1.

0 PENGENALAN

Pada 20 Januari 1874, Perjanjian Pangkor telah ditandatangani di antara Sultan Perak dan pihak British di atas Kapal H.M.S Pluto di perairan Pulau Pangkor.Ini melambangkan permulaan proses pemerintahan British di negeri – negeri Melayu. Bagi Cowan campur tangan ini penting bagi mengelak penglibatan kuasa-kuasa eropah yang lain melibatkan diri dalam politik di semenanjung Tanah Melayu yang tidak stabil. 1Campur tangan ini penting bagi mengelak penglibatan kuasa-kuasa eropah yang lain melibatkan diri dalam politik di semenanjung Tanah Melayu yang tidak stabil. Tindakan British adalah bersifat strategik iaitu British cuba mengelak daripada berkonflik dengan Siam. Akibat campur tangan tahun 1874 ini menyebabkan banyak perubahan penting yang berlaku. Cowan juga memberikan komentarnya tentang perjanjian pangkor :

SIR ANDREW CLARKE, who succeeded Sir Harry Ord as Governor of the Straits Settlements at the end of 1873, was a man of action, impatient of procedure by enquiry and report. After making some preliminary enquiries he took it upon himself to initiate a form of intervention in the affairs of some of the Malay States without first consulting the Colonial Office. In January 1874 he called a meeting of some of the Perak chiefs and of the Chinese leaders. ( C. D Cowan, 1961

1

http://www.questia.com/read/91879797/nineteenth-century-malaya-the-origins-of-british

1

Sebelum campur tangan British di Negeri-negeri Melayu pada tahun 1874. Pembesar Peringkat Negeri. struktur politik dapat dikatakan sebagai sesuatu yang berkaitan dengan segala bentuk pemerintahan dan pentadbiran dalam masyarakat Melayu. kadaulatan dan kewibawaan Sultan.2.0 PERBINCANGAN 2.1 Kedudukan Sultan Dalam konteks masyarakat Melayu tradisional.1993. Rajah 1 : Sistem Pembesar Empat Lipatan Selepas tahun 1874. Sultan.)2 2 Perubahan –perubahan yang dibawa oleh pihak British sangat melemahkan kedudukan..struktur politik Melayu berubah dengan begitu ketara sehingga kuasa dan kedaulatan politik Melayu terjejas.Pembesar Peringkat Daerah dan jajahan dan Penghulu Peringkat Kampung mempunyai kewibawaan dan kuasa di kawasan masing – masing. (Sheela Abraham. 2 .

Selepas 3 Sultan mempunyai kedudukan yang tinggi dalam hierarki sosial dan memiliki segala hak istimewa yang tidak pernah dimiliki oleh orang lain. Institusi sistem beraja juga terancam akibat dasar-dasar yang diperkenalkan oleh British melalui sistem ini. British telah memperkenalkan kaedah pungutan cukai baru yang lebih sistematik. Terdapat satu perubahan jelas pada institusi kesultanan ini selepas tahun 1874.ini kerana Residen lebih berkuasa daripada sultan kerana sultan terpaksa meminta nasihat residen sebelum melaksanakan sesuatu perkara. Sultan bertanggungjawab dalam menyatupadukan rakyat dan memelihara keamanan serta kemakmuran negerinya.Sebelum Campur tangan British. 3 .yang menunjukkan sultan tidak langsung mengambil bahagian yang aktif dalam kerajaan sendiri. Selepas tahun 1874. Sebagai ganti rugi kerajaan British telah memberi pencen yang nilainya lebih rendah daripada hasil pungutan cukai kepada sultan. Sebagai tulang belakang kerajaan.Sebelum tahun 1874. Sultan hanya berfungsi sebagai pemimpin masyarakat Melayu tanpa kuasa eksekutif atau kuasa perundangan. 3 Baginda mempunyai kuasa dan kewibawaan untuk menjalankan pemerintahan dan pentadbiran di dalam negeri serta seluruh tanah jajahan takluknya.sertamenjadi lambang penyatuan dan kebesaran negeri.sultan mempunyai fungsi politik atau pentadbiran misalnya dalam mengesahkan perlantikan dan kewibawaan Pembesar daerah. Kehilangan hak untuk mengutip cukai menyebabkan sumber pendapatan sultan terjejas. secara teorinya sultan atau raja merupakan pentadbir yang mempunyai kuasa mutlak. Sultan Melayu juga dilarang memungut cukai. Sultan menjadi wakil dalam hal – ehwal luar dan dalam negeri dan pentahanan. iaitu selepas campur tangan British sultan dan institusi kesultanan dikekalkan walaupun British telah memperkenalkan Sistem Residen. Sultan dikatakan terpisah terus daripada bidang – bidang politik dan pentadbiran.

1983 ) Dalam institusi raja ini.kita dapat gambarkan bahawa sultan menjadi seorang pemerintah boneka.2 SISTEM RESIDEN Sebelum campur tangan British atau sebelum tahun 1874.( Mahdi 2.M Gullick.tahun 1874. Ini bermakna Sultan dan pembesar kehilangan kuasa kehakiman tetapi Penghulu dan Kadi masih mempunyai mahkamah yang bebas tetapi bidang kuasa mereka adalah terhad.( j. Fungsi – fungsi kehakiman diambil alih oleh British. undang – undang mahkamah dan tentera. Semua ini dimasukkan dalam adat tradisi tempatan. ( 2004 ).pihak British telah memperkenalkan dan menubuhkan satu sistem kehakiman dalam mahkamah. British hanya mengekalkan mahkamah tempatan dan undang – undang peribadi. sultan tidak lagi memainkan peranan ini. Asas sistem ini ialah undang – undang jenayah British. Negeri – negeri Melayu mengamalkan sistem pemerintahan beraja. ekonomi dan sosial. PRA –U STPM Sejarah Malaysia. Raja berkuasa penuh dalam bidang politik.tidak terdapat satu sistem percukaian. hlm 68 4 . Pada tahun 1874. 4 Mahdi Shuid & Suzani Osman. Pearson Malaysia. Sultan telah kehilangan kuasa atau menjatuhkan hukuman bunuh ke atas pesalahpesalah atas kesalahan membunuh kerana kerajaan British telah memperkenalkan undang-undang berdasarkan kehakiman British. Dalam bidang perundangan jenayah. iaitu raja menjadi ketua kerajaan dan mempunyai kuasa mutlak dalam pemerintahannya. Di sini jelaslah bahawa British telah campur tangan dalam bidang kehakiman tradisi Tanah Melayu dan Shuid & Suzani Osman. ( 2004 )4 secara ringkasnya. malah British yang berpengaruh dalam hal ini. sistem residen diperkenalkan.

pembesar negeri. Residen ini dan mempunyai mengekalkan keamanan membangunkan negeri. Pembesar-pembesar tempatan pula telah kehilangan kuasa mengutip cukai dan mereka hanya diberi jawatan dalam peringkat bawahan pentadbiran British. memajukan ekonomi dan sistem cukai tetapi sedikit demi sedikit. residen telah mengambil alih kuasa sultan sebagai pemerintah negara. Sultan akan memerintah negerinya dengan nasihat seorang pegawai dua British tugas.Sistem Residen mula . sultan hanya diberi kuasa dalam adat resam dan agama. Sistem Residen merupkan sistem pemerintahan British secara tidak langsung. Pada asalnya. yang iaitu digelar Residen. Pada peringkat awal sistem Residen tidak mempunyai garis panduan yang jelas yang boleh digunakan sebagai panduan untuk melaksanakan tugas dan tanggungjawab yang diberikan itu. pemulihan keamanan. Negeri Sembilan ( 1895 ) dan Johor ( 1914 ). Akhirnya. Antara kesan pelaksanaan sistem residen ialah kehilangan kuasa sultan dan golongan pembesar tempatan. Kejayaan dan kegagalan Sistem Residen bergantung kepada budi bicara Residen berkenaan dan kerjasama yang diterima oleh mereka daripada Sultan dan pembesar. Sungai Ujong ( 1874 ). Raja Abdullah bersetujui menerima seorang residen yang akan menasihati Sultan dalam segala hal pentadbiran kecuali yang berkaitan dengan agama dan adat istiadat Melayu.negeri Melayu di bawah pentadbiran mereka. Sistem residen ini kemudiannya di perluas di Selangor (1874).mula diperkenalkan pada tahun 1874 di negeri Perak melalui Perjanjian Pangkor. Keadaan ini telah menimbulkan perasaan tidak puas hati dalam golongan pembesar tempatan dan golongan raja terhadap penjajah British yang mencapai 5 . residen hanya ditugaskan untuk menasihati sultan dalam urusan pentadbiran.Pahang ( 1888).

Di Perak. Dengan ini.Ini kerana residen dikehendaki mewujudkan satu sistem pungutan cukai yang cekap dengan menyusun semula sistem pungutan cukai dan hasil dalam negeri Hasil cukai dipungut oleh pegawai Kerajaan Inggeris yang dilantik da akan diserahkan kepada Bendahari Negeri – negeri Selat dan digunakan untuk kemajuan negeri tersebut. maka kuasa memungut cukai telah dirampas daripada pembesar Melayu. 6 . setiap negeri melayu di bawah sistem residen telah dikembangkan menurut cara yang berbeza dan terdapat negeir-negeri yang menikmati perkembangan ekonomi yang pesat seperti negeri Sembilan dan Selangor serta negeri seperti Pahang yang sentiasa dilanda masalah kewangan. kuasa memungut cukai terletak dibawa pembesar melayu. Namun. setelah kedatangan sistem residen. Pembangunan yang tidak seimbang juga membawa kepada masalah keseragaman infrasturktur seperti landasan kereta api yang berbeza-beza serta jalan raya yang tidak dihubungkan antara negeri. Antara masalah yang muncul akibat keadaan ini ialah pembangunan negeri-negeri melayu yang tidak seimbang. penentangan yang dicetuskan di negeri Perak akan merebak ke negeri-negeri lain. Walaupun tindakan beliau tidak diikuti oleh negeri-negeri melayu lain. Ketidakseragaman pentadbran ini juga membawa kepada perbezaan undang-undang antara negeri. residen pertama.kemuncaknya apabila residen Perak iaitu JWW Birch dibunuh di Pasir Salak. mereka terpaksa bertugas mengikut budi bicara sendiri. Akibat ketiadaan garis panduan yang jelas untuk diikuti oleh residen demi menjalankan tugasnya.5 Kesan seterusnya ialah ketidakseragaman pentadbiran yang wujud antara negeri-negeri melayu yang melaksanakan sistem residen. Pada peringkat asal. 5 Birch ditentang oleh orang Melayu Perak yang diakhiri dengan pembunuhannya di Pasir Salak pada tahun 1875. iaitu JWW Birch telah mencampuri adat resam melayu dengan mengharamkan penghambaan.

Tugas pembesar ialah mentadbir negeri dan daerah yang dibawah naungan mereka dan berkuasa penuh di kawasan tersebut.com/2009/04/contoh-soalan-dan-jawapan-sejarah. Dengan ini. Kedatangan sistem residen telah mencemari adat resam tempatan dengan pengaruh barat dan unsur-unsur residen-residen yang berbeza.Para pembesar bertanggungjawab menyediakan pertahanan dan bekalan tentera. 2. Namun begitu. Residen juga campur tangan dalam sistem kehakiman dengan memiliki kuasa untuk melantik majistret.html 7 . pelbagai kelemahan dalam sistem ini telah menyebabkan pihak British memperkenalkan system pentadbiran baru bagi memperbaiki kelemahan sistem residen dengan pengenalan kepada pembentukan Negeri-negeri Melayu Bersekutu pada tahun 1896.3 KEDUDUKAN PEMBESAR – Sebelum campur tangan British. 6 http://sejarahstpmkertas2.Amalan hamba abdi pun telah dihapuskan oleh seorang residen di negeri Perak dan tindakan ini ditentang hebat oleh pembesarpembesar tempatan. pembesar pembesar merupakan golongan kedua terpenting dalam struktur politik Melayu.blogspot. sistem kehakiman tradisional yan terdiri daripada golongan pembesar dan ketua kampung sebagai hakim telah terjejas. Mereka memegang jawatan ini seumur hidup dan akan diwarisi oleh anak mereka setelah mereka meninggal dunia. Perlaksanaan sistem residen di negeri Perak mendatangkan pelbagai kesan yang baik dan buruk terhadap tanah melayu.6Mereka membicarakan kes – kes jenayah kecuali kesalahan hukuman mati kerana hukuman mati hanya diarahkan oleh Sultan sahaja.

Kadar cukai ditentukan oleh Pembesar Daerah tersebut dan jumlah hasil yang kutip akan mewakili kekuatan. Selepas tahun 1874. Pembesar juga tidak boleh menyimpan hamba atau menjalankan sistem kerah seperti sebelum tahun 1874. Sebelum tahun 1874. Selepas tahun 1874. Fungsi ini diambil oleh Pegawai Daerah British. Residen telah mengambil kuasa dan hak memungut cukai. Pungutan cukai telah diambil oleh pegawai British.status dan kekayaan mereka.Pembesar juga bertugas memungut cukai . Pembesar tiada kawalan terhadap jawatan Penghulu.Pembesar juga tidak lagi berkuasa penuh di negeri / daerahnya sendiri. Sistem Kerah masih kekal tetapi dihadkan kepada kerja – kerja kerajaan sahaja. Pembesar tidak lagi berhak menggunakan sistem kerah ini untuk kerja – kerja persendirian ataupun untuk Sultan. British menggunakan kuasa dan pengaruh mereka untuk meletakkan seseorang calon di atas takhta ataupun boleh menyingkirkan calon yang dianggap kurang sesuai untuk menjadi Sultan. Sultan Abdullah dilantik oleh pihak British dan bukannya pembesar – pembesar Melayu Perak.Pihak British telah pun campur tangan dalam sistem tersebut di negeri Perak. kedudukan dan kewibawaan Pembesar semakin lemah. Sebahagian daripada cukainya akan disembahkan kepada Sultan sebagai ufti atau tanda taat setia. Ia hanya digantikan dengan elaun dan pencen yang nilainya sangat rendah. Apabila hak memungut cukai dilarang ini menyebabkan sumber pendapatan utama pembesar telah terjejas. 8 . kepentingan politik British mula menguasai sistem pengganti raja. ( LPembesar memainkan peranan penting dan berpengaruh dalam pemilihan dan perlantikan Sultan.

4 PENUBUHAN MAJLIS MESYUARAT NEGERI ( MMN).2. mereka muncul sebagai kuasa paling berkesan kerana segala urusan pentadbiran dijalankan atas arahan Residen. menjadi mahkamah rayuan yang tertinggi dan badan kerajaan utama yang menguruskan perkara seperti pencukaian. MMN akan bersidang sebanyak tujuh kali seminggu. Malah Sultan dan pembesar Melayu terpaksa merujuk kepada Residen dalam menjalankan pentadbiran negeri. British menubuhkan MMN bagi memperoleh kerjasama Sultan dan Pembesar Melayu. MMN mula – mula memaikan peranan sebagai badan penasihat sahaja. Residen berkuasa menamakan ahli-ahli MMN kemudiannya diluluskan oleh gabenor dan dilantik secara rasmi ooleh sultan untuk seumur hidup. tetapi ianya tidak berkuasa menyekat kehendak dan kuasa Residen. Majlis Mesyuarat Negeri kehilangan fungsi sebagai institusi pentadbiran kerana Residen mempunyai kuasa 9 . Meskipun terdapat Majlis Mesyuarat Negeri. Ahli MMN terdiri daripada 10 orang. MMN dibentuk untuk membolehkan para pegawai British berunding dengan para pembesar tempatan tentang segala hal yang berkaitan dengan kepentingan masyarakat Melayu. menjadi Mahkamah Rayuan tertinggi kerana setiap hukuman mati mesti mendapat kelulusan Majlis Mesyuarat Negeri dan menguruskan perkara-perkara yang berkaitan penggubalan undangundang. Kemudian. peranan MMN meliput hanya menjadi penasihat sultan sahaja tetapi peranannya telah bertambah seperti menggubal dan menyusun undang-undang. Walaupun Residen dilantik sebagai penasihat. Sebaliknya MMN hanya berfungsi sebagai pendengar dan menerima maklumat daripada Inggeris sahaja. pagawai kerajaan dan kadi.Perlaksanaan sistem Residen telah menyebabkan perlantikan Residen di Perak. pencen. Sultan dan Majlis Negeri tidak dapat menyekat kuasa Residen. dan perlantikan ketua tempatan.

ini bermakna bahawa seseorang penghulu 10 . didapati bahawa adanya Residen yang telah melampaui batas seperti di Perak dan desakan bagi mengawal kuasa residen yang kian bertambah.daerah dan kampung. terdapat seorang Kapitan Cina yang bertanggungjawab untuk mengekalkan keamanan. Sultan hanya mengesahkan pelantikan tersebut melalui pemberian surat tauliah cop mohor.Setiap negeri dibahagikan kepada beberapa daerah yang ditadbir oleh seorang pegawai British. Gabenor Negeri – negeri selat berada di Singapura dan tidak berupaya mengawal residen kerana terlalu jauh.5 CORAK PENTADBIRAN DAERAH DAN MUKIM Sistem politik masyarakat Melayu tradisional dibahagikan kepada negeri. Sultan hanya berkuasa dalam hukum syariah dan perlantikan pegawai – pegawai agama. Dengan ini.Ketua kampung yang membantu penghulu untuk melaksanakan tugasnya di kampung. Pelantikan penghulu diluluskan oleh pembesar daerah. Dalam kalangan orang cina. Sultan tidak berkuasa penuh dalam MMN.mutlak. Tugas beliau adalah untuk memungut hasil dan mentadbir keadilan selai mengawasi kerja ketu. MMN juga tidak mempunyai kuasa untuk mengawal kuasa residen. Tugas mentadbir dan mengawal unit politik terkecil ini diserahkan kepada penghulu. Frank Swettanham telah mencadangkan supaya jawatan Residen Jeneral diwujudkan supaya dapat mengawal dan menyeleraskan tugas residen –residen British. Seterusnya. Setiap daerah dibahagikan kepada mukim. Seseorang penghulu adalah di bawah kawalan seorang pembesar daerah dan bukannya di bawah sultan.MMN tidak ada kuasa perundangan yang luas.Mukim boleh dikatankan Unit politik paling kecil. 2.ketua jabatan di peringkat daerah. Pegawai British ini digelar Pemungut dan Majistret ( kemudian Pegawai Daerah).

seseorang penghulu dipilih berdasarkan keturunan. Penghulu mempunyai hubungan yang rapat dengan orang kampung di bawah jagaanya. Di bawah British. Seseorang penghulu memainkan pelbagai peranan. institusi ini dikawal oleh Pembesar daerah. penghulu berkuasa menangkap sesiapa yang melanggar peraturan dan mengacau kampung.bertanggungjawab kepada pembesar daerah.Beliaulah yang menyediakan tenaga tentera semasa peperangan. institusi ini dikawal oleh pegawai daerah British.. Selepas campur tangan British. Sumber kuasa penghulu adalah dari pentadbiran British dan bukan lagi pembesar daerah. Beliau menjaga keamanan kampung dan mesti menyelesaikan sebarang pergaduhan dan perselisihan yang berlaku antara anak buahnya.7(Mahdi yang sangat Shuid & Suzani Osman. Sebelum kedatangan British. Selepas Kedatangan British. Ini terletak atas kesedaran British bahawa pengaruh penghulu dalam pentadbiran kerajaan adalah sangat penting demi mencapai Penghlulah perubahan. Menurut adat. Sebelum kedatangan British. 11 . institusi penghulu masih dikekalkan. Penghulu juga berkuasa ke atas pungutan cukai dan hasil. Dari segi keamanan kampung.2004) daripada rapat dengan kebanyakan masyarakat melayu. Penghulu lebih merupakan seorang 7 Penghulu adalah ahli kerajaan yang bergaji dan hak serta tanggungjawabnya tertakluk dibawah undangundang negeri. Institusi penghulu telah berubah dari segi kawalannya. Beliau juga menyediakan buruh kampung di bawah sistem kerah dan memastikan bahawa orang kampung taat setia kepada sultan. penghulu memainkan peranan yang tidak kurang pentingnya sebagai orang perantaraan antara pembesar daerah penduduk di kampungnya.hasil di kampung. penghlu adalah agen atau wakil kerajaan atau wakil kerajaan yang merupakan orang perantara antara kerajaan British dengan orang ramai.

Yusof Ibrahim. Dapat disimpulkan bahawa banyak perubahan yang berlaku pada institusi penghulu sebaik sahaja British campur tangan dalam hal ehwal Negeri negeri melayu. penghulu menerima pendapatannya daripada beberapa sumber. Kini. Sebelum itu.pegawai yang dibayar gaji dan akan diberi pencen. Penghulu bertindak sebagai agen kerajaan British menjalankan tugas seperti melaksanakan segala undang. seorang penghulu dilantik oleh pembesar daerah dan disahkan jawatan oleh Sultan.kes jenayah yang kecil. segala hal yang berkaiatan dengan institusi penghulu adalah di bawah jagaan residen dalam Majlis Mesyuarat Negeri.Beliau juga dibenarkan menyimpan 10% daripada cukai tersebut untuk kegunaan sendiri.undang kerajaan di kawasan jagaanya dan memungut cukai bagi pihak kerajaan.. pendapatan penghulu juga datang daripada cukai perdagangan. Tugas dan tanggugjawab penghulu 8 Perlantikan penghulu dicalonkan oleh pembesar daerah dan biasanya mereka ini akan menerima surat tauliah daripada Sultan 12 . Selepas kedatanga British. Penghulu masih menjaga keamanan dan menyelesaikan sebarang pertikaian orang kampungnya. pelantikan. Sultan akan memberi surat tauliah bercap mohor kepada penghulu tersebut. Setelah campur tangan British. penetapan kuasa. penghulu dilantik dilantik oleh pegawai daerah British. Sebelum kedatangan British.Selain itu.1997 ) Ini bermakna penghulu mempunyai kuasa terhadap anak buahnya di kampung. adat istiadat dan agama. Hal – hal ini adalah seperti pencalonan. Penghulu juga berhak menjadi hakim bagi kes. pemecatan. 8( Muhd. Antaranya ialah orang kampung akan membayar sebahagian hasil mereka kepada penghulu.penghulu lebih merupakan seorang pegawai yang berpendidikan. Beliau berkuasa ke atas sistem perundangan di kampung. penetapan tugasdan tanggungjawab penghulu. Penghulu juga melaksanakan tugas memberi tanah kepada pemohon.

Semasa sistem residen. sememangnya kepada struktur masyarakat daripada Melayu sebelum tahun 1874 sistematik. Perubahan – perubahan yang dibawa oleh pihak British melalui Sistem Residen sangat melemahkan kedudukan. Ini akhirnya membawa kepada rasa tidak puas hati dan penentangan tehadap pihak british.kedaulatan dan kewibawaan Sultan dan Pembesar Daerah khasnya. Semasa pembentukan Negeri – negeri Melayu bersekutu pula. struktur masyarakat Melayu telah mengalami perubahan yang ketara. Raja – raja Melayu kehilangan kuasa kepada Residen. dalam masyarakat Melayu mempunyai tugas dan peranan masing-masing.tahun 1874 hingga 1896.raja Melayu semakin hilang nilai-nilai tradisi serta adat masyarakat peribumi tergugat..Jelaslah bahawa terdapat banyak perubahan dalam sistem politik Melayu tradisional selepas tahun 1874. Hal ini kerana peranan golongan pembesar dan hamba telah mula dihapuskan oleh penjajah British. terdapat pemusatan kuasa di tangan Residen Jeneral. yang golongan memerintah Setiap golongan sehinggalah struktur golongan diperintah.0 KESIMPULAN Kesimpulannya. 3. setelah campur tangan British dalam sistem politik negeri-negeri Melayu.Namun. iaitu selepas campur tangan British.tertakluk kepada perudangan negeri dan tidak lagi berkait rapat dengan adat istiadat dan agama orang kampung. kuasa Raja. Antara tahun. 13 .

Pearson Malaysia. Pengertian dan Kaedah. Muhd.. Nineteenth-Century Malaya: The Origins of British Political Control..( 1997 ) Ilmu Sejarah. New York : Oxford University Press Sumber Internet http://sejarahstpmkertas2.com/2009/04/contoh-soalan-dan-jawapansejarah.html http://www.blogspot.D Cowan. Falsafah. ( 2004 ).com/read/91879797/nineteenth-century-malaya-the-origins-ofbritish 14 .1993. 1961.0 BIBLIOGRAFI Sumber Buku Mahdi Shuid & Suzani Osman.4. Sheela Abraham.Kuala Lumpur: Penerbit Fajar Bakti. Dewan Bahasa dan Pustaka. PRA –U STPM Sejarah Malaysia. Yusof Ibrahim. Sejarah Perkembangan Negara. C.questia.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful