1.

0 PENGENALAN

Pada 20 Januari 1874, Perjanjian Pangkor telah ditandatangani di antara Sultan Perak dan pihak British di atas Kapal H.M.S Pluto di perairan Pulau Pangkor.Ini melambangkan permulaan proses pemerintahan British di negeri – negeri Melayu. Bagi Cowan campur tangan ini penting bagi mengelak penglibatan kuasa-kuasa eropah yang lain melibatkan diri dalam politik di semenanjung Tanah Melayu yang tidak stabil. 1Campur tangan ini penting bagi mengelak penglibatan kuasa-kuasa eropah yang lain melibatkan diri dalam politik di semenanjung Tanah Melayu yang tidak stabil. Tindakan British adalah bersifat strategik iaitu British cuba mengelak daripada berkonflik dengan Siam. Akibat campur tangan tahun 1874 ini menyebabkan banyak perubahan penting yang berlaku. Cowan juga memberikan komentarnya tentang perjanjian pangkor :

SIR ANDREW CLARKE, who succeeded Sir Harry Ord as Governor of the Straits Settlements at the end of 1873, was a man of action, impatient of procedure by enquiry and report. After making some preliminary enquiries he took it upon himself to initiate a form of intervention in the affairs of some of the Malay States without first consulting the Colonial Office. In January 1874 he called a meeting of some of the Perak chiefs and of the Chinese leaders. ( C. D Cowan, 1961

1

http://www.questia.com/read/91879797/nineteenth-century-malaya-the-origins-of-british

1

Sultan.)2 2 Perubahan –perubahan yang dibawa oleh pihak British sangat melemahkan kedudukan.1993.1 Kedudukan Sultan Dalam konteks masyarakat Melayu tradisional. kadaulatan dan kewibawaan Sultan.struktur politik Melayu berubah dengan begitu ketara sehingga kuasa dan kedaulatan politik Melayu terjejas.0 PERBINCANGAN 2. struktur politik dapat dikatakan sebagai sesuatu yang berkaitan dengan segala bentuk pemerintahan dan pentadbiran dalam masyarakat Melayu. (Sheela Abraham.Pembesar Peringkat Daerah dan jajahan dan Penghulu Peringkat Kampung mempunyai kewibawaan dan kuasa di kawasan masing – masing.2. Pembesar Peringkat Negeri.Sebelum campur tangan British di Negeri-negeri Melayu pada tahun 1874.. 2 . Rajah 1 : Sistem Pembesar Empat Lipatan Selepas tahun 1874.

Institusi sistem beraja juga terancam akibat dasar-dasar yang diperkenalkan oleh British melalui sistem ini. Sultan Melayu juga dilarang memungut cukai. Terdapat satu perubahan jelas pada institusi kesultanan ini selepas tahun 1874. Kehilangan hak untuk mengutip cukai menyebabkan sumber pendapatan sultan terjejas.sertamenjadi lambang penyatuan dan kebesaran negeri.Selepas 3 Sultan mempunyai kedudukan yang tinggi dalam hierarki sosial dan memiliki segala hak istimewa yang tidak pernah dimiliki oleh orang lain. iaitu selepas campur tangan British sultan dan institusi kesultanan dikekalkan walaupun British telah memperkenalkan Sistem Residen. 3 Baginda mempunyai kuasa dan kewibawaan untuk menjalankan pemerintahan dan pentadbiran di dalam negeri serta seluruh tanah jajahan takluknya.Sebelum tahun 1874. 3 .yang menunjukkan sultan tidak langsung mengambil bahagian yang aktif dalam kerajaan sendiri. British telah memperkenalkan kaedah pungutan cukai baru yang lebih sistematik. Sebagai ganti rugi kerajaan British telah memberi pencen yang nilainya lebih rendah daripada hasil pungutan cukai kepada sultan. Selepas tahun 1874.sultan mempunyai fungsi politik atau pentadbiran misalnya dalam mengesahkan perlantikan dan kewibawaan Pembesar daerah.Sebelum Campur tangan British.ini kerana Residen lebih berkuasa daripada sultan kerana sultan terpaksa meminta nasihat residen sebelum melaksanakan sesuatu perkara. Sebagai tulang belakang kerajaan. Sultan menjadi wakil dalam hal – ehwal luar dan dalam negeri dan pentahanan. Sultan hanya berfungsi sebagai pemimpin masyarakat Melayu tanpa kuasa eksekutif atau kuasa perundangan. Sultan bertanggungjawab dalam menyatupadukan rakyat dan memelihara keamanan serta kemakmuran negerinya. secara teorinya sultan atau raja merupakan pentadbir yang mempunyai kuasa mutlak. Sultan dikatakan terpisah terus daripada bidang – bidang politik dan pentadbiran.

( 2004 )4 secara ringkasnya.1983 ) Dalam institusi raja ini.2 SISTEM RESIDEN Sebelum campur tangan British atau sebelum tahun 1874. British hanya mengekalkan mahkamah tempatan dan undang – undang peribadi. Pada tahun 1874.( Mahdi 2.pihak British telah memperkenalkan dan menubuhkan satu sistem kehakiman dalam mahkamah.M Gullick. Pearson Malaysia.( j. ( 2004 ). undang – undang mahkamah dan tentera. Raja berkuasa penuh dalam bidang politik. Asas sistem ini ialah undang – undang jenayah British. Negeri – negeri Melayu mengamalkan sistem pemerintahan beraja. malah British yang berpengaruh dalam hal ini. Ini bermakna Sultan dan pembesar kehilangan kuasa kehakiman tetapi Penghulu dan Kadi masih mempunyai mahkamah yang bebas tetapi bidang kuasa mereka adalah terhad. Dalam bidang perundangan jenayah.tidak terdapat satu sistem percukaian. ekonomi dan sosial. iaitu raja menjadi ketua kerajaan dan mempunyai kuasa mutlak dalam pemerintahannya. Semua ini dimasukkan dalam adat tradisi tempatan.kita dapat gambarkan bahawa sultan menjadi seorang pemerintah boneka. Di sini jelaslah bahawa British telah campur tangan dalam bidang kehakiman tradisi Tanah Melayu dan Shuid & Suzani Osman. Fungsi – fungsi kehakiman diambil alih oleh British. sultan tidak lagi memainkan peranan ini. sistem residen diperkenalkan. hlm 68 4 . Sultan telah kehilangan kuasa atau menjatuhkan hukuman bunuh ke atas pesalahpesalah atas kesalahan membunuh kerana kerajaan British telah memperkenalkan undang-undang berdasarkan kehakiman British. PRA –U STPM Sejarah Malaysia.tahun 1874. 4 Mahdi Shuid & Suzani Osman.

residen hanya ditugaskan untuk menasihati sultan dalam urusan pentadbiran.mula diperkenalkan pada tahun 1874 di negeri Perak melalui Perjanjian Pangkor.Sistem Residen mula . Antara kesan pelaksanaan sistem residen ialah kehilangan kuasa sultan dan golongan pembesar tempatan. Pembesar-pembesar tempatan pula telah kehilangan kuasa mengutip cukai dan mereka hanya diberi jawatan dalam peringkat bawahan pentadbiran British. Residen ini dan mempunyai mengekalkan keamanan membangunkan negeri. Sistem residen ini kemudiannya di perluas di Selangor (1874). Keadaan ini telah menimbulkan perasaan tidak puas hati dalam golongan pembesar tempatan dan golongan raja terhadap penjajah British yang mencapai 5 . Sungai Ujong ( 1874 ). pemulihan keamanan.Pahang ( 1888). residen telah mengambil alih kuasa sultan sebagai pemerintah negara. memajukan ekonomi dan sistem cukai tetapi sedikit demi sedikit. Raja Abdullah bersetujui menerima seorang residen yang akan menasihati Sultan dalam segala hal pentadbiran kecuali yang berkaitan dengan agama dan adat istiadat Melayu.pembesar negeri. yang iaitu digelar Residen. Akhirnya. Sistem Residen merupkan sistem pemerintahan British secara tidak langsung. Negeri Sembilan ( 1895 ) dan Johor ( 1914 ). Kejayaan dan kegagalan Sistem Residen bergantung kepada budi bicara Residen berkenaan dan kerjasama yang diterima oleh mereka daripada Sultan dan pembesar. Pada peringkat awal sistem Residen tidak mempunyai garis panduan yang jelas yang boleh digunakan sebagai panduan untuk melaksanakan tugas dan tanggungjawab yang diberikan itu. Pada asalnya.negeri Melayu di bawah pentadbiran mereka. Sultan akan memerintah negerinya dengan nasihat seorang pegawai dua British tugas. sultan hanya diberi kuasa dalam adat resam dan agama.

maka kuasa memungut cukai telah dirampas daripada pembesar Melayu. 5 Birch ditentang oleh orang Melayu Perak yang diakhiri dengan pembunuhannya di Pasir Salak pada tahun 1875. kuasa memungut cukai terletak dibawa pembesar melayu. setelah kedatangan sistem residen. Ketidakseragaman pentadbran ini juga membawa kepada perbezaan undang-undang antara negeri. Akibat ketiadaan garis panduan yang jelas untuk diikuti oleh residen demi menjalankan tugasnya. Namun. 6 .Ini kerana residen dikehendaki mewujudkan satu sistem pungutan cukai yang cekap dengan menyusun semula sistem pungutan cukai dan hasil dalam negeri Hasil cukai dipungut oleh pegawai Kerajaan Inggeris yang dilantik da akan diserahkan kepada Bendahari Negeri – negeri Selat dan digunakan untuk kemajuan negeri tersebut. Dengan ini. mereka terpaksa bertugas mengikut budi bicara sendiri. Pembangunan yang tidak seimbang juga membawa kepada masalah keseragaman infrasturktur seperti landasan kereta api yang berbeza-beza serta jalan raya yang tidak dihubungkan antara negeri. Antara masalah yang muncul akibat keadaan ini ialah pembangunan negeri-negeri melayu yang tidak seimbang. Pada peringkat asal. Walaupun tindakan beliau tidak diikuti oleh negeri-negeri melayu lain. penentangan yang dicetuskan di negeri Perak akan merebak ke negeri-negeri lain. Di Perak. residen pertama. setiap negeri melayu di bawah sistem residen telah dikembangkan menurut cara yang berbeza dan terdapat negeir-negeri yang menikmati perkembangan ekonomi yang pesat seperti negeri Sembilan dan Selangor serta negeri seperti Pahang yang sentiasa dilanda masalah kewangan.5 Kesan seterusnya ialah ketidakseragaman pentadbiran yang wujud antara negeri-negeri melayu yang melaksanakan sistem residen.kemuncaknya apabila residen Perak iaitu JWW Birch dibunuh di Pasir Salak. iaitu JWW Birch telah mencampuri adat resam melayu dengan mengharamkan penghambaan.

Para pembesar bertanggungjawab menyediakan pertahanan dan bekalan tentera.html 7 . Namun begitu. 6 http://sejarahstpmkertas2. Residen juga campur tangan dalam sistem kehakiman dengan memiliki kuasa untuk melantik majistret. pembesar pembesar merupakan golongan kedua terpenting dalam struktur politik Melayu. Kedatangan sistem residen telah mencemari adat resam tempatan dengan pengaruh barat dan unsur-unsur residen-residen yang berbeza.3 KEDUDUKAN PEMBESAR – Sebelum campur tangan British.blogspot.Amalan hamba abdi pun telah dihapuskan oleh seorang residen di negeri Perak dan tindakan ini ditentang hebat oleh pembesarpembesar tempatan. Mereka memegang jawatan ini seumur hidup dan akan diwarisi oleh anak mereka setelah mereka meninggal dunia. pelbagai kelemahan dalam sistem ini telah menyebabkan pihak British memperkenalkan system pentadbiran baru bagi memperbaiki kelemahan sistem residen dengan pengenalan kepada pembentukan Negeri-negeri Melayu Bersekutu pada tahun 1896.com/2009/04/contoh-soalan-dan-jawapan-sejarah.6Mereka membicarakan kes – kes jenayah kecuali kesalahan hukuman mati kerana hukuman mati hanya diarahkan oleh Sultan sahaja. Dengan ini. Tugas pembesar ialah mentadbir negeri dan daerah yang dibawah naungan mereka dan berkuasa penuh di kawasan tersebut. Perlaksanaan sistem residen di negeri Perak mendatangkan pelbagai kesan yang baik dan buruk terhadap tanah melayu. 2. sistem kehakiman tradisional yan terdiri daripada golongan pembesar dan ketua kampung sebagai hakim telah terjejas.

Sebelum tahun 1874. Residen telah mengambil kuasa dan hak memungut cukai. British menggunakan kuasa dan pengaruh mereka untuk meletakkan seseorang calon di atas takhta ataupun boleh menyingkirkan calon yang dianggap kurang sesuai untuk menjadi Sultan. Fungsi ini diambil oleh Pegawai Daerah British.Pembesar juga tidak lagi berkuasa penuh di negeri / daerahnya sendiri. kepentingan politik British mula menguasai sistem pengganti raja. Sultan Abdullah dilantik oleh pihak British dan bukannya pembesar – pembesar Melayu Perak. Selepas tahun 1874. 8 .Kadar cukai ditentukan oleh Pembesar Daerah tersebut dan jumlah hasil yang kutip akan mewakili kekuatan. kedudukan dan kewibawaan Pembesar semakin lemah. Pembesar tiada kawalan terhadap jawatan Penghulu. Selepas tahun 1874. Pungutan cukai telah diambil oleh pegawai British.status dan kekayaan mereka. Ia hanya digantikan dengan elaun dan pencen yang nilainya sangat rendah. Sistem Kerah masih kekal tetapi dihadkan kepada kerja – kerja kerajaan sahaja. ( LPembesar memainkan peranan penting dan berpengaruh dalam pemilihan dan perlantikan Sultan. Sebahagian daripada cukainya akan disembahkan kepada Sultan sebagai ufti atau tanda taat setia. Pembesar juga tidak boleh menyimpan hamba atau menjalankan sistem kerah seperti sebelum tahun 1874.Pembesar juga bertugas memungut cukai . Apabila hak memungut cukai dilarang ini menyebabkan sumber pendapatan utama pembesar telah terjejas. Pembesar tidak lagi berhak menggunakan sistem kerah ini untuk kerja – kerja persendirian ataupun untuk Sultan.Pihak British telah pun campur tangan dalam sistem tersebut di negeri Perak.

tetapi ianya tidak berkuasa menyekat kehendak dan kuasa Residen.2. Residen berkuasa menamakan ahli-ahli MMN kemudiannya diluluskan oleh gabenor dan dilantik secara rasmi ooleh sultan untuk seumur hidup. pencen. MMN mula – mula memaikan peranan sebagai badan penasihat sahaja. Meskipun terdapat Majlis Mesyuarat Negeri.4 PENUBUHAN MAJLIS MESYUARAT NEGERI ( MMN). pagawai kerajaan dan kadi. Sultan dan Majlis Negeri tidak dapat menyekat kuasa Residen. MMN dibentuk untuk membolehkan para pegawai British berunding dengan para pembesar tempatan tentang segala hal yang berkaitan dengan kepentingan masyarakat Melayu. Sebaliknya MMN hanya berfungsi sebagai pendengar dan menerima maklumat daripada Inggeris sahaja. mereka muncul sebagai kuasa paling berkesan kerana segala urusan pentadbiran dijalankan atas arahan Residen. menjadi mahkamah rayuan yang tertinggi dan badan kerajaan utama yang menguruskan perkara seperti pencukaian. Walaupun Residen dilantik sebagai penasihat. British menubuhkan MMN bagi memperoleh kerjasama Sultan dan Pembesar Melayu. Malah Sultan dan pembesar Melayu terpaksa merujuk kepada Residen dalam menjalankan pentadbiran negeri. dan perlantikan ketua tempatan. MMN akan bersidang sebanyak tujuh kali seminggu. Kemudian. menjadi Mahkamah Rayuan tertinggi kerana setiap hukuman mati mesti mendapat kelulusan Majlis Mesyuarat Negeri dan menguruskan perkara-perkara yang berkaitan penggubalan undangundang. Majlis Mesyuarat Negeri kehilangan fungsi sebagai institusi pentadbiran kerana Residen mempunyai kuasa 9 . peranan MMN meliput hanya menjadi penasihat sultan sahaja tetapi peranannya telah bertambah seperti menggubal dan menyusun undang-undang. Ahli MMN terdiri daripada 10 orang.Perlaksanaan sistem Residen telah menyebabkan perlantikan Residen di Perak.

5 CORAK PENTADBIRAN DAERAH DAN MUKIM Sistem politik masyarakat Melayu tradisional dibahagikan kepada negeri. 2.ini bermakna bahawa seseorang penghulu 10 . Pegawai British ini digelar Pemungut dan Majistret ( kemudian Pegawai Daerah). Sultan tidak berkuasa penuh dalam MMN. Tugas mentadbir dan mengawal unit politik terkecil ini diserahkan kepada penghulu. terdapat seorang Kapitan Cina yang bertanggungjawab untuk mengekalkan keamanan. Setiap daerah dibahagikan kepada mukim. Sultan hanya berkuasa dalam hukum syariah dan perlantikan pegawai – pegawai agama. Seterusnya.mutlak.Ketua kampung yang membantu penghulu untuk melaksanakan tugasnya di kampung.ketua jabatan di peringkat daerah. Dengan ini. Gabenor Negeri – negeri selat berada di Singapura dan tidak berupaya mengawal residen kerana terlalu jauh.Mukim boleh dikatankan Unit politik paling kecil. didapati bahawa adanya Residen yang telah melampaui batas seperti di Perak dan desakan bagi mengawal kuasa residen yang kian bertambah. Sultan hanya mengesahkan pelantikan tersebut melalui pemberian surat tauliah cop mohor. Frank Swettanham telah mencadangkan supaya jawatan Residen Jeneral diwujudkan supaya dapat mengawal dan menyeleraskan tugas residen –residen British.daerah dan kampung. Tugas beliau adalah untuk memungut hasil dan mentadbir keadilan selai mengawasi kerja ketu.Setiap negeri dibahagikan kepada beberapa daerah yang ditadbir oleh seorang pegawai British. Pelantikan penghulu diluluskan oleh pembesar daerah. MMN juga tidak mempunyai kuasa untuk mengawal kuasa residen. Dalam kalangan orang cina. Seseorang penghulu adalah di bawah kawalan seorang pembesar daerah dan bukannya di bawah sultan.MMN tidak ada kuasa perundangan yang luas.

Penghulu mempunyai hubungan yang rapat dengan orang kampung di bawah jagaanya. Seseorang penghulu memainkan pelbagai peranan. Penghulu juga berkuasa ke atas pungutan cukai dan hasil. Penghulu lebih merupakan seorang 7 Penghulu adalah ahli kerajaan yang bergaji dan hak serta tanggungjawabnya tertakluk dibawah undangundang negeri. Di bawah British. Sumber kuasa penghulu adalah dari pentadbiran British dan bukan lagi pembesar daerah. seseorang penghulu dipilih berdasarkan keturunan.hasil di kampung. institusi ini dikawal oleh Pembesar daerah. Selepas Kedatangan British. Sebelum kedatangan British. penghulu memainkan peranan yang tidak kurang pentingnya sebagai orang perantaraan antara pembesar daerah penduduk di kampungnya. Beliau juga menyediakan buruh kampung di bawah sistem kerah dan memastikan bahawa orang kampung taat setia kepada sultan. 11 . Selepas campur tangan British. Beliau menjaga keamanan kampung dan mesti menyelesaikan sebarang pergaduhan dan perselisihan yang berlaku antara anak buahnya.2004) daripada rapat dengan kebanyakan masyarakat melayu. penghlu adalah agen atau wakil kerajaan atau wakil kerajaan yang merupakan orang perantara antara kerajaan British dengan orang ramai. penghulu berkuasa menangkap sesiapa yang melanggar peraturan dan mengacau kampung. Ini terletak atas kesedaran British bahawa pengaruh penghulu dalam pentadbiran kerajaan adalah sangat penting demi mencapai Penghlulah perubahan. Sebelum kedatangan British.Beliaulah yang menyediakan tenaga tentera semasa peperangan. Dari segi keamanan kampung. institusi penghulu masih dikekalkan.bertanggungjawab kepada pembesar daerah..7(Mahdi yang sangat Shuid & Suzani Osman. Institusi penghulu telah berubah dari segi kawalannya. institusi ini dikawal oleh pegawai daerah British. Menurut adat.

Tugas dan tanggugjawab penghulu 8 Perlantikan penghulu dicalonkan oleh pembesar daerah dan biasanya mereka ini akan menerima surat tauliah daripada Sultan 12 . Sebelum itu. 8( Muhd.undang kerajaan di kawasan jagaanya dan memungut cukai bagi pihak kerajaan. Antaranya ialah orang kampung akan membayar sebahagian hasil mereka kepada penghulu. Hal – hal ini adalah seperti pencalonan. penghulu dilantik dilantik oleh pegawai daerah British. adat istiadat dan agama. Penghulu juga melaksanakan tugas memberi tanah kepada pemohon. pemecatan. Kini. Sultan akan memberi surat tauliah bercap mohor kepada penghulu tersebut. Sebelum kedatangan British. segala hal yang berkaiatan dengan institusi penghulu adalah di bawah jagaan residen dalam Majlis Mesyuarat Negeri. Beliau berkuasa ke atas sistem perundangan di kampung.1997 ) Ini bermakna penghulu mempunyai kuasa terhadap anak buahnya di kampung. Penghulu bertindak sebagai agen kerajaan British menjalankan tugas seperti melaksanakan segala undang. Penghulu masih menjaga keamanan dan menyelesaikan sebarang pertikaian orang kampungnya. pelantikan.pegawai yang dibayar gaji dan akan diberi pencen.. pendapatan penghulu juga datang daripada cukai perdagangan. penetapan kuasa.penghulu lebih merupakan seorang pegawai yang berpendidikan. seorang penghulu dilantik oleh pembesar daerah dan disahkan jawatan oleh Sultan. Penghulu juga berhak menjadi hakim bagi kes. Dapat disimpulkan bahawa banyak perubahan yang berlaku pada institusi penghulu sebaik sahaja British campur tangan dalam hal ehwal Negeri negeri melayu.Beliau juga dibenarkan menyimpan 10% daripada cukai tersebut untuk kegunaan sendiri. Selepas kedatanga British.kes jenayah yang kecil. Setelah campur tangan British. Yusof Ibrahim. penetapan tugasdan tanggungjawab penghulu.Selain itu. penghulu menerima pendapatannya daripada beberapa sumber.

13 .tahun 1874 hingga 1896. struktur masyarakat Melayu telah mengalami perubahan yang ketara. setelah campur tangan British dalam sistem politik negeri-negeri Melayu.. terdapat pemusatan kuasa di tangan Residen Jeneral. Hal ini kerana peranan golongan pembesar dan hamba telah mula dihapuskan oleh penjajah British.Namun. Semasa sistem residen. iaitu selepas campur tangan British. sememangnya kepada struktur masyarakat daripada Melayu sebelum tahun 1874 sistematik.tertakluk kepada perudangan negeri dan tidak lagi berkait rapat dengan adat istiadat dan agama orang kampung.raja Melayu semakin hilang nilai-nilai tradisi serta adat masyarakat peribumi tergugat.0 KESIMPULAN Kesimpulannya. Ini akhirnya membawa kepada rasa tidak puas hati dan penentangan tehadap pihak british. 3.Jelaslah bahawa terdapat banyak perubahan dalam sistem politik Melayu tradisional selepas tahun 1874. dalam masyarakat Melayu mempunyai tugas dan peranan masing-masing. Semasa pembentukan Negeri – negeri Melayu bersekutu pula. kuasa Raja. Antara tahun. Raja – raja Melayu kehilangan kuasa kepada Residen. Perubahan – perubahan yang dibawa oleh pihak British melalui Sistem Residen sangat melemahkan kedudukan.kedaulatan dan kewibawaan Sultan dan Pembesar Daerah khasnya. yang golongan memerintah Setiap golongan sehinggalah struktur golongan diperintah.

1961. Yusof Ibrahim. New York : Oxford University Press Sumber Internet http://sejarahstpmkertas2.0 BIBLIOGRAFI Sumber Buku Mahdi Shuid & Suzani Osman. Dewan Bahasa dan Pustaka. C.questia.blogspot.4.. Sheela Abraham. ( 2004 ).D Cowan.. Muhd.com/2009/04/contoh-soalan-dan-jawapansejarah.Kuala Lumpur: Penerbit Fajar Bakti.com/read/91879797/nineteenth-century-malaya-the-origins-ofbritish 14 .( 1997 ) Ilmu Sejarah. Sejarah Perkembangan Negara.html http://www. Falsafah. Pearson Malaysia.1993. Nineteenth-Century Malaya: The Origins of British Political Control. PRA –U STPM Sejarah Malaysia. Pengertian dan Kaedah.