nn ng o oa oe oi oo oo ou ou p.SEJARAH SISTEM EJAAN BAHASA MELAYU / 9 24. stadium premium 30. neon tennis 36. diesel tieceron 28. alkaloid duboisine 41. apple dialek kriteria kalori pai diesel tieceron iodin stadium premium jurnal juri kilo khaki pil optimisme mamalia neon tenis linguistik kongres operator ortodoks kot kadbod gonorea fetus alkaloid duboisin zoo zoologi kartun akautan paun kupon serius epal ia ie ie ie io iu j. pp ia i ai ie io iu j k kh l m n ng o o e oi oo u au u P 208 . pie 27. cartoon 43. pill 34. coupon serius 45. operator orthodox 38. kilo 32. journal jury 31. jj k. gonorrhea foetus 40. iodine 29. kh l. ll m. accountant pound 44. optimism mammal 35. mm n. coat cardboard 39.

novel university 65. quota quorum 63. whisky whistle graf fonem kualiti teknik rekrut lori ritma retorik status ekspres sains prosenium skuter teleskop skim skolastik traktor bateri antropologi teori unit republik akuarium dualisme tisu akru duet cek katalog ekuinoks enuiti kuota korum vakum kontinum novel universiti kiwi wayar Wiski wisel ph q r. kiwi wire 66. duet 60.SEJARAH SISTEM EJAAN BAHASA MELAYU / 9 46. unit republic 57. rr rh s. anthropology theory 56. vaccum continuum 64. rhythm rhetoric 50. quality technique 48. scheme scholastic 54. tt th teori u ua ue ue ue ui uo uu uu w wh f k r r s s sk sk t t u ua u ue digugurkan iu uo u u w w 209 . graph phoneme 47. recruit lorry 49. tissue accrue 59. equinox annuity 62. aquarium dualism 58. science proscenium 52. scooter telescope 53. cheque catalogue 61. status express 51. ss sc sc sch t. tractor battery 55.

taxi express 68. zz ks x i y z Bentuk Ejaan Tampak Sistem Ejaan Baharu Bahasa Melayu berlandaskan bentuk tampak atau bentuk visual.SEJARAH SISTEM EJAAN BAHASA MELAYU / 9 67. iaitu hampir sama dengan ejaan (dalam bahasa asalnya). xenon 69. imag institiut leger lojik Bukan . zodiac teksi ekspres xenon dinasti royalti yangki zodiak x x y y z. Contohnya: Bahasa Inggeris atom block bonus carbon cartoon clinic college contigent conductor Jadi dialogue dialect drama engine factor function garage general image institute ledger logic Bahasa Melayu atom blok bonus karbon kartun klinik kolej kontijen konduktor dialog dialek drama enjin faktor fungsi garaj jeneral imej institut lejar logik 210 atum belok bonos kaban katun kelinik koleg kontigen kondakter dailog dailek derama engin fekter fangsi garag general imaj. royalty yankee 71. dynasty 70. Maksudnya ejaan bagi perkataan asing yang dipinjam daripada bahasa asing itu dieja mengikut bentuk tampak.

211 .SEJARAH SISTEM EJAAN BAHASA MELAYU / 9 logistics magistrate margarine prestige psychology regime sabotage sergeant structure technologi zoology Jadi logistik majistret marjerin prestij psikologi rejim sabotaj sarjan struktur teknologi zoologi Bukan lojistik magistrat margarin prestig saikoloji regim sabotag serjen strakcer teknoloji zooloji Kekecualian bagi Ejaan yang Sudah Lama Sistem Ejaan Baharu Bahasa Melayu membenarkan beberapa kekecualian daripada peraturan yang ditetapkan. iaitu perkataan yang sudah sebati pemakaiannya dalam bahasa Melayu. drebar driber Bukan glas gelas modern moden pension pencen plan pelan stem setem 9. Kekecualian ini diberikan kepada perkataan Inggeris atau asing yang sudah lama digunakan dalam bahasa Melayu. Contohnya: Bahasa Inggeris class club custom driver glass modern pension plan stamp Bahasa Melayu klas kelas klas kelab kusom kastam driver.7 Senaraikan 15 perkataan Inggeris yang sudah sebati dengan bahasa Melayu.

e. u dan ə ii. anda harus menjelaskan maksud sistem ejaan Rumi baharu bahasa Melayu dengan jelas. Menerangkan keenam-enam vokal tersebut iii. Menyatakan tarikh bermulanya perancangan ejaan Rumi di Tanah Melayu dan badan yang terlibat dengannya ii. 1. Memasukkan semua jenis konsanan asli bahasa Melayu. Menghuraikan susur galur dan perkembangan dari masa ke masa dalam memurnikan sistem ejaan yang sedia ada dengan bekerjasama dengan pelbagai pihak 1.4 Untuk soalan ini. iaitu hasil daripada persetujuan Malaysia dengan Pemerintah Republik Indonesia untuk mengadakan satu sistem ejaan bersama antara dua negara. Menjelaskan sebab perancangan tersebut dilaksanakan 1.1 Bagi soalan ini. iaitu i. jawapan anda hendaklah: i. a.2 Bagi menjawab soalan ini.kehadiran konsanan tersebut dalam perkataan bahasa Melayu. jawapan anda hendaklah mempunyai: i. anda perlu: i.3 Jawapan bagi soalan ini haruslah mencakupi: i. yakni sebanyak enam huruf vokal.SEJARAH SISTEM EJAAN BAHASA MELAYU / 9 PANDUAN MENJAWAB SOALAN LATIHAN UNIT 9 1. Berikan juga contoh. 212 . Berikan contoh-contoh perkataan bahasa Melayu yang menggunakan enam vokal tersebut. o. Sejarah perkembangan sistem ejaan Rumi di Malaysia daripada tahap awal pada tahun 1902 (Ejaan Wilkinson) hinggalah akhir pada tahun 1974 (Pedoman Umum Ejaan Bahasa Melayu) ii.5 Bagi soalan ini. 1. Jumlah huruf vokal asli bahasa Melayu. iaitu sebanyak 26 jenis semuanya ii.

Menjelaskan bahawa sistem keselarasan vokal itu ialah sistem atau aturan mengikut kesesuaian dua huruf vokal yang membentuk dua suku kata pada kata dasar. anda haruslah: i.SEJARAH SISTEM EJAAN BAHASA MELAYU / 9 1. Berikan contoh yang sesuai bagi menjelaskan penerangan anda iii. pencen dan seumpamanya. drebar. 213 . 1. Sila rujuk juga sumber-sumber lain bagi mendapatkan maklumat tambahan. anda perlu memberikan senarai 15 perkataan Inggeris yang sudah sebati dalam bahasa Melayu seperti stesen.6 Bagi soalan ini.7 Bagi soalan ini. iaitu mengikut syarat tertentu ii.

Kuala Lumpur: Aslita Sdn. Menguasai bahasa Melayu tinggi. Farid M. Nik Safiah Karim. Abdul Hamid Mahmood dan Nurfarah Lo Abdullah (2007). Hashim Hj. Bhd. Abdul Hamid Mahmood (2012). Kuala Lumpur: Dewan Bahasa dan Pustaka. Bhd. Guru dan bahasa Melayu. Kuala Lumpur: City Reprographic Services. Ejaan bahasa Melayu terkini. Kuasai sistem ejaan baharu bahasa Melayu melalui latihan. Gunakan Bahasa Melayu Yang Betul.SEJARAH SISTEM EJAAN BAHASA MELAYU / 9 Rujukan Abdul Hamid Mahmood (1995). Abdul Hamid Mahmood (2002). Betulkan Kesalahan Bahasa Anda. Tanjong Malim: Penerbit UPSI. Tanjong Malim: Penerbit UPSI. Abdul Hamid Mahmood (2004). Bhd. Kuala Lumpur: Aslita Sdn. Musa & Abdul Hamid Mahmood (2008). Abdul Hamid Mahmood (2010). Onn. Kursus menguasai bahasa Melayu mudah. Linguistik fonetik dan fonologi bahasa Melayu. Abdul Hamid Mahmood (2002). Masa Enterprise. 214 . Kuala Lumpur: Aslita Sdn.

rangkai kata dan kata majmuk dalam bahasa Melayu dengan tepat. Pengenalan Fokus huraian unit ini adalah tentang penggunaan tanda sempang dalam bahasa Melayu dan penulisan imbuhan pinjaman.conteng kura. Bagi kata ulang yang diulang sepenuhnya.TANDA SEMPANG. menggunakan imbuhan pinjaman.kura kupu.… / 10 Unit 10 TANDA SEMPANG. HASIL PEMBELAJARAN Setelah selesai mempelajari unit ini. menggunakan tanda sempang bahasa Melayu dengan betul. rangkai kata serta kata majmuk bahasa Melayu. ii. IMBUHAN PINJAMAN. Contoh: anai-anai anak. anda seharusnya dapat: i. IMBUHAN PINJAMAN. Penggunaan Tanda Sempang Dalam penulisan.kupu 215 . tanda sempang diletak pada bahagian kata yang diulang. RANGKAI KATA DAN KATA MAJMUK.anak cantik-cantik conteng. tanda sempang digunakan seperti berikut: 1.

TANDA SEMPANG.… / 10 biri-biri budak-budak dalam. tanda sempang diletak di antara bahagian-bahagian kata yang diulang.dalam hati-hati sia. Contohnya: se-Nusantara se-Malaysia se-Tanah Melayu 216 . Bagi kata terbitan yang kata dasarnya diulang. tanda sempang diletak di antara kata dasar dan kata yang diulang. Contohnya: dikucar-kacirkan disia-siakan diporak-perandakan mengucar-kacirkan 5. Bagi kata ulang yang dalam pengulangannya mengalami perubahan bunyi atau fonem.diikuti oleh kata nama khas yang huruf awalnya huruf besar. Tanda sempang digunakan apabila awalan se.sia undang.undang 2. Contohnya: anak-anakan akhir-akhirnya bermain-main berpeluk-pelukan pijak-memijak bersiri-siri dibesar-besarkan ditinggal-tinggalkan karang-mengarang renung-merenung kait-mengait menangis-nangis melambai-lambai pukul-memukul sayang-menyayangi 4. IMBUHAN PINJAMAN. Tanda sempang juga digunakan apabila kata ulang dijadikan bentuk dasar yang sekali gus mendapat awalan dan akhiran. Contohnya: dolak-dalik gerak-geri gunung-ganang serba-serbi kucar-kacir kuih-muih lemah-lembut tunggang-langgang mandi-manda mundar-mandir ramah-tamah sedu-sedan 3.

Tanda sempang digunakan untuk merangkaikan huruf kecil dengan huruf besar pada kata yang sama. Tanda sempang digunakan untuk merangkaikan angka yang menunjukkan tahun dengan akhiran -an.TANDA SEMPANG. Contohnya: tahun 50-an (tahun lima puluhan) tahun 60-an (tahun enam puluhan) tahun 70-an (tahun tujuh puluhan) tahun 80-an (tahun lapan puluhan) 8. IMBUHAN PINJAMAN. Contohnya: anti-Rusia pro-Malaysia hamba-Mu kepada-Nya petunjuk-Nya rahmat-Nya 7. Tanda sempang yang digunakan untuk menyatakan hubungan antara katakata pada rangkaian kata setara tertentu atau rangkai kata istilah. Contohnya: ke-12 (kedua belas) ke-100 (keseratus) ke-100. 000 (keseratus ribu) 9.… / 10 6.dengan angka. Contohnya: duti anti-lambak (anti-dumping dutty) mikro-zat makanan (micronutrient) lima butir-isi peluru (load five rounds) larutan Kerbs-Ringer (Kerbs-Ringer Solution) nodus sino-atrium (sino-atrial node) antisiklon semi-kekal (semi-permanent anticyclone) perbadanan semi-awam (semi-public corporation) semi-berdaulat (semi-severeign) suai-iklim (acclimation) penyesuaian-ikliman (acclimatization) 217 . Tanda sempang juga digunakan untuk merangkaikan awalan ke.

bi-. mono-. Maksudnya imbuhan pinjaman itu dirangkaikan pada kata dasar. pra-. pan-. Contohnya: Imbuhan pinjaman abantibidasadwiekahidrohomoinfrainterkontra- Contoh perkataan abnormal antikerajaan. dan -wati penulisannya dilakukan secara serangkai. tuna-. ekabahasa hidrometer homograf infrastruktur interlokal. semi-.… / 10 10. poli-. swa-. dwi-. makro. hidro-. mikro-. interlingua. dwibahasa ekafungsi. re-. homo-. tata-. sub-. -ita. dasa-.1 Terangkan penggunaan tanda sempang dalam bahasa Melayu.TANDA SEMPANG. anti-. kontra-. trans-. maha-. eka-. panca-. -wan. inter-. interaktif kontrarevolusi 218 . IMBUHAN PINJAMAN. antitoksin biadab dasawarsa dwibulanan. imbuhan-imbuhan pinjaman seperti ab-. Penulisan Imbuhan Pinjaman Dalam Sistem Ejaan Rumi Baharu. -man. infra-. tele-. -isme. ultra-. inter-.

… / 10 mahamakromikromonopancapanpolipraproresemisubswatatateletranstunaultra-isme -ita -man -wan -wati mahasiswi. kolonialisme biduanita seniman angkasawan seniwati Penulisan kata Maha secara Terpisah Dalam bahasa Melayu terdapat juga kata maha yang ditulis secara terpisah. praijazah prokerajaan. IMBUHAN PINJAMAN.TANDA SEMPANG. prodemokrasi reaksi semiparasit. Contohnya: Maha Besar Maha Mengetahui Maha Esa Maha Bijaksana Duli Yang Maha Mulia 219 . prasekolah. mahaguru makroskopi mikrofilem monograf pancaindera panteisme politeknik prasangka. subtajuk. (semi-profesional) substandard. ultrasonik impresionisme. subgolongan swadaya tatabahasa. tatasusila telefoto transmigrasi tunasusila ultralembayung.

Contohnya: Ejaan Lama di-atas di-bawah di-dalam di-pejabat di-sekolah di-Hotel Istana di-seluruh dunia di-England Ejaan Baharu di atas di bawah di dalam di pejabat di sekolah di Hotel Istana di seluruh dunia di England Kata depan ka.… / 10 Ejaan bagi Kata Depan Peraturan penulisan kata depan ejaan lama yang menggunakan tanda sempang ( .dalam ejaan lama diubah menjadi ke dalam ejaan baharu dan ditulis terpisah daripada kata yang mengikutnya.) selepas kata depan di dan ke kini digugurkan dalam Ejaan Rumi Baharu. Contohnya: Ejaan Lama ka-atas ka-bawah ka-dalam ka-pejabat ka-sekolah ka-Hotel Istana ka-seluruh dunia ka-England Ejaan Baharu ke atas ke bawah ke dalam ke pejabat ke sekolah ke Hotel Istana ke seluruh dunia ke England 220 . Kata depan ditulis secara berasingan atau terpisah. IMBUHAN PINJAMAN.TANDA SEMPANG.

2. Bagi partikel pun yang membawa makna ‘‘juga’’ ditulis berasingan atau terpisah daripada kata yang mendahuluinya.TANDA SEMPANG.… / 10 Ejaan bagi Partikel Ada empat jenis partikel dalam bahasa Malaysia. Contohnya: 1. anaknya pun ingin pergi. Ada 13 perkataan yang telah ditetapkan ejaannya supaya ditulis serangkai dengan partikel tersebut. iaitu: adapun andaipun ataupun biarpun meskipun sekalipun sungguhpun walaupun 221 . -tah dan -pun. Jika ibu pergi. iaitu -lah. -kah dan -tah yang menggunakan tanda sempang dalam ejaan lama ditulis serangkai dengan kata dasar yang mendahuluinya. 3. -kah. Guru itu membaca buku di perpustakaan dan murid-muridnya pun membaca di perpustakaan. Partikel pun yang satu lagi itu pula ditulis serangkai dengan kata yang mendahuluinya. Partikel -lah. IMBUHAN PINJAMAN. Ahmad pergi ke Tanjong Malim dan Aminah pun pergi ke Tanjong Malim. tanpa sempang dalam Ejaan Rumi Baharu. Contohnya: Ejaan Lama ada-lah datang-lah tolong-lah apa-kah apa-tah bila-tah Ejaan Baharu adalah datanglah tolonglah apakah apatah bilatah Ada dua cara menulis partikel pun.

… / 10 kalaupun kendatipun mahupun lagipun bagaimanapun 10. Ejaan bagi Kata Ganti Singkatan Dalam bahasa Melayu terdapat empat jenis kata ganti singkatan. iaitu ku. Contohnya: hatiku cintaku untukku hatimu cintamu untukmu hatinya cintanya untuknya 222 . IMBUHAN PINJAMAN.TANDA SEMPANG. kau. mu dan nya sebagai akhiran ditulis serangkai dengan kata yang mendahuluinya. mu dan kau sebagai awalan penanda pasif ditulis serangkai dengan kata dasar yang mengikutinya.2 Terangkan penggunaan partikel dalam bahasa Melayu. Contohnya: kuambil kulihat kuterima kauambil kaulihat kauterima Kata ganti singkatan singkatan ku.

frasa adjektif dan frasa sendi nama. iaitu frasa nama. ya Tuhanku Tolonglah hamba-Mu. frasa kerja. Ejaan bagi rangkai kata atau frasa tersebut ditulis secara terpisah seperti contoh berikut: Ejaan Frasa Nama anak sulung burung putih rumah besar emas tulen kereta baharu perempuan gemuk hutan tebal ikan masin bangunan tinggi pemandangan indah udara nyaman zaman moden Ejaan Frasa Kerja berjalan cepat bangun awal sembahyang subuh terbang tinggi menunai janji memancing ikan memelihara ayam datang lewat berlumba kuda membina bangunan memasak nasi menyanyi lagu kebangsaan Ejaan Frasa Ejaan Frasa Adjektif Sendi Nama biru yang lembut di dapur hijau seperti warna di Kuala Lumpur daun tinggi gunung di dewan hitam manis merah saga masam seperti cuka merah muda panas terik pucat putih panjang lebar kurus kering lemah lembut ke pasar malam ke Amerika ke Jepun oleh Ahmad oleh mereka itu oleh polis tentang perkara itu tentang pendidikan moral tentang budaya kerja 223 .TANDA SEMPANG.). ya Tuhanku Mereka memohon rahmat-Nya. rangkai kata juga dikenali sebagai frasa.… / 10 Kata ganti singkatan -mu dan -nya bagi nama Tuhan menggunakan huruf besar sebagai huruf pertama dan ditulis dengan mengguna tanda sempang ( . Contohnya: Ampunkan hamba-Mu. IMBUHAN PINJAMAN. Terdapat empat jenis rangkai kata atau frasa. hidayat-Nya dan petunjuk-Nya Rangkai Kata Dalam bahasa Melayu.

iaitu cara terpisah dan cara tercantum. misalnya rangkai kata rumah ‘rumah besar’ boleh disisipkan dengan perkataan ‘yang’ menjadikan ‘rumah yang besar’. Contohnya kata majmuk ‘kereta lembu’ tidak boleh disisipkan dengan perkataan ‘itu’ atau ‘yang’ menjadikan ‘kereta itu lembu’ atau ‘kereta yang lembu’. Contoh: 224 . Hubungan makna antara kata-kata dasar yang membentuk kata majmuk itu sangat erat bentuknya hingga tidak boleh menerima sebarang penyisipan unsur lain.… / 10 Kata Majmuk Kata Majmuk ialah kata yang terbentuk daripada dua kata dasar atau lebih yang membawa satu makna. pengejaan kata majmuk dilakukan melalui dua cara. Kata Majmuk Ejaan Cara Terpisah Kata majmuk yang dieja secara terpisah ini terdiri daripada kata majmuk yang terbentuk daripada dua kata bebas. Kata majmuk berbeza dengan dengan rantai kata atau frasa. IMBUHAN PINJAMAN.TANDA SEMPANG. kerana rangkai kata atau frasa boleh menerima penyisipan unsur lain. Contoh: air batu air hujan alat tulis baju kemeja balai raya bandar raya bom tangan nuzul Quran peti besi periuk nasi ulat bulu burung merpati daging lembu daun pandan dasar laut duta besar enam ratus ribu empat puluh lima pukat tunda ratu cantik terima kasih ular sawa kapal terbang kapal korek kereta api kereta kebal kereta kuda meja tulis mesin jahit nasi minyak topi keledar tukang besi tukang rumah Kata majmuk yang terdiri daripada kata-kata istilah khusus. baik istilah yang berbentuk daripada dua kata bebas mahupun tiga kata bebas dieja secara terpisah.

terdapat sebilangan kecil kata majmuk yang sudah dianggap mantap sebagai satu perkataan yang utuh. Antara kata majmuk yang lama serta mantap dan dieja tercantum adalah seperti berikut: adakala antarabangsa apabila apahal apakala bagaimana barangkali beritahu bumiputera darihal daripada dinihari dukacita hulubalang jawatankuasa kadangkala kakitangan kepada kerjasama manakala olahraga padahal peribadi peribahasa 225 .… / 10 batu kapur garis pusat kanta tangan kaedah bayar balik kawasan pinggiran kertas kerja kultur mutiara lintasan bebas min mata pelajaran min jangka masa model linear nisbah bayar balik peledekan gambut tanah gambut telefon dail terus tempoh pinjaman lesung sendi lintasan cahaya rumput ternak Kata majmuk yang terbentuk daripada kata yang digunakan sebagai gelaran juga dieja secara terpisah. IMBUHAN PINJAMAN. 2003:75). walaupun bentuk kata lama tersebut ternyata mengandungi dua kata dasar. Contoh: Duta Besar Ketua Menteri Ketua Setiausaha Negara Menteri Besar Naib Presiden Pegawai Daerah Profesor Madya Perdana Menteri Timbalan Perdana Menteri Raja Muda Setiausaha Politik Kata Majmuk Ejaan Cara Tercantum Dalam bahasa Melayu.TANDA SEMPANG. (Nik Safiah Karim dan rakan.

Bentuk perkataan tersebut ialah: antarabangsa beritahu bumiputera jawatankuasa kakitangan kerjasama olahraga matahari setiausaha sukarela suruhanjaya tandatangan tanggungjawab warganegara pesuruhjaya Ejaan Penggandaan Kata Majmuk Penggandaan kata majmuk melibatkan penggandaan unsur pertama kata majmuk itu sahaja. IMBUHAN PINJAMAN.TANDA SEMPANG. dan ejaannya dilakukan dengan cara meletakkan tanda sempang pada kata yang digandakan. dan ejaannya dilakukan dengan cara meletakkan tanda sempang 226 .… / 10 perikemanusiaan pesuruhjaya sediakala sepertimana setiausaha sukacita sukarela suruhanjaya tandatangan tanggungjawab warganegara Ejaan Tercantum yang Sudah Mantap Buku Tatabahasa Dewan Edisi Baharu (2003:75) telah menyenaraikan 15 perkataan yang terdiri daripada kata majmuk yang penggunaannya sudah mantap sebagai satu perkataan yang utuh. Perkataan yang demikian tetap dieja sebagai satu perkataan. walaupun bnetuk kata dasar tersebut ternyata mempunyai dua kata dasar. Contohnya: alat-alat tulis balai-balai raya garis-garis pusat kapal-kapal terbang mata-mata pelajaran model-model linear Guru-guru Besar Naib-naib Cancelor Ketua-ketua Menteri Menteri-menteri Besar Perdana-perdana Menteri Timbalan-timbalan Perdana Menteri Penggandaan kata majmuk melibatkan penggandaan unsur pertama kata majmuk sahaja.

Contohnya: kakitangan-kakitangan jawatankuasa-jawatankuasa pesuruhjaya-pesuruhjaya sukarela-sukarela warganegara-warganegara setiausaha-setiausaha 10. 2008: 75).TANDA SEMPANG. terdapat kekecualian bagi kata majmuk yang telah mantap. yakni penggandaannya melibatkan keseluruhan unsur (Tatabahasa Dewan. IMBUHAN PINJAMAN.3 Terangkan penggunaan kata majmuk dalam bahasa Melayu.… / 10 pada kata yang digandakan seperti ditunjukkan dalam contoh di atas. 227 . Walau bagaimanapun.

kupu-kupu  tanda sempang digunakan untuk merangkaikan huruf kecil dengan huruf besar pada kata yang sama.2 Bagi soalan ini. 10. Huraikan jenis-jenis kata majmuk tercantum dan kata majmuk terpisah. Sertakan contoh-contoh penggunaannya dalam perkataan iii. 10. anda perlu menjelaskan cara-cara menggunakan tanda sempang bahasa Melayu dengan betul seperti yang diterangkan pada halaman 215 – 217. petunjuk-Mu.1 Bagi menjawab soalan ini. kemudian sertakan contoh-contohnya sekali iv. IMBUHAN PINJAMAN. -tah. Menerangkan semua penggunaan partikel dalam bahasa Melayu seperti -lah.… / 10 PANDUAN MENJAWAB SOALAN LATIHAN UNIT 10 10. Sila rujuk buku Kuasai Sistem Ejaan Baharu Bahasa Melayu Melalui Latihan. contoh: anti-Amerika. Membezakan kata majmuk dengan frasa dan sertakan contohcontohnya sekali iii. misalnya:  tanda sempang diletak pada kata ulang. Menerangkan pengertian kata majmuk bahasa Melayu ii. anda perlu: i. -kah. anda perlu: i. Penerbit UPSI (2004).3 Bagi menjawab soalan ini. pun ii. Sila rujuk buku lain dan internet untuk maklumat tambahan. 228 .TANDA SEMPANG. contoh: cantik-cantik. dll.

Kursus menguasai bahasa Melayu mudah. Onn. Kuala Lumpur: Dewan Bahasa dan Pustaka. Musa & Abdul Hamid Mahmood (2008). Kuala Lumpur: Dewan Bahasa dan Pustaka. Bhd. Nik Safiah Karim.TANDA SEMPANG. Abdul Hamid Mahmood (2002). Kuala Lumpur: Aslita Sdn. Betulkan Kesalahan Bahasa Anda. Abdul Hamid Mahmood (2010). Kuala Lumpur: City Reprographic Services. Nik Safiah dan rakan-rakan (2003). Guru dan bahasa Melayu. Tanjong Malim: Penerbit UPSI. Tanjong Malim: Penerbit UPSI. Kuasai sistem ejaan baharu bahasa Melayu melalui latihan. Abdul Hamid Mahmood (2012). Tatabahasa dewan edisi baharu. Farid M. Gunakan Bahasa Melayu Yang Betul. Kuala Lumpur: Aslita Sdn. Menguasai bahasa Melayu tinggi. Kuala Lumpur: Aslita Sdn. Bhd. IMBUHAN PINJAMAN. Abdul Hamid Mahmood dan Nurfarah Lo Abdullah (2007). Masa Enterprise. Linguistik fonetik dan fonologi bahasa Melayu. Ejaan bahasa Melayu terkini. Abdul Hamid Mahmood (2002).… / 10 Rujukan Abdul Hamid Mahmood (1995). Hashim Hj. 229 . Bhd. Tatabahasa dewan edisi ketiga. Abdul Hamid Mahmood (2004).

alofon Anggota-anggota kepada satu fonem yang juga merupakan kelainan bunyi antara satu sama lain. Contoh bunyi bersuara ialah [ b ].Glosari afrikat Bunyi letusan yang dihasilkan oleh geseran dan hentian di antara artikulator pasif dan aktif. [ g ] dan semua bunyi vokal. [ d ]. bundar Keadaan atau bentuk bibir yang bulat. bunyi yang hendak dihasilkan tersekat di daerah lelangit keras dan diikuti oleh geseran di antara bahagian tengah lidah dengan daerah lelangit keras. bersuara Bunyi yang dihasilkan dalam keadaan pita suara tertutup rapat dan sewaktu udara keluar melaluinya. berlaku getaran pada pita suara. Pada peringkat permulaan. artikulator Alat pengucapan yang berfungsi dalam penghasilan bunyi-bunyi bahasa. Contoh bunyi yang dihasilkan ialah [ ǰ ] dan [ č ]. pengucapan atau pengeluaran bunyi mengikut rongga mulut atau rongga hidung. [ hadi ]. alveolar daerah di atas serta di belakang gigi yang melengkung ke dalam menghadap lidah. dental Bunyi yang dihasilkan oleh gigi seperti bunyi [ θ ] dalam perkataan hadith. artikulasi Proses pengujaran. 230 .

khususnya dari segi bunyi. ejektif Bunyi yang dihasilkan dengan proses egresif glotalik. iaitu menentukan sistem bunyi satu-satu bahasa dengan berdasarkan jenis-jenis bunyi. Dalam sistem tulisan. Kemudian udara yang terhalang dihembuskan keluar dengan cara membuka saluran rongga mulut. sama ada bunyi itu distingtif (membezakan makna) atau tidak distingtif (tidak membezakan makna). fonem Unit bunyi terkecil yang memberi perbezaan makna. egresif Pembentukan bunyi yang dilaksanakan dengan cara arus udara keluar dari paru-paru. k’.dialek Variasi bagi sesuatu bahasa. contohnya: [ p’. glotalik Penghasilan bunyi dengan cara merapatkan pita suara sehingga glotis dalam keadaan tertutup rapat dan seluruh rongga pangkal tenggorok (laring) disempitkan dan dinaikkan sehingga udara dalam rongga mulut dan rongga kerongkongan (faring) terhalang serta tersekat. [ au ] dan [ oi ]. fonologi Kajian tentang fungsi-fungsi bunyi bahasa. bunyi ejektif diberikan tanda apostrof (`) di sebelah atas kanan. s’ ∫’ ]. t’. fonetik Kajian tentang bunyi-bunyi bahasa yang dituturkan oleh manusia yang merangkumi cara pengeluaran. daerah pengeluaran dan alat-alat pengucapan yang terlibat dalam penghasilan bunyi-bunyi bahasa itu. 231 . Contoh-contoh diftong dalam bahasa Melayu ialah [ ai ]. diftong Bunyi yang dihasilkan akibat geluncuran dari satu daerah artikulasi ke daerah artikulasi yang lain.

terutama ketika pita suara dalam keadaan tertutup atau renggang sedikit. 232 . ramalan. intonasi Turun naik nada suara dalam pengucapan ayat atau frasa. sentimen atau falsafah. seperti bunyi [ p ]. rangkai kata atau ayat. Contoh bunyi yang dihasilkan ialah [ ʔ ] ingresif Pembentukan bunyi yang dilaksanakan dengan cara arus udara masuk ke dalam paru-paru. nasal Bunyi yang dihasilkan apabila udara keluar melalui rongga hidung dengan cara menurunkan lelangit lembut beserta hujung anak tekak. oral Bunyi yang dihasilkan apabila lelangit lembut serta hujung anak tekak naik menutupi rongga hidung sehingga udara hanya melalui rongga mulut sahaja. hentian glotis Bunyi yang dihasilkan oleh hentian di daerah anak tekak atau glotis. klik Bunyi letupan yang dihasilkan sebagai akibat proses ingresif velarik. linguistik Ilmu yang mengkaji bahasa secara saintifik.glotis Ruang atau garisan antara pita suara. tanpa dipengaruhi ole agak-agakan. iaitu menganalisis satu-satu bahasa tertentu secara empirikal dan objektif. iaitu ruangan atau kawasan yang tertutup rapat yang dilalui oleh arus udara. [ b ] dan [ m ]. jeda ciri atau unsur hentian (kesenyapan) dalam ujaran sebagai tanda memisahkan unsur linguiistik seperti perkataan. labial Bunyi yang dihasilkan oleh bibir.

[f]. tidak bersuara Bunyi yang dihasilkan dalam keadaan pita suara direnggangkan (terbuka) dan sewaktu udara keluar melaluinya. tekanan Ciri lemah atau kerasnya suara penyebutan sesuatu suku kata. [ ǰ ]. struktur dalaman Struktur yang lazimnya mengandungi ayat dasar atau ayat inti yang diperlukan untuk membentuk asas makna ayat. Contoh bunyi tidak bersuara ialah [p]. [t]. struktur permukaan Struktur ayat yang lazimnya telah mengalami perubahan daripada struktur dalaman dan merupakan bentuk ayat yang sebenarnya diucapkan. Contoh bunyi palatal ialah [ č ]. semi-vokal Bunyi yang secara praktis termasuk golongan konsonan tetapi disebabkan ketika diartikulasikan belum membentuk konsonan murni. kepanjangan. lazimnya berlaku pada suku kata dalam perkataan. maka disebut bunyi semi-vokal atau separuh vokal. tona Naik atau turunnya suara dalam pengucapan perkataan. otot perut dan rongga dada. 233 . [ š ] dan [ ž ]. suprasegmental Ciri atau sifat bunyi yang menindihi sesuatu fonem. [k]. tona dan intonasi.palatal Bunyi yang dihasilkan oleh lelangit keras. [s] dan lain-lain. jeda. Contoh bunyi semi-vokal ialah [w] dan [j]. Contoh ciri suprasegmental ialah tekanan. getaran pada pita suara tidak berlaku. pulmonik Penghasilan bunyi dengan udara dari paru-paru sebagai sumber utama dihembuskan keluar dengan mengecilkan ruangan paru-paru.

velum akan naik manakala untuk bunyi nasal. [ o ] dan [ u ]. Kemudian hujung lidah dan kedua-dua sisi lidah yang merapat pada gigi atau gusi dalam dilepaskan turun serta dikebelakangkan. udara dari paru-paru keluar berterusan melalui rongga tekak dan rongga mulut tanpa sebarang gangguan. 234 . velar Daerah artikulasi di bahagian belakang lidah dan juga di kawasan selepas lelangit lembut. velarik Penghasilan udara dengan cara pangkal lidah dinaikkan pada lelangit lembut dan kedua-dua bibir ditutup rapat. [ ε ]. bibir dibuka sehingga terdapat kerenggangan ruangan udara pada rongga mulut bagi membolehkan udara luar masuk. [ α ]. Keadaan ini menyebabkan terjadinya bunyi klik. velum akan menurun.transkripsi Penulisan dalam bentuk lambang-lambang fonetik daripada lambang-lambang tulisan huruf-huruf biasa. vokal kardinal Sekumpulan vokal yang diletakkan di kedudukan tertentu bagi memberikan gambaran yang lebih dekat tentang kedudukan vokal-vokal dalam bahasabahasa di dunia. vokal Bunyi bersuara yang tatkala dihasilkan. [ ɔ ]. [ e ]. Terdapat sejumlah lapan vokal kardinal. velum Bahagian lembut selepas lelangit keras beserta bahagian hujungnya yang disebut anak tekak dapat turun naik mengikut bunyi yang hendak diujarkan. iaitu [ i ]. Dalam penghasilan bunyi oral. [ a ].

Istilah Linguistik Bahasa Inggeris A abbreviate abbreviation acoustics active articulator active cavity active voice acute resonant adam’s apple affix air chamber air mechanism air stream air stream mechanism allomorph allopohone allophonic change allophonic realization allophonic variant alteration alternant alveolar alveolar arch alveolar ridge alveolar sound alveolum alveopalatal alveopalatal sound ambiguity ambiguous ambilingual ambilingualism analyse analysis analytic language analytical method analytical procedur anaphora apex aphasia Bahasa Melayu menyingkatkan. memendekkan singkatan ilmu akustik artikulator aktif rongga aktif ragam aktif kenyaringan tirus halkum imbuhan ruang udara mekanisma udara arus udara mekanisma arus udara alomorf alofon perubahan alofon pengwujudan alofon kelainan alofon/ varian alofon perubahan kelainan/ varian gusi/ alveolar lengkung gusi/ lengkung alveolar batas gusi/ batas alveolar bunyi gusi/ bunyi alveolar gusi/ alveolum alveopalatal bunyi alveopalatal ketaksaan taksa dwibahasa setara keadaan dwibahasa setara menganalisis analisis bahasa analitik kaedah analisis tatacara analisis anafora hujung lidah afasia 235 .

apical articulation apicoapico-alveolar apico-dental apico-dental sound approach arbitrariness arbitrary arbitrary symbol articulacy articulation articulation mechanism articulator articulatory parameter articulatory phonetics articulatory setting articulatory system articulatory variable artificial speech ascending diphthong aspirate aspirated aspirated affricate aspirated-p aspirated stop aspiration assonance asterick form asyllabic asymmetric consonant attribute auditory area auditory organs auditory phonetics Austronesian languages B Back back of tongue back vowel base morpheme basic of articulation bilabial bilabial sound bilabiodental artikulasi hujung lidah apikoapikoalveolar apikodental bunyi apikodental pendekatan kearbitrarian arbitrari lambang arbitrari/ simbol arbitrari kefasihan artikulasi mekanisma artikulasi alat artikulasi parameter artikulasi fonetik artikulasi penyesuaian alat artikulasi sistem artikulasi pemboleh ubah artikulasi ujaran buatan diftong meninggi/ menaik letusan/ hembusan berhembusan letusan berhembusan p-berhembusan hentian berhembusan hembusan. penghembusan asonansi bentuk berbintang tak silabik konsonan tak simetri sifat/atribut kawasan pendengaran alat pendengaran fonetik pendengaran bahasa-bahasa Austronesia belakang belakang lidah vokal belakang morfem dasar landasan artikulasi dua bibir/bilabial bunyi dua bibir/bunyi bilabial bilabiodental 236 .

bilateral bilateral consonant bilateral opposition bilingual bilingualism blade of tongue blend blocked syllable bound form bound morpheme bound sentence boundary marker breath stream bright vowel broad band spectrogram broad transcription broad vowel buccal buccal cavity C cardinal cardinal consonant casual speech cavity cavity friction cavity wall central air escape central non-resonant central resonant central resonant oral central sound central vowel centralisation centralisation of sound centre of Broca centre of tongue centring diphthong closed syllable closed system closed vowel cluster co-articulation common language dwisisi/bilateral konsonan dwisisi/konsonan bilateral pertentangan dwisisi/ pertentangan bilateral dwibahasa kedwibahasaan daun lidah paduan suku kata tertutup bentuk terikat morfem terikat ayat terikat penanda sempadan arus udara vokal depan spektrogram jalur lebar transkripsi luas vokal belakang oral. mulut rongga mulut kardinal konsonan kardinal ragam bersahaja rongga geseran rongga. penggeseran rongga dinding rongga saluran udara tengah bunyi bukan nyaring tengah bunyi nyaring tengah (bunyi) oral tengah nyaring bunyi tengah vokal tengah penengahan penengahan bunyi pusat Broca pusat lidah diftong menengah suku kata tertutup sistem tertutup vokal tertutup gugus/rangkap artikulasi serentak/ koartikulasi bahasa bersama 237 .

serentak ada setara hubung kait/korelasi kreol rujuk silang vokal belakang ayat penyata/modus berita penyahkod penyahkodan struktur batin. darjah penanda darjat pengguguran/penghilangan 238 .common speech comparative linguistics comparison of language compound compound phoneme compound predicate compound sentence compound word concordance concordant conditioned variant consonant consonant cluster consonantal consonantal vowel constituent constructed language context-free grammar contextual analysis contextual variant contrast contrastive contrastive analysis contrastive distribution contrastive feature contrastive pair contrastive stress convergence coocurence coordinate correlation creole cross-reference D dark vowel declarative sentence decoder decoding deep structure deep vowel degree degree marker deletion bahasa biasa linguistik perbandingan perbandingan bahasa majmuk fonem majmuk predikat majmuk ayat majmuk kata majmuk kesejodohan. struktur dalaman vokal belakang darjat. bertentangan bezaan analisis bezaan penyebaran bezaan/ distribusi bezaan ciri bezaan pasangan bezaan tekanan bezaan persetumpuan keserasian. kesejajaran sejajar dengan/ selaras dengan kelainan bersyarat konsonan rangkap konsonan/ gugus konsonan bersifat konsonan vokal bersifat konsonan unsur bahasa buatan tatabahasa bebas konteks/ nahu bebas konteks analisis konteks kelainan konteks bezaan. berbeza.

bauran digolosia diftong pendiftongan cakap ajuk morfem terbahagi wacana analisis wacana distingtif 239 . penerbitan penambah terbitan/imbuhan terbitan terbitan bentuk terbitan kata terbitan primer kata terbitan sekunder diftong menurun tatabahasa pemerian/nahu pemerian linguistik pemerian/ linguistik huraian urutan pemerian/ tatabahasa huraian linguistik perkembangan penyimpangan menyimpang diakronik linguistik diakronik fonologi diakronik kajian diakronik lingkungan penentu dwihuruf dialek kawasan dialek peminjaman dialek sempadan dialek geografi dialek dialek bahasa Melayu proses mendialek dialektologi resapan.deletion rule deletion transformation denasalisation denotation denotative meaning dental dental consonant dental sound derivation derivational affix derivative derived form derived primary word derived secondary word descending diphthong descriptive grammar descriptive linguistic descriptive order developmental linguistics deviance deviant diachronic diachronic linguistics diachronic phonology diachronic study diagnostic environment diagraph dialect dialect area dialect borrowing dialect boundary dialect geography dialectal Malay dialectalisation dialectology diffusion diglossia diphthong diphthongisation direct speech discontinuous morpheme discourse discourse analysis distinctive rumus pengguguran/ rumus penghilangan transformasi pengguguran/ transformasi penghilangan proses nyahsengau/ proses nyahnasal denotasi makna denotatif gigi/dental konsonan gigi/ konsonan dental bunyi gigi/bunyi dental terbitan.

lingkungan.alveolar belakang lelangit keras/ dorsopalatal belakang velar/dorsovelar bunyi belakang lelangit keras/bunyi dorsopalatal bunyi belakang velar/bunyi dorsovelar dorsum belakang lidah artikulasi ganda dwihentian vokal ganda geluncuran menurun lihat: durative panjang pendek bunyi tekanan dinamik ekologi bahasa egresif klik egresif bunyi klik egresif arah udara egresif bunyi egresif bunyi ejektif ejektif bunyi ejektif unsur emotif mengekod pengekodan epiglotis epistemologi rongga lepas udara rongga esofagus etnolinguistik ahli etimologi 240 . analisis penyebaran.distinctive feature distribution distributional analysis disylabic disyllable word domain dorsal dorsal sound dorso-alveolar dorso-palatal dorso-uvular dorsopalatal sound dorsovelar sound dorsum dorsum of tongue double articulation double stop double vowel down glide duration durative dynamic accent E ecology of language egressive egressive click egressive click sound egressive direction of air egressive sound ejection sound ejective ejective sound element emotive encode encoding epiglottis epistemology escape cavity esophageal cavity ethnographic linguistics etymologist ciri distingtif taburan. analisis lingkungan dwisuku (kata) kata dwisuku mandala/domain belakang/dorsal bunyi belakang/bunyi dorsal belakang gusi/dorso. penyebaran analisis taburan.

exhalation exhale exit of air expansion rule experimental phonetics expiration explode explosion explosive sound extinct language extralingual features F factor factor analysis falling diphthong feature field field of discourse field study field theory final cluster final syllable finite-state grammar first articulation first language flap flat articulator flat fricative flection fluency form-class form-word formative formula free form free morpheme free sentence free variant/free vatiation free word order frequency frequency analysis fricative fricative sound friction perlepasan udara menghembuskan nafas saluran lepas udara rumus perluasan fonetik percubaan penghembusan udara meletup letupan bunyi letupan bahasa mati ciri luar bahasa faktor analisis faktor diftong menurun ciri/fitur bidang/medan bidang wacana kajian lapangan teori medan makna/ teori bidang makna gugus akhir/rangkap akhir suku kata akhir tatabahasa terbatas/ nahu terbatas artikulasi pertama bahasa pertama tamparan alat artikulasi dasar frikatif datar/geseran datar fleksi kefasihan golongan bentuk kata tugas morfem terikat/formatif rumus bentuk bebas morfem bebas ayat bebas kelainan bebas urutan kata bebas kekerapan analisis kekerapan geseran/frikatif bunyi geseran/bunyi frikatif geseran 241 .

frictional stop frictionalizing stop frictionless frictionless continuant front of tongue front vowel fronting frozen speech function functional anlaysis functional grammar functional linguistics fundamental feature furtive glide furtive vowel G geminate gemination general general distribution general grammar general linguistics general semantics generic term geographical dialect geographical linguistics gesture gesture language glide gloss glossary glottal glottal catch glottal cavity glottal check glottal consonant glottal plosive glottal sound glottal stop glottal trill glottalic click glottalic closure glottalization glottalized hentian geseran hentian menggeser tak bergeser malaran tak bergeser depan lidah vokal depan pendepanan ragam beku fungsi/tugas analisis fungsian tatabahasa fungsian/ nahu fungsian linguistik fungsian ciri dasar geluncuran senyap vokal pelancar konsonan panjang pemanjangan konsonan umum/am penyebaran am tatabahasa am/nahu am linguistik am semantik am kata generik dialek geografi linguistik geografi gerak isyarat bahasa gerak isyarat geluncuran padanan kata senarai kata/glosari glotis hamzah/hentian glotis rongga glotis lihat: glottal stop konsonan glotis letupan glotif/plosif glotis bunyi glotis hentian glotis getaran glotis klik glotis penutupan glotis penghamzahan/pengglotisan berhamzah/berhentian glotis 242 .

glottalized sound glottalized vowel glottis glottogonic linguistics glottopolitics gradation gradation of vowel grammarian grammatical grammatical analysis grammatical category grammatical feature grammatical item grammatical meaning grammatical process grammatical structure grammatical unit grammaticalisation grapheme groove spirant grooved articulator grooved fricative H half-close vowel half-open vowel hard palate harmonic harmonic overtone head word heavy stress height of tongue hesitation form high-falling high vocoid high vowel higher-mid historical linguistics holophrase holophrastic language homorganic affricate homorganic sound hyphothesis hyphothetical bunyi glotis vokal glotis glotis linguistik asal usul ilmu politik bahasa pemeringkatan pemeringkatan voka nahu ahli tatabahasa/ahli nahu tatabahasa/nahu analisis tatabahasa/analisis nahu kategori tatabahasa/ kategori nahu ciri tatabahasa/ciri nahu butir tatabahasa/butir nahu makna kenahuan proses tatabahasa/proses nahu struktur tatabahasa/struktur nahu unit tatabahasa/unit subjek nahu pentatabahasaan/penahuan grafem geseran beralur alat artikulasi beralur geseran beralur/frikatif beralur vokal separuh sempit vokal sparuh luas lelangit keras/palatum berharmoni nada atasan berharmoni kata inti tekanan keras tinggi lidah bentuk ayat menurun tinggi vokoid tinggi vokal tinggi sederhana/agak tinggi linguistik sejarawi holofrasa bahasa holofrasa letusan homorgan/afrikat homorgan/sealat/afrikat sealat bunyi homorgan/bunyi sealat hipotesis lihat: hyphothesis 243 .

seruan bahasa antara vokal antara fleksi dalam abjad fonetik antarabangsa intonasi jeda intonasi 244 .I identification of morpheme idiom idolect imitative word immigrant language imperative implosion impressionistif translation inactive voice inarticulate incomplete plosive consonant index indigenous language indirect discourse indirect object indirect question indirect speech infix inflected language inflected prefix inflection ingressive ingressive air stream inhalation inhale initial cluster initial stress initial string initiator of air stream innate stress inspiration instrumental noun instrumental phonetics interconsonantal interdental interdental phone interjection interlanguage intermedian vowel internal inflection international phonetic alphabet intonation intonation break penentuan morfem idiom/ungkapan idiolek kata ajuk bunyi/onomatopeia bahasa pendatang perintah/imperatif sedutan transkrips sepintas suara tak aktif tidak petah (bercakap/bertutur) konsonan plosif tak selesai indeks bahasa bumiputera/ bahasa pribumi wacana tak langsung objek tak langsung ayat tanya tak langsung cakap pindah sisipan bahasa fleksi awalan fleksi fleksi ingresif arus udara ingresif tarikan nafas menarik nafas rangkap awal/gugus awal tekanan awal rentetan awal pemula arus udara tekanan sejadi lihat: inhalation kata nama penantian fonetik perantian antara konsonan antara gigi bunyi antara gigi kata seru.

intonation contour intonation morpheme intralinguistic feature intransitive verb invariable word invariant inverse derivation inversion inverted word order irregular verb isolating language isolative sound change isolex item analysis K kernel sentence kinetic consonant L labia labial labial sound labialisation labiodental labiodental sound labiolabial labiovelar laboratory phonetics laminal laminal sound laminodental sound language ability language boundary language change language development language family language learning language planning language skill language standardisation language structure language teaching language universal langue kontur intonasi morfem intonasi ciri dalam linguistik kata kerja tak transitif kata tetap bentuk lihat: invariable word terbitan terbalik/ terbitan songsang keterbalikan/kesongsangan urutan kata songsang/ urutan kata terbalik kata kerja tak transitif bahasa isolatif perubahan bunyi pencilan isoleks analisis butir ayat inti konsonan kinetik lihat: lip bibir/ labial bunyi bibir/ bunyi labial pembibiran/ pelabialan bibir gigi/ labiodental bunyi bibir gigi/ bunyi labiodental dua bibir/ labiolabial labiovelar fonetik makmal laminal bunyi laminal bunyi laminodental kebolehan berbahasa sempadan bahasa perubahan bahasa perkembangan bahasa keluarga bahasa pembelajaran bahasa perancangan bahasa kemahiran berbahasa penstandardan bahasa struktur bahasa pengajaran bahasa (ciri) kesejagatan bahasa langue 245 .

analisis kebahasaan antropologi linguistik peminjaman linguistik konteks linguistik demografi linguistik disiplin linguistik geografi linguistik norma bahasa falsafah bahasa psikologi linguistik lambang linguistik/ simbol linguistik lihat: language skill pantang larang bahasa tipologi bahasa lihat: linguist 246 . ahli leksikografi leksikon kata penghubung pembatas gambaran mendatar lingua franca bunyi lidah kaedah linguafon ahli bahasa/ ahli linguistik linguistik.lapse laryngeal laryngeal air mechanism laryngeal consonant laryngeal sound laryngealisation laryngealised vowel larynx lateral lateral area lateral consonant lateral plosion lateral release lateral resonant lateral sound lexical lexical field lexical item leksikal meaning lexical stress lexicalisation lexicographer lexicon limitative conjunction linear representation lingua franca lingual sound linguaphone method linguist linguistic linguistic analysis linguistic anthropology linguistic borrowing linguistic context linguistic demography linguistic discipline linguistic geography linguistic norm linguistic philosophy linguistic psychology linguistic sign linguistic skill linguistic taboo linguistic typology linguistician selang (masa) laringal mekanisma udara laringal konsonan laringal bunyi laringal pelaringalan vokal laringalan larinks sisian ruang sisian konsonan sisian letupan sisian/plosif sisian pelepasan sisian kenyaringan sisian bunyi sisian leksikal medan leksikal butir leksikal makna leksikal tekanan leksikal pengleksikalan ahli perkamusan. kebahasaan analisis linguistik.

linking morpheme lip lip formation lip position lip rounding lip spreading lip tracing literal literal translation literary language literary translation loan word local friction long consonant long vowel loose apposition loquacity loudness low vocoid low vowel lowering M macro macrolinguistics major air stream manner of articulation manner of discourse marked marker mathematical linguistics matrix matrix sentence maximal stress mechanistic linguistics medial medial cluster medial voice median resonant medieval linguistics medio of tongue mediopalatal medium mentalistic linguistics metalanguage morfem penghubung bibir pembentukan bibir kedudukan bibir pembundaran bibir penghamparan bibir surihan bibir harfiah penterjemahan harfiah bahasa persuratan penterjemahan sastera kata pinjaman geseran tempatan konsonan panjang vokal panjang kedudukan terpisah kefasihan kelantangan vokoid rendah vokal rendah perendahan makro makrolinguistik mekanisma udara utama cara artikulasi cara wacana bertanda penanda linguistik matematik matriks ayat matriks tekanan maksima aliran mekanisma tengah rangkap tengah/ gugus tengah lihat: middle voice bunyi nyaring tengah linguistik zaman pertengahan tengah lidah mediopalatal perantara linguistik mentalisma metalinguistik 247 .

microlinguistics mid vocoid mid vowel middle of tongue middle voice minimal contrast minimal pair minimal stress minimum obstruction minor air stream mechanism mixed language mode of articulation modern language modification modifier modulation monitor function monolateral consonant monolingual monolingual approach monologue monomorphemic monophonemic monophthong monosyllabic monosyllabic word monosyllable monotone mora morph morpheme morpheme boundary morphemic morphemic analysis morphemic reference morphemic script morphemic transcription morphemics morphologic morphological analysis morphological assimilation morphological process morphology morphoneme mikrolinguistik vokoid tengah vokal tengah tengah lidah ragam tengah bezaan minimal pasangan minimal tekanan terlemah/ tekanan minimal gangguan minimum gangguan arus udara minor bahasa campuran cara artikulasi bahasa moden modifikasi penerang modulasi fungsi monitor konsonan monolateral ekabahasa pendekatan ekabahasa monolog monomorfemik monofonemik monoftong ekasuku kata ekasuku ekasuku senada ciri yang menunjukkan panjang pendek bunyi suara bagi perkataan tertentu morf morfem batas morfem morfemik analisis morfemik rujukan morfemik aksara morfemik transkripsi morfemik lihat: morphology morfologi analisis morfologi asimilasi morfologi proses morfologi morfologi morfonem 248 .

morphophoneme morphophonemic rule morphophonemic stress morphophonemic transcription morphophonemic variation morphophonemics mother tongue mouth air mouth cavity movable speech organ movable stress multidimensional phonology multilingual multisyllabic murmur vowel mutual intelligibility mutually complementary mutually exclusive N narrative discourse narrow narrow diphthong narrow transcription narrow vowel narrowing of meaning nasal nasal and oral exit of air nasal cavity nasal exit of air nasalisation nasalisation symbol morfofonem rumus morfofonemik tekanan morfofonemik transkripsi morfofonemik kelainan morfofonemik morfofonemik bahasa ibunda udara mulut rongga mulut lihat: articulator tekanan pindah fonologi pelbagai dimensi pelbagai bahasa pelbagai suku lihat central vowel kefahaman menyaling saling melengkapi saling menyingkiri nasalised click nasalised vowel nasalism nasality nasalization nasalized nasally released stop nasal pharynx nasal plosion nasal release huraian naratif sempit diftong sempit transkrisi halus/ transkripsi sempit vokal sempit penyempitan makna sengau/hidung/nasal saluran keluar udara dari hidung dan mulut rongga hidung saluran udara keluar dari hidung penyengauan/penasalan lambang penyengauan/lambang penasalan/simbol penyengauan/ simbol penasalan klik sengauan/hentian nasalan vokal sengauan/vokal nasalan sebutan sengau kesengauan/kenasalan penyengauan disengaukan/dinasalkan hentian lepasan hidung farinks sengau/letupan nasal letupan sengau/letupan nasal pelepasan sengau/ pelepasan nasal 249 .

nasal resonant nasal sound nasal twang nasal vowel native language native speaker natural language negation negative negative conjunctive negative particle negative sentence neo-linguistics network of isogloss neutral neutral vowel neutralisation node nominal nominal adjective nominal clause nominal definition nominal inflection nominal phrase nominal sentence nominalisation non-consonantal non-continuant non-distinctive feature non-finite verb form non-linguistic context non-syllabic non-syllabic segment non-syllabic vocoid non-vocalic non-vocoid non-speech sound normative grammar normative linguistics nose cavity notional grammar noun noun adjunct noun clause noun cluster bunyi nyaring sengau/ bunyi nyaring nasal bunyi sengau/bunyi nasal telor sengau/telor nasal vokal sengau/vokal nasal bahasa asli penutur asli bahasa tabii penafian nafi kata penghubung nafi partikel nafi ayat nafi neolinguistik jaringan isoglos neutral vokal neutral peneutralan nodus namaan kata sifat namaan/ adjektif namaan klausa namaan takrif namaan fleksi namaan frasa namaan ayat namaan penamaan bersifat bukan konsonan bukan malaran ciri bukan distingtif bentuk kata kerja tak finit konteks bukan linguistik bukan sukuan segmen bukan sukuan vokoid bukan sukuan bukan vokalik bukan vokoid bunyi bukan bahasa lihat: prescriptive grammar linguistik normatif rongga hidung lihat: linguistic philosophy kata nama nama penerang klausa nama rangkap nama/gugus nama 250 .

noun phrase initiator noun word null hyphothesis numeral classifier O object objective objectivity obligatory obligatory transformation obscure vowel off-glide official dialect on-glide open juncture open lip rounding open syllable open transition open vocoid open vowel optional optional transformation rule oral oral air mechanism oral exit of air oral plosion oral resonant distinctive feature oral sound oratorical speech organs of speech origin of language origin of speech orthographical procedure orthographic transcription orthography overlapping distribution P palatal palatal consonant palatal lateral palatal sound palatalisation palatalised pemula frasa nama kata nama hipotesis nol penjodoh bilangan objek Objektif keobjektifan wajib rumus transformasi wajib vokal kabur geluncuran akhir lihat: standard dialect geluncuran awal saktah terbuka pembundaran bibir luas suku kata terbuka lihat: open juncture vokoid luas vokal luas pilihan rumus transformasi pilihan mulut/oral mekanisma udara mulut saluran keluar udara mulut letupan oral/plosif oral ciri distingtif nyaring oral bunyi oral ragam pidato organ sebutan/alat sebutan asal usul bahasa lihat: origin of language tatacara ejaan transkripsi ejaan ejaan penyebaran bertindan lelangit keras/palatal konsonan lelangit keras/ konsonan palatal sisian lelangit keras/ sisian lateral bunyi lelangit keras/ bunyi palatal penglelangitkerasan/ pempalatalan dilelangitkeraskan/ dipalatalkan 251 .

palate palate-alveolar palato-alveolar consonant palatum paralanguage paralinguistic feature parameter parametric linguistics paraphrase parent language parenthesis perenthetic clause adjunct parsing part of speech passive passive articulator passive voice peak of prominance peak of sonority pedagogical grammar pedagogical linguistics permutation rule pharyngeal pharyngeal air mechanism pharyngeal cavity pharyngeal sound pharyngealisation pharynx pharynx air phase of articulation philosophical grammar phonation phoneme phoneme-grapheme correspondence phonemic phonemic analysis phonemic contrast phonemic reference phonemic stress phonemic structure phonemic syllable phonemic symbol lihat: palatum gusi-lelangit keras konsonan gusi lelangit keras/ konsonan palato-alveolar lelangit keras/palatum lihat: paralinguistic feature ciri paralinguistik parameter linguistik parametrik parafrasa bahasa induk tanda kurungan/perentesis penerang klausa parentesis/ adjung klausa parentesis penghuraian ayat golongan kata/ jenis perkataan pasif alat artikulasi pasif ragam pasif lihat: peak of sonority puncak kelantangan tatabahasa pedagogi/ nahu pedagogi linguistik pedagogi rumus permutasi faringal. farinks mekanisma udara farinks rongga farinks bunyi farinks pemfaringalan rongga tekak/farinks udara farinks fasa artikulasi tatabahasa falsafah/ nahu falsafah pembunyian fonem kesepadanan fonem-grafem fonemik analisis fonemik perbezaan fonemik rujukan fonemik tekanan fonemik struktur fonemik suku kata fonemik lambang fonemik/ simbol fonemik 252 .

phonemic transcription phonemic variant phonemicist phonemics phonetic phonetic analysis phonetic chart phonetic complement phonetic diagraph phonetic indicator phonetic notation phonetic sound change phonetic spelling phonetic syllable phonetic symbol phonetic transcription phonetic variant phonetician phonetics phonic phonic substance phono-morphology phonological analysis phonological change phonological component phonological item phonological process phonologist phonology phonometrics phrasal verb phrase phrase marker phrase structure phrase structure component phrase structure grammar phrase structure rule pidgin pitch pitch level place of articulation plosion plosive plosive consonant transkripsi fonemik perbezaan fonemik ahli fonemik fonemik fonetik/bunyi analisis fonetik carta fonetik lihat: phonetic indicator dwihuruf fonetik penanda bunyi lihat: phonetic transcription perubahan bunyi ejaan fonetik suku kata fonetik lambang fonetik/simbol fonetik transkrispsi fonetik kelainan fonetik ahli fonetik (ilmu) fonetik fonik jisim fonik fonomorfologi analisis fonologi perubahan fonologi komponen fonologi butir fonologi proses fonologi ahli fonologi fonologi fonometrik frasa kerja/frasa verba rangkai kata/frasa penanda frasa struktur frasa komponen struktur frasa tatabahasa struktur frasa/ nahu struktur frasa rumus struktur frasa pijin nada tingkat nada daerah artikulasi letupan/plosif letupan/plosif konsonan letupan/ konsonan plosif 253 .

plosive sound p-marker point of articulation polyglot polysyllable position of articulation position of tongue positional variant positive sentence possessive compound possessive pronoun post-alveolar post-dental post of tongue post-palatal post-velar post-vocalic pragmatic translation pragmatics predicate predicative phrase prefix prefixation prehistoric language prenasalisation prepalatal prepalatal sound prescriptive grammar prestige dialect prevelar prevocalic primary articulation primary derivative primary language primary stress principal principal clause principal verb pronominal pronominal inflection pronominalisation prop word proscriptive grammar prosodic distinctive feature prosodic feature bunyi letupan/bunyi plosif penanda frasa titik artikulasi penutur pelbagai bahasa banyak suku (kata) kedudukan artikulasi kedudukan lidah kelainan lingkungan/ kelainan posisi ayat positif majmuk milik kata ganti milik belakang gusi/belakang alveolar belakang gigi belakang lidah belakang lelangit keras/belakang palatal belakang lelangit lembut/ belakang velar lepas vokal penterjemahan pragmatik pragmatik predikat frasa predikat awalan pengawalan bahasa prasejarah prapenyengauan pralelangit keras/prapalatal bunyi pralelangit keras/bunyi prapalatal tatabahasa preskriptif/nahu preskriptif dialek martabat/dialet prestij pravelar pravokal artikulasi primer terbitan primer bahasa primer tekanan primer utama klausa utama kata kerja utama/verba utama kata ganti fleksi kata ganti kepronominalan kata silih tatabahasa proskriptif/nahu proskriptif ciri distingtif prosodi ciri prosodi 254 .

prosodic mark prosodic phoneme prosodic phonology proto language pseudo-procedure psycholinguistics pulmonic air mechanism pulmonic click punctuation punctuation mark pure vowel Q qualifier qualifying phrase qualitative qualitative analysis quantifier quantitative quantitative analysis quantitative linguistics question word R radical axis radical language radix of tongue raising rapid form received pronounciation recessive stress reciprocal reciprocal pronoun reciprocal verb reciprocity reconstruction recursive string reduction reduction rule reduplicate affixation regional dialect regional language tanda prosodi fonem prosodi fonologi prosodi bahasa purba/bahasa proto tatacara semu psikolinguistik mekanisme udara pulmonik klik pulmonik tanda baca lihat: punctuation vokal tulen penerang rangkai kata penerang/ frasa penerang kualitatif analisis kualitatif kata kuantiti kuantitatif analisis kuantitatif linguistik kuantitatif kata tanya paksi radikal lihat: isolating language lihat: root of tongue peninggian bentuk cepat lafaz terima tekanan pangkal menyaling/timbal balik ganti nama menyaling/ganti nama timbal balik kata kerja menyaling kesalingan/ketimbalbalikan rekonstruksi deretan ulang penyingkatan. rumus penyempitan (makna) penambah serentak/pengimbuhan serentak dialek kawasan bahasa daerah 255 . penyempitan (makna) rumus penyingkatan.

bunyi nyaring ciri distingtif nyaring bunyi nyaring penyalun gelungan konsonan gelungan bunyi gelungan vokal gelungan penggelungan bentuk pulih rumus tulis semula retorik rima irama menaik diftong menaik turun naik bergulung konsonan bergulung/konsonan bergetar linguistik romans peRumian akar bahasa fleksi akar fleksi akar bahasa isolatif akar pangkal lidah akar kata dibundarkan bibir dibundarkan (vokal) pembentukan bibir bundar vokoid dibundarkan vokal dibundarkan pembundaran 256 .register register tone system regularity release released-P released plosive renaissance linguistics repertoire replacement rule reported speech resonance resonance chamber resonant resonant distinctive feature resonant sound resonator retroflex retroflexed consonant retroflexed sound retroflexed vowel retroflexion revival form rewrite rule rhetorics rhyme rhythm rising rising diphthong rising-falling rolled rolled consonant romance linguistics romanisation root root-inflected language root inflection root-isolating language root of tongue root of word rounded rounded lip (vowels) rounded lip formation rounded vocoid rounded vowel rounding laras bahasa sistem nada register kenalaran pelepasan P-lepas letupan lepas/plosif lepas linguistik zaman pembaharuan perbendaharaan rumus ganti cakap pindah kenyaringan rongga kenyaringan nyaring.

rule S sampel Saussurean linguistics scholaticism scientific grammar second articulation second language second-order language second sound shift secondary secondary phoneme secondary stress segment (noun) segment (verb) segment diagram segment of utterance segmental analysis segmental morpheme segmental phoneme segmental phonology segmentation segmentator semantic semantic analysis semantic change semantic component semantic differential semantic distinguisher semantic feature semantic field semantic field theory semantic marker semantic pair semantic range semantif shift semantic triangle semantic value semantics semi-consonant semi-vowel semiotics sentence rumus sampel linguistik ala Saussure linguistik skolastik/ skolastisisme tatabahasa ilmiah/ tatabahasa saintifik/ nahu ilmiah/ nahu saintifik artikulasi kedua bahasa kedua bahasa tertib kedua perubahan bunyi peringkat kedua sekunder fonem sekunder tekanan sekunder penggalan memenggal gambar rajah penggalan penggalan ujaran analisis penggalan morfem penggalan fonem penggalan fonologi penggalan pemenggalan pemenggal semantik analisis semantik perubahan makna/ perubahan semantik komponen semantik kebezaan makna pembeza makna ciri makna medan makna teori medan makna penanda semantik pasangan makna julat makna perubahan makna segi tiga makna nilai semantik makna/semantik separuh konsonan separuh vokal. semi-vokal semiotik ayat 257 .

lambang. isyarat bahasa isyarat pemaknaan kesenyapan penambahan serentak ciri distingtif serentak morfem tunggal fonem tunggal mufrad bilangan mufrad slanga linguistik slavik lihat: slavic linguistics geseran selit/frikatif selit gatra pelah dialek sosial sosiolek Sosiolinguistik linguistik sosiologi konsonan lembut lelangit lembut/palatum lembut sonan lihat: spectogram sonoran kesonoran bunyi perubahan bunyi perubahan bunyi alofonik perubahan bunyi fonemik kriteria penggolongan bunyi/ kriteria 258 .sentence adverbial sentence compound sentence connector sentence modifier sentence part sentence stress sentence structure shape word sharp resonant distinctive feature shift of meaning sibilant side adjunct side chamber sign sign language signification silence simultaneous affixation simultaneous distinctive feature single morpheme single phoneme singular singular number slang slavic linguistics slavonic linguistics slit fricative slot slur social dialect sosiolect sociolinguistics sociological linguistics soft consonant soft palate sonant sonogram sonorant sonority sound sound change sound change by allophones sound change by phonemes sound classification criteria adverba ayat majmuk ayat penghubung ayat penerang ayat bahagian ayat tekanan ayat struktur ayat kata bentuk ciri distingtif nyaring tajam perubahan makna bunyi desis/sibilan adjung samping ruang samping tanda.

sound complex sound echoism sound law sound shift sound source sound spectograph sound symbolism sound value sound wave source source language special language spectogram spectograph spectrum speculative grammar speech speech act speech community speech event speech habit speech organ speeech pathology speech perception speech production speech recognition speech response speech signal speech sound speech stretcher speech symbol speech synthesis speech therapy spirant split split fricative split morpheme spoken form spoken language spontaneous sound change sporadic sound change spread vowel standard dialect klasifikasi bunyi bunyi kompleks gema bunyi hukum bunyi perubahan bunyi sumber bunyi spektograf bunyi perlambangan bunyi nilai bunyi gelombang bunyi sumber bahasa sumber bahasa khas spektogram spektograf spektrum tatabahasa spekulatif/ nahu spekulatif pertuturan lakuan bahasa komuniti bahasa peristiwa bahasa kebiasaan berbahasa alat ujaran/alat artikulasi patologi bahasa persepsi bahasa pengwujudan bahasa pengenalan bahasa gerak balas bahasa isyarat bahasa bunyi bahasa peregang bahasa lambang bahasa sintesis bahasa terapi bahasa geseran pemecahan. pecahan (diakronik). terbahagi (nahu). celah bunyi frikatif celah morfem terbahagi bentuk pertuturan bahasa lisan/bahasa pertuturan lihat: sporadic sound change perubahan bunyi semerta vokal hampar dialek standard 259 .

standard language standard pronounciation standard speech standardisation state of language static linguistics statistical linguistics stem stem compound stem-inflected language stop stratification stratificational grammar stress stress group stress mark stress prosodic distinctive feature stressed syllable string string analysis strong stress structural change structural linguistics structural meaning structural semantics structural word structuralistic linguistics structure drill style style of pronounciation stylictics subclause subcategorisation subcategory subgroup subject subordinate subordinate clause subordinate conjunction subordination subordinator subphonemic modification subphonemic variant bahasa standard sebutan standard lihat: standard language penstandardan keadaan bahasa linguistik statik linguistik statistik dasar majmuk dasar bahasa fleksi dasar hentian stratifikasi tatabahasa stratifikasi/ nahu stratifikasi tekanan kelompok tekanan tanda tekanan ciri tekanan/fitur distingtif prosodi tekanan struktur kata bertekanan untaian/rentetan analisis untaian/analisis rentetan tekanan kuat perubahan struktur linguistik struktur makna struktur semantik struktur kata struktur linguistik struktur latih tubi struktur gaya gaya sebutan ilmu gaya bahasa klausa subordinat pensubkategorian subkategori subgolongan subjek tak setara/subordinat klausa tak setara/klausa subordinat kata penghubung tak setara/ kata penghubung subordinat pentaksetaraan/subordinasi lihat: subordinate conjunction perubahan subfonemik kelainan subfonemik 260 .

substandard substitution substitution class substitution drill substitution frame substitution item suction sound suffix suffixation suffixing language superficial structure supraglottal friction supraglottal cavity suprasegmental feature suprasegmental grapheme suprasegmental phoneme surface grammar surface structure switching syllabic syllabic consonant syllabic peak syllabic sign syllabic sound syllabic vocoid syllabication syllable symbol symbolic sign symmetry syntactic syntactic category syntactic change syntactic class syntactic compound syntactic construction syntactic group syntactic order syntactic pattern syntax synthetic compound synthetic index synthetic language systematic transcription systemic grammar substandard/koman/kodi penggantian. gantian golongan gantian latih tubi gantian rangka gantian butiran gantian bunyi sedutan akhiran pengakhiran bahasa berakhiran struktur permukaan geseran supraglotal rongga supraglotal ciri suprasegmental grafem suprasegmental fonem suprasegmental tatabahasa permukaan/ nahu permukaan struktur permukaan/struktur lahir alih silabik konsonan silabik puncak suku kata tanda suku kata bunyi silabik vokoid silabik penyukuan suku kata lambang/simbol tanda lambang/tanda simbol keseimbangan sintaksis kategori sintaksis perubahan sintaksis golongan sintaksis majmuk sintaksis binaan sintaksis/ konstruksi sintaksis kelompok sintaksis urutan sintaksis pola sintaksis sintaksis majmuk sintesis indeks sintesis bahasa sintesis transkripsi sistematik tatabahasa sistemik/ nahu sistemik 261 .

T tag statement tag question tap target language taxanomic phonemics teeth ridge tense vocoid tense vowel terminal contour terminal juncture terminal stress terminal string terminology territorial dialect tertiary articulator tertiary stress theoretical linguistics theory theory of meaning thesaurus throat thought and language tight phonation tip of tongue tone tone language tone prosodic distinctive feature tongue tongue position trachea traditional grammar transcribe transcription transfer transferred meaning transformation transformation rule transformational generative grammar tranformational grammar transformed sentence transliteration

penyataan tempelan ayat tempelan tamparan bahasa sasaran fonemik taksonomi lengkungan pangkal gigi vokoid tegang vokal tegang kontur akhir saktah akhir tekanan akhir untaian akhir peristilahan dialek kawasan alat artikulasi tertier tekanan tertier linguistik teori teori teori makna tesaurus kerongkong/tekak fikiran dan bahasa pembunyian tegang hujung lidah nada bahasa nadaan ciri distingtif prosodi nada lidah kedudukan lidah trakea tatabahasa tradisional/ nahu tradisional mentranskripsi transkripsi/alih tanda memindahkan; pemindahan; pindahan makna kiasan transformasi rumus transformasi tatabahasa transformasi generatif/nahu transformasi generatif tatabahasa transformasi/ nahu transformasi ayat terbitan alih huruf/transliterasi

262

tree diagram trill consonant trill sound trillisation triphthong type of articulation U ultimate ultimate constituents ultimate stress ultra unilateral consonant ultrasound unaccented underlying form underlying structure unexploded plosive ungrammatical unilateral unilingual union language universal universal form universal grammar universal language universal semantics universalism unmarked unreleased plosive unrounded unrounded lip formation unrounded vowel unrounding unstressed unvoiced unvoiced inherent distinctive feature utterance utterance act uvula uvula sound uvular uvular sound

rajah pohon konsonan getaran bunyi getaran penggetaran triftong jenis artikulasi

terakhir unsur terakhir tekanan terakhir ultra konsonan ekasisi ultrabunyi tanpa aksen bentuk batin struktur batin letupan tak lepas/plosif tak lepas/letupan tertahan/ plosif tertahan binahu ekasisi ekabahasa bahasa persatuan sejagat bentuk sejagat tatabahasa sejagat bahasa sejagat semantik sejagat kesejagatan tak bertanda lihat: unexploded plosive tak bundar pembentukan bibir tak bundar vokal tak bundar penyahbundaran tak bertekanan tak bersuara ciri distingtif hakiki tak bersuara ujaran aksi ujaran anak tekak/uvula bunyi anak tekak/bunyi uvula anak tekak/uvular bunyi anak tekak/bunyi uvular

263

V valency variable word variant variation variety in language velar velar sound velaric click velaric closure velarisation velic verb cluster vibration vibration frequency vocal bands vocal cord vocal lip vocal organ vocal tract vocalic alteration vocalisation vocalised vocative vocoid vocoid backing vocoid low vocoid mid voice voice quality voiced voiced click voiced stop voiced unaspirated stop voiced vowel voiceless voiceless grooved fricative voiceless sound voiceless stop voiceless unaspirated stop voiceless vowel voicing

valensi kata boleh ubah kelainan kelainan kelainan bahasa lelangit lembut/velar bunyi lelangit lembut/ bunyi velar klik lelangit lembut/klik velar penyempitan lelangit lembut/ penyempitan velar pemvelaran anak lidah/velik gugus karyaan getaran kekerapan getaran pita suara pita suara pita suara alat ujaran saluran udara perubahan bunyi vokal penyuaraan lihat: voiced vokatif vokoid pembelakangan vokoid vokoid rendah vokoid tengah 1. suara 2. ragam kualiti suara bersuara klik bersuara hentian bersuara hentian bersuara tanpa hembusan vokal bersuara tak bersuara geseran beralur tak bersuara/ frikatif beralur tak bersuara bunyi tak bersuara hentian tak bersuara hentian tak bersuara tanpa hembusan vokal tak bersuara penyuaraan

264

vowel vowel cluster vowel harmony vowel modification vowel quadrilateral vowel reduction vowel shift vowel system vowel triangle

vokal rangkap vokal/gugus vokal mutasi vokal perubahan vokal rajah vokal sisi empat pengurangan vokal penggeseran vokal sistem vokal rajah vokal segi tiga

W wave waveband wave-form wave length wavemeter wave theory way of obstruction weak form weak stress Wernicke’s area whispered sound whispered vowel Whorfian hypothesis wide diphthong word base word border marker configurative feature word boundary word class word count word division word-for-word translation word form word formation word group word list word order word sign word stress written language

gelombang jalur gelombang bentuk gelombang jarak gelombang meter gelombang teori gelombang cara gangguan bentuk lemah tekanan lemah kawasan Wernicke bunyi bisikan vokal bisikan hipotesis Whorf diftong lebar dasar kata ciri konfiguratif tanda sempadan kata sempadan kata golongan kata hitung kata pemisahan suku kata; pemisahan unsur kata terjemahan harfiah bentuk kata pembentukan kata kelompok kata senarai kata urutan kata/jujukan kata lambang kata tekanan kata bahasa tulisan

265

Z zero zero anaphora zero modification zero morpheme zero phoneme

kosong/sifar (tiada langsung) anafora kosong/anafora sifar perubahan kosong/ perubahan sifar morfem kosong/morfem sifar fonem kosong/fonem sifar

266

Beliau kemudian mengikuti kursus bagi menyiapkan tesis Ph. Amerika Syarikat. Dalam bidang penerbitan. pernah memegang jawatan Setiausaha Agung Persatuan dan pada tahun 1969 melanjutkan pelajaran di Universiti Malaya. (1992) 267 . beliau bergiat cergas dalam penyelidikan dan penulisan tentang bahasa dan linguistik Melayu. Sehingga kini beliau telah menghasilkan beberapa buah buku bertaraf akademik dan digunakan sebagai rujukan di sekolah. menjadi Ketua Hal Ehwal Akademik IDEAL. Abdul Hamid Mahmood dilahirkan pada 23 Ogos 1945 di Kampung Dewan Beta. Insimal (M) Sdn. Tatabahasa Dewan Jilid 1. mendapat pendidikan awal di Sekolah Kebangsaan Dewan Beta. Cheras (1972). Kota Bharu. Bhd.BIODATA PENULIS Profesor Dr. Penerbitan Masa (1992) 4. Berkley. maktab dan universiti. menjadi pensyarah di Kolej Pertanian Malaya (1972-73).D di University of California. Jeli. Kelantan (1966-69) dan Sekolah Alam Shah. Universiti Putra Malaysia (1996-0gos 1999) dau Timbalan Pengarah IDEAL. (karya bersama) Dewan Bahasa dan Pustaka (1986) 2. Abdul Hamid berkhidmat sebagai guru terlatih selama 5 tahun di Sekolah Menengah Ayer Lanas. Pada awal Januari 2001 beliau telah dijemput untuk menjadi Profesor Bahasa Melayu di UPSI. Universiti Putra Malaysia (1995-1996). Maktab Sultan Ismail. Kota Bharu. Kelantan. Pada 1964-65 beliau mengikuti kursus perguruan di Language Institute (kini Institut Bahasa) Lembah Pantai. kemudian di Sekolah Datok Abdul Razak (SDAR). Menguasai Ejaan Dengan Cepat. Universiti Putra Malaysia (Ogos 1999-31 Disember 2000). Tanjong Malim. Timbalan Dekan (Hal Ehwal Pelajar) di Fakulti Pengajian Pendidikan (1989-1995). Profesor Dr. Ayat Pasif Bahasa Melayu. Perak dan menjadi ketua penuntut SDAR pada tahun 1961. Fakulti Pengajian Bahasa Moden. Ketua Jabatan Bahasa Melayu. Profesor Madya di Universiti Pertanian Malaysia (1981) dan Profesor (1992). Antara buku beliau yang terpenting ialah : 1. Kelantan. Pada 1 November 2001 beliau dilantik sebagai Pengarah Penerbit UPSI. Beliau pernah memegang jawatan Ketua Jabatan Bahasa (1979-1983). Betulkan Kesalahan Bahasa Anda. Dewan Bahasa dan Pustaka (1992) 3.

Tatabahasa Dewan Edisi Sekolah Rendah (Dalam penerbitan Dewan Bahasa dan Pustaka. Penerbit UPSI (2010) 28. Bhd. (2000) 15. Memartabatkan Warisan Za'ba (2005) 19. Dewan Bahasa dan Pustaka (1994) 9. Bhd. 2012) 30. Dewan Bahasa dan Pustaka (1995) 8. (2002) 17. Ejaan Bahasa Melayu Terkini. Penerbit UPSI (2007) 23. Linguistik. Glosari Dialek Kelantan. Gunakan Bahasa Melayu Yang Betul. Dewan Bahasa dan Pustaka (1999) 14. beliau telah menghasilkan lebih daripada 200 artikel bahasa dan linguistik Melayu dan telah mengedit sebanyak 107 buah buku terbitan UPSI. Bhd. Kuasai Sistem Ejaan Baharu Bahasa Melayu Melalui Latihan. Betulkan Kesalahan Bahasa Anda (2012) 29. 268 . Kuasai Bahasa Anda. City Reprographic Services (1991) 6. Warisan Maktab Kirkby (karya Bersama). Penerbit UPSI (2004) 18. Dewan Bahasa dan Pustaka (1997) 10. Perkembangan Profesional Dalam Pendidikan Bahasa. Tatabahasa Dewan (Edisi Baru). Masa Enterprise (1995) 7. Penerbit UPSI (2007) 24.5. Aslita Sdn. Tinjauan Pelaksanaan Dasar Bahasa Dalam Sistem Pendidikan Negara Di Peringkat Sekolah (suntingan bersama Asiah Idris). Betulkan Kesalahan Bahasa Anda. Canselor Pendidikan (Karya Bersama). Penerbit UPSI (2008) 26. (2001) 16. Bhd. Pendidikan Gemilang Menuju Wawasan: Koleksi Ucapan Naib Canselor (Karya Bersama). Syarikat Percetakan Bintang Baru (1) 13. Guru dan Bahasa Melayu. Menguasai Tatabahasa Dengan Cepat. (2012) Di samping itu. Bahasa Melayu Sebagai Bahasa Ilmu: Cabaran dan Harapan. 2012) 31. Affluent Master Sdn. Seminar Bahasa Melayu. Aspirasi Kebitaraan Ibu Kandung Suluh Budiman 1922-2002 (2003) 20. Tatabahasa Dewan Edisi Sekolah Menengah (Dalam penerbitan Dewan Bahasa dan Pustaka. City Reprographic Services (1997) 11. Tuanku Bainun. Sintaksis Dialek Kelantan. Pro-Office Shoppe Sdn. Percetakan Nasional Malaysia Berhad (1997) 12. Kursus Bahasa Melayu Mudah (2006) 22. Bhd. Gunakan Bahasa Melayu Yang Betul. Penerbit Aslita Sdn. Menguasai Bahasa Melayu Tinggi. Affluent Master Sdn. Aspirasi Global (2006) 21. (2007) 25. Fonetik dan Fonologi Bahasa Melayu. Menguasai Ejaan Bahasa Melayu. Tatabahasa Dewan Edisi Semakan (2008) 27.

Universiti Sains Malaysia. Penggubal soalan Bahasa Melayu STPM. Sarawak dan di Semenanjung. Beliau telah dilantik sebagai penilai luar untuk jawatan Profesor Universiti Kebangsaan Malaysia (1998) dan Universiti Malaya (1999).M) oleh D. Abdul Hamid telah dianugerahi Darjah Kebesaran Bintang Ahli-Sultan Salahuddin Abdul Aziz Shah (A. seminar dan bengkel. Seri Paduka Baginda Yang Di Pertuan Agong (2000). pada sesi tahun 1997/98 dan pada 1998/99 Universiti Brunei Darussalam telah melantik beliau sebagai pemeriksa luar bagi Program Pengajian Sarjana Muda Pendidikan dan pada tahun 1997 beliau dilantik sebagai panel perancangan program ijazah pertama Universiti Pendidikan Sultan Idris.Y.S. 269 . Beliau juga menjadi penulis Ensiklopedia Dewan Bahasa dan juga menjadi penulis tamu kepada Dewan Bahasa dan Pustaka cawangan Sarawak (1996-1999). Tanjong Malim. Berita Harian. Beliau menerima lebih daripada 200 undangan untuk memberi kursus dan ceramah penataran Bahasa Melayu di Singapura. Pada tahun 1968. ahli panel Biro Buku Teks. Pada tahun 2008 beliau dilantik sebagai Penilai Luar Program Pengajian Bahasa Melayu oleh Akademik Pengajian Melayu Universiti Malaya.M.A) oleh Duli Yang Maha Mulia Sultan Selangor Darul Ehsan. ahli panel penggubalan Kurikulum Baru Bahasa Melayu STPM Majlis Peperiksaan Malaysia. Brunei. Dalam bidang politik pernah terpilih sebagai perwakilan UMNO kawasan Ayer Lanas. baik di peringkat kebangsaan mahupun di peringkat antarabangsa. Beliau dilantik sebagai penulis tamu majalah MINDA PELAJAR dan pada tahun 1994 telah terpilih sebagai Tokoh Minda Pelajar.M. Beliau juga turut menceburkan diri dalam kegiatan kemasyarakatan.S. Pada tahun 1996 beliau telah dilantik menjadi pemeriksa luar program Bahagian Bahasa Malaysia Pusat Pengajian Ilmu Kemanusiaan. Jeli. beliau telah dilantik menjadi Presiden Persatuan Belia Ayer Lanas. di samping banyak membentangkan kertas kerja di konferensi. Pada tahun 2005 beliau telah menerima anugerah Cemerlang Tokoh Kontrak Terpuji UPSI . Beliau juga menduduki Jawatankuasa Induk Persatuan Linguistik Malaysia dan turut menyumbang perkhidmatan beliau dalam perjuangan mengenai pemasyarakatan Bahasa Kebangsaan di negara ini. dan ahli panel Pelaksanaan Bahasa Melayu di sekolah-sekolah Kementrian Pendidikan Malaysia. Pada tahun 1996 Profesor Dr.Beliau juga menjadi ahli panel kurikulum dan penilai luar Malaysian Studies kepada SSABSA South Australia (1983-1990). Jeli dan pada tahun 1995 sebagai Presiden Persatuan Anak Jeli di Perantauan. dan Johan Setia Mahkota (J. Sabah.

18. 56-57. 13. 230. 97-99. 169-171. 92-93. 35. 69. 262-263 dorsal (pangkal lidah). 27. 188. 252. 254. 99-100. 29. 241. 112-113. 141. 107. 230. 78. 234. 3-4. 118. 201. 48. 34-36. 95. 176. 231. 263 bundar. 159. 230. 165-166. 169-170. 243. 52. 200. 78. 77. 248 egresif. 55. 234 bunyi ejektif. 231232. 65-78. 22-27. 259 de Saussure. 235. 159-167. 59. 256. 235 alat artikulasi. 251. 29 artikulator. 263-265 bukan bunyi bahasa. 251. 232. 94. 34. 31-41. 31 beralternasi bebas. 55 glotalik. 231. 237. 247. 18. 260. 8. 208. 115-116. 105-109. 27. 79-80. 29. 231. 236. 239. 75. 45. 130-133. 136-137. 256.96. 51. 82-91. 65. 84. 84. 84. 50 diftong turun. 244. 26. 250-259. 26. 249. 31. 239. 235 arus udara. 130. 41. 250 bunyi rangkap. 71-78. 258-259. 75. 6. 232. 250. 40-41. 239. 262 alofon. 162 anak tekak. 188. 41. 53-54. 164 bervariasi bebas. 98-104. 58. 115-117. 37. 45. 230. 22. 39. 113. 51. 4. 176. 50-52. 48. 29. 199. 50 bunyi segmental (penggalan). 167. 8. 34. 155. 230-237. 57. 162. 240 270 . 210. 106-110. 259. 155. 59 distingtif. 159-162. 159-162. 245. 55 pulmonik. 236. 46. 261. 45-46. 101-103. 133. 256. 67-69. 265 diftong naik. 22-27. 55 ingresif. 14. 216. 58-59. 82. 17-18. 143. 57. 127. 141. 75. 82. 5. 233 bunyi tunggal. 115. 12. 50 D B batang tenggorok. 169-170. 95-96. 121122. 25. 55 bunyi. 263 aritenoid. 230-231 bunyi bersuara. 170171 bibir. 231. 239-248. 258. 240. 82. 159. 64-. 64. 32. 34. 234. 40. 55 velarik. 16 dialek. 256. 71. 86-89. 73. 91-93. 240 bunyi nyaring. 74. 236-237. 175176. 24-27. 27 bunyi bahasa. 145. 125-126.INDEKS A afasia. 235 alternasi bebas. 31. 48. 53-56. 171. 90-95. 45-60. 117118. 50. 47. 111-113. 55 glotalik. 241. 18. 80. 29. 29. 131. 254-255. 242. 205. 37. 106-109. 263 hampar. 120-127. 262 diftong. 257 bunyi tidak bersuara. 3-4. 164. 2.

47. 82-84. 230. 256-258. 21-23. 236-239. 123-124. 252. 128-129. 147. 131-132. 195. 82. 258-259. 84. 232. 26. 174. 176-179. 115. 233. 61-62. 122-125. 115. 22. 40-41. 147. 29 G geseran. 123124. 196. 212 epiglotis. 262 glotis. 71-73. 71-78. 244-245 F fonem. 57. 261. 126-127. 241-242. 198. 57. 109. 103. 124. 26. 59. 83. 201202. 141 fonemik. 34-36. 250253. 56. 141-142. 156. 104-105. 47 langit-langit lembut. 155-156. 253-254. 120-127. 230-231. 136-137. 106-117. 90-99.89. 38-39. 38-39. 94-97. 55. 216. 269 fonologi. 34 lelangit keras. 159. 263 konsonan rangkap. 255. 243. 26. 249. 82. 176. 99-102. 118 letupan. 231-232. 169-172. 99. 132. 45-48. 82 geseran gusi. 160-167. 258. 251-252. 64. 34. 64-65. 49. 256. 86-88. 233 konsonan. 241-243. 247. 234-235. 131-132. 175-180. 3. 234. 126-127. 57. 209. 40. 31 I idiolek. 2. 167. 141. 159. 100. 254 L langit-langit keras. 154. 188. 52. 56. 50-53. 46. 95-96. 237. 91-93. 113. 36. 82. 86-88. 151-152. 29. 99-102. 85. 238. 133-134. 240. 89. 233. 82-85. 188. 157-158. 243 271 . 239. 263-264 gigi. 35. 167. 113. 169. 86-88. 35-36. 199. 159. 42-43. 233. 25-26. 263 letusan. 52-53. 242-243 gusi. 48. 90. 242. 246. 191. 102. 266 suprasegmental. 29. 55. 92-94. 57. 82. 122-123. 240. 24-26. 244 intonasi. 13. 8. 254 lelangit lembut. 133. 230. 141. 98-110. 254. 230. 26. 115-118. 48-49. 252. 88. 232-244 K kepanjangan. 115118. 153. 115 geseran glotis. 257-258. 82 getaran. 141-144. 269 J jeda. 242. 264 geseran bibir-gigi. 52-53. 230. 26-27. 78. 29. 98. 232-233. 4. 18. 113. 171-172. 29. 8. 233-234. 261.E Ejaan Wilkinson. 104-106. 102103. 147-148. 251. 140. 261. 108-109. 40. 244-248. 262 fonetik. 236. 172 krikoid. 156. 252253. 40. 123-126. 244245. 230. 32-33. 92. 143. 82-84. 101-103. 200. 115116. 57. 82-84. 155156.

199 pembibiran. 264 Psikolinguistik. 249. 133-134. 167.lidah. 27. 238-239. 105. 139-140. 112113. 158. 82-83. 25. 129. 84. 55. 20. 9192. 65-66. 234-237. 8-9. 10-24. 34. 47-49. 112-113. 107. 130-132. 10. 133-134. 248 Pedoman Umum Ejaan Rumi Bahasa Melayu. 262. 230-232. 91-118. 176. 2. 36. 237. 106109. 240. 250 272 . 55-57. 232. 169-170. 260. 115-116. 12 Linguistik Fungsional. 13. 86. 3-4. 208. 166. 101. 136-137. 252. 130131. 99-100. 53-54. 3. 246. 143. 34. 134. 159-163. 25. 230. 99. 136-137. 22-23. 137. 47-48. 248 mulut. 82. 121. 27. 242 penglelangitkerasan. 134. 264 Linguistik. 3. 232. 166. 157-159. 43. 3. 250. 256. 48. 190. 31. 242243. 242-243. 176. 249 perengkungan. 249. 254. 117. 136-137. 268-269 Linguistik Am. 3. 97. 104-106. 24 Linguistik Deskriptif. 192. 9. 176. 3. 12 Linguistik Matematik. 245-247. 230-234. 234. 13 Linguistik Etnografi. 231234 pasangan minimal. 5. 12 Linguistik Renaisans. 34. 12 Linguistik Historis. 11 M monoftong. 87. 71-78. 64. 22-23. 37-39. 248 mora. 137-138. 71-78. 191 P pangkal tenggorok. 102. 5657. 181. 45. 69-78. 262. 29. 245 pengglotisan (glotalisasi). 91-96. 64. 31-34. 89. 89. 61-63. 27. 98-104. 118. 130-134. 92-93. 31-32. 16 Linguistik Diakronis. 83. 41. 89. 89. 110. 129. 231 paru-paru. 12 Linguistik Saussure. 5-6. 130-132. 29. 62. 5 Linguistik Kontrastif. 191 Noam Chomsky. 71-78. 57. 255-258. 13 Linguistik Taksonomi. 166. 71-78. 1. 230-233. 27. 130-131. 35. 247-248. 91-95. 166. 16. 99101. 42-44. 251 R rongga hidung. 110-113. 140. 3. 94-95. 12 Linguistik Komparatif. 27. 13 Linguistik Struktural. 108-109. 17 Linguistik Kognitif. 143. 97. 155. 25. 131132. 12 Linguistik Pedagogi. 12 Linguistik Sinkronis. 84. 105-113. 176 pita suara. 250 Neurolinguistik. 95-96. 8-9. 251 penyengauan (nasalisasi). 32-35. 47. 12 N nasal. 22. 46. 13 Linguistik Terapan. 34. 52. 52-53. 57. 14. 50. 43. 3. 249. 50. 10. 55. 29. 12 Linguistik Medis. 22. 173-174. 176.

131-134. 231 tiroid. 121. 237. 251. 47. 254-255. 65. 202-206. 3. 57-59. 26. 261. 230. 147. 176. 258 struktur dalaman. 242-244. 29 273 . 261 suprasegmental. 248-249. 66. 20. 177. 89. 205 semi-vokal. 69. 6-7. 155. 171. 82-83. 8. 188. 15. 249. 156. 14-15. 112. 40-41. 233 Transformasi Generatif. 175. 45. 233. 159. 20. 176. 262-263. 265 tidak distingtif. 64-79. 253. 183. 159-160. 257-258. 147. 257 vokal belakang. 15. 136-138. 52. 234. 204. 126. 262-265 Keselarasan Huruf Vokal. 262 S sengau. 12. 4. 233. 17. 238 struktur frasa. 252. 176. 259. 212-213. 188 V vokal. 246-249. 5. 55. 199-200. 138. 141-142. 179 transkripsi fonetik. 46-53. 156. 65 vokal rangkap. 233-234. 215-216. 238. 253 rumus transformasi. 220-221. 233. 26. 15. 261 tona. 69. 162. 14 transkripsi. 226. 141-142. 38. 57. 26. 132. 178. 112-113. 233. 193. 233. 57. 203. 253 struktur permukaan. 183. 243-244. 15. 14. 231 rumus struktur frasa. 82. 65. 45. 169. 167 vokal tengah. 228 tekanan. 107-111. 177-179. 254-257. 26-27. 240. 64.49. 131 vokal depan. 260. 223. 248. 240.rongga mulut. 125. 121. 142. 57. 246-247. 31. 262 transkripsi fonemik. 176. 166-167. 26. 180. 57. 113. 136. 117. 121 T tanda sempang. 133. 145-147. 251. 249-250 Sosiolinguistik. 175. 141. 189. 236238. 154156. 250-251.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful