MODUL

BML3043

FONETIK
DAN

FONOLOGI
Bahasa Melayu
Penulis: ABDUL HAMID MAHMOOD Penyunting: SUHAINA BINTI ABDULLAH

MODUL
BML3043

FONETIK
DAN

FONOLOGI
Bahasa Melayu
enulis SUHAINA BINTI ABDULLAH PUSAT PROGRAM LUAR
PROGRAM PENSISWAZAHAN GURU - PENGAJIAN JARAK JAUH (PJJ)

UNIVERSITI PENDIDIKAN SULTAN IDRIS 2012

Cetakan Pertama/ First Printing 2012

Cetakan Pertama/ First Printing 2012 ©Universiti Pendidikan Sultan Idris 2012

Hak Cipta Terpelihara. Tiada bahagian daripada terbitan ini boleh diterbitkan semula, disimpan untuk pengeluaran atau ditukarkan ke dalam sebarang bentuk atau dengan sebarang alat juga pun, sama ada dengan cara elektronik, gambar serta rakaman dan sebagainya tanpa kebenaran bertulis daripada Penerbit Universiti Pendidikan Sultan Idris terlebih dahulu. All right reserved. No part of this publication may be reproduced or transmitted in any form or by an v means, electronic or mechanical including photocopy, recording, or any information storage and retrieval system, without permission in writing from the Penerbit Universiti Pendidikan Sultan Idris.

Diterbitkan di Malaysia/ Published in Malaysia by Universiti Pendidikan Sultan Idris 35900 Tanjong Malim, Perak Darul Ridzuan, Malaysia Tel: 05-450 6000, Faks: 05-459 5169 Laman Sesawang: www.upsi.edu.my E-mel: penerbitupsi.edu.my. Atur huruf olehl Typesetting by Penerbit UPSI Universiti Pendidikan Sultan Idris 35900 Tanjong Malim, Perak Darul Ridzuan, Malaysia. Dicetak oleh/ Printed by

Perpustakaan Negara Malaysia

Data Pengkatalogan-dalam-Penerbitan

KANDUNGAN
Senarai Rajah Prakata Pengenalan viii xi xiii

Unit 1 : LINGUISTIK DAN CABANG-CABANGNYA
Pengenalan Tahukah Anda Pengertian Linguistik? Tahukah Anda Asal Perkataan Linguistik? Siapakah Pelopor Linguistik Moden? Kesimpulan tentang Ilmu Linguistik Tahukah Anda Cabang-cabang Linguistik? i. Apakah Linguistik Deskriptif ? ii. Apakah Linguistik Historis? iii. Apakah Linguistik Komparatif? iv. Apakah Sosiolinguistik? v. Apakah Neurolinguistik? vi. Apakah Linguistik Am? vii. Apakah Linguistik Terapan? viii. Apakah Psikolinguistik? Apakah Cabang Linguistik Lain? Linguistik Aliran Tatabahasa Transformasi Generatif Panduan Menjawab Soalan Latihan Unit 1 Rujukan 1 1 2 2 2 3 3 5 5 6 8 9 10 11 12 14 16 21

Unit 2 : FONETIK DAN FONOLOGI
Pengenalan Apakah yang Dimaksudkan dengan Bunyi? Tahukah Anda Pengertian Fonetik? Tahukah Anda Pengertian Fonologi? Tahukah Anda Konsep Fonetik dan Fonologi dalam Bahasa Melayu? Tahukah Anda Bunyi Bahasa dan Bukan Bunyi Bahasa ? Apakah Alat Artikulasi? Tahukah Anda Fungsi Alat Artikulasi? Paru-paru Pangkal Tenggorok (Larynx) Rongga Kerongkongan (Pharynx) Langit-langit Lembut (Soft Palate, Velum) Langit-langit Keras (Hard Palate, Palatum) iii 22 22 23 24 25 27 29 31 31 31 34 34 34

Gusi Dalam (Alveola, Alveolum) Gigi (Teeth Denta) Bibir (Lip, Labia) Lidah (Tongue) Apakah Bunyi Bersuara dan Bunyi Tidak Bersuara? Panduan Menjawab Soalan Unit 2 Rujukan

35 35 35 36 37 40 42

Unit 3 : KLASIFIKASI BUNYI BAHASA
Pengenalan Tahukah Anda Bunyi Vokal? Tahukah Anda Bunyi Konsonan? Tahukah Anda Bunyi Semi-Vokal? Tahukah Anda Bunyi Nasal dan Bunyi Oral? Tahukah Anda Bunyi Keras (Fortes) dan Lembut (Lenes)? Tahukah Anda Bunyi Panjang dan Bunyi Pendek? Tahukah Anda Bunyi Rangkap dan Bunyi Tunggal? Tahukah Anda Bunyi Nyaring dan Tidak Nyaring? Tahukah Anda Bunyi dengan Arus Udara Egresif dan Bunyi dengan Arus Udara Ingresif? Apakah Egresif Pulmonik? Apakah Egresif Glotalik? Apakah Ingresif Glotalik? Apakah Ingresif Velarik? Panduan Menjawab Soalan Latihan Unit 3 Rujukan 45 45 46 47 47 48 49 50 51 53 54 55 55 56 57 61

Unit 4 : BUNYI-BUNYI BAHASA
Pengenalan Apakah Bunyi Vokal? Tahukah Anda Vokal dalam Bahasa Melayu? Vokal Hadapan Vokal Tengah Vokal Belakang Tahukah Anda Cara Penghasilan Bunyi Vokal? Apakah Bunyi Konsonan? Tahukah Anda Konsonan Asli Bahasa Melayu? Tahukah Anda Cara Penghasilan Bunyi Konsonan? Tahukah Anda Konsonan Pinjaman dalam Bahasa Melayu? Tahukah Anda Cara Penghasilan Konsonan Pinjaman dalam 64 64 65 67 68 68 71 82 82 89 114

iv

Apakah Kepanjangan? iii. Apakah Intonasi? Panduan Menjawab Soalan Latihan Unit 6 Rujukan 141 141 142 143 143 145 147 155 157 Unit 7 : BIDANG FONEMIK Pengenalan Apakah Bidang Fonemik? Tahukah Anda Pengertian Fonem? Tahukah Anda Pengertian Alofon? Tahukah Anda Pengertian Pasangan Minimal? Tahukah Anda Pengertian Bervariasi Bebas? Tahukah Anda Pengertian Beralternasi Bebas? Tahukah Anda Pengertian Saling Melengkapi? Tahukah Anda Pengertian Kesamaan Fonetis? Tahukah Anda Pengertian Fonem Vokal Rangkap? Tahukah Anda Pengertian Fonem Konsonan Rangkap? Panduan Menjawab Soalan Latihan Unit 7 Rujukan v 159 159 160 161 163 164 164 165 166 167 167 169 173 . Apakah Tekanan? ii. Apakah Tona? v. Apakah Jeda? iv.Bahasa Melayu? Panduan Menjawab Soalan Latihan Unit 4 Rujukan 115 121 128 Unit 5 : ARTIKULASI TAMBAHAN / KOARTIKULASI Pengenalan Apakah Pengertian Artikulasi Tambahan / Koartikulasi? Tahukah Anda Proses Pembibiran? Tahukah Anda Proses Penyengauan? Tahukah Anda Proses Penglelangitkerasan? Tahukah Anda Proses Perengkungan? Tahukah Anda Proses Pengglotisan (Glotalisasi)? Panduan Menjawab Soalan Latihan Unit 5 Rujukan 130 130 131 132 132 133 133 136 139 Unit 6 : FONEM SUPRASEGMENTAL Pengenalan Apakah Pengertian Fonem Suprasegmental? i.

Unit 8 : TRANSKRIPSI
Pengenalan Apakah Transkripsi? Apakah Transkripsi Fonetik? Apakah Transkripsi Fonemik? Contoh Transkripsi Fonetik & Fonemik? Panduan Menjawab Soalan Latihan Unit 8 Rujukan 175 175 176 176 177 188 190

Unit 9 : SEJARAH SISTEM EJAAN BAHASA MELAYU
Pengenalan Tahukah Anda Sejarah Sistem Ejaan Bahasa Melayu? Tahukah Anda Perancangan dan Perkembangan Sistem Ejaan Rumi di Tanah Melayu? Kamus Jawi-Melayu-Inggeris (1903) Tahukah Anda Pedoman Umum Ejaan Rumi Bahasa Melayu Abjad dan Huruf Huruf Vokal Huruf Diftong Huruf Konsonan Huruf yang Diperkenalkan Sistem Keselarasan Huruf Vokal Pola Keselarasan Huruf Vokal Pola Kekecualian kepada Keselarasan Huruf Vokal Penyesuaian Huruf Ejaan Kata Pinjaman Bentuk Ejaan Tampak Kekecualian bagi Ejaan yang Sudah Lama Panduan Menjawab Soalan Latihan Unit 9 Rujukan 193 193 195 195 199 199 200 201 201 202 203 204 205 206 210 211 212 214

Unit 10 : TANDA SEMPANG, IMBUHAN PINJAMAN, RANGKAI KATA DAN KATA MAJMUK.
Pengenalan Penggunaan Tanda Sempang Penulisan Imbuhan Pinjaman Penulisan kata Maha secara Terpisah Ejaan bagi Kata Depan Ejaan bagi Partikel Ejaan bagi Kata Ganti Singkatan 215 215 218 219 220 221 222

vi

Rangkai Kata Kata Majmuk Kata Majmuk Ejaan Cara Terpisah Kata Majmuk Ejaan Cara Tercantum Ejaan Tercantum yang Sudah Mantap Ejaan Penggandaan Kata Majmuk Panduan Menjawab Soalan Latihan Unit 10 Rujukan Glosari Istilah Linguistik Biodata Penulis Indeks

223 224 224 225 226 226 228 229 230 235 267 270

vii

SENARAI RAJAH
Rajah 2.1 : Bentuk gelombang akustik bagi perkataan bahasa Inggeris “see” /si:/ Rajah 2.2 : Proses Penghasilan Bunyi Rajah 2.3 : Alat-alat Artikulasi Rajah 2.4 : Proses Menutup dan Membukanya Glotis Rajah 2.5 : Keadaan Glotis Ketika Menghasilkan Bunyi Rajah 2.6 : Keadaan pita suara (glotis) ketika: (a) tertutup, (b) terbuka untuk bunyi bersuara, (c) terbuka untuk bunyi bisikan, (d) proses getaran Rajah 2.7 : Tiga bentuk gelombang bunyi yang mungkin berupa getaran pada pita suara Rajah 4.1 : Kedudukan Vokal Bahasa Melayu Rajah 4.2 : Vokal [a] seperti dalam perkataan bahasa Inggeris “father” dan vokal [i] seperti dalam perkataan “see” menunjukkan turun-naik bunyi apabila vokal-vokal berkenaan diujarkan pada tona yang sama Rajah 4.3 : Kedudukan bibir semasa menghasilkan bunyi [i] Rajah 4.4 : Keadaan bibir semasa menghasilkan bunyi [e] Rajah 4.5 : Keadaan bibir semasa menghasilkan bunyi [a] Rajah 4.6 : Keadaan bibir semasa menghasilkan bunyi [ə] Rajah 4.7 : Keadaan bibir semasa menghasilkan bunyi [u] Rajah 4.8: Keadaan bibir semasa menghasilkan bunyi [o] Rajah 4.9 : Keadaan bibir semasa menghasilkan bunyi [ε] Rajah 4.10 : Keadaan bibir semasa menghasilkan bunyi [ɔ] Rajah 4.11 : Kedudukan Lidah Semasa Menghasilkan Bunyi-bunyi Vokal

26 28 30 32 33

38

39 66

66 67 67 67 68 68 68 69 69 70

viii

Rajah 4.12 : Penghasilan Vokal [i] Rajah 4.13 : Penghasilan Vokal [e] Rajah 4.14 : Penghasilan Vokal [ε] Rajah 4.15 : Penghasilan Vokal [a] Rajah 4.16 : Penghasilan Vokal [u] Rajah 4.17 : Pengasilan Vokal [o] Rajah 4.18 : Penghasilan Vokal [ɔ] Rajah 4.19 : Penghasilan Vokal [ə] Rajah 4.20 : Carta Kedudukan Vokal Antarabangsa Rajah 4.21 : Carta Konsonan Asli Bahasa Melayu Rajah 4.22 : Carta Lambang Konsonan Antarabangsa (The International Phonetic Alphabet) Rajah 4.23 : Penghasilan Konsonan [p] Rajah 4.24 : Penghasilan Konsonan [b] Rajah 4.25 : Penghasilan Konsonan [t] Rajah 4.26 : Penghasilan Konsonan [d] Rajah 4.27 : Penghasilan Konsonan [k] Rajah 4.28 : Penghasilan Konsonan [g] Rajah 4.29 : Penghasilan Konsonan [ʔ] Rajah 4.30 : Penghasilan Konsonan [č] Rajah 4.31 : Penghasilan Konsonan [ǰ] Rajah 4.32 : Penghasilan Konsonan [s] Rajah 4.33 : Penghasilan Konsonan [h] Rajah 4.34 : Penghasilan Konsonan [r]

72 73 74 75 76 77 78 79 79 83

85 90 91 93 94 96 97 98 100 101 102 104 105

ix

Rajah 4.35 : Penghasilan Konsonan [l] Rajah 4.36 : Penghasilan Konsonan [m] Rajah 4.37 : Penghasilan Konsonan [n] Rajah 4.38 : Penghasilan Konsonan [ɲ] Rajah 4.39 : Penghasilan Konsonan [ŋ] Rajah 4.40 : Penghasilan Separuh Vokal [w] Rajah 4.41 : Penghasilan Separuh Vokal [j] Rajah 4.42 : Penghasilan Konsonan [f] Rajah 4.43 : Penghasilan Konsonan [v] Rajah 4.44 : Penghasilan Konsonan [] Rajah 6.1 : Kedudukan Tinggi-Rendah Suara

106 107 108 110 111 112 114 116 117 118 146

x

BML 3043: FONETIK & FONOLOGI BAHASA MELAYU

PRAKATA

M

odul BML 3043 : Fonetik dan Fonologi Bahasa Melayu ini ditulis khusus untuk memberikan bimbingan serta pengetahuan tentang ilmu fonetik dan fonologi bahasa Melayu kepada pelajar program Pengajian Jarak Jauh (PJJ). Modul ini dibahagikan kepada sepuluh unit pelajaran yang disampaikan secara komprehensif bagi membantu anda memahami ilmu linguistik, fonetik dan fonologi bahasa Melayu dengan lebih mudah dan menguasainya dengan baik. Pelajaran yang dimuatkan dan disusun dalam Modul ini bermula dengan Unit 1: Linguistik dan Cabang-cabangnya yang menghuraikan aspek-aspek kajian yang ditekankan dalam setiap cabang linguistik. Unit 2: Fonetik dan Fonologi membincangkan pengertian fonetik dan fonologi bahasa Melayu. Unit ini turut memuatkan pelajaran tentang alat-alat artikulasi dan peranannya dalam proses penghasilan bunyi bahasa. Unit 3: Klasifikasi Bunyi Bahasa, menghuraikan pembahagian bunyi bahasa yang digolongkan kepada bunyi vokal, konsonan, semi-vokal, bunyi nasal, oral dan sebagainya. Unit 4: Bunyi-bunyi Bahasa menjelaskan secara terperinci bunyi-bunyi bahasa, iaitu bunyi vokal dan konsonan yang terdapat dalam bahasa Melayu serta cara-cara penghasilan bunyi berkenaan. Huraian tentang cara-cara penghasilan bunyi itu disertakan dengan gambar-gambar rajah bagi memudahkan pemahaman anda. Seterusnya, dalam Unit 5, huraian tentang Artikulasi Tambahan menyentuh hal tentang proses pembibiran, penyengauan, penglelangitkerasan, perengkungan dan pengglotisan (glotalisasi). Dalam Unit 6: Fonem Suprasegmental, diberikan penjelasan tentang fonem-fonem suprasegmental yang terdapat dalam bahasa Melayu seperti tekanan, kepanjangan, jeda, tona dan intonasi. Unit 7: Bidang Fonemik pula mengandungi penerangan tentang perbezaan fonem, alofon, pasangan minimal, konsonan bervariasi bebas, beralternasi bebas, saling melengkapi dan kesamaan fonetis. Dalam Unit 8, dimuatkan pelajaran tentang Transkripsi. Pelajaran ini menghuraikan perbezaan transkripsi fonetik dan transkripsi fonemik. Dalam unit ini, dimuatkan contoh-contoh transkripsi fonetik dan transkripsi fonemik sebagai panduan bagi mengukuhkan kefahaman anda tentang penulisan transkripsi fonetik dan fonemik bahasa Melayu. Unit 9: Sejarah Sistem Ejaan Bahasa Melayu, menjelaskan sejarah dan perkembangan serta pedoman umum ejaan Rumi bahasa Melayu. Unit 10: Tanda Sempang, Imbuhan Pinjaman, Rangkai Kata dan Kata Majmuk. Pelajaran akhir ini menjelaskan penggunaan xi

BML 3043: FONETIK & FONOLOGI BAHASA MELAYU

tanda sempang dalam sistem ejaan bahasa Melayu, di samping penulisan imbuhan pinjaman, rangkai kata dan kata majmuk dalam bahasa Melayu. Modul ini turut menyediakan pelbagai bentuk latihan bagi menguji pemahaman anda, selain membantu anda mengingat semula dan mengaplikasikan ilmu yang telah dipelajari. Di samping itu, panduan menjawab soalan latihan juga disediakan di hujung setiap unit pelajaran bagi membimbing anda menjawab soalan latihan yang diberikan serta membolehkan anda membuat penilaian kendiri terhadap pelajaran yang telah dipelajari. Sementara itu, Indeks, glosari dan istilah linguistik turut disediakan pada bahagian akhir Modul ini bagi kemudahan rujukan anda dan pengguna Modul ini. Penulis menaruh harapan penuh agar Modul ini dapat memberi bimbingan kepada anda sekalian untuk memahami aspek-aspek bidang linguistik, fonetik serta fonologi bahasa Melayu dengan lebih mudah dan jelas. Semoga Modul BML 3043 : Fonetik dan Fonologi Bahasa Melayu ini dapat membantu anda menguasai ilmu linguistik, fonetik dan fonologi bahasa Melayu dengan baik. Akhir kata, penulis merakamkan setinggi penghargaan dan terima kasih khusus kepada Cik Suhaina Abdullah atas jasa baiknya yang telah membantu menaip dan menyunting Modul ini.

Sekian. Selamat maju jaya.

PROF. DR. ABDUL HAMID MAHMOOD Fakulti Bahasa dan Komunikasi, Universiti Pendidikan Sultan Idris, Tanjong Malim, Perak. 2012.

xii

BML 3043: FONETIK & FONOLOGI BAHASA MELAYU

PENGENALAN
Panduan Kursus BML 3043 : Fonetik dan Fonologi Bahasa Melayu disedia khusus bagi membantu pelajar program PJJ memahami sepenuhnya keperluan dan kandungan kursus. Anda dinasihati agar membaca bahagian ini dengan teliti. Seterusnya, berusaha untuk mengikuti dan memenuhi segala perkara yang disarankan bagi membolehkan anda menguasai kursus ini dengan cemerlang. Kursus BML 3043 : Fonetik dan Fonologi Bahasa Melayu ini memberi pendedahan dan pemahaman tentang lambang-lambang fonetik sejagat dengan penekanan khusus terhadap bunyi-bunyi bahasa Melayu. Antara perkara yang diketengahkan ialah cabang-cabang fonetik, sifat-sifat bunyi bahasa Melayu, jenisjenis bunyi vokal, konsonan jati dan pinjaman dalam bahasa Melayu, fonem suprasegmental dan penggunaannya dalam transkripsi fonetik dan fonemik, di samping penelitian intonasi yang terdapat dalam ayat bahasa Melayu. Di samping pengetahuan tentang teori, anda juga akan dilatih mengaplikasikan fonetik bahasa Melayu secara praktik. Kursus ini bernilai 3 jam kredit.

KUMPULAN SASARAN
Kursus ini ditawarkan kepada semua pelajar program PJJ yang mengikuti Program Ijazah Sarjana Muda Pendidikan di UPSI. Bagi tujuan pengajaran dan pembelajaran, Modul ini digubal khas untuk membantu pelajar-pelajar yang mengikuti program PJJ tersebut.

PERUNTUKAN MASA PEMBELAJARAN
Mengikut piawaian UPSI dan MQA, setiap jam kredit memerlukan anda memperuntukkan 40 jam waktu pembelajaran. Oleh itu, bagi kursus ini anda perlu memperuntukkan 120 jam waktu pembelajaran. Anggaran agihan waktu pembelajaran bagi kursus ini adalah seperti dalam Jadual 1.

xiv

BML 3043: FONETIK & FONOLOGI BAHASA MELAYU

Jadual 1: Anggaran agihan masa pembelajaran (3 jam kredit) Aktiviti Pembelajaran Membaca Modul, ulangkaji, menyiap tugasan Tutorial di Pusat Tutorial dalam talian (E-Learning, contohnya melalui Big Blue Button, Skype, dll.) Forum (E-Learning melalui MyGuru3) Video P&P melalui MyGuru3 Kuiz dalam talian melalui MyGuru3 Jumlah Masa Pembelajaran Jam Pembelajaran BERSEMUKA TIDAK BERSEMUKA 40 10 46 12 10 2 64 120

56

HURAIAN KURSUS BML 3043 : FONETIK DAN FONOLOGI BAHASA MELAYU
HASIL PEMBELAJARAN KURSUS
Pada akhir kursus BML 3043, pelajar dapat:
1. Menerangkan konsep fonetik dan fonologi bahasa Melayu, 2. membezakan bunyi bahasa dengan bukan bunyi bahasa, 3. menganalisis bunyi vokal, diftong, deretan vokal, konsonan asli dan

pinjaman dalam bahasa Melayu, 4. mentranskripsikan bunyi bahasa pertuturan ke dalam bentuk transkripsi fonetik dan fonemik, 5. mengaplikasi pengetahuan fonetik dan fonologi dalam pengajaran bahasa Melayu. .

SINOPSIS KURSUS
Kursus ini membincang dan membimbing anda memahami ilmu linguistik, fonetik dan fonologi bahasa Melayu. Antara aspek yang dibincang ialah linguistik dan cabang-cabangnya, fonetik dan fonologi bahasa Melayu, sifat-sifat bunyi bahasa Melayu, fonem vokal dan konsonan serta ciri-cirinya dan cara-cara menghasilkan xv

didedahkan bunyi dengan arus udara egresif dan bunyi dengan arus udara ingresif. anda juga akan diperkenal dan dilatih dalam penggunaan transkripsi fonetik dan fonemik bahasa Melayu secara praktik. konsonan dan semi-vokal. di samping bunyi oral dan bunyi nasal. termasuklah membezakan bunyi bahasa dan bukan bunyi bahasa. diftong. iaitu jenis bunyi. konsonan jati dan pinjaman dalam bahasa Melayu. penyengauan. ayat songsang dan ayat pasif bahasa Melayu. konsonan asli dan pinjaman. tona dan intonasi. Membincangkan ilmu fonetik dan fonologi serta jenis-jenis fonetik artikulasi. kepanjangan. bunyi bersuara dan bunyi tidak bersuara. fonetik auditori dan fonetik akustik. termasuklah bunyi vokal. Membincangkan fonem suprasegmental seperti tekanan. di samping meneliti intonasi dalam ayat penyata. Membincangkan artikulasi tambahan (koartikulasi). Membincangkan klasifikasi bunyi bahasa. Membincangkan bunyi-bunyi bahasa secara mendalam. deretan vokal. ayat perintah. termasuklah jenis-jenis artikulasi tambahan seperti pembibiran. di samping cara penghasilan dan kriteria yang menentukan jenis-jenis bunyi vokal. bunyi panjang dan bunyi pendek. jeda. ayat tanya. Selain itu. iaitu bunyi vokal dan kelompoknya. Selain pengetahuan tentang teori. Menerangkan alat-alat sebutan. Berikut diberikan perincian bagi setiap unit pelajaran tersebut: UNIT 1 2 TAJUK Membincangkan ilmu linguistik dan cabang-cabangnya serta aliran tatabahasa transformasi generatif. fungsi-fungsinya dan proses edaran udara yang menghasilkan bunyi. di samping aplikasi fonetik dan fonologi bahasa Melayu terhadap sebutan baku dan sistem ejaan bahasa Melayu. ISI KANDUNGAN KURSUS Bagi membantu anda mencapai hasil pembelajaran kursus ini. 3 4 5 6 xvi . kandungan kursus dibahagikan kepada sepuluh unit seperti yang terkandung dalam Modul ini. perengkungan dan pengglotisan (glotalisasi).BML 3043: FONETIK & FONOLOGI BAHASA MELAYU bunyi vokal dan konsonan bahasa Melayu. bunyi keras dan bunyi lembut. bunyi rangkap dan bunyi tunggal dan bunyi nyaring dengan bunyi tidak nyaring. penglelangitkerasan. konsonan rangkap dalam bahasa Melayu.

Dalam talian menggunakan MyGuru2 . imbuhan pinjaman. fonem. di samping diftong. Rakaman video pengajaran di sekolah yang sama seperti di atas. Menggunakan Google Docs atau menghantar melalui email. Makropengajaran Mikropengajaran Cadangan Kajian Tindakan Penulisan Jurnal Refleksi Forum Jumlah xvii . Membincangkan sejarah sistem ejaan bahasa Melayu. alofon.BML 3043: FONETIK & FONOLOGI BAHASA MELAYU 7 8 9 10 Membincangkan bidang fonemik yang meliputi bunyi distingtif dan tidak distingtif. sistem keselarasan vokal dan pola kekecualian keselarasan vokal bahasa Melayu. beralternasi bebas. fonem vokal rangkap dan konsonan rangkap. bervariasi bebas. Menggunakan Google Docs atau menghantar melalui email. rangkai kata dan kata majmuk bahasa Melayu. PENAKSIRAN Tugasan % Wajaran 40 20 20 10 10 100 Kaedah dan Hasil Tugasan Rancangan Mengajar Harian beserta rakaman video pengajaran di sekolah dan dimuat naik dalam talian ke Blog. pasangan minimal. termasuklah perancangan dan perkembangan ejaan Rumi di Tanah Melayu. Membincangkan tanda sempang. saling melengkapi dan kesamaan fonetis. Membincangkan aspek transkripsi fonetik dan fonemik dengan mengaplikasikan simbol transkripsi fonetik dan fonemik dalam penulisan.

BML 3043: FONETIK & FONOLOGI BAHASA MELAYU HURAIAN IKON YANG DIGUNAKAN Ikon Huraian Aktiviti latihan bagi membina kefahaman dan mengaplikasi konsep yang dibincangkan. xviii . Situasi yang memerlukan anda berfikir dan membuat refleksi mengenainya. melakar. mengisi tempat kosong. Aktiviti termasuklah menjawab soalan. dan/ atau mencari maklumat daripada Internet. dan sumber-sumber lain. buku.

ii. iii. mengetahui pelopor linguistik moden. asal perkataan linguistik. linguistik merupakan kajian saintifik terhadap bahasa (the scientific study of language). menjelaskan ilmu linguistik aliran tatabahasa transformasi generatif. Oleh David Crystal dalam bukunya.LINGUISTIK DAN CABANG-CABANGNYA / 1 Unit 1 LINGUISTIK DAN CABANG-CABANGNYA HASIL PEMBELAJARAN Setelah selesai mempelajari unit ini. A Dictionary of Linguistics and Phonetics (1986:181). anda seharusnya dapat: i. Pengenalan Unit ini membincangkan hal tentang Linguistik dan Cabang-cabangnya yang mencakupi konsep linguistik. menerangkan definisi linguistik dan cabang-cabangnya. mengetahui asal perkataan linguistik. 1 . cabang-cabang linguistik serta aliran linguistik tatabahasa transformasi generatif. pelopor linguistik moden. dan iv. Tahukah Anda Pengertian Linguistik? Menurut Kamus Dewan (2005:945) linguistik bererti pengajian ilmu bahasa.

langage). iaitu mengkaji bahasa itu seperti yang benar-benar wujud tanpa dipengaruhi oleh agak-agakan. Misalnya. dan orang yang mengetahui atau bertutur dalam dua bahasa atau banyak bahasa dikenali sebagai bilingual. Dr. langue dan parole (Prof. 1983:1). iaitu lingua yang bermaksud bahasa. misalnya langage. iaitu linguistique. Langue bererti bahasa tertentu kepunyaan satu-satu kumpulan penutur tertentu. bahasa Belanda. Verhaar. Perkataan Latin ini juga digunakan dalam banyak bahasa lain yang berasal daripada bahasa Latin seperti dalam bahasa Perancis (langue. misalnya bahasa Perancis. atau multilingual. sentimen atau falsafah. Langage bererti bahasa pada umumnya. ramalan.W. kita menggunakan ilmu linguistik itu untuk mengkaji bahasa Melayu. Perkataan linguistik dalam bahasa Melayu berasal daripada bahasa Inggeris. bahasa Itali (lingua). Orang yang pandai atau faham bermacam-macam bahasa asing atau ahli bahasa dipanggil linguis. Siapakah Pelopor Linguistik Moden? Ferdinand de Saussure ialah seorang sarjana bangsa Swiss. atau bahasa Sepanyol (lengua) atau dalam bahasa Inggeris (linguistics).LINGUISTIK DAN CABANG-CABANGNYA / 1 Tahukah Anda Asal Perkataan Linguistik? Perkataan linguistik berasal daripada perkataan Latin. Beliau dianggap sebagai pelopor linguistik moden.M. Maksudnya ilmu yang mengkaji dan menganalisis satu-satu bahasa tertentu secara empirikal dan objektif. bahasa Indonesia dan bahasa Melayu merupakan bahasa-bahasa atau langue-langue tersendiri. 2 . Bukunya Cours de Linguistique Generale (1916) sangat terkenal dan dianggap sebagai buku asas linguistik moden. Langue dianggap bahasa kepunyaan kumpulan atau masyarakat bahasa tertentu dan parole pula merupakan pertuturan atau bentuk ucapan individu yang kerap disebut sebagai idiolek. iaitu linguistics yang dipinjam daripada bahasa Perancis. beberapa istilah yang dipakai oleh de Saussure diterima umum sebagai istilah rasmi. J. Kesimpulan tentang Ilmu Linguistik Kesimpulannya. misalnya semua manusia di dunia ini mempunyai bahasa. Oleh sebab itu. ilmu linguistik ialah ilmu yang mengkaji bahasa secara saintifik. bahasa Jerman.

1.2 Siapakah pelopor Linguistik Moden? Tahukah Anda Cabang-cabang Linguistik? Linguistik mempunyai cabang atau bidang pengajian yang berlainan seperti: i) ii) iii) iv) v) vi) vii) viii) Linguistik Deskriptif (Descriptive Linguistics) Linguistik Historis (Historical Linguisticsi) Linguistik Komparatif (Comparative Linguistics) Sosiolinguistik (Sociolinguistics) Neurolinguistik (Neurolinguistics) Linguistik Am (General Linguistics) Linguistik Terapan (Applied Linguistics) Psikolinguistik (Psycholinguistics) i. sistem fonem. kata. 1. misalnya bagaimana bahasa Melayu itu diucapkan. morfem.1 Jelaskan konsep Linguistik. frasa dan ayat yang berlainan bentuk dalam bahasa Melayu. bentuk dan sistem bahasa itu.LINGUISTIK DAN CABANG-CABANGNYA / 1 Kita mengkaji bahasa Melayu seperti yang benar-benar wujud dan digunakan oleh masyarakat bahasa itu. Apakah Linguistik Deskriptif? Linguistik Deskriptif ialah satu cabang linguistik yang menghuraikan satu-satu bahasa tertentu pada satu-satu masa tertentu. Kita mengkaji secara formal dan objektif bagaimana bunyi-bunyi bahasa itu dihasilkan. sentimen atau falsafah dan hasil kajian itu pula boleh diuji kebenarannya. Kajian ini dilakukan secara objektif dan tidak boleh berdasarkan agak-agakan. ilmu linguistik yang 3 . Misalnya. ramalan.

3 Apakah yang dimaksudkan dengan Linguistik Deskriptif? Apakah yang menjadi keutamaan dalam disiplin Linguistik Deskriptif? 1. bahasa Perancis. Linguistik Deskriptif hanya membuat huraian tentang satu-satu bahasa itu dan tidak pula membuat perbandingan dengan bahasa-bahasa lain atau mengkaji daripada sudut sejarah bahasa itu. Misalnya. bahasa Tamil. Linguistik Deskriptif menghuraikan bagaimana bunyi-bunyi bahasa itu dituturkan dan bagaimana sistem bahasa Melayu itu digunakan dalam bidang fonologi. iaitu seperti yang benar-benar wujud dalam bahasa itu. perkataan. Jepun atau bahasa Cina. Linguistik Deskriptif juga tidak berminat untuk mengkaji sejarah perkembangan atau pertumbuhan bahasa Melayu. suku kata. Linguistik Deskriptif akan menghuraikan bunyi-bunyi vokal. konsonan. bahasa Portugis. sintaksis dan segala aspek yang terdapat dalam bahasa Melayu. diftong. bahasa Itali dan lain-lain. baik bahasa Melayu. bahasa Iban.4 4 . bahasa Perancis. 1. bahasa Kadazan. frasa atau ayat bahasa Melayu dengan ciri-ciri dan sistem dalam bahasa Inggeris. diftong. bahasa Tagalog mahupun bahasa Mandarin. morfologi. frasa dan ayat bahasa Melayu. sistem suku kata. bahasa Inggeris. bahasa Jawa. perkataan. baik pada awal ataupun pada akhir satu-satu zaman itu. konsonan. tetapi tidak membuat perbandingan antara sistem vokal.LINGUISTIK DAN CABANG-CABANGNYA / 1 menghurai atau menganalisis bahasa Melayu seperti yang dituturkan oleh masyarakat Melayu pada hari ini. Ilmu Linguistik Deskriptif boleh digunakan untuk mengkaji dan menghuraikan secara umum sebarang bahasa di dunia. Apa yang diutamakan dalam disiplin ini ialah menghuraikan bentuk dan sistem bahasa itu secara objektif dan secara empirikal. bahasa Jepun.

LINGUISTIK DAN CABANG-CABANGNYA / 1 ii. Linguistik Historis mengkaji sejarah pertumbuhan dan perkembangan bahasa Melayu sejak zaman sebelum merdeka hingga ke hari ini atau mengkaji sejarah perkamusan bahasa Melayu atau sejarah sistem ejaan bahasa Melayu dan seumpamanya. ada pula ahli-ahli bahasa yang turut membandingkan struktur bahasa-bahasa yang bukan daripada satu rumpun seperti membandingkan struktur frasa dan ayat bahasa Melayu dengan struktur frasa dan ayat bahasa Inggeris. Lazimnya. baik daripada segi fonologi. ahli bahasa membandingbandingkan ciri-ciri bahasa serumpun seperti membandingkan bahasa Melayu dengan bahasa Jawa. morfologi. Linguistik Komparatif kerap digunakan untuk membandingkan antara dialek Kedah dengan dialek Perak atau dialek Kelantan dengan dialek Terengganu atau membandingkan bidang fonologi. Apa yang diutamakan dalam disiplin ini ialah sejarah dan perubahan-perubahan yang berlaku dalam bahasa dari satu masa ke satu masa yang lain. bahasa Kadazan. Apakah Linguistik Komparatif? Linguistik Komparatif ialah cabang linguistik yang mengkaji bahasa secara perbandingan. iaitu dengan cara melihat aspek-aspek persamaan dan perbezaan antara satu bahasa dengan satu bahasa yang lain. bahasa Iban. morfologi dan sintaksis antara dialek-dialek seperti dialek Kedah. 5 . 1. Misalnya. Apakah Linguistik Historis? Linguistik Historis ialah satu cabang linguistik yang mengkaji satu-satu bahasa itu daripada sudut sejarah. Perancis dan Jerman. bahasa Tagalog. 1. sintaksis dan seumpamanya. Namun demikian. dialek Negeri Sembilan dan dialek Perak dengan bahasa Melayu baku.5 Huraikan maksud Linguistik Historis. iaitu menyelidiki segala perubahan dan perkembangan satu-satu bahasa itu.6 Apakah yang menjadi keutamaan dalam disiplin Linguistik Historis? iii. bahasa Murut dan lain-lain atau membandingkan bahasa Inggeris dengan bahasa-bahasa induk Jerman yang lain seperti bahasa Belanda.

1981:4) dan Fishman (1968) pula menyatakan bahawa Sosiolinguistik ialah bidang yang mengkaji ciri-ciri variasi bahasa. Bahasa digunakan sebagai alat oleh masyarakat untuk berhubung. serta jenis-jenis perbendaharaan kata yang digunakan olehnya akan menunjukkan dari daerah mana dan golongan mana ia berasal dan jenis pendidikan yang telah diterimanya. Daripada apa yang dicakapkan. bentuk perhubungan dan nilai-nilai yang dipegang oleh ahli-ahli yang terlibat dalam pertuturan terhadap sesama sendiri (Nik Safiah Karim. huraikan Linguistik Komparatif. mengenal orang yang sedang bercakap dengan lebih mendalam. ciri-ciri fungsi variasi-variasi ini dan ciri-ciri penutur yang menggunakannya apabila ketigatiga unsur ini berinteraksi. Dengan perkataan lain. Sosiolinguistik merupakan kajian yang menumpukan perhatian kepada bahasa dalam konteks sosial dan kebudayaan. buah fikiran dan perasaan serta mengeratkan hubungan antara satu sama lain dalam kalangan masyarakat. fungsi sesuatu interaksi. peserta (participant). bagaimanakah ia menyusun frasa dan ayat-ayat tertentu.LINGUISTIK DAN CABANG-CABANGNYA / 1 1.7 Apakah yang dimaksudkan dengan Linguistik Komparatif? 1. iv. berubah dan mengubah satu sama lain dalam sesuatu masyarakat bahasa.8 Dengan memberikan contoh-contoh yang sesuai. seseorang itu dapat menangkap sikap dan pendiriannya. pekerjaannya dan berbagai-bagai aspek latar 6 . tajuk perbincangan. Bagaimanakah orang itu bercakap dan apa yang dicakapkan itu akan memberikan tanda-tanda dan keterangan-keterangan tertentu tentang dirinya. Sosiolinguistik merupakan ilmu yang mengkaji bahasa daripada segi hubungan antara latar (setting). Bagaimanakah seseorang itu bercakap. Manusia menggunakan bahasa sebagai alat perhubungan untuk menyampaikan hasrat. Apakah Sosiolinguistik? Sosiolinguistik yang juga dikenali sebagai linguistik antropologi atau linguistik sosial ialah satu cabang linguistik yang mengkaji hubungan antara bahasa dengan masyarakat. cara ia menyebutkan perkataan. bunyibunyi perkataan. Menurut Dell Hymes (1966).

“Mak Cik”. Di samping itu. Sosiolinguistik lazimnya menumpukan kajian pada aspek atau topik seperti yang berikut: i) Bahasa rasmi ii) Bahasa kebangsaan iii) Pidgin iv) Kreol v) Bilingualism vi) Multilingualism vii) Dialek viii) Ideolek ix) Ragam bahasa x) Sikap terhadap bahasa xi) Sistem panggilan dalam masyarakat xii) Kesetiaan terhadap bahasa dan perancangan bahasa 1. “patik”. “Tan Sri”. sistem panggilan dan sistem gelaran dalam sesebuah masyarakat dalam masyarakat Melayu seperti penggunaan kata ganti nama. “Adik”. Sosiolinguistik juga turut mengkaji sistem ganti nama. panggilan dan gelaran seperti “aku”. “Puan”.9 Apakah yang anda faham tentang Sosiolinguistik? 1. “anda”.10 Bincangkan aspek-aspek yang boleh dikaji dalam bidang Sosiolinguistik. “engkau”. 7 . “Pak Cik”. “Dato”. Bidang-bidang seperti inilah yang tercakup oleh disiplin Sosiolinguistik. “Encik”. “Puan Sri” dan seumpamanya. “Abang”. “Tuan”.LINGUISTIK DAN CABANG-CABANGNYA / 1 belakangnya. “beta”.

LINGUISTIK DAN CABANG-CABANGNYA / 1 v. Medan Broca korteks pula berfungsi melahirkan kalimat-kalimat. Medan Wernicke mengandungi representasi ingatan perbendaharaan bentuk kata yang berfungsi mengamati dan menerima ucapan. Neurolinguistik menumpukan kajian terhadap bagaimana bahasa itu diproses di dalam otak dari awal pemerolehan bahasa sampailah ke bahasa itu berkembang dalam kehidupan manusia. terutama untuk tujuan mengubatinya dan Neurolinguistik cenderung untuk mengetahui hakikat hubungan antara otak dengan bahasa demi pengubatan penyakit bertutur. Dengan perkataan lain. Menurut teori Neurolinguistik Klasik. Neurologi mula-mula wujud pada abad ke-19. Damasi H. Apakah Neurolinguistik? Neurolinguistik ialah cabang ilmu linguistik yang mengkaji hal-hal otak dan perkaitannya dengan bahasa. diwujudkan oleh P.Wernicke. ekspresi muka dan gerak-geri badan waktu bertutur dan makna perumpamaan serta ungkapan ideomatik juga.Broca dan C. Oleh sebab itulah. tetapi juga proses-proses morfologi. iaitu Medan Wernicke korteks (hemisfera kiri korteks) dan Medan Broca korteks. 1987 telah mengemukakan penemuan terbaharu beliau yang menunjukkan bahawa Medan Broca tidak sahaja berfungsi untuk melaksanakan proses-proses sintaksis dan produksi fonologi. Neurolinguistik banyak mendapat manfaat daripada kerjasama antara psikologi dengan linguistik dan afasiologi pula mendapat manfaat daripada neurologi. hemisfera kanan berfungsi untuk komunikasi kebahasaan yang penting. Neurolinguistik ingin mengetahui bagaimana otak diorganisasi pada waktu mengelolakan aspek-aspek kemampuan bahasa dan perlakuan bahasa yang begitu rumit. Teori Neurolinguistik Wernicke merupakan teori yang pertama lahir daripada beberapa kes kajian penyakit afasia. Medan Broca korteks menukar kalimat-kalimat yang disimpan dalam Medan Wernicke korteks kepada bentuk bunyi. pemahaman kalimat-kalimat terganggu apabila hemisfera kanan secara aktif terlibat dalam 8 . Afasiologi mengkaji penyakit bertutur. Kalimat-kalimat bahasa disimpan dan diproses di hemisfera kiri otak manusia. otak manusia mempunyai dua bahagian. Menurut ilmu Neurolinguistik. Neurolinguistik mempunyai hubungan yang erat dengan afasiologi kerana kedua-dua disiplin ini sama-sama mengkaji penyakit bertutur. Hemisfera kanan mempunyai fungsi mengendalikan semua fonem segmental (aspek-aspek intonasi dan prosodi) dan tona suara.. Kalimat-kalimat difahami melalui Medan Wernicke belahan kiri (hemisfera kiri korteks) otak manusia. Pakar kajian neurolinguistik.

kaedah dan pendekatan tradisional. pengenalan muka dan garis gambar yang rumit. proses kegiatan gestalt. permainan tenis.12 Bincangkan hubungan Neurolinguistik dengan Afasiologi. 1991:143). 1. muzik dan lagu. Kedua-dua hemisfera bekerjasama pada waktu berkomunikasi untuk menjamin pemahaman dan penyampaian makna yang sempurna. Kajian Neurolinguistik juga mendapati bahawa hemisfera kiri mengendalikan kata-kata yang membawa makna-makna literal (tersurat) dalam kalimat-kalimat. ruang dan segala sesuatu yang termasuk ke dalam apa yang dulunya terkenal dengan istilah bawah sedar. hemisfera kanan juga berfungsi untuk semua hal yang berkaitan dengan pembentukan idea yang bukan bahasa seperti kebolehan konstruksi. inovasi dan kekaryaan (Mangantar Simanjuntak. sedangkan hemisfera kanan bertanggungjawab mengendalikan makna-makna tersirat. Implikasi penemuan ini sangat penting pada bidang pendidikan. 1. relasional. badminton.LINGUISTIK DAN CABANG-CABANGNYA / 1 proses kebahasaan pada waktu berkomunikasi (Mangantar Simanjuntak. pendekatan-pendekatan atau model-model yang digunakan dalam kajian bahasa. Apakah Linguistik Am? Linguistik Am juga disebut linguistik umum merupakan ilmu linguistik yang membuat kajian atau membicarakan bahasa secara umum. kajian bahasa mengikut aliran struktur. dalam Linguistik Am dibicarakan hal-hal tentang teori-teori kajian bahasa. pengubatan penyakit bertutur. Dalam Linguistik Am turut dihuraikan cara kajian bahasa dilakukan mengikut teori. teori dan kaedah kajian bahasa mengikut aliran transformasi generatif. pengajaran bahasa. kaedahkaedah. Di samping itu. 1991:142-143). vi. Maksudnya. 9 . fungsional dan seumpamanya.11 Jelaskan konsep Neurolinguistik.

bahasa Itali dan seumpamanya. sama ada pengajaran bahasa sebagai bahasa pertama ataupun sebagai bahasa kedua. morfologi. deskripsi.15 Apakah yang dimaksudkan dengan Linguistik Terapan? 1. vii. dalam leksikografi. kajian ditumpukan kepada perkara-perkara umum dalam bahasa secara universal.14 Huraikan ciri-ciri Linguistik Am bahasa Melayu. bahasa Tamil. Teori. bahasa Inggeris.LINGUISTIK DAN CABANG-CABANGNYA / 1 Dalam Linguistik Am.13 Apakah yang dibincangkan dalam Linguistik Am? 1. penterjemahan. bahasa Perancis. bahasa Mandarin. ahli bahasa dapat mengkaji dan menghuraikan segala bahasa yang dituturkan oleh manusia di dunia seperti bahasa Melayu. Apakah Linguistik Terapan? Linguistik Terapan ialah satu cabang linguistik yang memanfaatkan teori. bahasa Jepun. 1. kaedah dan hasil kajian linguistik sangat berguna untuk diterapkan ke dalam pengajaran bahasa. patologi bahasa dan sebagainya.16 Bagaimanakah Linguistik Terapan dapat dimanfaatkan dalam pengajaran bahasa? 10 . pendekatan. stilistik. 1. Huraian bahasa secara umum dan universal ini mencakupi bidang fonologi. kaedah dan hasil kajian linguistik dalam pengajaran bahasa. Dengan menggunakan pengetahuan ilmu Linguistik Am. bahasa Thai. penulisan buku-buku teks. sintaksis dan seumpamanya secara umum.

Maksudnya. bentuk-bentuk bahasa dan perkataan-perkataan yang digunakan oleh penutur dan hubungannya dengan fikiran dan jiwa penutur itu. seorang ahli dalam bidang pengajaran bahasa mengatakan bahawa Psikolinguistik ialah pendekatan gabungan melalui psikologi dan linguistik bagi telaah atau studi pengetahuan bahasa. perubahan bahasa dan hal-hal yang ada kaitannya dengan itu yang tidak begitu mudah dicapai atau didekati melalui salah satu dari kedua ilmu tersebut secara terpisah atau sendiri-sendiri” (Lado. Emmon Bach dengan singkat dan tegas mengutarakan bahawa Psikolinguistik adalah satu ilmu yang meneliti bagaimana sebenarnya para pembaca/ pemakai sesuatu bahasa membentuk/ membangun atau mengerti kalimat-kalimat bahasa tersebut” (Bach. Disiplin ini juga memberikan perhatian terhadap pengaruh ingatan ke atas pertuturan dan kefahaman. 1968:6) (lihat Henry Guntur Tarigan. 1964:64). Psikolinguistik turut meneliti aspek penguasaan bahasa kanak-kanak dan mengkaji proses akal kanakkanak dalam memahami. 1985:3). 1. membuat persepsi. iaitu performansi atau perbuatan dan perlengkapan atau aparat psikologis yang bertanggungjawab atasnya” (Langac ker. Langacker.LINGUISTIK DAN CABANG-CABANGNYA / 1 viii. Psikolinguistik menganalisis jenis-jenis.18 Apakah yang diteliti dalam Psikolinguistik? 11 . Apakah Psikolinguistik? Psikolinguistik ialah cabang linguistik yang mengkaji hubungan antara bahasa dengan jiwa manusia.17 Jelaskan Psikolinguistik berdasarkan definisi tokoh-tokoh bahasa. pemerhatian dan pembelajaran. 1. Psikolinguistik ialah studi atau telaah mengenai behaviour atau perilaku linguistik. Robert Lado. bahasa dalam pemakaian. 1976:220). Psikolinguistik turut mengkaji perkaitan antara peranan bahasa dengan proses mengingat. mengingat dan melahirkan kembali bentuk-bentuk bahasa dalam pertuturan. Menurut Ronald W.

iaitu kajian terhadap lingkungan alam dan budaya sesuatu masyarakat dan hubungannya dengan bahasa dan situasi pertuturan. Pike. Linguistik Renaisans (Renaissance Linguistics). Linguistik Kontrastif (Contrastive Linguistics). Lamb mengakui bahawa teori stratifikasi merupakan sejenis Linguistik Kognitif. iaitu cabang linguistik yang mengkaji persamaan dan perbezaan antara bahasa-bahasa atau dialek-dialek untuk mencari prinsip-prinsip yang dapat diterapkan dalam pengajaran bahasa atau penterjemahan. Linguistik Komputasi (Computational Linguistics). baik dalam bidang bahasa ataupun di luar bidang bahasa. iaitu analisis bahasa yang memberi perhatian kepada pelbagai fungsi bahasa. Linguistik Matematik (Mathematical Linguistics). Kajian ini juga disebut patologi bahasa.LINGUISTIK DAN CABANG-CABANGNYA / 1 Apakah Cabang Linguistik Lain? Terdapat juga beberapa cabang linguistik yang lain seperti Linguistik Etnografi (Ethnographic Linguistics). Pada tahun 1970-an. iaitu cabang Linguistik Terapan yang mengkaji permasalahan dalam bahasa seperti cacat bahasa dan sebagainya. iaitu kajian terhadap bahasa yang menekankan hubungan antara bentuk-bentuk bahasa dengan informasi-informasi yang terdapat di dalam otak atau akal manusia. iaitu satu teori linguistik yang lahir sebagai satu alternatif kepada teori Tatabahasa Transformasi Generatif. Linguistik Medis (Language Pathology). iaitu sejenis kajian terhadap bahasa yang mempelajari ciri-ciri matematik dalam bahasa dengan menggunakan konsep-konsep statistik dan algebra. Halliday. Linguistik Kognitif (Cognitive Linguistics). iaitu kajian linguistik pada zaman Renaisans. iaitu zaman sesudah linguistik abad pertengahan yang ditandai oleh perluasan kajian atau pandangan di luar bahasa Yunani dan Latin dan bahasa-bahasa Indo-Eropah dengan menambahkan beberapa konsep dan kategori baharu dalam kajian bahasa. Huraian tentang Linguistik Fungsional ini ada terkandung di dalam teori dan tulisan sarjana-sarjana seperti Buhler. iaitu cabang linguistik yang menggunakan teknik komputer dalam kajian bahasa dan kesusasteraan. iaitu cabang kajian bahasa yang menerapkan teori dan hasil kajian bahasa dalam pengajaran. telah wujud Tatabahasa Fungsional (Functional Grammar). Martinet. Linguistik Pedagogi (Pedagogical Linguistics). Linguistik Saussure 12 . Linguistik Fungsional (Functional Linguistics). misalnya menerapkan teori dan dapatan kajian linguistik dalam mencari kaedah-kaedah yang efektif dalam pengajaran bahasa dan lain-lain. Firth. Troubetzkoy dan lain-lain.

Hasil kajian linguistik struktural ini boleh digunakan untuk melatih pelajar-pelajar asing atau yang baru mempelajari bahasa atau pelajar yang lemah pencapaian dalam penguasaan bahasa. hubungan paradigmatis dan sintagmatis. iaitu kajian bahasa yang dilakukan terhad pada satu-satu masa tertentu. Linguistik Diakronis (Diachronic Linguistics). kaedah dan pendekatan struktural. Teori ini dianut pula dengan perubahan atau tanpa perubahan oleh aliran Praha dan Glosematik. atau pada abad ke-20 tanpa melihat perubahan-perubahan pada bahasa itu dan tidak pula membuat perbandingan antara perkembangan bahasa dari satu masa ke satu masa. misalnya mengkaji bahasa Melayu pada zaman sebelum merdeka dengan bahasa pada zaman selepas merdeka dengan melihat perubahan-perubahan bahasa daripada segi fonologi. sintaksis dan semantik. perbezaan antara langue dengan parole. 13 . iaitu bidang kajian linguistik yang menggunakan teori. iaitu linguistik yang mengkaji bahasa pada dua masa atau yang berlainan masa. morfologi. Aliran ini menumpukan kajian ke atas bahasa lisan dan tidak mengutamakan aspek semantik. Ferdinand de Saussure (1916). iaitu yang menganggap bahasa itu mempunyai struktur atau sistem yang bebas. Linguistik Sinkronis (Syncronic Linguistics). iaitu mengkaji satu-satu bahasa itu pada satu-satu masa tertentu. Linguistik Taksonomi (Taxonomic Linguistics) ialah pendekatan kajian dan analisis bahasa dengan tujuan utama untuk mendaftarkan dan mengklasifikasikan pelbagai fenomena bahasa kepada kelompok atau golongan seperti kelas atau golongan kata dalam tatabahasa. misanya kajian bahasa Melayu pada hari ini. yang mencakupi pemisahan antara pendekatan diakronis dan sinkronis. Linguistik Struktural (Structural Linguistics). medan makna dalam bidang semantik dan sebagainya.LINGUISTIK DAN CABANG-CABANGNYA / 1 (Saussure Linguistics) ialah istilah yang digunakan untuk kajian linguistik teori Ferdinand de Saussure. Cara kajian Linguistik Diakronis ini diperkenalkan oleh ahli bahasa bangsa Swiss. Kajian cara Sinkronis ini diperkenalkan oleh linguis bangsa Swiss. Cara Linguistik Sinkronis ini digunakan dalam kajian Linguistik Deskriptif. jenis-jenis konsonan dalam bidang fonetik. Ferdinand de Saussure.

Kedua. Profesor Linguistik dan bahasa-bahasa moden di Massachusetts Institute of Technology.LINGUISTIK DAN CABANG-CABANGNYA / 1 1. Beliau telah mengemukakan teori tatabahasa Transformasi Generatif ini dalam buku monografnya yang terkenal. iaitu Syntactic Structures pada tahun 1957. Teori Transformasi Generatif ini dianggapkan sebagai satu aliran linguistik yang baru dan sebagai revolusi dalam bidang kajian tatabahasa.20 Huraikan maksud Linguistik Fungsional. Tatabahasa aliran Transformasi Generatif ini ialah satu aliran kajian bahasa yang dikemukakan oleh ahli bahasa Amerika bernama Noam Chomsky.19 Terangkan cabang linguistik lain. Pertama. setiap ayat yang dilahirkan mengandungi dua peringkat. Kemudian Chomsky telah memperbaiki teori ini dan menerbitkan pula buku Aspects of the Theory of Syntax pada tahun 1965 dan teori ini dianggap sebagai teori standard. iaitu struktur ayat yang biasanya telah mengalami perubahan daripada struktur dalamannya dan merupakan bentuk ayat yang akan sebenarnya diucapkan oleh si penutur dan yang diperlukan untuk ditafsirkan oleh bahagian bunyi bahasa yang dinamai komponen fonologi (Nik Safiah Karim dan rakanrakan. 1. 1. peringkat struktur dalaman.21 Bincangkan perbezaan antara Linguistik Sinkronis dengan Linguistik Diakronis. peringkat struktur permukaan. iaitu struktur yang biasanya mengandungi bentuk ayat dasar atau ayat inti yang diperlukan untuk membentuk asas makna ayat atau dengan kata lain membentuk semantik ayat. Menurut teori ini. rasanya tidak lengkap jika tidak disentuh serba ringkas tentang ilmu Linguistik Aliran Tatabahasa Transformasi Generatif (Transformational Generative Grammar) sebagai pengetahuan ringkas. Teori ini menumpukan kajian dalam bidang sintaksis atau ayat dan mengutamakan bidang makna atau semantik. Linguistik Aliran Tatabahasa Transformasi Generatif Apabila membicarakan ilmu linguistik dan cabang-cabang atau bidang-bidangnya. 2003:505). 14 .

LINGUISTIK DAN CABANG-CABANGNYA / 1 Kedua-dua jenis struktur. 1. iaitu rumus struktur frasa dan rumus transformasi.24 Nyatakan semua Cabang Linguistik. Rumus struktur frasa menerbitkan ayat-ayat pada peringkat struktur dalaman dan rumus transformasi pula berfungsi menukarkan pola atau struktur ayat-ayat hingga membawa kepada peringkat struktur permukaan. 1. Struktur dalaman yang diwujudkan oleh rumus struktur frasa kemudian akan menjadi input kepada komponen yang mengandungi rumus transformasi.22 Huraikan konsep Linguistik Aliran Tatabahasa Transformatif Generatif. 15 .23 Jelaskan rumus struktur frasa dan rumus transformasi. menambahkan unsur kata dan mengubah atau menyusun semula susunan unsur kata. Bentuk ayat struktur permukaan selalunya tidak serupa dengan bentuk struktur dalaman. 1. iaitu struktur dalaman dan struktur permukaan diterbitkan oleh dua jenis hukum atau rumus tatabahasa. 1.26 Huraikan Ilmu Linguistik yang melihat perubahan dan perkembangan bahasa.25 Bincangkan sejauh mana Ilmu Linguistik penting kepada guru bahasa. 1. Rumus transformasi itu berkuasa untuk menggugurkan unsur kata. Teori ini juga mengandaikan bahawa kedua-dua jenis rumus tatabahasa itu menjadi sebahagian daripada unsur kecekapan berbahasa seseorang individu (ibid:202).

jawapan anda harus mencakupi: i. anda perlu memberikan: i. internet. youtube dan seumpamanya 1. dll. anda harus menghuraikan: i. Bapa linguistik moden iii. Ciri-ciri Linguistik Deskriptif ii. bilingualisme dan multilingualisme iv. Aspek yang dihuraikan meliputi fonetik dan fonologi kata. misalnya bahasa Melayu sebelum merdeka dan bahasa Melayu selepas merdeka 16 . Sertakan contoh-contohnya sekali. Langage. Sertakan contoh-contoh bidang linguistik yang dihuraikan oleh Linguistik Deskriptif. Sila rujuk sumber lain daripada buku. frasa dan ayat iii. Maksud Linguistik Deskripstif ii. Sila rujuk sumber lain daripada buku. internet. Contoh perkembangan bahasa secara historis. anda perlu memberikan: i. Definisi Linguistik Historis ii. Parole. jurnal. youtube dan seumpamanya.1 Bagi soalan ini. 1. perihal Ferdinand de Saussure dan hasil usahanya dalam bidang ilmu linguistik (Linguistique General) ii. 1. Sila rujuk sumber lain daripada buku. youtube.5 Bagi soalan ini.LINGUISTIK DAN CABANG-CABANGNYA / 1 PANDUAN MENJAWAB SOALAN LATIHAN UNIT 1 1. Sila rujuk sumber lain daripada buku. internet. frasa dan ayat bahasa Melayu secara deskriptif iv.2 Jawapan bagi soalan ini perlu menyentuh: i.3 Bagi soalan ini. jurnal. internet. Asal usul perkataan linguistik ii. misalnya menghuraikan bahasa Melayu iii. youtube dan seumpamanya 1. jurnal. termasuklah bidang fonetik dan fonologi kata. jurnal. Laras-laras linguistik seperti Langue.4 Bagi soalan ini.

jurnal. 1. iv. 1. Cina dan Inggeris dari segi sejarah turut menambah perbendaharaan kata bahasa Melayu. Sila rujuk sumber lain daripada buku. Tokoh-tokoh Sosiolinguistik dalam negara dan luar negara iii. bahasa Iban. jurnal. internet. 1.9 Bagi menjawab soalan ini. dialek Perak dan seumpamanya. mempunyai sejarah perkembangan dan pertumbuhan bahasa itu iii. youtube. youtube dan seumpamanya. internet. Menghuraikan linguistik komparatif. anda perlu: i. Dialek serumpun bahasa Melayu seperti dialek Kedah. anda perlu: i. 1. bahasa Tagalog. Maksud bidang Sosiolinguistik ii. youtube dan seumpamanya.7 Bagi menjawab soalan ini. youtube dan seumpamanya. internet.8 Bagi menjawab soalan ini. vi. dialek Kelantan. jurnal. anda perlu: i. bahasa Indonesia v. Misalnya bahasa Melayu. Sila rujuk sumber lain daripada buku. Pengaruh bahasa Arab. internet. youtube dan seumpamanya 1. jurnal. iaitu bahasa serumpun iv. misalnya bahasa yang boleh dibanding-bandingkan. anda perlu memberikan: i. dan seumpamanya.LINGUISTIK DAN CABANG-CABANGNYA / 1 iii. jurnal. Sanskrit. anda harus menghuraikan: i.10 Bagi soalan ini. Sila rujuk sumber lain daripada buku. Bidang Sosiolinguistik yang mencakupi semua aspek yang ada kaitan antara bahasa dengan masyarakat 17 . Memahami disiplin Linguistik Historis yang mengutamakan sejarah satu-satu bahasa itu ii. Menjelaskan maksud linguistik komparatif ii. Contoh bahasa serumpun: bahasa Melayu. internet. Sila rujuk sumber lain daripada buku.6 Bagi menjawab soalan ini. Sila rujuk sumber lain daripada buku.

Contoh linguistik am yang terdapat dalam bahasa Melayu iii. Aspek-aspek lain berkaitan dengan neurolinguistik iii. Penjelasan tentang konsep neurolinguistik ii. Anda perlu memberi jawapan anda yang meliputi bahasa kebangsaan. internet. Contoh ciri-ciri linguistik am yang terdapat dalam bahasa Melayu seperti huraian secara umum tentang bunyi-bunyi bahasa. frasa. 1. bahasa rasmi dan seumpamanya iii. sistem fonem. kreol.LINGUISTIK DAN CABANG-CABANGNYA / 1 ii. Jawapan anda juga harus meliputi bilingualisme dan multilingualisme serta dialek dan ideolek iv.13 Bagi menjawab soalan ini. kata. anda perlu: i. jurnal. jurnal. youtube dan seumpamanya. youtube dan seumpamanya. Sila rujuk sumber lain daripada buku.11 Bagi soalan ini. Menerangkan maksud linguistik terapan ii. kata. jawapan anda harus: i. youtube dan seumpamanya. Maksud linguistik am ii.12 Bagi soalan ini. Aspek-aspek neurolinguistik 1. Sila rujuk sumber lain daripada buku. anda perlu memberikan: i. klausa. 1. Sila hurai secara am bidang fonetik dan fonologi bahasa Melayu. 1. sistem panggilan dalam masyarakat. internet. khususnya dalam pengajaran bahasa iii. jawapan anda harus mencakupi: i. jurnal.15 Bagi soalan ini. pidjin. pembentukan suku kata. ayat dan seumpamanya iii. Ciri-ciri linguistik am ii. anda perlu memberikan: i.14 Bagi menjawab soalan ini. internet. 1. Sila rujuk sumber lain daripada buku. 18 . Menerangkan hubungan antara neurolinguistik dengan penyakit afasia ii. Menghuraikan kegunaan linguistik terapan dan seumpamanya. Anda juga harus memberikan jawapan anda meliputi sikap terhadap bahasa. bahasa kebangsaan. kesetiaan terhadap bahasa dan perancangan bahasa.

Menjelaskan aspek-aspek yang dicakupi oleh linguistik fungsional iii. Menghuraikan dengan lebih lanjut setiap cabang linguistik tersebut iii. Memberikan nama tokoh-tokoh bahasa Bahasa Melayu iv. Sila rujuk sumber lain daripada buku. Anda perlu mengenal pasti bahasa-bahasa yang lazim digunakan oleh murid-murid tertentu pada peringkat-peringkat umur tertentu iii. anda perlu: i. Memberikan pelbagai cabang linguistik yang anda tahu ii. jurnal. youtube dan seumpamanya. Menghuraikan maksud linguistik terapan ii. Menyatakan nama tokoh-tokoh psikolinguistik iii. internet.18 Untuk menjawab soalan ini: i. youtube dan seumpamanya. internet. jurnal. jurnal.LINGUISTIK DAN CABANG-CABANGNYA / 1 1. jurnal. internet.20 Untuk menjawab soalan ini. anda perlu: i. youtube dan seumpamanya. anda perlu: i. anda perlu: i. Sertakan nama tokoh-tokoh linguistik fungsional iv. Menjelaskan bagaimanakah linguistik terapan dimanfaatkan dalam pengajaran bahasa iii. internet.16 Bagi soalan ini. Sila rujuk sumber lain daripada buku. Sila rujuk sumber lain daripada buku. internet. 1. Sila rujuk sumber lain daripada buku. jurnal.19 Untuk menjawab soalan ini. Memberikan contoh buku teks yang mengandungi linguistik terapan iv. 19 . 1. Sila rujuk sumber lain daripada buku. Memberikan definisi mengenai psikolinguistik ii. youtube dan seumpamanya.17 Bagi soalan ini. Menyertakan tokoh-tokoh linguistik dan aliran mereka iv. Anda perlu menjelaskan jenis-jenis bahasa yang kerap digunakan oleh penutur tertentu ii. youtube dan seumpamanya. 1. 1. Berikan maksud linguistik fungsional ii.

21 Untuk menjawab soalan ini. Berikan contoh-contohnya sekali iv. Saya yakin anda pasti dapat menjelaskan kepentingan ilmu linguistik kepada guru. jurnal. internet. Memahirkan murid-murid dengan sistem ejaan baharu iii. anda perlu: i. anda perlu: i. Berikan maksud rumus struktur frasa ii. anda perlulah: i. internet.25 Untuk menjawab soalan ini: i. termasuklah membantu mengajar sebutan kepada murid-murid ii. Berikan maksud linguistik sinkronis ii. Ciri-ciri tatabahasa transformatif generatif iv.24 Untuk menjawab soalan ini. Menyatakan semua cabang linguistik yang anda tahu ii. 20 . huraian anda perlu: i. Mengenal pasti perbezaan antara linguistik sinkronis dengan linguistik diakronis iv. internet. Memahirkan guru-guru menghuraikan bidang-bidang bahasa kepada murid-murid termasuklah frasa dan ayat 1. 1. Berikan penjelasan ringkas bagi setiap cabang linguistik tersebut iii. 1. jurnal. youtube dan seumpamanya. Berikan maksud rumus transformasi iii. Berikan maksud linguistik diakronis iii. Sila sertakan contoh-contohnya sekali. Sila rujuk sumber lain daripada buku. youtube dan seumpamanya. 1. 1. youtube dan seumpamanya.LINGUISTIK DAN CABANG-CABANGNYA / 1 1. Sila rujuk sumber lain daripada buku.22 Untuk menjawab soalan ini. Noam Chomsky dan seumpamanya iii. Menghuraikan segala aspek perubahan dan perkembangan bahasa Melayu sebelum merdeka.26 Untuk menjawab soalan ini. huraian anda perlu meliputi: i.23 Untuk menjawab soalan ini. Sila rujuk sumber lain daripada buku. jurnal. Maksud tatabahasa transformatif generatif ii. Sertakan contoh-contohnya sekali. selepas merdeka dan bahasa Melayu terkini ii.

Abdul Hamid Mahmood dan Nurfarah Lo Abdullah (2007). Abdullah Hassan (1993). Guru dan bahasa Melayu. Kuala Lumpur: Sarjana Enterprise. Barnhart. R. P. & Barnhart. Petaling Jaya: Fajar Bakti Sdn. C. Fonetik dan fonologi suatu tinjauan. Permulaan ilmu linguistik. 21 . Abdul Hamid Mahmood (2002). (Ed) (1992). Bhd. Bhd. Ashby. The world book of encyclopedia volume two. Kuala Lumpur: Aslita Sdn. Arbak Othman (1983). Alias Mohammad Yatim (1992).L. Speech sounds.) (1981).K. London: Routledge. New York: Oxford University Press. (1995).LINGUISTIK DAN CABANG-CABANGNYA / 1 Rujukan Abdul Hamid Mahmood (1995). (Ed. Bright. Toronto: World Book Inc. Kuala Lumpur: City Reprographic Services. W. Linguistik am untuk guru Bahasa Malaysia. Ejaan bahasa Melayu terkini. Kulim: Penerbit Sarlis. International encyclopedia of linguistics. Masa Enterprise. Linguistik fonetik dan fonologi bahasa Melayu.

mengetahui alat-alat artikulasi dan fungsinya dalam penghasilan bunyi bahasa Melayu. membezakan kajian fonetik dan fonologi bahasa Melayu.FONETIK DAN FONOLOGI / 2 Unit 2 FONETIK DAN FONOLOGI HASIL PEMBELAJARAN Setelah selesai mempelajari unit ini. akustik dan fonetik auditori. iii. menjelaskan aspek kajian fonetik artikulasi. anda seharusnya dapat: i. ii. Pengenalan Unit ini membincangkan hal tentang konsep Fonetik dan Fonologi bahasa Melayu serta aspek kajiannya. iv. Semasa udara keluar melalui rongga tekak dan 22 . bunyi bersuara dan bukan bunyi bersuara. kemudian terus keluar ke rongga mulut atau rongga hidung. Apakah yang Dimaksudkan dengan Bunyi? Bunyi ialah kesan yang didengar oleh telinga yang berlaku apabila udara daripada paru-paru keluar melalui pita suara ke rongga tekak. menganalisis bunyi bahasa. Unit ini juga menjelaskan hal tentang bunyi bahasa. bukan bunyi bahasa. bunyi bersuara dan bukan bunyi bersuara serta menerangkan alatalat artikulasi dan fungsinya dalam penghasilan bunyi bahasa Melayu. bukan bunyi bahasa.

Udara yang keluar dalam bentuk gelombang itu mengenai bahagian gegendang telinga dan terhasillah bunyi. and their relation to one another”. Barnhart & R.L.K.. Abdullah Hassan (1993:40) memberikan definisi fonetik sebagai “fonetik mengkaji bunyi bahasa dari segi penyebutan. 1981:1566).FONETIK DAN FONOLOGI / 2 rongga mulut atau rongga hidung. Fonetik amnya ialah pengkajian terhadap unsur-unsur dalam bentuk bunyi”. “fonetik ialah ilmu bahasa (linguistik) yang berkaitan dengan penyebutan kata dan lambang yang menunjukkan sebutannya”. The Penguin Dictionary (2004:1046) menjelaskan fonetik sebagai “the study and classification of speech sounds”. pendengaran atau sifatnya . Menurut Kamus Dewan (2005:354). Fonetik (1986:1) mendefinisikan fonetik sebagai “ilmu yang menyelidiki bunyi-bunyi bahasa tanpa melihat fungsi bunyi itu sebagai pembeda makna dalam sesuatu bahasa”.. Barnhart. Marsono dalam bukunya. 1984:51) memberikan definisi fonetik sebagai “ilmu yang menyelidiki penghasilan. udara mungkin mengalami gangguan atau sekatan atau mungkin tidak. fonetik dikatakan “the body of speech sounds of any one language. W. Berikut diberikan beberapa definisi atau pengertian serta pendapat tentang fonetik: (i) Dalam The World Book of Dictionary (C. Kamus Linguistik (Harimurti Kridalaksana. (ii) (iii) (iv) (v) (vi) (vii) 23 . Bright (1992:194) dalam International Encyclopedia of Linguistics menghuraikan fonetik sebagai “the study of the physical characteristics of human speech sounds”. Tahukah Anda Pengertian Fonetik? Bunyi bahasa dikaji dalam bidang fonetik. penyampaian dan penerimaan bunyi bahasa”.

Barnhart & R. Clark dan C. iaitu rumus-rumus yang menentukan sebutan”. the patterns they form. Linguistik Am untuk Guru Bahasa Malaysia (1993:40) menyatakan bahawa “fonologi mengkaji bunyi bunyi yang berfungsi dalam sesuatu bahasa itu”.K.L. Roach dalam bukunya Phonetics. P. Kamus Linguistik (Harimurti Kridalaksana. 1984:61) memberikan definisi fonologi sebagai bidang dalam linguistik yang menyelidiki bunyi-bunyi bahasa mengikut fungsinya. Yallop (1995:5) “phonology is concerned with the organization of speech within specific languages”. Parker (1974:112) memberikan pengertian fonologi sebagai “. Dalam World Book of Dictionary (C. Menurut J.FONETIK DAN FONOLOGI / 2 2. 1981:1567). Fonologi dalam The Penguin Dictionary (2004:1045) ditakrifkan sebagai “the study of the sound systems of a language”. and the rules which regulate their use” (2001:111). 2. suatu bidang yang mengkaji sesuatu bahasa. Tahukah Anda Pengertian Fonologi? Bunyi-bunyi bahasa yang mempunyai sistem atau peraturan pula dikaji dalam bidang fonologi. fonologi didefinisikan sebagai “the systems of sounds used in a language”..2 Rumuskan konsep fonetik berdasarkan definisi yang telah diberikan oleh tokohtokoh di atas.1 Berikan definisi fonetik menurut tokoh yang anda tahu. menjelaskan fonologi sebagai “the study of the distinctive sound units of a language. Antara definisi atau pengertian serta pandangan tentang fonologi adalah seperti yang berikut: (i) F. Barnhart. (ii) (iii) (iv) (v) (vi) (vii) 24 . Abdullah Hassan dalam bukunya..

3 Jelaskan konsep fonologi berdasarkan pandangan tokoh yang anda tahu.4 Bezakan konsep antara fonetik dengan fonologi. iaitu mengkaji bunyi-bunyi bahasa dari segi cara pengeluarannya. Tahukah Anda Konsep Fonetik dan Fonologi dalam Bahasa Melayu? Berdasarkan pelbagai definisi dan pengertian daripada beberapa buah kamus dan ensiklopedia serta berdasarkan pandangan dan pendapat yang diberikan oleh beberapa orang sarjana bahasa tentang fonetik dan fonologi.1 – bentuk gelombang akustik). Fonetik auditori pula merupakan kajian yang berkaitan dengan pendengaran terhadap bunyi-bunyi yang dihasilkan supaya bunyi-bunyi itu dapat diperturunkan ke dalam lambang-lambang yang tepat. daerah pengeluarannya dan alat-alat pengucapan yang terlibat dalam menghasilkan bunyi-bunyi bahasa.FONETIK DAN FONOLOGI / 2 2. dapat kita rumuskan bahawa fonetik mengkaji bunyi-bunyi bahasa yang dituturkan oleh manusia. iaitu bagaimana gelombang udara dari paru-paru mengalami perubahan yang disebabkan oleh gangguan yang dibuat oleh alat artikulasi seperti pita suara. Fonetik akustik pula mengkaji sifat bunyi itu sendiri. 2. 25 . Dalam bidang fonetik. bibir dan sebagainya (lihat rajah 2. iaitu: (i) fonetik artikulasi (ii) fonetik akustik (iii) fonetik auditori Fonetik artikulasi mengkaji bagaimana bunyi-bunyi bahasa itu dikeluarkan oleh alat-alat artikulasi. lidah. terdapat tiga aspek kajian yang dilakukan.

Maksudnya bidang fonologi menentukan sistem bunyi satu-satu bahasa dengan berdasarkan jenis-jenis bunyi sama ada bunyi itu distingtif (membezakan makna) atau tidak distingtif (tidak membezakan makna). separuh vokal dan seumpamanya. bagaimanakah cara menghasilkan bunyi vokal hadapan. dan vokal tengah dalam bahasa Melayu. 2001:40) Fonologi pula dapat disimpulkan sebagai kajian terhadap fungsi-fungsi bunyi bahasa. Roach.1: Bentuk gelombang akustik bagi perkataan bahasa Inggeris “see” /si:/ (Sumber: P. Apakah alat-alat artikulasi yang terlibat dan daerah mana pada alat artikulasi yang berperanan dalam menghasilkan bunyi-bunyi bahasa dalam bahasa Melayu. apakah yang dimaksudkan dengan Fonetik dan Fonologi Bahasa Melayu? Fonetik dan fonologi bahasa Melayu ialah bidang pengajian yang melibatkan pengkajian terhadap bunyi-bunyi bahasa dan fungsi-fungsi bunyi bahasa dalam bahasa Melayu. Matlamat akhir bidang fonologi ialah menentukan sistem bunyi atau menentukan huruf-huruf atau fonemfonem tertentu yang seterusnya mewujudkan sistem ejaan bagi sesuatu bahasa. misalnya bagaimanakah bunyi-bunyi vokal dan konsonan serta diftong dalam bahasa Melayu itu dihasilkan. Oleh itu. Dalam bidang ini. geseran. Kajian fonetik dan fonologi bahasa Melayu meliputi bidang bagaimana bunyi-bunyi bahasa Melayu itu dihasilkan atau dituturkan.FONETIK DAN FONOLOGI / 2 s i Rajah 2. 2002:198). Misalnya. sengau. vokal belakang. ai dan oi dalam bahasa Melayu (Abdul Hamid Mahmood. letusan. 26 . Bidang ini turut mengkaji jenis-jenis diftong seperti diftong au. juga turut dikaji pelbagai jenis bunyi konsonan dalam bahasa Melayu seperti konsonan letupan.

fonetik artikulasi. kerongkong. 27 . rongga mulut. udara dapat keluar bagi menghasilkan bunyi-bunyi tidak bersuara. antaranya ialah batang tenggorok.2 yang berikut menunjukkan proses penghasilan bunyi.FONETIK DAN FONOLOGI / 2 2. Udara merupakan sumber tenaga utama dalam penghasilan bunyi bahasa. fonetik akustik dan fonetik auditori. manusia menyedut udara setiap hari. bunyi dehem. maka bunyi-bunyi yang dihasilkan merupakan bunyi-bunyi konsonan. Bunyi-bunyi yang dihasilkan oleh alat yang bukan alat artikulasi seperti bunyi lipatan jari. Udara disedut ke dalam paru-paru dan dihembuskan keluar bersama-sama waktu kita sedang bernafas. pangkal tenggorok. Bunyi bahasa tidak akan terjadi sekiranya tiada halangan atau gangguan pada alat artikulasi seperti dalam bernafas.5 Bincangkan aspek-aspek kajian bidang fonetik. tepuk tangan dan seumpamanya juga bukan bunyi bahasa. Jika udara mengalami gangguan atau himpitan. Jika pita suara itu terbuka. Bunyi bahasa ialah bunyi yang dihasilkan oleh alat artikulasi manusia yang digunakan dalam pertuturan. tetapi tidak digunakan dalam pertuturan. Tahukah Anda Bunyi Bahasa dan Bukan Bunyi Bahasa? Dalam kehidupan. pita suara boleh berada dalam keadaan terbuka atau tertutup. Tempat atau alat artikulasi yang dilalui. Pada waktu udara mengalir keluar. Udara yang dihembuskan (atau dihirup untuk sebahagian kecil bunyi bahasa) itu. bunyi sendawa. Rajah 2. bunyi siulan. kemudian mendapat halangan atau gangguan di berbagai-bagai tempat alat artikulasi dengan berbagai-bagai cara sehingga terjadilah bunyi-bunyi bahasa. Jika pita suara itu tertutup. Bunyi yang bukan bunyi bahasa pula merupakan bunyi yang mungkin dihasilkan oleh alat artikulasi. rongga hidung atau rongga hidung bersama-sama dengan alat yang lain. udara yang keluar dengan kuat akan menggegarkan pita suara. bunyi berdengkur dan seumpamanya. maka lahirlah bunyi-bunyi bersuara seperti bunyi vokal. misalnya bunyi batuk.

2. terangkan proses-proses yang terlibat dalam penghasilan bunyi.7 Apakah yang dimaksudkan dengan bunyi bahasa dan bukan bunyi bahasa? 2.FONETIK DAN FONOLOGI / 2 Proses oral Proses sebutan (artikulasi) Proses penghasilan bunyi (fonasi) Proses pengaliran udara (menghembus dan menghirup) paru-paru Rajah 2. 28 .William.6 Dengan menyertakan gambar rajah.8 Berikan lima contoh bunyi bahasa dan bukan bunyi bahasa. 1992:195) 2.2: Proses Penghasilan Bunyi (Sumber: B.

Secara terperinci. medium) Daun lidah (blade of the tongue. denia) Gigi bawah (lower teeth. lidah belakang. dorsum) Tengah lidah (middle of the tongue. Alat artikulasi atau disebut juga artikulator yang berfungsi dalam penghasilan bunyi-bunyi bahasa terdiri daripada yang berikut: (1) (2) (3) (4) (5) (6) (7) (8) (9) (10) (11) (12) (13) (14) (15) (16) (17) (18) (19) (20) (21) (22) (23) (24) (25) Paru-paru (lungs) Batang tenggorok (trachea) Pangkal tenggorok (larynx) Pita suara (vocal cords) Krikoid (cricoid) Tiroid (thyroid) atau halkum Aritenoid (arythenoids) Dinding rongga kerongkongan (wall of pharynx) Epiglotis (epiglottis) Akar lidah (root of tongue) Akar lidah.FONETIK DAN FONOLOGI / 2 Apakah Alat Artikulasi? Seperti yang diterangkan bahawa bunyi bahasa terjadi jika udara mengalami halangan atau gangguan pada alat-alat artikulasi. ceruk gigi. alveolum) Gigi atas (upper teeth. baik secara langsung ataupun tidak langsung ialah alat artikulasi. laminal) Hujung lidah (tip of the tongue. apex) Anak tekak (uvula) Langit-langit lembut (soft palate. denta) Bibir atas (upper lip. palatum) Gusi dalam. pangkal lidah (hump. back of tongue. labia) Mulut (mouth) Rongga mulut (oral cavity. gusi belakang. velum) Langit-langit keras (hard palate. labia) Bibir bawah (lower lip. mouth cavity) Rongga hidung (nose cavity. nasal cavity) 29 . lengkung kaki gigi (alveola. bahagianbahagian anggota tubuh yang ikut membentuk bunyi.

3: Alat-alat Artikulasi 30 .FONETIK DAN FONOLOGI / 2 18 17 19 16 25 15 21 23 22 20 13 14 6 4 7 5 5 3 24 10 8 9 11 12 2 1 Rajah 2.

otot perut dan rongga dada berjalan terus secara teratur. Pike. 1947:4. epiglotis ini tidak mempunyai peranan apa-apa. Rongga ini terdiri daripada empat komponen. Pangkal Tenggorok (Larynx) Pangkal tenggorok atau laring (larynx) adalah rongga pada hujung pipa pernafasan. Proses ini disebut menarik nafas dan mengeluarkan udara yang telah kotor. Dua tulang rawan aritenoid 31 . Udara yang mengandungi O2 (oksigen) akan mengalir ke paru-paru jika tekanan udara luar lebih besar daripada tekanan udara dalam paru-paru. Berkurangnya tekanan udara dalam paru-paru kerana adanya pembesaran ruangan. begitu pula sebaliknya. Pada waktu kita menelan makanan dan minuman. 1963:21-22). Malmberg. Proses ini disebut menghembuskan nafas. (iii) sepasang pita suara dan (iv) tulang rawan tiroid (B. Malmberg. iaitu (i) tulang rawan krikoid. Tulang rawan krikoid berbentuk seperti lingkaran sebagai tumpuannya terletak di belakang. sehingga memungkinkan CO2 (gas karbon dioksida) mengalir ke luar. (ii) dua tulang rawan aritenoid. B. epiglotis menutup batang tenggorok sehingga makanan atau minuman tidak masuk ke saluran itu. Arus udara yang dari paru-paru inilah yang menjadi sumber syarat mutlak terjadinya bunyi (K. Dalam pembentukan bunyi bahasa. Udara akan mengalir keluar dari paru-paru hanya apabila tekanan udara yang ada di dalam paru-paru lebih besar daripada tekanan udara yang ada di luar. sekarang kita meneliti dengan terperinci fungsifungsi alat artikulasi tersebut: Paru-paru Fungsi utama paru-paru adalah untuk pernafasan. Bernafas pada dasarnya ialah mengalirkan udara ke dalam paru-paru.FONETIK DAN FONOLOGI / 2 Tahukah Anda Fungsi Alat Artikulasi? Setelah kita mengenali pelbagai jenis alat artikulasi yang berperanan dalam penghasilan bunyi-bunyi bahasa. proses mengembang (pembesaran ruangan paru-paru) dan mengempis (pengecilan ruangan paru-paru)nya paru-paru yang dikerjakan oleh otot-otot paru-paru. 1963:22). Selama manusia masih hidup.L. Epiglotis (katup pangkal tenggorok) terletak pada pintu masuk pangkal tenggorok berfungsi untuk melindungi masuknya makanan atau minuman ke batang tenggorok.

sehingga memungkinkan arus udara yang mengalir menggetarkan pita suara pada waktu menghasilkan bunyi 32 .4: Proses Menutup dan Membukanya Glotis (Sumber: B. Pita suara bahagian muka terkait pada tulang rawan tiroid. Celah itu disebut glotis. maka terbentuklah suatu celah atau ruang di antara sepasang pita suara. sedang dalam keadaan tertutup. tertutup dan tertutup rapat.FONETIK DAN FONOLOGI / 2 bentuknya kecil seperti piramid terletak di atas rawan krikoid. Glotis dalam keadaan terbuka lebar terjadi apabila kita bernafas secara normal. Malmberg. 1963:25) Dengan peristiwa membuka dan menutupnya pita suara. Sehubungan dengan terjadinya bunyi dan pernafasan. terbuka. Tiroid (lekum) Aritenoid Krikoid Keterangan: Garis putus dengan titik – menarik nafas Garis agak tebal – bernafas biasa (normal) Garis tipis di tengah – fonasi Garis putus melengkung di bawah – pergerakan arah aritenoid Rajah 2. Glotis dalam keadaan terbuka dalam menghasilkan bunyi tak bersuara. Sistem otot aritenoid dapat bergerak mengatur gerakan pada sepasang pita suara. Sepasang pita suara dapat membuka lebar. sedangkan bahagian belakang pada tulang rawan aritenoid. membuka. Fungsi utama pita suara ini adalah sebagai pintu klep yang mengatur pengawasan arus udara antara paru-paru dengan mulut atau hidung. maka glotis biasa dibezakan atas empat posisi. menutup dan menutup rapat. iaitu dalam keadaan: terbuka lebar. Tulang rawan tiroid atau halkum yang dapat dilihat berbentuk menonjol pada kaum laki-laki sebenarnya tidak begitu mempunyai peranan yang bererti dalam pembentukan bunyi bahasa.

Rajah 2.5 yang berikut dapat memperjelas huraian ini. lubang pita suara) 2 . 1973:7-22).glotis (garis tempat pertemuan pita suara) Rajah 2. 1 1 2 tulang rawan aritenoid 2 tulang rawan aritenoid Pita suara terbuka lebar dalam bernafas normal Pita suara terbuka dalam menghasilkan bunyi tak bersuara 1 1 2 tulang rawan aritenoid 2 tulang rawan aritenoid Pita suara tertutup dalam menghasilkan bunyi bersuara Keterangan: Pita suara tertutup rapat dalam menghasilkan bunyi hamzah 1 . Ladefoged. Proses menggetarnya pita suara itu sendiri disebut fonasi (phonation) (B.5 : Keadaan Pita Suara & Glotis ketika Menghasilkan Bunyi (Sumber: P. P. keadaannya tertutup rapat. 1963:23-25.FONETIK DAN FONOLOGI / 2 bersuara. 1973:6) 33 .pita suara (celah. ruang. iaitu dengan menghasilkan bunyi hamzah. Malmberg. Ladefoged. Yang terakhir.

Dalam keadaan bernafas normal.FONETIK DAN FONOLOGI / 2 Rongga Kerongkongan (Pharynx) Rongga kerongkongan atau faring (pharynx) ialah rongga yang terletak di antara pangkal tenggorok dengan rongga mulut dan rongga hidung. Gabungan yang pertama menjadi apikopalatal sedangkan gabungan yang kedua menjadi medio-palatal. Trager. Bunyi yang dibentuk oleh pangkal lidah (dorsum) disebut dorsal (Bloch & George L. Hannahs. sedangkan artikulator (aktif)nya ialah pangkal lidah. iaitu bunyi non-nasal atau pada waktu kita menguap. langit-langit keras ini sebagai artikulator pasif. Bunyi sebegini terdapat dalam bahasa Arab dan Hebrew (M. iaitu bahagian lembut selepas langit-langit keras. 1942:16). peranannya terutama hanyalah sebagai tabung udara yang akan ikut bergetar apabila pita suara bergetar. Dalam pembentukan bunyi bahasa. Trager. 1998:13). sedangkan artikulator aktifnya adalah hujung lidah atau tengah lidah. 34 . Dalam kebanyakan pembentukan bunyi bahasa. Langit-langit Keras (Hard Palate. Bunyi yang dihasilkan oleh hujung lidah (apex) disebut apikal dan bunyi yang dihasilkan dengan halangan tengah lidah ( medium) disebut medial. Demikian pula pada waktu terbentuknya bunyi nasal. Davenport & S. 1942:16). Bunyi bahasa yang dihasilkan oleh faring disebut bunyi faringal (Bloch & George. L. Fungsi utamanya adalah sebagai saluran makanan dan minuman. langit-langit lembut beserta anak tekaknya terangkat ke atas menutup rongga hidung. Langit-langit Lembut (Soft Palate. beserta bahagian hujungnya yang disebut anak tekak (uvula) dapat turun naik sedemikian rupa. ia sebagai artikulator pasif. Bunyi yang dihasilkan oleh langit-langit keras (palatum) disebut palatal (Bloch & George L. Gabungan keduaduanya menjadi dorso-velar. Untuk bunyi yang dihasilkan dengan halangan anak tekak (uvula) disebut bunyi anak tekak atau uvular. Palatum) Langit-langit keras merupakan bahagian bertulang selepas gusi yang pada bahagian depan langit-langit itu melengkung cekung ke atas dan bahagian belakang berakhir dengan bahagian yang terasa lembut apabila diraba. sehingga udara dapat keluar masuk melalui rongga hidung. Bunyi bahasa yang dihasilkan oleh langit-langit lembut ini disebut bunyi velar.J. Dalam pembentukan bunyi bahasa. Dalam pembentukan bunyi. langit-langit lunak beserta hujung anak tekak menurun. 1942:15). Trager. Velum) Langit-langit lembut (velum).

FONETIK DAN FONOLOGI / 2

Gusi Dalam (Alveola, Alveolum)
Gusi dalam (gusi belakang, ceruk gigi, lengkung kaki gigi, lekuk gigi) adalah bahagian gusi tempat letak akar gigi depan atas bahagian belakang, terletak tepat di atas serta di belakang gigi yang melengkung ke dalam menghadap lidah. Dalam pembentukan bunyi bahasa, gusi ini sebagai artikulator pasif sedang artikulator aktifnya adalah hujung lidah. Bunyi yang dihasilkan oleh gusi (alveola, alveolum) disebut bunyi alveolar atau bunyi gusi. Bunyi yang dihasilkan oleh halangan hujung lidah pada gusi disebut bunyi apiko-alveolar. Selain itu, dapat juga gusi bekerjasama dengan daun lidah sebagai artikulator aktifnya. Bunyi yang dihasilkan oleh daun lidah (lamina) disebut bunyi laminal. Gabungan keduaduanya menjadi bunyi lamino-alveolar.

Gigi (Teeth Denta)
Gigi terbahagi menjadi dua, iaitu gigi bawah dan atas. Walaupun gigi bawah dapat digerakkan ke bawah dan ke atas namun dalam pembentukan bunyi bahasa tidak banyak berperanan, hanya bersifat membantu sahaja. Yang berfungsi penuh sebagai artikulator atau dasar artikulasi adalah gigi atas bekerjasama dengan bibir bawah atau hujung lidah. Bunyi yang dihasilkan oleh gigi (denta) disebut bunyi dental. Bunyi yang dihasilkan oleh bibir (labia) disebut bunyi labial. Bunyi yang dihasilkan oleh halangan gigi atas dengan bibir bawah disebut bunyi labio-dental dan yang dihasilkan oleh halangan gigi atas dengan hujung lidah disebut bunyi apiko-dental. Fungsi utama gigi untuk mengunyah. Contoh-contoh bunyi yang dihasilkan oleh gigi ialah [] seperti dalam perkataan hadith [hadi].

Bibir (Lip, Labia)
Bibir terbahagi menjadi dua, iaitu bibir bawah dan atas. Fungsi utama kedua-dua bibir adalah sebagai pintu penjaga rongga mulut. Dalam pembentukan bunyi bahasa, bibir adalah sebagai artikulator pasif bekerjasama dengan bibir bawah sebagai artikulator aktifnya. Dapat juga bibir bawah sebagai artikulator aktif itu bekerjasama dengan gigi atas, hasilnya ialah bunyi labio-dental. Contoh-contoh bunyi yang dihasilkan oleh bibir ialah bunyi fonem [p], [b], [w], [m] dan bunyi labio dental, [f] dan [v].

35

FONETIK DAN FONOLOGI / 2

Lidah (Tongue)
Fungsi utama lidah adalah sebagai alat perasa dan untuk memindahkan makanan yang akan atau sudah dikunyah. Dalam pembentukan bunyi bahasa, lidah sebagai artikulator aktif mempunyai peranan yang amat penting. Lidah dapat dibahagi kepada lima bahagian, iaitu akar lidah (root), pangkal lidah (dorsum), tengah lidah (medium), daun lidah (lamina) dan hujung lidah (apex). Akar lidah bekerjasama dengan rongga kerongkongan menghasilkan bunyi dorso-velar. Tengah lidah bekerjasama dengan langit-langit keras menghasilkan bunyi seperti [, ʒ , y]. Hujung lidah bekerjasama dengan langit-langit keras menghasilkan bunyi seperti [l]. Selain itu, hujung lidah boleh bekerjasama dengan gigi atas untuk menghasilkan bunyi [] seperti dalam perkataan mithal [mial], juga dengan gusi untuk menghasilkan bunyi [t, s], seperti dalam perkataan [tadi] dan [sapu].

2.9

Namakan alat-alat artikulasi dalam rajah di bawah.

36

FONETIK DAN FONOLOGI / 2

xi

i

vii viii

ii iii iv vi v x xii ix

Apakah Bunyi Bersuara dan Bunyi Tidak Bersuara?
Bunyi bersuara dan bunyi tidak bersuara ini mempunyai kaitan dengan keadaan pita suara seperti yang digambarkan dalam rajah 2.6 yang berikut:

37

FONETIK DAN FONOLOGI / 2

(a)

(b)

(d)

(c)

Rajah 2.6: Keadaan pita suara (glotis) ketika: (a) tertutup, (b) terbuka untuk bunyi bersuara, (c) terbuka untuk bunyi bisikan, (d) proses getaran (Sumber: J. Laver, 1993:188)

Sekiranya pita suara (glotis) itu tertutup rapat sewaktu udara keluar melaluinya, maka berlakulah getaran pada pita suara dan bunyi yang dihasilkan ialah bunyi bersuara. Contohnya, bunyi [b], [d], [g] dan bunyi-bunyi vokal.

38

FONETIK DAN FONOLOGI / 2

Rajah 2.7 : Tiga bentuk gelombang bunyi yang mungkin berupa getaran pada pita suara (Sumber: P. Ladefoged, 2006: 183)

Sebaliknya, jika pita suara (glotis) itu direnggangkan (terbuka) sewaktu udara keluar melaluinya, maka getaran pada pita suara tidak berlaku dan bunyi yang dihasilkan ialah bunyi tidak bersuara. Contohnya, bunyi [p], [t], [k], [f], [s] dan seumpamanya.

2.10 Dengan memberikan contoh-contoh yang sesuai, huraikan perbezaan bunyi bersuara dan bunyi tidak bersuara.

39

anda perlu: i. Memberikan beberapa definisi yang diberikan oleh tokoh-tokoh yang berlainan tentang ilmu fonologi ii. Definisi yang diberikan oleh Abdullah Hassan (1993) vii. sila buat rumusan anda sendiri terhadap ilmu fonologi.FONETIK DAN FONOLOGI / 2 PANDUAN MENJAWAB SOALAN LATIHAN UNIT 2 2. Sila beri keterangan tentang fonetik artikulasi iii. Barnhart & R. 2. Definisi fonetik ii. Sila beri keterangan tentang fonetik akustik iv. Definisi yang diberikan oleh Marsono dalam bukunya. Berikan pendapat C. Fonetik mengkaji bunyi-bunyi bahasa seperti bunyi vokal.3 Bagi menjawab soalan ini. Berdasarkan definisi oleh pelbagai tokoh tersebut. anda harus boleh: i. 2. Bright (1992) vi. 40 . 2. Barnhart dalam The World Book of Dictionary iii. sila buat rumusan anda sendiri terhadap ilmu fonetik. Anda juga harus membincangkan bagaimana fonem tersebut berperanan membentuk suku kata dalam bahasa Melayu. Fonologi mengkaji sistem bunyi bahasa.2 Bagi menjawab soalan ini. 2. konsonan.L.5 Untuk menjawab soalan ini.1 Bagi soalan ini. dll iii. dll.K. Sila beri keterangan tentang fonetik auditori. Fonetik (1986) v. anda perlu: i. Berdasarkan definisi oleh pelbagai tokoh tersebut. jawapan anda harus mencakupi aspek-aspek berikut: i. Definisi yang diberikan oleh Harimurti Kridalaksana iv. Definisi yang diberikan oleh Menurut Kamus Dewan. Memberikan beberapa definisi yang diberikan oleh tokoh-tokoh yang berlainan tentang ilmu fonetik ii.4 Bagi menjawab soalan ini. jawapan anda harus boleh: i. Memberikan penjelasan tentang jenis-jenis aspek fonetik bahasa Melayu ii. iaitu menentukan fonem-fonem yang distingtif iv. Definisi yang diberikan oleh W. Menjelaskan perbezaan antara fonetik dan fonologi ii.

2. Perlu membezakan antara bunyi bersuara dan bukan bunyi bersuara ii. 41 . 2. proses penghasilan bunyi (fonasi). Contoh bukan bunyi bahasa termasuklah bunyi kentut. 2. Memerhatikan semua alat artikulasi yang terlibat dalam penyebutan bunyi bahasa ii. dll. proses sebutan (artikulasi). anda perlu: i.9 Untuk jawapan soalan ini. lipat jari.10 Untuk jawapan soalan ini. bunyi batuk. anda perlu: i. berdehem.6 Soalan ini memerlukan anda: i.8 Untuk menjawab soalan ini. diftong. proses pengaliran udara (menghembus dan menghisap) dan paru-paru. vokal rangkap dan bunyi suku kata ii. anda perlu: i. anda perlu: i. Sila berikan lima (5) contoh bagi bunyi bersuara dan bukan bunyi bersuara yang meliputi bunyi vokal dan konsonan. konsonan. Berikan juga ciri-ciri bunyi bahasa dan bukan bunyi bahasa. Sila berikan nama setiap alat artikulasi tersebut. 2.FONETIK DAN FONOLOGI / 2 2. Melukis gambar rajah alat artikulasi yang terlibat dalam proses penghasilan bunyi ii. Memberikan contoh-contoh bunyi bahasa seperti bunyi vokal. Menerangkan bunyi-bunyi yang dikatakan bunyi bahasa dan bunyi yang bukan bunyi bahasa ii. Menerangkan proses oral.7 Untuk menjawab soalan ini.

M. A Dictionary of Linguistics and Phonetics. Petaling Jaya: Fajar Bakti Sdn. New York: Oxford University Press. Fonetik dan fonologi suatu tinjauan. (Ed) (1992). & Hannahs. Oxford: Basil Blackwell Ltd. (1995). Ejaan bahasa Melayu terkini. C. Masa Enterprise. Bhd. & Barnhart. International encyclopedia of linguistics. Auckland: Arnold. (1955).J.L. Kuala Lumpur: Aslita Sdn. & Yallop. R. Rinehart & Winston. S. Linguistik fonetik dan fonologi bahasa Melayu. An introduction to phonetics and phonology (second edition). (1998). 42 . Arbak Othman (1983). Abdullah Hassan (1993). London: Routledge. Abdul Hamid Mahmood (2002). USA: Blackewell. W. J. Linguistik am untuk guru Bahasa Malaysia. Jakarta: Penerbit P. Clark. Bhd. C. Alias Mohammad Yatim (1992). Kuala Lumpur: Sarjana Enterprise. Toronto: World Book Inc.T. Bright. Barnhart.A. New York: Holt. (1995).) (1981). Introducing phonetics & phonology. An introduction to descriptive linguistics.FONETIK DAN FONOLOGI / 2 Rujukan Abdul Hamid Mahmood (1995). The world book of encyclopedia volume two. Kamus linguistik. Harimurti Kridalaksana (1983). Davenport. Abdul Hamid Mahmood dan Nurfarah Lo Abdullah (2007). Gleason. Gramedia Jakarta. D. Kulim: Penerbit Sarlis. (1986). P. Permulaan ilmu linguistik. (Ed. Ashby. H. Crystal. Guru dan bahasa Melayu. Kuala Lumpur: City Reprographic Services. Speech sounds.K.

(1966). Indirawati Zahid & Mardian Shah Omar (2006). Kuala Lumpur: Dewan Bahasa dan Pustaka. Yogyakarta: Gadjah Mada University Press. (1993). New York: Cambridge University Press. Bahasa Malaysia – Bahasa Inggeris. P. Australia: Blackwell Publishing. Brace and Jovanovich. MA: Thomson Wadsworth. Fonetik. Linguistics and Language Planning. nahu bahasa Melayu. Kamus Dewan Edisi Keempat (2005). Lyons. Phonetics.FONETIK DAN FONOLOGI / 2 Hymes. J. New York: Harcourt. (1981). B. (2006). A course in phonetics (3rd. Malmberg. Principles of phonetics. (2005). Kuala Lumpur: PTS Professional. Dewan Bahasa. Fonetik dan fonologi siri pengajaran dan pembelajaran bahasa Melayu. An outline of English phonetics. Mangantar Simanjuntak (1991). Vowels and consonants (second edition). Noam Chomsky. Linguistik deskriptif. Ladefoged. D. Kuala Lumpur: Dewan Bahasa dan Pustaka. New York: Penguin Modern Master University Press. Ed). Boston. Istilah linguistik Bahasa Inggeris – Bahasa Malaysia. Kuala Lumpur: Dewan Bahasa dan Pustaka. P. (1963). London: Heffer. 1991. Laver. Jones. Ladefoged. Ladefoged. Sociolinguistics. Preliminaries to linguistic phonetics. 35(2).). J. 43 . A course in phonetics (fifth edition). (1958). P. P. Chicago: University of Chicago Press. Marsono (1986). Neurolinguistik dan Afasiologi: Satu kewujudan kerjasama yang saling menguntungkan. Kuala Lumpur: Dewan Bahasa dan Pustaka. Dalam Brigth (Ed. Ladefoged. New York: Denver. D. Lutfi Abas (1985). (1993). (1973).

K. (1974). Pengantar linguistik. Phonetics.B. London: Penguin Books.M.FONETIK DAN FONOLOGI / 2 Martin. Taib Osman (2004). Kuala Lumpur: Dewan Bahasa dan Pustaka. 44 . (2001). (1998). J. Budaya dan bahasa Melayu masalah dan harapan. Yogyakarta: Gadjah Mada University Press. F. Nor Hashimah Jalaluddin (1998). P. Rahmat Sato. Parker. Kuala Lumpur: Dewan Bahasa dan Pustaka. Linguistik. Phonetics the science of speech. Phonetics: A critical analysis of phonetic theory and a technique for the practical description of sounds University of Michigan Press. Universiti Malaya. United Kingdom: Oxford University Press. The Penguin Dictionary (2004).W.L. Roach. Yogyakarta: Gadjah Mada University Press. Asas fonetik. Pengenalan fonetik dan fonologi. (1999). London: Arnold. J. (1947). Kuala Lumpur: Fakulti Bahasa dan Linguistik. Verhaar. H. & Rahilly. Mohd. Linguistik untuk bukan ahli linguistik. (1983). Kuala Lumpur: Penerbit Universiti Malaya. Pike. J. Sudaryanto (1983).

1958:12).bunyi nasal. Di samping itu. membezakan bunyi vokal. Pengenalan Unit ini membincangkan hal tentang Klasifikasi Bunyi Bahasa dalam bahasa Melayu yang mencakupi bunyi vokal.bunyi lembut. vokal.bunyi tunggal.bunyi tidak nyaring. anda seharusnya dapat: i.KLASIFIKASI BUNYI BAHASA / 3 Unit 3 KLASIFIKASI BUNYI BAHASA HASIL PEMBELAJARAN Setelah selesai mempelajari unit ini. konsonan dan semi-vokal. unit ini juga menyentuh hal tentang bunyi oral dan bunyi nasal. bunyi rangkap dan bunyi tunggal. dan bunyi nyaring . iii. membezakan bunyi dengan arus udara egresif dan bunyi dengan arus udara ingresif. dan bunyi nyaring dengan bunyi tidak nyaring serta bunyi dengan arus udara egresif dan bunyi dengan arus udara ingresif. Jones. bunyi panjang . bunyi keras dan bunyi lembut. bunyi panjang dan bunyi pendek. konsonan dan semi-vokal. bunyi keras . Perbezaan ini didasarkan pada ada 45 . konsonan dan semi-konsonan (D. bunyi bahasa dibahagikan kepada dua golongan. ii. bunyi rangkap . membezakan bunyi oral . Tahukah Anda Bunyi Vokal? Secara umum.bunyi pendek.

Halangan untuk bunyi vokal hanya pada pita suara sahaja.W. 1977:17) kerana vokal dihasilkan dengan halangan pita suara. z. l] dan lain-lain. d. Arus udara keluar terus-menerus tanpa sekatan. Verhaar. maka pita suara bergetar. 3.1 Terangkan bagaimanakah proses penghasilan bunyi vokal? Tahukah Anda Bunyi Konsonan? Bunyi disebut konsonan apabila terjadinya arus udara dihalang atau disekat pada sebahagian alat artikulasi. misalnya bunyi [p. Jika artikulasi itu tidak disertai bergetarnya pita suara. Arus udara dihalang semasa bunyi dihasilkan. v. 46 . maka yang terbentuk adalah bunyi konsonan bersuara. semua vokal ialah bunyi bersuara. misalnya bunyi [b. s] dan seumpamanya. Pita suara dalam keadaan tertutup. f. g. k.KLASIFIKASI BUNYI BAHASA / 3 tidaknya halangan atau gangguan (proses artikulasi) pada alat artikulasi. 3.M. Dengan demikian.3 Berikan contoh bunyi-bunyi konsonan bersuara dan tak bersuara bahasa Melayu.2 Terangkan bagaimanakah proses penghasilan bunyi konsonan? 3. glotis dalam keadaan terbuka. Bunyi disebut vokal apabila tiada halangan pada alat artikulasi. maka bunyi yang dihasilkan adalah konsonan tak bersuara. Halangan yang hanya terjadi pada pita suara tidak lazim disebut artikulasi (J. Jika hal ini terjadi. tetapi tidak rapat sekali. Proses halangan pada arus udara ini dapat disertai dengan bergetarnya pita suara. t.

Jika udara keluar atau disertai keluarnya udara melalui rongga hidung dengan cara menurunkan langit-langit lembut beserta hujung anak tekaknya. [w] labio-dental. f. misalnya [p. Bunyi [y] medio-palatal tempat artikulasinya adalah tengah lidah dengan langit-langit keras. Misalnya. Cara terbentuknya jika dibandingkan dengan vokal [i] sebagai vokal yang dihasilkan dengan posisi lidah paling tinggi. Namun. [y] ini terbentuk dengan meninggikan sedikit tengah lidah dari posisi lidah yang paling tinggi dalam mengucapkan [I]. v]. dan penutupan bibir itu pun tidak sampai tertutup sama sekali sehingga yang terjadi ialah bunyi konsonan. Cara terbentuknya jika dibandingkan dengan vokal [u] sebagai vokal yang dihasilkan dengan posisi penutupan sedikit dari posisi bibir yang tertutup bulat itu. Pembentangan bibir itu tidak sampai terbentang lebar sehingga yang terjadi ialah bunyi [i]. misalnya. b. konsonan dan semi-vokal akan dihuraikan secara lebih terperinci dalam bahagian-bahagian selanjutnya. istilah semi-konsonan jarang dipakai. Perbezaan ini didasarkan pada keluarnya atau disertainya udara melalui rongga hidung. З]. bunyi [w] bilabial.KLASIFIKASI BUNYI BAHASA / 3 Tahukah Anda Bunyi Semi-Vokal? Bunyi semi-vokal atau separuh vokal ialah bunyi yang secara praktis termasuk golongan konsonan.4 Apakah yang anda faham tentang bunyi semi-vokal? Tahukah Anda Bunyi Nasal dan Bunyi Oral? Bunyi bahasa dapat dibezakan sebagai bunyi nasal (sengau) dan oral. tetapi kerana pada waktu diartikulasikan belum membentuk konsonan murni. 47 . masing-masing tempat artikulasinya ialah bibir atas dengan bibir bawah dan gigi atas dengan bibir bawah. ∫. 3. ǰ. [č. maka bunyi itu disebut bunyi nasal atau sengau. maka bunyi-bunyi itu disebut semi-vokal atau semi-konsonan. Bunyi-bunyi vokal. Tetapi peninggian itu tidak sampai menempel pada langit-langit keras sehingga yang terjadi ialah konsonan.

b) dan beraspirasi (gh. З] adalah lembut. en [ ə] dan [ε] dalam matin `pagi’ [matε]. d. Perbezaan ini didasarkan pada ada tidaknya ketegangan kekuatan arus udara pada waktu bunyi itu diartikulasikan (B. 1964:1-2). Jika tidak disertai ketegangan kekuatan arus udara disebut bunyi lembut. z. 3. t. ẽ. maka vokal sering dibezakan menjadi vokal nasal dan vokal oral. th. jh. konsonan letupan tak bersuara tanpa aspirasi (k. Bunyi bahasa disebut keras apabila pada waktu diartikulasi disertai ketegangan kekuatan arus udara. Dalam bahasa Inggeris dan Perancis. Vokal nasal banyak terdapat dalam dialek Kelantan.KLASIFIKASI BUNYI BAHASA / 3 Jika tidak demikian. disebabkan langit-langit lembut beserta hujung anak tekak menaik menutupi rongga hidung sehingga udara hanya melalui rongga mulut sahaja. d. t. maka bunyi yang dihasilkan disebut bunyi oral. g. bunyi letupan tak bersuara [p. ph) dan desis (š ṣ. bahasa Acheh dan Perancis. dh. Dalam bahasa Sanskerta. d. Vokal nasal dalam bahasa Perancis misalnya: on [õ]. ũ]. b. s] adalah konsonan keras sedangkan konsonan bersuara tanpa aspirasi (g. bh) serta nasal [m. ĩ. g. beraspirasi (kh. v. k] serta geseran tak bersuara [f. dh. ñ. 1963:51-52). c. ch. p). ɲ] adalah konsonan lembut (Haryati Soebadio. l] serta semi-vokal dalam 48 . Oleh sebab itu. Konsonan juga dibezakan atas konsonan oral atau non-nasal seperti: [p. d].5 Huraikan perbezaan antara bunyi nasal dan bunyi oral dengan memberikan beberapa contoh. Vokal nasal dalam dialek Kelantan dan bahasa Acheh misalnya: [ã. Bunyi-bunyi nasal dan likuida [r. Tahukah Anda Bunyi Keras (Fortes) dan Lembut (Lenes)? Bunyi bahasa dibezakan atas bunyi keras atau fortis (fortes) dan lembut atau lenis (lenes). Malmberg. j. ŋ. ∫] adalah keras sedangkan yang bersuara [b. t. n. s. k.

6 Apakah yang anda faham tentang bunyi keras dan bunyi lembut? 3. [u] panjang ditulis [u:] atau [ū]. Dalam bahasa Jawa. g ]. Misalnya. t. 1955:247-248. j. u] seperti terdapat dalam bahasa Melayu. d. č. bunyi letupan tak bersuara [p. Jawa dan Madura adalah termasuk vokal lembut. bahasa Indonesia. Sedangkan [ə] seperti terdapat dalam bahasa Melayu. B. Demikian pada konsonannya. 1958:136). nasal [m. Dalam bahasa Indonesia. d. Demikianlah. [a] panjang ditulis [a:] atau [ā]. k] dan geseran [s] adalah keras sedangkan letupan bersuara [b.7 Berikan beberapa contoh bunyi keras dan bunyi lembut dalam bahasa yang anda tahu. 1963:52). Gorontalo. Bugis dan Jawa ialah vokal-vokal keras. ǰ. n.A. Acheh. Jones. j] adalah lembut. [l] panjang ditulis [l:] atau [Ī] dan sebagainya. letupan tak bersuara [p. ŋ. t. Perbezaan ini berdasarkan pada lamanya bunyi itu diucapkan atau lamanya bunyi itu diartikulasikan. j] adalah lembut. maka vokal-vokal [i. l] serta semi-vokal [w. Tahukah Anda Bunyi Panjang dan Bunyi Pendek? Bunyi bahasa dibezakan atas dasar bunyi panjang dan pendek (D. Vokal selain [ə] adalah lembut. e. č. likuida [r. Vokal dapat dibahagikan atas vokal panjang dan pendek. Malmberg.KLASIFIKASI BUNYI BAHASA / 3 bahasa-bahasa Eropah selalu lembut (H. d. k] dan geseran [s] adalah keras sedangkan bunyi letupan bersuara [ b. 3. t. Tanda untuk panjang biasanya dengan tanda garis pendek di atas atau dengan titik dua di sebelah kanan bunyi panjang itu. g] dan semi-vokal [w. 49 . o. Gleason. bahasa Indonesia. ɲ].

Dalam bahasa Banjar Hulu ialah [ai. seperti dalam perkataan [amboi]. kr. Diftong turun pula dihasilkan dengan cara vokal pertama dihasilkan sepenuhnya. Ciri gugusan konsonan atau konsonan klaster ialah cara diartikulasikan atau tempat artikulasi kedua konsonan itu saling berbeza. bl. Dalam bahasa Inggeris. tr. [lambai] dan [tapai]. bahasa Indonesia. Diftong naik antaranya terdapat dalam bahasa Melayu. [gua]. Bunyi rangkap vokal yang terdiri daripada satu vokal penuh dan satu vokal tak selesai disebut diftong sedangkan bunyi tunggal vokal disebut monoftong. iaitu kedua-duanya dihasilkan secara berbeza. Aceh dan Jawa ialah pr. Tentang diftong ini akan dihuraikan lagi secara terperinci dalam bahagian lain kemudian. Diftong naik dihasilkan dengan cara vokal pertama dihasilkan dengan cara tidak selesai dan vokal kedua dihasilkan sepenuhnya. Banjar Hulu dan Madura. Gugusan konsonan antaranya terdapat dalam bahasa Melayu. ɔi] dan diftong turun ialah [iə. Contoh 50 . Diftong naik dalam bahasa Indonesia ialah [oi. kl dan sebagainya. [kuih]. bahasa Indonesia. [buah]. Dalam bahasa Madura ialah [ai. Dalam ketiga-tiga bahasa ini tidak ada diftong turun. Bunyi rangkap konsonan disebut gugusan konsonan atau konsonan klaster. ganda) dan tunggal. Aceh. mahupun diftong turun terdapat kedua-duanya. Contoh gugusan konsonan dalam bahasa Indonesia. au] dan [ui]. ai] dan [au]. Bunyi rangkap adalah bunyi yang terdiri daripada dua bunyi dan terdapat dalam satu suku kata.8 Apakah yang anda faham tentang bunyi panjang dan bunyi pendek? 3. Jika terdapat dalam dua suku kata yang berbeza. manakala vokal kedua dihasilkan separuh penuh. bukan bunyi rangkap melainkan bunyi tunggal saja. Contoh. Termasuk diftong naik dalam bahasa ini ialah [ei. baik diftong naik. Ciri diftong ialah keadaan posisi lidah dalam mengucapkan bunyi vokal penuh dan bunyi vokal separuh penuh. Jawa dan bahasa Inggeris. Tahukah Anda Bunyi Rangkap dan Bunyi Tunggal? Bunyi dibezakan atas dasar bunyi rangkap (padu. diftong dibezakan lagi atas diftong naik dan diftong turun.KLASIFIKASI BUNYI BAHASA / 3 3.9 Berikan contoh bahasa yang mempunyai bunyi bahasa yang pendek dan bunyi bahasa yang panjang. uə]. Lebih jauh. oi] dan [ui].

makin sempit ruang resonansinya. iv. ii. u]. maka vokal yang paling tinggi seperti [i].11 Dengan memberikan contoh-contoh yang sesuai.10 Huraikan perbezaan antara vokal rangkap dan diftong. dari yang paling rendah sampai kepada yang paling tinggi ialah: vokal tertutup [i. perbezaan bunyi berdasarkan darjah atau sifat kenyaringan itu. vii. [u] mempunyai darjah kenyaringan (kelantangan. Makin luas ruang resonansi saluran pengucapan yang digunakan pada waktu membentuk bunyi bahasa. Makin ke bawah darjah kenyaringan untuk vokal itu. 1963:66). lambai tiup kalau landai tuala vi. makin tinggi darjah kenyaringannya. Jadi. jelaskan perbezaan diftong naik dan diftong turun. 51 . 3. Antara vokal-vokal. i. 3. viii.KLASIFIKASI BUNYI BAHASA / 3 gugusan konsonan dalam bahasa Inggeris ialah [t∫] dan [dЗ]. sebenarnya adalah tinjauan menurut aspek auditoris. sonoran) paling rendah kerana ruang resonansinya pada waktu diucapkan paling sempit jika dibandingkan dengan vokal-vokal yang lain.12 Nyatakan sama ada perkataan-perkataan di bawah merupakan vokal rangkap atau diftong. 3. makin rendah pula darjah kenyaringannya. aktif dan seumpamanya. v. x. Malmberg. Sebaliknya. ix. kaloi bius buih sekoi tuai Tahukah Anda Bunyi Nyaring dan Tidak Nyaring? Bunyi dibezakan kepada bunyi nyaring (lantang) dan tidak nyaring pada waktu terdengar dengan telinga (B. Gugusan konsonan dalam bahasa Melayu banyak dipinjam daripada bahasa Inggeris seperti dalam perkataan praktik. drama. iii. Darjah kenyaringan ruang resonansi pada waktu bunyi itu diucapkan.

gua diucapkan [guwa]. Dua vokal itu merupakan dua suku kata. Malmberg. misalnya kata: siang diucapkan [siyaŋ]. keduaduanya adalah silabik. ɔ]. k]. niat diucapkan [nijat]. Malmberg.KLASIFIKASI BUNYI BAHASA / 3 vokal semi-tertutup (semi-terbuka) [e. diftong pada dasarnya adalah luncuran dari vokal tunggal ke vokal tunggal yang lain (D. 1958:22). bunyi-bunyi konsonan tidak nyaring bunyi konsonan terhasil dengan disertai oleh halangan alat artikulasi pada saluran pengucapan sebagai ruang resonansinya. t. ɔ:] boleh diucapkan sebagai [u:. z] dan sebagainya. sisian [l] dan getaran [r] (B. jika vokal yang kedua itu waktu diucapkan posisi lidah lebih rendah daripada yang pertama maka muncullah bunyi pelancar yang tidak nyaring di antara kedua-dua vokal itu. jua diucapkan [ǰuwa]. d. Jadi. bunyi merupakan puncak kenyaringan adalah bunyi yang darjah kenyaringannya tinggi. geseran tak bersuara [f. 1963:66). Dua vokal yang masing-masing mempunyai darjah kenyaringan tinggi. ŋ]. o. letupan bersuara [b. ɲ. untuk [u-a] dan [o-a] ialah [w]. Dalam kata. jika kemudian berdistribusi secara berdekatan. Misalnya. Dalam bahasa Jawa. Bunyi seperti itu disebut diftong. s] dan sebagainya. nasal [m. [a-u] dalam bausasra `kamus’ [a-ε] dalam aeng `ajiab’ dan sebagainya. ε. n. Pada prinsipnya semua luncuran itu seperti pemanjangan vokal tunggal saja. Yang bunyi silabik hanya vokal yang pertama saja. Jika demikian maka vokal yang kedua tidak membentuk suku kata. hanyalah merupakan luncuran bunyi saja dari vokal yang pertama. dalam bahasa Indonesia [i-a] dalam kata ia. maka darjah kenyaringannya lebih rendah. Dapat juga terjadi bunyi yang kedua daripada vokal yang berdistribusi berdekatan itu tidak nyaring. ɔ:]. Demikianlah. č. 52 . Bunyi pelancar itu ialah semi-vokal untuk struktur [i-a]. Antara konsonan-konsonan itu sendiri. sedang yang kedua tidak silabik. loak diucapkan [lowaʔ] dan sebagainya. Dibandingkan dengan bunyi vokal. misalnya diftong dalam bahasa Inggeris [u:. Bunyi silabik dapat membentuk suku kata. bunyi-bunyi yang demikian disebut bunyi silabik. d. 1963:66). ǰ g]. Konsonan letupan tak bersuara adalah yang paling rendah kenyaringannya dan yang paling tinggi kenyaringannya adalah konsonan getaran seperti [r]. darjah kenyaringannya juga berbeza-beza. Dalam bahasa Jawa. [a-i] dalam air. [e-a] ialah [y]. Jones. Dua bunyi vokal yang nyaring yang kedua-duanya silabik yang berdistribusi berdekatan. bunyi [a-i] dalam kata baita `perahu’. geseran bersuara [v. Darjah kenyaringan untuk konsonan dari yang paling rendah sampai yang paling tinggi berturut-turut adalah sebagai berikut: konsonan letupan tak bersuara [p. vokal terbuka [a] (B. [a-u] dalam mau dan sebagainya. ə. Dalam bahasa Indonesia. t.

terdapat konsonan silabik [r. dalam bahasa-bahasa tertentu 53 . `dilihat’ krta `telah dikerjakan’. Tahukah Anda Bunyi dengan Arus Udara Egresif dan Bunyi dengan Arus Udara Ingresif? Arah arus udara dalam pembentukan bunyi bahasa dapat dibezakan atas egresif dan ingresif (P. button [b⋀tn] `kancing’ atau ‘butang’. sisian [l] dan nasal [n. yang terakhir ini juga terdapat dalam bahasa Sanskerta. m]. maka bahagian atau kata yang mengandungi konsonan tersebut dapat membentuk suku kata. lowah `sela. s. terdapat juga [n] silabik dalam kata: drsta. jika ada sebuah konsonan. smrti `ingatan’. 1993:23). Dalam kebanyakan bunyi bahasa. glg]. terdapat konsonan silabik [l. kuwat `kuat’. dalam bahasa Jawa Kuno. Namun. tiyang `orang’. sedangkan bunyi yang mendahului atau mengikuti kurang nyaring atau bahkan tidak nyaring sama sekali dan konsonan itu kebetulan darjat kenyaringannya tinggi sehingga menjadi puncak kenyaringan di antara konsonan di sekitarnya. Selain itu. pembentukan bunyi itu dilaksanakan dengan arus udara keluar dari paru-paru.14 Jelaskan konsonan silabik dengan menyertakan contoh yang sesuai. buwang `buang’. keboan `tiruan kebau’ diucapkan sebagai [kebhowan]. Dalam bahasa Indonesia dan Jawa.KLASIFIKASI BUNYI BAHASA / 3 misalnya: piyara `pelihara’. st. geseran [s. misalnya: drs `pemandangan’. l] dalam kata-kata tiruan bunyi seperti [krk. Dalam bahasa Inggeris. r]. bottom [bɒtəm] `dasar’. 3. arus udara demikian disebut egresif. Ladefoged. Konsonan yang demikian disebut konsonan silabik. n. Namun. Biasanya konsonan yang silabik seperti itu hanya terbatas pada bunyi-bunyi: getaran [r]. m] misalnya dalam: apple [æpl] `buah epal’ often [ɒfn] `sering’. Konsonan kerana kenyaringannya yang rendah tidak bersifat silabik dan dalam keadaan biasa tidak pernah merupakan puncak kenyaringan sehingga tidak dapat membentuk suku kata tanpa bantuan vokal. sadean `berjualan’ diucapkan [sadhejan] dan sebagainya. 3.13 Huraikan perbezaan bunyi nyaring dan bunyi tidak nyaring.

3. iaitu egresif pulmonik dan egresif glotalik.16 Mengapakah bunyi bahasa disebut bunyi egresif pulmonik? 54 . Begitu juga arus udara ingresif dapat dibahagi kepada dua. iaitu ingresif glotalik dan ingresif valerik. otot perut dan rongga dada.KLASIFIKASI BUNYI BAHASA / 3 dapat juga bunyi itu terbentuk dengan arah udara masuk ke dalam paru-paru. Hampir semua bunyi bahasa yang dihasilkan dalam pertuturan dibentuk dengan cara egresif pulmonik ini. Arus udara egresif dapat dibahagi lagi kepada dua.15 Jelaskan maksud arus udara egresif dan arus udara ingresif. Demikian juga bunyi egresif pulmonik ini turut terdapat dalam bahasa Melayu. 3. bahasa Indonesia dan kebanyakan bahasa Nusantara. Apakah Egresif Pulmonik? Egresif pulmonik ialah bunyi yang terbentuk dengan arus udara egresif (keluar) dengan mekanisma pulmonik. jika demikian arah udara itu disebut ingresif. Mekanisma udara pulmonik ialah udara dari paruparu sebagai sumber utamanya dihembuskan keluar dengan cara mengecilkan ruangan paru-paru oleh otot paru-paru.

Dalam sistem tulisan. Ngadha ([b. iaitu dengan cara merapatkan pita-pita suara sehingga glotis tertutup rapat sekali. Marwari (P. 55 . sehingga udara dalam rongga mulut dan rongga kerongkongan (faring) terhalang serta tertekan (tersekat). Bunyi egresif glotalik terdapat dalam kebanyakan bahasa di Afrika.d]) dan Sawu ([b. k’. Hanya bersama-sama dengan itu rongga pangkal tenggorok yang disempitkan itu diturunkan (tidak dinaikkan). seluruh rongga pangkal tenggorok (laring) disempitkan dan dinaikkan. 1993:26). misalnya: [b. hanya penutupan sedikit saja. d.KLASIFIKASI BUNYI BAHASA / 3 Apakah Egresif Glotalik? Egresif glotalik ialah bunyi yang terbentuk dengan arus udara (keluar) dengan mekanis glotalik. t’. Mekanisma glotalik terjadi dengan cara merapatkan pita-pita suara sehingga glotis dalam keadaan tertutup rapat sekali. g]. Bunyi letupan terhalang dengan mekanisma seperti itu terdapat dalam bahasa Toyolabal. Swahili. 1993:25). Bersama-sama dengan itu. Proses yang lebih umum ialah pada waktu rongga pangkal tenggorok yang disempitkan itu diturunkan tidak disertai dengan penutupan dengan cara merapatkan pita suara. Kemudian udara yang terhalang itu dihembuskan keluar dengan cara membuka saluran rongga mulut. salah satu bahasa Indian-Amerika. Bunyi-bunyi bahasa yang dihasilkan dengan proses ingresif glotalik ini disebut bunyi implosif. Ladefoged. misalnya: [p’. Bunyi dengan arus udara ingresif mekanisma glotalik ini mungkin secara sempurna prosesnya sama dengan egresif glotalik di atas. Dalam sistem tulisan. Bunyi-bunyi ini antaranya terdapat dalam bahasa: Sindhi. Apakah Ingresif Glotalik? Ingresif glotalik ialah bunyi bahasa yang terbentuk dengan arus udara ingresif (masuk) dengan mekanisma glotalik. Ladefoged. pita suara ikut bergetar. d]). sehingga glotis keadaannya hanya tertutup dengan cara tidak terlalu rapat. s’ ∫’]. Tetapi bunyi bahasa dengan jenis ini tidak banyak. Bunyi yang dihasilkan dengan proses egresif glotalik ini disebut bunyi ejektif. Indian-Amerika dan Kaukasus (P. Saluran rongga mulut dan hidung ditutup. Kemudian udara masuk. bunyi ejektif itu diberi tanda apostrof di sebelah atas kanan. bunyi implosif jenis ini ditandai dengan lengkung ke arah kanan.

egresif pulmonik b. Kemudian hujung lidah (atau daun lidah) dan kedua-dua sisi lidah yang merapat pada gigi atau gusi dalam itu dilepaskan turun serta dikebelakangkan. iaitu: klik dental [∫]. bibir dibuka sehingga ada kerenggangan ruangan udara pada rongga mulut.KLASIFIKASI BUNYI BAHASA / 3 Apakah Ingresif Velarik? Ingresif velarik ialah bunyi terbentuk dengan arus udara ingresif (masuk) dengan mekanisma velarik.17 Huraikan perbezaan bunyi bahasa yang berikut dengan contoh yang sesuai: a. Dengan demikian memungkinkan udara luar masuk. ingresif glotalik d. 1993:28-30). egresif glotalik c. alveolar lateral [З]. dan klik postalveolar [c]. Ladefoged. 3. dalam bahasa Zulu. Bersama-sama dengan itu kedua-dua bibir ditutup rapat. atau yang lebih umum ialah hujung (atau daun lidah) dan kedua-dua sisi lidah dirapatkan pada gigi atas atau gusi dalam. Misalnya. ingresif velarik 56 . Mekanisma udara velarik terjadi dengan menaikkan pangkal lidah ditempelkan pada langit-langit lembut. Keadaan ini menyebabkan terjadinya bunyi klik sebagai akibat proses ingresif velarik. terdapat tiga jenis klik. Sedangkan pangkal lidah tetap terkena (berkontak-hubungan) dengan langit-langit lembut. seperti dalam bahasabahasa Khoisa (seperti Bosman dan Hottentot) dan beberapa bahasa Bantu Selatan (seperti Xhosa dan Zulu) (P.

Sila beri contoh bunyi-bunyi nasal iii. semi-vokal iii. Menerangkan cara penghasilan vokal depan. konsonan letusan. anda perlu: i. 3. anda perlu: i.1 Bagi menjawab soalan ini. Berikan contoh-contoh konsonan tak bersuara bahasa Melayu iv. 3. Memahami konsonan bersuara dan konsonan tak bersuara ii.3 Bagi menjawab soalan ini.KLASIFIKASI BUNYI BAHASA / 3 PANDUAN MENJAWAB SOALAN LATIHAN UNIT 3 3. Bagi menjawab bagaimana konsonan itu dihasilkan.5 Bagi soalan ini. Anda perlu membuat rujukan tambahan daripada buku atau sumber lain. anda perlu: i. 3. Menerangkan ciri-ciri bunyi nasal dan bunyi oral ii. Dapat menjelaskan bunyi konsonan letupan. Sila beri contoh bunyi-bunyi oral. konsonan sengau. anda perlu: i.Bagi proses penghasilan bunyi-bunyi vokal (sila rujuk halaman 71 – 80). Berikan contoh-contoh konsonan bersuara bahasa Melayu iii. Mengenali semua jenis konsonan bahasa Melayu ii. vokal tengah. Menjelaskan berlakunya geluncuran semasa menghasilkan bunyi tersebut. Menerangkan cara lidah yang terlibat dalam penghasilan bunyi vokal tersebut v. Menjelaskan jenis-jenis bunyi vokal bahasa Melayu ii. anda dinasihatkan membuat rujukan pada bahagian proses penghasilan bunyi konsonan pada halaman 89 – 118. Menjelaskan bunyi-bunyi semi-vokal kerana ada percampuran antara bunyi vokal dengan bunyi konsonan iii.4 Bagi menjawab soalan ini. anda perlu: i. 3.2 Bagi menjawab soalan ini. 57 . konsonan geseran. Menerangkan cara udara keluar dari paru-paru melalui rongga mulut vii. Menerangkan keadaan bibir hampar dan bundar iii. Memahami ciri-ciri bunyi vokal dan bunyi konsonan ii. vokal belakang iv. Menunjukkan kedudukan lidah menaik dan menurun vi. konsonan getaran.

Sertakan contoh-contoh bunyi panjang dan bunyi pendek yang terdapat dalam bahasa yang anda tahu. Berikan contoh-contoh diftong seperti oi dalam kaloi. dll di Eropah iii. Berikan contoh-contoh vokal rangkap seperti tahu. anda perlu: i. 3.8 Bagi soalan ini. Sila berikan contoh-contoh bunyi keras dalam bahasa yang anda tahu atau contoh dalam dialek-dialek anda iii. Berikan contoh-contoh bunyi yang keras dan bunyi yang lembut dalam bahasa Melayu.7 Bagi soalan ini. 3. anda perlu: i. anda perlu: i.10 Sebelum menjawab perbezaan antara vokal rangkap dengan diftong. bau. Menjelaskan ciri-ciri bunyi keras dan lembut ii. Menjelaskan bunyi-bunyi lembut iii. au dalam kurau. anda perlu: i. Boleh membezakan antara bunyi panjang dan bunyi pendek ii. Menjelaskan ciri-ciri bunyi keras ii. 3. ai dalam rampai.KLASIFIKASI BUNYI BAHASA / 3 3.9 Bagi soalan ini. bahasa Arab. Boleh memberikan contoh bahasa yang mempunyai bunyi pendek seperti yang terdapat dalam bahasa Melayu dan bahasa-bahasa di Asia Tenggara. Menjelaskan ciri-ciri vokal rangkap dan ciri-ciri diftong ii.6 Bagi soalan ini. 58 . Menerangkan ciri-ciri bunyi panjang dan bunyi pendek ii. dll iii. 3. Sila berikan contoh-contoh bunyi lembut dalam bahasa yang anda tahu atau dalam dialek-dialek anda. anda perlu: i. Boleh memberikan contoh bahasa yang mempunyai bunyi panjang seperti yang terdapat dalam bahasa Inggeris.

14 Soalan ini memerlukan anda: i.15 Bagi menjawab soalan ini. Anda perlu menjelaskan bahawa diftong naik itu mempunyai ciri vokal pertama dihasilkan tak selesai iii. dan contoh dalam bahasa Inggeris [l. jawapan anda perlu: i. anda perlu boleh: i.m] seperti apple. seperti vokal tinggi [u]. [r. Sila berikan contoh-contoh bunyi tak nyaring dalam bahasa Melayu. Berikan contoh bunyi-bunyi egresif iii. [i] 3. Sila berikan contoh-contoh konsonan silabik dalam bahasa Jawa kuno. Menjelaskan perbezaan maksud antara arus udara egresif dengan arus udara ingresif ii.s. Menerangkan ciri-ciri konsonan silabik ii. contohnya [n]. Berikan contoh diftong naik dan diftong turun dalam bahasa Melayu.n. Sila berikan contoh-contoh bunyi nyaring dalam bahasa Melayu. Berikan contoh bunyi-bunyi ingresif 59 . seperti vokal rendah [a] iii. Menjelaskan ciri-ciri bunyi nyaring dan tidak nyaring ii.KLASIFIKASI BUNYI BAHASA / 3 3. sila kenal pasti perkataan (i) .13 Bagi soalan ini.(x) sama ada bunyi-bunyi vokal dalam perkataan tersebut ialah vokal rangkap atau diftong.11 Bagi soalan ini. Berdasarkan kepada ciri-ciri vokal dan diftong tadi.12 Bagi menjawab soalan ini: i. often. Sila kenal pasti sama ada dua vokal itu dihasilkan sepenuhnya atau salah satu daripada vokal tersebut dihasilkan tidak selesai ii.l].vokal kedua dalam diftong tersebut dihasilkan tak selesai iv. Anda perlu menjelaskan bahawa diftong turun . Menjelaskan ciri-ciri diftong ii. 3. 3. 3. anda perlu: i. button.

Menerangkan sebab mengapa bunyi itu diistilahkan sebagai bunyi egresif pulmonik iii. 60 . Menjelaskan maksud bunyi egresif pulmonik ii. Sertakan contoh yang sesuai bagi menyokong penerangan anda. Menyertakan contoh yang sesuai dalam huraian anda iii.KLASIFIKASI BUNYI BAHASA / 3 3.16 Soalan ini memerlukan anda: i. Merujuk penerangan dalam halaman 53 – 56. anda perlu: i. ii.17 Bagi menjawab soalan ini. Sila gunakan istilah dan laras yang betul. 3.

(1995). Harimurti Kridalaksana (1983). Ejaan bahasa Melayu terkini.) (1981). Masa Enterprise. Jakarta: Penerbit P. An introduction to phonetics and phonology (second edition). Hymes. USA: Blackewell. D. A Dictionary of Linguistics and Phonetics. Sociolinguistics. S. D. & Yallop. Kuala Lumpur: City Reprographic Services. W. (1966). Auckland: Arnold. (1986). Barnhart. H. Kamus linguistik. (Ed) (1992). Gleason. Guru dan bahasa Melayu. Ashby. Oxford: Basil Blackwell Ltd. Toronto: World Book Inc. Speech sounds. & Barnhart. Introducing phonetics & phonology. Clark. The world book of encyclopedia volume two. & Hannahs. New York: Holt.). C. Linguistics and Language Planning. Abdul Hamid Mahmood dan Nurfarah Lo Abdullah (2007).T.KLASIFIKASI BUNYI BAHASA / 3 Rujukan Abdul Hamid Mahmood (1995). Indirawati Zahid & Mardian Shah Omar (2006). R. Crystal. An introduction to descriptive linguistics.A. London: Routledge.K. Rinehart & Winston. Bright. J. Linguistik fonetik dan fonologi bahasa Melayu. 61 . (1995). Fonetik dan fonologi siri pengajaran dan pembelajaran bahasa Melayu. M.J. New York: Oxford University Press. P.L. Davenport. (1998). Gramedia Jakarta. International encyclopedia of linguistics. Dalam Brigth (Ed. Abdul Hamid Mahmood (2002). Kuala Lumpur: PTS Professional. Bhd. C. (1955). (Ed. Kuala Lumpur: Aslita Sdn.

Parker. Chicago: University of Chicago Press. Australia: Blackwell Publishing. New York: Cambridge University Press. Phonetics: A critical analysis of phonetic theory and a technique for the practical description of sounds University of Michigan Press. (1981). Asas fonetik. (1963). (1993). Malmberg. Kuala Lumpur: Dewan Bahasa dan Pustaka. London: Arnold. F. (2003).KLASIFIKASI BUNYI BAHASA / 3 Istilah linguistik Bahasa Inggeris – Bahasa Malaysia. Bahasa Malaysia – Bahasa Inggeris. J. London: Heffer. Lyons. Linguistik untuk bukan ahli linguistik. Phonetics the science of speech. Kuala Lumpur: Dewan Bahasa dan Pustaka.B. Jones. Principles of phonetics. Ladefoged. D. Phonetics. Noam Chomsky. Martin. (1958). An outline of English phonetics. Vowels and consonants (second edition). Nik Safiah Karim dan rakan-rakan. Pike. Kuala Lumpur: Dewan Bahasa dan Pustaka. (1974).L. P. Fonetik. Ladefoged. (1999). P. 62 . Kuala Lumpur: Dewan Bahasa dan Pustaka. J. J. Laver. Marsono (1986). Tatabahasa dewan. (1973). (2005). A course in phonetics (fifth edition). P. New York: Penguin Modern Master University Press. Kuala Lumpur: Dewan Bahasa dan Pustaka. 1991. K. (2006). New York: Denver. Ladefoged. B. (1947). Yogyakarta: Gadjah Mada University Press. & Rahilly. MA: Thomson Wadsworth. J. Kamus Dewan Edisi Keempat (2005). Preliminaries to linguistic phonetics. Boston. Nor Hashimah Jalaluddin (1998).

United Kingdom: Oxford University Press. Sudaryanto (1983). Linguistik. P.M. (1983). H. Phonetics. Yogyakarta: Gadjah Mada University Press. Roach.) (1984). Verhaar. 63 . Bandung: Pustaka Prima Bandung. (1998). G. (2001). Universiti Malaya. Kuala Lumpur: Fakulti Bahasa dan Linguistik. Pengantar linguistik. Pengenalan fonetik dan fonologi. Sitindoan. Yogyakarta: Gadjah Mada University Press.KLASIFIKASI BUNYI BAHASA / 3 Rahmat Sato. Pengantar linguistik dan tatabahasa bahasa Indonesia. J. (Drs.W.

mengetahui cara penghasilan bunyi vokal dan bunyi konsonan dalam bahasa Melayu. membezakan ciri bunyi vokal dan bunyi konsonan dalam bahasa Melayu. konsonan jati dan pinjaman dalam bahasa Melayu. iii.BUNYI-BUNYI BAHASA / 4 Unit 4 BUNYI-BUNYI BAHASA HASIL PEMBELAJARAN Setelah selesai mempelajari unit ini. iaitu seperti yang telah dijelaskan dalam pelajaran yang terdahulu. udara dari paru-paru keluar berterusan melalui ronga tekak dan rongga mulut tanpa sebarang gangguan atau sekatan. Huraian juga meliputi kriteria yang menentukan jenis-jenis bunyi vokal. menjelaskan kriteria yang menentukan jenis-jenis bunyi vokal. anda seharusnya dapat: i. Pengenalan Fokus unit ini adalah tentang Bunyi-bunyi Bahasa secara terperinci. Apakah Bunyi Vokal? Vokal ialah bunyi bersuara yang tatkala dihasilkan. bunyi-bunyi bahasa dapat dibahagikan kepada tiga kategori utama. 64 . konsonan jati dan konsonan pinjaman dalam bahasa Melayu. ii. Bunyi vokal mempunyai ciri-ciri kelantangan dan kepanjangan. bunyi vokal. konsonan dan semi-vokal.

[a]. [ε]. Vokal dalam bahasa Melayu terdiri daripada enam jenis. iaitu vokal hadapan. [e]. [a]. sama ada bahagian depan. maka bunyi vokal tersebut ialah vokal belakang. [u]. sekiranya bahagian tengah lidah yang berperanan. Tahukah Anda Vokal dalam Bahasa Melayu? Bunyi-bunyi vokal dalam bahasa Melayu terbahagi kepada tiga jenis utama. 4. sama ada bibir dihamparkan atau dibundarkan. tengah lidah atau belakang lidah. vokal tengah [ә] serta vokal belakang [u] dan [o] seperti dalam rajah 4. Vokal dalam bahasa Melayu terdiri daripada vokal [i]. Kriteria yang menentukan jenis-jenis vokal itu ialah lidah. [e]. rendah dan separuh rendah. Pembukaan rahang. vokal tengah dan vokal belakang. tengah atau belakang lidah. [a]. iaitu vokal depan [i]. sama ada luas atau sempit. [u].1 Terangkan pengertian dan ciri-ciri vokal. maka bunyi vokal yang dihasilkan itu ialah bunyi vokal depan. sama ada bahagian depan lidah. separuh tinggi. [o]. Ketinggian lidah yang dinaikkan. [e]. Keadaan bibir. maka bunyi vokal yang dihasilkan itu ialah bunyi vokal tengah dan seterusnya jika bahagian belakang lidah yang berperanan dalam penghasilan bunyi itu. sama ada tinggi. Kriteria yang menentukan jenis-jenis bunyi vokal itu dapat dirumuskan seperti yang berikut: (i) (ii) (iii) (iv) Bahagian lidah yang berperanan. 65 . [ɔ] dan [ә].BUNYI-BUNYI BAHASA / 4 Maksudnya bunyi-bunyi vokal dapat didengar lebih jelas dan lebih panjang daripada bunyi-bunyi konsonan. [o] dan [ә]. Vokal dalam bahasa Inggeris terdiri daripada lapan jenis. Sekiranya bahagian depan lidah yang berperanan. iaitu [i].1 yang berikut.

Garis-garis yang melintang itu pula merupakan garis yang menunjukkan ketinggian lidah yang dinaikkan. kedudukan lidah letaknya rendah sekali. lidah dinaikkan setinggi mungkin sementara bagi membunyikan vokal [a]. Rajah 4. Bagi membunyikan bunyi vokal [i] dan vokal [u] misalnya.2: Vokal [a] seperti dalam perkataan bahasa Inggeris “father” dan vokal [i] seperti dalam perkataan “see” menunjukkan turun-naik bunyi apabila vokal-vokal berkenaan diujarkan pada tona yang sama (Sumber: P. Ladefoged. 2005:33) 66 . Bahagian di sebelah kiri merupakan bahagian hadapan lidah dan di bahagian kanan merupakan bahagian belakang lidah dan di bahagian tengah merupakan bahagian tengah lidah.BUNYI-BUNYI BAHASA / 4 Hadapan Sempit Tengah Belakang i o ә u Tinggi Separuh sempit e Separuh luas Luas a Rajah 4.1: Kedudukan Vokal Bahasa Melayu Rendah Rajah kedudukan vokal bahasa Melayu di atas menunjukkan kedudukan lidah mengikut bahagian-bahagiannya. Rajah 4.2 menunjukkan keadaan turun-naik bunyi ketika vokal [a] dan [i] disebutkan pada tona yang sama.

Rajah 4. Chaiyanara. Rajah 4. 2006:48) 67 . [ikan]. Rajah 4. maka vokal bahasa Melayu dapat dirumuskan seperti yang berikut: Vokal Hadapan [ i ] Vokal depan sempit Contoh dalam perkataan: [ibu]. [eloʔ]. Chaiyanara. [ubi].3: Kedudukan bibir semasa menghasilkan bunyi [i] (Sumber: Paitoon M. [pәti]. [lari]. [sate].5: Keadaan bibir semasa menghasilkan bunyi [a] (Sumber: Paitoon M. [beloʔ].4: Keadaan bibir semasa menghasilkan bunyi [e] (Sumber: Paitoon M. [seroŋ].1. [biru]. [abaŋ].BUNYI-BUNYI BAHASA / 4 Berdasarkan rajah kedudukan vokal bahasa Melayu pada rajah 4. [iteʔ]. [ela]. [sila]. 2006:48) [a] Vokal depan luas Contoh dalam perkataan: [ayu]. [kita]. [bola]. [ba ǰa]. 2006:47) [ e ]Vokal depan separuh sempit Contoh dalam perkataan: [ekor]. [batu]. [aku]. [kaja]. [bәli]. Chaiyanara. [herot].

6: Keadaan bibir semasa menghasilkan bunyi [ә] (Sumber: Paitoon M. [әmas].BUNYI-BUNYI BAHASA / 4 Vokal Tengah [ ә ]Vokal tengah pendek Contoh dalam perkataan: [әmaʔ].7: Keadaan bibir semasa menghasilkan bunyi [u] (Sumber: Paitoon M. [ǰamu]. [buroŋ]. [foto]. [lәmaʔ]. [hu ǰan]. Chaiyanara. [әŋkau]. [obor]. [soto] Rajah 4. Chaiyanara. [kota]. [bәsar]. [ukor]. [adu]. [tola ʔ].8: Keadaan bibir semasa menghasilkan bunyi [o] (Sumber: Paitoon M. [lәmas]. 2006:49) [o] Vokal belakang separuh sempit Contoh dalam perkataan: [oleh]. [olah]. [solo]. [unta]. Rajah 4. [boleh]. 2006:49) 68 . [kuda]. Rajah 4. Chaiyanara. [satu]. 2006:48) Vokal Belakang [u] Vokal belakang sempit Contoh dalam perkataan: [ular].

bunyi [ε] dan [e] dilambangkan dengan huruf “e”. Vokal tengah pula dihasilkan apabila bahagian tengah lidah berperanan menghasilkan bunyi dengan cara tengah lidah dinaikkan separuh tinggi.10: Keadaan bibir semasa menghasilkan bunyi [ɔ] (Sumber: Paitoon M. Bahagian hadapan lidah. iaitu [u]. [o] dan [ɔ]. [kitɔ]. Perbezaan bunyi antara vokal-vokal tersebut yang dihasilkan adalah terletak pada tinggi rendahnya bahagian lidah itu diangkat atau diturunkan. Bahagian lidah itu boleh diangkat setinggi mungkin untuk menghasilkan vokal tinggi [i] dan [u]. iaitu [ε] dan [ɔ] yang tidak digunakan dalam penulisan tetapi terdapat dalam dialek-dialek tempatan seperti dialek Kelantan. Chaiyanara. kemudian jika diturunkan separuh tinggi terhasil pula bunyi vokal separuh tinggi. [malε]. 2006: 48) Rajah 4. Begitu juga dengan bahagian belakang lidah menghasilkan bunyibunyi vokal belakang. iaitu vokal [i]. Untuk 69 . contohnya dalam perkataan [makε]. manakala bunyi [ ɔ] dan [o] dilambangkan dengan huruf “o”. iaitu vokal [e] dan [o]. Chaiyanara. Dalam bahasa Melayu. Begitu juga sekiranya bahagian lidah itu diturunkan separuh rendah akan menghasilkan vokal separuh rendah [ε] dan [ɔ].BUNYI-BUNYI BAHASA / 4 Terdapat dua lagi bunyi vokal. [e] dan [a]. Rajah 4. 2006: 48) Alat artikulasi lidah merupakan kriteria penting dalam pembahagian jenis vokal.9: Keadaan bibir semasa menghasilkan bunyi [ε] (Sumber: Paitoon M. Bahagian tengah lidah berfungsi menghasilkan vokal tengah. [ ɔrε]. misalnya berperanan menghasilkan bunyi vokal hadapan.

2 Senaraikan vokal-vokal yang terdapat dalam bahasa Melayu.3 Namakan jenis vokal bagi huruf vokal yang bercetak tebal di bawah: (a) e n a k (b) f o t o (c) b a j u (d) s i k u ________________________________ ________________________________ ________________________________ ________________________________ 70 . berikut diturunkan gambar rajah yang menunjukkan kedudukan tinggi rendah lidah semasa menghasilkan bunyi-bunyi vokal. i e ε a u o ɔ ә Rajah 4.BUNYI-BUNYI BAHASA / 4 lebih jelas lagi.11: Kedudukan Lidah semasa Menghasilkan Bunyi-bunyi Vokal 4. 4.

71 . [e]. [ɔ] dan [ә] dihasilkan oleh alat artikulasi. [sila]. [o].BUNYI-BUNYI BAHASA / 4 (e) k o t a (f) h a r i (g) l a p a n (h) k a s u t (i) b e s a n (j) k e j a r ________________________________ ________________________________ ________________________________ ________________________________ ________________________________ ________________________________ Tahukah Anda Cara Penghasilan Bunyi Vokal? Berikut dihuraikan secara terperinci cara bunyi vokal kardinal [i]. (ii) Depan lidah dinaikkan tinggi (setinggi mungkin) ke arah gusi. [silap]. di tengah perkataan: [biru]. Vokal Depan Sempit (Tinggi) [i] Bagi menghasilkan bunyi vokal hadapan sempit [i]. (v) Bunyi yang dihasilkan ialah bunyi [i] (lihat rajah 4. [bila]. di awal perkataan: [ikan]. [bәri]. [itu]. [ikut]. [kita]. Berikut diberikan contoh kehadiran bunyi [i] dalam perkataan. [ipar]. [a]. u].12). proses yang berikut turut berlaku: (i) Bibir dihamparkan. (iii) Lelangit lembut dan anak tekak dinaikkan menutup rongga hidung supaya udara tidak keluar melalui rongga hidung. (iv) Pita suara dirapatkan supaya udara dari paru-paru keluar dengan menggetarkan pita suara ke rongga mulut. [bәsi] [guli]. [ibu]. [bәli]. di akhir perkataan: [tali]. [ε].

BUNYI-BUNYI BAHASA / 4 [i] Rajah 4. di tengah perkataan: [katel]. [leper]. [eloʔ]. Contoh kehadiran bunyi vokal ini dalam perkataan adalah seperti yang berikut: di awal perkataan: [ekor]. (iv) Pita suara dirapatkan supaya udara dari paru-paru keluar dengan menggetarkan pita suara ke rongga mulut. [ela] . perkara yang berikut turut berlaku: (i) Bibir dihamparkan separuh sempit. [ edah]. (ii) Depan lidah dinaikkan separuh tinggi ke arah gusi. di akhir perkataan: [sate].12 : Penghasilan Vokal [i] Vokal Depan Separuh Sempit (Separuh Tinggi) [e] Bagi menghasilkan bunyi vokal depan separuh sempit [e].13). [heret]. [sepet]. [elaʔ]. [beraŋ]. 72 . (v) Bunyi yang dihasilkan ialah bunyi [e] (lihat rajah 4. (iii) Lelangit lembut dan anak tekak dinaikkan menutup rongga hidung supaya udara tidak dapat keluar melalui rongga hidung.

di akhir perkataan: [godε]. (iii) Lelangit lembut dan anak tekak dinaikkan menutup rongga hidung supaya udara tidak dapat keluar melalui rongga hidung. [udε]. (ii) Depan lidah dinaikkan separuh rendah ke arah gusi.BUNYI-BUNYI BAHASA / 4 [e] Rajah 4. proses yang berikut turut berlaku: (i) Bibir dihampar separuh luas. Berikut diberikan contoh perkataan yang dihadiri oleh bunyi vokal ini dalam dialek Kelantan: di awal perkataan: [εsoʔ]. [εloʔ]. di tengah perkataan: [bεso].13 : Penghasilan Vokal [e] Vokal Depan Separuh Luas (Separuh Rendah) [ε] Untuk menghasilkan bunyi vokal depan separuh luas. [gεtεʔ]. [tulε]. [bulε]. 73 . (v) Bunyi yang dihasilkan ialah bunyi vokal [ε] (lihat rajah 4. [εǰεʔ].14). [εdoh]. (iv) Pita suara dirapatkan supaya udara dari paru-paru keluar dengan menggetarkan pita suara ke rongga mulut. [pεlεʔ]. [gεlεʔ].

[lampu].14 : Penghasilan Vokal [ε] Vokal Depan Luas (Rendah) [a] Vokal depan luas [a] boleh dihasilkan melalui proses seperti yang berikut: (i) Bibir dalam keadaan hampar. [amal].BUNYI-BUNYI BAHASA / 4 [ε] Rajah 4. (v) Bunyi yang dihasilkan ialah bunyi vokal depan luas hampar seperti yang terdapat dalam perkataan yang berikut: di awal perkataan: [araŋ]. [kuda]. (ii) Depan lidah diturunkan serendah mungkin. 74 . [kәlapa]. [alah]. [tiba]. (iii) Lelangit lembut dan anak tekak dinaikkan menutup rongga hidung supaya udara dari paru-paru tidak dapat keluar melalui rongga hidung. [rasa]. [paku]. [bahu]. di akhir perkataan: [pita]. (iv) Pita suara dirapatkan supaya udara dari paru-paru keluar dengan menggetarkan pita suara ke rongga mulut. di tengah perkataan: [dadu]. [asap]. [aǰar]. [bukan].

Vokal Belakang Sempit (Tinggi) [u] Untuk menghasilkan bunyi vokal belakang sempit. (ii) Belakang lidah dinaikkan tinggi (setinggi mungkin) ke arah lelangit lembut. proses yang berikut harus dilakukan: (i) Bibir dibundarkan.15 : Penghasilan Vokal [a] Vokal Belakang Sewaktu penghasilan vokal belakang. (iii) Lelangit lembut dan anak tekak dinaikkan menutup rongga hidung supaya udara tidak dapat keluar melalui hidung. (v) Bunyi yang dihasilkan ialah bunyi vokal belakang bundar [u]. Keadaan bibir adalah bundar. Kehadiran bunyi ini dalam perkataan adalah seperti yang berikut: 75 .BUNYI-BUNYI BAHASA / 4 [a] Rajah 4. alat artikulasi penting yang berperanan ialah bahagian belakang lidah. (lihat rajah 4. (iv) Pita suara dirapatkan supaya udara yang keluar dari paru-paru menggetarkan pita suara ke rongga mulut.16).

[subur]. [u] Rajah 4. di tengah perkataan: [buka]. (v) Bunyi yang dihasilkan ialah bunyi vokal belakang separuh sempit [o] (lihat rajah 4.16 : Penghasilan Vokal [u] Vokal Belakang Separuh Sempit (Separuh Tinggi) [o] Vokal ini boleh dihasilkan melalui proses seperti yang berikut: (i) Bibir dibundarkan. [kabur]. (iii) Lelangit lembut dan anak tekak dinaikkan menutup rongga hidung supaya udara tidak dapat keluar melalui rongga hidung. (ii) Belakang lidah dinaikkan separuh tinggi ke arah lelangit lembut. [pasu]. [gandum]. [labu]. [unto ʔ]. [batu]. [undur].BUNYI-BUNYI BAHASA / 4 di awal perkataan: [uli]. [usuŋ]. [kelambu]. (iv) Pita suara dirapatkan supaya udara dari paru-paru keluar ke rongga mulut menggetarkan pita suara.17). di akhir perkataan: [baǰu]. [usap]. Kehadiran bunyi vokal ini adalah seperti dalam contoh yang berikut: 76 . [bubur].

[sotoŋ]. (ii) Belakang lidah dinaikkan separuh rendah ke arah lelangit lembut. [ɔpeh]. proses berikut berlaku: (i) Bibir dibundarkan. Bunyi ini terdapat dalam dialek Kelantan seperti yang berikut: di awal perkataan: [ɔbat]. [bәlakɔ]. [soto].18). [oren]. [sudɔh]. (iv) Pita suara dirapatkan supaya udara dari paru-paru keluar dengan menggetarkan pita suara ke rongga mulut. [otaʔ]. di tengah perkataan: [boleh].BUNYI-BUNYI BAHASA / 4 di awal perkataan: [oleh]. [bilɔ]. [foto] [o] Rajah 4. [koŋkoŋ]. di akhir perkataan: [solo]. (iii) Lelangit lembut dan anak tekak dinaikkan menutup rongga hidung supaya udara tidak dapat keluar melalui rongga hidung.17 : Pengasilan Vokal [o] Vokal Belakang Separuh Luas (Separuh Rendah) [ɔ] Untuk menghasilkan bunyi vokal belakang separuh luas. di akhir perkataan: [kitɔ]. [pәčɔh]. [ɔtaʔ]. (v) Bunyi yang dihasilkan ialah bunyi vokal [ɔ] (lihat rajah 4. di tengah perkataan: [pɔkɔʔ]. [toloŋ]. [guanɔ]. 77 . [obor]. [ɔrε]. [bɔrɔh].

(v) Bunyi yang dihasilkan ialah bunyi [ә] (lihat rajah 4.BUNYI-BUNYI BAHASA / 4 [ɔ] Rajah 4. Keadaan bibir adalah hampar. [әnam]. di tengah perkataan: [pәnat]. (iii) Lelangit lembut dan anak tekak dinaikkan menutup rongga hidung supaya udara tidak dapat keluar melalui rongga hidung. [kәmas]. [әmpat].18 : Penghasilan Vokal [ɔ] Vokal Tengah Alat artikulasi yang berperanan dalam penghasilan vokal tengah ialah bahagian tengah lidah. [әmbun]. Bunyi ini hadir dalam perkataan seperti dalam contoh yang berikut: di awal perkataan: [әmaʔ]. 78 . [čәrgas]. [bәrat]. (ii) Tengah lidah dinaikkan sedikit ke arah lelangit keras. Vokal Tengah [ә] Untuk menghasilkan bunyi vokal tengah ini. (iv) Pita suara dirapatkan supaya udara yang keluar dari paru-paru ke rongga mulut menggetarkan pita suara. proses yang berikut turut berlaku: (i) Keadaan bibir hampar.19).

iaitu vokal [i. 1999: 226) 79 . dapat dirumuskan bahawa jumlah vokal kardinal ialah lapan jenis. Semua vokal adalah bersuara. berikut pula diberikan rajah serta nama dan lambang-lambang vokal antarabangsa. [α]. [ε]. maka lambang pada sebelah kanan mewakili vokal bundar Rajah 4. iaitu vokal [i]. [ɔ] . Sementara itu.BUNYI-BUNYI BAHASA / 4 [ә] Rajah 4. HADAPAN Sempit Separuh sempit Separuh luas Luas TENGAH BELAKANG * Apabila lambang hadir secara berpasangan. [u]. Vokal asli dalam bahasa Melayu hanya enam jenis. [e]. [o] dan [u].20: Carta Kedudukan Vokal Antarabangsa (Sumber: J.B.19 : Penghasilan Vokal [ә] Kesimpulannya.] [e]. Rahilly. Martin & J. [o] dan [ ә]. vokal-vokal lain adalah nyaring dan lantang. [a]. [a]. Kecuali vokal [ә] yang agak lemah bunyinya dan kurang lantang.

Chaiyanara.BUNYI-BUNYI BAHASA / 4 [i] [e] [ε] [a] [u] [o] [ɔ] [α] [y] [ø] [œ] [Œ] [ɒ] [Λ] [Ɣ] [ɯ] [ɨ] [u] Vokal depan sempit hampar (Closed front unrounded) Vokal depan separuh sempit hampar (Closed-mid front rounded) Vokal depan separuh luas hampar (Open-mid front unrounded) Vokal depan luas (Open front unrounded) Vokal belakang sempit bundar (Closed back rounded) Vokal belakang separuh sempit bundar (Closed-mid back rounded) Vokal belakang separuh luas bundar (Opened-mid back rounded) Vokal belakang luas hampar (Opened back rounded) Vokal depan sempit bundar (Closed front rounded) Vokal depan separuh sempit bundar (Closed-mid front rounded) Vokal depan separuh luas bundar (Opened-mid front rounded) Vokal depan luas bundar (Opened front rounded) Vokal belakang luas bundar (Opened back rounded) Vokal belakang separuh luas hampar (Opened-mid back unrounded) Vokal belakang separuh sempit hampar (Opened-mid back unrounded) Vokal belakang sempit hampar (Closed back unrounded) Vokal tengah sempit hampar (Cosed central unrounded) Vokal tengah sempit bundar (Closed central rounded) (Sumber: Paitoon M. 2006:59-60) 80 .

4.5 Tuliskan tiga contoh perkataan (jika ada) bagi setiap vokal di bawah mengikut kedudukannya dalam perkataan: Vokal Awal perkataan Tengah perkataan Belakang perkataan [i] [e] [a] [u] [o] [ә] 81 .BUNYI-BUNYI BAHASA / 4 4.4 Namakan kelompok vokal yang sifatnya kurang nyaring dan kurang lantang.

Menurut Yunus Maris. ǰ] (vi) 2 konsonan geseran tidak bersuara. Konsonan bersuara ialah konsonan yang semasa penghasilannya. Sekiranya bunyi vokal itu adalah bunyi yang dihasilkan oleh alat artikulasi dengan udara keluar terus-menerus tanpa sekatan atau gangguan oleh alat artikulasi. b] (ii) 2 konsonan letupan gusi bersuara dan tidak bersuara [t. iaitu: i. n. [t] dan [k]. g] (iv) 1 konsonan hentian glotis (ʔ) (v) 2 konsonan letusan bersuara dan tidak bersuara [č. Konsonan tidak bersuara pula adalah konsonan yang dihasilkan tanpa mengalami getaran pita suara oleh arus udara seperti [p]. [d] dan [g].BUNYI-BUNYI BAHASA / 4 Apakah Bunyi Konsonan? Konsonan ialah bunyi bahasa selain daripada bunyi vokal. pita suara digetarkan oleh arus udara yang keluar dari paru-paru. Konsonan dalam bahasa Melayu terdiri daripada dua golongan. ŋ] (x) 2 konsonan separuh vokal bersuara. terdapat 19 konsonan asli dalam bahasa Melayu yang terdiri daripada: (i) 2 konsonan letupan dua bibir bersuara dan tidak bersuara [p. konsonan asli dan ii. d] (iii) 2 letupan lelangit lembut bersuara dan tidak bersuara [k. konsonan pinjaman Tahukah Anda Konsonan Asli Bahasa Melayu? Konsonan asli dalam bahasa Melayu adalah konsonan yang tersedia ada dalam bahasa Melayu dan telah digunakan oleh penutur bahasa Melayu tanpa perubahan. ɲ. contohnya [b]. iaitu geseran gusi tidak bersuara [s] dan geseran glotis bersuara [h] (vii) 1 konsonan getaran bersuara [r] (viii) 1 konsonan sisian bersuara [l] (ix) 4 konsonan sengau bersuara [m. iaitu 1 separuh vokal dua bibir bersuara [w] dan 1 separuh vokal lelangit keras bersuara [j] 82 . maka bunyi konsonan ialah bunyi yang semasa menghasilkannya terdapat gangguan atau halangan oleh alat artikulasi. Konsonan boleh terdiri daripada konsonan bersuara dan konsonan tidak bersuara.

gusi. Daerah Sebutan Cara Sebutan 1 Dua bibir p b 2 Gusi 3 Gusi Lelangit Keras 4 Lelangit keras 5 Lelangit lembut k g 6 Pita suara ʔ Letupan tak bersuara Letupan bersuara Letusan tak bersuara Letusan bersuara Sengau Geseran tak bersuara Geseran bersuara Getaran Sisian Separuh vokal t d č ǰ m n s ɲ ŋ h r l w y/j Rajah 4. glotis.BUNYI-BUNYI BAHASA / 4 Penghasilan konsonan-konsonan tersebut melibatkan daerah artikulasi tertentu seperti dua bibir. lelangit lembut. pita suara. Berikut diberikan carta konsonan asli bahasa Melayu dan daerah artikulasi dan cara penyebutannya sekali.21 : Carta Konsonan Asli Bahasa Melayu 83 . rongga hidung dan lain-lain. lelangit keras.

terdapat juga lambang-lambang linguistik untuk melambangkan bunyi-bunyi bahasa yang terdapat dalam kalangan bahasa dunia. Berikut diberikan nama bunyi konsonan antarabangsa tersebut: [p] [b] [t] [d] [c] [ɟ] [k] [g] [q] [G] [ʔ] [ph] [bh] [m] [ɱ] Letupan dua bibir tidak beraspirat tidak bersuara (Voiceless unaspirated bilabial stop) Letupan dua bibir tidak beraspirat bersuara (Voiced bilabial stop) Letupan gigi-gusi tidak beraspirat tidak bersuara (Voiceless unaspirated dental-alveolar stop) Letupan gigi-gusi tidak beraspirat bersuara (Voiced unaspirated dental-alveolar stop) Letupan lelangit keras tidak beraspirat tidak bersuara (Voiceless unaspirated palatal stop) Letupan lelangit keras tidak beraspirat bersuara (Voiced unaspirated palatal stop) Letupan lelangit lembut tidak beraspirat tidak bersuara (Voiceless unaspirated velar stop) Letupan lelangit lembut tidak beraspirat bersuara (Voiced unaspirated velar stop) Letupan anak tekak tidak beraspirat tidak bersuara (Voiceless unaspirated uvular stop) Letupan anak tekak tidak beraspirat bersuara (Voiced unaspirated uvular stop) Letupan glotis tidak beraspirat tidak bersuara (Voiceless unaspirated glottal stop) Letupan dua bibir beraspirat tidak bersuara (Voiceless aspirated bilabial stop) Letupan dua bibir beraspirat bersuara (Voiced aspirated bilabial stop) Sengau dua bibir bersuara (Voiced bilabial nasal) Sengau bibir-gigi bersuara (Voiced labio-dental nasal) 84 . Lambanglambang fonetik antarabangsa itu adalah seperti dalam rajah 4.BUNYI-BUNYI BAHASA / 4 Di samping itu.21.

22: Carta Lambang Konsonan Antarabangsa (The International Phonetic Alphabet) (Sumber: J. maka lambang pada sebelah kanan mewakili konsonan bersuara. Martin & J.B. Rajah 4.BUNYI-BUNYI BAHASA / 4 Dua bibir Letupan Gigibibir Gigi Gusi Postalveola Retrofleks Lelangit keras Lelangit lembut Uvular Faringal Glotal p b m B ɱ t n r Ր d ʈ ɖ ɳ C ɟ ɲ k g ŋ R N ʔ Sengau Getaran Tap/ Flap Geseran Geseran Sisian Malaran Tak Bergeser Malaran Tak Bergeser Sisian ɽ ∫ ʒ ʐ Ф β f v Θ ð S z ɫ ɮ ç ʝ x Ɣ Χ ʁ ћ ʕ h ɦ ʊ ɺ l ɻ Į j ʎ պ L * Apabila lambang hadir secara berpasangan. Rahilly. 1999:226) 85 . * Bahagian berwarna menandakan artikulasi mustahil berlaku.

BUNYI-BUNYI BAHASA / 4 [n] [ɳ] [ɲ] [ŋ] [N] [ф] [β] [f] [v] [θ] [ð] [s] [z] [ ] [ʐ] [∫] [Ʒ] [ç] Sengau gigi-gusi bersuara (Voiced dental-alveolar nasal) Sengau gelungan bersuara (Voiced retroflex nasal) Sengau lelangit keras bersuara (Voiced palatal nasal) Sengau lelangit lembut bersuara (Voiced velar nasal) Sengau anak tekak bersuara (Voiced uvular nasal) Geseran dua bibir tidak bersuara (Voiceless bilabial fricative) Geseran dua bibir bersuara (Voiced bilabial fricative) Geseran bibir-gigi tidak bersuara (Voiceless labio-dental fricative) Geseran bibir-gigi bersuara (Voiced labio-dental fricative) Geseran gigi tidak bersuara (Voiceless dental fricative) Geseran gigi bersuara (Voiced dental fricative) Geseran gigi-gusi tidak bersuara (Voiceless dental-alveolar fricative) Geseran gigi-gusi bersuara (Voiced dental-alveolar fricative) Geseran gelungan tidak bersuara (Voiceless retroflex fricative) Geseran gelungan bersuara (Voiced retroflex fricative) Geseran gusi-lelangit keras tidak bersuara (Voiceless palato-alveolar fricative) Geseran gusi-lelangit keras bersuara (Voiced palato-alveolar fricative) Geseran lelangit keras tidak bersuara (Voiceless palatal fricative) 86 .

BUNYI-BUNYI BAHASA / 4 [ʝ] [x] [Ɣ] [χ] [ʁ] [ћ] [ʕ] [h] [ɧ] [w] [ɥ] [ʊ] [ɺ] [ɻ] [j] [պ] [ɬ] [ɮ] Geseran lelangit keras bersuara (Voiced palatal fricative) Geseran lelangit lembut tidak bersuara (Voiceless velar fricative) Geseran lelangit lembut bersuara (Voiced velar fricative) Geseran anak tekak tidak bersuara (Voiceless uvular fricative) Geseran anak tekak bersuara (Voiced uvular fricative) Geseran rongga tekak tidak bersuara (Voiceless pharyngeal fricative) Geseran rongga tekak bersuara (Voiced pharyngeal fricative) Geseran pita suara tidak bersuara (Voiceless glottal fricative) Geseran pita suara bersuara (Voiced glottal fricative) Malaran tidak bergeser bibir-lelangit lembut (Labial-velar approximant) Malaran tidak bergeser bibir-lelangit keras (Labial-palatal approximant) Malaran tidak bergeser bibir-gigi (Labial-dental approximant) Malaran tidak bergeser gigi-gusi (Dental-alveolar approximant) Malaran tidak bergeser gelungan (Retroflex approximant) Malaran tidak bergeser lelangit keras (Palatal approximant) Malaran tidak bergeser lelangit lembut (Velar approximant) Sisian bergeser gigi-gusi (Dental-alveolar lateral fricative) Sisian bergeser lepas gusi (Post-alveolar lateral fricative) 87 .

6 Lengkapkan bahagian berwarna dalam carta di bawah dengan lambang konsonan bahasa Melayu yang betul. Daerah Sebutan / Cara Sebutan Letupan tak bersuara Letupan bersuara Letusan tak bersuara Dua bibir Gusi Gusi Lelangit Keras Lelangi t keras Lelangit lembut Pita suara p k ʔ d g 88 .BUNYI-BUNYI BAHASA / 4 [l] [Į] [ʎ] [r] [R] [Ր] [ɽ] [R] Sisian tidak bergeser gigi-gusi (Dental-alveolar lateral) Sisian tidak bergeser gigi-gusi (Retroflex lateral) Sisian tidak bergeser lelangit keras (Palatal lateral) Getaran gigi-gusi (Dental-alveolar trill) Getaran anak tekak (Uvular trill) Tamparan gigi-gusi (Dental-alveolar trill) Tamparan gelungan (Retroflex flap) Tamparan anak tekak (Uvular flap) (Sumber: Paitoon M. Chaiyanara. 2006:53-58) 4.

kemudian dilepaskan serta-merta. Letupan Dua Bibir Tidak Bersuara [p] Konsonan letupan dua bibir tidak bersuara [p] dihasilkan melalui proses seperti yang berikut: (i) Dua bibir dirapatkan untuk menghalang sepenuhnya udara dari paruparu yang keluar ke rongga mulut. (ii) Lelangit lembut dan anak tekak dinaikkan dan dirapatkan kepada dinding tekak bagi menyekat udara supaya tidak dapat keluar melalui rongga hidung.BUNYI-BUNYI BAHASA / 4 Daerah Sebutan / Cara Sebutan Letusan bersuara Sengau Dua bibir Gusi Gusi Lelangit Keras Lelangit keras Lelangit lembut Pita suara ǰ n ŋ Geseran tak bersuara Geseran bersuara Getaran s Sisian l Separuh vokal y/j Tahukah Anda Cara Penghasilan Bunyi Konsonan? 1. (iii) Pita suara dibuka (direnggangkan). (iv) Udara dari paru-paru keluar ke rongga mulut tanpa menggetarkan pita suara. 89 . Udara tersekat sepenuhnya pada bibir.

[santap]. [atap]. [putәri]. [pasu]. [sepaʔ]. [p] Rajah 4.7 Terangkan cara penghasilan bunyi konsonan Letupan Dua Bibir Tidak Bersuara [p].23).8 besar hampas perah .BUNYI-BUNYI BAHASA / 4 (v) Bunyi yang dihasilkan ialah bunyi konsonan letupan dua bibir tidak bersuara [p] (lihat rajah 4. [dapur]. Kehadiran konsonan ini dalam perkataan adalah seperti yang berikut: di awal perkataan: [papan]. basah 90 boros pijak hitam bola 5. di akhir perkataan: [dakap].23 : Penghasilan Konsonan [p] 5. Bulatkan perkataan yang bermula dengan konsonan letupan dua bibir tidak bersuara. [dapat]. [sәdap]. [pukul]. di tengah perkataan: [lәpas].

(v) Bunyi yang dihasilkan ialah bunyi konsonan dua bibir bersuara [b] (lihat rajah 4. [kitab]. (iii) Pita suara dirapatkan. [karib]. di tengah perkataan: [tubuh]. Letupan Dua Bibir Bersuara [b] Konsonan ini dihasilkan melalui proses seperti yang berikut: (i) Dua bibir dirapatkan untuk menghalang sepenuhnya udara yang keluar dari paru-paru ke rongga mulut.24). (iv) Udara dari paru-paru keluar dengan menggetarkan pita suara ke rongga mulut dan tersekat sepenuhnya seketika pada bibir mulut. [buku]. [budaʔ]. [adab]. [b] Rajah 4. kemudian udara dilepaskan dengan serta-merta. Kehadiran konsonan ini dalam perkataan adalah seperti yang berikut: di awal perkataan: [buruŋ]. di akhir perkataan: [sәbab]. [batu].BUNYI-BUNYI BAHASA / 4 2. [subuh]. [tabur]. [tiba].24 : Penghasilan Konsonan [b] 91 . (ii) Lelangit lembut dan anak tekak dinaikkan dan dirapatkan pada dinding tekak untuk menyekat udara supaya tidak dapat keluar melalui rongga hidung.

3. [bantu]. [sәbut]. (iv) Udara yang keluar dari paru-paru ke rongga mulut keluar tanpa menggetarkan pita suara.25). [tahu]. (v) Bunyi yang dihasilkan ialah konsonan letupan gusi tidak bersuara [t] (lihat rajah 4. [tareʔ]. (iii) Pita suara dibuka (direnggangkan). Letupan Gusi Tidak Bersuara [t] Konsonan letupan gusi tidak bersuara dihasilkan melalui proses seperti yang berikut: (i) Hujung lidah dirapatkan pada gusi untuk membuat sekatan penuh pada arus udara yang keluar dari paru-paru ke rongga mulut. kemudian tersekat pada bahagian gusi. di tengah perkataan: [pәtaŋ]. [putus]. (ii) Lelangit lembut dan anak tekak dinaikkan dan dirapatkan pada dinding tekak untuk menutup rongga hidung supaya udara tidak dapat keluar melalui rongga hidung. [patut]. Kehadiran konsonan ini dalam perkataan adalah seperti yang berikut: di awal perkataan: [taŋan]. Udara kemudiannya dilepaskan dengan serta-merta.9 Terangkan cara penghasilan bunyi Konsonan Letupan Dua Bibir Bersuara [b]. [toloŋ]. di akhir perkataan: [pәnuntut].BUNYI-BUNYI BAHASA / 4 4. [satu]. 92 . [lәmbut].

Letupan Gusi Bersuara [d] Untuk menghasilkan bunyi konsonan ini.25: Penghasilan Konsonan [t] 4. . proses yang berikut perlu berlaku: (i) Hujung lidah dirapatkan pada gusi untuk membuat sekatan penuh pada arus udara yang keluar dari paru-paru ke rongga mulut. 4. (ii) Lelangit lembut dan anak tekak dinaikkan dan dirapatkan pada dinding tekak untuk menutup rongga hidung supaya udara tidak dapat keluar melalui rongga hidung.10 Terangkan cara penghasilan bunyi konsonan Letupan Gusi Tidak Bersuara [t]. (iii) Pita suara dirapatkan.BUNYI-BUNYI BAHASA / 4 [t] Rajah 4. 93 .

[hasad]. [d] Rajah 4. [maʔsud].26: Penghasilan Konsonan [d] 94 . [tekad].BUNYI-BUNYI BAHASA / 4 (iv) (v) Udara dari paru-paru keluar dengan menggetarkan pita suara ke rongga mulut dan tersekat sepenuhnya pada gusi. di tengah perkataan: [pәdaŋ]. di akhir perkataan: [abad]. [dahulu]. kemudian udara tersebut dilepaskan dengan serta-merta. Konsonan ini hadir dalam perkataan yang berikut: di awal perkataan: [dalam]. [padaŋ]. [dapur]. [duka].26). [padah]. [sidaŋ]. Bunyi yang dihasilkan ialah bunyi konsonan letupan dua bibir bersuara [d] (lihat rajah 4.

[bakat]. duri gulai dapur batas desak buruh gitar bilas 5. kemudian dilepaskan dengan serta-merta.BUNYI-BUNYI BAHASA / 4 4. [teŋoʔ]. [pәkaʔ]. Udara tersekat pada bahagian lelangit lembut.11 Terangkan cara penghasilan bunyi konsonan Letupan Gusi Bersuara [d]. (v) Bunyi yang dihasilkan ialah bunyi konsonan letupan lelangit lembut tidak bersuara [k] (lihat rajah 4.27). Bunyi konsonan ini hadir dalam perkataan yang berikut: di awal perkataan: [kawan]. [kalau]. [dәkat]. [әmaʔ]. [kita]. 95 . 4. di akhir perkataan: [budaʔ].12 Bulatkan perkataan yang bermula dengan konsonan letupan gusi bersuara. (iii) Pita suara dibuka (direnggangkan). (ii) Lelangit lembut dan anak tekak dirapatkan pada dinding tekak untuk menyekat udara supaya tidak dapat keluar melalui rongga hidung. (iv) Udara dari paru-paru keluar ke rongga mulut tanpa menggetarkan pita suara. Letupan Lelangit Lembut Tidak Bersuara [k] Konsonan letupan lelangit lembut tidak bersuara [k] dihasilkan melalui proses seperti yang berikut: (i) Belakang lidah dinaikkan dan dirapatkan pada lelangit lembut untuk membuat sekatan penuh pada arus udara yang keluar dari paru-paru ke rongga mulut. [pukat]. di tengah perkataan: [sukat]. [kuda].

27 : Penghasilan Konsonan [k] 4.13 Terangkan cara penghasilan bunyi konsonan Letupan Lelangit Lembut Tidak Bersuara [k].BUNYI-BUNYI BAHASA / 4 [k] Rajah 4. 96 . 5 6. (ii) Lelangit lembut dan anak tekak dirapatkan kepada dinding tekak untuk membuat sekatan supaya udara tidak dapat keluar melalui rongga hidung. Letupan Lelangit Lembut Bersuara [g] Bagi menghasilkan konsonan letupan lelangit lembut bersuara [g]. proses berikut perlu dilakukan: (i) Belakang lidah dinaikkan dan dirapatkan pada lelangit lembut untuk membuat sekatan penuh pada arus udara yang keluar dari paruparu.

[g] Rajah 4. [gantuŋ].28 : Penghasilan Konsonan [g] 4.14 Terangkan cara penghasilan bunyi konsonan Letupan Lelangit Lembut Bersuara [g]. [ganti]. Bunyi konsonan ini hadir dalam perkataan seperti yang berikut: di awal perkataan: [guru]. [agar]. [gambar]. Udara tersebut kemudiannya dilepaskan dengan serta-merta. [ǰuga].BUNYI-BUNYI BAHASA / 4 (iii) (iv) (v) Pita suara dirapatkan.28). Bunyi yang dihasilkan ialah bunyi konsonan letupan lelangit lembut bersuara [g] (lihat rajah 4. di akhir perkataaan: [beg]. [monolog]. di tengah perkataan: [agaʔ]. 1. [ragu]. [dialog]. 4 97 . Udara dari paru-paru keluar dengan menggetarkan pita suara ke rongga mulut dan tersekat pada bahagian lelangit lembut.

BUNYI-BUNYI BAHASA / 4 7. Hentian Glotis [ʔ] Untuk menghasilkan bunyi hentian glotis.29 : Penghasilan Konsonan [ʔ] 98 . [kәʔadaʔan]. [anaʔ]. [ʔ] Rajah 4. (ii) Lelangit lembut dan anak tekak dinaikkan dan dirapatkan kepada dinding tekak untuk membuat sekatan supaya udara tidak dapat keluar melalui rongga hidung. [ʔikan]. [ǰumaʔat].29). [čәkaʔ]. di tengah perkataan: [saʔat]. proses berikut turut berlaku: (i) Pita suara dirapatkan serapat-rapatnya. (iv) Bunyi yang dihasilkan ialah bunyi konsonan hentian glotis [ʔ] yang terdapat dalam bahasa Melayu (lihat rajah 4. (iii) Udara dari paru-paru keluar dan tersekat dan terhenti pada bahagian glotis dan tidak dilepaskan. [ʔada]. [galaʔ]. [ʔoraŋ]. [soʔal]. Contoh perkataan yang mengandungi bunyi konsonan ini ialah: di awal perkataan: [ʔibu]. di akhir perkataan: [tidaʔ].

di tengah perkataan: [suči].BUNYI-BUNYI BAHASA / 4 4. Udara tersebut tersekat seketika pada bahagian lelangit keras-gusi. Letusan Lelangit Keras-Gusi Tidak Bersuara [č] Untuk menghasilkan bunyi konsonan ini. [čuri]. Bunyi konsonan [č] yang hadir dalam bahasa Melayu adalah seperti yang berikut: di awal perkataan: [čari]. [bәnči]. [čuti]. untuk bunyi konsonan [č] dalam bahasa Melayu. kemudian udara tersebut dilepaskan dengan perlahan (bukan dengan cepat atau dengan serta-merta). proses yang berikut turut berlaku: (i) Depan lidah dirapatkan pada daerah lelangit keras-gusi untuk membuat sekatan pada arus udara dari paru-paru ke rongga mulut. 4. [banči].16 Bulatkan perkataan yang berakhir dengan hentian glotis. pelepasan udara adalah lebih cepat sedikit berbanding dengan pelepasan udara untuk bunyi konsonan letusan (afrikat) dalam bahasa Inggeris seperti dalam perkataan church.15 Terangkan cara penghasilan bunyi konsonan Hentian Glotis [ʔ]. di akhir perkataan: [mač]. Walau bagaimanapun. [koč]. [čontoh]. elok tamak cucuk kicap bahu semak muka itik 8. (iii) Pita suara dibuka (direnggangkan). 99 . (iv) Udara dari paru-paru keluar ke rongga mulut tanpa menggetarkan pita suara. (ii) Lelangit lembut dan anak tekak dinaikkan dan dirapatkan pada dinding tekak untuk membuat sekatan supaya udara tidak dapat keluar melalui rongga hidung. [kunči].

BUNYI-BUNYI BAHASA / 4 [č] Rajah 4.17 Terangkan cara penghasilan bunyi konsonan Letusan Lelangit Keras-Gusi Tidak Bersuara [č]. (iii) Pita suara dirapatkan. 9. Letusan Lelangit Keras-Gusi Bersuara [ǰ] Bunyi letusan lelangit keras-gusi dihasilkan melalui proses seperti yang berikut: (i) Depan lidah dirapatkan pada daerah lelangit keras-gusi untuk membuat sekatan pada arus udara dari paru-paru ke rongga mulut. (ii) Lelangit lembut dan anak tekak dinaikkan dan dirapatkan pada dinding tekak untuk menyekat udara daripada memasuki rongga hidung. 100 .30 : Penghasilan Konsonan [č] 4.

Bunyi yang dihasilkan ialah bunyi [ǰ] (lihat rajah 4. Udara dilepaskan perlahan (bukan dilepaskan dengan cepat atau sertamerta). [huǰan]. [ǰaŋgut]. [tәrǰun]. Bunyi konsonan ini hadir dalam perkataan seperti yang berikut: di awal perkataan: [ǰaŋan]. [ǰoloʔ]. [ǰuga]. 101 . [ǰ] Rajah 4. [buǰaŋ]. Bagi bunyi kononan [ǰ] dalam bahasa Melayu. pelepasan udara adalah lebih cepat daripada pelepasan udara untuk bunyi konsonan j dalam bahasa Inggeris seperti untuk perkataan judge. di tengah perkataan: [taǰam].BUNYI-BUNYI BAHASA / 4 (iv) (v) Udara dari paru-paru keluar ke rongga mulut dengan menggetarkan pita suara dan tersekat pada daerah lelangit keras-gusi.31 : Penghasilan Konsonan [ǰ] 4.18 Terangkan cara penghasilan bunyi konsonan Letusan Lelangit Keras-Gusi Bersuara [ǰ].31). di akhir perkataan: [imeǰ]. [koleǰ].

Pita suara tidak digetarkan. [bәras]. [sapu]. [hiris]. [suŋguh]. [bilis]. [dasar]. proses yang berikut turut berlaku: (i) Daun lidah dinaikkan ke arah gusi untuk membuat sempitan. [kasar]. Bunyi konsonan ini hadir dalam perkataan seperti yang berikut: di awal perkataan: [sayaŋ]. di akhir perkataan: [habis]. (iii) Pita suara dibuka (direnggangkan). [pasar]. (v) Bunyi yang dihasilkan ialah bunyi geseran gusi tidak bersuara [s] (lihat rajah 4. (ii) Lelangit lembut dan anak tekak dirapatkan pada dinding tekak bagi menyekat udara daripada keluar melalui rongga hidung. [s] Rajah 4. Geseran Gusi Tidak Bersuara [s] Untuk menghasilkan bunyi konsonan geseran gusi tidak bersuara [s].32).19 Bulatkan perkataan yang bermula dengan konsonan letusan lelangit keras bersuara. di tengah perkataan: [basuh]. [sәdap]. (iv) Udara dari paru-paru keluar dengan menggeser melalui sempitan pada daerah gusi.BUNYI-BUNYI BAHASA / 4 4.32 : Penghasilan Konsonan [s] 102 . cukai jambu capal juta celah kipas cuci jala 10.

[kaseh]. Geseran Glotis Bersuara [h] Untuk menghasilkan bunyi konsonan geseran glotis [h]. [hulur]. proses yang berikut turut berlaku: (i) Pita suara dibuka (direnggangkan) sedikit untuk membuat sempitan pada glotis. di tengah perkataan: [lihat].BUNYI-BUNYI BAHASA / 4 4. [hantu].33). [pehaʔ]. [sehat]. (iii) Udara keluar dengan menggeser melalui sempitan glotis. (ii) Lelangit lembut dan anak tekak dinaikkan dan dirapatkan pada dinding tekak bagi menutup rongga ke hidung supaya udara tidak dapat keluar melalui hidung. [tahap]. Pita suara digetarkan. [hiŋgap]. [lәteh].20 Terangkan cara penghasilan bunyi konsonan Geseran Gusi Tidak Bersuara [s]. [lәbeh]. 103 . (iv) Bunyi yang dihasilkan ialah bunyi konsonan geseran glotis bersuara [h] (lihat rajah 4. di akhir perkataan: [bәrseh]. Kehadiran bunyi ini adalah seperti yang berikut: di awal perkataan: [habis]. 11.

104 .BUNYI-BUNYI BAHASA / 4 [h] Rajah 4. Getaran Gusi Bersuara [r] Bunyi getaran gusi bersuara [r] dihasilkan dengan cara yang berikut: (i) Hujung lidah dikenakan pada gusi.21 Terangkan cara penghasilan bunyi konsonan Geseran Glotis Bersuara [h].33 : Penghasilan Konsonan [h] 4. 12. (iii) Pita suara dirapatkan. (ii) Lelangit lembut dan anak tekak dinaikkan dan dirapatkan pada dinding tekak supaya udara tidak dapat keluar melalui rongga hidung.

34 : Penghasilan Konsonan [r] 4. [rusuh]. Konsonan ini hadir dalam perkataan seperti yang berikut: di awal perkataan: [rasa]. [rabun]. di tengah perkataan [bәras]. [lebar].BUNYI-BUNYI BAHASA / 4 (iv) (v) Udara dari paru-paru keluar ke rongga mulut dan menggetarkan hujung lidah dan pita suara digetarkan. Bunyi yang dihasilkan ialah bunyi getaran gusi bersuara [r] (lihat rajah 4. [laras].22 Terangkan cara penghasilan bunyi konsonan Getaran Gusi Bersuara [r]. 105 . [kasar].34). [runtuh]. [r] Rajah 4. [karut]. di akhir perkataan: [bәsar]. [kәras]. [edar].

[pukul] [l] Rajah 4. di tengah perkataan: [sәlamat]. [peŋgal]. (iii) Pita suara dirapatkan. [bәkal]. [bulat]. Sisian Gusi Bersuara [l] Konsonan sisian gusi bersuara [l] dihasilkan dengan cara: (i) Hujung lidah dikenakan pada bahagian tengah gusi untuk membuat sekatan pada arus udara yang keluar dari paru-paru ke rongga mulut.BUNYI-BUNYI BAHASA / 4 13. [lampu]. [lambat]. (v) Bunyi yang dihasilkan ialah bunyi konsonan sisian gusi bersuara [l] (lihat rajah 4. Kehadiran konsonan ini dalam perkataan adalah seperti yang berikut: di awal perkataan: [lama]. di akhir perkataan: [tiŋgal]. [kәlat].35). [kilat]. [lupa].35 : Penghasilan Konsonan [l] 106 . (ii) Lelangit lembut dan anak tekak dinaikkan dan dirapatkan pada dinding tekak untuk menutup rongga ke hidung supaya udara tidak dapat keluar melalui rongga hidung. Pita suara digetarkan. (iv) Udara dari paru-paru keluar ke rongga mulut tetapi hanya dapat keluar melalui sisian atau tepian.

[lima]. [tilam]. Sengau Dua Bibir Bersuara [m] Konsonan sengau dua bibir bersuara [m] dihasilkan dengan cara: (i) Bibir bawah dirapatkan pada bibir atas untuk membuat sekatan pada arus udara yang keluar dari paru-paru ke rongga mulut.BUNYI-BUNYI BAHASA / 4 4. di tengah perkataan: [timun].36). (ii) Lelangit lembut dan anak tekak diturunkan supaya suara dapat memasuki rongga hidung. (iii) Pita suara dirapatkan. [silam].23 Terangkan cara penghasilan bunyi konsonan Sisian Gusi Bersuara [l]. [malam]. Bibir mulut dibuka semasa menyebut bunyi [m] dan pita suara digetarkan (lihat rajah 4.36 : Penghasilan Konsonan [m] 107 . di akhir perkataan: [salam]. (iv) Udara dari paru-paru memasuki rongga mulut dan keluar melalui rongga hidung. [dalam]. 14. [m] Rajah 4. [mula]. [namun]. Bunyi konsonan ini hadir dalam perkataan seperti yang berikut: di awal perkataan: [makan]. [timur]. [masin].

Pita suara digetarkan. [naŋka]. [nuri]. (iv) Udara dari paru-paru keluar ke rongga mulut dan terhalang pada bahagian gusi. [sәmbilan] Rajah 4. [binasa]. (iii) Pita suara dirapatkan. [panas]. kemudian keluar melalui rongga hidung. Sengau Gusi Bersuara [n] Bunyi sengau gusi bersuara [n] dihasilkan dengan cara: (i) Hujung lidah dirapatkan pada gusi untuk membuat sekatan pada arus udara yang keluar dari paru-paru ke rongga mulut. [lapan]. di tengah perkataan: [kәnari].37). (ii) Lelangit lembut dan anak tekak diturunkan membuka rongga hidung supaya udara dapat keluar melalui rongga hidung. [naluri]. di akhir perkataan: [papan].37 : Penghasilan Konsonan [n] 108 . [lontar]. Kehadiran bunyi konsonan ini adalah seperti dalam contoh yang berikut: di awal perkataan: [nasi]. (v) Bunyi yang dihasilkan ialah bunyi sengau gusi bersuara [n] (lihat rajah 4. [simpan].BUNYI-BUNYI BAHASA / 4 15.

Kehadiran bunyi konsonan ini adalah seperti dalam contoh yang berikut: di awal perkataan: [ɲaɲi]. [ɲaɲoʔ]. 16.BUNYI-BUNYI BAHASA / 4 4. di tengah perkataan: [baɲaʔ]. kemudian keluar melalui rongga hidung. [suɲi]. [ɲamoʔ]. [miɲaʔ].25 Terangkan cara penghasilan bunyi konsonan Sengau Gusi Bersuara [n].24 Terangkan cara penghasilan bunyi konsonan Sengau Dua Bibir Bersuara [m]. 109 . Sengau Lelangit Keras-Gusi Bersuara [ɲ] Untuk menghasilkan bunyi ini. [taɲa]. [ɲata]. (v) Bunyi yang dihasilkan ialah bunyi konsonan sengau lelangit kerasgusi bersuara [ɲ] (lihat rajah 4. 4. (ii) Lelangit lembut dan anak tekak diturunkan membuka ruang rongga ke hidung supaya udara dari paru-paru dapat keluar melalui rongga hidung. proses yang berikut turut berlaku: (i) Depan lidah dirapatkan pada daerah lelangit keras-gusi untuk membuat sekatan pada arus udara yang keluar dari paru-paru ke rongga mulut.38). (iii) Pita suara dirapatkan. Pita suara digetarkan. (iv) Udara dari paru-paru keluar ke rongga mulut dan terhalang pada daerah lelangit keras-gusi.

BUNYI-BUNYI BAHASA / 4 [ɲ] Rajah 4. 17. 110 .38 : Penghasilan Konsonan [ɲ] 4. (ii) Lelangit lembut dan anak tekak diturunkan membuka rongga hidung supaya udara dapat keluar melalui rongga hidung.26 Terangkan cara penghasilan bunyi konsonan Sengau Lelangit KerasGusi Bersuara [ɲ]. (iii) Pita suara dirapatkan. Sengau Lelangit Lembut Bersuara [ŋ] Bunyi konsonan sengau lelangit lembut bersuara [ŋ] dihasilkan melalui proses yang berikut: (i) Belakang lidah dinaikkan dan dirapatkan kepada lelangit lembut untuk menyekat udara yang keluar dari paru-paru ke rongga mulut.

[taŋga].39). Kehadiran konsonan ini dalam perkataan adalah seperti dalam contoh yang berikut: di awal perkataan: [ŋaŋa]. [baŋga]. di akhir perkataan: [taŋguŋ].39 : Penghasilan Konsonan [ŋ] 4. di tengah perkataan: [buŋa]. Pita suara digetarkan. [ŋiau]. Bunyi yang dihasilkan ialah bunyi sengau lelangit lembut bersuara [ŋ] (lihat rajah 4.BUNYI-BUNYI BAHASA / 4 (iv) (v) Udara dari paru-paru keluar ke rongga mulut dan terhalang pada daerah lelangit lembut. kemudian keluar melalui rongga hidung. [tanǰuŋ]. 111 . [siŋa]. [ŋ] Rajah 4. [gunuŋ]. [baraŋ].27 Terangkan cara penghasilan bunyi konsonan Sengau Lelangit Lembut Bersuara [ŋ].

(iv) Udara keluar dari paru-paru ke rongga mulut menggetarkan pita suara.40: Penghasilan Separuh Vokal [w] 112 . [waŋ].40). [waris]. di tengah perkataan: [kawan]. [kawat]. (ii) Belakang lidah diangkat ke arah lelangit lembut tetapi tidak menyentuh lelangit lembut (sama seperti kedudukan lidah untuk membunyikan vokal belakang [u]). [wajaŋ]. Separuh Vokal Dua Bibir Bersuara [w] Bunyi separuh vokal dua bibir bersuara [w] ini dihasilkan dengan cara: (i) Bibir dibundarkan. [lawan]. Kehadiran konsonan ini adalah seperti dalam contoh yang berikut: di awal perkataan: [wau]. [w] Rajah 4. [lewat]. lidah dengan pantas berubah ke kedudukan (posisi) untuk menghasilkan vokal tengah [ә] (lihat rajah 4. (iii) Pita suara dirapatkan. Semasa menghasilkan bunyi vokal [u].BUNYI-BUNYI BAHASA / 4 18. di akhir perkataan: [sepaʔ takraw].

(iv) Udara dari paru-paru keluar ke rongga mulut dan menggetarkan pita suara.29 Bulatkan perkataan yang bermula dengan separuh vokal dua bibir bersuara: wisel wirid yuran watan lipas yakin larut wira 19. (ii) Lelangit lembut dan anak tekak dinaikkan dan dirapatkan kepada dinding tekak supaya udara tidak keluar melalui rongga hidung. proses yang berikut turut berlaku: (i) Depan lidah dinaikkan ke arah gusi seperti hendak menghasilkan bunyi vokal [i]. [jakin]. kedudukan lidah berubah dengan pantas ke kedudukan vokal tengah [ә]. [jatim]. [sajaŋ]. [juran]. [bajaŋ].41). di tengah perkataan: [dajaŋ].BUNYI-BUNYI BAHASA / 4 4. 113 .28 Terangkan cara penghasilan bunyi konsonan Separuh Vokal Dua Bibir Bersuara [w]. [sәmbahjaŋ]. (v) Bunyi yang dihasilkan ialah bunyi konsonan separuh vokal [j] (lihat rajah 4. Separuh Vokal Lelangit Keras Bersuara [j] Bagi menghasilkan bunyi konsonan separuh vokal lelangit keras bersuara [j]. kemudian semasa menghasilkan bunyi itu. 4. Kehadiran bunyi konsonan ini dalam perkataan adalah seperti dalam contoh yang berikut: di awal perkataan: [jaŋ]. Semasa menghasilkan bunyi vokal [i]. (iii) Pita suara dirapatkan. kedudukan lidah berubah dengan pantas ke kedudukan vokal tengah [ә].

30 Terangkan cara penghasilan bunyi konsonan Separuh Vokal Lelangit Keras Bersuara [j]. dimaksudkan konsonan-konsonan yang bukan berasal daripada bahasa Melayu tetapi dipinjam daripada bahasa lain. seperti bahasa Arab. Konsonan-konsonan ini telah umum dipakai dalam perkataan-perkataan yang dipinjam daripada bahasa asing.BUNYI-BUNYI BAHASA / 4 [j] Rajah 4. Tahukah Anda Konsonan Pinjaman dalam Bahasa Melayu? Dengan konsonan pinjaman.41 : Penghasilan Separuh Vokal [j] 4. Inggeris dan sebagainya. Sanskrit. Konsonan-konsonan tersebut terdiri daripada: 114 .

(v) Bunyi yang dihasilkan ialah bunyi geseran bibir-gigi tidak bersuara [f] (lihat rajah 4. [fonetiʔ]. [maʔaf]. (iii) Pita suara dibuka (direnggangkan). (ii) Lelangit lembut dan anak tekak dinaikkan menutup rongga ke hidung supaya udara tidak dapat keluar melalui rongga hidung. [huruf]. Konsonan ini hadir dalam perkataan pinjaman seperti contoh yang berikut: di awal perkataan: [fikir]. ž] Geseran lelangit lembut tidak bersuara [x] Geseran lelangit lembut bersuara [Ɣ] Tahukah Anda Cara Penghasilan Konsonan Pinjaman dalam Bahasa Melayu? Geseran Bibir-Gigi Tidak Bersuara [f] Bunyi konsonan geseran bibir-gigi tidak bersuara [f] dihasilkan dengan cara: (i) Bibir bawah dihampirkan pada gigi atas untuk membuat sempitan supaya udara keluar dengan menggeser melalui ruang yang sempit. [sifar]. [alif]. [sifir]. di akhir perkataan: [arif]. [kufur]. [fitnah]. [faham].BUNYI-BUNYI BAHASA / 4 (i) (ii) (iii) (iv) (v) (vi) (vii) (viii) Geseran bibir-gigi tidak bersuara [f] Geseran bibir-gigi bersuara [v] Geseran gigi tidak bersuara [] Geseran gigi bersuara [ð] Geseran gusi bersuara [z] Geseran lelangit keras tidak bersuara [š. Pita suara tidak digetarkan.42). (iv) Udara dari paru-paru keluar dengan menggeser melalui sempitan pada daerah bibir-gigi. di tengah perkataan: [nafkah]. 115 .

42 : Penghasilan Konsonan [f] 4. 116 . Geseran Bibir-Gigi Bersuara [v] Bunyi konsonan geseran bibir-gigi bersuara [v] dihasilkan dengan cara: (i) Bibir bawah dihampirkan pada gigi atas untuk membuat sempitan supaya udara keluar dengan menggeser melalui sempitan. (ii) Lelangit lembut dan anak tekak dinaikkan dan dirapatkan pada dinding tekak menutup rongga ke hidung supaya udara tidak dapat keluar melalui rongga hidung. (iii) Pita suara dirapatkan. Pita suara digetarkan.31 Terangkan cara penghasilan bunyi konsonan pinjaman Geseran BibirGigi Tidak Bersuara [f]. (iv) Udara dari paru-paru keluar dengan menggeser melalui sempitan pada daerah bibir-gigi.BUNYI-BUNYI BAHASA / 4 [f] Rajah 4.

[variasi].43 : Penghasilan Konsonan [v] 4. di tengah perkataan: [univәrsiti]. Kehadiran bunyi konsonan ini adalah seperti dalam contoh yang berikut: di awal perkataan: [vokal]. Geseran Gigi Tidak Bersuara [] Konsonan geseran gigi tidak bersuara [] dihasilkan melalui cara: (i) Hujung lidah dihampirkan kepada daerah antara gigi atas dengan gigi bawah untuk membuat sempitan pada daerah antara gigi atas dan gigi bawah supaya udara keluar dengan menggeser.BUNYI-BUNYI BAHASA / 4 (v) Bunyi yang dihasilkan ialah bunyi geseran bibir-gigi bersuara [v] (lihat rajah 4. 117 .43). [novel].32 Terangkan cara penghasilan bunyi konsonan pinjaman Geseran BibirGigi Bersuara [v]. [v] Rajah 4.

[oman].44 : Penghasilan Konsonan [] 118 . Konsonan ini hadir dalam perkataan seperti dalam contoh yang berikut: di awal perkataan: [inin]. di akhir perkataan: [hadi]. Udara dari paru-paru keluar dengan menggeser melalui sempitan antara gigi atas dan gigi bawah.BUNYI-BUNYI BAHASA / 4 (ii) (iii) (iv) (v) Lelangit lembut dan anak tekak dinaikkan dan dirapatkan pada dinding tekak untuk menutup rongga ke hidung supaya udara tidak dapat keluar melalui rongga hidung. Bunyi yang dihasilkan ialah bunyi geseran gigi tidak bersuara [] (lihat rajah 4. [alaa]. [abit]. [] Rajah 4.44). Pita suara tidak digetarkan. di tengah perkataan: [mial]. Pita suara dibuka (direnggangkan).

Tuliskan lambang bunyi konsonan yang dihasilkan berdasarkan gambar rajah di bawah: 4.33 Terangkan cara penghasilan bunyi konsonan pinjaman Geseran Gigi Tidak Bersuara [].34 (a) _____________ (b) _____________ (c) _____________ (d) _____________ (e) _____________ (f) _____________ (g) _____________ (h) _____________ 119 (i)_____________ .BUNYI-BUNYI BAHASA / 4 4.

BUNYI-BUNYI BAHASA / 4 4.35 Kenal pasti jenis bunyi konsonan dalam perkataan berikut: Perkataan duri gulai dapur batas desak buruh gitar bilas jala cukai jambu capal juta celah kipas cuci besar hampas perah basah boros pijak hitam bola wisel wirid yuran watan lipas yakin larut wira elok tamak cucuk kicap bahu semak muka Jenis Konsonan 120 .

4 Bagi menjawab soalan ini. Menjelaskan ciri-ciri vokal hadapan.vokal hadapan luas.1 bagi mengesahkan jawapan anda itu betul. Anda juga perlu memberikan vokal tengah [ә] iii. Sila buat rujukan tambahan daripada sumber lain. Menyenaraikan enam jenis vokal bahasa Melayu ii. atau lain-lain ii. [e].5 Bagi soalan ini. anda: i. [a]. di tengah dan di akhir perkataan.vokal belakang. [o] dan vokal [ә] ii. 4. Mengenal pasti sama ada huruf yang bercetak tebal dalam perkataan yang diberikan tersebut merupakan: . iaitu vokal tinggi [i]. Definisi vokal ii. Mengandungi vokal-vokal yang berikut. Anda perlu memberikan tiga contoh perkataan bagi setiap vokal tersebut yang hadir di hadapan.vokal hadapan sempit. Anda perlu rujuk Rajah 4. 4. [u]. anda harus: i. Ciri-ciri vokal bahasa Melayu iii.2 Bagi menjawab soalan ini.vokal hadapan separuh sempit. anda perlu: i. Bebas memilih mana-mana perkataan dalam bahasa Melayu. asalkan perkataan tersebut mengandungi vokal [i]. . vokal tengah dan vokal belakang dengan menyertakan gambar rajah kedudukan bibir dan lidah semasa menghasilkan bunyi vokal tersebut dan contoh yang sesuai. . 121 .1 Bagi soalan ini.vokal tengah. .vokal hadapan separuh luas.3 Bagi soalan ini. jawapan anda perlu: i. . 4. 4. dan [u] ii. . jawapan anda harus mencakupi: i.BUNYI-BUNYI BAHASA / 4 PANDUAN MENJAWAB SOALAN LATIHAN UNIT 4 4. Sila sertakan contoh-contoh yang mengandungi vokal tersebut.

[č].6 Bagi menjawab soalan ini.24 ii. 122 . [m]. anda perlu: i.26 ii.11 Bagi menjawab soalan ini. Merujuk Rajah 4. [j]. anda perlu: i.9 Bagi menjawab soalan ini.10 Bagi menjawab soalan ini.21 bagi mendapatkan jawapan seterusnya iv. Mengisi kotak bahagian berwarna itu dengan lambang konsonan yang betul ii. Pastikan anda menghuraikan proses penghasilan bunyi konsonan letupan gusi bersuara [d] tersebut dengan teratur dan betul iii. anda perlu: i. Sebaik-baiknya sertakan sekali gambar rajah dalam penerangan anda. Sebaik-baiknya sertakan sekali gambar rajah dalam penerangan anda. Anda perlu melihat gambar rajah 4. dll iii. Sebaik-baiknya sertakan sekali gambar rajah dalam penerangan anda. 4. Merujuk Rajah 4. 4.25 ii. 4.BUNYI-BUNYI BAHASA / 4 4. anda perlu: i.7 Bagi menjawab soalan ini. Pastikan anda menghuraikan proses penghasilan bunyi konsonan letupan dua bibir bersuara [b] tersebut dengan teratur dan betul iii. Pastikan anda menghuraikan proses penghasilan bunyi konsonan [p] tersebut dengan teratur dan betul iii. [t]. Sebaik-baiknya sertakan sekali gambar rajah dalam penerangan anda. Merujuk Rajah 4. anda perlu: i. Merujuk Rajah 4. Sila pastikan yang anda mengetahui nama-nama konsonan tersebut. 4.23 ii.8 Bagi soalan ini. Antara lambang konsonan yang perlu mengisi kotak bahagian berwarna itu ialah [b]. Pastikan anda menghuraikan proses penghasilan bunyi konsonan letupan gusi tidak bersuara [t] tersebut dengan teratur dan betul iii. 4. anda perlu meneliti setiap perkataan yang diberikan dan carikan perkataan yang mengandungi konsonan letupan dua bibir bersuara [b].

Sebaik-baiknya sertakan sekali gambar rajah dan contoh dalam penerangan anda. 4. Merujuk Rajah 4. Sebaik-baiknya sertakan sekali gambar rajah dan contoh dalam penerangan anda. anda perlu meneliti setiap perkataan yang diberikan dan bulatkan perkataan yang berakhir dengan hentian glotis. 4.15 Bagi menjawab soalan ini. anda perlu: i.BUNYI-BUNYI BAHASA / 4 4. Sebaik-baiknya sertakan sekali gambar rajah dan contoh dalam penerangan anda. Pastikan anda menghuraikan proses penghasilan bunyi konsonan letupan lelangit lembut bersuara [g] tersebut dengan teratur dan betul iii.14 Bagi menjawab soalan ini. anda perlu meneliti setiap perkataan yang diberikan dan bulatkan perkataan yang mengandungi konsonan letupan gusi bersuara. anda perlu: i.12 Bagi soalan ini. anda perlu: i. 4.27 ii. Merujuk Rajah 4. anda perlu: i.28 ii.13 Bagi menjawab soalan ini. 4.17 Bagi menjawab soalan ini. Merujuk Rajah 4.29 ii. Pastikan anda menghuraikan proses penghasilan bunyi konsonan hentian glotis [ʔ] tersebut dengan teratur dan betul iii. Pastikan anda menghuraikan proses penghasilan bunyi konsonan letusan lelangit keras-gusi tidak bersuara [č] tersebut dengan teratur dan betul iii.16 Bagi soalan ini. 123 . Pastikan anda menghuraikan proses penghasilan bunyi konsonan letupan lelangit lembut tidak bersuara [k] tersebut dengan teratur dan betul iii. 4.30 ii. Merujuk Rajah 4. Sebaik-baiknya sertakan sekali gambar rajah dan contoh dalam penerangan anda.

Merujuk Rajah 4. 4. Merujuk Rajah 4.32 ii. Sebaik-baiknya sertakan sekali gambar rajah dan contoh dalam penerangan anda. Sebaik-baiknya sertakan sekali gambar rajah dan contoh dalam penerangan anda. anda perlu: i. Pastikan anda menghuraikan proses penghasilan bunyi konsonan letusan lelangit keras-gusi bersuara [j] tersebut dengan teratur dan betul iii. Merujuk Rajah 4. Pastikan anda menghuraikan proses penghasilan bunyi konsonan Getaran gusi bersuara [r] tersebut dengan teratur dan betul iii. 124 .20 Bagi menjawab soalan ini.19 Bagi soalan ini. Pastikan anda menghuraikan proses penghasilan bunyi konsonan geseran gusi tidak bersuara [s] tersebut dengan teratur dan betul iii.21 Bagi menjawab soalan ini.18 Bagi menjawab soalan ini.31 ii.22 Bagi menjawab soalan ini. 4. Sebaik-baiknya sertakan sekali gambar rajah dan contoh dalam penerangan anda. anda perlu: i.33 ii. anda perlu: i.BUNYI-BUNYI BAHASA / 4 4. 4. Sebaik-baiknya sertakan sekali gambar rajah dan contoh dalam penerangan anda. Merujuk Rajah 4. anda perlu meneliti setiap perkataan yang diberikan dan bulatkan perkataan yang bermula dengan konsonan letusan lelangit keras bersuara. anda perlu: i.34 ii. Pastikan anda menghuraikan proses penghasilan bunyi konsonan geseran glotis bersuara [h] tersebut dengan teratur dan betul iii. 4.

Merujuk Rajah 4. Sebaik-baiknya sertakan sekali gambar rajah dan contoh dalam penerangan anda. Merujuk Rajah 4.24 4.39 ii. Bagi menjawab soalan ini. Bagi menjawab soalan ini. 4.25 4.35 ii. Pastikan anda menghuraikan proses penghasilan bunyi konsonan sengau lelangit keras-gusi bersuara [ɲ] tersebut dengan teratur dan betul iii. Pastikan anda menghuraikan proses penghasilan bunyi konsonan sengau dua bibir bersuara [m] tersebut dengan teratur dan betul iii. Sebaik-baiknya sertakan sekali gambar rajah dan contoh dalam penerangan anda.27 125 . anda perlu: i. Bagi menjawab soalan ini. anda perlu: i. Bagi menjawab soalan ini.36 ii. anda perlu: i.BUNYI-BUNYI BAHASA / 4 4. Sebaik-baiknya sertakan sekali gambar rajah dan contoh dalam penerangan anda.37 ii. Merujuk Rajah 4.26 4. Pastikan anda menghuraikan proses penghasilan bunyi konsonan sengau lelangit lembut bersuara [ŋ] tersebut dengan teratur dan betul iii.23 Bagi menjawab soalan ini. Pastikan anda menghuraikan proses penghasilan bunyi konsonan sengau gusi bersuara [n] tersebut dengan teratur dan betul iii. Pastikan anda menghuraikan proses penghasilan bunyi konsonan sisian gusi bersuara [l] tersebut dengan teratur dan betul iii.38 ii. anda perlu: i. Merujuk Rajah 4. Sebaik-baiknya sertakan sekali gambar rajah dan contoh dalam penerangan anda. anda perlu: i. Merujuk Rajah 4. Sebaik-baiknya sertakan sekali gambar rajah dan contoh dalam penerangan anda.

Pastikan anda menghuraikan proses penghasilan bunyi konsonan pinjaman geseran bibir-gigi bersuara [v] tersebut dengan teratur dan betul iii. Sebaik-baiknya sertakan sekali gambar rajah dan contoh dalam penerangan anda. anda perlu meneliti setiap perkataan yang diberikan dan bulatkan perkataan yang bermula dengan konsonan vokal dua bibir bersuara Bagi menjawab soalan ini. Bagi menjawab soalan ini.43 ii.29 4. anda perlu: i. anda perlu: i.40 ii. Sebaik-baiknya sertakan sekali gambar rajah dan contoh dalam penerangan anda. 4.42 ii. Merujuk Rajah 4. Sebaik-baiknya sertakan sekali gambar rajah dan contoh dalam penerangan anda.28 Bagi menjawab soalan ini. Sebaik-baiknya sertakan sekali gambar rajah dan contoh dalam penerangan anda. Bagi menjawab soalan ini. Merujuk Rajah 4. Bagi soalan ini. Pastikan anda menghuraikan proses penghasilan bunyi konsonan separuh vokal lelangit keras bersuara [j] tersebut dengan teratur dan betul iii. Merujuk Rajah 4.31 4.30 4. Pastikan anda menghuraikan proses penghasilan bunyi konsonan separuh vokal dua bibir bersuara [w] tersebut dengan teratur dan betul iii. anda perlu: i.BUNYI-BUNYI BAHASA / 4 4. Pastikan anda menghuraikan proses penghasilan bunyi konsonan pinjaman geseran bibir-gigi tidak bersuara [f] tersebut dengan teratur dan betul iii. anda perlu: i. Merujuk Rajah 4.32 126 .41 ii.

44 ii. [t]. [n] dalam jawapan anda. Pastikan anda menghuraikan proses penghasilan bunyi konsonan pinjaman geseran gigi tidak bersuara [] tersebut dengan teratur dan betul iii.(i) ii. Bagi menjawab soalan ini. [č]. [z].35 127 . 4. Kenal pasti kedudukan alat artikulasi yang menghasilkan bunyi konsonan tertentu iii. [g].34 4. [z]. Menerangkan setiap rajah (a) . anda perlu: i. [ʔ]. anda perlu: i. Kenal pasti jenis-jenis bunyi konsonan dalam perkataan tersebut. Pastikan anda memasukkan lambang konsonan [p].BUNYI-BUNYI BAHASA / 4 4. anda perlu: i. Sebaik-baiknya sertakan sekali gambar rajah dan contoh dalam penerangan anda. [s]. [k]. Merujuk Rajah 4. Meneliti setiap perkataan yang disenaraikan dalam soalan ii. Bagi menjawab soalan ini.33 Bagi menjawab soalan ini.

& Hannahs. 128 .L. Auckland: Arnold. W. Bhd. C. Ladefoged. Gleason. Oxford: Basil Blackwell Ltd. Fonetik dan fonologi siri pengajaran dan pembelajaran bahasa Melayu. USA: Blackewell. New York: Holt. Kamus Dewan Edisi Keempat (2005). & Yallop. Kuala Lumpur: Dewan Bahasa dan Pustaka. Clark. Toronto: World Book Inc. Speech sounds. (1973). An introduction to descriptive linguistics. D. P. J. An outline of English phonetics. Guru dan bahasa Melayu. M. Ejaan bahasa Melayu terkini. International encyclopedia of linguistics. Crystal. Chicago: University of Chicago Press. C. Rinehart & Winston. (1958). Kuala Lumpur: PTS Professional.BUNYI-BUNYI BAHASA / 4 Rujukan Abdul Hamid Mahmood (1995). An introduction to phonetics and phonology (second edition). Preliminaries to linguistic phonetics. Masa Enterprise. The world book of encyclopedia volume two.J. & Barnhart. (1995). D. Jones. New York: Oxford University Press. (1955). Ashby. Abdul Hamid Mahmood dan Nurfarah Lo Abdullah (2007). Indirawati Zahid & Mardian Shah Omar (2006).) (1981). (Ed.K. Abdul Hamid Mahmood (2002). (1986). R. S. Kuala Lumpur: City Reprographic Services. Kuala Lumpur: Aslita Sdn. Introducing phonetics & phonology. Linguistik fonetik dan fonologi bahasa Melayu.A. (1995). Barnhart. Bright. (1998). Davenport. P. London: Routledge. A Dictionary of Linguistics and Phonetics. London: Heffer. (Ed) (1992). H.

(2006). Vowels and consonants (second edition). H. P. (2005). Kuala Lumpur: Dewan Bahasa dan Pustaka. Verhaar. Rahmat Sato. New York: Cambridge University Press. Noam Chomsky. Yogyakarta: Gadjah Mada University Press. Asas fonetik. P. Roach. A course in phonetics (fifth edition).L. Lyons. (1993). A course in phonetics (3rd. J. New York: Harcourt. Phonetics. Principles of phonetics. (1963). B. Australia: Blackwell Publishing.W. J. Nor Hashimah Jalaluddin (1998). Pengenalan fonetik dan fonologi. Pike.BUNYI-BUNYI BAHASA / 4 Ladefoged. Phonetics the science of speech. Universiti Malaya. London: Penguin Books. Malmberg. J. P. Brace and Jovanovich. & Rahilly. Yogyakarta: Gadjah Mada University Press. (1947).B. United Kingdom: Oxford University Press. MA: Thomson Wadsworth. Fonetik. Ladefoged. Marsono (1986). J. Martin. Phonetics. New York: Penguin Modern Master University Press. (1983). Yogyakarta: Gadjah Mada University Press.M. Ladefoged. The Penguin Dictionary (2004). Sudaryanto (1983). (1981). Pengantar linguistik. J. P. 129 . Linguistik. Phonetics: A critical analysis of phonetic theory and a technique for the practical description of sounds University of Michigan Press. (1993). (1998). Boston. (1999). London: Arnold. Laver. New York: Denver. Ed). (2001). K. Kuala Lumpur: Fakulti Bahasa dan Linguistik.

ii. terjadi juga sebutan tambahan secara sampingan kerana dalam proses penyebutan sesuatu bunyi tertentu. beberapa alat artikulasi turut 130 . penglelangitkerasan. penglelangitkerasan. membezakan antara pembibiran. perengkungan dan pengglotisan. menerangkan pengertian artikulasi tambahan/ koartikulsi. penyengauan. perengkungan dan pengglotisan iii.ARTIKULASI TAMBAHAN / 5 Unit 5 ARTIKULASI TAMBAHAN / KOARTIKULASI HASIL PEMBELAJARAN Setelah selesai mempelajari unit ini. Apakah Pengertian Artikulasi Tambahan / Koartikulasi? Artikulasi tambahan atau koartikulasi ialah sebutan tambahan yang terjadi akibat daripada pengaruh penyebutan sesuatu bunyi tertentu. menulis perkataan dalam bentuk fonetik dengan memasukkan lambang-lambang koartikulasi. Pengenalan Unit ini membincangkan hal tentang Artikulasi Tambahan atau juga dipanggil Koartikulasi yang mencakupi pembibiran. Sewaktu menyebutkan sesuatu bunyi tertentu. penyengauan. anda seharusnya dapat: i.

jelaskan maksud pembibiran. penyengauan. iv.2 Dengan memberikan contohcontoh yang sesuai. iaitu pengaruh daripada hendak menyebut bunyi vokal belakang [u] dalam perkataan “kuning” itu. Sebenarnya semasa kita hendak menyebut bunyi konsonan [k] yang diikuti oleh vokal belakang [u] dalam perkataan “kuning” itu. pembibiran. Tahukah Anda Proses Pembibiran? Pembibiran atau dikenal sebagai labialisasi ialah artikulasi tambahan yang berlaku semasa hendak menyebut bunyi vokal belakang. misalnya bibir. lelangit keras. rengkung dan seumpamanya sehingga berlakunya artikulasi tambahan seperti: i. pengglotisan (Glotalisasi) 5. ii. Artikulasi tambahan pembibiran ditanda dengan lambang w seperti dalam contoh yang berikut: [kwuniŋ] [kwučiŋ] [lwubaŋ] [swulit] [twolaʔ] 5. rongga hidung. dan v. iii. berlaku sedikit pembundaran bibir.ARTIKULASI TAMBAHAN / 5 terlibat. perengkungan. semasa kita menyebut bunyi perkataan [kuniŋ].1 Apakah yang anda faham tentang koartikulasi? Berikan pengertian menurut banyak sumber. Misalnya. 131 . penglelangitkerasan.

misalnya. n. nganga. jelaskan maksud penyengauan. n. Semasa menyebutkan bunyi sengau.3 Dengan memberikan contoh-contoh yang sesuai. ɲ. Tahukah Anda Proses Penglelangitkerasan? Penglelangitkerasan atau palatalisasi merupakan artikulasi tambahan yang berlaku akibat proses penghasilan bunyi lelangit keras. ŋ] merebak kepada bunyi vokal kerana rongga hidung tidak sempat ditutup sepenuhnya semasa menyebut bunyi vokal dalam perkataan tersebut. ŋ] seperti dalam perkataan malam. Penglelangitkerasan ini terhasil sebelum bunyi letusan lelangit keras [č] dan [ǰ] dan lambang yang digunakan untuk melambangkan penglelangitkerasan ialah lambang [^] di bawah atau [ǰ] di sebelah kanan atas lambang fonetik konsonan berkenaan. seperti dalam contoh yang berikut: [punǰča] [manǰja] [belanjǰa] [senǰǰa] [belunǰǰur] 132 . pengaruh bunyi sengau [m. nasi. [m. ɲ.ARTIKULASI TAMBAHAN / 5 Tahukah Anda Proses Penyengauan? Penyengauan atau nasalisasi merupakan artikulasi tambahan yang berlaku pengaruh daripada proses penyebutan bunyi perkataan yang mengandungi konsonan sengau yang diikuti oleh vokal. Lambang penyengauan atau nasalisasi ditanda dengan lambang ~ seperti dalam perkataan yang berikut: [mãkan] [nãŋka] [ɲãɲi] [məŋãntoʔ] 5. nyamuk.

Sebelum bunyi vokal itu dilafazkan. alat artikulasi mengambil sedikit masa untuk melafazkan bunyi vokal tersebut dan ini mengakibatkan udara terhenti sebentar pada glotis semasa menyebut bunyi vokal dalam perkataan itu. Misalnya. Tahukah Anda Proses Perengkungan? Perengkungan ialah artikulasi tambahan yang berlaku akibat daripada pengucapan bunyi rengkungan.ARTIKULASI TAMBAHAN / 5 5. 133 . Simbol yang digunakan bagi melambangkan bunyi perengkungan ialah seperti yang terdapat pada fonem yang berikut: L.4 Dengan memberikan contoh-contoh yang sesuai. [ʔabaŋ]. [ʔadeʔ]. [ʔalat] dan seumpamanya. jelaskan maksud penglelangitkerasan.5 Dengan memberikan contoh-contoh yang sesuai. jelaskan maksud perengkungan. Bunyi seperti ini banyak terdapat dalam bahasa Arab. Glotalisasi biasanya berlaku pada awal bunyi vokal yang hadir pada perkataan yang disebut secara satu-satu. d dan z 5. Tahukah Anda Proses Pengglotisan (Glotalisasi)? Pengglotisan atau glotalisasi merupakan ciri suprasegmental yang berlaku sebelum penyebutan bunyi vokal.

1. [saʔat]. 5.6 Dengan memberikan contoh-contoh yang sesuai. udara terhenti sekejap pada glotis dan memakan sedikit masa untuk menyebut vokal yang berikutnya.ARTIKULASI TAMBAHAN / 5 Glotalisasi juga berlaku antara dua vokal yang berdekatan dalam perkataan. perengkungan dan pengglotisan 1. Semasa menyebut vokal pertama. penyengauan.7 Nyatakan perbezaan antara pembibiran. penglelangitkerasan.8 Nyatakan artikulasi tambahan yang terlibat dalam contoh-contoh perkataan di bawah: (a) [kwuraŋ] (b) [tanǰǰaʔ] (c) [ʔiteʔ] (d) [taʔat] (e) [mãsin] (f) [punjčaʔ] (g) [kwotaʔ] (h) [panǰǰat] (i) [ŋãŋã] (j) [kaʔedah] ____________________ ____________________ ____________________ ____________________ ____________________ ____________________ ____________________ ____________________ ____________________ ____________________ 134 . Contohnya. [faʔedah] dan seumpamanya. [ǰumaʔat]. jelaskan maksud glotalisasi.

ARTIKULASI TAMBAHAN / 5 5.9 Salin semula perkataan-perkataan di bawah dalam bentuk fonetik dengan memasukkan lambang-lambang artikulasi tambahan yang sesuai. a) putih (b) banjir (c) singa (d) taat (e) tulang (f) banyak (g) kumbang (h) sunting (i) jemaah (h) sengaja (i) ombak (j) semalam ____________________ ____________________ ____________________ ____________________ ____________________ ____________________ ____________________ ____________________ ____________________ ____________________ ____________________ ____________________ 135 .

[nusa] iii. Sila teliti semua definisi yang diberikan oleh tokoh-tokoh bahasa yang berlainan dan terangkannya mengikut fahaman anda iii. 136 . 5. anda harus: i. Pastikan anda memberikan contoh-contoh penyengauan yang berlaku pada vokal-vokal lain yang hadir mengikuti konsonan sengau.2 Bagi menjawab soalan ini. Menerangkan bahawa bunyi-bunyi penyengauan berlaku kerana wujudnya konsonan sengau yang diikuti oleh bunyi vokal. bunyi koartikulasi pembibiran yang hadir bersama dengan konsonan [k] semasa menyebut bunyi [kwuda] ii. anda perlu: i. [nila]. Pengaruh daripada konsonan sengau itu terkena juga pada vokal yang mengikutinya. konsonan [n] yang diikuti oleh konsonan [j] berlaku artikulasi tambahan penglelangitkerasan yang hadir bersamasama bunyi tersebut iii.1 Bagi menjawab soalan ini. Menjelaskan maksud koartikulasi penglelangitkerasan ii. misalnya [mãlam]. Contohnya. Menghuraikan artikulasi tambahan/ koartikulasi yang hadir bersama-sama dengan bunyi konsonan yang lain yang hadir selepas konsonan tersebut.3 Bagi menjawab soalan ini. anda harus: i.4 Untuk menjawab soalan ini. ii. 5. Sila berikan juga contoh-contoh konsonan sengau lain yang diikuti oleh bunyi-bunyi vokal tersebut. Sila teliti perkataan yang mengandungi konsonan lain yang diikuti oleh vokal belakang. misalnya apabila menyebut perkataan panjang. Menerangkan maksud artikulasi tambahan/ koartikulasi ii.ARTIKULASI TAMBAHAN / 5 PANDUAN MENJAWAB SOALAN LATIHAN UNIT 5 5. Anda perlu menjelaskan proses menghasilkan bunyi konsonan tertentu yang melibatkan berlakunya artikulasi tambahan. 5. anda perlu: i. Berikan contoh-contoh perkataan yang mengandungi artikulasi tambahan tersebut. Berikan contoh-contoh lain dalam bahasa Melayu tentang artikulasi tambahan penglelangitkerasan.

6 Untuk menjawab soalan ini. Meneliti dan mengenali setiap perkataan dan bunyi-bunyi konsonan serta vokal yang terdapat pada perkataan tersebut ii. 5.(j) ii. Berikan contoh-contoh koartikulasi pengglotisan dalam bahasa Melayu. perengkungan dan pengglotisan ii. Mengenal pasti jenis-jenis koartikulasi yang berlainan yang berlaku semasa menyebut perkataan dalam soalan (a) . seperti pembibiran.8 Bagi soalan ini. Memberikan maksud koartikulasi pengglotisan bahasa Melayu ii. penyengauan. pengglotisan. anda perlu: i. Anda juga perlu mengetahui setiap penghasilan bunyi konsonan dan vokal itu ada bunyi lain yang turut serta bersama-samanya. Sila rujuk halaman 131 – 133. Sila rujuk sumber lain seperti buku dan internet bagi mendapatkan maklumat tambahan.5 Untuk menjawab soalan ini.9 Untuk soalan ini. anda perlu: i. Menerangkan maksud koartikulasi perengkungan bahasa Melayu ii.7 Bagi menjawab soalan ini. anda perlu: i. 5. iii. 5. penglelangitkerasan. Huraikan proses pengglotisan berlaku iii.ARTIKULASI TAMBAHAN / 5 5. Sila rujuk sumber lain seperti buku dan internet bagi mendapatkan maklumat tambahan. Terangkan cara penghasilan konsonan tertentu yang boleh menyebabkan berlakunya koartikulasi perengkungan iii. Pastikan anda menerangkan setiap artikulasi tambahan yang berlainan yang terdapat dalam perkataan (a) . Menerangkan perbezaan cara-cara menghasilkan bunyi koartikulasi pembibiran. 5. anda perlu: i. anda perlu: i.(j) tersebut iii. Berikan contoh-contoh lain koartikulasi perenkungan dalam bahasa Melayu. dll 137 .

berlakunya pengglotisan pada huruf vokal [o] dan bentuk transkripsi fonetik ditulis seperti berikut: [ʔombaʔ]. 138 .ARTIKULASI TAMBAHAN / 5 iii. Misalnya bagi perkataan ombak. Anda perlu memasukkan lambang-lambang artikulasi tambahan tersebut bagi perkatan-perkataan itu.

The world book of encyclopedia volume two. (Ed. & Barnhart. Kamus linguistik. Barnhart. An introduction to descriptive linguistics. Masa Enterprise. Abdul Hamid Mahmood dan Nurfarah Lo Abdullah (2007). Kuala Lumpur: City Reprographic Services. Chicago: University of Chicago Press. Kamus Dewan Edisi Keempat (2005). Speech sounds. London: Heffer. Ejaan bahasa Melayu terkini. An introduction to phonetics and phonology (second edition). Ladefoged.J. Gramedia Jakarta.ARTIKULASI TAMBAHAN / 5 Rujukan Abdul Hamid Mahmood (1995). International encyclopedia of linguistics. Introducing phonetics & phonology. S. (1973). 139 .T. P.K. C. Kuala Lumpur: Dewan Bahasa dan Pustaka. Jones. Bright. & Hannahs. USA: Blackewell. (1986). An outline of English phonetics. Clark. Toronto: World Book Inc. Gleason. New York: Oxford University Press. R. Crystal. (1955). D. A Dictionary of Linguistics and Phonetics. New York: Holt. Davenport. Auckland: Arnold. Guru dan bahasa Melayu. Oxford: Basil Blackwell Ltd. Preliminaries to linguistic phonetics. Kuala Lumpur: Aslita Sdn. (1995). & Yallop. Harimurti Kridalaksana (1983).) (1981). C. (1995). London: Routledge. Ashby. P. Jakarta: Penerbit P.A. (Ed) (1992). J. Linguistik fonetik dan fonologi bahasa Melayu. H. W. Bhd. (1998). D.L. (1958). M. Abdul Hamid Mahmood (2002). Rinehart & Winston.

140 . Boston. (1963). Pengantar linguistik. B. K. Australia: Blackwell Publishing. J. J. Verhaar. (1999).ARTIKULASI TAMBAHAN / 5 Ladefoged. New York: Penguin Modern Master University Press. Phonetics. The Penguin Dictionary (2004). (2001). Martin. (2006).L. Phonetics: A critical analysis of phonetic theory and a technique for the practical description of sounds University of Michigan Press. P. P. Phonetics. Lyons. Vowels and consonants (second edition). Malmberg. Laver. Pengenalan fonetik dan fonologi. Kuala Lumpur: Fakulti Bahasa dan Linguistik. Universiti Malaya.M. Yogyakarta: Gadjah Mada University Press. Linguistik untuk bukan ahli linguistik. J. (1983). Roach.W. P. Kuala Lumpur: Dewan Bahasa dan Pustaka. (2005). & Rahilly. Pike. F. (1993). Rahmat Sato. MA: Thomson Wadsworth. Ladefoged. Yogyakarta: Gadjah Mada University Press. New York: Cambridge University Press. Parker. (1981). (1974). (1947). (1998). A course in phonetics (fifth edition). Phonetics the science of speech. United Kingdom: Oxford University Press. London: Arnold. London: Penguin Books. J. Marsono (1986). New York: Denver. J.B. Principles of phonetics. Noam Chomsky. H. Fonetik.

kepanjangan. membezakan antara tekanan. anda seharusnya dapat: i. Apakah Pengertian Fonem Suprasegmental? Fonem suprasegmental yang juga disebut fonem suprapenggalan ialah ciri atau sifat bunyi yang menindihi atau menumpangi sesuatu fonem. jeda. jeda. menerangkan pengertian fonem suprasegmental. Maksudnya. kepanjangan. 141 . ciri suprasegmental hadir bersama-sama fonem penggalan dengan cara menumpangi bunyi segmental. tona dan intonasi dalam bidang fonetik dan fonologi bahasa Melayu. Fonem suprasegmental tersebut terdiri daripada: i. Fonem suprasegmental ini bukannya bunyi segmental atau bunyi penggalan. ii. Pengenalan Unit ini membincangkan hal tentang Fonem Suprasegmental dalam fonetik dan fonologi bahasa Melayu yang meliputi tekanan. tekanan.FONEM SUPRASEGMENTAL / 6 Unit 6 FONEM SUPRASEGMENTAL HASIL PEMBELAJARAN Setelah selesai mempelajari unit ini. tona dan intonasi. kepanjangan. ii. tetapi ciri yang hadir bersama dengan cara menindihi atau menumpangi bunyi penggalan.

Dalam bahasa Melayu.FONEM SUPRASEGMENTAL / 6 iii. Dalam bahasa asing. 142 . ba pa.1 Apakah perbezaan antara bunyi segmental dan bunyi suprasegmental? i.2 Dengan memberikan contoh-contoh yang sesuai. v. tekanan berlaku pada vokal. Begitulah seterusnya dengan perkataan conduct. tekanan boleh membezakan / makna. tona dan intonasi. misalnya bahasa Inggeris. 6. Apakah Tekanan? Tekanan ialah ciri lemah atau kerasnya suara penyebutan sesuatu suku kata. Bunyi vokal dalam bahasa Melayu disebut dengan lantang dan boleh dipanjangkan. jelaskan bagaimana “tekanan” boleh membezakan makna sesuatu frasa atau ayat. insult dan seumpamanya boleh membawa maksud yang berbeza dalam bahasa Inggeris apabila dipakai tekanan pada suku kata yang berbeza. sa tu dan seumpamanya. Tekanan dalam perkataan bahasa Melayu lazimnya berlaku pada suku kata yang kedua seperti dalam perkataan ki ta. iv. Contohnya. Tekanan ditanda dengan tanda ( / ). perkataan pro gress bermaksud “memajukan” (kata kerja) / dan pro gress bermaksud “kemajuan” (kata nama). jeda. Begitu juga dengan / perkataan ex port yang tekanannya diletakkan pada awal suku kata membawa / maksud “barang yang dieksportkan” (kata nama) sedangkan ex port yang tekanannya dilakukan pada suku kata kedua membawa maksud “melakukan kerja eksport” (kata kerja). 6. Tekanan biasanya berlaku pada suku kata dalam perkataan.

Contohnya. dan jika empat titik ( :: ). ship maknanya “kapal” dan shi:p bermakna “kambing biri-biri”. kepanjangannya ialah dua mora. “saya menjerit” dan ice-cream “aiskrim” bunyi ujarannya sama dan sukar dibezakan maknanya sekiranya kita tidak membezakannya dengan jeda seperti yang berikut: 143 . Jika tanda mora itu satu titik ( . Ciri kepanjangan atau panjang pendek ini boleh membezakan makna dalam bahasa-bahasa tertentu seperti bahasa Inggeris dan Arab tetapi tidak membezakan makna dalam bahasa Melayu.3 Ciri kepanjangan ditandai dengan tanda titik yang dipanggil mora. khususnya bahasa Inggeris. ). Dalam bahasa Inggeris. dua titik ( : ). Terangkan lambang mora tersebut dengan contoh yang sesuai. perbezaan makna terjadi apabila kepanjangan ini digunakan.FONEM SUPRASEGMENTAL / 6 ii. Ciri panjang pendek ini ditanda dengan tanda titik yang dipanggil mora. dan si:t bermakna “tempat duduk”. iaitu perkataan. iii. Jeda atau persendian ini dilambangkan dengan tanda ( + ). perkataan sit bermakna “duduk”. kepanjangan bunyinya setengah mora. kepanjangannya satu mora. Misalnya. Apakah Jeda? Jeda yang juga disebut persendian ialah ciri atau unsur hentian (senyap) dalam ujaran sebagai tanda memisahkan unsur linguistik. ujaran I scream. Apakah Kepanjangan? Kepanjangan atau juga disebut panjang pendek bunyi merupakan ciri khusus yang terdapat pada perkataan dalam bahasa-bahasa tertentu. unsur jeda ini boleh membezakan makna. 6. Dalam bahasa tertentu. ayat atau rangkai kata.

Bagi membezakan makna ujaran. Contoh ayat “Saya membaca buku kakak” boleh dibezakan maknanya dengan memakai jeda seperti yang berikut: / # Saya membaca buku kakak # / (Maksudnya saya membaca buku kepunyaan kakak) / # Saya membaca buku # kakak / (Maksudnya saya memberitahu kakak bahawa saya membaca buku) / # Kami makan sate kambing # / (Maksudnya kami makan sate daging kambing) / # Kami makan sate # kambing / (Maksudnya kami memberitahu kambing bahawa kami makan sate) 144 .FONEM SUPRASEGMENTAL / 6 i scream / ai / ais + + skri:m / kri:m / “saya menjerit” “aiskrim” ice cream Dalam bahasa Melayu juga terdapat rangkai kata yang boleh mengelirukan makna sekiranya tidak dipakai tanda jeda. rangkai kata itu perlu ditanda dengan tanda jeda seperti yang berikut: / belikan / beli + + tin / “membelikan tin “membeli kantin = = tin yang dibeli” kantin yang dibeli” kantin / Sebenarnya jeda atau persendian merupakan unsur pembeza dalam bahasa. Jeda juga digunakan untuk membezakan makna ayat. misalnya ujaran belikantin (belikan tin) dan belikantin (beli kantin).

(a) Ibu menjahit baju ayah. Kemudian.5 Bagi setiap ayat di bawah. (i) _________________________________________ (ii) _________________________________________ (b) Saya mahu membaca ensiklopedia bahasa Melayu cikgu. Banyak bahasa yang mempunyai tona dan tona ini membezakan makna seperti dalam bahasa Mandarin. Apakah Tona? Tona merupakan naik atau turunnya suara dalam pengucapan perkataan. tona turun-naik dan tona menurun seperti dalam contoh yang berikut: 145 . bahasa Vietnam. (i) _________________________________________ (ii) _________________________________________ (c) Adik suka makan nasi ayam. bina dua ayat yang berlainan makna dengan meletakkan lambang jeda pada bahagian yang sesuai.4 Apakah makna dan lambang jeda? 6. bahasa Kampuchea dan lain-lain. jelaskan makna ayat-ayat yang telah dibina. bahasa Laos. Terdapat dua jenis tanda atau lambang yang berbeza digunakan untuk membezakan tinggi rendahnya bunyi satu-satu perkataan itu. bahasa Thai.FONEM SUPRASEGMENTAL / 6 6. tona meninggi. Yang pertama memakai lambang tona mendatar. (i) _________________________________________ (ii) _________________________________________ iv.

3 untuk tona sederhana tinggi (keras). sesetengah pengarang menggunakan tona 4 untuk tona tinggi (sangat keras). Ladefoged. 146 .FONEM SUPRASEGMENTAL / 6 Tona datar Tona meninggi Tona turun-naik Tona menurun ma ma ma ma – / V “ibu” “guni” “kuda” “marah” \ Tona datar Tona meninggi Tona turun-naik Tona menurun “ibu” “guni” “kuda’ “marah” Rajah 6.1: Kedudukan Tinggi-Rendah Suara (Sumber:P. 2005:12) Yang kedua pula memakai tanda nombor 1 hingga 4 untuk menunjukkan perbezaan tona seperti yang berikut: Tona tinggi (sangat keras) Tona sederhana tinggi (keras) Tona rendah (lemah) 1 2 3 Tona sangat rendah (sangat lemah) 4 Walau bagaimanapun. 2 untuk tona rendah (lemah) dan 1 untuk tona sangat rendah (sangat lemah).

Berikut diturunkan contoh-contoh intonasi pada ayat-ayat dalam bahasa Melayu. Apakah Intonasi? Intonasi ialah turun naik nada suara dalam pengucapan ayat atau frasa. ayat berita mempunyai intonasi yang menurun pada akhir ayat. Dalam bahasa Melayu.FONEM SUPRASEGMENTAL / 6 6. iaitu tekanan. dan digunakan dalam pertuturan. seperti dalam ayat yang berikut: 4 3 Pelajar 2 i tu 2 peng awas 147 . Ayat-ayat yang dituturkan itu turut menggunakan intonasi atau lagu bahasa yang berbezabeza. kita menggunakan ayat-ayat yang diucapkan secara bersambung-sambung. iaitu: a) Intonasi ayat penyata b) Intonasi ayat tanya c) Intonasi ayat perintah d) Intonasi ayat terbalik atau songsang e) Intonasi ayat pasif a) Intonasi Pada Ayat Penyata Biasa Intonasi pada ayat penyata mempunyai pola intonasi 2-4-2-3. Ayat tanya pula mempunyai intonasi meninggi pada akhir ayat dan seumpamanya. kepanjangan. Semua jenis ciri suprasegmental atau suprapenggalan. Apabila kita bertutur. Intonasi juga disebut sebagai lagu bahasa.6 Apakah makna dan lambang tona? v. Misalnya. jeda dan tona secara kombinasi turut membentuk intonasi ayat. terdapat berbagaibagai intonasi atau lagu yang terdapat pada ayat.

Frasa predikat pergi dilafazkan dengan tingkat nada 2-3 seperti yang berikut: 148 . manakala frasa predikat pengawas ditandai dengan tingkat 2-3. intonasi ayat tanya biasa ditandai dengan tingkat nada 2-4-3-4. Dalam hal ini. iaitu awak digugurkan dan meninggalkan predikat pergi. Ayat tanya dapat juga dibentuk dengan meletakkan partikel -kah pada bahagian predikat ayat. Contohnya: 4 3 4 Pelajar 2 i tu peng awas ? Intonasi ayat tanya seperti contoh di atas digunakan dalam bentuk pertanyaan kepada seorang pendengar untuk dijawab oleh pendengar berkenaan. maka predikat dipindahkan ke bahagian hadapan ayat menjadi: Pengawaskah pelajar itu? Intonasi bagi ayat tanya di atas ditandai dengan tingkat nada 2-3-1-4 seperti dalam contoh yang berikut: 3 4 Penga was kah 2 1 pelajar i tu ? c) Intonasi Pada Ayat Perintah Dalam ayat perintah. Sebagai contoh. iaitu nada permulaan bagi frasa predikat pengawas. b) Intonasi Pada Ayat Tanya Dalam bahasa Melayu. Tingkat nada 3 pada suku kata akhir ayat naik semula ke nada 4 sebagai tanda selesainya pengucapan ayat. oleh sebab predikat yang disertai partikel kah dipentingkan. ayat Pergi! sebenarnya terbit daripada ayat Awak pergi! Kata ganti nama diri kedua. Pemisahan frasa subjek daripada predikat menjadi jelas disebabkan nada suara turun daripada tingkat 4 pada subjek pelajar itu ke tingkat nada 2. bahagian predikat lebih dipentingkan berbanding bahagian subjek.FONEM SUPRASEGMENTAL / 6 Frasa subjek pelajar itu ditandai dengan tingkat nada 2-4. Tingkat nada 3 pada suku kata akhir menandakan selesainya pengucapan frasa predikat pengawas.

kerap berlaku susunan ayat yang berlawanan dengan pola biasa tersebut. seperti yang berikut: 3 Pan dai 2 adik saya 1 149 . dalam percakapan atau pertuturan seharian. Walau bagaimanapun. Intonasi ayat di atas ditandai dengan tingkat nada 2-3-1 seperti yang berikut: 3 Per g i lah 2 1 d) Intonasi Pada Ayat Terbalik atau Ayat Songsang Ayat bahasa Melayu dalam bentuk susunan biasa ialah Subjek + Predikat. Contoh: Susunan biasa Ayat songsang Susunan biasa Ayat songsang : : : : Adik saya Pandai Pelajar itu Pengawas + + + + pandai adik saya pengawas pelajar itu Intonasi ayat penyata biasa seperti yang telah dijelaskan mempunyai tingkat nada 2-4-2-3 seperti yang berikut: 4 3 Adik 2 sa ya 2 pan dai Apabila ayat tersebut disongsangkan. partikel -lah dapat disertakan bagi membentuk ayat: Pergilah.FONEM SUPRASEGMENTAL / 6 3 Per g i! 2 Bagi melembutkan perintah dalam ayat perintah di atas. Ayat yang mempunyai susunan sedemikian disebut ayat terbalik atau ayat songsang. iaitu bahagian predikat ayat mendahului bahagian subjek. intonasinya bertukar menjadi 2-3-1.

Sila teliti contoh ayat yang mengandungi partikel -kah. yang berubah ialah tingkat nada pada bahagian subjek. -lah juga menandakan bahawa bahagian predikat diberi penekanan. Oleh sebab kedua-dua partikel ini berfungsi hanya sebagai tanda bahawa bahagian predikat ayat dipentingkan. Sebaliknya. Susunan biasa: 4 3 Pelajar 2 i tu 2 penga was Susunan songsang: 3 4 Penga 2 was kah 1 pelajar i tu 150 . iaitu menurun kepada tingkat 1. tingkat nada bagi bahagian predikat kekal pada tingkat 2-3. Selain partikel -kah. Tingkat nada berkenaan tidak berubah meskipun kedudukan predikat berubah ke hadapan ayat.FONEM SUPRASEGMENTAL / 6 Begitu juga ayat-ayat di bawah: Susunan biasa: 4 3 Pelajar 2 i tu 2 penga was Susunan songsang: 3 Penga was 2 pelajar itu 1 Perhatikan bahawa dalam contoh ayat-ayat di atas. bersama-sama keseluruhan subjek ayat berkenaan yang tidak lagi dipentingkan. maka nada untuk -kah dan -lah menurun kepada tingkat 1.

tingkat nada intonasi berbeza. manakala bahagian kedua yang mempunyai tingkat nada 2-3 pula merupakan bahagian predikat ayat. Perhatikan contoh-contoh yang berikut: Ayat Aktif: 4 3 I bu 2 2 belum menjahit baju i tu Ayat Pasif: 4 3 Baju 2 i tu 2 belum dijahit oleh i bu Dalam ayat-ayat di atas. Ayat tanya aktif biasa dan ayat tanya pasif biasa juga mempunyai tingkat nada 2-4 bagi bahagian subjek dan 2-3 bagi bahagian predikat seperti dalam contohcontoh yang berikut: Ayat Tanya Aktif Biasa: 4 3 Di 2 a 2 membuka bungkusan i tu? Ayat Tanya Pasif Biasa: 4 3 Bungkusan 2 i tu 2 dibuka nya? Walau bagaimanapun. iaitu 2-4-2-3. jika ayat pasif berkenaan merupakan ayat pasif bagi orang pertama dan kedua. bahagian pertama yang mempunyai tingkat nada 2-4 merupakan subjek.FONEM SUPRASEGMENTAL / 6 e) Intonasi Pada Ayat Pasif Ayat pasif mempunyai intonasi yang sama seperti ayat aktif biasa. Lihat contoh-contoh yang berikut: 151 .

Dalam contoh di atas. nada intonasinya tetap mempunyai pola yang sama. manakala ayat (b) merupakan ayat pasif songsang. walau bagaimana panjang sekalipun sesuatu ayat. iaitu 2-4-2-3. ayat (a) merupakan ayat aktif biasa.FONEM SUPRASEGMENTAL / 6 (a) (b) Saya membuka bungkusan itu. seperti dalam contoh yang berikut: 152 . Dalam hal ini. seperti yang berikut: Nada Intonasi Ayat (b): 3 Saya 2 bu ka bungkusan itu 1 Ayat (a) dan (c) pula mempunyai intonasi ayat penyata biasa. Oleh hal yang demikian. seperti dalam contoh-contoh yang berikut: Nada Intonasi Ayat (a): 4 3 Sa ya 2 2 membuka bungkusan i tu Nada Intonasi Ayat (c): 4 3 Bungkusan 2 i tu 2 saya bu ka f) Intonasi Pada Ayat yang Panjang Perlu diingat bahawa nada turun naiknya suara disesuaikan dengan unit-unit frasa. Saya buka bungkusan itu. bahagian predikat ayat ialah saya buka. Predikat sesuatu ayat mempunyai tingkat intonasi 2-3. fungsi intonasi adalah sebagai pemisah frasa-frasa dalam ayat. Oleh sebab itu. Ayat (b) berasasl daripada ayat: (c) Bungkusan itu saya buka. Dalam ayat (c) di atas. intonasi bagi ayat (b) di atas adalah 2-3-1.

Oleh yang demikian. Maka intonasi bagi keseluruhan ayat tersebut ialah 2-4-3-1. Ayat di atas boleh dibahagikan kepada tiga frasa intonasi utama. iaitu frasa subjek. pola intonasi bagi ayat biasa ialah 2-4-2-3. pola intonasi bagi ayat di atas. seperti yang berikut: 4 3 Para 2 pelajar i tu 2 menelaah pelaja ran di perpustakaan 1 Ayat di atas berkemungkinan diucapkan dengan nada 2-3 pada bahagian frasa tambahan yang menjadi keterangan sekiranya frasa tambahan itu dipentingkan dan perlu ditegaskan seperti yang berikut: 4 4 Para 2 pelajar i tu 2 3 menelaah pelaja ran di 2 perpustaka an 153 . Seperti yang telah dijelaskan. frasa di perpustakaan merupakan keterangan tambahan dan tidak begitu penting.FONEM SUPRASEGMENTAL / 6 Para pelajar itu menelaah pelajaran di perpustakaan. nada yang diterimanya ialah nada 1. frasa predikat dan keterangan. Oleh hal yang demikian. tanpa keterangan adalah seperti yang berikut: 4 3 Para 2 pelajar i tu 2 menelaah pelaja ran Dalam contoh di atas.

6.8 Tandakan tingkat nada intonasi yang sesuai bagi ayat-ayat di bawah: (a) (b) (c) (d) (e) (f) (g) (h) Jalan! Minumlah Kurus Anjing Suami Bunga Budak Hadiah budak itu itu garang pegawai siram Milah itu itu itu saya dihalaunya? belum dibungkus oleh Anis 6.FONEM SUPRASEGMENTAL / 6 6.9 Huraikan fonem-fonem suprasegmental yang terdapat dalam bahasa Melayu. 154 .7 Huraikan perbezaan antara intonasi dan tona.

Sila buat rujukan daripada sumber-sumber lain untuk mendapatkan maklumat tambahan.4 Untuk menjawab soalan ini. Berikan contoh-contoh penggunaan jeda dalam bahasa Melayu iii. tetapi membezakan makna dari segi ayat. Tekanan dalam perkataan bahasa Melayu tidak membezakan makna. iv. Sila rujuk halaman 143 – 144 untuk mendapat keterangan yang jelas. 6. dua titik (:). 155 .2 Bagi menjawab soalan ini. Menghuraikan maksud jeda dan lambang jeda ii. anda harus: i. 6.).1 Untuk soalan ini. iii. anda perlu: i. Memberi perbezaan definisi antara bunyi segmental (bunyi penggalan) dengan bunyi-bunyi suprasegmental. tiga titik (·:). misalnya:  kami makan sate kambing (tekanan diberikan pada sate)  kami makan sate kambing (tekanan diberikan pada kambing) iii. Menerangkan maksud mora/ kepanjangan v. misalnya bahasa Inggeris: /  in sult (tekanan pada suku kata kedua) /  in sult (tekanan pada suku kata pertama) Sila dapatkan maklumat daripada sumber lain. anda perlu: i. Menerangkan maksud tekanan dan tanda tekanan ( / ) ii. tidak seperti bahasa Arab dan bahasa Inggeris. anda perlu: i.FONEM SUPRASEGMENTAL / 6 PANDUAN MENJAWAB SOALAN LATIHAN UNIT 6 6.3 Untuk soalan ini. Tekanan boleh membezakan makna dalam perkataan bahasa lain. Sertakan lambang-lambang mora satu titik (. Anda perlu juga menerangkan bahawa dalam bahasa Melayu. 6. empat titik (::) dengan contoh yang sesuai Sila dapatkan maklumat tambahan daripada sumber lain. Contoh:  [ sit ] = bermaksud “duduk”  [ si:t ] = bermaksud “tempat duduk” ii. kepanjangan tidak membezakan makna. iaitu bunyi yang hadir secara menumpangi bunyi penggalan ii.

Sila rujuk halaman 145 – 153. ayat tanya pada halaman 147 – 153 dan terapkannya dalam ayat (a) . Menjelaskan maksud intonasi dan tona ii. ii. Merujuk jenis-jenis fonem suprasegmental seperti tekanan. Sila rujuk halaman 145 – 146. sila jawab soalan (b) dan (c) dengan betul.8 Bagi menjawab soalan ini. internet. anda perlu: i. 6. 6. Memberi penjelasan terhadap lambang tona iii. Pastikan anda tidak tersalah letak tanda intonasi pada ayat-ayat yang berlainan tersebut. ayat penyata. anda perlu: i. ayat pasif. dll.(h). ibu membuat kerja menjahit baju ayah [ Ibu menjahit baju + ayah ] maksudnya. 156 .5 Bagi soalan ini. Sila rujuk sumber lain seperti buku dan internet bagi mendapatkan maklumat tambahan. kepanjangan. Sila dapatkan maklumat tambahan daripada buku dan jurnal lain. contohnya: [ Ibu menjahit + baju ayah ] maksudnya.9 Bagi menjawab soalan tentang fonem suprasegmental ini. iii. Meneliti ciri-ciri intonasi yang dihuraikan pada halaman 147 ii. Memberi penjelasan terhadap makna tona ii. dia memberitahu ayahnya bahawa ibunya menjahit baju.6 Bagi soalan ini. Sila sertakan contoh yang sesuai bagi menyokong huraian anda. anda perlu: i. Dapatkan juga maklumat tambahan daripada sumber lain seperti buku. iv. anda perlu: i.FONEM SUPRASEGMENTAL / 6 6. Berikan contoh intonasi ayat-ayat bahasa Melayu iii. iii. Sila rujuk bentuk intonasi ayat perintah.7 Bagi menjawab soalan ini. iv. 6. jeda. tona dan intonasi pada halaman 141 – 153 ii. anda perlu: i. 6. Dengan berpandukan contoh yang diberikan. Memberi dua contoh ayat yang membawa makna yang berbeza.

Fonetik dan fonologi siri pengajaran dan pembelajaran bahasa Melayu. Kuala Lumpur: Aslita Sdn. Crystal. Bhd. D. An outline of English phonetics. London: Heffer. 157 . Bahasa Malaysia – Bahasa Inggeris. New York: Holt. Barnhart. Gleason. Bright. (Ed) (1992). (Ed. Ejaan bahasa Melayu terkini. International encyclopedia of linguistics. Davenport. S. Auckland: Arnold. New York: Oxford University Press. H. (1995). Oxford: Basil Blackwell Ltd. 1991. R. C. (1955). Toronto: World Book Inc. Rinehart & Winston.A. (1995). USA: Blackewell. Guru dan bahasa Melayu. M. Abdul Hamid Mahmood dan Nurfarah Lo Abdullah (2007). An introduction to descriptive linguistics.J. Kuala Lumpur: PTS Professional. Kuala Lumpur: Dewan Bahasa dan Pustaka. (1958). Jones. D. Ashby. Istilah linguistik Bahasa Inggeris – Bahasa Malaysia.K. Kuala Lumpur: City Reprographic Services. London: Routledge. & Hannahs. (1998).L. Gramedia Jakarta. Masa Enterprise. J. Speech sounds. A Dictionary of Linguistics and Phonetics. An introduction to phonetics and phonology (second edition). Abdul Hamid Mahmood (2002). Clark. The world book of encyclopedia volume two. (1986). W. Kamus linguistik. Jakarta: Penerbit P. Indirawati Zahid & Mardian Shah Omar (2006).) (1981).FONEM SUPRASEGMENTAL / 6 Rujukan Abdul Hamid Mahmood (1995). Linguistik fonetik dan fonologi bahasa Melayu.T. Harimurti Kridalaksana (1983). Introducing phonetics & phonology. & Barnhart. P. C. & Yallop.

Pengantar linguistik. (Drs. Linguistik. B. & Rahilly. G. (1947). Phonetics: A critical analysis of phonetic theory and a technique for the practical description of sounds University of Michigan Press.Yogyakarta: Gadjah Mada University Press. Lyons. (2005).B. J. J. (1981). Phonetics the science of speech. (2006). J. Boston. Vowels and consonants (second edition). Pike. J.M. (1993). H. Laver. Phonetics. 158 . Kuala Lumpur: Fakulti Bahasa dan Linguistik.L. Noam Chomsky. Yogyakarta: Gadjah Mada University Press. (1998). MA: Thomson Wadsworth. Verhaar. (1963). Kuala Lumpur: Dewan Bahasa dan Pustaka. New York: Penguin Modern Master University Press.W. (1999). Marsono (1986). Yogyakarta: Gadjah Mada University Press. Roach. Rahmat Sato. Universiti Malaya.FONEM SUPRASEGMENTAL / 6 Kamus Dewan Edisi Keempat (2005). Malmberg. P. (2003). Sudaryanto (1983). Sitindoan. P. J. (1983). Ladefoged. Nik Safiah Karim dan rakan-rakan. Ladefoged. P. The Penguin Dictionary (2004). Fonetik.) (1984). K. Australia: Blackwell Publishing. Pengantar linguistik dan tatabahasa bahasa Indonesia. A course in phonetics (fifth edition). Principles of phonetics. United Kingdom: Oxford University Press. London: Arnold. New York: Cambridge University Press. Phonetics. Pengenalan fonetik dan fonologi. (2001). Bandung: Pustaka Prima Bandung. New York: Denver. Martin. London: Penguin Books. Tatabahasa dewan. Kuala Lumpur: Dewan Bahasa dan Pustaka.

kesamaan fonetis. iii. bervariasi bebas. diftong dengan fonem vokal rangkap. ii. beralternasi bebas. bervariasi bebas. anda seharusnya dapat: i.BIDANG FONEMIK / 7 Unit 7 BIDANG FONEMIK HASIL PEMBELAJARAN Setelah selesai mempelajari unit ini. menjelaskan bunyi itu distingtif atau tidak distingtif. Dalam bidang fonemik. dan fonem konsonan rangkap dalam bahasa Melayu. beralternasi bebas. saling melengkapi dan kesamaan fonetis serta iv. pasangan minimal. saling melengkapi. konsep fonem. Jika bunyi itu bertaraf 159 . menjelaskan konsep pasangan minimal. Pengenalan Unit ini membincangkan Bidang Fonemik yang meliputi bunyi distingtif atau tidak distingtif. Apakah Bidang Fonemik? Bidang fonemik ialah bidang linguistik yang membincangkan hal yang berkaitan dengan sistem atau fungsi bunyi bahasa. menjelaskan fonem konsonan rangkap. alofon. bunyi-bunyi bahasa akan dianalisis dan menentukan taraf sesuatu bunyi itu sama ada bunyi itu distingtif (membezakan makna) atau tidak distingtif. fonem vokal rangkap. membezakan fonem dengan alofon.

kecuali bunyi d dan bunyi t. iaitu bunyi d dan bunyi t. Dalam pasangan minimal perkataan pedang dengan petang itu terdapat bunyi yang berbeza (distingtif).1 Jelaskan pengertian bidang fonemik. 7. pasangan minimal. pedang dengan petang. Oleh itu. maka dikatakan bahawa bunyi d dan bunyi t adalah bunyi yang distingtif yang membezakan makna. maka bunyi itu dianggap alofon.BIDANG FONEMIK / 7 distingtif. Contoh-contoh pasangan minimal yang lain yang membezakan makna adalah seperti yang berikut: (i) kaya paya / k / dan / p / adalah fonem yang berbeza barat karat / b / dan / k / adalah fonem yang berbeza sayang wayang / s / dan / w / adalah fonem yang berbeza 160 (ii) (iii) . iaitu / d / dan / t /. bunyi d dan bunyi t adalah bertaraf fonem yang berbeza dan bunyi fonem ini diletakkan dalam kurungan fonem. Di sebaliknya. jika bunyi itu tidak distingtif dan tidak membezakan makna. iaitu membezakan makna. maka bunyi itu dianggap bertaraf fonem. Perbezaan makna ini dapat dilihat pada pasangan minimal atau pasangan terkecil perkataan. Oleh sebab perkataan pedang hampir sama.2 Apakah yang anda faham tentang bunyi distingtif dan bunyi tidak distingtif? Tahukah Anda Pengertian Fonem? Fonem ialah unit bunyi yang terkecil yang membezakan makna. Misalnya. 7.

Kelainan bunyi yang tergolong ke dalam satu fonem ini berlaku akibat terpengaruh oleh bunyi tertentu sama ada yang terdahulu atau terkemudian daripadanya. sakat dengan zakat dan lain-lain.BIDANG FONEMIK / 7 (iv) dalam talam / d / dan / t / adalah fonem yang berbeza cari jari / c / dan / j / adalah fonem yang berbeza (v) Selain contoh pasangan minimal di atas. Misalnya. tulang dengan dulang. misalnya alofon k. bunyi fonem / k / dalam bahasa Melayu mempunyai beberapa kelainan bunyi (alofon) kerana terpengaruh oleh bunyi di sekitarnya. 7.3 Berikan beberapa contoh pasangan minimal yang anda tahu. kw 161 . terdapat banyak pasangan minimal yang lain yang membezakan makna. Alofon juga merupakan kelainan bunyi antara satu sama lain tetapi masih tergolong ke dalam satu fonem. (i) (ii) (iii) (iv) _________________________ _________________________ _________________________ _________________________ Tahukah Anda Pengertian Alofon? Alofon ialah anggota-anggota kepada satu fonem. Contohnya: pakar dengan bakar.

iaitu fonem / k /. u dan i itu sudah pernah bertaraf fonem. Walaupun perkataan agama. misalnya perkataan agama.4 Dengan memberikan contoh-contoh yang sesuai. u dan i adalah distingtif (membezakan makna). Bunyi kw terjadi kerana kehadirannya dalam perkataan kuda (iaitu k yang diikuti oleh vokal belakang u). Dalam bahasa Melayu terdapat pula beberapa perkataan yang hampir sama dari segi sebutan. u dan i adalah bertaraf alternasi bebas. ugama dan igama itu dari segi makna tidak berbeza. Oleh sebab itu. Dalam hal ini. Maksudnya bunyi-bunyi alofon tersebut hampir-hampir sama dari segi cara pengucapannya dan juga cara penghasilannya. Dengan saling melengkapi dimaksudkan masing-masing bunyi tersebut menduduki posisi tertentu (tempat masing-masing) dalam bahasa Melayu. ugama dan igama. Bunyi alofon k terjadi akibat kehadirannya dalam perkataan kiri (atau k yang diikuti oleh vokal depan i). u dan i adalah bertaraf fonem. buru. biru. Dengan bervariasi bebas dimaksudkan walaupun bunyi-bunyi itu berbeza dalam perkataan tertentu. tetapi vokal a. tetapi maknanya sama (tidak berbeza). Alofon juga boleh terjadi daripada bunyi yang bervariasi bebas. maka bunyi a. Apabila bunyi a.BIDANG FONEMIK / 7 dan ʔ. maka bunyi a. ʔ itu adalah bunyi yang mempunyai kesamaan fonetis. Ketiga-tiga bunyi k. tetapi perbezaan bunyi tidak membawa makna yang berbeza (maknanya sama). alofon k. iaitu baru. kw dan ʔ adalah alofon-alofon daripada keluarga bunyi yang sama. u dan i adalah asalnya fonem yang berbeza kerana terdapat pasangan minimal masing-masing yang membezakan makna. Bunyi ʔ terjadi kerana kehadirannya diakhiri kata dalam suku kata tertutup seperti dalam perkataan kakaʔ. vokal a. 7. 162 . jelaskan maksud alofon. Ketiga-tiga bunyi itu adalah saling melengkapi. kw. misalnya faham dengan paham.

i. ii. v. Contoh-contoh pasangan minimal adalah seperti yang berikut: paku tari laku baca sama bawang situ garu bila serong buka dengan dengan dengan dengan dengan dengan dengan dengan dengan dengan dengan baku dari lagu baja sana bayang satu guru bela sorong buku 7. fikir perang panah semak bela pikir perang patah semak bela 163 . iv.BIDANG FONEMIK / 7 Tahukah Anda Pengertian Pasangan Minimal? Pasangan minimal ialah pasangan terkecil perkataan. 7.6 Kenal pasti sama ada pasangan minimal yang berikut berkontras atau tidak berkontras. iii. jelaskan maksud pasangan minimal. iaitu pasangan perkataan yang hampir sama dari segi sebutan dan juga cara menghasilkan bunyi perkataan tersebut tetapi masih terdapat perbezaan kecil pada bunyi (fonem) tertentu yang membezakan makna antara perkataan tersebut.5 Dengan memberikan contoh-contoh yang sesuai.

164 .BIDANG FONEMIK / 7 vi. ix. /i/ dan /u/ dikatakan beralternasi bebas. Contohnya fonem /a/. Contohnya: fikir dengan elok dengan orang dengan pikir ( f dengan p bervariasi bebas ) Elok ( e dengan ε bervariasi bebas ) Orang ( o dengan ɔ bervariasi bebas) 7. Oleh hal yang demikian. x. fonem /a/.7 Berikan contoh-contoh perkataan yang bervariasi bebas dalam bahasa Melayu. /i/ dan /u/ yang hadir pada lingkungan yang sama dalam perkataan agama. Tahukah Anda Pengertian Beralternasi Bebas? Beralternasi bebas merupakan istilah yang dipakai bagi bunyi yang sudah bertaraf fonem. vii. viii. igama dan ugama tetapi maknanya tidak berbeza. serang agama Selasa faham tadah - terang ugama Thalatha paham tabah Tahukah Anda Pengertian Bervariasi Bebas? Bervariasi bebas merupakan istilah yang digunakan bagi dua bunyi yang berbeza secara fonetis yang hadir pada lingkungan yang sama dalam perkataan dan bunyi itu boleh saling berganti antara satu sama lain tetapi tidak membezakan makna. tetapi boleh dipakai secara bertukar ganti dalam perkataan tertentu pada lingkungan yang sama tetapi tidak membezakan makna.

165 . beŋkoʔ. Maksudnya bunyi tersebut mempunyai tempat (lingkungan) tertentu yang boleh dihadiri atau dilengkapinya. Oleh sebab tempat atau lingkungan yang boleh diisi oleh [k] dan [ʔ] adalah tempat yang tertentu sahaja. Kehadiran bunyi [ k] dan [ʔ] pada tempat tertentu sahaja ini terdapat dalam banyak perkataan lain dalam bahasa Melayu. pəkaʔ.10 Jelaskan pengertian saling melengkapi. songkoʔ] dan seumpamanya. Oleh hal yang demikian. Tahukah Anda Pengertian Saling Melengkapi? Istilah saling melengkapi juga dikenali sebagai distribusi komplementar.8 Berikan contoh-contoh perkataan yang beralternasi bebas dalam bahasa Melayu. bəŋkaʔ.BIDANG FONEMIK / 7 7. Bunyi [k] boleh hadir hanya pada awal suku kata (koda) manakala bunyi [ʔ] pula boleh hadir pada lingkungan akhir suku kata (onset) sahaja. misalnya perkataan [kanaʔ-kanaʔ. bunyi [k] dan [ʔ] adalah alofon-alofon kepada fonem /k/. iaitu lingkungan atau tempat yang dihadiri (diisi) oleh satu anggota bunyi daripada satusatu fonem dan lingkungan atau tempat itu tidak boleh dihadiri (diisi) oleh anggota bunyi yang lain daripada fonem yang sama dalam perkataan. 7. pokoʔ. maka bunyi [k] dan [ʔ] dikatakan saling melengkapi. 7. Misalnya bunyi [k] dalam perkataan [kakaʔ].9 Huraikan perbezaan antara beralternasi bebas dan bervariasi bebas.

Cara yang lain untuk menentukan alofon-alofon kepada satu fonem ialah saling melengkapi (distribusi komplementar) seperti yang dihuraikan di atas. bunyi ph (yang diiringi oleh hembusan) dengan p (yang tidak dihembuskan) adalah alofon-alofon kepada fonem p. 7. Bunyi kesamaan fonetis ialah bunyi yang mempunyai sifat fonetis yang sama.11 Bagaimanakah kesamaan fonetis berlaku? Jelaskan dengan contohcontoh yang sesuai. penyengauan (penasalan). terdapat juga bunyi yang mempunyai kesamaan fonetis. dan k w). Dalam bahasa Inggeris. pengglotisan dan seumpamanya. Contohnya bunyi p yang mendapat pengaruh koartikulasi hembusan seperti dalam perkataan pen (phen) mempunyai kesamaan fonetis dengan p yang tidak dihembus yang berada di akhir kata dalam perkataan top. Begitu juga dengan bunyi vokal a dalam perkataan dalam dan ã sengauan (nasalisasi) dalam perkataan mãlam juga merupakan bunyi yang mempunyai kesamaan fonetis (yang satu merupakan vokal biasa sedangkan vokal a yang satu lagi disengaukan).BIDANG FONEMIK / 7 Tahukah Anda Pengertian Kesamaan Fonetis? Kesamaan fonetis merupakan satu cara atau kriteria yang digunakan untuk menentukan sama ada bunyi-bunyi itu merupakan alofon-alofon kepada satu fonem. Contohnya bunyi k dengan bunyi kw (k yang mendapat pengaruh daripada vokal depan dan kw pembibiran) yang terdapat pada perkataan kawan dan buwku merupakan bunyi yang mempunyai kesamaan fonetis (k. 166 . iaitu k. Oleh itu. penglelangitkerasan. bunyi a biasa dan bunyi a yang disengaukan itu dikatakan bunyi yang mempunyai kesamaan fonetis. Oleh hal yang demikian. Bunyi kesamaan fonetis ini boleh terjadi dengan cara bunyi tertentu yang mendapat pengaruh artikulasi tambahan (koartikulasi) seperti pembibiran. k dan kw adalah alofon kepada fonem yang sama. Oleh hal yang demikian.

7. Dalam bahasa Inggeris. terdapat banyak perkataan yang memakai fonem konsonan rangkap ini. 167 . cloth dan seumpamanya. Fonem vokal rangkap ini berbeza dengan diftong. Maksudnya semasa menghasilkan bunyi vokal penuh. Vokal rangkap ialah vokal penuh yang diucapkan dengan penuh tiap-tiap satu dalam perkataan. jauh dan buah sedangkan diftong ialah dua vokal yang hadir berturut-turut dalam perkataan tetapi cara penghasilan diftong itu berbeza. Diftong dihasilkan dengan cara satu vokal diucapkan sepenuhnya sedangkan yang satu lagi diucapkan separuh sahaja.13 Nyatakan perbezaan diftong dan vokal rangkap. Tahukah Anda Pengertian Fonem Konsonan Rangkap? Fonem konsonan rangkap ialah dua konsonan yang hadir berturut-turut dalam satu-satu perkataan. creep. bring. Konsonan rangkap tidak terdapat dalam bahasa Melayu kecuali dalam kata-kata pinjaman daripada bahasa Jawa dan bahasa Inggeris. brief. bau. Contohnya perkataan stop. steep.BIDANG FONEMIK / 7 Tahukah Anda Pengertian Fonem Vokal Rangkap? Fonem vokal rangkap ialah fonem yang hadir berturut-turut dalam satu-satu perkataan. 7. misalnya dia. Contohnya perkataan kerbau (kerbaw). sampai (sampay) dan amboi (amboy). clock. jelaskan maksud fonem vokal rangkap. Cara menghasilkan diftong pula melibatkan berlakunya geluncuran.12 Dengan memberikan contoh-contoh yang sesuai. kedudukan lidah kemudiannya berubah dan geluncur kepada bunyi vokal yang lain.

7. 7.BIDANG FONEMIK / 7 Konsonan rangkap dalam bahasa Melayu terdapat dalam perkataan-perkataan pinjaman yang dipinjam daripada bahasa Jawa dan Inggeris seperti trampil. drama. prihatin. projek. blok. proses dan seumpamanya. 168 . draf.15 Adakah fonem konsonan rangkap terdapat dalam bahasa Melayu? Bincangkan.14 Huraikan maksud fonem konsonan rangkap dengan memberikan contoh-contoh yang sesuai.

Berikan contoh perkataan yang sesuai yang mengandungi fonem distingtif tersebut.  petang – pedang. Sila berikan contoh-contoh lain tentang bunyi-bunyi alofon kepada fonemfonem tertentu vii. Memahami maksud fonem distingtif. anda perlu memberikan: i. Sila rujuk sumber lain bagi mendapatkan maklumat tambahan. vokal rangkap. iaitu yang membezakan makna ii. alofon.1 Bagi soalan ini. iaitu bunyi-bunyi yang tidak membezakan makna vi. ii.3 Untuk soalan ini. Sila rujuk huraian tentang pengertian fonem dan alofon pada halaman 159 – 162. Anda perlu memberikan beberapa contoh perkataan yang mengandungi fonem yang berbeza iv. Sila dapatkan maklumat tambahan daripada sumber lain seperti buku dan internet. yakni vokal [a] dengan vokal [u] ialah fonem berbeza kerana membezakan makna.BIDANG FONEMIK / 7 PANDUAN MENJAWAB SOALAN LATIHAN UNIT 7 7. igama dan agama v. Begitu juga dengan fonem [t] dan [d] membezakan makna bagi pasangan minimal tersebut iii. seperti agama.2 Bagi menjawab soalan ini. 169 . anda perlu: i. Definisi fonem seperti yang dijelaskan pada halaman 160. Berikan contoh yang sesuai bagi menyokong penerangan anda iii. seperti dalam perkataan petang dan pedang yang berlainan maksudnya iii. konsanan rangkap. 7. pasangan minimal dan seumpamanya ii. 7. Beberapa contoh pasangan minimal seperti:  baru – biru. Anda perlu memasukkan contoh perkataan yang mengandungi fonem yang beralternasi bebas. 163 – 164. Menerangkan bidang fonemik dan cakupannya seperti fonem. Anda perlu memberikan contoh-contoh bunyi alofon yang tidak distingtif. anda perlu: i. Sila berikan contoh-contoh pasangan minimal yang lain yang menunjukkan berlakunya fonem-fonem yang membezakan makna iv.

170 . ugama. berikan perkataan yang mengandungi bunyi bervariasi bebas. Dengan berpandukan bunyi bervariasi bebas dalam contoh di atas. Menerangkan maksud pasangan minimal dengan memberikan contohcontoh yang sesuai.x) berkontras atau tidak berkontras. agama. anda perlu mengenal pasti sama ada perkataan pasangan minimal yang diberikan itu ( no.8 Jawapan untuk soalan ini ialah anda perlu memberikan beberapa contoh fonem yang bertaraf distingtif yang kemudiannya digunakan untuk maksud yang sama seperti dalam igama. anda perlu: i.7 Untuk soalan ini.BIDANG FONEMIK / 7 7. Memahami perbezaan antara bunyi bervariasi bebas dan bunyi distingtif seperti fonem p dengan f dalam perkataan fikir dengan pikir yang tidak membezakan makna ii. Dengan berpandukan penjelasan tentang fonem dan alofon tersebut. iaitu “agama”. 7. u dan a adalah beralternasi bebas (sudah bertaraf fonem dalam perkataan lain) walaupun masih boleh membawa makna yang sama. contoh perkataan: serong – sorong ii.paham yang tidak membezakan makna.5 Bagi soalan ini.6 Bagi menjawab soalan ini. Fonem ə. Menjelaskan ciri-ciri fonem dan alofon ii.4 Bagi soalan ini. seperti faham . maksud bunyi alofon kepada fonem tertentu. Menjelaskan maksud alofon ii. [kwuda] 7. i . anda perlu: i. anda perlu terlebih dahulu: i. Anda perlu memberi jawapan untuk pasangan minimal yang lain dengan berpandukan jawapan di atas. [piker] dan alofon [k w] dalam perkataan [kita]. Berikan beberapa contoh alofon kepada satu fonem. 7. misalnya menyatakan perbezaan makna perkataan pasangan minimal tersebut adalah akibat pengunaan fonem yang berbeza. misalnya alofon [f] kepada fonem [p] dalam perkataan [fiker]. anda perlu: i. 7.

Dengan berpandukan contoh di atas. Menjelaskan perbezaan antara diftong dan vokal rangkap ii. 7. 7. Sila rujuk sumber lain seperti buku dan internet bagi mendapatkan maklumat tambahan. yakni fonem k dan ʔ ialah saling melengkapi iii. sila berikan beberapa contoh lain dalam bahasa Melayu. iii. Menghurai maksud saling melengkapi ii. Penjelasan tentang perbezaan antara beralternasi bebas dengan bervariasi bebas ii. anda perlu memberi: i. Memberikan definisi tentang fonem vokal rangkap ii. 171 . iaitu k dan ʔ saling melengkapi ii.10 Bagi menjawab soalan ini.BIDANG FONEMIK / 7 7. Sila berikan beberapa contoh vokal rangkap dan diftong bagi menjelaskan huraian anda.13 Untuk soalan ini. anda perlu: i.9 Bagi menjawab soalan ini. Sila rujuk buku. 7. sila berikan beberapa contoh lain dalam bahasa Melayu. Sila berikan beberapa contoh perkataan yang mengandungi fonem vokal rangkap iii. Dengan berpandukan contoh di atas. Menjelaskan cara kesamaan fonetis berlaku.11 Bagi menjawab soalan ini. Contohnya perkataan kataʔ. 7. anda perlu: i. anda perlu: i. Sila berikan beberapa contoh pasangan perkataan beralternasi bebas dengan bervariasi bebas dalam bahasa Melayu. Sila sertakan contoh perkataan yang bunyinya saling melengkapi seperti perkataan kakak. jurnal dan internet bagi mendapatkan malumat tambahan. anda perlu: i.12 Jawapan bagi soalan ini. yakni bunyi konsonan diikuti oleh bunyi vokal tertentu menyebabkan kesamaan fonetis berlaku.

Berikan beberapa contoh perkataan yang mengandungi fonem konsonan rangkap yang dipinjam daripada bahasa Inggeris. Membincangkan bahawa dalam bahasa Melayu terdapat fonem konsonan rangkap atau tidak ii. Menghuraikan definisi tentang fonem konsonan rangkap ii. misalnya kontraktor. dan seumpamanya iii.BIDANG FONEMIK / 7 7. Anda perlu menyatakan bahawa fonem konsonan rangkap tidak terdapat dalam bahasa Melayu asli kecuali fonem konsonan rangkap yang dipinjam daripada bahasa Inggeris dan bahasa lain.14 Bagi menjawab soalan ini. prihatin iii. dan bahasa Jawa seperti gembleng. struktur. anda perlu: i. 7. anda perlu: i.15 Bagi menjawab soalan ini. Berikan contoh-contoh fonem konsonan rangkap yang terdapat dalam bahasa yang anda tahu seperti bahasa Inggeris. 172 . structure. Sila nyatakan bahawa tidak terdapat fonem konsonan rangkap asli dalam bahasa Melayu kecuali perkataan pinjaman daripada bahasa Inggeris dan bahasa Jawa. misalnya project.

Clark. & Yallop. P. R. New York: Oxford University Press. International encyclopedia of linguistics. Linguistik fonetik dan fonologi bahasa Melayu. C. Kuala Lumpur: Aslita Sdn. Guru dan bahasa Melayu. Oxford: Basil Blackwell Ltd. (1955). P. (1995). Introducing phonetics & phonology. Rinehart & Winston.) (1981). New York: Holt. (Ed.A. Toronto: World Book Inc. Ed). (Ed) (1992). Kamus Dewan Edisi Keempat (2005). Kuala Lumpur: Dewan Bahasa dan Pustaka. Gramedia Jakarta. A Dictionary of Linguistics and Phonetics. Speech sounds. The world book of encyclopedia volume two. P. Ladefoged. J. Brace and Jovanovich. Ladefoged. D.BIDANG FONEMIK / 7 Rujukan Abdul Hamid Mahmood (1995). An introduction to descriptive linguistics. New York: Harcourt. S. (1998). Bright. (1995). Ejaan bahasa Melayu terkini. (1973). W.K. & Barnhart. Chicago: University of Chicago Press. Auckland: Arnold. C. USA: Blackewell.T. 173 . (1986). Kuala Lumpur: City Reprographic Services. Bhd. Kamus linguistik. Barnhart. M. (1993). Gleason. Ashby. Davenport. An introduction to phonetics and phonology (second edition). London: Routledge. Preliminaries to linguistic phonetics. H. Crystal. Abdul Hamid Mahmood dan Nurfarah Lo Abdullah (2007). Jakarta: Penerbit P. A course in phonetics (3rd. Abdul Hamid Mahmood (2002). & Hannahs.J.L. Harimurti Kridalaksana (1983). Masa Enterprise.

Laver.W. A course in phonetics (fifth edition). London: Penguin Books. MA: Thomson Wadsworth. United Kingdom: Oxford University Press. (1963). Yogyakarta: Gadjah Mada University Press. Ladefoged. Phonetics. Vowels and consonants (second edition).M. Phonetics. J. Yogyakarta: Gadjah Mada University Press.L. New York: Denver. New York: Cambridge University Press. (1993). 174 . P. Malmberg.BIDANG FONEMIK / 7 Ladefoged. Verhaar. J. (2006). Boston. The Penguin Dictionary (2004). (1947). Pengantar linguistik. (2005). B. Principles of phonetics. Marsono (1986). Pike. Australia: Blackwell Publishing. (2001). Roach. P. Phonetics: A critical analysis of phonetic theory and a technique for the practical description of sounds University of Michigan Press. Fonetik. P. (1983). K.

Pengenalan Fokus huraian unit ini adalah tentang bentuk penulisan dalam transkripsi fonetik dan fonemik. Transkripsi juga menurunkan lambang-lambang bunyi sebutan ke dalam bentuk lambang-lambang fonetik yang setepat mungkin mengikut sebutan sebenar penutur satu-satu bahasa. mengenali dan membezakan lambang-lambang yang digunakan dalam penulisan transkripsi fonetik dan fonemik. iii. Dalam transkripsi fonetik.TRANSKRIPSI / 8 Unit 8 TRANSKRIPSI HASIL PEMBELAJARAN Setelah selesai mempelajari unit ini. satu lambang digunakan untuk mewakili satu bunyi yang 175 . juga diterangkan beberapa lambang yang digunakan dalam penulisan transkripsi fonetik dan fonemik bagi mewakili bunyi yang diucapkan. anda seharusnya dapat: i. ii. Apakah Transkripsi? Transkripsi ialah penulisan dalam bentuk lambang-lambang fonetik daripada lambang-lambang tulisan huruf-huruf biasa. mengenal pasti bentuk penulisan dalam transkripsi fonetik dan fonemik. menulis transkripsi fonetik dan fonemik dengan baik. Di samping itu.

iaitu dengan menggunakan fonem-fonem yang terdapat dalam satu-satu bahasa itu secara umum dan mudah. Tujuan penulisan transkripsi fonemik ialah untuk memberikan lambang-lambang bunyi dengan mudah dalam bentuk lambang bunyi segmental sahaja tanpa mencatat dengan detail semua sifat bunyi yang ada pada satu-satu bahasa natif itu. Transkripsi fonemik mencatatkan bunyi-bunyi bahasa yang diucapkan dengan cara yang lebih luas. Dalam transkripsi fonetik. penyengauan (nasalisasi) [ ]. d. Apakah Transkripsi Fonemik? Transkripsi fonemik juga disebut transkripsi luas. penulisan transkripsi fonemik bagi ayat Buku itu di atas meja ditulisnya dengan mudah sebagai: / # buku itu di atas meǰa # / 176 . kecuali dalam kata-kata pinjaman daripada bahasa asing seperti bahasa Inggeris atau bahasa Arab. tidak semua bunyi koartikulasi itu wujud.TRANSKRIPSI / 8 diucapkan. j penglelangitkerasan [ ] dan pengglotisan (glotalisasi) [ʔ]. Terdapat dua jenis transkripsi. Transkripsi fonemik tidak menulis lambang-lambang transkripsi fonetik dengan detail (terperinci) dan tidak menggunakan ciri-ciri koartikulasi atau ciri-ciri suprasegmental. z]. dalam bahasa Melayu. iaitu transkripsi fonetik dan transkripsi fonemik. Misalnya. dimasukkan juga lambang-lambang koartikulasi seperti lambang pembibiran [w]. Walau bagaimanapun. Misalnya dalam tulisan atau sebutan untuk ayat Buku itu di atas meja ditulis semula dengan terperinci segala bunyi segmental dan juga segala jenis koartikulasi dan juga ciri-ciri suprasegmental yang ditumpanginya dalam bentuk transkripsi fonetik seperti yang berikut: [ # b u w ku iwtu di atas meǰa # ] Transkripsi fonetik bertujuan mencatatkan setepat mungkin semua sifat yang terdapat pada pengucapan seseorang penutur natif. Dalam transkripsi fonetik atau transkripsi sempit ini pengkaji cuba memberi lambang fonetik yang setepat-tepat dan sedetail-detailnya (terperinci) dengan bunyi yang diucapkan atau tulisan yang dipindahkan ke dalam transkripsi fonetik tersebut. perengkungan [L. Apakah Transkripsi Fonetik? Transkripsi fonetik juga dikenali sebagai transkripsi sempit.

Segala pandangan. Melalui bahasa juga kita berhujah untuk meyakinkan pendengar terhadap sesuatu perkara dan ini boleh mempengaruhi mereka untuk membuat keputusan sama ada bersetuju atau tidak dengan apa yang diucapkan. pendapat. Berikut diberikan beberapa petikan dalam tulisan Rumi bahasa Melayu beserta contoh-contoh transkripsi fonetik (transkripsi sempit) dan transkripsi fonemik (transkripsi luas): Petikan 1 Bahasa ialah alat yang digunakan untuk menyampaikan fikiran dan perasaan.TRANSKRIPSI / 8 Transkripsi fonemik sangat mirip kepada sistem ejaan bagi satu-satu bahasa natif. Contoh Transkripsi Fonetik [ # bahasa ijalah alat jaŋ diwgunãkan unwtoʔ məɲãmpaikan fikeran dan pərasaʔan # səgala pandaŋãn // pəndapat // rasa sənãŋ hati dan mãrah dapat diwluwahkan məlawluwi pəŋwgunãʔan bahasa # ] [ # məlawluwi bahasa wǰuga kita bərwhuǰah unwtoʔ məjakenkan pəndəŋãr tərhadap səsuawtu pərkara dan ini boleh məmpəŋãwrohi məreka unwtoʔ məmwbuwat kəwpuwtusan samã ʔada bərsewtuwǰu atau tidaʔ dəŋãn apa jaŋ diwucapkan # ] Contoh Transkripsi Fonemik / # bahasa ijlah alat jaŋ digunakan untoʔ məɲampaikan fikeran dan perasaan # səgala pandaŋan // pəndapat // rasa sənaŋ hati dan marah dapat diluahkan məlalui pəŋgunaʔan bahasa# / / # məlalui bahasa ǰuga kita bərhuǰah untoʔ məjakenkan pəndəŋar tərhadap səsuatu pərkara dan ini boleh məmpəŋarohi məreka untoʔ məmbuat kəputusan sama ada bərsetuǰu atau tidaʔ dəŋan apa jaŋ diucapkan # / 177 . rasa senang hati dan marah dapat diluahkan melalui penggunaan bahasa.

(Dipetik daripada Ahmad Ibrahim dan Ahilemah Joned.TRANSKRIPSI / 8 Petikan 2 Saman hendaklah disampaikan sendiri oleh Mahkamah Rendah kepada defendan. halaman 275) Contoh Transkripsi Fonetik [ # samãn həndaʔlah disampaikan səndiri oleh mãhkamãh rəndah kəpada difendan // tidaʔ wkuraŋ daripada əmpat bəlas hari səbəwlom pəŋəmbalijan samãn məlaenkan mãhkamãh məmərintahkan səlaenɲã # ʔoraŋ jaŋ məŋãmpaikan samãn dikəhəndaki məmwbuwat čatatan jaŋ məŋãnwduŋi buteran səpərti tarex dan hari samãn disampaikan // di mãnã dan bagaimãnã pəɲãmpaijan samãn diwbuwat sərta kəpada sijapa samãn diwsampaikan # sətəlah samãn disampaikan dan čatatan pəɲãmpaian diwbuwat // pəndaftar haros məmbəri nõtis kəpada plentif atau pəwguamɲã məŋənãʔi hal itu dan məŋənãʔi čara samãn disampaikan # ] Contoh Transkripsi Fonemik / # saman həndaʔlah disampaikan səndiri oleh mahkamah rəndah kəpada difendan // tidaʔ kuraŋ daripada əmpat bəlas hari səbəlom pəŋəmbalian saman məlaenkan mahkamah məmərintahkan səlainɲa # oraŋ jaŋ məŋampaikan saman dikəhəndaki məmbuat čatatan jaŋ məŋanduŋi buteran buteran səpərti tarex dan hari saman disampaikan // di mana dan bagaimana pəŋampaian saman dibuat sərta kəpada siapa saman disampaikan # sətəlah saman disampaikan dan čatatan pəɲampaian dibuat // pəndaftar haros məmbəri notis kəpada plentif atau pəguamɲa məŋənai hal itu dan məŋənai čara saman disampaikan # / 178 . DBP. 1985. Setelah saman disampaikan dan catatan penyampaian dibuat. tidak kurang daripada 14 hari sebelum hari pengembalian saman (melainkan mahkamah memerintahkan selainnya). Kuala Lumpur. di mana dan bagaimana penyampaian saman dibuat serta kepada siapa saman disampaikan. Pendaftar harus memberi notis kepada plaintif atau peguamnya mengenai hal itu dan mengenai cara saman disampaikan. Orang yang menyampaikan saman dikehendaki membuat catatan yang mengandungi butiran-butiran seperti tarikh dan hari saman disampaikan. Sistem Undang-undang Di Malaysia.

Kuala Lumpur: Dewan Bahasa dan Pustaka. dan tindakan setiap pekongsi yang melakukan apa-apa tindakan untuk menjalankan secara yang lazim jenis perniagaan yang dijalankan oleh firma itu yang dia menjadi ahli.M. Hussain. Undang-undang Perniagaan. (Dipetik daripada Shaik Mohd. mengikut firma dan pekongsi-pekongsinya. halaman 27) Contoh Transkripsi Fonetik [ # sətijap pəwkoŋsi adalah wakel bagi firmã dan pəwkoŋsi pəwkoŋsi jaŋ laen bagi mãkwsud pərnijagaʔan pərkoŋsijan itu // dan tindakan setijap pəwkoŋsi jaŋ məlawkukan apa apa tindakan unwtoʔ mənǰalankan səčara lazem ǰənis pərnijagaʔan jaŋ diǰalankan oleh firmã itu jaŋ dija mənǰadi ahli # məŋiwkut firmã dan pəwkoŋsi pəwkoŋsiɲã kəwčuwali ǰika pəkoŋsi pəkoŋsiɲã jaŋ bərtindaʔ itu pada hakikatɲã tidaʔ məmpuɲãi kwuasa bərtindaʔ unwtoʔ firmã dalam pərkara tərtəntu itu // dan oraŋ dəŋãn sijapa dija bərʔurusan itu tawhu atau pərčaja bahawa dija səoraŋ pəwkoŋsi # ] Contoh Transkripsi Fonemik / # sətiap pəkoŋsi adalah wakel bagi firma dan pəkoŋsi pəkoŋsi jaŋ laen bagi maksud pərniagaan pərkoŋsian itu // dan tindakan setiap pəkoŋsi jaŋ məlakukan apa apa tindakan untoʔ mənǰalankan səčara lazem ǰənis pərniagaan jaŋ diǰalankan oleh firma itu jaŋ dia mənǰadi ahli # məŋikut firma dan pəkoŋsi pəkoŋsiɲa kəčuali ǰika pəkoŋsi pəkoŋsiɲa jaŋ bərtindaʔ itu pada hakikatɲa tidaʔ məmpuɲai kuasa bərtindaʔ untoʔ firma dalam pərkara tərtəntu itu // dan oraŋ dəŋan siapa dia bərurusan itu tahu atau pərčaja bahawa dia səoraŋ pəkoŋsi # / 179 . dan orang dengan siapa dia berurusan itu tahu atau percaya bahawa dia seorang pekongsi.TRANSKRIPSI / 8 Petikan 3 Setiap pekongsi adalah wakil bagi firma dan pekongsi-pekongsi yang lain bagi maksud perniagaan perkongsian itu. Noor Alam S. kecuali jika pekongsi-pekongsinya yang bertindak itu pada hakikatnya tidak mempunyai kuasa bertindak untuk firma dalam perkara tertentu itu. 1987.

8. Satu kabel gentian optik mempunyai bentuk silinder yang terdiri daripada tiga bahagian memusat: teras cladding dan jaket. tidak membentuk spora dan berkembang biak dengan baik dalam keadaan 180 . 2003:49) ________________________________________________________ ________________________________________________________ ________________________________________________________ ________________________________________________________ ________________________________________________________ ________________________________________________________ ________________________________________________________ ________________________________________________________ (b) Petikan 2 Bakteria laktobasilus adalah bakteria yang bersifat gram positif. (a) Petikan 1 Kabel gentian optik mengandungi satu atau lebih media liut yang diperbuat daripada gelas atau plastik. 8.2 Huraikan perbezaan transkripsi fonetik dan transkripsi fonemik.TRANSKRIPSI / 8 8. Gelas yang sangat tulin paling baik digunakan sebagai teras tetapi mahal kosnya. Plastik adalah lebih murah tetapi pelemahan isyaratnya tinggi dan hanya sesuai digunakan untuk jarak yang dekat.3 Salin semula petikan-petikan di bawah dalam bentuk transkripsi fonemik. (Dipetik daripada: Saadiah Yahya & Rosilah Haji Hassan.1 Jelaskan pengertian transkripsi.

(Dipetik daripada Rahimah Abdul Kadir. hutang kerajaan dan perbelanjaan awam untuk menghasilkan tingkat guna tenaga penuh dan mengawal inflasi dengan sesebuah ekonomi bergantung kepada tingkat permintaan agregat berbanding dengan kemampuan ekonomi untuk memenuhinya. Tempat yang paling disukainya adalah pada lesi dentin yang dalam. semenjak Millre mengemukakan teori kemoparasitnya. Populasinya tergantung kepada dan dipengaruhi oleh kebiasaan memakan. dasar fizikal ialah dasar yang dijalankan dalam soal perundangan dan peraturan yang berhubung dengan pencukaian. Bakteria ini kebanyakan ditemui di dalam mulut bayi dan mewakili satu peratus daripada flora mulut. 1985:34) 181 . 1989:37) ________________________________________________________ ________________________________________________________ ________________________________________________________ ________________________________________________________ ________________________________________________________ ________________________________________________________ ________________________________________________________ ________________________________________________________ ________________________________________________________ ________________________________________________________ ________________________________________________________ ________________________________________________________ (c) Petikan 3 Dasar fizikal atau dasar belanjawan ialah cara pengurusan pendapatan dan perbelanjaan kerajaan dengan tujuan untuk mempengaruhi tingkat pendapatan negara. Dengan perkataan lain. (Dipetik daripada Siti Rohani. Bakteria laktobasilus telah dilaporkan sebagai bakteria yang cukup penting dan terbanyak.TRANSKRIPSI / 8 mikroaerofilik.

(Dipetik daripada: Siti Hadijah Che Mat.TRANSKRIPSI / 8 _________________________________________________________ _________________________________________________________ _________________________________________________________ _________________________________________________________ _________________________________________________________ _________________________________________________________ _________________________________________________________ _________________________________________________________ _________________________________________________________ (d) Petikan 4 Globalisasi ialah keadaan di mana perhubungan yang tidak terbatas dan tidak dikongkong oleh sempadan geografi. Perubahan ini dapat dirasakan di Malaysia dengan adanya teknologi maklumat dan komunikasi yang hampir seiring dengan negara maju seperti Amerika Syarikat. Jali. Fauzi Hussin dan Mohd. Jepun dan Singapura. Razani Mohd. bahasa. Fenomena ini menjadikan dunia kelihatan mengecil daripada segi perhubungan manusia disebabkan kepantasan teknologi maklumat. budaya dan ideologi politik. 2003: 179) _________________________________________________________ _________________________________________________________ _________________________________________________________ _________________________________________________________ _________________________________________________________ _________________________________________________________ _________________________________________________________ _________________________________________________________ _________________________________________________________ _________________________________________________________ _________________________________________________________ _________________________________________________________ 182 .

kimia organik terlibat dengan kajian sebatian yang diekstrak daripada benda hidup seperti tumbuh-tumbuhan. isipadu. Contoh sebatian organik semulajadi termasuklah sebatian yang mempunyai struktur ringkas seperti etena. tenaga-dalam. etanol dan asid oksalik hinggalah sebatian yang berstruktur kompleks seperti karpain. Terdapat lapan sifat yang biasa digunakan: tekanan. (a) Petikan 1 Sifat Termodinamik adalah sebarang ciri makroskop yang tercerap untuk sistem. buah pinggang dan pankreas. entalpi.4 Salin semula petikan-petikan di bawah dalam bentuk transkripsi fonetik. hati. terutama dalam jantung. ketersediaan dan 183 . entropi. sejenis alkaloid. 2004:1-2) ________________________________________________________ ________________________________________________________ ________________________________________________________ ________________________________________________________ ________________________________________________________ ________________________________________________________ ________________________________________________________ ________________________________________________________ ________________________________________________________ ________________________________________________________ 8.TRANSKRIPSI / 8 (e) Petikan 5 Kimia organik bermula sebagai kimia benda hidup. suhu. haiwan dan mikroorganisma. Hal ini membezakan sebatian organik dengan sebatian tak organik yang merangkumi hampir semua sebatian yang tidak mengandungi karbon dan didapati daripada batuan dan mineral. (Dipetik daripada: Kamaliah Mahmood. kolestrol dan koenzim yang terdapat dalam tisu. Sebutan organik bermaksud diterbitkan daripada organisma hidup. Pada asalnya.

kemuncak pencapaian taraf keintelektualan bahasa ialah penggunaan laras saintifik yang berusaha menghasilkan bentuk bahasa yang tepat yang mencerminkan kejelasan pemikiran yang logik. iaitu mengungkapkan kesinambungan dan keRumitan fikiran. (Dipetik daripada Abdul Hamid Mahmood. Tiga sifat pertama merupakan kuantiti-kuantiti yang boleh diukur secara langsung sementara yang lainnya diterbit. 1987:3) ________________________________________________________ ________________________________________________________ ________________________________________________________ ________________________________________________________ ________________________________________________________ ________________________________________________________ ________________________________________________________ ________________________________________________________ ________________________________________________________ ________________________________________________________ ________________________________________________________ ________________________________________________________ ________________________________________________________ (b) Petikan 2 Dengan keintelektualan bahasa dimaksudkan bahasa itu harus mempunyai keupayaan menyampaikan buah fikiran dan hujah dengan tepat dan berkesan. Keintelektualan bahasa dicapai. Zaki Abdul Muin. Kita akan tunjukkan nanti betapa tenaga-tenaga dalam merupakan natijah langsung daripada Hukum Termodinamik Pertama sementara entropi dihasil daripada Hukum Termodinamik Kedua.TRANSKRIPSI / 8 rangkap Gibb. Mengikut Havranek. terutamanya melalui perbendaharaan kata dan sebagainya melalui sistem tatabahasa. (Dipetik daripada Mohd. 2002:80) 184 .

Strata pokok dapat membentuk silara yang bersambungan atau terputus-putus.TRANSKRIPSI / 8 ___________________________________________________________ ___________________________________________________________ ___________________________________________________________ ___________________________________________________________ ___________________________________________________________ ___________________________________________________________ ___________________________________________________________ ___________________________________________________________ ___________________________________________________________ ___________________________________________________________ ___________________________________________________________ (c) Petikan 3 Strata hutan dimaksudkan sebagai lapisan tumbuhan yang silaranya mempunyai ketinggian yang berbeza-beza dalam julat tertentu. iaitu pokok. (Dipetik daripada: Abdul Hamid Mar Iman. Jika sesebuah hutan mengandungi hanya beberapa spesies. lapisan silaranya lebih mudah dilihat. semak samun dan herba. 2000: 8) ____________________________________________________________ ____________________________________________________________ ____________________________________________________________ ____________________________________________________________ ____________________________________________________________ ____________________________________________________________ ____________________________________________________________ ____________________________________________________________ ____________________________________________________________ 185 . Hal sebaliknya pula. Struktur yang lazim. hutan hujan tropika mengandungi tiga strata utama. jika hutan berkenaan mengandungi banyak spesies dengan setiap spesies hidup rapat-rapat di antara satu sama lain. Stratifikasi silara hutan dan kaitannya dengan struktur hutan terangkum dalam apa yang disebut sebagai sinusia.

air dikeluarkan dengan banyak bersama najis dan akibatnya badan akan kekurangan air. 1987:49) ______________________________________________________________ ______________________________________________________________ ______________________________________________________________ ______________________________________________________________ ______________________________________________________________ ______________________________________________________________ ______________________________________________________________ ______________________________________________________________ ______________________________________________________________ ______________________________________________________________ ______________________________________________________________ ______________________________________________________________ ______________________________________________________________ ______________________________________________________________ ______________________________________________________________ ______________________________________________________________ ______________________________________________________________ ______________________________________________________________ 186 . Apabila kuman vibrio cholerae masuk ke badan manusia. air liur. Keadaan ini boleh dikawal dengan meminum banyak air.. ia memerlukan masa di antara satu hingga lima hari untuk menunjukkan ciri-ciri taun. Segala najis. air kencing dan muntah pesakit ini mestilah dibuang dengan teliti supaya ia dimusnahkan dengan cara yang betul. (Dipetik daripada Mustafa Ali Mohd. Ia disebabkan oleh sejenis bakteria yang dipanggil vibrio cholerae. Antara ciri penyakit taun ialah cirit-birit yang berterusan dan diikuti oleh keadaan kekeringan badan kerana kehilangan air. Ia dibawa oleh lalat dan boleh membiak dengan cepat. Orang-orang yang diserang taun mestilah diasingkan supaya penyakit ini tidak berjangkit. Dalam keadaan cirit-birit.TRANSKRIPSI / 8 (a) Petikan 4 Taun adalah sejenis penyakit cirit-birit yang amat berbahaya. Bakteria ini boleh berada di mana-mana sahaja termasuk dalam air dan dalam makanan.

TRANSKRIPSI / 8 (e) Petikan 5 Salah satu peninggalan material daripada peradaban Melayu tradisi ialah naskhah tulisan tangan atau manuskrip. kini tidak lagi. (Dipetik daripada Mohd. Jika dahulu kita banyak bergantung kepada sarjana Barat dari segi pengetahuan kita terhadap alam manuskrip Melayu. serta pengajian dan penerbitannya masih berjalan dengan rancak. Ini tidak benar kerana pengesahan simpanan manuskrip Melayu. Sarjana dan golongan intelektual tempatan semenjak berpindahnya pusat pengajian Melayu ke rantau ini sejak tahun 60-an. Kehadiran katalog yang menyenaraikan pegangan manuskrip ini pada perpustakaan itu memberi gambaran seolah-olah kegiatan mengumpul atau mengutipnya sudah berlalu dan segala yang pernah terhasil. 2004:155) ___________________________________________________________ ___________________________________________________________ ___________________________________________________________ ___________________________________________________________ ___________________________________________________________ ___________________________________________________________ ___________________________________________________________ ___________________________________________________________ ___________________________________________________________ ___________________________________________________________ ___________________________________________________________ ___________________________________________________________ ___________________________________________________________ ___________________________________________________________ ___________________________________________________________ ___________________________________________________________ 187 . pengumpulannya. memberi perhatian penuh terhadap khazanah peninggalan peradabannya. Taib Osman. Sebahagian besarnya tersimpan di perpustakaan termasuk di luar rantau ini. sudah terkumpul.

(e) dengan menggunakan transkripsi fonetik ii. Menyalin semula petikan soalan (a) . Bagi menjawab soalan yang melibatkan transkripsi fonetik ini. # ] 188 . Anda juga perlu menggunakan lambang fonem dan tidak menggunakan lambang-lambang alofon kepada satu fonem.. iaitu transkripsi fonetik dan transkripsi fonemik ii. termasuklah lambang bunyi yang saling melangkapi iv. Berikan contoh lambang-lambang transkripsi fonetik dan transkripsi fonemik mengikut contoh bunyi perkataan dalam bahasa Melayu 8. Perjelaskan maksud transkripsi. Anda juga perlu memasukkan alofon-alofon tertentu kepada fonem-fonem tertentu semasa membuat transkripsi fonetik. Anda perlu memulakan jawapan anda dengan membuat kurungan fonetik terlebih dahulu dengan diikuti oleh tanda kesenyapan seperti berikut: [ # . anda perlu: i. anda perlu: i. 8. Sila rujuk contoh penulisan transkripsi fonemik pada halaman 176 – 179.3 Bagi menjawab soalan ini. Perlu dinyatakan juga bahawa lambang-lambang alofon tidak digunakan dalam transkripsi fonemik. 8. Menyalin semula petikan soalan (a) . anda perlu terlebih dahulu mengenal semua lambang bunyi bunyi fonetik bahasa Melayu iii.TRANSKRIPSI / 8 PANDUAN MENJAWAB SOALAN LATIHAN UNIT 8 8. maksudnya anda menggunakan lambang fonetik yang luas dan bukan lambang fonetik sempit dalam transkripsi fonemik iii.(e) dengan menggunakan kurungan fonemik ii. Perbezaan antara lambang transkripsi fonetik dan transkripsi fonemik ii. anda perlu: i. jawapan anda perlu mencakupi: i.1 Bagi menjawab soalan ini.2 Untuk soalan ini.. Anda perlu memberikan contoh perbezaan antara kurungan fonetik dengan kurungan fonemik semasa membuat transkripsi tersebut iii.4 Bagi menjawab soalan ini.

Sila rujuk halaman 176 – 179 bagi melihat contoh penulisan transkripsi fonetik v.TRANSKRIPSI / 8 iii. Sila buat rujukan pada sumber-sumber lain bagi mendapatkan maklumat tambahan. Anda juga perlu menulis lambang fonetik dengan lebih terperinci dengan memasukkan tanda-tanda kesamaan fonetis iv. 189 .

(Ed. Ahmad Ibrahim & Ahlilemah Joned (1985). Kuala Lumpur: Utusan Publications & Distributors. USA: Blackewell. Jakarta: Penerbit P. New York: Oxford University Press. Kamus Dewan Edisi Keempat (2005). 190 . Introducing phonetics & phonology. Hutan pengurusan dan penilaian. A Dictionary of Linguistics and Phonetics. The world book of encyclopedia volume two.J. Jones. Barnhart. International encyclopedia of linguistics. (Ed) (1992). Toronto: World Book Inc. Bhd. Guru dan bahasa Melayu. Kuala Lumpur: Aslita Sdn. S. & Barnhart. Abdul Hamid Mar Iman (2000). Kamaliah Mahmood (2004). D. Kuala Lumpur: City Reprographic Services. Abdul Hamid Mahmood dan Nurfarah Lo Abdullah (2007). Masa Enterprise. Kuala Lumpur: Dewan Bahasa dan Pustaka.T. Sdn. (1995). W. Crystal. Oxford: Basil Blackwell Ltd. Kamus linguistik. Sistem undang-undang di Malaysia. Ejaan bahasa Melayu terkini. Davenport. Clark. London: Heffer. An introduction to phonetics and phonology (second edition). Harimurti Kridalaksana (1983). & Hannahs. Bright. C. Kuala Lumpur: Dewan Bahasa dan Pustaka. Bhd. Kuala Lumpur: Dewan Bahasa dan Pustaka. Kimia organik awalan.TRANSKRIPSI / 8 Rujukan Abdul Hamid Mahmood (1995).L. Abdul Hamid Mahmood (2002). Linguistik fonetik dan fonologi bahasa Melayu.) (1981). Gramedia Jakarta.K. (1986). & Yallop. C. Auckland: Arnold. J. (1958). An outline of English phonetics. D. (1998). M. R.

(1973). P. Ladefoged. P. H. J. (1999). Dewan Bahasa. Phonetics the science of speech. Rahmat Sato. Chicago: University of Chicago Press. (1998). Pike. & Rahilly. (1993). Phonetics: A critical analysis of phonetic theory and a technique for the practical description of sounds University of Michigan Press. J. (1993). Ed). Roach.L. A course in phonetics (3rd. New York: Denver. Pengenalan fonetik dan fonologi. New York: Cambridge University Press. B. (2005). Kuala Lumpur: Penerbit Universiti Malaya. (1981). 35(2). Ladefoged. Phonetics. 191 . Ilmu pergigian: pencegahan. J. MA: Thomson Wadsworth. K. P. United Kingdom: Oxford University Press. Preliminaries to linguistic phonetics. Noam Chomsky. London: Arnold. Boston. P. Budaya dan bahasa Melayu masalah dan harapan. Vowels and consonants (second edition). Australia: Blackwell Publishing. Fonetik. Neurolinguistik dan Afasiologi: Satu kewujudan kerjasama yang saling menguntungkan. Brace and Jovanovich.TRANSKRIPSI / 8 Ladefoged. Taib Osman (2004). Principles of phonetics. P. Mangantar Simanjuntak (1991). Mohd. New York: Penguin Modern Master University Press. (2001). Malmberg. Martin. J. Kuala Lumpur: Dewan Bahasa dan Pustaka. Laver. Phonetics. Kuala Lumpur: Fakulti Bahasa dan Linguistik.B. Rahimah Abdul Kadir (1989). A course in phonetics (fifth edition). (2006). (1963). Kuala Lumpur: Dewan Bahasa dan Pustaka. Lyons. (1947). New York: Harcourt. Yogyakarta: Gadjah Mada University Press. Ladefoged. Marsono (1986). Universiti Malaya.

M. J. Kuala Lumpur: Dewan Bahasa dan Pustaka. Komunikasi data dan telekomunikasi. 192 . Siti Rohani (1985). Undang-undang Perniagaan. Selangor: Venton Publishing.M. Ekonomi Malaysia. Pengantar linguistik. Siti Hadijah Che Mat. Jali (2003). Pahang: PTS Publications. The Penguin Dictionary (2004). Noor Alam S. Kuala Lumpur: Dewan Bahasa dan Pustaka.W. Fauzi Hussin & Mohd.TRANSKRIPSI / 8 Saadiah Yahya & Rosilah Haji Hassan (2003). Hussain (1987). Razani Mohd. Konsep asas ekonomi. London: Penguin Books. Verhaar. Yogyakarta: Gadjah Mada University Press. Shaik Mohd. (1983).

perkembangan ejaan Rumi di Tanah Melayu. ii. iaitu sistem ejaan baharu yang dipersetujui bersama oleh Kerajaan Malaysia dan Pemerintah Republik Indonesia berikutan dari perisytiharan oleh Yang Berhormat Menteri Pendidikan Malaysia dan Menteri Pendidikan dan Kebudayaan Republik 193 . Tahukah Anda Sejarah Sistem Ejaan Bahasa Melayu? Sistem Ejaan Bahasa Melayu bermaksud Sistem Ejaan Rumi Bahasa Melayu. Di samping itu. anda seharusnya dapat: i. Pengenalan Fokus huraian unit ini adalah tentang Sejarah Sistem Ejaan Bahasa Melayu yang mencakupi perancangan ejaan Rumi di Tanah Melayu. mengetahui perancangan dan perkembangan ejaan Rumi di Tanah Melayu. mengenal pasti sistem keselarasan vokal dan pola kekecualian keselarasan vokal bahasa Melayu.SEJARAH SISTEM EJAAN BAHASA MELAYU / 9 Unit 9 SEJARAH SISTEM EJAAN BAHASA MELAYU HASIL PEMBELAJARAN Setelah selesai mempelajari unit ini. pedoman umum ejaan bahasa Melayu. juga diketengahkan sistem keselarasan vokal dan pola kekecualian keselarasan vokal dalam bahasa Melayu.

hasil usaha mereka dalam banyak hal tidak begitu sempurna. dan Jawatankuasa ini diletak di bawah Dewan Bahasa dan Pustaka. dan banyak pula terdapat kesilapan. pengembara. 1978:v) Sejarah awal penggunaan tulisan Rumi Bahasa Melayu dilakukan oleh pedagang.Howison (1800). 1972. (Daftar Ejaan Rumi Bahasa Malaysia. Begitu juga dengan orang Inggeris yang mula berminat terhadap bahasa Melayu telah mengasaskan beberapa kaedah ejaan Rumi bagi bahasa Melayu di Tanah Melayu pada abad ke17 hingga akhir abad ke-19. ejaan Dalam abad ke-17 dengan kedatangan bangsa Belanda ke Timur. pengembara. Semasa di sini. (Ismail Dahaman. Huruf Latin yang mula-mula digunakan untuk menulis perihal bahasa Melayu ditemui dalam senarai pelayaran Pigafetta dari Itali pada tahun 1522. Antara sistem ejaan Rumi yang disusun oleh orang Inggeris sebelum abad ke-20 termasuklah ejaan Rumi Thomas Bowrey (1701). 9. Bermula dalam abad ke-16. 1992: 43) 194 .SEJARAH SISTEM EJAAN BAHASA MELAYU / 9 Indonesia serentak pada 16 Ogos. yang kesemuanya berpedomankan kaedah transliterasi huruf Jawi kepada Rumi. dan penjelajah yang datang dari Eropah ke Nusantara secara perseorangan. ejaan Rumi Swettenham (1881). Namun demikian. Sistem Ejaan Rumi yang dilaksanakan pada tahun 1972 itu adalah hasil kesepakatan Majlis Bahasa Indonesia-Malaysia (MBIM) bagi pihak Kerajaan Malaysia dan Republik Indonesia. penjelajah dan juga sarjana dari Eropah. ejaan Rumi J. tulisan Rumi mula mendapat asas dalam ejaan Rumi bahasa Indonesia. bahasa Melayu terus ditulis dengan huruf Rumi oleh pedagang. dan ejaan Rumi Maxwell (1882). Badan yang ditugaskan menyusun pedoman ejaan Rumi di Malaysia ialah Jawatankuasa Tetap Bahasa Malaysia yang dilantik oleh Menteri Pendidikan. mereka tertarik dengan tatabahasa bahasa Melayu dengan menggunakan huruf-huruf Rumi Latin.1 Terangkan definisi sistem baharu bahasa Melayu.

1904. antaranya ialah kamus Jawi-Melayu-Inggeris (1903). terutamanya apabila Maktab Perguruan Sultan Idris (SITC) turut memperkembangkannya. Ejaan itu sama seragam dengan ejaan yang digunakan dalam semua kamus dan penerbitan karangan Wilkinson sendiri yang dihasilkan dari tahun 1901 hingga akhir tahun 1940-an. Beberapa buah buku tentang tulisan Rumi yang memperluas penggunaan sistem ‘Ejaan Sekolah’ yang berasaskan ejaan Wilkinson telah disusun dan diterbitkan oleh beberapa orang tokoh bahasa dan pendidikan di SITC. Dussek (1923). Wilkinson.0 Winstedt dan Ibrahim Dato’ Muda Linggi (1921).T. Tahukah anda punca perancangan ejaan Rumi di Malaysia? Kamus Jawi-Melayu-Inggeris (1903) Perkembangan dan pemantapan sistem ejaan Rumi turut berlaku seiring dengan perkembangan bahasa Melayu dalam pendidikan. (iii) Kitab Pelita Mengarang (Rumi) susunan O.SEJARAH SISTEM EJAAN BAHASA MELAYU / 9 Tahukah anda sejarah sistem ejaan Rumi di Indonesia? Tahukah Anda Perancangan dan Perkembangan Sistem Ejaan Rumi di Tanah Melayu? Perancangan ejaan Rumi yang pertama di Tanah Melayu bermula pada tahun 1902 apabila kerajaan Negeri-negeri Melayu Bersekutu menubuhkan sebuah jawatankuasa ejaan yang diketuai oleh R. Jawatankuasa ini telah menghasilkan Ejaan Wilkinson yang dikenali sebagai Romanised Malay Spelling yang diterbitkan dalam bulan Oktober. dan Kitab Kumpulan Nama Melayu susunan Ibrahim Dato’ Muda Linggi (1924). Ejaan Wilkinson digunakan secara rasmi di semua sekolah umum di Tanah Melayu. (ii) Kitab Loghat Melayu susunan R. 195 . Antaranya (i) Mithal Huruf Rumi Bagi Darjah Satu (1902).J.

Inilah kali pertama isu ejaan Rumi mendapat perhatian yang serius. (ii) Pelita Bahasa Melayu Penggal I (1941). Terutamanya dalam (i) Ilmu Bahasa Melayu Penggal I (1926). terdapat juga beberapa sistem ejaan Rumi yang lain yang digunakan di Tanah Melayu dan Singapura sebelum tahun 1967 seperti (i) Ejaan Fajar Asia. Memeriksa dan menimbangkan ketetapan2 yang telah diambil dalam Kongres Bahasa dan Persuratan Melayu iii (1956) berkenaan dengan ejaan Rumi dan penyatuannya dengan ejaan bahasa Indonesia. 1972. dan dalam tahun 1957 sebuah Jawatankuasa Ejaan telah dibentuk oleh kerajaan untuk: 1. Pertemuan ini telah menghasilkan Ejaan Malindo yang mengikut perancangan. iaitu ejaan Rumi yang digunakan dalam majalah FAJAR ASIA yang diterbitkan di Singapura pada zaman pendudukan Jepun 1942-1945. Usaha Kongres itu mendapat perhatian kerajaan. dirasmikan pelaksanaannya tidak dapat 196 . Mendatangkan shor2 berkenaan dengan masa dan chara2 bagi pelaksanaan cara ejaan yang baharu itu.SEJARAH SISTEM EJAAN BAHASA MELAYU / 9 Sistem Ejaan yang terkenal selepas Ejaan Wilkinson ialah Sistem Ejaan Rumi Za’ba yang juga dihasilkan dari SITC. mendatangkan shor2 bagi satu chara Ejaan Kebangsaan Rumi yang tetap. soal sistem ejaan Melayu telah dibincangkan dalam Kongres Bahasa dan Persuratan Melayu yang ketiga. Selain Sistem Ejaan Za’ba. (Ismail Dahaman. Ejaan Fajar Asia ini berbeza sedikit dengan Ejaan Za’ba di Tanah Melayu dan Ejaan Van Opuijsen di Indonesia. Beberapa pembaharuan yang radikal telah dibuat. Ejaan Fajar Asia ini kemudiannya digunakan oleh Asas’50 sebagai ejaan rasmi mereka. dengan judul Petua-Petua Ejaan Rumi yang kesemuanya dikarang oleh Za’ba. Pada 17 April 1959 tercapailah suatu perjanjian persahabatan antara Malaysia (dahulunya Persekutuan Tanah Melayu) dengan negara Republik Indonesia. Sistem Ejaan Za’ba telah digunakan sebagai Ejaan Sekolah yang sebenar dan sebagai ejaan rasmi kerajaan sehingga digantikan dengan Sistem Ejaan Rumi Baharu Bahasa Malaysia yang dirasmikan penggunaannya pada 16 Ogos. 1992: 43) Pada tahun 1956. Sistem Ejaan Za’ba telah disusun dan diperkemas dalam jangka masa beberapa tahun dan termuat dalam beberapa buah buku pedoman bahasa terbitan Pejabat Karang Mengarang SITC. Slamet Muljana di Jakarta pada 4 hingga 7 Disember 1959. Hasil daripada perjanjian persahabatan itu membawa kepada satu pertemuan antara jawatankuasa Ejaan Rumi Persekutuan Tanah Melayu yang diketuai oleh Tuan Syed Nasir bin Ismail dengan Panitia Pelaksanaan kerjasama Bahasa Melayu – Bahasa Indonesia yang dipimpin oleh Dr. 2. dan (iii) Daftar Ejaan Melayu (Jawi-Rumi) (1949).

Dalam perkembangan selanjutnya. yang telah bertanggungjawab mencapai keputusan dalam masalah Ejaan dengan Pihak Indonesia. 197 . satu pertemuan antara Jawatankuasa Bahasa/ Ejaan Malaysia dengan satu rombongan kebudayaan dari Indonesia yang diketuai oleh Kolonel Wahju Sukatjo diadakan di Dewan Bahasa dan Pustaka Kuala Lumpur.SEJARAH SISTEM EJAAN BAHASA MELAYU / 9 dilakukan hinggalah menjelang tahun 1966 apabila Kerajaan Malaysia membentuk sebuah jawatankuasa Bahasa/ Ejaan yang diketuai oleh Tuan Syed Nasir bin Ismail. Meneruskan usaha jawatankuasa Ejaan di bawah pengerusinya. Hasilnya persetujuan telah tercapai mengenai beberapa masalah dasar yang penting. pada 20-25 September 1966. 2. Tugas jawatankuasa ini ialah untuk: a) Mengadakan rundingan dengan jawatankuasa Bahasa Pemerintahan Indonesia dengan maksud bagi menyampai persetujuan yang seluasluasnya di dalam penggunaan dan perkembangan bahasa Melayu – Indonesia dan untuk memenuhi maksud tersebut supaya mendapat persetujuan dengan lapangan: (i) Bahasa dalam jangka panjang (ii) Pertukaran bahan-bahan berkenaan dengan bahasa dan sastera (iii) Soal pemakaian istilah-istilah a. Kekurangan-kekurangan yang masih terdapat pada ejaan sekarang dalam hal mencerminkan kesanggupan bahasa Malaysia dan Indonesia. Kemajuan ilmu pengetahuan dan perkembangan konsep ilmiah. 1957: xi) Pada tanggal 7 September 1996. kedua-dua pihak bersetuju mengesyorkan kepada kerajaan masing-masing supaya EJAAN MALINDO yang dipersetujui pada tahun 1959 itu dilaksanakan segera. terutama dalam bidang ilmu bahasa yang baik. Kedua-dua negara bersetuju memperbaiki ejaan masing-masing bagi mencapai keseragaman atas dasar-dasar yang berikut: 1. Kedua-dua pihak bersetuju mengadakan kerjasama yang lebih erat dalam usaha untuk menyamakan penggunaan istilah bahasa Malaysia dengan bahasa Indonesia. satu lagi perundingan diadakan di Jakarta. Tuan Syed Nasir bin Ismail. Dalam pertemuan itu. dan hasilnya kedua-dua pihak Malaysia dan Indonesia telah mencapai persetujuan untuk mengkaji semula serta memperbaiki Ejaan Malindo. (Pedoman Umum Ejaan Bahasa Malaysia. Satu kertas kerja mengenai ejaan baharu itu telah dikaji oleh Jawatankuasa Malaysia.

Majlis ini yang diadakan di Johor Bahru pada 2 hingga 4 Disember 1974. Peranan yang akan dimainkan oleh bahasa Malaysia dan bahasa Indonesia di Asia Tenggara dan di seluruh dunia.SEJARAH SISTEM EJAAN BAHASA MELAYU / 9 3. Jawatankuasa Ejaan/ Bahasa Melayu Malaysia dan Team Ahli Bahasa KOTI dari Indonesia telah mengadakan perundingan di Dewan Bahasa dan Pustaka di Kuala Lumpur selama beberapa hari dan telah mencapai persetujuan mengadakan satu sistem ejaan bersama antara Malaysia dan Indonesia. 5. Bapak Mahsuri. Pentingnya pengajaran membaca dan menulis. Beberapa masalah kecil mengenai ejaan telah dibincangkan dan diselesaikan bersama oleh jawatankuasa yang dibentuk dikenali dengan nama Majlis Bahasa Indonesia-Malaysia. yang dapat berlaku untuk kedua-dua negara Malaysia dan Indonesia. Dalam usaha memperbaiki sistem ejaan itu. ekonomis dan praktis. satu kenyataan bersama telah ditandantangi oleh Menteri Pendidikan Malaysia. bersetuju mengeluarkan pedoman umum ejaan yang lebih lengkap. 4. Malaysia dan Indonesia kemudiannya melaksanakan Sistem Ejaan Baharu Bahasa Malaysia yang disempurnakan pada 16 Ogos 1972. Berdasarkan pertimbangan tersebut. namun beberapa perkara kecil mengenai ejaan tersebut perlu diselesaikan dengan segera. Kedua-dua 198 . Dato’ Hussein Onn dengan Menteri Pendidikan dan Kebudayaan Republik Indonesia. telah mengadakan lima persidangan. Malaysia dan Indonesia. Jawatankuasa di kedua-dua negara harus juga mengambil kira perkara-perkara berikut: 1. Dari segi praktis – iaitu boleh digunakan dengan mudah. 2. Ejaan Baharu yang diputuskan itu harus ilmiah. sesuai dari segi mesin taip dan mesin cetak. Tuan Haji Sujak bin Rahiman. Majlis yang dianggotai bersama oleh Jawatankuasa Tetap Bahasa dan Pustaka. dan Panitia Pengembangan Bahasa Indonesia yang diketuai oleh Dr. Pada tanggal 23 Mei 1972. Dalam persidangan Kelima. iaitu sesuai digunakan dikedua-dua negara. Kedua-dua negara. 3. Walaupun sistem ejaan bersama yang baharu telah digunakan secara rasmi di Malaysia dan negara Indonesia. Perlunya usaha kodifikasi dalam pemakaian huruf dan tanda baca. Dari segi teknis – iaitu menggunakan satu huruf bagi melambangkan satu fonem. Amran Halim. Dari segi ilmiah – iaitu sistem ejaan itu hendaklah menunjukkan satu hasil kajian yang ilmiah yang boleh digunakan dengan baik dalam kemajuan bahasa dan ilmu.

Pada 5 Disember 1974.SEJARAH SISTEM EJAAN BAHASA MELAYU / 9 belah pihak bersetuju menerbitkan versi yang sesuai dengan negara masingmasing. dan dengan ini wujudlah Sistem Ejaan Baharu Bahasa Malaysia-Indonesia seperti yang digunakan pada hari ini. 1974) 9. penggunaan tanda koma di atas dan huruf yang diperkenalkan. Pedoman umum ini mencakupi penggunaan abjad dan huruf vokal.2 Bilakah bermulanya perancangan ejaan Rumi di Tanah Melayu? 9. Pedoman Umum Ejaan Bahasa Malaysia diterbitkan untuk kegunaan umum.3 Rumuskan sejarah ejaan bahasa Melayu. Abjad dan Huruf Sistem Ejaan Baharu Bahasa Melayu yang diselaraskan dengan sistem ejaan bahasa Indonesia menggunakan sebanyak 26 huruf abjad tulisan Rumi. diftong dan huruf konsonan lama kepada baharu. Huruf-huruf abjad tersebut adalah seperti yang berikut: Huruf Aa Bb Cc Dd Ee Sebutan e bi si di i Perkataan arnab burung cawan darah ekor 199 . (Pedoman Umum Ejaan Bahasa Malaysia. Tahukah Anda Pedoman Umum Ejaan Rumi Bahasa Melayu Bahagian ini membincangkan hal tentang Pedoman Umum Ejaan Rumi Bahasa Melayu.

Huruf-huruf yang melambangkan pemakaiannya adalah seperti yang berikut: Huruf Vokal a ə (i) pepet e (ii) taling i o u di depan api əmak ela ibu oleh ubi di tengah tali kəna petak tidur kota uda di belakang kita sosialismə tauge padi pidato satu 200 .SEJARAH SISTEM EJAAN BAHASA MELAYU / 9 Ff Gg Hh Ii Jj Kk Ll Mm Nn Oo Pp Qq Rr Ss Tt Uu Vv Ww Xx Yy Zz ef gi ec ai je ke el em en o pi kiu ar es ti yu vi dabliu eks wai zek filem gigi hati ibu jam kuda lari malam nangka orang pintu Quran rambut sikat tahu ular vokal wang xenom yuran zarah Huruf Vokal Terdapat sebanyak enam vokal atau bunyi vokal standard dalam bahasa Melayu.

Daripada 26 konsonan tersebut lima daripadanya memakai huruf gabungan. ng.4 Berapakah jumlah huruf vokal asli bahasa Melayu? Huruf Diftong Dalam bahasa Melayu terdapat tiga diftong. kh. Berikut diberikan contoh pemakaian konsonan tersebut dalam perkataan: Huruf konsonan b c d f g gh h j k kh l di depan baju cakap dapur fikir guru ghaib hari jari kami khusus langsat di tengah sabut baca budak tafsir tiga maghrib saham hajat paksa akhir bila di belakang adab Mac abad maaf beg mubaligh buah kolej adik tarikh kesal 201 .SEJARAH SISTEM EJAAN BAHASA MELAYU / 9 9. iaitu ai. iaitu gh. pemakaiannya adalah seperti berikut: Diftong ai au oi di depan aising aurat oidium di tengah ghairah saudara boikot Contoh di belakang lambai surau amboi Huruf Konsonan Dalam bahasa Melayu terdapat sebanyak 26 huruf konsonan. dan nya. au dan oi.

Contohnya: vitamin revolusi vokal subversif novel universiti 202 . Huruf v digunakan untuk mengeja kata pinjaman daripada daripada bahasa Inggeris dan bahasa-bahasa asing yang lain. v. x. iaitu q.SEJARAH SISTEM EJAAN BAHASA MELAYU / 9 m n ng ny p q r s sy t v w y z (i) z (ii) x makan nama nganga nyata payung Quran rasa satu syarat tahu vitamin wanita yakin zaman xenom bumi anak bunga hanya tempat wuquf berat beras isytihar mati universiti bawa sayang lazat - tilam ikan kuning siap buraq biar besar Quraisy alat takraw lafaz - Huruf yang Diperkenalkan Daripada 26 huruf konsonan dalam sistem ejaan Melayu terdapat tiga huruf yang diperkenalkan supaya digunakan secara tetap. di pangkal kata atau di pangkal suku kata. Huruf q digunakan sebagai padanan kepada huruf jawi qaf ( ‫ ) ق‬untuk mengeja kata istilah agama atau kata mengenai agama yang asal daripada bahasa Arab. Contohnya: Quran qadak dan qadar wukuq ii. i.

Contohnya: Lama xeromorph xenon xanthate Baharu xeromorf xenon xantat 9. Sisitem ejaan bahasa Melayu yang baharu ini digubal dengan mengambil kira sistem keselarasan huruf vokal.SEJARAH SISTEM EJAAN BAHASA MELAYU / 9 Huruf -ve yang hadir diakhir kata ditukar menjadi f. Dengan Sistem Keselarasan Huruf Vokal bererti sistem atau aturan mengikut kesesuaian dua huruf vokal yang membentuk dua suku kata pada kata dasar.5 Berapakah huruf konsonan asli bahasa Melayu? Sistem Keselarasan Huruf Vokal Dalam bab ini kita akan berbicara tentang Sistem Keselarasan Huruf Vokal. Huruf x hanya digunakan pada pangkal kata istilah khusus yang ditukar menjadi z. Contohnya: Lama active passive negative Baharu aktif pasif negatif iii. iaitu pasangan antara huruf vokal ini mengikut syarat yang berikut: 203 .

e taling 8. Kata dasar hendaklah berakhirkan suku kata tertutup. Bagi kata yang mengandungi lebih daripada dua suku kata. ii. a 2. Pola Keselarasan Huruf Vokal Dalam Sistem Ejaan Baharu Bahasa Melayu. gadis. təmənggung enak.SEJARAH SISTEM EJAAN BAHASA MELAYU / 9 i. panas. kalah. habis asuh. ləbih. e taling 9. ə pepet 6. bətik. leceh. belerang gelek. səmbəlih bəlum. yang terlibat dengan sistem keselarasan vokal hanyalah dua suku kata yang terakhir. səlekeh elok. səlekoh Suku kata praakhir 1. təlan. heret. təmpuh. a 3. ə pepet 5. tewas. lembayung əmak. terdapat sebanyak 18 pola keselarasan huruf vokal seperti yang berikut: Pola Keselarasan Vokal Suku kata akhir Contoh pemakaian tertutup a arah. halus. 9. batuk. ə pepet 7. halangan i u a i u a e taling o alih.6 Jelaskan sistem keselarasan huruf vokal bahasa Melayu. iii. serong. e taling 204 . dewan. təlur. a 4. Keselarasan antara dua huruf vokal pada kata dasar. kəlam. esok. təmbelang bənih.

ulat Contoh Kata Bahasa Inggeris kabaret. tulis. a – e taling a–o ə pepet – e taling ə pepet – o i – e taling i–o u – e taling Contoh Kata Bahasa Nusantara awet. perabot gəmbleng jəmpol. sekolah boleh. oleh botol. transistor subjek.SEJARAH SISTEM EJAAN BAHASA MELAYU / 9 10. hilang. tumpang. kelompok ulat. kontraktor gabənor. raden calon. pilon tulən. bəndok imlek ijon. untuk. 4. o 15. u 17. 2. ubat. tiup. 5. u a i u a e taling o a i u ingat. aneh. pamer. 7. pilih. o 14. gerusih tujuh. i 11. lancong. panel atom. i 12. lakon. Pola kekecualian ini digunakan untuk mengeja kata-kata pinjaman seperti kata-kata daripada bahasa Nusantara atau bahasa Inggeris. tiket diftong. Sistem Ejaan Rumi Bahasa Melayu juga menerima beberapa pola lain sebagai kekecualian kepada pola keselarasan huruf vokal. selinap intip. 3. kaget. belimbing cium. Contohnya: Pola Vokal 1. cəloteh. o 16. borang. borang. riuh. i 13. tengkujuh Pola Kekecualian kepada Keselarasan Huruf Vokal Selain pola-pola keselarasan huruf vokal tersebut. simen. ketupat usik. tunduk. sisih. 6. keratin. kotor. seliuh olah. otak. dokumen 205 . pulih. intərkom parlimen. lapor. bilang. korek. u 18.

e taling – u 12. partikəl hipokrit. spektrum 10. Penyesuaian Huruf Ejaan Kata Pinjaman Ejaan bagi kata pinjaman daripada bahasa Inggeris dan bahasa-bahasa Eropah yang lain dibuat mengikut peraturan penyesuaian huruf-huruf yang terdapat dalam perkataan bahasa Inggeris atau bahasa asing disesuaikan ejaannya dengan huruf mengikut ejaan bahasa Melayu. objektif petroleum. e taling – i 11. ə pepet – ə pepet 13. fosil bonus. 9. abstract plate 2. o – i 15. artikəl. Berikut diberikan contoh-contoh perkataan bahasa Inggeris dan bahasa asing yang disesuaikan ejaannya mengikut ejaan bahasa Melayu: Bahasa Inggeris (BI) 1. pəpət isəng filəm. i – ə pepet 14. u – ə pepet lumər dəmdem. lelucon teatər hipotesis.SEJARAH SISTEM EJAAN BAHASA MELAYU / 9 8. aerial aerpgraph Bahasa Melayu (BM) abstrak plat aerial aerograf Perubahan huruf BI BM a a ae ae 206 . buron pakəm kupon. u–o a – ə pepet bunglon. o – u 16. forum skutər Adakah prinsip kekecualian vokal sama dengan prinsip keselarasan vokal? Bincangkan. konduktor.

SEJARAH SISTEM EJAAN BAHASA MELAYU / 9 3. factor traffic 21. dd e ea ea ee ei eo eu f. protein atheist 18. carbon classic 9. ff g. gg h i e ai au b s k ks s k d e ea i i ei eo eu f g h i . identity textile estetik hematit aileron trailer automatik auditorium barbeku lobi silinder sen karbon klasik aksen vaksin mesin eselin teknik kolera dividen efektif sistem bearing idealis bikar gris bir jambori protein ateis geometri stereo petroleum europium faktor trafik geologi agresif harmoni hotel identity tekstil 207 ae ai au b. dividend 13. cylinder cent 8. petroleum europium 20. bearing idealist 15. beaker grease 16. machine achelin 11. automatic auditorium 6. bb c c. geometry stereo 19. beer jamboree 17. technique cholera 12. barbecue lobby 7. cc cc ch ch. geology aggressive 22. effective system 14. accent vaccin 10. chh d. harmony hotel 23. aileron trailer 5. aesthetics haematite 4.

kk kh. cartoon 43. linguistics congres 37. stadium premium 30. coupon serius 45. pill 34. kh l. alkaloid duboisine 41. pp ia i ai ie io iu j k kh l m n ng o o e oi oo u au u P 208 . khaki 33. iodine 29. pie 27. neon tennis 36. calorie 26. journal jury 31. optimism mammal 35. nn ng o oa oe oi oo oo ou ou p. mm n.SEJARAH SISTEM EJAAN BAHASA MELAYU / 9 24. coat cardboard 39. operator orthodox 38. apple dialek kriteria kalori pai diesel tieceron iodin stadium premium jurnal juri kilo khaki pil optimisme mamalia neon tenis linguistik kongres operator ortodoks kot kadbod gonorea fetus alkaloid duboisin zoo zoologi kartun akautan paun kupon serius epal ia ie ie ie io iu j. kilo 32. jj k. gonorrhea foetus 40. accountant pound 44. zoo zoology 42. ll m. dialect criteria 25. diesel tieceron 28.

vaccum continuum 64. quality technique 48. rr rh s. recruit lorry 49. scheme scholastic 54. anthropology theory 56. rhythm rhetoric 50. novel university 65. aquarium dualism 58.SEJARAH SISTEM EJAAN BAHASA MELAYU / 9 46. graph phoneme 47. ss sc sc sch t. quota quorum 63. equinox annuity 62. unit republic 57. whisky whistle graf fonem kualiti teknik rekrut lori ritma retorik status ekspres sains prosenium skuter teleskop skim skolastik traktor bateri antropologi teori unit republik akuarium dualisme tisu akru duet cek katalog ekuinoks enuiti kuota korum vakum kontinum novel universiti kiwi wayar Wiski wisel ph q r. status express 51. tractor battery 55. tissue accrue 59. cheque catalogue 61. kiwi wire 66. tt th teori u ua ue ue ue ui uo uu uu w wh f k r r s s sk sk t t u ua u ue digugurkan iu uo u u w w 209 . duet 60. science proscenium 52. scooter telescope 53.

royalty yankee 71. dynasty 70. zz ks x i y z Bentuk Ejaan Tampak Sistem Ejaan Baharu Bahasa Melayu berlandaskan bentuk tampak atau bentuk visual. imag institiut leger lojik Bukan . Maksudnya ejaan bagi perkataan asing yang dipinjam daripada bahasa asing itu dieja mengikut bentuk tampak. zodiac teksi ekspres xenon dinasti royalti yangki zodiak x x y y z. iaitu hampir sama dengan ejaan (dalam bahasa asalnya). xenon 69. Contohnya: Bahasa Inggeris atom block bonus carbon cartoon clinic college contigent conductor Jadi dialogue dialect drama engine factor function garage general image institute ledger logic Bahasa Melayu atom blok bonus karbon kartun klinik kolej kontijen konduktor dialog dialek drama enjin faktor fungsi garaj jeneral imej institut lejar logik 210 atum belok bonos kaban katun kelinik koleg kontigen kondakter dailog dailek derama engin fekter fangsi garag general imaj. taxi express 68.SEJARAH SISTEM EJAAN BAHASA MELAYU / 9 67.

drebar driber Bukan glas gelas modern moden pension pencen plan pelan stem setem 9.SEJARAH SISTEM EJAAN BAHASA MELAYU / 9 logistics magistrate margarine prestige psychology regime sabotage sergeant structure technologi zoology Jadi logistik majistret marjerin prestij psikologi rejim sabotaj sarjan struktur teknologi zoologi Bukan lojistik magistrat margarin prestig saikoloji regim sabotag serjen strakcer teknoloji zooloji Kekecualian bagi Ejaan yang Sudah Lama Sistem Ejaan Baharu Bahasa Melayu membenarkan beberapa kekecualian daripada peraturan yang ditetapkan. Kekecualian ini diberikan kepada perkataan Inggeris atau asing yang sudah lama digunakan dalam bahasa Melayu. 211 .7 Senaraikan 15 perkataan Inggeris yang sudah sebati dengan bahasa Melayu. Contohnya: Bahasa Inggeris class club custom driver glass modern pension plan stamp Bahasa Melayu klas kelas klas kelab kusom kastam driver. iaitu perkataan yang sudah sebati pemakaiannya dalam bahasa Melayu.

Berikan contoh-contoh perkataan bahasa Melayu yang menggunakan enam vokal tersebut.SEJARAH SISTEM EJAAN BAHASA MELAYU / 9 PANDUAN MENJAWAB SOALAN LATIHAN UNIT 9 1.4 Untuk soalan ini. iaitu i. 1. 1. e. Menyatakan tarikh bermulanya perancangan ejaan Rumi di Tanah Melayu dan badan yang terlibat dengannya ii. anda harus menjelaskan maksud sistem ejaan Rumi baharu bahasa Melayu dengan jelas. 212 . Menerangkan keenam-enam vokal tersebut iii. iaitu sebanyak 26 jenis semuanya ii.1 Bagi soalan ini. Menjelaskan sebab perancangan tersebut dilaksanakan 1.kehadiran konsanan tersebut dalam perkataan bahasa Melayu. jawapan anda hendaklah mempunyai: i.2 Bagi menjawab soalan ini. o. yakni sebanyak enam huruf vokal. Menghuraikan susur galur dan perkembangan dari masa ke masa dalam memurnikan sistem ejaan yang sedia ada dengan bekerjasama dengan pelbagai pihak 1. Sejarah perkembangan sistem ejaan Rumi di Malaysia daripada tahap awal pada tahun 1902 (Ejaan Wilkinson) hinggalah akhir pada tahun 1974 (Pedoman Umum Ejaan Bahasa Melayu) ii. Jumlah huruf vokal asli bahasa Melayu.5 Bagi soalan ini. Berikan juga contoh. Memasukkan semua jenis konsanan asli bahasa Melayu. iaitu hasil daripada persetujuan Malaysia dengan Pemerintah Republik Indonesia untuk mengadakan satu sistem ejaan bersama antara dua negara. a. jawapan anda hendaklah: i. u dan ə ii.3 Jawapan bagi soalan ini haruslah mencakupi: i. anda perlu: i.

213 . Berikan contoh yang sesuai bagi menjelaskan penerangan anda iii.SEJARAH SISTEM EJAAN BAHASA MELAYU / 9 1. iaitu mengikut syarat tertentu ii. Menjelaskan bahawa sistem keselarasan vokal itu ialah sistem atau aturan mengikut kesesuaian dua huruf vokal yang membentuk dua suku kata pada kata dasar. 1. Sila rujuk juga sumber-sumber lain bagi mendapatkan maklumat tambahan. anda haruslah: i. drebar.6 Bagi soalan ini. anda perlu memberikan senarai 15 perkataan Inggeris yang sudah sebati dalam bahasa Melayu seperti stesen.7 Bagi soalan ini. pencen dan seumpamanya.

Ejaan bahasa Melayu terkini. Kuala Lumpur: Aslita Sdn. Abdul Hamid Mahmood (2010). Kursus menguasai bahasa Melayu mudah. 214 .SEJARAH SISTEM EJAAN BAHASA MELAYU / 9 Rujukan Abdul Hamid Mahmood (1995). Abdul Hamid Mahmood (2002). Kuala Lumpur: Dewan Bahasa dan Pustaka. Tanjong Malim: Penerbit UPSI. Gunakan Bahasa Melayu Yang Betul. Nik Safiah Karim. Masa Enterprise. Abdul Hamid Mahmood (2012). Kuala Lumpur: Aslita Sdn. Bhd. Linguistik fonetik dan fonologi bahasa Melayu. Kuala Lumpur: Aslita Sdn. Tanjong Malim: Penerbit UPSI. Bhd. Abdul Hamid Mahmood dan Nurfarah Lo Abdullah (2007). Farid M. Hashim Hj. Guru dan bahasa Melayu. Betulkan Kesalahan Bahasa Anda. Bhd. Abdul Hamid Mahmood (2002). Abdul Hamid Mahmood (2004). Kuala Lumpur: City Reprographic Services. Kuasai sistem ejaan baharu bahasa Melayu melalui latihan. Musa & Abdul Hamid Mahmood (2008). Menguasai bahasa Melayu tinggi. Onn.

anda seharusnya dapat: i.kura kupu. IMBUHAN PINJAMAN. Contoh: anai-anai anak. ii.… / 10 Unit 10 TANDA SEMPANG. RANGKAI KATA DAN KATA MAJMUK. HASIL PEMBELAJARAN Setelah selesai mempelajari unit ini. rangkai kata dan kata majmuk dalam bahasa Melayu dengan tepat. IMBUHAN PINJAMAN.anak cantik-cantik conteng. Pengenalan Fokus huraian unit ini adalah tentang penggunaan tanda sempang dalam bahasa Melayu dan penulisan imbuhan pinjaman. Penggunaan Tanda Sempang Dalam penulisan. menggunakan imbuhan pinjaman. rangkai kata serta kata majmuk bahasa Melayu. tanda sempang diletak pada bahagian kata yang diulang. menggunakan tanda sempang bahasa Melayu dengan betul.TANDA SEMPANG.conteng kura. tanda sempang digunakan seperti berikut: 1. Bagi kata ulang yang diulang sepenuhnya.kupu 215 .

Contohnya: dolak-dalik gerak-geri gunung-ganang serba-serbi kucar-kacir kuih-muih lemah-lembut tunggang-langgang mandi-manda mundar-mandir ramah-tamah sedu-sedan 3.diikuti oleh kata nama khas yang huruf awalnya huruf besar. Contohnya: se-Nusantara se-Malaysia se-Tanah Melayu 216 .dalam hati-hati sia.… / 10 biri-biri budak-budak dalam. Tanda sempang digunakan apabila awalan se. tanda sempang diletak di antara bahagian-bahagian kata yang diulang. Tanda sempang juga digunakan apabila kata ulang dijadikan bentuk dasar yang sekali gus mendapat awalan dan akhiran.sia undang. tanda sempang diletak di antara kata dasar dan kata yang diulang.TANDA SEMPANG. IMBUHAN PINJAMAN. Contohnya: anak-anakan akhir-akhirnya bermain-main berpeluk-pelukan pijak-memijak bersiri-siri dibesar-besarkan ditinggal-tinggalkan karang-mengarang renung-merenung kait-mengait menangis-nangis melambai-lambai pukul-memukul sayang-menyayangi 4. Bagi kata ulang yang dalam pengulangannya mengalami perubahan bunyi atau fonem. Contohnya: dikucar-kacirkan disia-siakan diporak-perandakan mengucar-kacirkan 5. Bagi kata terbitan yang kata dasarnya diulang.undang 2.

… / 10 6.TANDA SEMPANG. IMBUHAN PINJAMAN.dengan angka. 000 (keseratus ribu) 9. Tanda sempang yang digunakan untuk menyatakan hubungan antara katakata pada rangkaian kata setara tertentu atau rangkai kata istilah. Contohnya: anti-Rusia pro-Malaysia hamba-Mu kepada-Nya petunjuk-Nya rahmat-Nya 7. Tanda sempang digunakan untuk merangkaikan angka yang menunjukkan tahun dengan akhiran -an. Tanda sempang digunakan untuk merangkaikan huruf kecil dengan huruf besar pada kata yang sama. Tanda sempang juga digunakan untuk merangkaikan awalan ke. Contohnya: tahun 50-an (tahun lima puluhan) tahun 60-an (tahun enam puluhan) tahun 70-an (tahun tujuh puluhan) tahun 80-an (tahun lapan puluhan) 8. Contohnya: ke-12 (kedua belas) ke-100 (keseratus) ke-100. Contohnya: duti anti-lambak (anti-dumping dutty) mikro-zat makanan (micronutrient) lima butir-isi peluru (load five rounds) larutan Kerbs-Ringer (Kerbs-Ringer Solution) nodus sino-atrium (sino-atrial node) antisiklon semi-kekal (semi-permanent anticyclone) perbadanan semi-awam (semi-public corporation) semi-berdaulat (semi-severeign) suai-iklim (acclimation) penyesuaian-ikliman (acclimatization) 217 .

poli-. imbuhan-imbuhan pinjaman seperti ab-. kontra-. interaktif kontrarevolusi 218 . -wan. inter-. tele-. tuna-. ultra-. mikro-. sub-. tata-. re-. -ita. antitoksin biadab dasawarsa dwibulanan. Maksudnya imbuhan pinjaman itu dirangkaikan pada kata dasar. -man. anti-. semi-. -isme. dwibahasa ekafungsi.1 Terangkan penggunaan tanda sempang dalam bahasa Melayu. hidro-. maha-. pra-. Contohnya: Imbuhan pinjaman abantibidasadwiekahidrohomoinfrainterkontra- Contoh perkataan abnormal antikerajaan. IMBUHAN PINJAMAN. pan-. Penulisan Imbuhan Pinjaman Dalam Sistem Ejaan Rumi Baharu. trans-.… / 10 10. dan -wati penulisannya dilakukan secara serangkai. dasa-. inter-. makro. mono-. bi-. infra-. panca-. dwi-. eka-. interlingua.TANDA SEMPANG. swa-. ekabahasa hidrometer homograf infrastruktur interlokal. homo-.

subtajuk. prodemokrasi reaksi semiparasit. Contohnya: Maha Besar Maha Mengetahui Maha Esa Maha Bijaksana Duli Yang Maha Mulia 219 . mahaguru makroskopi mikrofilem monograf pancaindera panteisme politeknik prasangka. prasekolah.… / 10 mahamakromikromonopancapanpolipraproresemisubswatatateletranstunaultra-isme -ita -man -wan -wati mahasiswi. tatasusila telefoto transmigrasi tunasusila ultralembayung. subgolongan swadaya tatabahasa. ultrasonik impresionisme. (semi-profesional) substandard. kolonialisme biduanita seniman angkasawan seniwati Penulisan kata Maha secara Terpisah Dalam bahasa Melayu terdapat juga kata maha yang ditulis secara terpisah. praijazah prokerajaan.TANDA SEMPANG. IMBUHAN PINJAMAN.

… / 10 Ejaan bagi Kata Depan Peraturan penulisan kata depan ejaan lama yang menggunakan tanda sempang ( . Contohnya: Ejaan Lama di-atas di-bawah di-dalam di-pejabat di-sekolah di-Hotel Istana di-seluruh dunia di-England Ejaan Baharu di atas di bawah di dalam di pejabat di sekolah di Hotel Istana di seluruh dunia di England Kata depan ka.) selepas kata depan di dan ke kini digugurkan dalam Ejaan Rumi Baharu. IMBUHAN PINJAMAN. Kata depan ditulis secara berasingan atau terpisah.TANDA SEMPANG. Contohnya: Ejaan Lama ka-atas ka-bawah ka-dalam ka-pejabat ka-sekolah ka-Hotel Istana ka-seluruh dunia ka-England Ejaan Baharu ke atas ke bawah ke dalam ke pejabat ke sekolah ke Hotel Istana ke seluruh dunia ke England 220 .dalam ejaan lama diubah menjadi ke dalam ejaan baharu dan ditulis terpisah daripada kata yang mengikutnya.

… / 10 Ejaan bagi Partikel Ada empat jenis partikel dalam bahasa Malaysia. Bagi partikel pun yang membawa makna ‘‘juga’’ ditulis berasingan atau terpisah daripada kata yang mendahuluinya. IMBUHAN PINJAMAN. iaitu: adapun andaipun ataupun biarpun meskipun sekalipun sungguhpun walaupun 221 . Jika ibu pergi. iaitu -lah. 2. 3.TANDA SEMPANG. Ada 13 perkataan yang telah ditetapkan ejaannya supaya ditulis serangkai dengan partikel tersebut. tanpa sempang dalam Ejaan Rumi Baharu. Contohnya: Ejaan Lama ada-lah datang-lah tolong-lah apa-kah apa-tah bila-tah Ejaan Baharu adalah datanglah tolonglah apakah apatah bilatah Ada dua cara menulis partikel pun. Guru itu membaca buku di perpustakaan dan murid-muridnya pun membaca di perpustakaan. -kah. Contohnya: 1. -tah dan -pun. anaknya pun ingin pergi. Partikel pun yang satu lagi itu pula ditulis serangkai dengan kata yang mendahuluinya. Partikel -lah. Ahmad pergi ke Tanjong Malim dan Aminah pun pergi ke Tanjong Malim. -kah dan -tah yang menggunakan tanda sempang dalam ejaan lama ditulis serangkai dengan kata dasar yang mendahuluinya.

TANDA SEMPANG. iaitu ku. Ejaan bagi Kata Ganti Singkatan Dalam bahasa Melayu terdapat empat jenis kata ganti singkatan.2 Terangkan penggunaan partikel dalam bahasa Melayu. mu dan nya sebagai akhiran ditulis serangkai dengan kata yang mendahuluinya. mu dan kau sebagai awalan penanda pasif ditulis serangkai dengan kata dasar yang mengikutinya.… / 10 kalaupun kendatipun mahupun lagipun bagaimanapun 10. Contohnya: kuambil kulihat kuterima kauambil kaulihat kauterima Kata ganti singkatan singkatan ku. kau. Contohnya: hatiku cintaku untukku hatimu cintamu untukmu hatinya cintanya untuknya 222 . IMBUHAN PINJAMAN.

ya Tuhanku Mereka memohon rahmat-Nya. IMBUHAN PINJAMAN. Terdapat empat jenis rangkai kata atau frasa. Contohnya: Ampunkan hamba-Mu. ya Tuhanku Tolonglah hamba-Mu. frasa kerja. hidayat-Nya dan petunjuk-Nya Rangkai Kata Dalam bahasa Melayu. frasa adjektif dan frasa sendi nama.TANDA SEMPANG.). iaitu frasa nama. rangkai kata juga dikenali sebagai frasa. Ejaan bagi rangkai kata atau frasa tersebut ditulis secara terpisah seperti contoh berikut: Ejaan Frasa Nama anak sulung burung putih rumah besar emas tulen kereta baharu perempuan gemuk hutan tebal ikan masin bangunan tinggi pemandangan indah udara nyaman zaman moden Ejaan Frasa Kerja berjalan cepat bangun awal sembahyang subuh terbang tinggi menunai janji memancing ikan memelihara ayam datang lewat berlumba kuda membina bangunan memasak nasi menyanyi lagu kebangsaan Ejaan Frasa Ejaan Frasa Adjektif Sendi Nama biru yang lembut di dapur hijau seperti warna di Kuala Lumpur daun tinggi gunung di dewan hitam manis merah saga masam seperti cuka merah muda panas terik pucat putih panjang lebar kurus kering lemah lembut ke pasar malam ke Amerika ke Jepun oleh Ahmad oleh mereka itu oleh polis tentang perkara itu tentang pendidikan moral tentang budaya kerja 223 .… / 10 Kata ganti singkatan -mu dan -nya bagi nama Tuhan menggunakan huruf besar sebagai huruf pertama dan ditulis dengan mengguna tanda sempang ( .

Contohnya kata majmuk ‘kereta lembu’ tidak boleh disisipkan dengan perkataan ‘itu’ atau ‘yang’ menjadikan ‘kereta itu lembu’ atau ‘kereta yang lembu’. Contoh: air batu air hujan alat tulis baju kemeja balai raya bandar raya bom tangan nuzul Quran peti besi periuk nasi ulat bulu burung merpati daging lembu daun pandan dasar laut duta besar enam ratus ribu empat puluh lima pukat tunda ratu cantik terima kasih ular sawa kapal terbang kapal korek kereta api kereta kebal kereta kuda meja tulis mesin jahit nasi minyak topi keledar tukang besi tukang rumah Kata majmuk yang terdiri daripada kata-kata istilah khusus. misalnya rangkai kata rumah ‘rumah besar’ boleh disisipkan dengan perkataan ‘yang’ menjadikan ‘rumah yang besar’.TANDA SEMPANG. Hubungan makna antara kata-kata dasar yang membentuk kata majmuk itu sangat erat bentuknya hingga tidak boleh menerima sebarang penyisipan unsur lain. Contoh: 224 .… / 10 Kata Majmuk Kata Majmuk ialah kata yang terbentuk daripada dua kata dasar atau lebih yang membawa satu makna. iaitu cara terpisah dan cara tercantum. kerana rangkai kata atau frasa boleh menerima penyisipan unsur lain. IMBUHAN PINJAMAN. Kata majmuk berbeza dengan dengan rantai kata atau frasa. Kata Majmuk Ejaan Cara Terpisah Kata majmuk yang dieja secara terpisah ini terdiri daripada kata majmuk yang terbentuk daripada dua kata bebas. baik istilah yang berbentuk daripada dua kata bebas mahupun tiga kata bebas dieja secara terpisah. pengejaan kata majmuk dilakukan melalui dua cara.

Antara kata majmuk yang lama serta mantap dan dieja tercantum adalah seperti berikut: adakala antarabangsa apabila apahal apakala bagaimana barangkali beritahu bumiputera darihal daripada dinihari dukacita hulubalang jawatankuasa kadangkala kakitangan kepada kerjasama manakala olahraga padahal peribadi peribahasa 225 . (Nik Safiah Karim dan rakan. 2003:75). IMBUHAN PINJAMAN. terdapat sebilangan kecil kata majmuk yang sudah dianggap mantap sebagai satu perkataan yang utuh. walaupun bentuk kata lama tersebut ternyata mengandungi dua kata dasar.… / 10 batu kapur garis pusat kanta tangan kaedah bayar balik kawasan pinggiran kertas kerja kultur mutiara lintasan bebas min mata pelajaran min jangka masa model linear nisbah bayar balik peledekan gambut tanah gambut telefon dail terus tempoh pinjaman lesung sendi lintasan cahaya rumput ternak Kata majmuk yang terbentuk daripada kata yang digunakan sebagai gelaran juga dieja secara terpisah. Contoh: Duta Besar Ketua Menteri Ketua Setiausaha Negara Menteri Besar Naib Presiden Pegawai Daerah Profesor Madya Perdana Menteri Timbalan Perdana Menteri Raja Muda Setiausaha Politik Kata Majmuk Ejaan Cara Tercantum Dalam bahasa Melayu.TANDA SEMPANG.

dan ejaannya dilakukan dengan cara meletakkan tanda sempang 226 . dan ejaannya dilakukan dengan cara meletakkan tanda sempang pada kata yang digandakan. Bentuk perkataan tersebut ialah: antarabangsa beritahu bumiputera jawatankuasa kakitangan kerjasama olahraga matahari setiausaha sukarela suruhanjaya tandatangan tanggungjawab warganegara pesuruhjaya Ejaan Penggandaan Kata Majmuk Penggandaan kata majmuk melibatkan penggandaan unsur pertama kata majmuk itu sahaja. Contohnya: alat-alat tulis balai-balai raya garis-garis pusat kapal-kapal terbang mata-mata pelajaran model-model linear Guru-guru Besar Naib-naib Cancelor Ketua-ketua Menteri Menteri-menteri Besar Perdana-perdana Menteri Timbalan-timbalan Perdana Menteri Penggandaan kata majmuk melibatkan penggandaan unsur pertama kata majmuk sahaja.TANDA SEMPANG. Perkataan yang demikian tetap dieja sebagai satu perkataan. walaupun bnetuk kata dasar tersebut ternyata mempunyai dua kata dasar. IMBUHAN PINJAMAN.… / 10 perikemanusiaan pesuruhjaya sediakala sepertimana setiausaha sukacita sukarela suruhanjaya tandatangan tanggungjawab warganegara Ejaan Tercantum yang Sudah Mantap Buku Tatabahasa Dewan Edisi Baharu (2003:75) telah menyenaraikan 15 perkataan yang terdiri daripada kata majmuk yang penggunaannya sudah mantap sebagai satu perkataan yang utuh.

Contohnya: kakitangan-kakitangan jawatankuasa-jawatankuasa pesuruhjaya-pesuruhjaya sukarela-sukarela warganegara-warganegara setiausaha-setiausaha 10. 2008: 75). terdapat kekecualian bagi kata majmuk yang telah mantap.… / 10 pada kata yang digandakan seperti ditunjukkan dalam contoh di atas. 227 .TANDA SEMPANG. IMBUHAN PINJAMAN. Walau bagaimanapun.3 Terangkan penggunaan kata majmuk dalam bahasa Melayu. yakni penggandaannya melibatkan keseluruhan unsur (Tatabahasa Dewan.

-tah. anda perlu menjelaskan cara-cara menggunakan tanda sempang bahasa Melayu dengan betul seperti yang diterangkan pada halaman 215 – 217. kupu-kupu  tanda sempang digunakan untuk merangkaikan huruf kecil dengan huruf besar pada kata yang sama. contoh: anti-Amerika. petunjuk-Mu. Sertakan contoh-contoh penggunaannya dalam perkataan iii.2 Bagi soalan ini. Sila rujuk buku Kuasai Sistem Ejaan Baharu Bahasa Melayu Melalui Latihan. pun ii. IMBUHAN PINJAMAN. misalnya:  tanda sempang diletak pada kata ulang. 228 . Penerbit UPSI (2004). Menerangkan pengertian kata majmuk bahasa Melayu ii. 10. Huraikan jenis-jenis kata majmuk tercantum dan kata majmuk terpisah. anda perlu: i.… / 10 PANDUAN MENJAWAB SOALAN LATIHAN UNIT 10 10. Menerangkan semua penggunaan partikel dalam bahasa Melayu seperti -lah. dll. Membezakan kata majmuk dengan frasa dan sertakan contohcontohnya sekali iii.1 Bagi menjawab soalan ini.3 Bagi menjawab soalan ini. -kah. Sila rujuk buku lain dan internet untuk maklumat tambahan. kemudian sertakan contoh-contohnya sekali iv. 10.TANDA SEMPANG. contoh: cantik-cantik. anda perlu: i.

Nik Safiah Karim. Guru dan bahasa Melayu. Tatabahasa dewan edisi baharu. IMBUHAN PINJAMAN. Nik Safiah dan rakan-rakan (2003). Abdul Hamid Mahmood (2002). Kuala Lumpur: Aslita Sdn. Tanjong Malim: Penerbit UPSI. Betulkan Kesalahan Bahasa Anda. Abdul Hamid Mahmood dan Nurfarah Lo Abdullah (2007). Menguasai bahasa Melayu tinggi. Tatabahasa dewan edisi ketiga.… / 10 Rujukan Abdul Hamid Mahmood (1995). Bhd. Tanjong Malim: Penerbit UPSI. Bhd. Abdul Hamid Mahmood (2010). Gunakan Bahasa Melayu Yang Betul. Kuala Lumpur: Dewan Bahasa dan Pustaka. Abdul Hamid Mahmood (2012). Musa & Abdul Hamid Mahmood (2008). Masa Enterprise. 229 . Hashim Hj. Kuasai sistem ejaan baharu bahasa Melayu melalui latihan. Farid M. Abdul Hamid Mahmood (2004). Ejaan bahasa Melayu terkini. Linguistik fonetik dan fonologi bahasa Melayu. Kuala Lumpur: Aslita Sdn. Abdul Hamid Mahmood (2002). Kursus menguasai bahasa Melayu mudah. Kuala Lumpur: Dewan Bahasa dan Pustaka. Kuala Lumpur: City Reprographic Services. Kuala Lumpur: Aslita Sdn. Onn. Bhd.TANDA SEMPANG.

alofon Anggota-anggota kepada satu fonem yang juga merupakan kelainan bunyi antara satu sama lain. dental Bunyi yang dihasilkan oleh gigi seperti bunyi [ θ ] dalam perkataan hadith. pengucapan atau pengeluaran bunyi mengikut rongga mulut atau rongga hidung. [ d ]. artikulator Alat pengucapan yang berfungsi dalam penghasilan bunyi-bunyi bahasa. 230 . alveolar daerah di atas serta di belakang gigi yang melengkung ke dalam menghadap lidah. [ hadi ]. Contoh bunyi bersuara ialah [ b ]. bunyi yang hendak dihasilkan tersekat di daerah lelangit keras dan diikuti oleh geseran di antara bahagian tengah lidah dengan daerah lelangit keras. artikulasi Proses pengujaran. bundar Keadaan atau bentuk bibir yang bulat. [ g ] dan semua bunyi vokal. Contoh bunyi yang dihasilkan ialah [ ǰ ] dan [ č ]. bersuara Bunyi yang dihasilkan dalam keadaan pita suara tertutup rapat dan sewaktu udara keluar melaluinya. berlaku getaran pada pita suara. Pada peringkat permulaan.Glosari afrikat Bunyi letusan yang dihasilkan oleh geseran dan hentian di antara artikulator pasif dan aktif.

fonetik Kajian tentang bunyi-bunyi bahasa yang dituturkan oleh manusia yang merangkumi cara pengeluaran. Dalam sistem tulisan. k’. s’ ∫’ ].dialek Variasi bagi sesuatu bahasa. iaitu menentukan sistem bunyi satu-satu bahasa dengan berdasarkan jenis-jenis bunyi. Kemudian udara yang terhalang dihembuskan keluar dengan cara membuka saluran rongga mulut. fonologi Kajian tentang fungsi-fungsi bunyi bahasa. diftong Bunyi yang dihasilkan akibat geluncuran dari satu daerah artikulasi ke daerah artikulasi yang lain. [ au ] dan [ oi ]. fonem Unit bunyi terkecil yang memberi perbezaan makna. sama ada bunyi itu distingtif (membezakan makna) atau tidak distingtif (tidak membezakan makna). egresif Pembentukan bunyi yang dilaksanakan dengan cara arus udara keluar dari paru-paru. 231 . Contoh-contoh diftong dalam bahasa Melayu ialah [ ai ]. contohnya: [ p’. khususnya dari segi bunyi. bunyi ejektif diberikan tanda apostrof (`) di sebelah atas kanan. glotalik Penghasilan bunyi dengan cara merapatkan pita suara sehingga glotis dalam keadaan tertutup rapat dan seluruh rongga pangkal tenggorok (laring) disempitkan dan dinaikkan sehingga udara dalam rongga mulut dan rongga kerongkongan (faring) terhalang serta tersekat. t’. ejektif Bunyi yang dihasilkan dengan proses egresif glotalik. daerah pengeluaran dan alat-alat pengucapan yang terlibat dalam penghasilan bunyi-bunyi bahasa itu.

glotis Ruang atau garisan antara pita suara. 232 . sentimen atau falsafah. linguistik Ilmu yang mengkaji bahasa secara saintifik. seperti bunyi [ p ]. klik Bunyi letupan yang dihasilkan sebagai akibat proses ingresif velarik. iaitu ruangan atau kawasan yang tertutup rapat yang dilalui oleh arus udara. oral Bunyi yang dihasilkan apabila lelangit lembut serta hujung anak tekak naik menutupi rongga hidung sehingga udara hanya melalui rongga mulut sahaja. labial Bunyi yang dihasilkan oleh bibir. ramalan. [ b ] dan [ m ]. iaitu menganalisis satu-satu bahasa tertentu secara empirikal dan objektif. rangkai kata atau ayat. intonasi Turun naik nada suara dalam pengucapan ayat atau frasa. terutama ketika pita suara dalam keadaan tertutup atau renggang sedikit. Contoh bunyi yang dihasilkan ialah [ ʔ ] ingresif Pembentukan bunyi yang dilaksanakan dengan cara arus udara masuk ke dalam paru-paru. nasal Bunyi yang dihasilkan apabila udara keluar melalui rongga hidung dengan cara menurunkan lelangit lembut beserta hujung anak tekak. tanpa dipengaruhi ole agak-agakan. jeda ciri atau unsur hentian (kesenyapan) dalam ujaran sebagai tanda memisahkan unsur linguiistik seperti perkataan. hentian glotis Bunyi yang dihasilkan oleh hentian di daerah anak tekak atau glotis.

struktur dalaman Struktur yang lazimnya mengandungi ayat dasar atau ayat inti yang diperlukan untuk membentuk asas makna ayat. tekanan Ciri lemah atau kerasnya suara penyebutan sesuatu suku kata. [ š ] dan [ ž ]. kepanjangan. [s] dan lain-lain. Contoh bunyi tidak bersuara ialah [p]. [t]. 233 . tona dan intonasi. [ ǰ ]. maka disebut bunyi semi-vokal atau separuh vokal. [f]. Contoh bunyi semi-vokal ialah [w] dan [j]. tona Naik atau turunnya suara dalam pengucapan perkataan. Contoh bunyi palatal ialah [ č ]. semi-vokal Bunyi yang secara praktis termasuk golongan konsonan tetapi disebabkan ketika diartikulasikan belum membentuk konsonan murni. otot perut dan rongga dada. [k]. getaran pada pita suara tidak berlaku. pulmonik Penghasilan bunyi dengan udara dari paru-paru sebagai sumber utama dihembuskan keluar dengan mengecilkan ruangan paru-paru. jeda. lazimnya berlaku pada suku kata dalam perkataan. struktur permukaan Struktur ayat yang lazimnya telah mengalami perubahan daripada struktur dalaman dan merupakan bentuk ayat yang sebenarnya diucapkan. Contoh ciri suprasegmental ialah tekanan. tidak bersuara Bunyi yang dihasilkan dalam keadaan pita suara direnggangkan (terbuka) dan sewaktu udara keluar melaluinya. suprasegmental Ciri atau sifat bunyi yang menindihi sesuatu fonem.palatal Bunyi yang dihasilkan oleh lelangit keras.

velum akan menurun. Terdapat sejumlah lapan vokal kardinal. vokal kardinal Sekumpulan vokal yang diletakkan di kedudukan tertentu bagi memberikan gambaran yang lebih dekat tentang kedudukan vokal-vokal dalam bahasabahasa di dunia. iaitu [ i ]. bibir dibuka sehingga terdapat kerenggangan ruangan udara pada rongga mulut bagi membolehkan udara luar masuk. [ ε ]. [ e ]. [ ɔ ]. [ a ]. [ o ] dan [ u ]. velum akan naik manakala untuk bunyi nasal. 234 . Keadaan ini menyebabkan terjadinya bunyi klik. Dalam penghasilan bunyi oral. vokal Bunyi bersuara yang tatkala dihasilkan.transkripsi Penulisan dalam bentuk lambang-lambang fonetik daripada lambang-lambang tulisan huruf-huruf biasa. [ α ]. velum Bahagian lembut selepas lelangit keras beserta bahagian hujungnya yang disebut anak tekak dapat turun naik mengikut bunyi yang hendak diujarkan. velarik Penghasilan udara dengan cara pangkal lidah dinaikkan pada lelangit lembut dan kedua-dua bibir ditutup rapat. velar Daerah artikulasi di bahagian belakang lidah dan juga di kawasan selepas lelangit lembut. udara dari paru-paru keluar berterusan melalui rongga tekak dan rongga mulut tanpa sebarang gangguan. Kemudian hujung lidah dan kedua-dua sisi lidah yang merapat pada gigi atau gusi dalam dilepaskan turun serta dikebelakangkan.

memendekkan singkatan ilmu akustik artikulator aktif rongga aktif ragam aktif kenyaringan tirus halkum imbuhan ruang udara mekanisma udara arus udara mekanisma arus udara alomorf alofon perubahan alofon pengwujudan alofon kelainan alofon/ varian alofon perubahan kelainan/ varian gusi/ alveolar lengkung gusi/ lengkung alveolar batas gusi/ batas alveolar bunyi gusi/ bunyi alveolar gusi/ alveolum alveopalatal bunyi alveopalatal ketaksaan taksa dwibahasa setara keadaan dwibahasa setara menganalisis analisis bahasa analitik kaedah analisis tatacara analisis anafora hujung lidah afasia 235 .Istilah Linguistik Bahasa Inggeris A abbreviate abbreviation acoustics active articulator active cavity active voice acute resonant adam’s apple affix air chamber air mechanism air stream air stream mechanism allomorph allopohone allophonic change allophonic realization allophonic variant alteration alternant alveolar alveolar arch alveolar ridge alveolar sound alveolum alveopalatal alveopalatal sound ambiguity ambiguous ambilingual ambilingualism analyse analysis analytic language analytical method analytical procedur anaphora apex aphasia Bahasa Melayu menyingkatkan.

apical articulation apicoapico-alveolar apico-dental apico-dental sound approach arbitrariness arbitrary arbitrary symbol articulacy articulation articulation mechanism articulator articulatory parameter articulatory phonetics articulatory setting articulatory system articulatory variable artificial speech ascending diphthong aspirate aspirated aspirated affricate aspirated-p aspirated stop aspiration assonance asterick form asyllabic asymmetric consonant attribute auditory area auditory organs auditory phonetics Austronesian languages B Back back of tongue back vowel base morpheme basic of articulation bilabial bilabial sound bilabiodental artikulasi hujung lidah apikoapikoalveolar apikodental bunyi apikodental pendekatan kearbitrarian arbitrari lambang arbitrari/ simbol arbitrari kefasihan artikulasi mekanisma artikulasi alat artikulasi parameter artikulasi fonetik artikulasi penyesuaian alat artikulasi sistem artikulasi pemboleh ubah artikulasi ujaran buatan diftong meninggi/ menaik letusan/ hembusan berhembusan letusan berhembusan p-berhembusan hentian berhembusan hembusan. penghembusan asonansi bentuk berbintang tak silabik konsonan tak simetri sifat/atribut kawasan pendengaran alat pendengaran fonetik pendengaran bahasa-bahasa Austronesia belakang belakang lidah vokal belakang morfem dasar landasan artikulasi dua bibir/bilabial bunyi dua bibir/bunyi bilabial bilabiodental 236 .

bilateral bilateral consonant bilateral opposition bilingual bilingualism blade of tongue blend blocked syllable bound form bound morpheme bound sentence boundary marker breath stream bright vowel broad band spectrogram broad transcription broad vowel buccal buccal cavity C cardinal cardinal consonant casual speech cavity cavity friction cavity wall central air escape central non-resonant central resonant central resonant oral central sound central vowel centralisation centralisation of sound centre of Broca centre of tongue centring diphthong closed syllable closed system closed vowel cluster co-articulation common language dwisisi/bilateral konsonan dwisisi/konsonan bilateral pertentangan dwisisi/ pertentangan bilateral dwibahasa kedwibahasaan daun lidah paduan suku kata tertutup bentuk terikat morfem terikat ayat terikat penanda sempadan arus udara vokal depan spektrogram jalur lebar transkripsi luas vokal belakang oral. penggeseran rongga dinding rongga saluran udara tengah bunyi bukan nyaring tengah bunyi nyaring tengah (bunyi) oral tengah nyaring bunyi tengah vokal tengah penengahan penengahan bunyi pusat Broca pusat lidah diftong menengah suku kata tertutup sistem tertutup vokal tertutup gugus/rangkap artikulasi serentak/ koartikulasi bahasa bersama 237 . mulut rongga mulut kardinal konsonan kardinal ragam bersahaja rongga geseran rongga.

kesejajaran sejajar dengan/ selaras dengan kelainan bersyarat konsonan rangkap konsonan/ gugus konsonan bersifat konsonan vokal bersifat konsonan unsur bahasa buatan tatabahasa bebas konteks/ nahu bebas konteks analisis konteks kelainan konteks bezaan. serentak ada setara hubung kait/korelasi kreol rujuk silang vokal belakang ayat penyata/modus berita penyahkod penyahkodan struktur batin. struktur dalaman vokal belakang darjat. bertentangan bezaan analisis bezaan penyebaran bezaan/ distribusi bezaan ciri bezaan pasangan bezaan tekanan bezaan persetumpuan keserasian.common speech comparative linguistics comparison of language compound compound phoneme compound predicate compound sentence compound word concordance concordant conditioned variant consonant consonant cluster consonantal consonantal vowel constituent constructed language context-free grammar contextual analysis contextual variant contrast contrastive contrastive analysis contrastive distribution contrastive feature contrastive pair contrastive stress convergence coocurence coordinate correlation creole cross-reference D dark vowel declarative sentence decoder decoding deep structure deep vowel degree degree marker deletion bahasa biasa linguistik perbandingan perbandingan bahasa majmuk fonem majmuk predikat majmuk ayat majmuk kata majmuk kesejodohan. darjah penanda darjat pengguguran/penghilangan 238 . berbeza.

deletion rule deletion transformation denasalisation denotation denotative meaning dental dental consonant dental sound derivation derivational affix derivative derived form derived primary word derived secondary word descending diphthong descriptive grammar descriptive linguistic descriptive order developmental linguistics deviance deviant diachronic diachronic linguistics diachronic phonology diachronic study diagnostic environment diagraph dialect dialect area dialect borrowing dialect boundary dialect geography dialectal Malay dialectalisation dialectology diffusion diglossia diphthong diphthongisation direct speech discontinuous morpheme discourse discourse analysis distinctive rumus pengguguran/ rumus penghilangan transformasi pengguguran/ transformasi penghilangan proses nyahsengau/ proses nyahnasal denotasi makna denotatif gigi/dental konsonan gigi/ konsonan dental bunyi gigi/bunyi dental terbitan. bauran digolosia diftong pendiftongan cakap ajuk morfem terbahagi wacana analisis wacana distingtif 239 . penerbitan penambah terbitan/imbuhan terbitan terbitan bentuk terbitan kata terbitan primer kata terbitan sekunder diftong menurun tatabahasa pemerian/nahu pemerian linguistik pemerian/ linguistik huraian urutan pemerian/ tatabahasa huraian linguistik perkembangan penyimpangan menyimpang diakronik linguistik diakronik fonologi diakronik kajian diakronik lingkungan penentu dwihuruf dialek kawasan dialek peminjaman dialek sempadan dialek geografi dialek dialek bahasa Melayu proses mendialek dialektologi resapan.

analisis lingkungan dwisuku (kata) kata dwisuku mandala/domain belakang/dorsal bunyi belakang/bunyi dorsal belakang gusi/dorso. analisis penyebaran. lingkungan.alveolar belakang lelangit keras/ dorsopalatal belakang velar/dorsovelar bunyi belakang lelangit keras/bunyi dorsopalatal bunyi belakang velar/bunyi dorsovelar dorsum belakang lidah artikulasi ganda dwihentian vokal ganda geluncuran menurun lihat: durative panjang pendek bunyi tekanan dinamik ekologi bahasa egresif klik egresif bunyi klik egresif arah udara egresif bunyi egresif bunyi ejektif ejektif bunyi ejektif unsur emotif mengekod pengekodan epiglotis epistemologi rongga lepas udara rongga esofagus etnolinguistik ahli etimologi 240 . penyebaran analisis taburan.distinctive feature distribution distributional analysis disylabic disyllable word domain dorsal dorsal sound dorso-alveolar dorso-palatal dorso-uvular dorsopalatal sound dorsovelar sound dorsum dorsum of tongue double articulation double stop double vowel down glide duration durative dynamic accent E ecology of language egressive egressive click egressive click sound egressive direction of air egressive sound ejection sound ejective ejective sound element emotive encode encoding epiglottis epistemology escape cavity esophageal cavity ethnographic linguistics etymologist ciri distingtif taburan.

exhalation exhale exit of air expansion rule experimental phonetics expiration explode explosion explosive sound extinct language extralingual features F factor factor analysis falling diphthong feature field field of discourse field study field theory final cluster final syllable finite-state grammar first articulation first language flap flat articulator flat fricative flection fluency form-class form-word formative formula free form free morpheme free sentence free variant/free vatiation free word order frequency frequency analysis fricative fricative sound friction perlepasan udara menghembuskan nafas saluran lepas udara rumus perluasan fonetik percubaan penghembusan udara meletup letupan bunyi letupan bahasa mati ciri luar bahasa faktor analisis faktor diftong menurun ciri/fitur bidang/medan bidang wacana kajian lapangan teori medan makna/ teori bidang makna gugus akhir/rangkap akhir suku kata akhir tatabahasa terbatas/ nahu terbatas artikulasi pertama bahasa pertama tamparan alat artikulasi dasar frikatif datar/geseran datar fleksi kefasihan golongan bentuk kata tugas morfem terikat/formatif rumus bentuk bebas morfem bebas ayat bebas kelainan bebas urutan kata bebas kekerapan analisis kekerapan geseran/frikatif bunyi geseran/bunyi frikatif geseran 241 .

frictional stop frictionalizing stop frictionless frictionless continuant front of tongue front vowel fronting frozen speech function functional anlaysis functional grammar functional linguistics fundamental feature furtive glide furtive vowel G geminate gemination general general distribution general grammar general linguistics general semantics generic term geographical dialect geographical linguistics gesture gesture language glide gloss glossary glottal glottal catch glottal cavity glottal check glottal consonant glottal plosive glottal sound glottal stop glottal trill glottalic click glottalic closure glottalization glottalized hentian geseran hentian menggeser tak bergeser malaran tak bergeser depan lidah vokal depan pendepanan ragam beku fungsi/tugas analisis fungsian tatabahasa fungsian/ nahu fungsian linguistik fungsian ciri dasar geluncuran senyap vokal pelancar konsonan panjang pemanjangan konsonan umum/am penyebaran am tatabahasa am/nahu am linguistik am semantik am kata generik dialek geografi linguistik geografi gerak isyarat bahasa gerak isyarat geluncuran padanan kata senarai kata/glosari glotis hamzah/hentian glotis rongga glotis lihat: glottal stop konsonan glotis letupan glotif/plosif glotis bunyi glotis hentian glotis getaran glotis klik glotis penutupan glotis penghamzahan/pengglotisan berhamzah/berhentian glotis 242 .

glottalized sound glottalized vowel glottis glottogonic linguistics glottopolitics gradation gradation of vowel grammarian grammatical grammatical analysis grammatical category grammatical feature grammatical item grammatical meaning grammatical process grammatical structure grammatical unit grammaticalisation grapheme groove spirant grooved articulator grooved fricative H half-close vowel half-open vowel hard palate harmonic harmonic overtone head word heavy stress height of tongue hesitation form high-falling high vocoid high vowel higher-mid historical linguistics holophrase holophrastic language homorganic affricate homorganic sound hyphothesis hyphothetical bunyi glotis vokal glotis glotis linguistik asal usul ilmu politik bahasa pemeringkatan pemeringkatan voka nahu ahli tatabahasa/ahli nahu tatabahasa/nahu analisis tatabahasa/analisis nahu kategori tatabahasa/ kategori nahu ciri tatabahasa/ciri nahu butir tatabahasa/butir nahu makna kenahuan proses tatabahasa/proses nahu struktur tatabahasa/struktur nahu unit tatabahasa/unit subjek nahu pentatabahasaan/penahuan grafem geseran beralur alat artikulasi beralur geseran beralur/frikatif beralur vokal separuh sempit vokal sparuh luas lelangit keras/palatum berharmoni nada atasan berharmoni kata inti tekanan keras tinggi lidah bentuk ayat menurun tinggi vokoid tinggi vokal tinggi sederhana/agak tinggi linguistik sejarawi holofrasa bahasa holofrasa letusan homorgan/afrikat homorgan/sealat/afrikat sealat bunyi homorgan/bunyi sealat hipotesis lihat: hyphothesis 243 .

seruan bahasa antara vokal antara fleksi dalam abjad fonetik antarabangsa intonasi jeda intonasi 244 .I identification of morpheme idiom idolect imitative word immigrant language imperative implosion impressionistif translation inactive voice inarticulate incomplete plosive consonant index indigenous language indirect discourse indirect object indirect question indirect speech infix inflected language inflected prefix inflection ingressive ingressive air stream inhalation inhale initial cluster initial stress initial string initiator of air stream innate stress inspiration instrumental noun instrumental phonetics interconsonantal interdental interdental phone interjection interlanguage intermedian vowel internal inflection international phonetic alphabet intonation intonation break penentuan morfem idiom/ungkapan idiolek kata ajuk bunyi/onomatopeia bahasa pendatang perintah/imperatif sedutan transkrips sepintas suara tak aktif tidak petah (bercakap/bertutur) konsonan plosif tak selesai indeks bahasa bumiputera/ bahasa pribumi wacana tak langsung objek tak langsung ayat tanya tak langsung cakap pindah sisipan bahasa fleksi awalan fleksi fleksi ingresif arus udara ingresif tarikan nafas menarik nafas rangkap awal/gugus awal tekanan awal rentetan awal pemula arus udara tekanan sejadi lihat: inhalation kata nama penantian fonetik perantian antara konsonan antara gigi bunyi antara gigi kata seru.

intonation contour intonation morpheme intralinguistic feature intransitive verb invariable word invariant inverse derivation inversion inverted word order irregular verb isolating language isolative sound change isolex item analysis K kernel sentence kinetic consonant L labia labial labial sound labialisation labiodental labiodental sound labiolabial labiovelar laboratory phonetics laminal laminal sound laminodental sound language ability language boundary language change language development language family language learning language planning language skill language standardisation language structure language teaching language universal langue kontur intonasi morfem intonasi ciri dalam linguistik kata kerja tak transitif kata tetap bentuk lihat: invariable word terbitan terbalik/ terbitan songsang keterbalikan/kesongsangan urutan kata songsang/ urutan kata terbalik kata kerja tak transitif bahasa isolatif perubahan bunyi pencilan isoleks analisis butir ayat inti konsonan kinetik lihat: lip bibir/ labial bunyi bibir/ bunyi labial pembibiran/ pelabialan bibir gigi/ labiodental bunyi bibir gigi/ bunyi labiodental dua bibir/ labiolabial labiovelar fonetik makmal laminal bunyi laminal bunyi laminodental kebolehan berbahasa sempadan bahasa perubahan bahasa perkembangan bahasa keluarga bahasa pembelajaran bahasa perancangan bahasa kemahiran berbahasa penstandardan bahasa struktur bahasa pengajaran bahasa (ciri) kesejagatan bahasa langue 245 .

analisis kebahasaan antropologi linguistik peminjaman linguistik konteks linguistik demografi linguistik disiplin linguistik geografi linguistik norma bahasa falsafah bahasa psikologi linguistik lambang linguistik/ simbol linguistik lihat: language skill pantang larang bahasa tipologi bahasa lihat: linguist 246 . kebahasaan analisis linguistik. ahli leksikografi leksikon kata penghubung pembatas gambaran mendatar lingua franca bunyi lidah kaedah linguafon ahli bahasa/ ahli linguistik linguistik.lapse laryngeal laryngeal air mechanism laryngeal consonant laryngeal sound laryngealisation laryngealised vowel larynx lateral lateral area lateral consonant lateral plosion lateral release lateral resonant lateral sound lexical lexical field lexical item leksikal meaning lexical stress lexicalisation lexicographer lexicon limitative conjunction linear representation lingua franca lingual sound linguaphone method linguist linguistic linguistic analysis linguistic anthropology linguistic borrowing linguistic context linguistic demography linguistic discipline linguistic geography linguistic norm linguistic philosophy linguistic psychology linguistic sign linguistic skill linguistic taboo linguistic typology linguistician selang (masa) laringal mekanisma udara laringal konsonan laringal bunyi laringal pelaringalan vokal laringalan larinks sisian ruang sisian konsonan sisian letupan sisian/plosif sisian pelepasan sisian kenyaringan sisian bunyi sisian leksikal medan leksikal butir leksikal makna leksikal tekanan leksikal pengleksikalan ahli perkamusan.

linking morpheme lip lip formation lip position lip rounding lip spreading lip tracing literal literal translation literary language literary translation loan word local friction long consonant long vowel loose apposition loquacity loudness low vocoid low vowel lowering M macro macrolinguistics major air stream manner of articulation manner of discourse marked marker mathematical linguistics matrix matrix sentence maximal stress mechanistic linguistics medial medial cluster medial voice median resonant medieval linguistics medio of tongue mediopalatal medium mentalistic linguistics metalanguage morfem penghubung bibir pembentukan bibir kedudukan bibir pembundaran bibir penghamparan bibir surihan bibir harfiah penterjemahan harfiah bahasa persuratan penterjemahan sastera kata pinjaman geseran tempatan konsonan panjang vokal panjang kedudukan terpisah kefasihan kelantangan vokoid rendah vokal rendah perendahan makro makrolinguistik mekanisma udara utama cara artikulasi cara wacana bertanda penanda linguistik matematik matriks ayat matriks tekanan maksima aliran mekanisma tengah rangkap tengah/ gugus tengah lihat: middle voice bunyi nyaring tengah linguistik zaman pertengahan tengah lidah mediopalatal perantara linguistik mentalisma metalinguistik 247 .

microlinguistics mid vocoid mid vowel middle of tongue middle voice minimal contrast minimal pair minimal stress minimum obstruction minor air stream mechanism mixed language mode of articulation modern language modification modifier modulation monitor function monolateral consonant monolingual monolingual approach monologue monomorphemic monophonemic monophthong monosyllabic monosyllabic word monosyllable monotone mora morph morpheme morpheme boundary morphemic morphemic analysis morphemic reference morphemic script morphemic transcription morphemics morphologic morphological analysis morphological assimilation morphological process morphology morphoneme mikrolinguistik vokoid tengah vokal tengah tengah lidah ragam tengah bezaan minimal pasangan minimal tekanan terlemah/ tekanan minimal gangguan minimum gangguan arus udara minor bahasa campuran cara artikulasi bahasa moden modifikasi penerang modulasi fungsi monitor konsonan monolateral ekabahasa pendekatan ekabahasa monolog monomorfemik monofonemik monoftong ekasuku kata ekasuku ekasuku senada ciri yang menunjukkan panjang pendek bunyi suara bagi perkataan tertentu morf morfem batas morfem morfemik analisis morfemik rujukan morfemik aksara morfemik transkripsi morfemik lihat: morphology morfologi analisis morfologi asimilasi morfologi proses morfologi morfologi morfonem 248 .

morphophoneme morphophonemic rule morphophonemic stress morphophonemic transcription morphophonemic variation morphophonemics mother tongue mouth air mouth cavity movable speech organ movable stress multidimensional phonology multilingual multisyllabic murmur vowel mutual intelligibility mutually complementary mutually exclusive N narrative discourse narrow narrow diphthong narrow transcription narrow vowel narrowing of meaning nasal nasal and oral exit of air nasal cavity nasal exit of air nasalisation nasalisation symbol morfofonem rumus morfofonemik tekanan morfofonemik transkripsi morfofonemik kelainan morfofonemik morfofonemik bahasa ibunda udara mulut rongga mulut lihat: articulator tekanan pindah fonologi pelbagai dimensi pelbagai bahasa pelbagai suku lihat central vowel kefahaman menyaling saling melengkapi saling menyingkiri nasalised click nasalised vowel nasalism nasality nasalization nasalized nasally released stop nasal pharynx nasal plosion nasal release huraian naratif sempit diftong sempit transkrisi halus/ transkripsi sempit vokal sempit penyempitan makna sengau/hidung/nasal saluran keluar udara dari hidung dan mulut rongga hidung saluran udara keluar dari hidung penyengauan/penasalan lambang penyengauan/lambang penasalan/simbol penyengauan/ simbol penasalan klik sengauan/hentian nasalan vokal sengauan/vokal nasalan sebutan sengau kesengauan/kenasalan penyengauan disengaukan/dinasalkan hentian lepasan hidung farinks sengau/letupan nasal letupan sengau/letupan nasal pelepasan sengau/ pelepasan nasal 249 .

nasal resonant nasal sound nasal twang nasal vowel native language native speaker natural language negation negative negative conjunctive negative particle negative sentence neo-linguistics network of isogloss neutral neutral vowel neutralisation node nominal nominal adjective nominal clause nominal definition nominal inflection nominal phrase nominal sentence nominalisation non-consonantal non-continuant non-distinctive feature non-finite verb form non-linguistic context non-syllabic non-syllabic segment non-syllabic vocoid non-vocalic non-vocoid non-speech sound normative grammar normative linguistics nose cavity notional grammar noun noun adjunct noun clause noun cluster bunyi nyaring sengau/ bunyi nyaring nasal bunyi sengau/bunyi nasal telor sengau/telor nasal vokal sengau/vokal nasal bahasa asli penutur asli bahasa tabii penafian nafi kata penghubung nafi partikel nafi ayat nafi neolinguistik jaringan isoglos neutral vokal neutral peneutralan nodus namaan kata sifat namaan/ adjektif namaan klausa namaan takrif namaan fleksi namaan frasa namaan ayat namaan penamaan bersifat bukan konsonan bukan malaran ciri bukan distingtif bentuk kata kerja tak finit konteks bukan linguistik bukan sukuan segmen bukan sukuan vokoid bukan sukuan bukan vokalik bukan vokoid bunyi bukan bahasa lihat: prescriptive grammar linguistik normatif rongga hidung lihat: linguistic philosophy kata nama nama penerang klausa nama rangkap nama/gugus nama 250 .

noun phrase initiator noun word null hyphothesis numeral classifier O object objective objectivity obligatory obligatory transformation obscure vowel off-glide official dialect on-glide open juncture open lip rounding open syllable open transition open vocoid open vowel optional optional transformation rule oral oral air mechanism oral exit of air oral plosion oral resonant distinctive feature oral sound oratorical speech organs of speech origin of language origin of speech orthographical procedure orthographic transcription orthography overlapping distribution P palatal palatal consonant palatal lateral palatal sound palatalisation palatalised pemula frasa nama kata nama hipotesis nol penjodoh bilangan objek Objektif keobjektifan wajib rumus transformasi wajib vokal kabur geluncuran akhir lihat: standard dialect geluncuran awal saktah terbuka pembundaran bibir luas suku kata terbuka lihat: open juncture vokoid luas vokal luas pilihan rumus transformasi pilihan mulut/oral mekanisma udara mulut saluran keluar udara mulut letupan oral/plosif oral ciri distingtif nyaring oral bunyi oral ragam pidato organ sebutan/alat sebutan asal usul bahasa lihat: origin of language tatacara ejaan transkripsi ejaan ejaan penyebaran bertindan lelangit keras/palatal konsonan lelangit keras/ konsonan palatal sisian lelangit keras/ sisian lateral bunyi lelangit keras/ bunyi palatal penglelangitkerasan/ pempalatalan dilelangitkeraskan/ dipalatalkan 251 .

farinks mekanisma udara farinks rongga farinks bunyi farinks pemfaringalan rongga tekak/farinks udara farinks fasa artikulasi tatabahasa falsafah/ nahu falsafah pembunyian fonem kesepadanan fonem-grafem fonemik analisis fonemik perbezaan fonemik rujukan fonemik tekanan fonemik struktur fonemik suku kata fonemik lambang fonemik/ simbol fonemik 252 .palate palate-alveolar palato-alveolar consonant palatum paralanguage paralinguistic feature parameter parametric linguistics paraphrase parent language parenthesis perenthetic clause adjunct parsing part of speech passive passive articulator passive voice peak of prominance peak of sonority pedagogical grammar pedagogical linguistics permutation rule pharyngeal pharyngeal air mechanism pharyngeal cavity pharyngeal sound pharyngealisation pharynx pharynx air phase of articulation philosophical grammar phonation phoneme phoneme-grapheme correspondence phonemic phonemic analysis phonemic contrast phonemic reference phonemic stress phonemic structure phonemic syllable phonemic symbol lihat: palatum gusi-lelangit keras konsonan gusi lelangit keras/ konsonan palato-alveolar lelangit keras/palatum lihat: paralinguistic feature ciri paralinguistik parameter linguistik parametrik parafrasa bahasa induk tanda kurungan/perentesis penerang klausa parentesis/ adjung klausa parentesis penghuraian ayat golongan kata/ jenis perkataan pasif alat artikulasi pasif ragam pasif lihat: peak of sonority puncak kelantangan tatabahasa pedagogi/ nahu pedagogi linguistik pedagogi rumus permutasi faringal.

phonemic transcription phonemic variant phonemicist phonemics phonetic phonetic analysis phonetic chart phonetic complement phonetic diagraph phonetic indicator phonetic notation phonetic sound change phonetic spelling phonetic syllable phonetic symbol phonetic transcription phonetic variant phonetician phonetics phonic phonic substance phono-morphology phonological analysis phonological change phonological component phonological item phonological process phonologist phonology phonometrics phrasal verb phrase phrase marker phrase structure phrase structure component phrase structure grammar phrase structure rule pidgin pitch pitch level place of articulation plosion plosive plosive consonant transkripsi fonemik perbezaan fonemik ahli fonemik fonemik fonetik/bunyi analisis fonetik carta fonetik lihat: phonetic indicator dwihuruf fonetik penanda bunyi lihat: phonetic transcription perubahan bunyi ejaan fonetik suku kata fonetik lambang fonetik/simbol fonetik transkrispsi fonetik kelainan fonetik ahli fonetik (ilmu) fonetik fonik jisim fonik fonomorfologi analisis fonologi perubahan fonologi komponen fonologi butir fonologi proses fonologi ahli fonologi fonologi fonometrik frasa kerja/frasa verba rangkai kata/frasa penanda frasa struktur frasa komponen struktur frasa tatabahasa struktur frasa/ nahu struktur frasa rumus struktur frasa pijin nada tingkat nada daerah artikulasi letupan/plosif letupan/plosif konsonan letupan/ konsonan plosif 253 .

plosive sound p-marker point of articulation polyglot polysyllable position of articulation position of tongue positional variant positive sentence possessive compound possessive pronoun post-alveolar post-dental post of tongue post-palatal post-velar post-vocalic pragmatic translation pragmatics predicate predicative phrase prefix prefixation prehistoric language prenasalisation prepalatal prepalatal sound prescriptive grammar prestige dialect prevelar prevocalic primary articulation primary derivative primary language primary stress principal principal clause principal verb pronominal pronominal inflection pronominalisation prop word proscriptive grammar prosodic distinctive feature prosodic feature bunyi letupan/bunyi plosif penanda frasa titik artikulasi penutur pelbagai bahasa banyak suku (kata) kedudukan artikulasi kedudukan lidah kelainan lingkungan/ kelainan posisi ayat positif majmuk milik kata ganti milik belakang gusi/belakang alveolar belakang gigi belakang lidah belakang lelangit keras/belakang palatal belakang lelangit lembut/ belakang velar lepas vokal penterjemahan pragmatik pragmatik predikat frasa predikat awalan pengawalan bahasa prasejarah prapenyengauan pralelangit keras/prapalatal bunyi pralelangit keras/bunyi prapalatal tatabahasa preskriptif/nahu preskriptif dialek martabat/dialet prestij pravelar pravokal artikulasi primer terbitan primer bahasa primer tekanan primer utama klausa utama kata kerja utama/verba utama kata ganti fleksi kata ganti kepronominalan kata silih tatabahasa proskriptif/nahu proskriptif ciri distingtif prosodi ciri prosodi 254 .

rumus penyempitan (makna) penambah serentak/pengimbuhan serentak dialek kawasan bahasa daerah 255 . penyempitan (makna) rumus penyingkatan.prosodic mark prosodic phoneme prosodic phonology proto language pseudo-procedure psycholinguistics pulmonic air mechanism pulmonic click punctuation punctuation mark pure vowel Q qualifier qualifying phrase qualitative qualitative analysis quantifier quantitative quantitative analysis quantitative linguistics question word R radical axis radical language radix of tongue raising rapid form received pronounciation recessive stress reciprocal reciprocal pronoun reciprocal verb reciprocity reconstruction recursive string reduction reduction rule reduplicate affixation regional dialect regional language tanda prosodi fonem prosodi fonologi prosodi bahasa purba/bahasa proto tatacara semu psikolinguistik mekanisme udara pulmonik klik pulmonik tanda baca lihat: punctuation vokal tulen penerang rangkai kata penerang/ frasa penerang kualitatif analisis kualitatif kata kuantiti kuantitatif analisis kuantitatif linguistik kuantitatif kata tanya paksi radikal lihat: isolating language lihat: root of tongue peninggian bentuk cepat lafaz terima tekanan pangkal menyaling/timbal balik ganti nama menyaling/ganti nama timbal balik kata kerja menyaling kesalingan/ketimbalbalikan rekonstruksi deretan ulang penyingkatan.

register register tone system regularity release released-P released plosive renaissance linguistics repertoire replacement rule reported speech resonance resonance chamber resonant resonant distinctive feature resonant sound resonator retroflex retroflexed consonant retroflexed sound retroflexed vowel retroflexion revival form rewrite rule rhetorics rhyme rhythm rising rising diphthong rising-falling rolled rolled consonant romance linguistics romanisation root root-inflected language root inflection root-isolating language root of tongue root of word rounded rounded lip (vowels) rounded lip formation rounded vocoid rounded vowel rounding laras bahasa sistem nada register kenalaran pelepasan P-lepas letupan lepas/plosif lepas linguistik zaman pembaharuan perbendaharaan rumus ganti cakap pindah kenyaringan rongga kenyaringan nyaring. bunyi nyaring ciri distingtif nyaring bunyi nyaring penyalun gelungan konsonan gelungan bunyi gelungan vokal gelungan penggelungan bentuk pulih rumus tulis semula retorik rima irama menaik diftong menaik turun naik bergulung konsonan bergulung/konsonan bergetar linguistik romans peRumian akar bahasa fleksi akar fleksi akar bahasa isolatif akar pangkal lidah akar kata dibundarkan bibir dibundarkan (vokal) pembentukan bibir bundar vokoid dibundarkan vokal dibundarkan pembundaran 256 .

semi-vokal semiotik ayat 257 .rule S sampel Saussurean linguistics scholaticism scientific grammar second articulation second language second-order language second sound shift secondary secondary phoneme secondary stress segment (noun) segment (verb) segment diagram segment of utterance segmental analysis segmental morpheme segmental phoneme segmental phonology segmentation segmentator semantic semantic analysis semantic change semantic component semantic differential semantic distinguisher semantic feature semantic field semantic field theory semantic marker semantic pair semantic range semantif shift semantic triangle semantic value semantics semi-consonant semi-vowel semiotics sentence rumus sampel linguistik ala Saussure linguistik skolastik/ skolastisisme tatabahasa ilmiah/ tatabahasa saintifik/ nahu ilmiah/ nahu saintifik artikulasi kedua bahasa kedua bahasa tertib kedua perubahan bunyi peringkat kedua sekunder fonem sekunder tekanan sekunder penggalan memenggal gambar rajah penggalan penggalan ujaran analisis penggalan morfem penggalan fonem penggalan fonologi penggalan pemenggalan pemenggal semantik analisis semantik perubahan makna/ perubahan semantik komponen semantik kebezaan makna pembeza makna ciri makna medan makna teori medan makna penanda semantik pasangan makna julat makna perubahan makna segi tiga makna nilai semantik makna/semantik separuh konsonan separuh vokal.

lambang. isyarat bahasa isyarat pemaknaan kesenyapan penambahan serentak ciri distingtif serentak morfem tunggal fonem tunggal mufrad bilangan mufrad slanga linguistik slavik lihat: slavic linguistics geseran selit/frikatif selit gatra pelah dialek sosial sosiolek Sosiolinguistik linguistik sosiologi konsonan lembut lelangit lembut/palatum lembut sonan lihat: spectogram sonoran kesonoran bunyi perubahan bunyi perubahan bunyi alofonik perubahan bunyi fonemik kriteria penggolongan bunyi/ kriteria 258 .sentence adverbial sentence compound sentence connector sentence modifier sentence part sentence stress sentence structure shape word sharp resonant distinctive feature shift of meaning sibilant side adjunct side chamber sign sign language signification silence simultaneous affixation simultaneous distinctive feature single morpheme single phoneme singular singular number slang slavic linguistics slavonic linguistics slit fricative slot slur social dialect sosiolect sociolinguistics sociological linguistics soft consonant soft palate sonant sonogram sonorant sonority sound sound change sound change by allophones sound change by phonemes sound classification criteria adverba ayat majmuk ayat penghubung ayat penerang ayat bahagian ayat tekanan ayat struktur ayat kata bentuk ciri distingtif nyaring tajam perubahan makna bunyi desis/sibilan adjung samping ruang samping tanda.

terbahagi (nahu). pecahan (diakronik). celah bunyi frikatif celah morfem terbahagi bentuk pertuturan bahasa lisan/bahasa pertuturan lihat: sporadic sound change perubahan bunyi semerta vokal hampar dialek standard 259 .sound complex sound echoism sound law sound shift sound source sound spectograph sound symbolism sound value sound wave source source language special language spectogram spectograph spectrum speculative grammar speech speech act speech community speech event speech habit speech organ speeech pathology speech perception speech production speech recognition speech response speech signal speech sound speech stretcher speech symbol speech synthesis speech therapy spirant split split fricative split morpheme spoken form spoken language spontaneous sound change sporadic sound change spread vowel standard dialect klasifikasi bunyi bunyi kompleks gema bunyi hukum bunyi perubahan bunyi sumber bunyi spektograf bunyi perlambangan bunyi nilai bunyi gelombang bunyi sumber bahasa sumber bahasa khas spektogram spektograf spektrum tatabahasa spekulatif/ nahu spekulatif pertuturan lakuan bahasa komuniti bahasa peristiwa bahasa kebiasaan berbahasa alat ujaran/alat artikulasi patologi bahasa persepsi bahasa pengwujudan bahasa pengenalan bahasa gerak balas bahasa isyarat bahasa bunyi bahasa peregang bahasa lambang bahasa sintesis bahasa terapi bahasa geseran pemecahan.

standard language standard pronounciation standard speech standardisation state of language static linguistics statistical linguistics stem stem compound stem-inflected language stop stratification stratificational grammar stress stress group stress mark stress prosodic distinctive feature stressed syllable string string analysis strong stress structural change structural linguistics structural meaning structural semantics structural word structuralistic linguistics structure drill style style of pronounciation stylictics subclause subcategorisation subcategory subgroup subject subordinate subordinate clause subordinate conjunction subordination subordinator subphonemic modification subphonemic variant bahasa standard sebutan standard lihat: standard language penstandardan keadaan bahasa linguistik statik linguistik statistik dasar majmuk dasar bahasa fleksi dasar hentian stratifikasi tatabahasa stratifikasi/ nahu stratifikasi tekanan kelompok tekanan tanda tekanan ciri tekanan/fitur distingtif prosodi tekanan struktur kata bertekanan untaian/rentetan analisis untaian/analisis rentetan tekanan kuat perubahan struktur linguistik struktur makna struktur semantik struktur kata struktur linguistik struktur latih tubi struktur gaya gaya sebutan ilmu gaya bahasa klausa subordinat pensubkategorian subkategori subgolongan subjek tak setara/subordinat klausa tak setara/klausa subordinat kata penghubung tak setara/ kata penghubung subordinat pentaksetaraan/subordinasi lihat: subordinate conjunction perubahan subfonemik kelainan subfonemik 260 .

substandard substitution substitution class substitution drill substitution frame substitution item suction sound suffix suffixation suffixing language superficial structure supraglottal friction supraglottal cavity suprasegmental feature suprasegmental grapheme suprasegmental phoneme surface grammar surface structure switching syllabic syllabic consonant syllabic peak syllabic sign syllabic sound syllabic vocoid syllabication syllable symbol symbolic sign symmetry syntactic syntactic category syntactic change syntactic class syntactic compound syntactic construction syntactic group syntactic order syntactic pattern syntax synthetic compound synthetic index synthetic language systematic transcription systemic grammar substandard/koman/kodi penggantian. gantian golongan gantian latih tubi gantian rangka gantian butiran gantian bunyi sedutan akhiran pengakhiran bahasa berakhiran struktur permukaan geseran supraglotal rongga supraglotal ciri suprasegmental grafem suprasegmental fonem suprasegmental tatabahasa permukaan/ nahu permukaan struktur permukaan/struktur lahir alih silabik konsonan silabik puncak suku kata tanda suku kata bunyi silabik vokoid silabik penyukuan suku kata lambang/simbol tanda lambang/tanda simbol keseimbangan sintaksis kategori sintaksis perubahan sintaksis golongan sintaksis majmuk sintaksis binaan sintaksis/ konstruksi sintaksis kelompok sintaksis urutan sintaksis pola sintaksis sintaksis majmuk sintesis indeks sintesis bahasa sintesis transkripsi sistematik tatabahasa sistemik/ nahu sistemik 261 .

T tag statement tag question tap target language taxanomic phonemics teeth ridge tense vocoid tense vowel terminal contour terminal juncture terminal stress terminal string terminology territorial dialect tertiary articulator tertiary stress theoretical linguistics theory theory of meaning thesaurus throat thought and language tight phonation tip of tongue tone tone language tone prosodic distinctive feature tongue tongue position trachea traditional grammar transcribe transcription transfer transferred meaning transformation transformation rule transformational generative grammar tranformational grammar transformed sentence transliteration

penyataan tempelan ayat tempelan tamparan bahasa sasaran fonemik taksonomi lengkungan pangkal gigi vokoid tegang vokal tegang kontur akhir saktah akhir tekanan akhir untaian akhir peristilahan dialek kawasan alat artikulasi tertier tekanan tertier linguistik teori teori teori makna tesaurus kerongkong/tekak fikiran dan bahasa pembunyian tegang hujung lidah nada bahasa nadaan ciri distingtif prosodi nada lidah kedudukan lidah trakea tatabahasa tradisional/ nahu tradisional mentranskripsi transkripsi/alih tanda memindahkan; pemindahan; pindahan makna kiasan transformasi rumus transformasi tatabahasa transformasi generatif/nahu transformasi generatif tatabahasa transformasi/ nahu transformasi ayat terbitan alih huruf/transliterasi

262

tree diagram trill consonant trill sound trillisation triphthong type of articulation U ultimate ultimate constituents ultimate stress ultra unilateral consonant ultrasound unaccented underlying form underlying structure unexploded plosive ungrammatical unilateral unilingual union language universal universal form universal grammar universal language universal semantics universalism unmarked unreleased plosive unrounded unrounded lip formation unrounded vowel unrounding unstressed unvoiced unvoiced inherent distinctive feature utterance utterance act uvula uvula sound uvular uvular sound

rajah pohon konsonan getaran bunyi getaran penggetaran triftong jenis artikulasi

terakhir unsur terakhir tekanan terakhir ultra konsonan ekasisi ultrabunyi tanpa aksen bentuk batin struktur batin letupan tak lepas/plosif tak lepas/letupan tertahan/ plosif tertahan binahu ekasisi ekabahasa bahasa persatuan sejagat bentuk sejagat tatabahasa sejagat bahasa sejagat semantik sejagat kesejagatan tak bertanda lihat: unexploded plosive tak bundar pembentukan bibir tak bundar vokal tak bundar penyahbundaran tak bertekanan tak bersuara ciri distingtif hakiki tak bersuara ujaran aksi ujaran anak tekak/uvula bunyi anak tekak/bunyi uvula anak tekak/uvular bunyi anak tekak/bunyi uvular

263

V valency variable word variant variation variety in language velar velar sound velaric click velaric closure velarisation velic verb cluster vibration vibration frequency vocal bands vocal cord vocal lip vocal organ vocal tract vocalic alteration vocalisation vocalised vocative vocoid vocoid backing vocoid low vocoid mid voice voice quality voiced voiced click voiced stop voiced unaspirated stop voiced vowel voiceless voiceless grooved fricative voiceless sound voiceless stop voiceless unaspirated stop voiceless vowel voicing

valensi kata boleh ubah kelainan kelainan kelainan bahasa lelangit lembut/velar bunyi lelangit lembut/ bunyi velar klik lelangit lembut/klik velar penyempitan lelangit lembut/ penyempitan velar pemvelaran anak lidah/velik gugus karyaan getaran kekerapan getaran pita suara pita suara pita suara alat ujaran saluran udara perubahan bunyi vokal penyuaraan lihat: voiced vokatif vokoid pembelakangan vokoid vokoid rendah vokoid tengah 1. suara 2. ragam kualiti suara bersuara klik bersuara hentian bersuara hentian bersuara tanpa hembusan vokal bersuara tak bersuara geseran beralur tak bersuara/ frikatif beralur tak bersuara bunyi tak bersuara hentian tak bersuara hentian tak bersuara tanpa hembusan vokal tak bersuara penyuaraan

264

vowel vowel cluster vowel harmony vowel modification vowel quadrilateral vowel reduction vowel shift vowel system vowel triangle

vokal rangkap vokal/gugus vokal mutasi vokal perubahan vokal rajah vokal sisi empat pengurangan vokal penggeseran vokal sistem vokal rajah vokal segi tiga

W wave waveband wave-form wave length wavemeter wave theory way of obstruction weak form weak stress Wernicke’s area whispered sound whispered vowel Whorfian hypothesis wide diphthong word base word border marker configurative feature word boundary word class word count word division word-for-word translation word form word formation word group word list word order word sign word stress written language

gelombang jalur gelombang bentuk gelombang jarak gelombang meter gelombang teori gelombang cara gangguan bentuk lemah tekanan lemah kawasan Wernicke bunyi bisikan vokal bisikan hipotesis Whorf diftong lebar dasar kata ciri konfiguratif tanda sempadan kata sempadan kata golongan kata hitung kata pemisahan suku kata; pemisahan unsur kata terjemahan harfiah bentuk kata pembentukan kata kelompok kata senarai kata urutan kata/jujukan kata lambang kata tekanan kata bahasa tulisan

265

Z zero zero anaphora zero modification zero morpheme zero phoneme

kosong/sifar (tiada langsung) anafora kosong/anafora sifar perubahan kosong/ perubahan sifar morfem kosong/morfem sifar fonem kosong/fonem sifar

266

Universiti Putra Malaysia (Ogos 1999-31 Disember 2000). Perak dan menjadi ketua penuntut SDAR pada tahun 1961. beliau bergiat cergas dalam penyelidikan dan penulisan tentang bahasa dan linguistik Melayu. Profesor Madya di Universiti Pertanian Malaysia (1981) dan Profesor (1992). mendapat pendidikan awal di Sekolah Kebangsaan Dewan Beta. Fakulti Pengajian Bahasa Moden. Bhd. Amerika Syarikat. menjadi pensyarah di Kolej Pertanian Malaya (1972-73). Pada 1964-65 beliau mengikuti kursus perguruan di Language Institute (kini Institut Bahasa) Lembah Pantai.D di University of California. Cheras (1972). (1992) 267 . Timbalan Dekan (Hal Ehwal Pelajar) di Fakulti Pengajian Pendidikan (1989-1995). Betulkan Kesalahan Bahasa Anda. Ketua Jabatan Bahasa Melayu. Tatabahasa Dewan Jilid 1. Beliau pernah memegang jawatan Ketua Jabatan Bahasa (1979-1983). Abdul Hamid Mahmood dilahirkan pada 23 Ogos 1945 di Kampung Dewan Beta. Berkley. kemudian di Sekolah Datok Abdul Razak (SDAR). maktab dan universiti. Tanjong Malim. Ayat Pasif Bahasa Melayu. Antara buku beliau yang terpenting ialah : 1. Kelantan. Profesor Dr. Insimal (M) Sdn. Penerbitan Masa (1992) 4. Abdul Hamid berkhidmat sebagai guru terlatih selama 5 tahun di Sekolah Menengah Ayer Lanas. Pada awal Januari 2001 beliau telah dijemput untuk menjadi Profesor Bahasa Melayu di UPSI. Beliau kemudian mengikuti kursus bagi menyiapkan tesis Ph. (karya bersama) Dewan Bahasa dan Pustaka (1986) 2. Universiti Putra Malaysia (1995-1996). Maktab Sultan Ismail. Kelantan (1966-69) dan Sekolah Alam Shah. Kelantan. Dalam bidang penerbitan. Menguasai Ejaan Dengan Cepat.BIODATA PENULIS Profesor Dr. Jeli. Pada 1 November 2001 beliau dilantik sebagai Pengarah Penerbit UPSI. Kota Bharu. menjadi Ketua Hal Ehwal Akademik IDEAL. Universiti Putra Malaysia (1996-0gos 1999) dau Timbalan Pengarah IDEAL. Sehingga kini beliau telah menghasilkan beberapa buah buku bertaraf akademik dan digunakan sebagai rujukan di sekolah. pernah memegang jawatan Setiausaha Agung Persatuan dan pada tahun 1969 melanjutkan pelajaran di Universiti Malaya. Kota Bharu. Dewan Bahasa dan Pustaka (1992) 3.

Tuanku Bainun. Perkembangan Profesional Dalam Pendidikan Bahasa. Kuasai Bahasa Anda. Menguasai Bahasa Melayu Tinggi. Aspirasi Kebitaraan Ibu Kandung Suluh Budiman 1922-2002 (2003) 20. Affluent Master Sdn. Bhd. Percetakan Nasional Malaysia Berhad (1997) 12. Ejaan Bahasa Melayu Terkini. Tatabahasa Dewan Edisi Sekolah Menengah (Dalam penerbitan Dewan Bahasa dan Pustaka. (2000) 15. Bhd. Guru dan Bahasa Melayu. Penerbit UPSI (2004) 18. City Reprographic Services (1997) 11. Menguasai Tatabahasa Dengan Cepat.5. Kursus Bahasa Melayu Mudah (2006) 22. 268 . Aspirasi Global (2006) 21. Seminar Bahasa Melayu. Betulkan Kesalahan Bahasa Anda. Sintaksis Dialek Kelantan. Penerbit UPSI (2010) 28. Gunakan Bahasa Melayu Yang Betul. Linguistik. 2012) 31. Penerbit UPSI (2008) 26. Dewan Bahasa dan Pustaka (1995) 8. Fonetik dan Fonologi Bahasa Melayu. Memartabatkan Warisan Za'ba (2005) 19. Syarikat Percetakan Bintang Baru (1) 13. Tatabahasa Dewan Edisi Sekolah Rendah (Dalam penerbitan Dewan Bahasa dan Pustaka. City Reprographic Services (1991) 6. Menguasai Ejaan Bahasa Melayu. Bhd. (2012) Di samping itu. Warisan Maktab Kirkby (karya Bersama). (2001) 16. Dewan Bahasa dan Pustaka (1994) 9. Masa Enterprise (1995) 7. Penerbit Aslita Sdn. (2002) 17. Bahasa Melayu Sebagai Bahasa Ilmu: Cabaran dan Harapan. Betulkan Kesalahan Bahasa Anda (2012) 29. Canselor Pendidikan (Karya Bersama). Penerbit UPSI (2007) 23. Bhd. Aslita Sdn. Tatabahasa Dewan (Edisi Baru). (2007) 25. 2012) 30. Pro-Office Shoppe Sdn. Penerbit UPSI (2007) 24. Tatabahasa Dewan Edisi Semakan (2008) 27. Bhd. Pendidikan Gemilang Menuju Wawasan: Koleksi Ucapan Naib Canselor (Karya Bersama). Gunakan Bahasa Melayu Yang Betul. Glosari Dialek Kelantan. Dewan Bahasa dan Pustaka (1997) 10. beliau telah menghasilkan lebih daripada 200 artikel bahasa dan linguistik Melayu dan telah mengedit sebanyak 107 buah buku terbitan UPSI. Kuasai Sistem Ejaan Baharu Bahasa Melayu Melalui Latihan. Tinjauan Pelaksanaan Dasar Bahasa Dalam Sistem Pendidikan Negara Di Peringkat Sekolah (suntingan bersama Asiah Idris). Dewan Bahasa dan Pustaka (1999) 14. Affluent Master Sdn.

Pada tahun 2008 beliau dilantik sebagai Penilai Luar Program Pengajian Bahasa Melayu oleh Akademik Pengajian Melayu Universiti Malaya. ahli panel penggubalan Kurikulum Baru Bahasa Melayu STPM Majlis Peperiksaan Malaysia. Tanjong Malim. seminar dan bengkel. Pada tahun 2005 beliau telah menerima anugerah Cemerlang Tokoh Kontrak Terpuji UPSI . Jeli.A) oleh Duli Yang Maha Mulia Sultan Selangor Darul Ehsan.M. Sarawak dan di Semenanjung. beliau telah dilantik menjadi Presiden Persatuan Belia Ayer Lanas. Seri Paduka Baginda Yang Di Pertuan Agong (2000). Brunei. dan Johan Setia Mahkota (J.S. Penggubal soalan Bahasa Melayu STPM. Pada tahun 1968. Beliau juga menjadi penulis Ensiklopedia Dewan Bahasa dan juga menjadi penulis tamu kepada Dewan Bahasa dan Pustaka cawangan Sarawak (1996-1999).M) oleh D. Berita Harian. baik di peringkat kebangsaan mahupun di peringkat antarabangsa. Beliau juga menduduki Jawatankuasa Induk Persatuan Linguistik Malaysia dan turut menyumbang perkhidmatan beliau dalam perjuangan mengenai pemasyarakatan Bahasa Kebangsaan di negara ini. Abdul Hamid telah dianugerahi Darjah Kebesaran Bintang Ahli-Sultan Salahuddin Abdul Aziz Shah (A. Pada tahun 1996 Profesor Dr. Dalam bidang politik pernah terpilih sebagai perwakilan UMNO kawasan Ayer Lanas. 269 . dan ahli panel Pelaksanaan Bahasa Melayu di sekolah-sekolah Kementrian Pendidikan Malaysia.Y. Sabah. Beliau juga turut menceburkan diri dalam kegiatan kemasyarakatan.S. pada sesi tahun 1997/98 dan pada 1998/99 Universiti Brunei Darussalam telah melantik beliau sebagai pemeriksa luar bagi Program Pengajian Sarjana Muda Pendidikan dan pada tahun 1997 beliau dilantik sebagai panel perancangan program ijazah pertama Universiti Pendidikan Sultan Idris. di samping banyak membentangkan kertas kerja di konferensi.M. Beliau dilantik sebagai penulis tamu majalah MINDA PELAJAR dan pada tahun 1994 telah terpilih sebagai Tokoh Minda Pelajar. Pada tahun 1996 beliau telah dilantik menjadi pemeriksa luar program Bahagian Bahasa Malaysia Pusat Pengajian Ilmu Kemanusiaan. Jeli dan pada tahun 1995 sebagai Presiden Persatuan Anak Jeli di Perantauan. Universiti Sains Malaysia. ahli panel Biro Buku Teks.Beliau juga menjadi ahli panel kurikulum dan penilai luar Malaysian Studies kepada SSABSA South Australia (1983-1990). Beliau telah dilantik sebagai penilai luar untuk jawatan Profesor Universiti Kebangsaan Malaysia (1998) dan Universiti Malaya (1999). Beliau menerima lebih daripada 200 undangan untuk memberi kursus dan ceramah penataran Bahasa Melayu di Singapura.

INDEKS A afasia. 65-78. 29 artikulator.96. 258-259. 235. 165-166. 50 diftong turun. 265 diftong naik. 75. 51. 55. 256. 32. 82. 34. 56-57. 64-. 115-116. 251. 230-237. 64. 29. 79-80. 40-41. 45. 91-93. 84. 235 alternasi bebas. 55 glotalik. 141. 59. 239. 6. 34. 200. 263 hampar. 216. 37. 112-113. 86-89. 159-162. 159. 176. 34. 3-4. 241. 106-110. 256. 52. 167. 250 bunyi rangkap. 240 bunyi nyaring. 240. 55 glotalik. 263 aritenoid. 125-126. 141. 31. 233 bunyi tunggal. 50-52. 50 D B batang tenggorok. 258. 92-93. 230-231 bunyi bersuara. 162. 251. 90-95. 22. 260. 34-36. 159-162. 131. 171. 169-171. 48. 244. 118. 230. 176. 29. 170171 bibir. 78. 18. 111-113. 240 270 . 259. 254-255. 53-54. 29. 208. 67-69. 256. 106-109. 55 bunyi. 22-27. 55 velarik. 78. 235 arus udara. 58-59. 47. 256. 77. 46. 231. 121122. 8. 41. 75. 69. 4. 16 dialek. 127. 12. 164. 169-170. 188. 5. 236. 97-99. 45. 82-91. 50 bunyi segmental (penggalan). 257 bunyi tidak bersuara. 45-60. 82. 263 bundar. 74. 199. 98-104. 248 egresif. 230. 263-265 bukan bunyi bahasa. 95. 231. 159-167. 235 alat artikulasi. 39. 117118. 210. 73. 82. 45-46. 115. 18. 13. 231. 48. 57. 231232. 239. 3-4. 188. 58. 133. 55 pulmonik. 262 diftong. 234 bunyi ejektif. 250-259. 95-96. 53-56. 22-27. 162 anak tekak. 230. 175176. 29. 107. 17-18. 75. 99-100. 115-117. 159. 35. 236. 237. 236-237. 252. 113. 241. 239. 239-248. 136-137. 25. 27. 130-133. 51. 169-170. 245. 59 distingtif. 8. 2. 120-127. 48. 155. 145. 130. 71. 155. 31-41. 18. 71-78. 232. 262 alofon. 26. 143. 31 beralternasi bebas. 84. 24-27. 27 bunyi bahasa. 259 de Saussure. 231. 94. 254. 250. 55 ingresif. 261. 27. 201. 230. 31. 29. 164 bervariasi bebas. 65. 14. 234. 232. 80. 249. 50. 40. 262-263 dorsal (pangkal lidah). 37. 84. 101-103. 205. 41. 105-109. 242. 26. 234. 57. 247. 243.

141. 82-84. 147. 269 fonologi. 244-245 F fonem. 40. 47. 128-129. 115. 237. 256-258. 232. 196. 247. 3. 29. 78. 57. 238. 35. 244 intonasi. 40-41. 122-123. 88. 233. 26-27. 239. 251. 154. 48. 243. 86-88. 115118. 263 letusan. 82 geseran gusi. 26. 250253. 236-239. 233. 115. 263 konsonan rangkap. 90-99. 258-259. 234-235. 244-248. 55. 29. 157-158. 84. 99-102. 159. 57. 92-94. 86-88. 147-148. 256. 234. 242. 98-110. 176. 169-172. 231-232. 123-126. 195. 176-179. 147. 232-244 K kepanjangan. 59. 45-48. 101-103. 64-65. 99. 26. 133. 252. 188. 38-39. 92. 199. 249. 21-23. 40. 233-234. 132. 82-84. 8. 48-49. 156. 122-125. 233 konsonan. 230. 34-36. 243 271 . 99-102. 86-88. 140. 230. 251-252. 141. 108-109. 241-242. 240. 71-73. 104-105. 252. 82. 141 fonemik. 55. 167. 104-106.89. 131-132. 82. 246. 171-172. 113. 18. 82. 230. 52. 85. 113. 109. 151-152. 230. 95-96. 156. 242. 106-117. 257-258. 29 G geseran. 269 J jeda. 115116. 91-93. 13. 126-127. 155-156. 24-26. 123124. 25-26. 120-127. 126-127. 262 glotis. 90. 160-167. 34 lelangit keras. 123-124. 31 I idiolek. 83. 56. 29. 169. 141-142. 261. 42-43. 188. 254 lelangit lembut. 103. 143. 57. 102103. 36. 26. 216. 35-36. 40. 201202. 89. 198. 115 geseran glotis. 254. 266 suprasegmental. 113. 46. 82. 261. 172 krikoid. 38-39. 34. 255. 254 L langit-langit keras. 133-134. 124. 115-118. 47 langit-langit lembut. 174. 8. 26. 200. 64. 264 geseran bibir-gigi. 212 epiglotis. 258. 232-233. 159. 253-254. 230-231. 131-132. 4.E Ejaan Wilkinson. 167. 233. 82-84. 57. 82 getaran. 94-97. 100. 82-85. 240. 136-137. 56. 57. 242-243 gusi. 263-264 gigi. 153. 2. 236. 244245. 52-53. 159. 71-78. 52-53. 261. 262 fonetik. 32-33. 22. 49. 230. 102. 209. 252253. 61-62. 175-180. 29. 155156. 141-144. 98. 241-243. 50-53. 191. 118 letupan.

34. 97. 3. 130-131. 99. 208. 89. 3. 245 pengglotisan (glotalisasi). 248 Pedoman Umum Ejaan Rumi Bahasa Melayu. 91-118. 250 Neurolinguistik. 22. 22-23. 242-243. 12 Linguistik Saussure. 136-137. 129. 91-95. 242 penglelangitkerasan. 102. 250. 25. 87. 94-95. 29. 71-78. 47-49. 247-248. 110-113. 251 penyengauan (nasalisasi). 35. 3-4. 176. 5 Linguistik Kontrastif. 41. 238-239. 47. 143. 3. 139-140. 237. 31. 192. 251 R rongga hidung. 12 Linguistik Renaisans. 89. 115-116. 22. 246. 99101. 27. 268-269 Linguistik Am. 176 pita suara. 52. 101. 167. 105-113. 9192. 143. 249 perengkungan. 250 272 . 166. 176. 22-23. 230-233. 36. 3. 61-63. 110. 230-234. 264 Linguistik. 8-9. 95-96. 133-134. 199 pembibiran. 1. 64. 240. 13. 130-132. 25. 34. 45. 10-24. 137-138. 29. 57. 12 Linguistik Komparatif. 112-113. 256. 137. 157-159. 231234 pasangan minimal. 248 mulut. 83. 50. 98-104. 249. 55. 57.lidah. 34. 92-93. 16 Linguistik Diakronis. 173-174. 166. 105. 248 mora. 254. 169-170. 190. 48. 5657. 3. 130131. 12 Linguistik Sinkronis. 134. 32-35. 260. 43. 50. 107. 130-134. 43. 108-109. 55-57. 191 P pangkal tenggorok. 10. 25. 31-34. 14. 55. 130-132. 5. 10. 84. 106109. 242243. 71-78. 232. 42-44. 133-134. 27. 232. 166. 176. 12 Linguistik Pedagogi. 230. 166. 47-48. 11 M monoftong. 13 Linguistik Etnografi. 84. 176. 16. 99-100. 82. 245-247. 118. 9. 12 Linguistik Medis. 12 Linguistik Historis. 69-78. 159-163. 12 N nasal. 31-32. 29. 46. 230-232. 158. 131132. 191 Noam Chomsky. 71-78. 53-54. 64. 8-9. 136-137. 12 Linguistik Fungsional. 155. 27. 13 Linguistik Struktural. 262. 140. 89. 24 Linguistik Deskriptif. 97. 13 Linguistik Terapan. 234. 264 Psikolinguistik. 34. 65-66. 117. 89. 3. 249. 262. 2. 20. 52-53. 17 Linguistik Kognitif. 234-237. 86. 255-258. 104-106. 91-96. 3. 252. 129. 112113. 12 Linguistik Matematik. 27. 37-39. 5-6. 134. 27. 231 paru-paru. 82-83. 249. 121. 71-78. 13 Linguistik Taksonomi. 181. 136-137. 62.

178. 179 transkripsi fonetik. 112-113. 20. 141-142. 46-53. 45. 204. 203. 260. 14 transkripsi. 3. 193. 233. 89. 15. 57. 233. 156. 242-244. 155. 233. 82. 138. 233. 14-15. 233. 38. 166-167. 233 Transformasi Generatif. 26. 253 struktur permukaan. 188 V vokal. 66. 188. 6-7. 202-206. 237. 64. 215-216. 52. 257 vokal belakang. 252. 262-265 Keselarasan Huruf Vokal. 29 273 . 258 struktur dalaman. 65. 156. 226. 262 S sengau. 136. 15. 248. 162. 176. 253. 250-251. 169. 107-111. 234. 243-244. 228 tekanan. 31. 177-179. 141.49. 40-41. 154156. 230. 26-27. 171. 176. 246-249. 125. 57. 177. 57. 12. 249-250 Sosiolinguistik. 126. 233-234. 262-263. 238. 57-59. 112. 231 rumus struktur frasa. 261 tona. 257-258. 249. 5. 117. 253 rumus transformasi. 121. 131-134. 45. 65. 26. 136-138. 254-257. 261 suprasegmental. 145-147. 231 tiroid. 262 transkripsi fonemik. 175. 121 T tanda sempang. 189. 176. 254-255. 147. 159-160. 131 vokal depan. 159. 47. 113.rongga mulut. 265 tidak distingtif. 8. 176. 65 vokal rangkap. 246-247. 69. 180. 69. 199-200. 15. 238 struktur frasa. 14. 259. 261. 236238. 175. 20. 183. 205 semi-vokal. 4. 26. 55. 240. 132. 167 vokal tengah. 220-221. 251. 141-142. 57. 251. 133. 248-249. 15. 223. 17. 82-83. 121. 26. 147. 240. 183. 142. 212-213. 64-79.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful