BMM3109 MORFOLOGI BAHASA MELAYU

MODUL
MORFOLOGI

BMM3109
NAMA:___________________________ AMBILAN:_______________________ KURSUS:_________________________

1

BMM3109 MORFOLOGI BAHASA MELAYU

TAJUK 1
SINOPSIS

MORFOLOGI BAHASA MELAYU

Tajuk ini akan membolehkan anda mengetahui perkara-perkara berikut: • • • Konsep Morfologi Bentuk kata Bahasa Melayu Golongan kata Bahasa Melayu

Nik Safiah Karim (1996) : Morfologi ialah satu bidang ilmu yang mengkaji bentuk perkataan, struktur kata dan penggolongan kata. Dengan struktur kata dimaksudkan susunan bentuk bunyi ujaran atau lambang (tulisan) yang menjadi unit tatabahasa yang bermakna. Bentuk kata pula ialah rupa unit tatabahasa, sama ada bentuk tunggal atau hasil daripada proses pengimbuhan, pemajmukan dan penggandaan. Penggolongan kata ialah proses menjeniskan perkataan berdasarkan keserupaan bentuk dan fungsi dengan anggota lain dalam kumpulan yang sama. Kesimpulannya, morfologi bahasa Melayu ialah bidang yang mengkaji struktur, bentuk dan penggolongan kata dalam bahasa Melayu. Abdullah Hassan (2006) : Morfologi ialah satu bidang ilmu yang mengkaji bentuk perkataan. Istilah ini dipinjam daripada biologi yang bermaksud kajian tentang bentuk tubuh haiwan dan tumbuhan. Konsep bentuk ini diterapkan kepada bentuk perkataan bahasa manusia. Raminah Hj. Sabran dan Rahim Syam (1985) : Morfologi ialah satu bidang dalam kajian bahasa yang mengkaji tentang perkataan dan cara-cara pembentukkannya. Unit-unit tatabahasa yang menjadi unsur perkataan disebut morfem. Morfem ialah unit yang terkecil dalam bahasa yang berfungsi gramatis

2

BMM3109 MORFOLOGI BAHASA MELAYU atau yang menjalankan tugas nahu. Perkataan ialah bentuk bahasa yang terkecil juga tetapi mengandungi makna yang lengkap dan dapat berdiri sendiri.

Perubahan Struktur Kata Perubahan Golongan Kata Contoh : Maksud Perubahan tupai – tupai-tupai Kata

Contoh :
beri – pemberian

MORFOLOGI

Contoh :
cari – pencarian

Rajah 1.1 : Huraian tentang morfologi mengikut Tatabahasa Bahasa Dewan

Pembentukan Kata dalam bahasa Melayu mempunyai beberapa cara membentuk perkataannya. Ada bentuk perkataan yang bersifat tunggal, contohnya rumah, tinggal dan putih. Di samping itu terdapat perkataan yang dibentuk hasil daripada proses pengimbuhan, pemajmukan dan penggandaan. Contoh perkataan yang dibentuk secara pengimbuhan ialah meninggal dan meninggalkan. Contoh perkataan yang dibentuk secara pemajmukan ialah reka bentuk dan surat khabar. Manakala contoh perkataan yang dibentuk secara penggandaan ialah besar – besar dan baju – baju. Pengimbuhan Kata ialah proses yang menggandingkan imbuhan pada kata dasar untuk membentuk kata terbitan. Terdapat empat jenis imbuhan iaitu awalan, akhiran dan sisipan. Imbuhan – imbuhan ini apabila digandingkan dengan kata dasar membentuk kata terbitan daripada pelbagai golongan kata iaitu kata nama, kata kerja dan kata adjektif.

3

BMM3109 MORFOLOGI BAHASA MELAYU Pemajmukan Kata ialah proses yang merangkaikan dua kata dasar atau lebih dan bentuk yang terhasil membawa makna tertentu. Kata majmuk dieja terpisah dan bertindak sebagai satu unit iaitu bentuknya tidak boleh menerima sebarang penyisipan unsur lain. Penggandaan Kata dalam bahasa Melayu ialah proses yang menggandakan kata dasar. Dalam proses demikian, kata dasar boleh mengalami penggandaan penuh atau penggandaan separa. Kata dasar juga boleh diandakan secara berentak, iaitu berdasarkan rentak bunyi tertentu. HASIL PEMBELAJARAN Pada akhir unit ini, anda seharusnya dapat: 1.menjelaskan konsep Imbuhan. 2.menjelaskan jenis-jenis Imbuhan. 3.menjelaskan konsep Pembentukan Kata dalam Bahasa Melayu KERANGKA TAJUK-TAJUK

IMBUHAN

Konsep Imbuhan

Jenis-Jenis Imbuhan

Konsep Pembentukan Kata

Rajah 1.2 Kerangka Tajuk

4

kata iaitu kata kerja. akhiran. proses pembentukan perkataan melibatkan pengimbuhan. menjelaskan jenis-jenis Imbuhan dan menjelaskan konsep Pembentukan Kata dalam Bahasa Melayu 1. iaitu awalan. bentuk yang dihasilkan daripada proses memperluas bentuk dasar tadi melalui berbagai-bagai cara pembentukan kata. akhiran. sisipan. Terdapat empat jenis imbuhan. morfem kosong dan bentuk fleksi. Tercakup dalam imbuhan ialah bentuk-bentuk berikut : awalan.0 KANDUNGAN ISI Kandungan isi untuk topik ini meliputi huraian tentang konsep menjelaskan konsep Imbuhan. apitan. Imbuhan-imbuhan ini.BMM3109 MORFOLOGI BAHASA MELAYU 1. dan sisipan. 5 .1 Definisi Imbuhan Apakah yang dimaksudkan dengan imbuhan? Tatabahasa Dewan (2004) : Perkataan-perkataan dalam sesuatu bahasa boleh terdiri daripada bentuk dasar iaitu bentuk kata terkecil yang tidak menerima sebarang imbuhan atau bentuk terbitan. apitan. Imbuhan yang dimaksudkan ialah unit-unit bahasa tertentu yang ditambah pada bentuk-bentuk lain yang menyebabkan perubahan makna nahunya. Dalam kebanyakan bahasa. dan kata adjektif. Abdullah Hassan (2004) : Pengimbuhan ialah proses yang menggandingkan imbuhan pada kata dasar untuk membentuk kata terbitan. Nik Safiah Karim dan rakan (1996) : Proses pembentukan kata dalam sesuatu bahasa merupakan proses penyusunan morfem menurut peraturan sistem morfologi bahasa itu. apabila digandingkan dengan kata dasar membentuk kata terbitan daripada pelbaagai golongan.

Di dalam pemakaiannya.2 Jenis-Jenis Imbuhan Imbuhan-imbuhan dalam bahasa Melayu dapat dibahagikan kepada dua unsur yang besar iaitu imbuhan-imbuhan yang asli dalam bahasa Melayu dan imbuhan-imbuhan yang dipinjam daripada bahasa asing. 1. Sabran dan Rahim Syam (1985) : Morfem yang tidak boleh berdiri dengan sendiri. 1.2. 6 . Proses pengimbuhan ialah satu proses membentuk perkataan dengan cara mengimbuhkan sesuatu perkataan dengan imbuhanimbuhan tertentu supaya dengan demikian akan timbullah satu perkataan yang membawa konsep yang baharu. akhiran.BMM3109 MORFOLOGI BAHASA MELAYU Raminah Hj.1 Imbuhan-imbuhan asli dalam bahasa Melayu Imbuhan-imbuhan yang telah sedia ada dalam bahasa Melayu dapat dipecahkan pula kepada empat jenis iaitu awalan. sisipan dan apitan. imbuhan mestilah dirangkaikan dengan perkataan.

7 . me-. Misalnya ter-. per-.1 Awalan Imbuhan yang diletakkan di awal perkataan (sebelum kata dasar) dalam pemakaiannya.3 : Bentuk-Bentuk Imbuhan Bahasa Melayu Mengikut Tatabahasa Bahasa Dewan 1. dan lain-lain.1. ber-. di-. se-.BMM3109 MORFOLOGI BAHASA MELAYU Awalan • Kata Nama • Kata Kerja • Kata Adjektif • Kata Nama • Kata Kerja Akhiran Apitan Bentuk-Bentuk Imbuhan Sisipan • Kata Nama • Kata Adjektif • Kata Nama • Kata Kerja • Kata Adjektif Tidak Wujud dalam BM Morfem kosong Fleksi Tidak Wujud dalam BM Rajah 1.dalam ber+jalan dan di.2. mem-. men-. meng-. Misalnya ber. pe-. ke-.dalam di+ambil. meny.

BMM3109 MORFOLOGI BAHASA MELAYU 1.2.1.2 Akhiran Imbuhan yang ditambah pada bahagian belakang kata dasar (sesudah kata dasar) dalam pemakaian. Misalnya – kan dalam jalan+kan dan -i dalam akhir+i. 1.2.1.3 Apitan Imbuhan, yang hadir secara mengepit kata dasar, iaitu dua bahagian imbuhan hadir serentak di awal dan diakhir kata dasar, misalnya ke-.....-an dalam ke+cantik+an dan di-.....-i dalam di+ikut+i, 1.2.1.4 Sisipan Imbuhan yang hadir di celahan kata dasar. Sisipan terbahagi kepada empat iaitu er-, el-, em- dan in-. Misalnya –el- dalam t+el+unjuk, -in- dalam s+in+ambung,-er- dalam s+er+uling dan –em-, dalam g+em+uruh. 1.2.1.5 Morfem Kosong Tidak Wujud dalam bahasa Melayu. 1.2.1.5 Fleksi Tidak Wujud dalam bahasa Melayu.

8

BMM3109 MORFOLOGI BAHASA MELAYU 1.2.2 Imbuhan-imbuhan Pinjaman dalam bahasa Melayu Umumnya, dapat dibahagikan unsur-unsur imbuhan asing ini kepada tiga kumpulan mengikut asal imbuhan-imbuhan tersebut. tiga kumpulan ini ialah : 1.2.2.1 Imbuhan Sanskrit Imbuhan yang berasal daripada bahasa Sanskrit ialah jenis imbuhan yang telah lama ke dalam sistem tatabahasa bahasa Melayu. Penggunaan imbuhan ini amat produktif dan telah menjadi sebati dengan perkataan-perkataan dasar dalam bahasa Melayu. Namun, terdapat dua jenis imbuhan pinjaman daripada bahasa Sanskrit iaitu awalan dan akhiran.

Awalan maha tata pra swa tuna eka dwi tri panca Maharaja Tatabahasa Prakata swadaya tunabusana ekabahasa dwitahunan tribulan pancaindera man man wan wan wati wati nita nita

Akhiran seniman budiman angkawan jelitawan olahragawati seniwati karyanita biduanita

1.2.2.2 Imbuhan Arab Parsi

9

BMM3109 MORFOLOGI BAHASA MELAYU Pengaruh bahasa Arab-Parsi terhadap bahasa Melayu bermula sejak

kedatangan Islam ke alam Melayu kira-kira abad ke-13 masihi. Sebagai bahasa rasmi agama Islam, bahasa Arab telah mendapat tempat dalam kalangan orang Melayu dan ini memudahkan proses asimilasi unsur-unsur bahasa Arab ke dalam bahasa Melayu, terutamanya dari segi pengambilan bentuk-bentuk katanya. Namun demikian, terdapat dua jenis imbuhan pinjaman daripada bahasa Arab-Parsi iaitu awalan dan akhiran.

Awalan biBiadap Bilazim binormal -wi -i -iah -in -at -ah

Akhiran duniawi abadi lahiriah hadirin munafikin hadirat munafikat qariah solehah

1.2.2.3 Imbuhan Yunani – Latin - Inggeris Imbuhan asing yang paling banyak dibawa masuk ke dalam bahasa Melayu berasal daripada imbuhan bahasa Yunani – Latin – Inggeris. Tetapi umumnya tersebut tidak berfungsi sebagai imbuhan dalam bahasa Melayu kecuali beberapa imbuhan awalan seperti pro-,anti-, mono-, poli-, auto- dan supra-.

Awalan proantipoliautoprobarat antikerajaan poliklinik autograf -isme -isme -ik -ik 10

Akhiran sosialisme nasionalisme prolifik saintifik

BMM3109 MORFOLOGI BAHASA MELAYU

subsupraheteroheksahidrohomohiperkilomakroinfrainter-

subbidang supranasional heterograf heksagon hidrolisis homogen hiperbola kilometer makrolinguistik intrajabatan intervokal

-si -si -al -al -is -is

sensasi revolusi praktikal klinikal potensi praktis

11

5 : Proses Pembentukan Kata dalam Bahasa Melayu Mengikut Tatabahasa Bahasa Dewan 12 .4 : Bentuk-Bentuk Imbuhan Pinjaman dalam Bahasa Melayu Mengikut Tatabahasa Bahasa Dewan 1. pemajmukan. iaitu kata tunggal. Kata tunggal tidak melibatkan apa-apa proses pembentukan. kata majmuk. penggandaan dan akronim Proses Pembentukan Kata Pengimbuhan Pemajmukan Penggandaan Akronim Rajah 1. tetapi tiga bentuk kata lain melibatkan proses-proses tertentu. kata terbitan.BMM3109 MORFOLOGI BAHASA MELAYU Rajah 1. dan kata ganda.3 Proses Pembentukan Kata dalam Bahasa Melayu Dalam bahasa Melayu terdapat empat bentuk kata. Proses-proses ini ialah pengimbuhan.

.. Berikut ialah beberapa contoh lain : 13 . Berikut diperlihatkan beberapa contoh proses pengimbuhan. apitan. Pengarang pula dapat menerima apitan ke-. Imbuhan-imbuhan ini. dan sisipan. Pengimbuhan boleh berlaku pada sejumlah kecil kata akar..+ tapa ( bertapa ). menerbitkan kepengarangan.BMM3109 MORFOLOGI BAHASA MELAYU 1. iaitu awalan. dapat dilahirkan pengarang melalui imbuhan peN-. akhiran. Terdapat empat jenis imbuhan....-an.1 Proses Pengimbuhan Proses pengimbuhan ialah proses yang menggandingkan imbuhan pada kata dasar untuk membentuk kata terbitan.. Kata terbitan yang dihasilkan oleh proses pengimbuhan boleh menjadi kata dasar bagi proses pengimbuhan kali kedua. misalnya ber.. dan kata adjektif.-i Ke-. Sebahagian besar proses pengimbuhan berlaku pada kata dasar. ke. Imbuhan (Awalan) PemMemper-isme -i Peng-. Daripada kata dasar karang.-an Men-.. yang menghasilkan kata terbitan. misalnya. apabila digandingkan dengan kata dasar membentuk kata terbitan daripada pelbagai golongan kata iaitu kata kerja.+ tawa ( ketawa ) dan ke.3...-an Ber-.-an -er-emKata dasar bawa kuat nasional dekat isytihar ikut sihat lari gigi gilang Kata terbitan pembawa memperkuat nasionalisme dekati pengisytiharan mengikuti kesihatan berlarian gerigi gemilang Proses pengimbuhan boleh berlaku pada pelbagai tahap.+ mudi ( kemudi ).....

tetapi apabila dirangkaikan membentuk kata majmuk kerusi malas. Tidak dapat diselitkan apaapa unsur antara dua kata dasar ini.3. iaitu : 1. Contohnya : urus niaga . dalam bahasa Melayu tidak terdapat ungkapan * kerusi yang malas atau * kerusi dan malas atau * kerusi untuk malas.3.BMM3109 MORFOLOGI BAHASA MELAYU 1. Contohnya : 14 . 1.2.2.3. ejaannya menjadi bercantum.berurus niaga cari gali .1Pengimbuhan Kata Majmuk Kata majmuk boleh menerima imbuhan seperti kata dasar lain.1 Apabila kata majmuk menerima awalan atau akhiran. ejaannya tetap terpisah. Sebagai contoh.1.mencari gali reka bentuk .2 PROSES PEMAJMUKAN Kata Dasar libat lanjur balik sambung Imbuhan terlibat terlanjur terbalik sinambung Kata Terbitan keterlibatan keterlanjuran menterbalikkan kesinambungan Proses pemajmukan ialah proses yang merangkaikan dua kata dasar atau lebih dan bentuk yang terhasil membawa makna tertentu.2.1. Cara pengimbuhan kata majmuk terdapat dalam dua bentuk.3. maksudnya. kerusi dan malas masing-masing mempunyai makna tersendiri.daya serapan 1.2 Apabila kata majmuk menerima apitan.direka bentuk daya serap .

Contohnya : setiausaha jawatankuasa tanggungjawab setiausaha-setiausaha jawatankuasa-jawatankuasa tanggungjawabtanggungjawab 1.3. 2. 1. Penggandaan penuh. separa atau berentak iaitu berdasarkan rentak bunyi tertentu. Dalam hal ini.2. Dengan kata lain. sama ada secara penuh. 15 . Penggandaan kata majmuk melibatkan penggandaan unsur pertama sahaja. penggandaan berlaku kepada keseluruhan perkataan.3 PROSES PENGGANDAAN Proses penggandaan ialah proses yang mengulangi kata dasar. Penggandaan berentak. dan 3.BMM3109 MORFOLOGI BAHASA MELAYU lipat ganda surat khabar urus niaga ibu bapa 1. Contohnya : rumah sakit guru besar Raja Muda Timbalan Naib Canselor rumah-rumah sakit guru-guru besar Raja-raja Muda Timbalan-timbalan Naib Canselor melipatgandakan persuratkhabaran diurusniagakan keibubapaan Satu kekecualian ialah penggandaan yang melibatkan perkataan yang telah mantap. iaitu .3.1 Penggandaan Kata Majmuk Kata majmuk boleh mengalami proses penggandaan. Penggandaan separa. terdapat tiga jenis penggandaan.

3.3. iaitu : • Yang melibatkan kata dasar yang tidak menerima apa-apa imbuhan. Contohnya : Sekolah makan besar baju • • • • • sekolah-sekolah makan-makan besar-besar baju-baju Yang melibatkan kata dasar yang menerima imbuhan.2 Penggandaan separa Penggandaan separa ialah proses yang mengulangi sebahagian kata pelari • pelari-pelari perbualan • perbualan-perbualan kekasih • kekasih-kekasih kejadian • kejadian-kejadian dasar sahaja.BMM3109 MORFOLOGI BAHASA MELAYU 1.3. Penggandaan separa berlaku pada dua jenis kata dasar. Terdapat dua jenis penggandaan penuh. Vokal dalam bentuk gandaan ini mengalami 16 . iaitu : • pada kata dasar tunggal dan lazimnya melibatkan pengulangan suku kata pertamanya serta letak pengulangan itu pada bahagian hadapan kata dasar.3. Contohnya : 1.1 Penggandaan penuh Penggandaan penuh ialah proses yang mengulangi seluruh kata dasar.

menjadikannya vokal e pepet.3. dan boleh terletak di bahagian belakang kata dasar atau di bahagian hadapan kata dasar. Kata Dasar Berimbuhan tersenyum bercakap setinggi membantu mencuit menari mengejar Imbuhan tersenyum-senyum bercakap-cakap setinggi-tinggi bantu-membantu cuit-mencuit tari-menari kejar-mengejar 1. Penggandaan separa yang berlaku hanya mengulangi kata dasar dan tidak melibatkan imbuhan.3 Penggandaan Berentak 17 .BMM3109 MORFOLOGI BAHASA MELAYU proses pelemahan. Penggandaan ini berlaku pada kata kerja dan kata adjektif. Proses ini dapat digambarkan seperti yang berikut : jari siku sungut pohon laki • jejari sisiku susungut popohon lalaki jejari sesiku sesungut pepohon lelaki pada kata dasar yang berimbuhan.3.

seluruh kata dasar digandakan dan bunyi-bunyi tertentu diulang atau diubah. iaitu yang mempunyai ciri-ciri keharmonian vokal. misalnya.BMM3109 MORFOLOGI BAHASA MELAYU Penggandaan berentak ialah proses yang mengulangi kata dasar mengikut rentak bunyi tertentu dalam kata dasar itu. iaitu : 1 2 3 Penggandaan Berentak Pengulangan Vokal Penggandaan Berentak Pengulangan Konsonan Penggandaan Berentak Bebas • Penggandaan Berentak Pengulangan Bebas Dalam penggandaan ini. turut tergolong ke dalam bentuk kata tunggal ialah kata akronim. Kata akronim ialah kata singkatan yang terbentuk 18 . Berdasarkan perubahan dan pengulangan bunyi demikian. Salah. bunyi yang diulang ialah vokal.4 KATA AKRONIM Mengikut Tatabahasa Dewan. Contohnya : sayur ramah cerai sayur-mayur ramah-tamah cerai-berai • Penggandaan Berentak Pengulangan Konsonan Dalam penggandaan ini. Dalam penggandaan berentak. Contohnya : kayu tanah simpang kayu-kayan tanah-tanih simpang-siur Perhatian: Kata ganda mesti dieja dengan sempang. penggandaan berlaku pada persamaan bunyi-bunyi konsonan tertentu.3. jika ditulis *ipar duai. penggandaan berentak terbahagi kepada tiga jenis. 1.

kumpulan gitar rancak Cara Menulis Kata Akronim Terdapat tiga cara menulis kata akronim dalam bahasa Melayu.pukul rata kugiran . jika kata nama khas.2 Ditulis dengan huruf kecil seluruhnya Akronim yang terbentuk daripada gabungan huruf awal dan / atau suku kata ditulis dengan huruf kecil keseluruhannya. Contohnya : tabika .3.1 Ditulis dengan huruf besar seluruhnya Akronim yang terbentuk daripada gabungan beberapa huruf awal rangkai kata yang disingkatkan. keseluruhannya ditulis dengan huruf besar.2 Ditulis bermula dengan huruf besar 19 .4.4.4.3.Angkatan Belia Islam Malaysia . 1.BMM3109 MORFOLOGI BAHASA MELAYU dengan menggabungkan huruf awal suku kata atau gabungan huruf awal dan suku kata daripada satu rangkai kata dan ditulis serta dilafazkan sebagai kata yang wajar.kumpulan gitar rancak 1. bergantung pada cara pembentukkannya. Contohnya : ABIM Bernama Kugiran . jika bukan kata nama khas.3. Contohnya : ABIM UMNO Angkatan Belia Islam Malaysia United Malay National Organisation 1.taman bimbingan kanak-kanak purata .Berita Nasional Malaysia .

Contohnya : Bernama Intan Proton # Berita Nasional Malaysia Institut Tadbir Awam Negara Perusahaan Otomobil Nasional Perhatian: Lazimnya kata akronim terbentuk untuk kata nama khas dan pembentukannya agak longgar serta tidakberdasarkan prinsip yang jelas. anda juga dikehendaki mengumpul maklumat tentang Proses Pembentukan Kata dalam Bahasa Melayu. Morfologi Bahasa Melayu. kata akronim itu ditulis bermula dengan huruf besar. 1. Tatabahasa Dewan Edisi Baharu . Kajian Bahasa Untuk Pelatih Maktab Perguruan. Oleh itu.BMM3109 MORFOLOGI BAHASA MELAYU Jika akronim yang terbentuk daripada gabungan huruf awal dan / atau suku katanya itu menjadi kata nama khas. Abdullah Hassan. Raminah Hj. Sabran dan Rahim Sham. proses pembentukan kata seperti ini tidak digalakan sebagai satu kaedah pembentukan kata bagi membentuk perkataan baharu atau kata istilah dalam bahasa Melayu. 20 . (2006). Kuala Lumpur: Dewan Bahasa dan Pustaka. (2006). (1985). Kuala Lumpur : PTS Profesional. Secara individu anda dikehendaki melayari internet untuk mendapat bahan tentang definisi morfologi bahasa Melayu. BACAAN TAMBAHAN Nik Safiah dan rakan-rakan. Petaling Jaya: Fajar Bakti Sdn Bhd. 2. Selain itu.

Selain itu.BMM3109 MORFOLOGI BAHASA MELAYU TAJUK 2 PERKATAAN DAN BENTUK PERKATAAN BAHASA MELAYU SINOPSIS Tajuk ini membincangkan kata dan bentuk tunggal. kata majmuk dan kata majmuk. tumpuan juga diberi untuk mengenal pasti golongan kata tunggal dan kata terbitan.1: Kerangka Tajuk 1 GOLONGAN KATA TUNGGAL DAN TERBITAN 21 . HASIL PEMBELAJARAN (i) (ii) (iii) (iv) (v) (vi) Mengenal pasti Kata Tunggal dan Bentuk Kata Tunggal Mengenal pasti Kata Tunggal dan Bentuk Kata Terbitan Mengenal pasti Kata Majmuk dan Bentuk Kata Majmuk Mengenal pasti Kata Ganda dan Bentuk Kata Ganda Mengenal pasti Golongan Kata Tunggal Mengenal pasti Golongan Kata Terbitan KERANGKA TAJUK-TAJUK BENTUK KATA BENTUK KATA TUNGGAL DAN TERBITAN BENTUK KATA MAJMUK DAN KATA GANDA Rajah 2. kata terbitan.

berita. cerpen. 2.1 Kata Tunggal dan Bentuk Kata Tunggal Kata Tunggal ialah kata yang tidak mengalami proses pengimbuhan. mengenal pasti kata ganda dan bentuk kata ganda. suka. asal. pemajmukan dan penggandaan. meja. akan. mahasiswa. purata. MAS. trak. wang. golf. tadika. cat. jauh. cahaya. bom. personifikasi ABIM. teks. taska. kata tunggal boleh terdiri hanya satu suku kata atau mempunyai lebih daripada satu suku kata. sana bahaya.Akronim (Gabungan Huruf Awal dan/ Suku Kata . gembira. Dalam bahasa Melayu. mengenal pasti golongan kata tunggal dan mengenal pasti golongan kata terbitan. sini.Akronim (Gabungan Huruf Awal) Kata Tunggal . cereka Intan (Institut Tadbiran Awam Negara) Mara (Majlis Amanah Rakyat) Pernas (Perbadanan Nasional) 22 . ADUN. cenderamata. dekat. isyarat universiti. Contohnya : Kata Tunggal Satu Suku Kata Kata Tungga Dua Suku Kata Kata Tunggal Tiga Suku Kata Kata Tunggal Empat Suku Kata dan lebih Kata Tunggal .BMM3109 MORFOLOGI BAHASA MELAYU 2. UMNO.cas. mengenal pasti kata majmuk dan bentuk kata majmuk. zink. bulat. sayembara. laksana. skrip. rak. almari. cam. mengenal pasti kata tunggal dan bentuk kata terbitan. am.Akronim (Gabungan Suku Kata) Kata Tunggal . das. skru dia. dram.0 KANDUNGAN ISI Kandungan isi untuk topik ini meliputi huraian tentang mengenal pasti kata tunggal dan bentuk kata tunggal.Nama Khas) had.

-em-el-. ber. per-. ber-…-kan.bel-. ke-. -ah. dwi-.. memper-…ke-…-an -el-. pel-…-an. eka-. -man. sisipan dan apitan.BMM3109 MORFOLOGI BAHASA MELAYU 2. -in. se-. pel-. -wan. meN-…. -kan. mikro-. pro-. ter-. di-…kan. -in- 23 . pra-. -er-. peN-. diperter-. ber-…. -at.2 Kata Terbitan dan Bentuk Kata Terbitan Kata terbitan ialah kata yang terhail daripada proses pengimbuhan iaitu proses mengandingkan imbuhan pada kata dasar. per-. -is. kata kerja dan lain-lain. semi-. ke-…-an meN-…-kan. telemeN-. makro-. diper-…-kan. -ita. sub-. memper-. juru. infra-. te-an. di-. Contoh bentuk imbuhan adalah seperti di bawah yang merangkumi awalan. memper-…-kan. ko-. tata-. -em-..anti.imbuhan itu pula terdiri daripada kata nama. maha. -an. -wati. Kata Terbitan Berawalan (Awalan Kata Nama) Kata Terbitan Berawalan (Awalan Kata Kerja) Kata Terbitan Berawalan (Awalan Kata Adjektif) Kata Terbitan Berakhiran (Akhiran Kata Nama) Kata Terbitan Berakhiran (Akhiran Kata Kerja) Kata Terbitan Berapitan (Apitan Kata Nama) Kata Terbitan Berapitan (Apitan Kata Kerja) Kata Terbitan Berapitan (Apitan Kata Adjektif) Kata Terbitan Bersisipan (Sisipan Kata Nama) Kata Terbitan Bersisipan (Sisipan Kata Adjektif) peN-. di-…. -an. akhiran. diper--. -isme. -an.

mengambil alih. pengambilalihan. bumiputera. banyak. suruhanjaya. Perdana Menteri. kapalkapal terbang. warganegara. pertubuhan. pengenalpastian. kerjasama. barisan. Kata Majmuk Bebas bandar raya. Kata Majmuk Istilah Khusus Kata Majmuk Kiasan/Simpulan Bahasa Kata Majmuk yang Mantap Kata Majmuk Jamak (Gandaan kata pertama) Kata Majmuk Jamak (Penada Jamak . kaki ayam. guru-guru besar.3 Kata Kata Majmuk dan Bentuk Kata Majmuk Kata Majmuk ialah kata yang terbentuk dengan merangkaikan kata dasar atau lebih dan membawa makna yang tertentu (baharu). matahari. lut sinar. Naib Canselor. berat mulut. kenal pasti contohcontoh kata terbitan dan senaraikan dalam lajur yang berasingan 2. para. Persatuan Bekas Perajurit. cakera padat. tandatangan. garis pusat. lebuh raya. kaki bola antarabangsa. semua Ketua Setiausaha. kereta lembu. olahraga.BMM3109 MORFOLOGI BAHASA MELAYU LATIHAN : Dengan merujuk setiap bentuk imbuhan di atas. tanggungjawab alat-alat tulis. kakitangan. sebahagian) Kata Majmuk Terbitan (Awalan dan Akhiran) Kata Majmuk Terbitan (Apitan) 24 . pesuruhjaya. Kata majmuk bertindak sebagai satu unit dan kebanyakkannya dieja terpisah. dicampur aduk. Contohnya seperti di bawah. tengah hari. daya serapan mencampuradukkan. Ketua Menteri. sekumpulan guru penolong kanan. sukarela. dikenal pasti. terima kasih. sekumpulan. telefon dail terus anak emas. setiausaha. buah tangan. persatuan. Duta Besar model linear.semua. jawatankuasa. beritahu.

kalau-kalau.4 Kata Ganda dan Bentuk Kata Ganda Kata ganda ialah kata yang terhasil melalui proses mengulang kata dasar.5 Golongan Kata Tunggal Kata Tunggal ialah kata yang tidak mengalami proses pengimbuhan. pulau-pulau lelaki. lelayang. kupu-kupu. gunung-ganang 2. cantik-cantik. Kata Ganda Penuh Kata Ganda Separa Kata Ganda Berentak rama-rama. lauk-pauk. Pengulangan kata dasar itu boleh melibatkan seluruh kata dasar atau digandakan secara berima. 25 . tolong-menolong berlari-lari. tertanya-tanya. kata tunggal boleh terdiri hanya satu suku kata atau mempunyai lebih daripada satu suku kata. simpangperenang. Dalam bahasa Melayu. 2. kusut-masai. jangan-jangan. pemajmukan dan penggandaan.BMM3109 MORFOLOGI BAHASA MELAYU LATIHAN : Senaraikan contoh-contoh kesalahan penulisan kata majmuk di kampus anda yang kerap dilakukan oleh pengguna bahasa. Contohnya seperti di bawah.lintang-pukang. elok-elok.

Proton Perdana V6. idaman. Mahathir. Proton Waja. YAB Datuk Seri Dr. daku. Sudirman Sang Kancil. hamba. kalian. beliau.5. Vanda Diana (orkid) Jibrail. kami.Bukan Manusia) Kata Nama Khas (Tak Hidup) baju. masjid mimpi. Jin. kehendak. itu apa. patik. awak. tuanku. Comel. dia.Manusia) Kata Nama Khas (Hidup . dikau.1 Penggolongan Kata: Kata Nama Kata Nama Am (Konkrit) Kata Nama Am (Abstrak) Kata Nama Khas (Hidup . kamu. 26 . Bangunan Pentadbiran Kerajaan Persekutuan. Rafeah. siapa. keadaan kemahuan. kucing. Allahyarham Tun Abdul Razak. mana. Kementah Kata Ganti Nama (Diri Pertama) aku. tuan hamba Kata Ganti Nama (Diri Ketiga) baginda. sini. ia. mereka Kata Ganti Nama (Tunjuk) Kata Ganti Nama (Tanya) Kata Ganti Nama (Tempat) ini. situ LATIHAN : Dengan merujuk akhbar. kelompokkan kata ganti mengikut jenisnya. seluar. Tompok. berapa sana. Si Belang. beta. saya Kata Ganti Nama (Diri Kedua) anda.BMM3109 MORFOLOGI BAHASA MELAYU 2. Alya Nabila. perasaan. engkau.

membesar. spontan. putih. nipis. tinggal.2 Golongan Kata Terbitan Penggolongan Kata: Kata Kerja Kata Kerja Transitif (Aktif) Kata Kerja Transitif (Pasif) Kata Kerja Tak Transitif (Tak Berpelengkap) Kata Kerja Tak Transitif (Berpelengkap) membeli. menyiram dibeli. leper ayu. diabaikan.3 Penggolongan Kata: Kata Adjektif Kata Adjektif Sifat/Keadaan Kata Adjektif Warna Kata Adjektif Ukuran Kata Adjektif Bentuk Kata Adjektif Pancaindera Kata Adjektif Waktu Kata Adjektif Cara Kata Adjektif Perasaan berani.BMM3109 MORFOLOGI BAHASA MELAYU 2. lama. ghairah. bising. didiami. merdu. mersik. gopoh hitam. beransur. digunakan. hapak. perlahan benci. cerdas.5. cinta. lazat. tersenyum. mempererat. kecil. menguning. 2. laju. datang. buruk. dalam. ingin 27 . tebal bukur. segera cepat. basah. menggunakan. kelompokkan jenis-jenis kata kerja mengikut kumpulannya. manis. cerdik.5. biru cetek. deras. mendiami. merah. bulat. kerkibaran. berbantalkan LATIHAN : Dengan merujuk keratan akhbar. terduduk. halus Baru. dipererat. mengabaikan. disiram bangun. bundar.

1 Kata Penyambung Ayat Kata Penyambung Ayat Kata Hubung Gabungan Kata Hubung Pancangan Relatif Kata Hubung Pancangan Komplemen dan. baik predikat frasa nama. kemudian. prafrasa dan kata pascakata 2.BMM3109 MORFOLOGI BAHASA MELAYU LATIHAN : Dengan merujuk keratan akhbar. alkisah. usah. siapa.2 Kata Praklausa Kata Praklausa Kata Seru Kata Tanya Kata Perintah Kata Pembenar Kata Pangkal Ayat wah. malahan.4. semoga. atau.5. ya.4 Penggolongan Kata: Kata Tugas Kata tugas tidak berfungsi sebagai unsur inti dalam sebarang predikat.3 Prafrasa 28 . frasa kerja ataupun frasa adjektif. amboi. syahadan 2. hatta. 2. harap. serta.5. berapa sila. aduh bagaimana. sambil. jangan. lalu. kata praklausa. Kata tugas mempunyai tugas-tugas tertentu dalam pembinaan sesuatu frasa. Berdasarkan kriteria kedudukan dan fungsi dalam binaan ayat. bila. jemput. tolong.5. yang bahawa.5. klausa dan ayat.4. kata tugas dapat dikelompokkan kepada : kata penyambung ayat. betul. benar. Maka.4. untuk 2. tetapi. kelompokkan jenis-jenis kata adjektif mengikut jenisnya.

hendak. -nya -nya LATIHAN : 1. paling juga. pada beberapa. dalam.dua.5. ke. BACAAN TAMBAHAN 29 . lah.4 Kata Pascakata Kata Pascakata Kata Pembenda Kata Penekan akan. dalam yang. pun tidak. tah.BMM3109 MORFOLOGI BAHASA MELAYU Kata Prafrasa Kata Bantu Kata Penguat Kata Penegas Kata Nafi Kata Pemeri Kata Sendi Nama Kata Bilangan Kata Arah 2. banyak. sedang. adalah di. garisi fungsi ‘nya’ sebagai kata pascakata. masih. kelima atas. tiga. ramai. bukan ialah. mahu.4. kah. situ. pernah. Dengan merujuk keratan akhbar. dari. sangat. belum amat.

Sabran dan Rahim Sham. Kuala Lumpur : PTS Profesional. Kuala Lumpur: Dewan Bahasa dan Pustaka. Morfologi Bahasa Melayu. Raminah Hj. (2006).BMM3109 MORFOLOGI BAHASA MELAYU Nik Safiah dan rakan-rakan. Petaling Jaya: Fajar Bakti Sdn Bhd. Kajian Bahasa Untuk Pelatih Maktab Perguruan. (1985). (2006). TAJUK 3 Proses Pembentukan Kata Bahasa Melayu • Kata Tunggal • Kata Terbitan 30 . Tatabahasa Dewan Edisi Baharu. Abdullah Hassan.

Mengenalpasti jenis-jenis Kata Tunggal dan Kata terbitan dalam bahasa Melayu.1: Kerangka Tajuk 3 3. Mengenalpasti definisi Kata Tunggal dan Kata terbitan dalam bahasa Melayu. HASIL PEMBELAJARAN i. KERANGKA TAJUK-TAJUK PROSES PEMBENTUKAN KATA DEFINISI DAN JENIS KATA KATA TUNGGAL KATA TERBITAN Rajah 3. ii.0 KANDUNGAN ISI 31 .BMM3109 MORFOLOGI BAHASA MELAYU SINOPSIS Tajuk ini membincangkan proses pembentukan kata bahasa Melayu yang menumpukan kepada kata tunggal dan kata terbitan.

3.1 Jenis-Jenis Kata Tunggal Kata Tunggal terdiri daripada Kata Tunggal Satu Suku Kata.1 Definisi Kata Tunggal Perkataan-perkataan dalam bahasa Melayu yang tidak menerima sebarang imbuhan atau tidak menerima sebarang imbuhan atau tidak mengalami proses penggandaan dan perangkaian (Tatabahasa Dewan. Kata tunggal mengandungi satu suku kata atau lebih daripada satu suku kata.1. 1996). 3. Tiga Suku Kata. jenis-jenis dan huraian Kata Tunggal dan Kata Terbitan bahasa Melayu. dan ditulis serta dilafazkan sebagai kata yang wajar (Tatabahasa Dewan. Satu Suku Kata KV VK KVK 32 . Dua Suku Kata. Tahukah anda. iaitu tidak menerima apa-apa bentuk imbuhan atau kata dasar yang lain. apa yang dimaksudkan akronim sebagai Kata Tunggal ? Akronim sebagai Kata tunggal itu adalah akronim yang berasal daripada kata singkatan yang terbentuk dengan menggabungkan huruf awal suku kata atau gabungan kombinasi huruf awal dan suku kata daripada satu rangkai kata. Kata tunggal ialah bentuk kata yang terdiri daripada hanya satu bentuk dasar. 2004).BMM3109 MORFOLOGI BAHASA MELAYU Kandungan isi untuk topik ini meliputi huraian tentang definisi. Empat Suku Kata dan Akronim.

2 3.BMM3109 MORFOLOGI BAHASA MELAYU KKVK KKKV KVKK KKKVK Dua Suku Kata V + KV V+KVK VK+KVK KV+KVK KVK+KVK V+VK VK+KV KV+V KV+KV+VK Kata Tunggal Tiga Suku Kata KV+V+KV V+KV+V KV+V+KVK KV+KV+V KVK+KV+V KV+KV+VK KVK+KV+VK dan lain-lain Empat Suku Kata dan Lebih KV+KV+VK+KV KV+KVK+KV+KV KVK+KV+KV+KV KVK+KV+V+KV dan lain-lain Akronim Mara Kugiran ABIM Bernama Tabika Gapena Rajah 3.3 Kata Tunggal dalam bahasa Melayu 33 .1.

terutamanya bahasa Arab dan bahasa Inggeris. VK Contohnya : yu.3. Sesetengahnya terdiri daripada kata pinjam asing. pola gabungan kata tunggal bahasa Melayu adalah seperti berikut : 1. ii. Contoh: i.1 Kata Tunggal Dengan berasaskan pelaksanaan tatabahasa. Unit yang bebas dan dapat berdiri sendiri Contoh: i.1. iii. iaitu dipercayai kira-kira 500.1.1.3. ya Contohnya : am 34 .BMM3109 MORFOLOGI BAHASA MELAYU 3. ii.5): i. Sudah? Ini? ii. Unit yang tidak dapat berdiri sendiri tetapi memerlukan sekurangkurangnya satu unit yang bebas untuk melaksanakan tugas nahunya. di mana? ke Kuala Lumpur dari Terengganu 3. KV 2. iii. ru. Berdasarakan rajah 1 di atas. Kamu. kata tunggal dapat dibahagikan kepada dua jenis (rujuk Rajah 1.1 Kata Tunggal Satu Suku Kata Jumlah kata tunggal dalam bahasa Melayu terhad.

KVKK Contohnya : bank. telur dan hiris 10. V + KVK Contohnya : izin.3 Kata Tunggal Tiga Suku Kata 35 . iri 2. sunting # Perhatian: Sebahagian besar daripada perkataan dalam bahasa Melayu terdiri daripada dua suku kata. apa. acah. tin. V + KV Contohnya : aku.1. KVK + KVK Contohnya : sandar. skaf.1. KV + KV Contohnya : jala.2 Kata Tunggal Dua Suku Kata Antara pola-pola Kata Tunggal dengan dua suku kata adalah seperti berikut : 1. pasu. brek 5. 7. binti. unta 5. lap. bin. cap 4. 6. umpan 6. teko 9. gred. alat. draf. dan. jemput. KVK + KV Contohnya : lampu.3. blok. KVK Contohnya : cat.BMM3109 MORFOLOGI BAHASA MELAYU 3. Terdapat 11 pola suku kata bagi kata tunggal dua suku kata. golf.1. krim. air 3. KV + KVK Contohnya : jarum. KKVK Contohnya : staf. ulat 4. KV + VK Contohnya : jauh. bau.1. asli. KV + V Contohnya : dia. bah. KKKVK Contohnya : Skrip. kuih 8. V + VK Contohnya : ais. VK + KV Contohnya : undi. VK + KVK Contohnya : ambil. straw 3. zink. ria 7. liar. ini. senda 11. KKKV Contohnya : skru. aur. Iblis.3. aib. 3.

1. VK + KV + KV Contohnya : almari.3. Kebanyakkan merupakan kata pinjaman. budaya. idea. Sebahagian besar daripada perkataan tiga suku kata merupakan kata pinjaman. KV + KVK + KVK Contohnya : belimbing. tualang 3. kelompok 3. V + KV + KVK Contohnya : ijazah. terumbu keranda 18. akaun. seluar 6. mesteri. V + KV + KV Contohnya : utara. tetapi pola suku katanya agak banyak. KV + V + KVK Contohnya : siuman. biasa. ilahi. V + KV + VK Contohnya : mendiang. KV + KV + KV Contohnya : seteru. akliah 15. KV + KV + KVK Contohnya : teratak. umpama 11. asasi 9. urea 4. isteri. cendawan. KVK + KV + VK Contohnya : sekian. V + KV + VK Contohnya : ideal. mentua. KVK + KV + KVK Contohnya : matlamat. KV + KV + V Contohnya : mulia. barua 5. biola 2. manfaat 8. V + KV + V Contohnya : usia. elaun 14. VK + KV + VK Contohnya : ilmiah. KV + KVK + KV Contohnya : belanja.BMM3109 MORFOLOGI BAHASA MELAYU Jumlah kata tunggal dengan tiga suku kata dalam bahasa Melayu agak kecil. sembilan 17. Antaranya seperti berikut : 36 .1. KVK + KVK + KV Contohnya : sempurna 19. KVK + KV + KV Contohnya : menteri.4 Kata Tunggal Empat Suku Kata dan Lebih Terdapat sebilangan kecil kata tunggal yang terdiri daripada empat suku kata. KV + V + KV Contohnya : cuaca. soldadu 13. amaran. tempias. KV + KV + VK Contohnya : tempua. Teruna 12. iaitu 19. ibarat 10. hikayat 16.1. haluan 7. belukar.

3. singgahsana 9. KVK + KV + KV + KV + KVK Contohnya : kosmopolitan 12.1 Cara Menulis Kata Akronim Terdapat tiga cara menulis kata akronim dalam bahasa Melayu.5. sandiwara 4. KVK + KV + V + KV Contohnya : sentiasa 5. kelemumur 7. Contohnya : ABIM . biduanda 2.Angkatan Belia Islam Malaysia Bernama . Kata akronim ialah kata singkatan yang terbentuk dengan menggabungkan huruf awal suku kata atau gabungan huruf awal dan suku kata daripada satu rangkai kata dan ditulis serta dilafazkan sebagai kata yang wajar. KV + KV + KV + KVK Contohnya : muzakarah. bijaksana 3.1.1. maharajalela 3.Berita Nasional Malaysia Kugiran . KVK + KV + KV + KV Contohnya : laksamana. a. nasional 10.1. turut tergolong ke dalam bentuk kata tunggal ialah kata akronim. jika kata nama 37 . KV + KV + VK + KV Contohnya : keluarga. KVK + KV + KV + KVK Contohnya : sentimeter 8. bergantung pada cara pembentukkannya.3. KV + KV + V + KVK Contohnya : mesyuarat. KVK + KVK + KV + KV Contohnya : dispensari. Ditulis dengan huruf besar seluruhnya Akronim yang terbentuk daripada gabungan beberapa huruf awal rangkai kata yang disingkatkan. KV + KVK + KV + KV Contohnya : belantara.kumpulan gitar rancak 3. KV + KV + KV + KV + KV + KV Contohnya .5 Kata Akronim Mengikut Tatabahasa Dewan. sanubari. V + KV + KVK + KV + KV Contohnya : universiti 11.BMM3109 MORFOLOGI BAHASA MELAYU 1. selesema 6.1. KV + KV + KV + KV Contohnya : bidadari. keseluruhannya ditulis dengan huruf besar.

taman bimbingan kanak-kanak purata . Contohnya : Bernama Intan Proton # Berita Nasional Malaysia Institut Tadbir Awam Negara Perusahaan Otomobil Nasional Perhatian: Lazimnya kata akronim terbentuk untuk kata nama khas dan pembentukannya agak longgar serta tidakberdasarkan prinsip yang jelas. Oleh itu. Contohnya : tabika . iaitu proses yang menggandingkan imbuhan pada kata dasar. jika bukan kata nama khas. Contohnya : ABIM Angkatan Belia Islam Malaysia b. kata akronim itu ditulis bermula dengan huruf besar. 38 . proses pembentukan kata seperti ini tidak digalakan sebagai satu kaedah pembentukan kata bagi membentuk perkataan baharu atau kata istilah dalam bahasa Melayu 3.2 Kata Terbitan Kata terbitan ialah bentuk perkatan yang dihasilkan melalui proses pengimbuhan. Ditulis bermula dengan huruf besar Jika akronim yang terbentuk daripada gabungan huruf awal dan / atau suku katanya itu menjadi kata nama khas. Ditulis dengan huruf kecil seluruhnya Akronim yang terbentuk daripada gabungan huruf awal dan / atau suku kata ditulis dengan huruf kecil keseluruhannya.BMM3109 MORFOLOGI BAHASA MELAYU khas.pukul rata kugiran .kumpulan gitar rancak c.

Dalam bahasa melayu.dalam telunjuk dan -in. iaitu : 1. sejumlah besar perkataannya wujud dalam bentuk kata terbitan dan jumlah imbuhan yang membentuk kata terbitan ini juga banyak.1 Imbuhan awalan Dalam bahasa melayu terdapat tiga jenis imbuhan awalan.an dalam keindahan dan di-. misalnya ber.. 4.dalam diambil. sisipan.. 39 . yang hadir sebelum kata dasar. yang hadir sesudah kata dasar. Terdapat empat jenis imbuhan . misalnya –el. Imbuhan.1. apitan. iaitu: 1.. yang hadir secara mengepit kata dasar. misalnya – kan dalam jalankan dan -i dalam ikuti..dalam sinambung. iaitu dua bahagian imbuhan hadir serentak di awal dan diakhir kata dasar. 3.2... Awalan kata adjektif 3.dalam berjalan dan di. 3. misalnya ke-.. awalan kata nama 2.BMM3109 MORFOLOGI BAHASA MELAYU Imbuhan terdiri daripada morfem terikat sementara kata dasar ialah bentuk morfem bebas yang dapat menerima imbuhan. Awalan kata kerja 3. awalan. apabila bergabung dengan kata dasar.. membentuk kata nama.1 Awalan Kata Nama Awalan kata nama ialah awalan yang.-i dalam diikuti.2. akhiran. yang hadir di celahan kata dasar.imbuhan ini dihuraikan di bawah ini. 2.

kehendak. suprakategori ekabahasa. pewangi. pengukur pengebom. suprasistem. peguam ketua.1. mahaguru. subkategori suprakelas. pengetin. kelepek jurubahasa.2 Awalan Kata Kerja Awalan kata kerja ialah yang. pengecat perasap. maharaja tatabahasa. pencari.2. penjual pengguna. apabila bergabung dengan kata dasar akan membentuk kata kerja. prakata. ekasuku. dwibudaya perpekejurumahatataprasubsupraekadwi- 3. ekahala dwibahasa. pertapa pesara. tatanama prasejarah. 40 . jurujual. juruterbang mahasiswa. dwifungsi. tatanegara. pekedai. penyanyi pembalut. subsistem. pembeli. prasangka subbidang. pemberi pendatang. perbara.BMM3109 MORFOLOGI BAHASA MELAYU Contohnya : peN= Awalan pepempenpengpengePerkataan pelukis. pengayuh.

2. merasa membeli. memberi. mengecat memperberterdidiper- memperisteri. diperbesar. mengasuh. akhiran kata kerja 3. dibeli.1. diperoleh 3. memperoleh berkata. membentuk kata nama. apabila bergabung dengan kata dasar.1. iaitu : 1. mentadbir mengaji. sehalus. termerah. membalut mendaki. menghasut mengebom. sejernih 3. 41 .1. berbangga terkata. menduga.5 Akhiran Kata Nama Akhiran kata nama ialah akhiran yang.2. disuruh diperisteri.3 Awalan Kata Adjektif Awalan kata adjektif ialah awalan yang. apabila bergabung dengan kata dasar. terdapat hanya dua awalan adjektif . membentuk kata adjektif . tersenyum diatur. mengetin. dan 2. terasa. memperbesar. akhiran kata nama. menari. iaitu : Awalan ter sePerkataan terpandai.4 Imbuhan Akhiran Dalam bahasa Melayu terdapat hanya dua jenis imbuhan akhiran. bersetuju.2. terpanjang seputih.BMM3109 MORFOLOGI BAHASA MELAYU Contohnya : Awalan meN= mememmenmengmengePerkataan melukis.

apabila bergabung dengan kata dasar. jalani. membentuk kata kerja. muslimin hadirat. akan membentuk kata nama. muslimat ustazah.2.2.1. apitan kata nama 2. usahawan budiman. apitan kata kerja 3. peragawati nasionalisme.1.6 Akhiran Kata Kerja Akhiran kata kerja ialah. iaitu : 1.8 Apitan Kata Nama Apitan kata nama ialah apitan yang. hulurkan ikuti. silaan. ambilkan.7 Imbuhan Apitan Dalam bahasa Melayu terdapat tiga jenis apitan. bacaan ilmuwan.BMM3109 MORFOLOGI BAHASA MELAYU Contohnya : Akhiran -an -wan -man -wati -isme --in -at -ah Perkataan ajaran. komunisme hadirin. Terdapat hanya dua akhiran kata kerja. sertai 3. Contohnya : Akhiran -kan -i 3. sultanah 3. apitan kata adjektif. iaitu –kan dan –i .2. sosialisme. seniman seniwati. budayawan. Perkataan lahirkan. 42 . apabila bergabung dengan kata dasar.1.

-i men-....2.-an di-.-i memper-.. mengesyorkan. memfatwakan. pencucian.. perlumbaan kecantikan. diperlihatkan... diperbahaskan diperingati memperdengarkan. kecurian 43 . mencucuri.kan me-.. menjauhi membanjiri.....-an pe-..ka n ber-... berbekalkan...-an ke-. persamaan.-kan ber-.-an pen-. berjudulkan bertaburan...-an: pe-.-i di-.. memperlihatkan...-i mem-..-an pem-.-an per-... digulingkan melalui... mengkhianati dianugerahi. mengepinkan beralaskan. dianuti diperdengarkan.1.. menyedari. penggandaan. mentakrifkan....9 Apitan Kata Kerja Apitan kata kerja ialah apitan yang.. pesisiran... membelakangi. penyuluhan pembukaan.... kelurusan 3..-kan diper-...-i me-..-i ke-...-kan meN-.-kan memper-.. membentuk kata kerja.. menanyakan membezakan.. perusuhan..-kan meng-....... mengawasi. pemburuan... memperingati kehujanan.-an perkataan memajukan.....kan menge-............... Contohnya: Apitan meN-. didorongkan. mensyaratkan menggulingkan.. kepanasan.... pengkhayalan pengesahan. mengelakkan. mewarnai mendahului... mengkhususkan mengehadkan.-an peng-.. apabila bergabungan dengan kata dasar... bergantungan... membasahi menghendaki...BMM3109 MORFOLOGI BAHASA MELAYU Contohnya : Apitan peN-. beratapan ditaburkan. pentauliahan penguduran..-i meng-....-an penge-. kebijakan..-kan mem-. petempatan perjumpaan.. memberikan mendirikan. didekati..-an Perkataan pelaksanaan.kan men-.. pemfitnahan pendakian.... pengekodan pendalaman. pengeboman.-i diper-.. melakukan..

Contohnya : Apitan ke-. Contohnya : sisipan -el-er-emperkataan telunjuk.2. apabial hadir di celahan kata dasar.. Terdapat dua sisipan yang masih wujud.1.. iaitu ke-.. iaitu: 1... membentuk kata nama..2.BMM3109 MORFOLOGI BAHASA MELAYU 3. Hanya terdapat satu apitan kata adjektif . 44 .1. telapak. membentuk kata adjektif.10 Apitan Kata Adjektif Apitan kata adjektif ialah apitan yang.12 Sisipan Kata Nama Sisipan kata nama ialah sisipan yang. kemuncup 3.an... Bentuk-bentuk kata sisipan sudah membeku dalam kata terbitan dan tidak dapat hadir dala m perkataan-perkataan lain.1.. Maksudnya..11 Imbuhan Sisipan Bentuk sisipan tidak lagi produktif dalam bahasa Melayu sebagai satu cara membentuk perkataan..-an Perkataan kemelayuan keinggerisan kearaban 3. kecuali dalam beberapa istilah yang baru dicipta. apabila hadir di celahan kata dasar..-an ke-. apabila digabungkan dengan kata dasar. membentuk kata adjektif. tidak ada perkataan baharu yang dibentuk dengan sisipan.. 3. sisipan kata nama..1.2..-an ke-. keruping kemuning.13 Sisipan Kata Adjektif Sisipan kata adjektif ialah sisipan yang.. kelemumur seruling. sisipan kata adjektif.2. dan 2.

berikan lima contoh perkataan yang mengandungi setiap kata terbitan mengikut jenisnya dalam bahasa Melayu seperti yang telah anda pelajari. AKTIVITI Secara berkumpulan. Pastikan contoh perkataan tersebut berada pada posisi yang berbeza. gelembung serabut.BMM3109 MORFOLOGI BAHASA MELAYU Contohnya : Sisipan -el-er-em-inPerkataan selerak. gerodak gemilang. berikan lima contoh perkataan yang mengandungi setiap kata tunggal mengikut jenisnya dalam bahasa Melayu seperti yang telah anda pelajari. Pastikan contoh perkataan tersebut berada pada posisi yang berbeza. LATIHAN 45 . sementara sinambung AKTIVITI Secara berkumpulan. gemuruh.

TAJUK 4 Proses Pembentukan Kata Bahasa Melayu • Kata Majmuk • Kata Ganda 46 .BMM3109 MORFOLOGI BAHASA MELAYU 1. BAHAN BACAAN Abdullah Hassan. Petaling Jaya: Penerbit Fajar Bakti. Beri satu contoh perkataan untuk keempat-empat jenis kata terbitan yang telah anda pelajari. (1985). Linguistik Am untuk Guru Bahasa Malaysia . Kuala Lumpur:PTS Professional Publishing Sdn. Kajian Bahasa untuk Pelatih Maktab Perguruan. Petaling Jaya: Penerbit Fajar Bakti. Nyatakan jenis kata Tunggal untuk perkataan yang bergaris berikut: (i) ghairah (vi) balai (vii) laut (viii) sepoi (ix) tekukur (x) sarat (ii) cabar (iii) masyhur (iv) dekad (v) pulau 2. Raminah Sabran dan Rahim Syam. Kuala Lumpur : Dewan Bahasa dan Pustaka. Al (1996). Nik Safiah et. Abdullah Hassan. Linguistik Am Siri Pengajaran dan Pembelajaran Bahasa Melayu. (1980).Bhd. (2006). Tatabahasa Dewan.

KERANGKA TAJUK-TAJUK Proses Pembentukan kata Definisi dan Jenis-jenis kata Kata Majmuk Kata Ganda Rajah 4. (ii) Menghuraikan jenis-jenis kata majmuk Kata Ganda dalam bahasa Melayu. Setiap kata majmuk dan kata ganda pula dihuraikan kepada definisi. jenis-jenis Kata Majmuk dan Kata Ganda dalam Bahasa Melayu. jenis dan perinciannya. HASIL PEMBELAJARAN (i) Mengenal pasti definisi Kata Majmuk dan Kata Ganda dalam bahasa Melayu.BMM3109 MORFOLOGI BAHASA MELAYU SINOPSIS Tajuk ini membincangkan definisi dan jenis-jenis kata majmuk dan kata ganda yang terdapat dalam Bahasa Melayu. Perbincangan juga turut 47 .0 KANDUNGAN ISI Kandungan isi untuk topik ini meliputi huraian tentang definisi.1: Kerangka Tajuk 4 4.

4.1 Kata Majmuk yang Terdiri daripada Rangkaian Kata Bebas Contohnya : bandar hijau hijau daun terima kasih 48 bom tangan kuning langsat campuk aduk . dengan maksud tidak boleh menerima sebarang penyisipan. Contoh kata majmuk : kerusi malas.sebuah frasa. iii.1 Definisi Kata Majmuk Bahasa Melayu Proses yang merangkaikan dua kata dasar atau lebih dan bentuk yang terhasil membawa makna. (Tatabahasa Dewan. Dua perkataan digabungkan menjadi kata majmuk bertindak sebagai satu unit. jumlah kata majmuk adalah besar. biru laut. Antara rumah batu. Kata majmuk hendaklah dibezakan daripada frasa. Kata majmuk dieja terpisah dan bertindak sebagai satu unit. 1996). yang boleh menerima yang (rumah yang besar) atau dengan frasa pinggan mangkuk. terima kasih. iaitu bentuknya tidak boleh menerima sebarang penyisipan. yang boleh menerima dan (pinggan mangkuk ). iaitu : i. Berdasarkan jenisnya. Kata Majmuk Rangkaian bebas Kata Majmuk Pengimbuhan Kata Majmuk Penggandaan 4.2. misalnya tidak dapat disisipkan perkataan yang ( *rumah yang batu) atau perkataan dan (*rumah dan batu ). yang sebahagiannya besar terdiri daripada kata nama. dan telefon dail terus.BMM3109 MORFOLOGI BAHASA MELAYU ditumpukan kepada perincian jenis-jenis kata majmuk dan Kata Ganda dalam Bahasa Melayu. ii.2 Jenis-Jenis Kata Majmuk Dalam bahasa Melayu. 4. kata majmuk dapat digolongkan kepada tiga kategori. Ini berbeza dengan rumah besar.

BMM3109 MORFOLOGI BAHASA MELAYU guru besar segi empat panjang dalam kategori ini juga termasuk bentuk kata yang digunakan sebagai gelaran.3. contohnya : Duta Besar Setiausaha Politik Profesor Madya 4.1 Bentuk Kata Majmuk yang Telah Mantap Lazimnya kata majmuk dieja secara terpisah. terdapat sebilangan kecil kata majmuk yang penggunaannya sudah dianggap mantap sebagai satu perkataan yang utuh. misalnya kertas kerja dan urus setia.2. Perkataan-perkataan sedemikian (sebanyak 15) tetap dieja sebagai satu perkataann. Namun.2. iaitu : antarabangsa sukarela jawatankuasa tanggungjawab olahraga setiausaha bumiputera tandatangan kerjasama pesuruhjaya beritahu suruhanjaya kakitangan warganegara matahari 49 . walaupun bentuk kata tersebut ternyata mempunyai dua kata dasar. iaitu Simpulan Bahasa Contohnya : kaki ayam rabun ayam panjang tangan pilih kasih anak emas tumbuk rusuk 4.2.3 Kata Majmuk yang Mendukung Maksud Kiasan.2 Kata Majmuk yang Berbentuk Istilah khusus Contohnya : deria rasa telefon dail terus segi tiga pita suara medan sinaran segi empat panjang Ketua Setiausaha Timbalan Ketua Perpustakaan Timbalan Naib Canselor 4.

3.2.2.3 Pengimbuhan Kata Majmuk tandatangan-tandatangan. 4. Contohnya : Alat-alat tulis. Kata Nama Kata Adjektif Kata Sendi Nama Kata Hubung Kata Tanya Contohnya : peribadi. dukalara Contohnya : daripada. terdapat sejumlah perkataan yang secara lazimnya dianggap satu perkataan dan dieja secara bercantum walaupun kelihatan terdiri daripada gabungan perkataan. setiausaha- 50 . Naib-naib Canselor. kekecuali berlaku iaitu penggandaan yang melibatkan benntuk yang telah mantap dan melibatkan penggandaan keseluruhan unsur. hulubalang Contohnya : sukacita. kepada Contohnya : manakala.3. walhal. gambar-gambar rajah. 5. Menteri-menteri besar. barangkali Contohnya : bagaimana 4. Guru-guru Besar Namun.BMM3109 MORFOLOGI BAHASA MELAYU Selain itu.2 Penggandaan Kata Majmuk Dalam penggandaan kata majmuk. Contohnya : Warganegara-warganegara. Antaranya : 1. 2. 3. pada kebiasaannya melibatkan penggandaan unsur pertama kata sahaja. setiausaha 4.

kata ganda berentak 4. Kata majmuk menerima imbuhan yang merupakan apitan dan ejaannya bercantum. kata ganda penuh yang tediri daripada kata dasar. Kata ganda penuh boleh terdiri daripada : 1.BMM3109 MORFOLOGI BAHASA MELAYU Kata majmuk juga dapat menerima imbuhan untuk membentuk kata terbitan. Terdapat dua kata majmuk yang melibatkan pengimbuhan. Contohnya : campur aduk ambil alih satu padu menjadi menjadi menjadi mencampuradukan pengambilalihan menyatupadukan 4. iaitu : 1. 1996).kata ganda penuh. 2. Kata majmuk yang menerima imbuhan merupakan awalan dan akhiran sahaja dan dieja terpisah. iaitu : a. dan 3.1 Kata Ganda Penuh Kata ganda penuh ialah kata ganda yang mengalami ulangan secara keseluruhan.3 Kata Ganda Kata ganda ialah perkataan yang mengalami proses pengulangan pada kata dasar (Tatabahasa Dewan. kata ganda separa. Kata Ganda dalam bahasa Melayu dapat dibahagikan kepada tiga jenis. 51 . Contohnya : campur aduk ambil alih daya serap menjadi menjadi menjadi bercampur aduk mengambil alih daya serapan b.3.

Contohnya : Di Bahagian Belakang Kata Dasar Di bahagian Hadapan Kata Dasar berlari-lari cinta-mencintai mencari-cari bantu-membantu sepandai-pandai kejar-mengejar 52 . kata ganda yang berasal daripada kata dasar tunggal yang penggulangannya berlaku pada suku kata pertama sahaja disertai pelemahan vokal dalam suku kata tersebut kepada vokal e pepet. Kata ganda separa boleh terdiri daripada : 1. kata ganda penuh yang terdiri daripada kata berimbuhan.BMM3109 MORFOLOGI BAHASA MELAYU Contohnya : rumah-rumah buku-buku masjid-masjid 2. Contohnya : pelajar-pelajar ajaran-ajaran kementerian-kementerian 4. Bentuk gandaan boleh terletak di belakang kata dasar atau dibahagian hadapan. Contohnya : Laki-laki Siku-siku Jari-jari menjadi menjadi menjadi lalaki sisiku jajari lalangit menjadi menjadi menjadi menjadi lelaki sesiku jejari lelangit Langit-langit menjadi 2. Pengganda separa jenis ini berlaku hanya pada golongan kata kerja dan kata adjektif.3. tetapi yang penggandaan berlaku hanya pada kata dasar dan tidak melibatkan imbuhannya. kata ganda yang berasal daripada kata berimbuhan.2 Kata Ganda Separa Kata ganda separa ialah kata ganda yang terbentuk melalui penggandaan sebahagian kata dasar sahaja.

Seluruh kata dasar digandakan dan bunyi-bunyi tertentu diulang atau diubah. Contohnya : Sayur-mayur Calar-balar Saki-baki 2.BMM3109 MORFOLOGI BAHASA MELAYU 4.4 Kata Ganda Berentak Kata ganda berentak ialah kata ganda yang mengalami penggulangan kata dasar mengikut rentak bunyi tertentu dalam kata dasar. mundar-mandir tanah-tanih kayu-kayan 3. kata ganda berentak yang terbentuk melalui pengulangan vokal. kata ganda berentak melalui pengulangan konsonan Contohnya . Contohnya : kusut-masai ipar-duai rempah-ratus lintang-pukang AKTIVITI 53 . kata ganda berentak bebas.3. iaitu yang terbentuk berdasarkan rentak bunyi. Berdasarkan pengubahan dan pengulangan bunyi-bunyi tertentu. kata ganda berentak terbahagi kepada tiga jenis iaitu : 1. tetapi tidak melibatkan ciri-ciri persamaan bunyi.

Kemudian. d. c. Kemudian. a. Simpang siur Mengadu domba Penyahtaksaan Melatih tubi Pengambilalihan Teliti kata terbitan dalam bahasa Melayu berdasarkan contoh diberi. b. e. Teliti kata majmuk dalam Bahasa Melayu berdasarkan contoh di beri. b.BMM3109 MORFOLOGI BAHASA MELAYU Secara berpasangan. a. 2. Gunung-ganang Lintang pukang Lelabi Pokok-pokok Anak beranak BAHAN BACAAN 54 . d. LATIHAN 1. e. Kemudian senaraikan lima perkataan untuk setiap jenis kata majmuk dan kata terbitan tersebut. c. Nyatakan jenis kata majmuk tersebut. teliti kata majmuk dan kata terbitan vokal dalam Bahasa Melayu. nyatakan kata terbitan tersebut.

Kajian Bahasa untuk Pelatih Maktab Perguruan. Linguistik Am Siri Pengajaran dan Pembelajaran Bahasa Melayu. Petaling Jaya: Penerbit Fajar Bakti.BMM3109 MORFOLOGI BAHASA MELAYU Abdullah Hassan. Kuala Lumpur: Dewan Bahasa dan Pustaka. SINOPSIS Tajuk ini akan membolehkan anda mengetahui perkara-perkara berikut: 55 . Abdullah Hassan. (1985). TAJUK 5 GOLONGAN KATA BAHASA MELAYU Petaling Jaya: Penerbit Fajar Bakti. Raminah Sabran dan Rahim Syam.Bhd. (2006). Tatabahasa Dewan.al. Linguistik Am untuk Guru Bahasa Malaysia . (1980). Nik Safiah Karim et. (2006). Kuala Lumpur:PTS Professional Publishing Sdn.

menghuraikan konsep golongan kata nama dan kata kerja Bahasa 56 . Jenis-jenis golongan kata nama dan kata kerja Bahasa Melayu Tahukah anda bahawa perkataan dalam sesuatu bahasa boleh digolongkan ke dalam golongan tertentu berdasarkan beberapa kriteria misalnya. manakala frasa predikat dibentuk oleh empat jenis frasa.BMM3109 MORFOLOGI BAHASA MELAYU • • • • Konsep golongan kata Bahasa Melayu secara umum. perkataan daripada sudut binaan sintaksis ialah bentuk bebas yang minimum yang menjadi unsur setiap konstruksi sintaksis. Sehubungan itu. Ayat dan klausa mengandungi dua konstituen utama.al. iaitu klausa dan frasa. Walaupun demikian. HASIL PEMBELAJARAN Pada akhir unit ini. iaitu frasa nama (FN). klausa dan frasa. 1996) yang menggolongkan perkataan berdasarkan kriteria sintaksis dan kriteria semantik sebagai satu bentuk bebas yang menjadi unsur dalam binaan tatabahasa. klausa dan ayat. anda seharusnya dapat: 1. Konsep golongan kata nama dan kata kerja Bahasa Melayu. kriteria struktur fonologi atau bunyi. iaitu frasa. frasa adjektif (FA) dan frasa sendi nama (FS). Ciri-ciri golongan kata nama dan kata kerja Bahasa Melayu. Binaan sintaksis merujuk kepada konstruksi yang dibentuk oleh perkataan yang berfungsi sebagai ayat ataupun sebagai konstituen dalam ayat. iaitu frasa subjek dan frasa predikat. perbincangan dalam topik ini menjurus kepada Tatabahasa Dewan (Nik Safiah Karim et. iaitu ayat. frasa subjek dibentuk oleh frasa nama. Oleh itu. 2. frasa kerja (FK). menjelaskan konsep golongan kata Bahasa Melayu secara umum. kriteria sintaksis dan kriteria semantik?. kriteria struktur morfem.

mengklasifikasikan ciri-ciri golongan kata nama dan kata kerja Bahasa Melayu. 3. ahli-ahli 57 . perbincangan ditumpukan kepada ciri-ciri dan jenis-jenis golongan kata nama dan kata kerja Bahasa Melayu. mencerakinkan jenis-jenis golongan kata nama dan kata kerja Bahasa Melayu.BMM3109 MORFOLOGI BAHASA MELAYU Melayu.1 Konsep Golongan Kata Bahasa Melayu Walaupun Nik Safiah Karim et.al. KERANGKA TAJUK-TAJUK Golongan Kata Bahasa Melayu Konsep golongan kata Bahasa Melayu Konsep golongan kata nama dan kata kerja Bahasa Melayu Ciri-ciri golongan kata nama dan kata kerja Bahasa Melayu Jenis-jenis golongan kata nama dan kata kerja Bahasa Melayu 5.0 KANDUNGAN ISI Anda perlu mengetahui bahawa. 5. (1996) menggolongkan perkataan Bahasa Melayu berdasarkan kriteria sintaksis dan kriteria semantik namun. kandungan isi untuk topik ini meliputi huraian tentang konsep golongan kata berdasarkan pendapat ahli-ahli bahasa yang berbeza. 4. Seterusnya.

2: Golongan Kata Menurut Winstedt (1927) c. 2010) seperti berikut: a.al. Golongan Kata Menurut Asmah (1968): 58 .1: Golongan Kata Menurut Marsden (1812) b. Golongan Kata Menurut Winstedt (1927) Rajah 5.BMM3109 MORFOLOGI BAHASA MELAYU bahasa lain pula membahagikannya berdasarkan pemahaman masing-masing (Ali Mahmood et. Golongan Kata Menurut Marsden (1812): Rajah 5.

BMM3109 MORFOLOGI BAHASA MELAYU Rajah 5.2 Ciri-Ciri Golongan Kata Bahasa Melayu 59 .3: Golongan Kata Menurut Asmah (1968) d.4: Golongan Kata Menurut Tatabahasa Dewan (1996) 5. Golongan Kata Menurut Tatabahasa Dewan (1996): Rajah 5.

namun perbincangan dalam topik 5 dan topik 6 hanya menjurus kepada empat golongan perkataan. Rajah 5.BMM3109 MORFOLOGI BAHASA MELAYU Walaupun terdapat pelbagai pendapat tentang golongan kata Bahasa Melayu. kata kerja. Sehubungan itu. iaitu kata nama khas.3 Jenis-Jenis Golongan Kata Bahasa Melayu Bahagian ini pula membincangkan jenis-jenis golongan kata Bahasa Melayu.5:Ciri-Ciri Golongan Kata Nama 5.2.1 Jenis-Jenis Golongan Kata Nama 60 .1 Ciri-Ciri Golongan Kata Nama Golongan kata nama merangkumi sejumlah perkataan yang boleh menjadi unsur inti kepada binaan frasa nama dan lazimnya perkataan ini menamakan orang. Golongan kata nama ini boleh dibahagikan pula kepada sub golongan berdasarkan ciri-ciri semantik. kata adjektif dan kata tugas. 5. tempat atau benda.3. perbincangan seterusnya ditumpukan kepada ciri-ciri golongan kata nama dan kata kerja Bahasa Melayu 5. kata nama am dan kata ganti nama seperti rajah di bawah. iaitu kata nama. iaitu perincian kepada ciri-ciri golongan kata nama dan kata kerja.

Nama khas hidup dibahagikan kepada dua. Kata Nama Khas Kata nama dapat dibahagikan kepada tiga kumpulan. bahasa. iaitu kata nama khas. kata nama am dan kata ganti nama (Rajah 2. kata nama am dan kata ganti nama.BMM3109 MORFOLOGI BAHASA MELAYU Seperti yang telah dibincangkan.6: Kata nama khas b. Rajah 5. perbadanan (institusi). iaitu manusia dan bukan manusia. Huruf pertama kata nama khas ditulis dengan huruf besar dalam tulisan. Kata Nama Am Kata nama am ialah perkataan yang merujuk benda. kata nama khas ialah kata yang digunakan untuk rujukan khusus pada sesuatu nama orang. perkara atau konsep yang umum sifatnya. pangkat. undang-undang. dan seumpamanya. benda. haiwan. iaitu nama khas hidup dan nama khas tidak hidup. Kata nama khas pula dibahagikan kepada dua.(1996) menyatakan.1). a. jenis-jenis golongan kata nama terdiri daripada kata nama khas. bangsa. Nik Safiah Karim et al. Kata nama am boleh dibahagikan kepada 61 .

Kata Ganti Nama Menurut Nik Safiah et. (ii) manusia atau bukan manusia. (iii) Institusi atau bukan institusi. iaitu kata ganti nama diri orang pertama. kata ganti nama sebagai perkataan yang menjadi pengganti kata nama khas dan kata nama am.7: Kata Nama Am c. Seterusnya. 62 . iaitu (i) hidup atau tidak hidup. dan (ii) kata ganti nama tunjuk. Kata ganti nama diri pula dibahagikan kepada dua. kata ganti nama diri orang dibahagikan kepada tiga. Kata ganti nama dibahagikan kepada dua golongan kecil.al (1996).BMM3109 MORFOLOGI BAHASA MELAYU kumpulan-kumpulan kecil berdasarkan ciri makna perkataannya. iaitu (i) Kata ganti nama diri. iaitu kata ganti nama diri orang dan kata ganti nama diri tanya. (iv) konkrit atau abstrak dan (v) berbilang atau tak berbilang seperti berikut: Rajah 5.

2 Ciri-Ciri Golongan Kata Kerja Golongan kata kerja pula merangkumi sejumlah kata dasar yang menjadi unsur inti dalam binaan frasa kerja.al.2006) seperti berikut: 63 . Penggolongan kata ganti nama ditunjukkan seperti berikut: Rajah 5. iaitu kata kerja transitif dan kata kerja tak transitif.BMM3109 MORFOLOGI BAHASA MELAYU kedua dan ketiga.3.8: Kata Ganti Nama 5. Golongan kata kerja dapat dibahagikan kepada dua kumpulan. Kata kerja transitif pula boleh dibahagikan kepada kata kerja transitif aktif dan kata kerja transitif pasif (Nik Safiah Karim et.

3 Jenis-Jenis Golongan Kata Kerja Perkataan-perkataan golongan kata kerja bahasa Melayu terbahagi kepada empat jenis. 64 .5:Ciri-Ciri Golongan Kata Kerja 5. me-…i. (a) Kata kerja aktif transitif Kata kerja aktif transitif adalah kata kerja yang boleh menerima objek tepat dan objek tak tepat (sipi) dalam ayat aktif transitif yang predikatnya mengandungi kata kerja. ii) Pengarang itu menulis buku.BMM3109 MORFOLOGI BAHASA MELAYU KATA KERJA KATA KERJA TRANSITIF KATA KERJA TAK TRANSITIF AKTIF PASIF BERPELENGKAP TAK BERPELENGKAP Rajah 5. sama ada sebagai awalan yang tersendiri atau sebagai sebahagian daripada apitan me-…kan.3. kata kerjanya hendaklah menerima awalan me-. Contoh: i) Samad membacakan ayahnya surat. memper-…i atau akhiran –i dengan menduduki kedudukan kata kerja dalam rangkai kata predikat. memper-…kan. iaitu (i) kata kerja aktif transitif. (ii) kata kerja aktif tak transitif dan (iii) kata kerja pasif. Dalam ayat transitif ini.

ber-…an dan ter seperti perkataan menangis. Pemuda itu sedang berbual.seperti berasah. ber-. Kata kerja aktif tak transitif boleh dibahagikan kepada dua kumpulan iaitu kumpulan kata kerja yang tidak menerima sebarang imbuhan seperti perkataan-perkataan tidur. (iii) Kata kerja pasif ke …. (c) Kata kerja pasif Kata kerja pasif ialah kata kerja untuk ayat pasif sebagai lawan ayat aktif transitif. berlipat. kehujanan dan sebagainya. iaitu (i) (ii) Kata kerja pasif berawalan ber. kedinginan. terbunuh.seperti terangkat. Pelajar-pelajar itu pergi ke Pulau Besar semalam. datang dan pergi dan kumpulan yang menerima salah satu daripada imbuhanimbuhan : me-. Gadis itu tersenyum. duduk. berkereta. Anak Pak Mat menangis di dalam bilik. bertulis dan sebagainya. Kata kerja pasif berawalan ter. Terdapat tiga jenis kata kerja pasif..BMM3109 MORFOLOGI BAHASA MELAYU iii) Aminah sedang mencuci pakaian.an seperti kecurian. tercapai dan sebagainya. Padi sedang menguning. jatuh. (b) Kata kerja aktif tak transitif Kata kerja tak transitif adalah kata kerja yang tidak boleh menerima objek dalam ayat-ayat yang predikatnya mengandungi kata kerja. Contoh : i) ii) iii) iv) v) vi) Pegawai itu berkereta ke pejabat. dan bersendirian. terjatuh. 65 . iv) Ibu sedang menggoreng ikan di dapur.

kata nama khas dan kata ganti nama berdasarkan senarai perkataan yang berikut: Tugu Negara Cangkul Sepet Siti Meja Sedih Kamu Dia Cantik Hospital Mereka Kuala Lumpur Komputer Tun Ali 2. kenal pasti kata nama am. LATIHAN 66 .Secara berpasangan. ii. Kenal pasti jenis-jenis kata kerja yang terdapat dalam petikan tersebut. Secara berkumpulan (tiga hingga empat orang). pilih satu petikan akhbar yang sesuai dan jalankan aktiviti berikut: i.Bina ayat yang tepat berdasarkan kata kerja tersebut.BMM3109 MORFOLOGI BAHASA MELAYU AKTIVITI 1.

(1980) . nama______ nama _____dan nama_______. Petaling Jaya: Penerbit Fajar Bakti. haiwan. Abdullah Hassan. perbadanan dan sebagainya serta dieja dengan huruf beasr. Kuala Lumpur: 67 . (2006). v. Kata kerja ialah perkataan yang menunjukkan ____________ vi. i. BAHAN BACAAN Abdullah Hassan. ii. _______ialah kata yang merujuk khusus kepada nama orang. Abdullah Hassan (penyunting) (1983). Kata nama khas dibahagikan kepada dua.al. iaitu nama khas ________dan nama khas_______ ___________. Modul Pembelajaran Morfo Sintaksis Bahasa Melayu:Kuala Lumpur:Open University Malaysia. Kata kerja dibahagikan kepada dua kumpulan. Ali Mahmood et. Linguistik Am untuk Guru Bahasa Malaysia . Morfologi:Siri Pengajaran dan Pembelajaran Bahasa Melayu. benda. (2007). Rencana Linguistik. Kata ganti nama ialah kata yang menggantikan _____ ______. iii. iaitu kata kerja ________dan kata kerja ____ ____________. Kata nama ialah kata yang digunakan untuk nama_______.BMM3109 MORFOLOGI BAHASA MELAYU Isi tempat kosong di bawah ini dengan jawapan yang tepat tentang golongan kata nama dan kata kerja. Petaling Jaya:Penerbit Fajar Bakti. Dewan Bahasa dan Pustaka. iv.

68 .al (1996. Modul Morfologi dan Sintaksis Bahasa Melayu :Kuala Lumpur:Open University Malaysia Nik Safiah Karim et. 2006). Kajian Bahasa untuk Pelatih Maktab Perguruan:Penerbit Fajar Bakti.Sabran dan Rahim Syam. (1985). Tatabahasa Dewan. (2010).BMM3109 MORFOLOGI BAHASA MELAYU Ali Mahmood et. Kuala Lumpur:Dewan Bahasa dan Pustaka Raminah Hj.al.

anda seharusnya dapat: 1. pembantu. pendepan. menghuraikan konsep golongan kata adjektif dan kata tugas Bahasa Melayu. penentu. Kata tugas pula hadir dalam ayat. HASIL PEMBELAJARAN Pada akhir unit ini. mengklasifikasikan ciri-ciri golongan kata adjektif dan kata tugas Bahasa Melayu. Sehubungan itu.BMM3109 MORFOLOGI BAHASA MELAYU TAJUK 6 GOLONGAN KATA BAHASA MELAYU SINOPSIS Tajuk ini akan membolehkan anda mengetahui perkara-perkara berikut: • • • Konsep golongan kata adjektif dan kata tugas Bahasa Melayu. pembenar. penguat. Ciri-ciri golongan kata adjektif dan kata tugas Bahasa Melayu. atau frasa untuk mendukung sesuatu tugas sintaksis tertentu sama ada sebagai penghubung. 2. 3. klausa. Jenis-jenis golongan kata adjektif dan kata tugas Bahasa Melayu Untuk pengetahuan anda. mencerakinkan golongan kata adjektif dan kata tugas Bahasa Melayu 69 . kata adjektif boleh berdiri sendiri sebagai frasa adjektif untuk memenuhi tugas predikat sesuatu ayat. penegas. sungguh dan sangat. kata adjektif boleh disertai oleh kata keterangan amat. pemeri dan tugas-tugas lain. penafi. penerang. kata adjektif ialah kata yang menerangkan sifat atau keadaan sesuatu benda atau kata nama. Oleh itu.

0 KANDUNGAN ISI Untuk pengetahuan anda. Frasa adjektif pula boleh terdiri daripada satu atau beberapa perkataan yang mengandungi kata adjektif dan unsur lain seperti kata bantu atau kata penguat.BMM3109 MORFOLOGI BAHASA MELAYU KERANGKA TAJUK-TAJUK Golongan Kata Bahasa Melayu Konsep golongan kata adjektif dan kata tugas Bahasa Melayu Ciri-ciri golongan kata adjektif dan kata tugas Bahasa Melayu Jenis-jenis golongan kata adjektif dan kata tugas Bahasa Melayu 6. 2006) dan ahli-ahli bahasa yang lain. 70 .al (1996. 6. Ayat yang mempunyai kata adjektif adalah seperti contoh yang berikut: Ahmad sangat pandai bermain muzik. kandungan isi untuk topik ini meliputi huraian tentang konsep golongan kata adjektif dan kata tugas Bahasa Melayu.1 Konsep dan Ciri-Ciri Golongan Kata Adjektif Tahukah anda bahawa kata adjektif yang juga dikenali sebagai kata sifat merupakan perkataan yang menjadi unsur inti dalam binaan frasa adjektif?. Perbincangan selanjutnya pula ditumpukan kepada ciri-ciri dan jenis-jenis golongan kata adjektif dan kata tugas Bahasa Melayu. seperti yang dikemukakan khususnya berdasarkan pendapat Nik Safiah Karim et.

(vi) kata adjektif jarak.2 Jenis-Jenis Golongan Kata Adjektif Anda tentu telah mengetahui bahawa kata adjektif yang juga dikenali sebagai kata sifat merupakan perkataan yang menjadi unsur inti dalam frasa adjektif seperti manis sekali. (vii) kata adjektif cara. iaitu (i) kata adjektif sifatan atau keadaan. seperti contoh berikut: kuat keras bijak Contoh ayat: pintar lemah cergas nakal sihat jahat i. apitan. masih lebat lagi.BMM3109 MORFOLOGI BAHASA MELAYU Pemuda itu baik sungguh. (ii) kata adjektif warna. (iii) kata adjektif ukuran. paling.al. atau sisipan (Ali Mahmood et. (2006) kata adjektif terbahagi kepada sekurang-kurangnya sembilan jenis. sama ada imbuhan awalan. Kata adjektif boleh terbentuk berdasarkan kata itu sendiri atau terbentuk secara menerima imbuhan. (iv) kata adjektif bentuk. agak. sangat. Dia lemah dalam matematik 71 . dan (ix) kata adjektif pancaindera Kata adjektif sifatan atau keadaan ialah perkataan yang digunakan bagi menerangkan sifat atau keadaan sebagai unsur keterangan kepada kata nama.al. sungguh. (v) kata adjektif waktu. Kata adjektif mudah dikenali jika kata berkenaan didahului oleh kata penguat seperti amat. Kata dalam golongan kata adjektif menerangkan keadaan atau sifat sesuatu nama atau frasa nama. 6. 2007) Menurut Nik Safiah Karim et. sudah lama sungguh. Budak nakal selalu kena marah ii. sekali. benar. (viii) kata adjektif perasaan. Buah cempedak itu enak sekali.

v. seperti contoh berikut: 72 . gemuk kurus rendah panjang pendek kecil Buku tebal itu sudah saya baca. perang biru hitam kelabu Adik suka pakai baju hijau. Kata adjektif ukuran sebagai unsur keterangan kepada kata nama ialah perkataan yang memberi pengertian ukuran. Peserta itu berdiri dengan cergas. Kertas nipis itu tidak boleh digunakan lagi. Kubu pertahanan pemberontak itu amat kuat. ii. Pakaian pelajar sekolah berwarna putih. seperti contoh berikut: jingga putih Contoh ayat: i. v. Badannya semakin kurus. Anaknya masih kecil lagi. v. Kata adjektif bentuk sebagai unsur keterangan kepada kata nama ialah perkataan yang memberi maksud rupa bentuk. Kata adjektif warna sebagai unsur keterangan kepada kata nama ialah perkataan yang memberi pengertian warna.BMM3109 MORFOLOGI BAHASA MELAYU iii. iv. Anak Pak Kamar bijak sekali. Dia memiliki mata berwarna biru. iii. iv. Kereta merah itu kepunyaan abang. iii. iv. Pokok itu semakin hari semakin tinggi. Baju kesukaan saya berwarna kuning. seperti contoh yang berikut: tebal nipis tinggi Contoh ayat: i. ii.

iii. ii. Nenek masih menyimpan barang-barang lama. v. Matanya tajam memandang ke hadapan Kata adjektif waktu sebagai unsur keterangan kepada kata nama ialah perkataan yang memberi pengertian konsep masa. v. awal lewat dahulu sering silam lampau Kedatangannya lewat hari ini. Dia berada di kampus sehari suntuk. Mukanya bujur sirih. Bentuk buah kelapa itu lonjong. Kenangan silam sukar dilupakan.BMM3109 MORFOLOGI BAHASA MELAYU lurus bengkok lonjong Contoh ayat: i. bulat leper buncit bujur bundar tajam Jalan lurus mudah dilalui. seperti contoh yang berikut: kerap jarang baharu Contoh ayat: i. ii. iv. Cikgu menasihatkan kami supaya datang awal Kata adjektif jarak sebagai unsur keterangan kepada kata nama ialah perkataan yang memberi makna konsep ruang seperti contoh yang berikut: nyaris hampir Contoh ayat: i. iii. 73 . Pinggan leper itu untuk pinggan makan. ii. dekat jauh Rumahnya tidak jauh dari Pejabat Pos. Universiti itu dekat dengan lebuhraya. iv.

Gasing itu berpusing ligat. v. seperti contoh yang berikut: kasih sayang cinta Contoh ayat: i. Dia berdiri hampir dengan kereta saya. Arus sungai itu sangat deras. iii. Kata adjektif cara sebagai unsur keterangan kepada kata nama ialah perkataan yang memberi pengertian keadaan kelakuan atau ragam. Kata adjektif perasaan ialah perkataan yang digunakan sebagai unsur keterangan kepada kata nama yang memberi pengertian atau konsep perasaan. seperti contoh yang berikut: pantas lambat laju Contoh ayat: i. deras gopoh cermat ligat perlahan cepat Kereta itu dipandu dengan laju. takut hendak rindu malu geram marah Dia masih marah kepada saya. Pemuda itu masih malu untuk bersuara 74 . ii.BMM3109 MORFOLOGI BAHASA MELAYU iii. ii. Siapa cepat dia dapat. Mereka amat rindu akan kampung halaman. iii. Dia cermat apabila berbelanja. iv. Kanak-kanak itu takut akan kucing. v. iv. Nenek itu terlalu kasih akan cucunya.

BMM3109 MORFOLOGI BAHASA MELAYU Kata adjektif pancaindera sebagai unsur keterangan kepada kata nama ialah perkataan yang membawa konsep sentuh. v. Saya suka mendengar suaranya yang lembut. Buku itu berkulit keras. ♣ Indera pandang comel cantik i. Alunan musik itu mersik. ii. iv. pandang. ii. dan rasa seperti contoh yang berikut: ♣ Indera sentuh lembik halus i. Dawai kasar itu untuk dibuat ampaian. v. iii. bau. Pemuda segak itu guru saya. hodoh buruk molek segak lembut garau mersik serak kasar kesat licin keras Lantai itu licin kerana baru dicuci. dengar. iv. ♣ Indera dengar nyaring merdu i. Kain yang kesat itu ialah kain lap. Suaranya merdu bagai buluh perindu. Kulit mukanya sangat halus. 75 . Kebanyakan lelaki bersuara garau. iii. Teriakannya nyaring sungguh.

Semua orang suka makanan lazat. iv. Buah limau masam rasanya. Rumah buruk itu tidak berpenghuni. ♣ Indera bau wangi busuk i. Bau busuk itu datangnya dari lori sampah. Setiap hari dia memakai minyak wangi. v. Nasi tengik itu tidak boleh dimakan.3 Konsep dan Ciri-Ciri Golongan Kata Tugas 76 . v. Kuih tradisional itu terlalu manis. Bunga ros itu harum baunya. Pakaian pengantin itu molek sungguh. Saya tidak suka minum ubat pahit. Setiap hari kita minum air tawar. iii. iii. kelat payau masam lazat hanyir hancing harum tengik Kakaknya suka berpakaian cantik. iv. iv. ii. vi. Bangkai ikan itu menyebabkan bau hanyir.BMM3109 MORFOLOGI BAHASA MELAYU ii. ii. ♣ Indera rasa manis masin i. Dia ingin mengahwini pemuda tampan. 6. iii.

al. klausa. prafrasa. tetapi wah. maka. penghubung. tah. atau. pun tidak. banyak atas. betul. kah.amboi. atau sebagai kata pascakata. berfungsi sebagai kata praklausa. Sehubungan itu. Berikut disenaraikan kelompok kata tugas dan contoh-contoh perkataan yang berfungsi untuk mendukung sesuatu tugas dalam sintaksis tertentu. adalah di. segala. kata hubung kata seru kata tanya kata perintah kata pangkal ayat kata bantu kata penguat kata penegas kata nafi kata pemeri kata sendi nama kata pembenar kata bilangan kata arah : : : : : : : : : : : : : : dan. harap hatta. fungsi kata tugas dalam ayat adalah sebagai pemeri. tepi 6. pembenar.2010) 77 . penerang. pernah sangat. tolong. berapa. frasa kerja. bukan ialah.cis apa. Sila rujuk jadual yang berikut untuk huraian tentang jenis-jenis kata tugas (Ali Mahmood et. paling juga. bawah. penentu. siapa sila. dan sebagainya. atau frasa untuk mendukung sesuatu tugas tertentu seperti kata penyambung ayat.BMM3109 MORFOLOGI BAHASA MELAYU Golongan kata tugas merupakan golongan kata yang bersifat pelbagai jenis (keterangan). Kata tugas juga menjadi salah satu unsur dalam ayat. iaitu tidak boleh menjadi unsur inti untuk frasa nama. benar dua. klausa atau frasa untuk mendukung maksud sesuatu tugas sintaksis tertentu. amat. golongan kata tugas bukan sahaja mengandungi golongan kecil yang berbeza malah turut menunjukkan sifat yang sama. sudah. syahadan akan. lah. dari. Dengan perkataan lain. penegas. penguat. dalam. daripada ya. dan frasa adjektif.4 Jenis-Jenis Golongan Kata Tugas Kata tugas ialah sejenis perkataan yang hadir dalam ayat.

Mereka mungkin pergi ke Johor atau ke Perak. jikalau. lalu.BMM3109 MORFOLOGI BAHASA MELAYU Jenis Kata Tugas (i) Kata Hubung Gabungan Kata Tugas Ayat 1. kemudian • • Aminah mengemas rumah dan ibunya membasuh kain. • • Komplemen bahawa • • • Keterangan kerana. • (ii) Kata Hubung Pancangan 1. kendatipun. supaya. Menghubungkan klausa yang sama tara sifatnya. Sampah itu dipungutnya kemudian dicampakkannya ke dalam tong sampah. semoga. sekiranya. Mereka beramairamai pergi ke sekolah yang menawarkan kursus komputer. hingga. • Gabungan dan. Semua pihak harus menyedari bahawa perkara yang dihadapi adalah amat mencabar. Guru itu menyatakan bahawa muridnya sangat rajin. serta. tetapi. agar. andai kata. Menyambungkan klausa tak setara atau klausa pancangan pada klausa utama atau klausa induk. • Relatif yang • Budaya hidup yang bertoleransi dapat menjamin kesejahteraan. malahan. atau. sambil. kalau. meskipun. • 78 Pertandingan badminton akan ditangguhkan .

(vi) kata adjektif jarak. (iv) kata prakfrasa dan kata pascakata. (ii) kata adjektif warna. iaitu (i). (v) kata adjektif waktu. iaitu (i) kata hubung gabungan. (iii) kata praklausa. (viii) kata adjektif perasaan.BMM3109 MORFOLOGI BAHASA MELAYU AKTIVITI 1. catatkan dua contoh kata adjektif untuk setiap jenis kata adjektif. (iv) kata adjektif bentuk. kata adjektif sifatan atau keadaan. Secara berpasangan. (iii) kata adjektif ukuran. kenal pasti jenis-jenis kata tugas yang berbeza. dan (ix) kata adjektif pancaindera. 79 . Berdasarkan petikan di bawah. (vii) kata adjektif cara. 2. (ii) kata hubung pancangan.

Tuan Haji Nik Arif Raja Yusof. “krisis pembudayaan bahasa Melayu dapat diperhatikan dalam dua bentuk. bakal pendidik. krisis pembudayaan dalam hal taraf dan kedudukan bahasa Melayu sebagai bahasa rasmi dan bahasa ilmu.dbp. Haji Awang Sariyan ketika membentangkan kertas utama yang bertajuk Melestarikan Bahasa Melayu dalam Komunikasi dalam Seminar Kesantunan Berbahasa Peringkat Kebangsaan pada 28 hingga 29 Mac 2007 di Hotel Grand Continental. Dewan Bahasa dan Pustaka Wilayah Timur dan Kerajaan Negeri Terengganu ini bertujuan untuk menghayati dan menerapkan bentuk serta strategi komunikasi yang bersopan dan beretika bagi mengatasi kepincangan aspek penghayatan nilai serta adab ke-sopanan dan kesantunan berbahasa yang semakin diabaikan dalam kalangan masyarakat. Oleh itu. guru. dan krisis pembudayaan tentang mutu penggunaan bahasa Melayu dalam pelbagai ranah seperti pentadbiran. iaitu. beliau menegaskan bahawa “penerapan kesantunan dan budi bahasa dalam komunikasi amat penting untuk membentuk generasi yang berkualiti dan berkeperibadian tinggi. beliau berharap agar seminar ini dapat menyemarakkan rasa cinta terhadap bahasa kebangsaan. media massa. Seminar yang dihadiri oleh 200 orang peserta yang terdiri daripada pensyarah. Pelestarian bahasa Melayu dari sudut taraf dan fungsinya serta penggunaannya penting untuk menyuburkan amalan komunikasi yang baik dan berkesan. Dalam ucapan perasmiannya.BMM3109 MORFOLOGI BAHASA MELAYU Masyarakat kita sedang menghadapi krisis pembudayaan bahasa Melayu dalam komunikasi. Kian ketara ialah pengabaian sejumlah anggota masyarakat pelbagai lapisan terhadap bahasa sebagai unsur teras kebudayaan dan tamadun.gov. mengangkat martabat bahasa Melayu dan menyuntik semangat para peserta.my/klikdbp/klikdbp1apr7.” Demikian ditegaskan oleh tokoh bahasa.pdf 80 . bahasa komunikasi dan bahasa perpaduan. seminar ini diharapkan dapat memberikan input dan maklumat baharu kepada para ilmuwan dan pentadbir sekolah agar dapat menerapkan aspek kesantunan berbahasa dalam Pengajaran dan Pembelajaran (P&P) sekali gus memartabatkan bahasa Melayu sebagai bahasa rasmi. pendidikan dan di tempat awam. pegawai kerajaan. sekali gus dapat mengangkat martabat bahasa Melayu sebagai bahasa tonggak tamadun bangsa. Di samping itu.” Seminar anjuran Institut Perguruan Sultan Mizan. Tegas beliau. Sumber: http://www. Kuala Terengganu. penggiat bahasa dan masyarakat umum ini telah dirasmikan oleh Pengarah Institut Perguruan Sultan Mizan. Profesor Dr. apatah lagi komunikasi yang bersifat rasmi.

lalu menyuapkannya ke mulut. Menarik nafas. "Err. Kemudian kenal pasti jenis-jenis kata adjektif tersebut. "Hilwah. Tapi berkongsi pandangan. Tanganku mengacau sudu sambil mata merenung jauh. Kurang manis.. Dia turut menghirup teh manis di dalam cawan di hadapannya. Rasa terhina! BAHAN BACAAN 81 ." "Aku bukan mengajak bertekak. Aku mencapai satu paket gula. betullah kau bersetuju bila aku katakan profesion perguruan itu serendah-rendah karier dalam kelas profesional? Aku teguk lagi kopi yang masih hangat. Dia mengorak senyum. Aku masih diam." balasnya. Hakikatnya pantai hatiku sedang diamuk gelora. mengoyakkan bucunya lalu mencurahkan isinya ke dalam cawan putih bermulut heksagon. Persoalan yang dihamburkan membuat aku malas mahu melayan. kenal pasti dan gariskan golongan kata adjektif yang terdapat. tapi maksud kau. "Buat apa aku nak bertekak tentang persoalan yang kau sendiri telah punya jawapan dan pilihan.. kau marah?" Aku menggetis donat di dalam piring. Pandangannya menuntut jawapan.. "Kenapa kau diam? Tak betulkah apa yang aku katakan?".. Kopi yang masih panas kucicip perlahan." Aku menjawab acuh tidak acuh. "Ya. dan tidak. Hilwah.BMM3109 MORFOLOGI BAHASA MELAYU LATIHAN Berdasarkan petikan cerpen di bawah.

Ali Mahmood et. Tatabahasa Dewan. Kuala Lumpur:Dewan Bahasa dan Pustaka.Kuala Lumpur:PTS Professional Publishing Sdn. Rencana Linguistik.al (1996. Abdullah Hassan (2008). Modul Pembelajaran Morfo Sintaksis Bahasa Melayu:Kuala Lumpur:Open University Malaysia. Linguistik Am untuk Guru Bahasa Malaysia . 2006). (2010).al (1996. (2007). 2006). Dewan Bahasa dan Pustaka.al. Morfologi:Siri Pengajaran dan Pembelajaran Bahasa Melayu.al.Bhd. Petaling Jaya: Penerbit Fajar Bakti.BMM3109 MORFOLOGI BAHASA MELAYU Abdullah Hassan. Kuala Lumpur:Dewan Bahasa dan Pustaka Kuala Lumpur: 82 . Abdullah Hassan (2006). Tatabahasa Dewan. Modul Morfologi dan Sintaksis Bahasa Melayu :Kuala Lumpur:Open University Malaysia Nik Safiah Karim et.Nik Safiah Karim et. (1980) . Petaling Jaya:Penerbit Fajar Bakti. Ali Mahmood et. Abdullah Hassan (penyunting) (1983). Tatabahasa Pedagogi untuk Sekolah Menengah.