P. 1
Rohayati Fonetik Dan Fonologi

Rohayati Fonetik Dan Fonologi

|Views: 173|Likes:

More info:

Published by: sangeetha_balasubram on Aug 10, 2013
Copyright:Attribution Non-commercial

Availability:

Read on Scribd mobile: iPhone, iPad and Android.
download as PDF, TXT or read online from Scribd
See more
See less

11/12/2015

pdf

text

original

Sections

  • Tahukah Anda Pengertian Linguistik?
  • Tahukah Anda Asal Perkataan Linguistik?
  • Siapakah Pelopor Linguistik Moden?
  • Kesimpulan tentang Ilmu Linguistik
  • Tahukah Anda Cabang-cabang Linguistik?
  • i. Apakah Linguistik Deskriptif?
  • ii. Apakah Linguistik Historis?
  • iii. Apakah Linguistik Komparatif?
  • iv. Apakah Sosiolinguistik?
  • v. Apakah Neurolinguistik?
  • vi. Apakah Linguistik Am?
  • vii. Apakah Linguistik Terapan?
  • viii. Apakah Psikolinguistik?
  • Apakah Cabang Linguistik Lain?
  • Linguistik Aliran Tatabahasa Transformasi Generatif
  • PANDUAN MENJAWAB SOALAN LATIHAN UNIT 1
  • Rujukan
  • Apakah yang Dimaksudkan dengan Bunyi?
  • Tahukah Anda Pengertian Fonetik?
  • Tahukah Anda Pengertian Fonologi?
  • Tahukah Anda Konsep Fonetik dan Fonologi dalam Bahasa Melayu?
  • Tahukah Anda Bunyi Bahasa dan Bukan Bunyi Bahasa?
  • Apakah Alat Artikulasi?
  • Rajah 2.3: Alat-alat Artikulasi
  • Tahukah Anda Fungsi Alat Artikulasi?
  • Paru-paru
  • Pangkal Tenggorok (Larynx)
  • Rongga Kerongkongan (Pharynx)
  • Langit-langit Lembut (Soft Palate, Velum)
  • Langit-langit Keras (Hard Palate, Palatum)
  • Gusi Dalam (Alveola, Alveolum)
  • Gigi (Teeth Denta)
  • Bibir (Lip, Labia)
  • Lidah (Tongue)
  • Apakah Bunyi Bersuara dan Bunyi Tidak Bersuara?
  • Tahukah Anda Bunyi Vokal?
  • Tahukah Anda Bunyi Konsonan?
  • Tahukah Anda Bunyi Semi-Vokal?
  • Tahukah Anda Bunyi Nasal dan Bunyi Oral?
  • Tahukah Anda Bunyi Keras (Fortes) dan Lembut (Lenes)?
  • Tahukah Anda Bunyi Panjang dan Bunyi Pendek?
  • Tahukah Anda Bunyi Rangkap dan Bunyi Tunggal?
  • Tahukah Anda Bunyi Nyaring dan Tidak Nyaring?
  • Apakah Egresif Pulmonik?
  • Apakah Egresif Glotalik?
  • Apakah Ingresif Glotalik?
  • Apakah Ingresif Velarik?
  • PANDUAN MENJAWAB SOALAN LATIHAN UNIT 3
  • Apakah Bunyi Vokal?
  • Tahukah Anda Vokal dalam Bahasa Melayu?
  • Rajah 4.1: Kedudukan Vokal Bahasa Melayu
  • Vokal Hadapan
  • Vokal Tengah
  • Vokal Belakang
  • Rajah 4.11: Kedudukan Lidah semasa Menghasilkan Bunyi-bunyi Vokal
  • Tahukah Anda Cara Penghasilan Bunyi Vokal?
  • Rajah 4.12 : Penghasilan Vokal [i]
  • Rajah 4.13 : Penghasilan Vokal [e]
  • Rajah 4.14 : Penghasilan Vokal [ε]
  • Rajah 4.15 : Penghasilan Vokal [a]
  • Rajah 4.16 : Penghasilan Vokal [u]
  • Rajah 4.17 : Pengasilan Vokal [o]
  • Rajah 4.18 : Penghasilan Vokal [ɔ]
  • Rajah 4.19 : Penghasilan Vokal [ә]
  • Apakah Bunyi Konsonan?
  • Tahukah Anda Konsonan Asli Bahasa Melayu?
  • Rajah 4.21 : Carta Konsonan Asli Bahasa Melayu
  • Tahukah Anda Cara Penghasilan Bunyi Konsonan?
  • Rajah 4.23 : Penghasilan Konsonan [p]
  • Rajah 4.24 : Penghasilan Konsonan [b]
  • Rajah 4.25: Penghasilan Konsonan [t]
  • Rajah 4.26: Penghasilan Konsonan [d]
  • Rajah 4.27 : Penghasilan Konsonan [k]
  • Rajah 4.28 : Penghasilan Konsonan [g]
  • Rajah 4.29 : Penghasilan Konsonan [ʔ]
  • Rajah 4.30 : Penghasilan Konsonan [č]
  • Rajah 4.31 : Penghasilan Konsonan [ǰ]
  • Rajah 4.32 : Penghasilan Konsonan [s]
  • Rajah 4.33 : Penghasilan Konsonan [h]
  • Rajah 4.34 : Penghasilan Konsonan [r]
  • Rajah 4.35 : Penghasilan Konsonan [l]
  • Rajah 4.36 : Penghasilan Konsonan [m]
  • Rajah 4.37 : Penghasilan Konsonan [n]
  • Rajah 4.38 : Penghasilan Konsonan [ɲ]
  • Rajah 4.39 : Penghasilan Konsonan [ŋ]
  • Rajah 4.40: Penghasilan Separuh Vokal [w]
  • Rajah 4.41 : Penghasilan Separuh Vokal [j]
  • Tahukah Anda Konsonan Pinjaman dalam Bahasa Melayu?
  • Rajah 4.42 : Penghasilan Konsonan [f]
  • Rajah 4.43 : Penghasilan Konsonan [v]
  • Rajah 4.44 : Penghasilan Konsonan [ ]
  • PANDUAN MENJAWAB SOALAN LATIHAN UNIT 4
  • Apakah Pengertian Artikulasi Tambahan / Koartikulasi?
  • Tahukah Anda Proses Pembibiran?
  • Tahukah Anda Proses Penyengauan?
  • Tahukah Anda Proses Penglelangitkerasan?
  • Tahukah Anda Proses Perengkungan?
  • Tahukah Anda Proses Pengglotisan (Glotalisasi)?
  • PANDUAN MENJAWAB SOALAN LATIHAN UNIT 5
  • Apakah Pengertian Fonem Suprasegmental?
  • i. Apakah Tekanan?
  • ii. Apakah Kepanjangan?
  • iii. Apakah Jeda?
  • iv. Apakah Tona?
  • v. Apakah Intonasi?
  • PANDUAN MENJAWAB SOALAN LATIHAN UNIT 6
  • Apakah Bidang Fonemik?
  • Tahukah Anda Pengertian Fonem?
  • Tahukah Anda Pengertian Alofon?
  • Tahukah Anda Pengertian Pasangan Minimal?
  • Tahukah Anda Pengertian Bervariasi Bebas?
  • Tahukah Anda Pengertian Beralternasi Bebas?
  • Tahukah Anda Pengertian Saling Melengkapi?
  • Tahukah Anda Pengertian Kesamaan Fonetis?
  • Tahukah Anda Pengertian Fonem Vokal Rangkap?
  • Tahukah Anda Pengertian Fonem Konsonan Rangkap?
  • PANDUAN MENJAWAB SOALAN LATIHAN UNIT 7
  • Apakah Transkripsi?
  • Apakah Transkripsi Fonetik?
  • Apakah Transkripsi Fonemik?
  • PANDUAN MENJAWAB SOALAN LATIHAN UNIT 8
  • Pengenalan
  • Tahukah Anda Sejarah Sistem Ejaan Bahasa Melayu?
  • Kamus Jawi-Melayu-Inggeris (1903)
  • Tahukah Anda Pedoman Umum Ejaan Rumi Bahasa Melayu
  • Abjad dan Huruf
  • Huruf Vokal
  • Huruf Diftong
  • Huruf Konsonan
  • Huruf yang Diperkenalkan
  • Sistem Keselarasan Huruf Vokal
  • Pola Keselarasan Huruf Vokal
  • Pola Kekecualian kepada Keselarasan Huruf Vokal
  • Penyesuaian Huruf Ejaan Kata Pinjaman
  • Bentuk Ejaan Tampak
  • Kekecualian bagi Ejaan yang Sudah Lama
  • PANDUAN MENJAWAB SOALAN LATIHAN UNIT 9
  • Penggunaan Tanda Sempang
  • Penulisan Imbuhan Pinjaman
  • Penulisan kata Maha secara Terpisah
  • Ejaan bagi Kata Depan
  • Ejaan bagi Partikel
  • Ejaan bagi Kata Ganti Singkatan

MODUL

BML 3043:

FONETIK
&

FONOLOGI
BAHASA MELAYU
Penulis: PROF. DR. ABDUL HAMID MAHMOOD Penyunting: SUHAINA BINTI ABDULLAH

FAKULTI BAHASA DAN KOMUNIKASI UNIVERSITI PENDIDIKAN SULTAN IDRIS 2012

Cetakan Pertama/ First Printing 2012

Cetakan Pertama/ First Printing 2012 ©Universiti Pendidikan Sultan Idris 2012

Hak Cipta Terpelihara. Tiada bahagian daripada terbitan ini boleh diterbitkan semula, disimpan untuk pengeluaran atau ditukarkan ke dalam sebarang bentuk atau dengan sebarang alat juga pun, sama ada dengan cara lektronik, gambar serta rakaman dan sebagainya tanpa kebenaran bertulis daripada Penerbit Universiti Pendidikan Sultan Idris terlebih dahulu. All right reserved. No part of this publication may be reproduced or transmitted in any form or by an v means, electronic or mechanical including photocopy, recording, or any information storage and retrieval system, without permission in writing from the Penerbit Universiti Pendidikan Sultan Idris.

Diterbitkan di Malaysia/ Published in Malaysia by Universiti Pendidikan Sultan Idris 35900 Tanjong Malim, Perak Darul Ridzuan, Malaysia Tel: 05-450 6000, Faks: 05-459 5169 Laman Sesawang: www.upsi.edu.my E-mel: penerbitupsi.edu.my. Atur huruf olehl Typesetting by Penerbit UPSI Universiti Pendidikan Sultan Idris 35900 Tanjong Malim, Perak Darul Ridzuan, Malaysia. Dicetak oleh/ Printed by

Perpustakaan Negara Malaysia

Data Pengkatalogan-dalam-Penerbitan

KANDUNGAN
Senarai Rajah Prakata Pengenalan viii xi xiii

Unit 1 : LINGUISTIK DAN CABANG-CABANGNYA
Pengenalan Tahukah Anda Pengertian Linguistik? Tahukah Anda Asal Perkataan Linguistik? Siapakah Pelopor Linguistik Moden? Kesimpulan tentang Ilmu Linguistik Tahukah Anda Cabang-cabang Linguistik? i. Apakah Linguistik Deskriptif ? ii. Apakah Linguistik Historis? iii. Apakah Linguistik Komparatif? iv. Apakah Sosiolinguistik? v. Apakah Neurolinguistik? vi. Apakah Linguistik Am? vii. Apakah Linguistik Terapan? viii. Apakah Psikolinguistik? Apakah Cabang Linguistik Lain? Linguistik Aliran Tatabahasa Transformasi Generatif Panduan Menjawab Soalan Latihan Unit 1 Rujukan 1 1 2 2 2 3 3 5 5 6 8 9 10 11 12 14 16 21

Unit 2 : FONETIK DAN FONOLOGI
Pengenalan Apakah yang Dimaksudkan dengan Bunyi? Tahukah Anda Pengertian Fonetik? Tahukah Anda Pengertian Fonologi? Tahukah Anda Konsep Fonetik dan Fonologi dalam Bahasa Melayu? Tahukah Anda Bunyi Bahasa dan Bukan Bunyi Bahasa ? Apakah Alat Artikulasi? Tahukah Anda Fungsi Alat Artikulasi? Paru-paru Pangkal Tenggorok (Larynx) Rongga Kerongkongan (Pharynx) Langit-langit Lembut (Soft Palate, Velum) Langit-langit Keras (Hard Palate, Palatum) iii 22 22 23 24 25 27 29 31 31 31 34 34 34

Gusi Dalam (Alveola, Alveolum) Gigi (Teeth Denta) Bibir (Lip, Labia) Lidah (Tongue) Apakah Bunyi Bersuara dan Bunyi Tidak Bersuara? Panduan Menjawab Soalan Unit 2 Rujukan

35 35 35 36 37 40 42

Unit 3 : KLASIFIKASI BUNYI BAHASA
Pengenalan Tahukah Anda Bunyi Vokal? Tahukah Anda Bunyi Konsonan? Tahukah Anda Bunyi Semi-Vokal? Tahukah Anda Bunyi Nasal dan Bunyi Oral? Tahukah Anda Bunyi Keras (Fortes) dan Lembut (Lenes)? Tahukah Anda Bunyi Panjang dan Bunyi Pendek? Tahukah Anda Bunyi Rangkap dan Bunyi Tunggal? Tahukah Anda Bunyi Nyaring dan Tidak Nyaring? Tahukah Anda Bunyi dengan Arus Udara Egresif dan Bunyi dengan Arus Udara Ingresif? Apakah Egresif Pulmonik? Apakah Egresif Glotalik? Apakah Ingresif Glotalik? Apakah Ingresif Velarik? Panduan Menjawab Soalan Latihan Unit 3 Rujukan 45 45 46 47 47 48 49 50 51 53 54 55 55 56 57 61

Unit 4 : BUNYI-BUNYI BAHASA
Pengenalan Apakah Bunyi Vokal? Tahukah Anda Vokal dalam Bahasa Melayu? Vokal Hadapan Vokal Tengah Vokal Belakang Tahukah Anda Cara Penghasilan Bunyi Vokal? Apakah Bunyi Konsonan? Tahukah Anda Konsonan Asli Bahasa Melayu? Tahukah Anda Cara Penghasilan Bunyi Konsonan? Tahukah Anda Konsonan Pinjaman dalam Bahasa Melayu? Tahukah Anda Cara Penghasilan Konsonan Pinjaman dalam 64 64 65 67 68 68 71 82 82 89 114

iv

Bahasa Melayu? Panduan Menjawab Soalan Latihan Unit 4 Rujukan

115 121 128

Unit 5 : ARTIKULASI TAMBAHAN / KOARTIKULASI
Pengenalan Apakah Pengertian Artikulasi Tambahan / Koartikulasi? Tahukah Anda Proses Pembibiran? Tahukah Anda Proses Penyengauan? Tahukah Anda Proses Penglelangitkerasan? Tahukah Anda Proses Perengkungan? Tahukah Anda Proses Pengglotisan (Glotalisasi)? Panduan Menjawab Soalan Latihan Unit 5 Rujukan 130 130 131 132 132 133 133 136 139

Unit 6 : FONEM SUPRASEGMENTAL
Pengenalan Apakah Pengertian Fonem Suprasegmental? i. Apakah Tekanan? ii. Apakah Kepanjangan? iii. Apakah Jeda? iv. Apakah Tona? v. Apakah Intonasi? Panduan Menjawab Soalan Latihan Unit 6 Rujukan 141 141 142 143 143 145 147 155 157

Unit 7 : BIDANG FONEMIK
Pengenalan Apakah Bidang Fonemik? Tahukah Anda Pengertian Fonem? Tahukah Anda Pengertian Alofon? Tahukah Anda Pengertian Pasangan Minimal? Tahukah Anda Pengertian Bervariasi Bebas? Tahukah Anda Pengertian Beralternasi Bebas? Tahukah Anda Pengertian Saling Melengkapi? Tahukah Anda Pengertian Kesamaan Fonetis? Tahukah Anda Pengertian Fonem Vokal Rangkap? Tahukah Anda Pengertian Fonem Konsonan Rangkap? Panduan Menjawab Soalan Latihan Unit 7 Rujukan v 159 159 160 161 163 164 164 165 166 167 167 169 173

RANGKAI KATA DAN KATA MAJMUK.Unit 8 : TRANSKRIPSI Pengenalan Apakah Transkripsi? Apakah Transkripsi Fonetik? Apakah Transkripsi Fonemik? Contoh Transkripsi Fonetik & Fonemik? Panduan Menjawab Soalan Latihan Unit 8 Rujukan 175 175 176 176 177 188 190 Unit 9 : SEJARAH SISTEM EJAAN BAHASA MELAYU Pengenalan Tahukah Anda Sejarah Sistem Ejaan Bahasa Melayu? Tahukah Anda Perancangan dan Perkembangan Sistem Ejaan Rumi di Tanah Melayu? Kamus Jawi-Melayu-Inggeris (1903) Tahukah Anda Pedoman Umum Ejaan Rumi Bahasa Melayu Abjad dan Huruf Huruf Vokal Huruf Diftong Huruf Konsonan Huruf yang Diperkenalkan Sistem Keselarasan Huruf Vokal Pola Keselarasan Huruf Vokal Pola Kekecualian kepada Keselarasan Huruf Vokal Penyesuaian Huruf Ejaan Kata Pinjaman Bentuk Ejaan Tampak Kekecualian bagi Ejaan yang Sudah Lama Panduan Menjawab Soalan Latihan Unit 9 Rujukan 193 193 195 195 199 199 200 201 201 202 203 204 205 206 210 211 212 214 Unit 10 : TANDA SEMPANG. Pengenalan Penggunaan Tanda Sempang Penulisan Imbuhan Pinjaman Penulisan kata Maha secara Terpisah Ejaan bagi Kata Depan Ejaan bagi Partikel Ejaan bagi Kata Ganti Singkatan 215 215 218 219 220 221 222 vi . IMBUHAN PINJAMAN.

Rangkai Kata Kata Majmuk Kata Majmuk Ejaan Cara Terpisah Kata Majmuk Ejaan Cara Tercantum Ejaan Tercantum yang Sudah Mantap Ejaan Penggandaan Kata Majmuk Panduan Menjawab Soalan Latihan Unit 10 Rujukan Glosari Istilah Linguistik Biodata Penulis Indeks 223 224 224 225 226 226 228 229 230 235 267 270 vii .

8: Keadaan bibir semasa menghasilkan bunyi [o] Rajah 4.SENARAI RAJAH Rajah 2.3 : Kedudukan bibir semasa menghasilkan bunyi [i] Rajah 4.5 : Keadaan bibir semasa menghasilkan bunyi [a] Rajah 4.4 : Proses Menutup dan Membukanya Glotis Rajah 2.4 : Keadaan bibir semasa menghasilkan bunyi [e] Rajah 4.6 : Keadaan pita suara (glotis) ketika: (a) tertutup.5 : Keadaan Glotis Ketika Menghasilkan Bunyi Rajah 2.2 : Proses Penghasilan Bunyi Rajah 2. (b) terbuka untuk bunyi bersuara.7 : Tiga bentuk gelombang bunyi yang mungkin berupa getaran pada pita suara Rajah 4.10 : Keadaan bibir semasa menghasilkan bunyi [ɔ] Rajah 4.1 : Kedudukan Vokal Bahasa Melayu Rajah 4.11 : Kedudukan Lidah Semasa Menghasilkan Bunyi-bunyi Vokal 26 28 30 32 33 38 39 66 66 67 67 67 68 68 68 69 69 70 viii .1 : Bentuk gelombang akustik bagi perkataan bahasa Inggeris “see” /si:/ Rajah 2.7 : Keadaan bibir semasa menghasilkan bunyi [u] Rajah 4. (c) terbuka untuk bunyi bisikan.6 : Keadaan bibir semasa menghasilkan bunyi [ə] Rajah 4.2 : Vokal [a] seperti dalam perkataan bahasa Inggeris “father” dan vokal [i] seperti dalam perkataan “see” menunjukkan turun-naik bunyi apabila vokal-vokal berkenaan diujarkan pada tona yang sama Rajah 4.3 : Alat-alat Artikulasi Rajah 2.9 : Keadaan bibir semasa menghasilkan bunyi [ε] Rajah 4. (d) proses getaran Rajah 2.

23 : Penghasilan Konsonan [p] Rajah 4.31 : Penghasilan Konsonan [ǰ] Rajah 4.16 : Penghasilan Vokal [u] Rajah 4.30 : Penghasilan Konsonan [č] Rajah 4.33 : Penghasilan Konsonan [h] Rajah 4.25 : Penghasilan Konsonan [t] Rajah 4.14 : Penghasilan Vokal [ε] Rajah 4.22 : Carta Lambang Konsonan Antarabangsa (The International Phonetic Alphabet) Rajah 4.34 : Penghasilan Konsonan [r] 72 73 74 75 76 77 78 79 79 83 85 90 91 93 94 96 97 98 100 101 102 104 105 ix .21 : Carta Konsonan Asli Bahasa Melayu Rajah 4.26 : Penghasilan Konsonan [d] Rajah 4.28 : Penghasilan Konsonan [g] Rajah 4.24 : Penghasilan Konsonan [b] Rajah 4.20 : Carta Kedudukan Vokal Antarabangsa Rajah 4.18 : Penghasilan Vokal [ɔ] Rajah 4.27 : Penghasilan Konsonan [k] Rajah 4.13 : Penghasilan Vokal [e] Rajah 4.Rajah 4.15 : Penghasilan Vokal [a] Rajah 4.19 : Penghasilan Vokal [ə] Rajah 4.29 : Penghasilan Konsonan [ʔ] Rajah 4.12 : Penghasilan Vokal [i] Rajah 4.17 : Pengasilan Vokal [o] Rajah 4.32 : Penghasilan Konsonan [s] Rajah 4.

37 : Penghasilan Konsonan [n] Rajah 4.Rajah 4.43 : Penghasilan Konsonan [v] Rajah 4.42 : Penghasilan Konsonan [f] Rajah 4.35 : Penghasilan Konsonan [l] Rajah 4.39 : Penghasilan Konsonan [ŋ] Rajah 4.1 : Kedudukan Tinggi-Rendah Suara 106 107 108 110 111 112 114 116 117 118 146 x .40 : Penghasilan Separuh Vokal [w] Rajah 4.44 : Penghasilan Konsonan [] Rajah 6.38 : Penghasilan Konsonan [ɲ] Rajah 4.36 : Penghasilan Konsonan [m] Rajah 4.41 : Penghasilan Separuh Vokal [j] Rajah 4.

Rangkai Kata dan Kata Majmuk. huraian tentang Artikulasi Tambahan menyentuh hal tentang proses pembibiran. penglelangitkerasan. dimuatkan pelajaran tentang Transkripsi. menjelaskan sejarah dan perkembangan serta pedoman umum ejaan Rumi bahasa Melayu. iaitu bunyi vokal dan konsonan yang terdapat dalam bahasa Melayu serta cara-cara penghasilan bunyi berkenaan. Unit 3: Klasifikasi Bunyi Bahasa. konsonan bervariasi bebas. Unit 9: Sejarah Sistem Ejaan Bahasa Melayu. tona dan intonasi. menghuraikan pembahagian bunyi bahasa yang digolongkan kepada bunyi vokal. alofon. Unit 10: Tanda Sempang. Huraian tentang cara-cara penghasilan bunyi itu disertakan dengan gambar-gambar rajah bagi memudahkan pemahaman anda. Modul ini dibahagikan kepada sepuluh unit pelajaran yang disampaikan secara komprehensif bagi membantu anda memahami ilmu linguistik. dalam Unit 5. Pelajaran akhir ini menjelaskan penggunaan xi . saling melengkapi dan kesamaan fonetis. Pelajaran ini menghuraikan perbezaan transkripsi fonetik dan transkripsi fonemik. Unit ini turut memuatkan pelajaran tentang alat-alat artikulasi dan peranannya dalam proses penghasilan bunyi bahasa. beralternasi bebas. diberikan penjelasan tentang fonem-fonem suprasegmental yang terdapat dalam bahasa Melayu seperti tekanan. pasangan minimal. dimuatkan contoh-contoh transkripsi fonetik dan transkripsi fonemik sebagai panduan bagi mengukuhkan kefahaman anda tentang penulisan transkripsi fonetik dan fonemik bahasa Melayu. Seterusnya.BML 3043: FONETIK & FONOLOGI BAHASA MELAYU PRAKATA M odul BML 3043 : Fonetik dan Fonologi Bahasa Melayu ini ditulis khusus untuk memberikan bimbingan serta pengetahuan tentang ilmu fonetik dan fonologi bahasa Melayu kepada pelajar program Pengajian Jarak Jauh (PJJ). oral dan sebagainya. Unit 4: Bunyi-bunyi Bahasa menjelaskan secara terperinci bunyi-bunyi bahasa. Unit 2: Fonetik dan Fonologi membincangkan pengertian fonetik dan fonologi bahasa Melayu. Dalam unit ini. Pelajaran yang dimuatkan dan disusun dalam Modul ini bermula dengan Unit 1: Linguistik dan Cabang-cabangnya yang menghuraikan aspek-aspek kajian yang ditekankan dalam setiap cabang linguistik. fonetik dan fonologi bahasa Melayu dengan lebih mudah dan menguasainya dengan baik. semi-vokal. perengkungan dan pengglotisan (glotalisasi). penyengauan. konsonan. jeda. Dalam Unit 8. Dalam Unit 6: Fonem Suprasegmental. Imbuhan Pinjaman. kepanjangan. bunyi nasal. Unit 7: Bidang Fonemik pula mengandungi penerangan tentang perbezaan fonem.

glosari dan istilah linguistik turut disediakan pada bahagian akhir Modul ini bagi kemudahan rujukan anda dan pengguna Modul ini. Di samping itu. selain membantu anda mengingat semula dan mengaplikasikan ilmu yang telah dipelajari. Sementara itu. ABDUL HAMID MAHMOOD Fakulti Bahasa dan Komunikasi. Penulis menaruh harapan penuh agar Modul ini dapat memberi bimbingan kepada anda sekalian untuk memahami aspek-aspek bidang linguistik. xii . Modul ini turut menyediakan pelbagai bentuk latihan bagi menguji pemahaman anda. 2012. PROF. penulis merakamkan setinggi penghargaan dan terima kasih khusus kepada Cik Suhaina Abdullah atas jasa baiknya yang telah membantu menaip dan menyunting Modul ini. di samping penulisan imbuhan pinjaman. Universiti Pendidikan Sultan Idris. Akhir kata. Perak. Selamat maju jaya. fonetik serta fonologi bahasa Melayu dengan lebih mudah dan jelas. rangkai kata dan kata majmuk dalam bahasa Melayu.BML 3043: FONETIK & FONOLOGI BAHASA MELAYU tanda sempang dalam sistem ejaan bahasa Melayu. Sekian. DR. panduan menjawab soalan latihan juga disediakan di hujung setiap unit pelajaran bagi membimbing anda menjawab soalan latihan yang diberikan serta membolehkan anda membuat penilaian kendiri terhadap pelajaran yang telah dipelajari. Indeks. Tanjong Malim. fonetik dan fonologi bahasa Melayu dengan baik. Semoga Modul BML 3043 : Fonetik dan Fonologi Bahasa Melayu ini dapat membantu anda menguasai ilmu linguistik.

Bagi tujuan pengajaran dan pembelajaran. anda juga akan dilatih mengaplikasikan fonetik bahasa Melayu secara praktik. sifat-sifat bunyi bahasa Melayu. Antara perkara yang diketengahkan ialah cabang-cabang fonetik. Anggaran agihan waktu pembelajaran bagi kursus ini adalah seperti dalam Jadual 1. xiv . setiap jam kredit memerlukan anda memperuntukkan 40 jam waktu pembelajaran. konsonan jati dan pinjaman dalam bahasa Melayu. PERUNTUKAN MASA PEMBELAJARAN Mengikut piawaian UPSI dan MQA. Di samping pengetahuan tentang teori. Seterusnya. Modul ini digubal khas untuk membantu pelajar-pelajar yang mengikuti program PJJ tersebut. fonem suprasegmental dan penggunaannya dalam transkripsi fonetik dan fonemik. Kursus ini bernilai 3 jam kredit. jenisjenis bunyi vokal. Oleh itu. Kursus BML 3043 : Fonetik dan Fonologi Bahasa Melayu ini memberi pendedahan dan pemahaman tentang lambang-lambang fonetik sejagat dengan penekanan khusus terhadap bunyi-bunyi bahasa Melayu. berusaha untuk mengikuti dan memenuhi segala perkara yang disarankan bagi membolehkan anda menguasai kursus ini dengan cemerlang. di samping penelitian intonasi yang terdapat dalam ayat bahasa Melayu. Anda dinasihati agar membaca bahagian ini dengan teliti. KUMPULAN SASARAN Kursus ini ditawarkan kepada semua pelajar program PJJ yang mengikuti Program Ijazah Sarjana Muda Pendidikan di UPSI.BML 3043: FONETIK & FONOLOGI BAHASA MELAYU PENGENALAN Panduan Kursus BML 3043 : Fonetik dan Fonologi Bahasa Melayu disedia khusus bagi membantu pelajar program PJJ memahami sepenuhnya keperluan dan kandungan kursus. bagi kursus ini anda perlu memperuntukkan 120 jam waktu pembelajaran.

fonem vokal dan konsonan serta ciri-cirinya dan cara-cara menghasilkan xv . Menerangkan konsep fonetik dan fonologi bahasa Melayu. mentranskripsikan bunyi bahasa pertuturan ke dalam bentuk transkripsi fonetik dan fonemik. menyiap tugasan Tutorial di Pusat Tutorial dalam talian (E-Learning. Skype. pelajar dapat: 1. SINOPSIS KURSUS Kursus ini membincang dan membimbing anda memahami ilmu linguistik. 4. Antara aspek yang dibincang ialah linguistik dan cabang-cabangnya. sifat-sifat bunyi bahasa Melayu. 2.BML 3043: FONETIK & FONOLOGI BAHASA MELAYU Jadual 1: Anggaran agihan masa pembelajaran (3 jam kredit) Aktiviti Pembelajaran Membaca Modul. 3. contohnya melalui Big Blue Button. dll. 5. membezakan bunyi bahasa dengan bukan bunyi bahasa. deretan vokal. fonetik dan fonologi bahasa Melayu. diftong. . menganalisis bunyi vokal. ulangkaji. fonetik dan fonologi bahasa Melayu. mengaplikasi pengetahuan fonetik dan fonologi dalam pengajaran bahasa Melayu.) Forum (E-Learning melalui MyGuru3) Video P&P melalui MyGuru3 Kuiz dalam talian melalui MyGuru3 Jumlah Masa Pembelajaran Jam Pembelajaran BERSEMUKA TIDAK BERSEMUKA 40 10 46 12 10 2 64 120 56 HURAIAN KURSUS BML 3043 : FONETIK DAN FONOLOGI BAHASA MELAYU HASIL PEMBELAJARAN KURSUS Pada akhir kursus BML 3043. konsonan asli dan pinjaman dalam bahasa Melayu.

penglelangitkerasan. kepanjangan. di samping meneliti intonasi dalam ayat penyata. Membincangkan ilmu fonetik dan fonologi serta jenis-jenis fonetik artikulasi. bunyi keras dan bunyi lembut. Berikut diberikan perincian bagi setiap unit pelajaran tersebut: UNIT 1 2 TAJUK Membincangkan ilmu linguistik dan cabang-cabangnya serta aliran tatabahasa transformasi generatif. Membincangkan klasifikasi bunyi bahasa. fonetik auditori dan fonetik akustik. perengkungan dan pengglotisan (glotalisasi). jeda. Membincangkan bunyi-bunyi bahasa secara mendalam. ISI KANDUNGAN KURSUS Bagi membantu anda mencapai hasil pembelajaran kursus ini. bunyi panjang dan bunyi pendek. konsonan dan semi-vokal. didedahkan bunyi dengan arus udara egresif dan bunyi dengan arus udara ingresif. konsonan jati dan pinjaman dalam bahasa Melayu. iaitu bunyi vokal dan kelompoknya. konsonan asli dan pinjaman. fungsi-fungsinya dan proses edaran udara yang menghasilkan bunyi. bunyi bersuara dan bunyi tidak bersuara. 3 4 5 6 xvi . ayat songsang dan ayat pasif bahasa Melayu. di samping bunyi oral dan bunyi nasal. kandungan kursus dibahagikan kepada sepuluh unit seperti yang terkandung dalam Modul ini. termasuklah membezakan bunyi bahasa dan bukan bunyi bahasa.BML 3043: FONETIK & FONOLOGI BAHASA MELAYU bunyi vokal dan konsonan bahasa Melayu. Menerangkan alat-alat sebutan. tona dan intonasi. anda juga akan diperkenal dan dilatih dalam penggunaan transkripsi fonetik dan fonemik bahasa Melayu secara praktik. iaitu jenis bunyi. Selain pengetahuan tentang teori. Selain itu. Membincangkan artikulasi tambahan (koartikulasi). deretan vokal. konsonan rangkap dalam bahasa Melayu. di samping aplikasi fonetik dan fonologi bahasa Melayu terhadap sebutan baku dan sistem ejaan bahasa Melayu. diftong. ayat tanya. ayat perintah. bunyi rangkap dan bunyi tunggal dan bunyi nyaring dengan bunyi tidak nyaring. penyengauan. termasuklah jenis-jenis artikulasi tambahan seperti pembibiran. termasuklah bunyi vokal. di samping cara penghasilan dan kriteria yang menentukan jenis-jenis bunyi vokal. Membincangkan fonem suprasegmental seperti tekanan.

rangkai kata dan kata majmuk bahasa Melayu. Menggunakan Google Docs atau menghantar melalui email. Makropengajaran Mikropengajaran Cadangan Kajian Tindakan Penulisan Jurnal Refleksi Forum Jumlah xvii . Membincangkan sejarah sistem ejaan bahasa Melayu. Dalam talian menggunakan MyGuru2 . di samping diftong. sistem keselarasan vokal dan pola kekecualian keselarasan vokal bahasa Melayu. imbuhan pinjaman. Membincangkan tanda sempang. PENAKSIRAN Tugasan % Wajaran 40 20 20 10 10 100 Kaedah dan Hasil Tugasan Rancangan Mengajar Harian beserta rakaman video pengajaran di sekolah dan dimuat naik dalam talian ke Blog.BML 3043: FONETIK & FONOLOGI BAHASA MELAYU 7 8 9 10 Membincangkan bidang fonemik yang meliputi bunyi distingtif dan tidak distingtif. pasangan minimal. termasuklah perancangan dan perkembangan ejaan Rumi di Tanah Melayu. bervariasi bebas. fonem vokal rangkap dan konsonan rangkap. saling melengkapi dan kesamaan fonetis. beralternasi bebas. alofon. Membincangkan aspek transkripsi fonetik dan fonemik dengan mengaplikasikan simbol transkripsi fonetik dan fonemik dalam penulisan. Rakaman video pengajaran di sekolah yang sama seperti di atas. fonem. Menggunakan Google Docs atau menghantar melalui email.

BML 3043: FONETIK & FONOLOGI BAHASA MELAYU HURAIAN IKON YANG DIGUNAKAN Ikon Huraian Aktiviti latihan bagi membina kefahaman dan mengaplikasi konsep yang dibincangkan. buku. xviii . dan/ atau mencari maklumat daripada Internet. melakar. Aktiviti termasuklah menjawab soalan. mengisi tempat kosong. Situasi yang memerlukan anda berfikir dan membuat refleksi mengenainya. dan sumber-sumber lain.

LINGUISTIK DAN CABANG-CABANGNYA / 1 Unit 1 LINGUISTIK DAN CABANG-CABANGNYA HASIL PEMBELAJARAN Setelah selesai mempelajari unit ini. ii. menjelaskan ilmu linguistik aliran tatabahasa transformasi generatif. pelopor linguistik moden. mengetahui pelopor linguistik moden. A Dictionary of Linguistics and Phonetics (1986:181). dan iv. asal perkataan linguistik. menerangkan definisi linguistik dan cabang-cabangnya. Tahukah Anda Pengertian Linguistik? Menurut Kamus Dewan (2005:945) linguistik bererti pengajian ilmu bahasa. linguistik merupakan kajian saintifik terhadap bahasa (the scientific study of language). mengetahui asal perkataan linguistik. cabang-cabang linguistik serta aliran linguistik tatabahasa transformasi generatif. 1 . Oleh David Crystal dalam bukunya. iii. Pengenalan Unit ini membincangkan hal tentang Linguistik dan Cabang-cabangnya yang mencakupi konsep linguistik. anda seharusnya dapat: i.

Maksudnya ilmu yang mengkaji dan menganalisis satu-satu bahasa tertentu secara empirikal dan objektif. dan orang yang mengetahui atau bertutur dalam dua bahasa atau banyak bahasa dikenali sebagai bilingual. iaitu linguistics yang dipinjam daripada bahasa Perancis. Perkataan Latin ini juga digunakan dalam banyak bahasa lain yang berasal daripada bahasa Latin seperti dalam bahasa Perancis (langue. Perkataan linguistik dalam bahasa Melayu berasal daripada bahasa Inggeris. atau bahasa Sepanyol (lengua) atau dalam bahasa Inggeris (linguistics). bahasa Belanda. Kesimpulan tentang Ilmu Linguistik Kesimpulannya. langue dan parole (Prof.M.LINGUISTIK DAN CABANG-CABANGNYA / 1 Tahukah Anda Asal Perkataan Linguistik? Perkataan linguistik berasal daripada perkataan Latin. J. 2 . kita menggunakan ilmu linguistik itu untuk mengkaji bahasa Melayu. iaitu lingua yang bermaksud bahasa. bahasa Itali (lingua). Oleh sebab itu. sentimen atau falsafah. Langue bererti bahasa tertentu kepunyaan satu-satu kumpulan penutur tertentu. atau multilingual.W. iaitu linguistique. Dr. Langage bererti bahasa pada umumnya. iaitu mengkaji bahasa itu seperti yang benar-benar wujud tanpa dipengaruhi oleh agak-agakan. Verhaar. ramalan. Misalnya. Bukunya Cours de Linguistique Generale (1916) sangat terkenal dan dianggap sebagai buku asas linguistik moden. beberapa istilah yang dipakai oleh de Saussure diterima umum sebagai istilah rasmi. Orang yang pandai atau faham bermacam-macam bahasa asing atau ahli bahasa dipanggil linguis. Siapakah Pelopor Linguistik Moden? Ferdinand de Saussure ialah seorang sarjana bangsa Swiss. misalnya semua manusia di dunia ini mempunyai bahasa. bahasa Indonesia dan bahasa Melayu merupakan bahasa-bahasa atau langue-langue tersendiri. 1983:1). ilmu linguistik ialah ilmu yang mengkaji bahasa secara saintifik. bahasa Jerman. Langue dianggap bahasa kepunyaan kumpulan atau masyarakat bahasa tertentu dan parole pula merupakan pertuturan atau bentuk ucapan individu yang kerap disebut sebagai idiolek. misalnya langage. misalnya bahasa Perancis. langage). Beliau dianggap sebagai pelopor linguistik moden.

2 Siapakah pelopor Linguistik Moden? Tahukah Anda Cabang-cabang Linguistik? Linguistik mempunyai cabang atau bidang pengajian yang berlainan seperti: i) ii) iii) iv) v) vi) vii) viii) Linguistik Deskriptif (Descriptive Linguistics) Linguistik Historis (Historical Linguisticsi) Linguistik Komparatif (Comparative Linguistics) Sosiolinguistik (Sociolinguistics) Neurolinguistik (Neurolinguistics) Linguistik Am (General Linguistics) Linguistik Terapan (Applied Linguistics) Psikolinguistik (Psycholinguistics) i. frasa dan ayat yang berlainan bentuk dalam bahasa Melayu.LINGUISTIK DAN CABANG-CABANGNYA / 1 Kita mengkaji bahasa Melayu seperti yang benar-benar wujud dan digunakan oleh masyarakat bahasa itu. misalnya bagaimana bahasa Melayu itu diucapkan. Kita mengkaji secara formal dan objektif bagaimana bunyi-bunyi bahasa itu dihasilkan. Apakah Linguistik Deskriptif? Linguistik Deskriptif ialah satu cabang linguistik yang menghuraikan satu-satu bahasa tertentu pada satu-satu masa tertentu. sentimen atau falsafah dan hasil kajian itu pula boleh diuji kebenarannya. bentuk dan sistem bahasa itu.1 Jelaskan konsep Linguistik. kata. morfem. sistem fonem. ramalan. Kajian ini dilakukan secara objektif dan tidak boleh berdasarkan agak-agakan. 1. 1. Misalnya. ilmu linguistik yang 3 .

bahasa Tagalog mahupun bahasa Mandarin. perkataan. bahasa Itali dan lain-lain. bahasa Perancis. bahasa Jawa. baik bahasa Melayu. iaitu seperti yang benar-benar wujud dalam bahasa itu. bahasa Tamil. diftong. Linguistik Deskriptif juga tidak berminat untuk mengkaji sejarah perkembangan atau pertumbuhan bahasa Melayu. bahasa Jepun. Linguistik Deskriptif akan menghuraikan bunyi-bunyi vokal. konsonan. konsonan. bahasa Portugis. Linguistik Deskriptif menghuraikan bagaimana bunyi-bunyi bahasa itu dituturkan dan bagaimana sistem bahasa Melayu itu digunakan dalam bidang fonologi. bahasa Iban. tetapi tidak membuat perbandingan antara sistem vokal. bahasa Kadazan. Jepun atau bahasa Cina. bahasa Inggeris. Apa yang diutamakan dalam disiplin ini ialah menghuraikan bentuk dan sistem bahasa itu secara objektif dan secara empirikal. 1. sintaksis dan segala aspek yang terdapat dalam bahasa Melayu. Ilmu Linguistik Deskriptif boleh digunakan untuk mengkaji dan menghuraikan secara umum sebarang bahasa di dunia. Linguistik Deskriptif hanya membuat huraian tentang satu-satu bahasa itu dan tidak pula membuat perbandingan dengan bahasa-bahasa lain atau mengkaji daripada sudut sejarah bahasa itu. Misalnya. diftong. frasa atau ayat bahasa Melayu dengan ciri-ciri dan sistem dalam bahasa Inggeris. sistem suku kata. perkataan.LINGUISTIK DAN CABANG-CABANGNYA / 1 menghurai atau menganalisis bahasa Melayu seperti yang dituturkan oleh masyarakat Melayu pada hari ini. suku kata. frasa dan ayat bahasa Melayu. morfologi.4 4 .3 Apakah yang dimaksudkan dengan Linguistik Deskriptif? Apakah yang menjadi keutamaan dalam disiplin Linguistik Deskriptif? 1. baik pada awal ataupun pada akhir satu-satu zaman itu. bahasa Perancis.

Apakah Linguistik Historis? Linguistik Historis ialah satu cabang linguistik yang mengkaji satu-satu bahasa itu daripada sudut sejarah.5 Huraikan maksud Linguistik Historis. 1. Misalnya. iaitu dengan cara melihat aspek-aspek persamaan dan perbezaan antara satu bahasa dengan satu bahasa yang lain. 5 . Apakah Linguistik Komparatif? Linguistik Komparatif ialah cabang linguistik yang mengkaji bahasa secara perbandingan. iaitu menyelidiki segala perubahan dan perkembangan satu-satu bahasa itu. ada pula ahli-ahli bahasa yang turut membandingkan struktur bahasa-bahasa yang bukan daripada satu rumpun seperti membandingkan struktur frasa dan ayat bahasa Melayu dengan struktur frasa dan ayat bahasa Inggeris. bahasa Kadazan. 1. bahasa Murut dan lain-lain atau membandingkan bahasa Inggeris dengan bahasa-bahasa induk Jerman yang lain seperti bahasa Belanda. bahasa Iban. bahasa Tagalog.LINGUISTIK DAN CABANG-CABANGNYA / 1 ii. dialek Negeri Sembilan dan dialek Perak dengan bahasa Melayu baku. morfologi dan sintaksis antara dialek-dialek seperti dialek Kedah. Namun demikian. Linguistik Historis mengkaji sejarah pertumbuhan dan perkembangan bahasa Melayu sejak zaman sebelum merdeka hingga ke hari ini atau mengkaji sejarah perkamusan bahasa Melayu atau sejarah sistem ejaan bahasa Melayu dan seumpamanya. ahli bahasa membandingbandingkan ciri-ciri bahasa serumpun seperti membandingkan bahasa Melayu dengan bahasa Jawa. baik daripada segi fonologi. Lazimnya. sintaksis dan seumpamanya. Linguistik Komparatif kerap digunakan untuk membandingkan antara dialek Kedah dengan dialek Perak atau dialek Kelantan dengan dialek Terengganu atau membandingkan bidang fonologi. Perancis dan Jerman. morfologi.6 Apakah yang menjadi keutamaan dalam disiplin Linguistik Historis? iii. Apa yang diutamakan dalam disiplin ini ialah sejarah dan perubahan-perubahan yang berlaku dalam bahasa dari satu masa ke satu masa yang lain.

Bagaimanakah orang itu bercakap dan apa yang dicakapkan itu akan memberikan tanda-tanda dan keterangan-keterangan tertentu tentang dirinya. Sosiolinguistik merupakan kajian yang menumpukan perhatian kepada bahasa dalam konteks sosial dan kebudayaan. ciri-ciri fungsi variasi-variasi ini dan ciri-ciri penutur yang menggunakannya apabila ketigatiga unsur ini berinteraksi. Apakah Sosiolinguistik? Sosiolinguistik yang juga dikenali sebagai linguistik antropologi atau linguistik sosial ialah satu cabang linguistik yang mengkaji hubungan antara bahasa dengan masyarakat. buah fikiran dan perasaan serta mengeratkan hubungan antara satu sama lain dalam kalangan masyarakat. Bahasa digunakan sebagai alat oleh masyarakat untuk berhubung. serta jenis-jenis perbendaharaan kata yang digunakan olehnya akan menunjukkan dari daerah mana dan golongan mana ia berasal dan jenis pendidikan yang telah diterimanya. iv. pekerjaannya dan berbagai-bagai aspek latar 6 . mengenal orang yang sedang bercakap dengan lebih mendalam.8 Dengan memberikan contoh-contoh yang sesuai. cara ia menyebutkan perkataan. Menurut Dell Hymes (1966). Manusia menggunakan bahasa sebagai alat perhubungan untuk menyampaikan hasrat. Dengan perkataan lain.LINGUISTIK DAN CABANG-CABANGNYA / 1 1. seseorang itu dapat menangkap sikap dan pendiriannya. Daripada apa yang dicakapkan. 1981:4) dan Fishman (1968) pula menyatakan bahawa Sosiolinguistik ialah bidang yang mengkaji ciri-ciri variasi bahasa. peserta (participant). fungsi sesuatu interaksi. Sosiolinguistik merupakan ilmu yang mengkaji bahasa daripada segi hubungan antara latar (setting). huraikan Linguistik Komparatif. bentuk perhubungan dan nilai-nilai yang dipegang oleh ahli-ahli yang terlibat dalam pertuturan terhadap sesama sendiri (Nik Safiah Karim. Bagaimanakah seseorang itu bercakap.7 Apakah yang dimaksudkan dengan Linguistik Komparatif? 1. tajuk perbincangan. bunyibunyi perkataan. bagaimanakah ia menyusun frasa dan ayat-ayat tertentu. berubah dan mengubah satu sama lain dalam sesuatu masyarakat bahasa.

“Tuan”.LINGUISTIK DAN CABANG-CABANGNYA / 1 belakangnya. “Puan”. “Tan Sri”. “patik”. Sosiolinguistik juga turut mengkaji sistem ganti nama. “engkau”. “beta”. “Dato”. “Pak Cik”. panggilan dan gelaran seperti “aku”.9 Apakah yang anda faham tentang Sosiolinguistik? 1. “Puan Sri” dan seumpamanya. 7 . “Adik”. Di samping itu.10 Bincangkan aspek-aspek yang boleh dikaji dalam bidang Sosiolinguistik. “Abang”. Bidang-bidang seperti inilah yang tercakup oleh disiplin Sosiolinguistik. “Encik”. “anda”. Sosiolinguistik lazimnya menumpukan kajian pada aspek atau topik seperti yang berikut: i) Bahasa rasmi ii) Bahasa kebangsaan iii) Pidgin iv) Kreol v) Bilingualism vi) Multilingualism vii) Dialek viii) Ideolek ix) Ragam bahasa x) Sikap terhadap bahasa xi) Sistem panggilan dalam masyarakat xii) Kesetiaan terhadap bahasa dan perancangan bahasa 1. “Mak Cik”. sistem panggilan dan sistem gelaran dalam sesebuah masyarakat dalam masyarakat Melayu seperti penggunaan kata ganti nama.

Damasi H. Medan Wernicke mengandungi representasi ingatan perbendaharaan bentuk kata yang berfungsi mengamati dan menerima ucapan. 1987 telah mengemukakan penemuan terbaharu beliau yang menunjukkan bahawa Medan Broca tidak sahaja berfungsi untuk melaksanakan proses-proses sintaksis dan produksi fonologi. tetapi juga proses-proses morfologi. Neurolinguistik banyak mendapat manfaat daripada kerjasama antara psikologi dengan linguistik dan afasiologi pula mendapat manfaat daripada neurologi. Medan Broca korteks menukar kalimat-kalimat yang disimpan dalam Medan Wernicke korteks kepada bentuk bunyi. Hemisfera kanan mempunyai fungsi mengendalikan semua fonem segmental (aspek-aspek intonasi dan prosodi) dan tona suara. Neurolinguistik menumpukan kajian terhadap bagaimana bahasa itu diproses di dalam otak dari awal pemerolehan bahasa sampailah ke bahasa itu berkembang dalam kehidupan manusia. hemisfera kanan berfungsi untuk komunikasi kebahasaan yang penting. Kalimat-kalimat bahasa disimpan dan diproses di hemisfera kiri otak manusia. Pakar kajian neurolinguistik. Neurologi mula-mula wujud pada abad ke-19. Neurolinguistik ingin mengetahui bagaimana otak diorganisasi pada waktu mengelolakan aspek-aspek kemampuan bahasa dan perlakuan bahasa yang begitu rumit. Teori Neurolinguistik Wernicke merupakan teori yang pertama lahir daripada beberapa kes kajian penyakit afasia. iaitu Medan Wernicke korteks (hemisfera kiri korteks) dan Medan Broca korteks.Wernicke. Menurut teori Neurolinguistik Klasik. ekspresi muka dan gerak-geri badan waktu bertutur dan makna perumpamaan serta ungkapan ideomatik juga. terutama untuk tujuan mengubatinya dan Neurolinguistik cenderung untuk mengetahui hakikat hubungan antara otak dengan bahasa demi pengubatan penyakit bertutur.LINGUISTIK DAN CABANG-CABANGNYA / 1 v. Apakah Neurolinguistik? Neurolinguistik ialah cabang ilmu linguistik yang mengkaji hal-hal otak dan perkaitannya dengan bahasa. Medan Broca korteks pula berfungsi melahirkan kalimat-kalimat. Afasiologi mengkaji penyakit bertutur. otak manusia mempunyai dua bahagian.. Dengan perkataan lain. Menurut ilmu Neurolinguistik. Oleh sebab itulah. pemahaman kalimat-kalimat terganggu apabila hemisfera kanan secara aktif terlibat dalam 8 . Kalimat-kalimat difahami melalui Medan Wernicke belahan kiri (hemisfera kiri korteks) otak manusia.Broca dan C. Neurolinguistik mempunyai hubungan yang erat dengan afasiologi kerana kedua-dua disiplin ini sama-sama mengkaji penyakit bertutur. diwujudkan oleh P.

9 . kaedah dan pendekatan tradisional. Di samping itu. badminton.12 Bincangkan hubungan Neurolinguistik dengan Afasiologi. kajian bahasa mengikut aliran struktur. Maksudnya. vi. Kedua-dua hemisfera bekerjasama pada waktu berkomunikasi untuk menjamin pemahaman dan penyampaian makna yang sempurna. inovasi dan kekaryaan (Mangantar Simanjuntak. relasional. pengenalan muka dan garis gambar yang rumit. Apakah Linguistik Am? Linguistik Am juga disebut linguistik umum merupakan ilmu linguistik yang membuat kajian atau membicarakan bahasa secara umum.LINGUISTIK DAN CABANG-CABANGNYA / 1 proses kebahasaan pada waktu berkomunikasi (Mangantar Simanjuntak. permainan tenis.11 Jelaskan konsep Neurolinguistik. Kajian Neurolinguistik juga mendapati bahawa hemisfera kiri mengendalikan kata-kata yang membawa makna-makna literal (tersurat) dalam kalimat-kalimat. proses kegiatan gestalt. hemisfera kanan juga berfungsi untuk semua hal yang berkaitan dengan pembentukan idea yang bukan bahasa seperti kebolehan konstruksi. 1991:142-143). pengajaran bahasa. teori dan kaedah kajian bahasa mengikut aliran transformasi generatif. sedangkan hemisfera kanan bertanggungjawab mengendalikan makna-makna tersirat. kaedahkaedah. dalam Linguistik Am dibicarakan hal-hal tentang teori-teori kajian bahasa. Dalam Linguistik Am turut dihuraikan cara kajian bahasa dilakukan mengikut teori. pengubatan penyakit bertutur. ruang dan segala sesuatu yang termasuk ke dalam apa yang dulunya terkenal dengan istilah bawah sedar. 1. 1. fungsional dan seumpamanya. pendekatan-pendekatan atau model-model yang digunakan dalam kajian bahasa. muzik dan lagu. 1991:143). Implikasi penemuan ini sangat penting pada bidang pendidikan.

morfologi.13 Apakah yang dibincangkan dalam Linguistik Am? 1. bahasa Thai. sintaksis dan seumpamanya secara umum. pendekatan. bahasa Mandarin. kajian ditumpukan kepada perkara-perkara umum dalam bahasa secara universal. dalam leksikografi.14 Huraikan ciri-ciri Linguistik Am bahasa Melayu. kaedah dan hasil kajian linguistik dalam pengajaran bahasa.LINGUISTIK DAN CABANG-CABANGNYA / 1 Dalam Linguistik Am. Dengan menggunakan pengetahuan ilmu Linguistik Am. 1.16 Bagaimanakah Linguistik Terapan dapat dimanfaatkan dalam pengajaran bahasa? 10 . Apakah Linguistik Terapan? Linguistik Terapan ialah satu cabang linguistik yang memanfaatkan teori. bahasa Tamil. bahasa Perancis. stilistik. deskripsi. vii. penulisan buku-buku teks. 1. bahasa Jepun. sama ada pengajaran bahasa sebagai bahasa pertama ataupun sebagai bahasa kedua. penterjemahan. ahli bahasa dapat mengkaji dan menghuraikan segala bahasa yang dituturkan oleh manusia di dunia seperti bahasa Melayu.15 Apakah yang dimaksudkan dengan Linguistik Terapan? 1. bahasa Inggeris. Huraian bahasa secara umum dan universal ini mencakupi bidang fonologi. Teori. patologi bahasa dan sebagainya. kaedah dan hasil kajian linguistik sangat berguna untuk diterapkan ke dalam pengajaran bahasa. bahasa Itali dan seumpamanya.

bentuk-bentuk bahasa dan perkataan-perkataan yang digunakan oleh penutur dan hubungannya dengan fikiran dan jiwa penutur itu. 1985:3). membuat persepsi. Menurut Ronald W. Langacker. Psikolinguistik menganalisis jenis-jenis. Disiplin ini juga memberikan perhatian terhadap pengaruh ingatan ke atas pertuturan dan kefahaman.LINGUISTIK DAN CABANG-CABANGNYA / 1 viii. 1.17 Jelaskan Psikolinguistik berdasarkan definisi tokoh-tokoh bahasa. 1964:64).18 Apakah yang diteliti dalam Psikolinguistik? 11 . 1976:220). 1. bahasa dalam pemakaian. seorang ahli dalam bidang pengajaran bahasa mengatakan bahawa Psikolinguistik ialah pendekatan gabungan melalui psikologi dan linguistik bagi telaah atau studi pengetahuan bahasa. Robert Lado. Psikolinguistik turut mengkaji perkaitan antara peranan bahasa dengan proses mengingat. Emmon Bach dengan singkat dan tegas mengutarakan bahawa Psikolinguistik adalah satu ilmu yang meneliti bagaimana sebenarnya para pembaca/ pemakai sesuatu bahasa membentuk/ membangun atau mengerti kalimat-kalimat bahasa tersebut” (Bach. pemerhatian dan pembelajaran. 1968:6) (lihat Henry Guntur Tarigan. mengingat dan melahirkan kembali bentuk-bentuk bahasa dalam pertuturan. Apakah Psikolinguistik? Psikolinguistik ialah cabang linguistik yang mengkaji hubungan antara bahasa dengan jiwa manusia. Maksudnya. Psikolinguistik ialah studi atau telaah mengenai behaviour atau perilaku linguistik. Psikolinguistik turut meneliti aspek penguasaan bahasa kanak-kanak dan mengkaji proses akal kanakkanak dalam memahami. iaitu performansi atau perbuatan dan perlengkapan atau aparat psikologis yang bertanggungjawab atasnya” (Langac ker. perubahan bahasa dan hal-hal yang ada kaitannya dengan itu yang tidak begitu mudah dicapai atau didekati melalui salah satu dari kedua ilmu tersebut secara terpisah atau sendiri-sendiri” (Lado.

Kajian ini juga disebut patologi bahasa. Linguistik Renaisans (Renaissance Linguistics). telah wujud Tatabahasa Fungsional (Functional Grammar). iaitu zaman sesudah linguistik abad pertengahan yang ditandai oleh perluasan kajian atau pandangan di luar bahasa Yunani dan Latin dan bahasa-bahasa Indo-Eropah dengan menambahkan beberapa konsep dan kategori baharu dalam kajian bahasa. baik dalam bidang bahasa ataupun di luar bidang bahasa. iaitu kajian terhadap lingkungan alam dan budaya sesuatu masyarakat dan hubungannya dengan bahasa dan situasi pertuturan. iaitu satu teori linguistik yang lahir sebagai satu alternatif kepada teori Tatabahasa Transformasi Generatif. Martinet. iaitu sejenis kajian terhadap bahasa yang mempelajari ciri-ciri matematik dalam bahasa dengan menggunakan konsep-konsep statistik dan algebra. Pike. Linguistik Fungsional (Functional Linguistics). Linguistik Saussure 12 . Linguistik Pedagogi (Pedagogical Linguistics). misalnya menerapkan teori dan dapatan kajian linguistik dalam mencari kaedah-kaedah yang efektif dalam pengajaran bahasa dan lain-lain. iaitu kajian linguistik pada zaman Renaisans. Troubetzkoy dan lain-lain. Linguistik Kognitif (Cognitive Linguistics). iaitu cabang kajian bahasa yang menerapkan teori dan hasil kajian bahasa dalam pengajaran. Halliday. Firth. iaitu analisis bahasa yang memberi perhatian kepada pelbagai fungsi bahasa. Pada tahun 1970-an. Linguistik Matematik (Mathematical Linguistics). iaitu cabang Linguistik Terapan yang mengkaji permasalahan dalam bahasa seperti cacat bahasa dan sebagainya.LINGUISTIK DAN CABANG-CABANGNYA / 1 Apakah Cabang Linguistik Lain? Terdapat juga beberapa cabang linguistik yang lain seperti Linguistik Etnografi (Ethnographic Linguistics). iaitu cabang linguistik yang mengkaji persamaan dan perbezaan antara bahasa-bahasa atau dialek-dialek untuk mencari prinsip-prinsip yang dapat diterapkan dalam pengajaran bahasa atau penterjemahan. iaitu kajian terhadap bahasa yang menekankan hubungan antara bentuk-bentuk bahasa dengan informasi-informasi yang terdapat di dalam otak atau akal manusia. Huraian tentang Linguistik Fungsional ini ada terkandung di dalam teori dan tulisan sarjana-sarjana seperti Buhler. Linguistik Kontrastif (Contrastive Linguistics). Linguistik Komputasi (Computational Linguistics). Lamb mengakui bahawa teori stratifikasi merupakan sejenis Linguistik Kognitif. Linguistik Medis (Language Pathology). iaitu cabang linguistik yang menggunakan teknik komputer dalam kajian bahasa dan kesusasteraan.

Kajian cara Sinkronis ini diperkenalkan oleh linguis bangsa Swiss. jenis-jenis konsonan dalam bidang fonetik. Linguistik Diakronis (Diachronic Linguistics). morfologi. iaitu yang menganggap bahasa itu mempunyai struktur atau sistem yang bebas. Linguistik Taksonomi (Taxonomic Linguistics) ialah pendekatan kajian dan analisis bahasa dengan tujuan utama untuk mendaftarkan dan mengklasifikasikan pelbagai fenomena bahasa kepada kelompok atau golongan seperti kelas atau golongan kata dalam tatabahasa. iaitu linguistik yang mengkaji bahasa pada dua masa atau yang berlainan masa. iaitu kajian bahasa yang dilakukan terhad pada satu-satu masa tertentu. Cara kajian Linguistik Diakronis ini diperkenalkan oleh ahli bahasa bangsa Swiss. misalnya mengkaji bahasa Melayu pada zaman sebelum merdeka dengan bahasa pada zaman selepas merdeka dengan melihat perubahan-perubahan bahasa daripada segi fonologi. Linguistik Struktural (Structural Linguistics). medan makna dalam bidang semantik dan sebagainya. iaitu bidang kajian linguistik yang menggunakan teori. perbezaan antara langue dengan parole. Cara Linguistik Sinkronis ini digunakan dalam kajian Linguistik Deskriptif. Linguistik Sinkronis (Syncronic Linguistics). misanya kajian bahasa Melayu pada hari ini.LINGUISTIK DAN CABANG-CABANGNYA / 1 (Saussure Linguistics) ialah istilah yang digunakan untuk kajian linguistik teori Ferdinand de Saussure. hubungan paradigmatis dan sintagmatis. Teori ini dianut pula dengan perubahan atau tanpa perubahan oleh aliran Praha dan Glosematik. Ferdinand de Saussure (1916). yang mencakupi pemisahan antara pendekatan diakronis dan sinkronis. kaedah dan pendekatan struktural. Ferdinand de Saussure. 13 . atau pada abad ke-20 tanpa melihat perubahan-perubahan pada bahasa itu dan tidak pula membuat perbandingan antara perkembangan bahasa dari satu masa ke satu masa. Aliran ini menumpukan kajian ke atas bahasa lisan dan tidak mengutamakan aspek semantik. iaitu mengkaji satu-satu bahasa itu pada satu-satu masa tertentu. sintaksis dan semantik. Hasil kajian linguistik struktural ini boleh digunakan untuk melatih pelajar-pelajar asing atau yang baru mempelajari bahasa atau pelajar yang lemah pencapaian dalam penguasaan bahasa.

iaitu struktur yang biasanya mengandungi bentuk ayat dasar atau ayat inti yang diperlukan untuk membentuk asas makna ayat atau dengan kata lain membentuk semantik ayat. Profesor Linguistik dan bahasa-bahasa moden di Massachusetts Institute of Technology. iaitu struktur ayat yang biasanya telah mengalami perubahan daripada struktur dalamannya dan merupakan bentuk ayat yang akan sebenarnya diucapkan oleh si penutur dan yang diperlukan untuk ditafsirkan oleh bahagian bunyi bahasa yang dinamai komponen fonologi (Nik Safiah Karim dan rakanrakan.20 Huraikan maksud Linguistik Fungsional. Kemudian Chomsky telah memperbaiki teori ini dan menerbitkan pula buku Aspects of the Theory of Syntax pada tahun 1965 dan teori ini dianggap sebagai teori standard. 2003:505). peringkat struktur dalaman. iaitu Syntactic Structures pada tahun 1957. 14 . Menurut teori ini. 1. Kedua. setiap ayat yang dilahirkan mengandungi dua peringkat. peringkat struktur permukaan. 1.21 Bincangkan perbezaan antara Linguistik Sinkronis dengan Linguistik Diakronis. Teori Transformasi Generatif ini dianggapkan sebagai satu aliran linguistik yang baru dan sebagai revolusi dalam bidang kajian tatabahasa. Pertama. rasanya tidak lengkap jika tidak disentuh serba ringkas tentang ilmu Linguistik Aliran Tatabahasa Transformasi Generatif (Transformational Generative Grammar) sebagai pengetahuan ringkas.LINGUISTIK DAN CABANG-CABANGNYA / 1 1.19 Terangkan cabang linguistik lain. Tatabahasa aliran Transformasi Generatif ini ialah satu aliran kajian bahasa yang dikemukakan oleh ahli bahasa Amerika bernama Noam Chomsky. Linguistik Aliran Tatabahasa Transformasi Generatif Apabila membicarakan ilmu linguistik dan cabang-cabang atau bidang-bidangnya. Beliau telah mengemukakan teori tatabahasa Transformasi Generatif ini dalam buku monografnya yang terkenal. Teori ini menumpukan kajian dalam bidang sintaksis atau ayat dan mengutamakan bidang makna atau semantik.

iaitu struktur dalaman dan struktur permukaan diterbitkan oleh dua jenis hukum atau rumus tatabahasa. Rumus transformasi itu berkuasa untuk menggugurkan unsur kata. Teori ini juga mengandaikan bahawa kedua-dua jenis rumus tatabahasa itu menjadi sebahagian daripada unsur kecekapan berbahasa seseorang individu (ibid:202). iaitu rumus struktur frasa dan rumus transformasi.23 Jelaskan rumus struktur frasa dan rumus transformasi. Struktur dalaman yang diwujudkan oleh rumus struktur frasa kemudian akan menjadi input kepada komponen yang mengandungi rumus transformasi. 1. Bentuk ayat struktur permukaan selalunya tidak serupa dengan bentuk struktur dalaman. Rumus struktur frasa menerbitkan ayat-ayat pada peringkat struktur dalaman dan rumus transformasi pula berfungsi menukarkan pola atau struktur ayat-ayat hingga membawa kepada peringkat struktur permukaan.25 Bincangkan sejauh mana Ilmu Linguistik penting kepada guru bahasa. 1. 1. 15 .26 Huraikan Ilmu Linguistik yang melihat perubahan dan perkembangan bahasa. 1. menambahkan unsur kata dan mengubah atau menyusun semula susunan unsur kata.22 Huraikan konsep Linguistik Aliran Tatabahasa Transformatif Generatif.24 Nyatakan semua Cabang Linguistik. 1.LINGUISTIK DAN CABANG-CABANGNYA / 1 Kedua-dua jenis struktur.

bilingualisme dan multilingualisme iv. Sila rujuk sumber lain daripada buku. frasa dan ayat bahasa Melayu secara deskriptif iv. youtube dan seumpamanya 1. 1. jurnal. frasa dan ayat iii.1 Bagi soalan ini. Maksud Linguistik Deskripstif ii. jawapan anda harus mencakupi: i. Sila rujuk sumber lain daripada buku. internet. dll. Asal usul perkataan linguistik ii.4 Bagi soalan ini. jurnal. anda perlu memberikan: i.LINGUISTIK DAN CABANG-CABANGNYA / 1 PANDUAN MENJAWAB SOALAN LATIHAN UNIT 1 1. anda harus menghuraikan: i. youtube dan seumpamanya 1. internet. internet.5 Bagi soalan ini. anda perlu memberikan: i. youtube. Sertakan contoh-contoh bidang linguistik yang dihuraikan oleh Linguistik Deskriptif. Sila rujuk sumber lain daripada buku. Definisi Linguistik Historis ii. Sertakan contoh-contohnya sekali. Sila rujuk sumber lain daripada buku. misalnya bahasa Melayu sebelum merdeka dan bahasa Melayu selepas merdeka 16 . Contoh perkembangan bahasa secara historis. 1.3 Bagi soalan ini. Langage. internet.2 Jawapan bagi soalan ini perlu menyentuh: i. Parole. jurnal. Bapa linguistik moden iii. perihal Ferdinand de Saussure dan hasil usahanya dalam bidang ilmu linguistik (Linguistique General) ii. Laras-laras linguistik seperti Langue. youtube dan seumpamanya. Ciri-ciri Linguistik Deskriptif ii. jurnal. misalnya menghuraikan bahasa Melayu iii. Aspek yang dihuraikan meliputi fonetik dan fonologi kata. termasuklah bidang fonetik dan fonologi kata.

bahasa Tagalog. jurnal. dan seumpamanya. Bidang Sosiolinguistik yang mencakupi semua aspek yang ada kaitan antara bahasa dengan masyarakat 17 . dialek Kelantan. Misalnya bahasa Melayu. youtube dan seumpamanya. jurnal. Sila rujuk sumber lain daripada buku. anda harus menghuraikan: i. jurnal. Memahami disiplin Linguistik Historis yang mengutamakan sejarah satu-satu bahasa itu ii. Sila rujuk sumber lain daripada buku. Cina dan Inggeris dari segi sejarah turut menambah perbendaharaan kata bahasa Melayu. Dialek serumpun bahasa Melayu seperti dialek Kedah. Tokoh-tokoh Sosiolinguistik dalam negara dan luar negara iii. anda perlu: i.8 Bagi menjawab soalan ini. anda perlu: i. anda perlu: i. vi. Sanskrit. iaitu bahasa serumpun iv. Menghuraikan linguistik komparatif.9 Bagi menjawab soalan ini. Sila rujuk sumber lain daripada buku. Sila rujuk sumber lain daripada buku. youtube dan seumpamanya. misalnya bahasa yang boleh dibanding-bandingkan.6 Bagi menjawab soalan ini. 1.7 Bagi menjawab soalan ini. jurnal. youtube. Pengaruh bahasa Arab. jurnal. Maksud bidang Sosiolinguistik ii. Sila rujuk sumber lain daripada buku. 1. iv. youtube dan seumpamanya 1. internet. dialek Perak dan seumpamanya. 1. anda perlu memberikan: i. Contoh bahasa serumpun: bahasa Melayu. youtube dan seumpamanya. bahasa Iban. internet.10 Bagi soalan ini.LINGUISTIK DAN CABANG-CABANGNYA / 1 iii. internet. bahasa Indonesia v. mempunyai sejarah perkembangan dan pertumbuhan bahasa itu iii. 1. internet. internet. Menjelaskan maksud linguistik komparatif ii.

pidjin. jawapan anda harus mencakupi: i.14 Bagi menjawab soalan ini.15 Bagi soalan ini. sistem fonem.11 Bagi soalan ini. Aspek-aspek neurolinguistik 1. jawapan anda harus: i. 1. Maksud linguistik am ii. Penjelasan tentang konsep neurolinguistik ii. Anda juga harus memberikan jawapan anda meliputi sikap terhadap bahasa. Ciri-ciri linguistik am ii. bahasa kebangsaan.12 Bagi soalan ini. pembentukan suku kata. sistem panggilan dalam masyarakat. frasa. Anda perlu memberi jawapan anda yang meliputi bahasa kebangsaan. jurnal. 1. kata. 18 . klausa. Sila hurai secara am bidang fonetik dan fonologi bahasa Melayu. khususnya dalam pengajaran bahasa iii. 1. Sila rujuk sumber lain daripada buku. Contoh linguistik am yang terdapat dalam bahasa Melayu iii. jurnal. Menerangkan maksud linguistik terapan ii. Contoh ciri-ciri linguistik am yang terdapat dalam bahasa Melayu seperti huraian secara umum tentang bunyi-bunyi bahasa. kreol. youtube dan seumpamanya. anda perlu memberikan: i. internet. bahasa rasmi dan seumpamanya iii.13 Bagi menjawab soalan ini. ayat dan seumpamanya iii. Menghuraikan kegunaan linguistik terapan dan seumpamanya. internet. 1. kata. youtube dan seumpamanya. youtube dan seumpamanya. anda perlu memberikan: i. Sila rujuk sumber lain daripada buku. Menerangkan hubungan antara neurolinguistik dengan penyakit afasia ii. Jawapan anda juga harus meliputi bilingualisme dan multilingualisme serta dialek dan ideolek iv. anda perlu: i. Aspek-aspek lain berkaitan dengan neurolinguistik iii. internet. Sila rujuk sumber lain daripada buku. jurnal.LINGUISTIK DAN CABANG-CABANGNYA / 1 ii. kesetiaan terhadap bahasa dan perancangan bahasa.

19 . internet. jurnal. anda perlu: i. Sertakan nama tokoh-tokoh linguistik fungsional iv. internet. Memberikan definisi mengenai psikolinguistik ii. Sila rujuk sumber lain daripada buku. internet. internet. anda perlu: i.19 Untuk menjawab soalan ini. Memberikan nama tokoh-tokoh bahasa Bahasa Melayu iv. anda perlu: i. Sila rujuk sumber lain daripada buku. youtube dan seumpamanya. Berikan maksud linguistik fungsional ii. 1.18 Untuk menjawab soalan ini: i. Menjelaskan aspek-aspek yang dicakupi oleh linguistik fungsional iii. youtube dan seumpamanya. 1. Sila rujuk sumber lain daripada buku.17 Bagi soalan ini. jurnal. youtube dan seumpamanya. Sila rujuk sumber lain daripada buku. internet. youtube dan seumpamanya. Menyatakan nama tokoh-tokoh psikolinguistik iii. jurnal. Anda perlu menjelaskan jenis-jenis bahasa yang kerap digunakan oleh penutur tertentu ii. 1. 1. Sila rujuk sumber lain daripada buku. Anda perlu mengenal pasti bahasa-bahasa yang lazim digunakan oleh murid-murid tertentu pada peringkat-peringkat umur tertentu iii. youtube dan seumpamanya. Menghuraikan maksud linguistik terapan ii. Memberikan pelbagai cabang linguistik yang anda tahu ii.16 Bagi soalan ini. Memberikan contoh buku teks yang mengandungi linguistik terapan iv. jurnal. Menyertakan tokoh-tokoh linguistik dan aliran mereka iv. anda perlu: i. Menjelaskan bagaimanakah linguistik terapan dimanfaatkan dalam pengajaran bahasa iii.LINGUISTIK DAN CABANG-CABANGNYA / 1 1.20 Untuk menjawab soalan ini. Menghuraikan dengan lebih lanjut setiap cabang linguistik tersebut iii. jurnal.

Mengenal pasti perbezaan antara linguistik sinkronis dengan linguistik diakronis iv. Berikan maksud linguistik diakronis iii. huraian anda perlu meliputi: i. Sila sertakan contoh-contohnya sekali. youtube dan seumpamanya. jurnal. Memahirkan guru-guru menghuraikan bidang-bidang bahasa kepada murid-murid termasuklah frasa dan ayat 1. Noam Chomsky dan seumpamanya iii. Maksud tatabahasa transformatif generatif ii. anda perlulah: i. 20 . Sila rujuk sumber lain daripada buku. jurnal. Sila rujuk sumber lain daripada buku. youtube dan seumpamanya. Berikan maksud rumus transformasi iii. selepas merdeka dan bahasa Melayu terkini ii.25 Untuk menjawab soalan ini: i. jurnal.22 Untuk menjawab soalan ini. Berikan maksud linguistik sinkronis ii. 1. Menyatakan semua cabang linguistik yang anda tahu ii. 1.LINGUISTIK DAN CABANG-CABANGNYA / 1 1. internet. 1.24 Untuk menjawab soalan ini.26 Untuk menjawab soalan ini. Ciri-ciri tatabahasa transformatif generatif iv. Memahirkan murid-murid dengan sistem ejaan baharu iii. Menghuraikan segala aspek perubahan dan perkembangan bahasa Melayu sebelum merdeka. Sertakan contoh-contohnya sekali. anda perlu: i. Berikan penjelasan ringkas bagi setiap cabang linguistik tersebut iii. anda perlu: i. 1. Sila rujuk sumber lain daripada buku. youtube dan seumpamanya.21 Untuk menjawab soalan ini. huraian anda perlu: i.23 Untuk menjawab soalan ini. internet. termasuklah membantu mengajar sebutan kepada murid-murid ii. Berikan contoh-contohnya sekali iv. internet. Saya yakin anda pasti dapat menjelaskan kepentingan ilmu linguistik kepada guru. Berikan maksud rumus struktur frasa ii.

Bright. London: Routledge. Petaling Jaya: Fajar Bakti Sdn. Permulaan ilmu linguistik. Abdullah Hassan (1993). Kulim: Penerbit Sarlis.K. P. Fonetik dan fonologi suatu tinjauan. (Ed. (Ed) (1992). Abdul Hamid Mahmood dan Nurfarah Lo Abdullah (2007). Linguistik fonetik dan fonologi bahasa Melayu. Arbak Othman (1983).LINGUISTIK DAN CABANG-CABANGNYA / 1 Rujukan Abdul Hamid Mahmood (1995). Bhd. Bhd. The world book of encyclopedia volume two. Abdul Hamid Mahmood (2002). W. Kuala Lumpur: City Reprographic Services. Ashby. New York: Oxford University Press. Guru dan bahasa Melayu. Linguistik am untuk guru Bahasa Malaysia. Speech sounds.) (1981). Masa Enterprise. Kuala Lumpur: Aslita Sdn. 21 . Ejaan bahasa Melayu terkini. R. Kuala Lumpur: Sarjana Enterprise. & Barnhart. International encyclopedia of linguistics.L. (1995). Barnhart. Alias Mohammad Yatim (1992). Toronto: World Book Inc. C.

akustik dan fonetik auditori. ii. bunyi bersuara dan bukan bunyi bersuara. bukan bunyi bahasa. iii. Apakah yang Dimaksudkan dengan Bunyi? Bunyi ialah kesan yang didengar oleh telinga yang berlaku apabila udara daripada paru-paru keluar melalui pita suara ke rongga tekak. kemudian terus keluar ke rongga mulut atau rongga hidung. Pengenalan Unit ini membincangkan hal tentang konsep Fonetik dan Fonologi bahasa Melayu serta aspek kajiannya. bukan bunyi bahasa. mengetahui alat-alat artikulasi dan fungsinya dalam penghasilan bunyi bahasa Melayu. menjelaskan aspek kajian fonetik artikulasi. anda seharusnya dapat: i. Semasa udara keluar melalui rongga tekak dan 22 . menganalisis bunyi bahasa. membezakan kajian fonetik dan fonologi bahasa Melayu. Unit ini juga menjelaskan hal tentang bunyi bahasa.FONETIK DAN FONOLOGI / 2 Unit 2 FONETIK DAN FONOLOGI HASIL PEMBELAJARAN Setelah selesai mempelajari unit ini. iv. bunyi bersuara dan bukan bunyi bersuara serta menerangkan alatalat artikulasi dan fungsinya dalam penghasilan bunyi bahasa Melayu.

Barnhart.FONETIK DAN FONOLOGI / 2 rongga mulut atau rongga hidung.L. udara mungkin mengalami gangguan atau sekatan atau mungkin tidak. Udara yang keluar dalam bentuk gelombang itu mengenai bahagian gegendang telinga dan terhasillah bunyi. (ii) (iii) (iv) (v) (vi) (vii) 23 . Barnhart & R. Fonetik (1986:1) mendefinisikan fonetik sebagai “ilmu yang menyelidiki bunyi-bunyi bahasa tanpa melihat fungsi bunyi itu sebagai pembeda makna dalam sesuatu bahasa”.. Tahukah Anda Pengertian Fonetik? Bunyi bahasa dikaji dalam bidang fonetik. Bright (1992:194) dalam International Encyclopedia of Linguistics menghuraikan fonetik sebagai “the study of the physical characteristics of human speech sounds”. penyampaian dan penerimaan bunyi bahasa”.. Menurut Kamus Dewan (2005:354). 1984:51) memberikan definisi fonetik sebagai “ilmu yang menyelidiki penghasilan. The Penguin Dictionary (2004:1046) menjelaskan fonetik sebagai “the study and classification of speech sounds”. pendengaran atau sifatnya . Abdullah Hassan (1993:40) memberikan definisi fonetik sebagai “fonetik mengkaji bunyi bahasa dari segi penyebutan. “fonetik ialah ilmu bahasa (linguistik) yang berkaitan dengan penyebutan kata dan lambang yang menunjukkan sebutannya”. fonetik dikatakan “the body of speech sounds of any one language. Fonetik amnya ialah pengkajian terhadap unsur-unsur dalam bentuk bunyi”. Marsono dalam bukunya. Berikut diberikan beberapa definisi atau pengertian serta pendapat tentang fonetik: (i) Dalam The World Book of Dictionary (C.K. 1981:1566). Kamus Linguistik (Harimurti Kridalaksana. and their relation to one another”. W.

Barnhart & R. iaitu rumus-rumus yang menentukan sebutan”. Tahukah Anda Pengertian Fonologi? Bunyi-bunyi bahasa yang mempunyai sistem atau peraturan pula dikaji dalam bidang fonologi. and the rules which regulate their use” (2001:111). Abdullah Hassan dalam bukunya. Yallop (1995:5) “phonology is concerned with the organization of speech within specific languages”. Menurut J. 2.K. 1984:61) memberikan definisi fonologi sebagai bidang dalam linguistik yang menyelidiki bunyi-bunyi bahasa mengikut fungsinya. Clark dan C. suatu bidang yang mengkaji sesuatu bahasa. Fonologi dalam The Penguin Dictionary (2004:1045) ditakrifkan sebagai “the study of the sound systems of a language”. Parker (1974:112) memberikan pengertian fonologi sebagai “. 1981:1567). Roach dalam bukunya Phonetics. P.. menjelaskan fonologi sebagai “the study of the distinctive sound units of a language.2 Rumuskan konsep fonetik berdasarkan definisi yang telah diberikan oleh tokohtokoh di atas. (ii) (iii) (iv) (v) (vi) (vii) 24 .1 Berikan definisi fonetik menurut tokoh yang anda tahu. Kamus Linguistik (Harimurti Kridalaksana. Dalam World Book of Dictionary (C.L. the patterns they form. fonologi didefinisikan sebagai “the systems of sounds used in a language”. Linguistik Am untuk Guru Bahasa Malaysia (1993:40) menyatakan bahawa “fonologi mengkaji bunyi bunyi yang berfungsi dalam sesuatu bahasa itu”. Barnhart. Antara definisi atau pengertian serta pandangan tentang fonologi adalah seperti yang berikut: (i) F..FONETIK DAN FONOLOGI / 2 2.

iaitu mengkaji bunyi-bunyi bahasa dari segi cara pengeluarannya. iaitu bagaimana gelombang udara dari paru-paru mengalami perubahan yang disebabkan oleh gangguan yang dibuat oleh alat artikulasi seperti pita suara.4 Bezakan konsep antara fonetik dengan fonologi. dapat kita rumuskan bahawa fonetik mengkaji bunyi-bunyi bahasa yang dituturkan oleh manusia. iaitu: (i) fonetik artikulasi (ii) fonetik akustik (iii) fonetik auditori Fonetik artikulasi mengkaji bagaimana bunyi-bunyi bahasa itu dikeluarkan oleh alat-alat artikulasi. terdapat tiga aspek kajian yang dilakukan.3 Jelaskan konsep fonologi berdasarkan pandangan tokoh yang anda tahu.1 – bentuk gelombang akustik). 2. 25 .FONETIK DAN FONOLOGI / 2 2. Tahukah Anda Konsep Fonetik dan Fonologi dalam Bahasa Melayu? Berdasarkan pelbagai definisi dan pengertian daripada beberapa buah kamus dan ensiklopedia serta berdasarkan pandangan dan pendapat yang diberikan oleh beberapa orang sarjana bahasa tentang fonetik dan fonologi. Fonetik akustik pula mengkaji sifat bunyi itu sendiri. lidah. Dalam bidang fonetik. Fonetik auditori pula merupakan kajian yang berkaitan dengan pendengaran terhadap bunyi-bunyi yang dihasilkan supaya bunyi-bunyi itu dapat diperturunkan ke dalam lambang-lambang yang tepat. bibir dan sebagainya (lihat rajah 2. daerah pengeluarannya dan alat-alat pengucapan yang terlibat dalam menghasilkan bunyi-bunyi bahasa.

26 . Bidang ini turut mengkaji jenis-jenis diftong seperti diftong au. letusan. Misalnya. Apakah alat-alat artikulasi yang terlibat dan daerah mana pada alat artikulasi yang berperanan dalam menghasilkan bunyi-bunyi bahasa dalam bahasa Melayu. Kajian fonetik dan fonologi bahasa Melayu meliputi bidang bagaimana bunyi-bunyi bahasa Melayu itu dihasilkan atau dituturkan. bagaimanakah cara menghasilkan bunyi vokal hadapan. Roach. separuh vokal dan seumpamanya.1: Bentuk gelombang akustik bagi perkataan bahasa Inggeris “see” /si:/ (Sumber: P. Matlamat akhir bidang fonologi ialah menentukan sistem bunyi atau menentukan huruf-huruf atau fonemfonem tertentu yang seterusnya mewujudkan sistem ejaan bagi sesuatu bahasa. ai dan oi dalam bahasa Melayu (Abdul Hamid Mahmood. juga turut dikaji pelbagai jenis bunyi konsonan dalam bahasa Melayu seperti konsonan letupan. Maksudnya bidang fonologi menentukan sistem bunyi satu-satu bahasa dengan berdasarkan jenis-jenis bunyi sama ada bunyi itu distingtif (membezakan makna) atau tidak distingtif (tidak membezakan makna). sengau. 2002:198). geseran. Dalam bidang ini. misalnya bagaimanakah bunyi-bunyi vokal dan konsonan serta diftong dalam bahasa Melayu itu dihasilkan. apakah yang dimaksudkan dengan Fonetik dan Fonologi Bahasa Melayu? Fonetik dan fonologi bahasa Melayu ialah bidang pengajian yang melibatkan pengkajian terhadap bunyi-bunyi bahasa dan fungsi-fungsi bunyi bahasa dalam bahasa Melayu. vokal belakang. dan vokal tengah dalam bahasa Melayu.FONETIK DAN FONOLOGI / 2 s i Rajah 2. Oleh itu. 2001:40) Fonologi pula dapat disimpulkan sebagai kajian terhadap fungsi-fungsi bunyi bahasa.

Bunyi-bunyi yang dihasilkan oleh alat yang bukan alat artikulasi seperti bunyi lipatan jari.5 Bincangkan aspek-aspek kajian bidang fonetik. kerongkong. udara yang keluar dengan kuat akan menggegarkan pita suara. bunyi berdengkur dan seumpamanya.2 yang berikut menunjukkan proses penghasilan bunyi. rongga hidung atau rongga hidung bersama-sama dengan alat yang lain. Pada waktu udara mengalir keluar. Bunyi bahasa tidak akan terjadi sekiranya tiada halangan atau gangguan pada alat artikulasi seperti dalam bernafas. maka bunyi-bunyi yang dihasilkan merupakan bunyi-bunyi konsonan. tetapi tidak digunakan dalam pertuturan. Tahukah Anda Bunyi Bahasa dan Bukan Bunyi Bahasa? Dalam kehidupan. bunyi dehem. Bunyi yang bukan bunyi bahasa pula merupakan bunyi yang mungkin dihasilkan oleh alat artikulasi. manusia menyedut udara setiap hari. rongga mulut. pita suara boleh berada dalam keadaan terbuka atau tertutup.FONETIK DAN FONOLOGI / 2 2. Udara yang dihembuskan (atau dihirup untuk sebahagian kecil bunyi bahasa) itu. Bunyi bahasa ialah bunyi yang dihasilkan oleh alat artikulasi manusia yang digunakan dalam pertuturan. fonetik akustik dan fonetik auditori. maka lahirlah bunyi-bunyi bersuara seperti bunyi vokal. Rajah 2. Udara disedut ke dalam paru-paru dan dihembuskan keluar bersama-sama waktu kita sedang bernafas. Jika pita suara itu terbuka. 27 . misalnya bunyi batuk. tepuk tangan dan seumpamanya juga bukan bunyi bahasa. bunyi siulan. pangkal tenggorok. kemudian mendapat halangan atau gangguan di berbagai-bagai tempat alat artikulasi dengan berbagai-bagai cara sehingga terjadilah bunyi-bunyi bahasa. Jika pita suara itu tertutup. Udara merupakan sumber tenaga utama dalam penghasilan bunyi bahasa. bunyi sendawa. Jika udara mengalami gangguan atau himpitan. antaranya ialah batang tenggorok. Tempat atau alat artikulasi yang dilalui. udara dapat keluar bagi menghasilkan bunyi-bunyi tidak bersuara. fonetik artikulasi.

1992:195) 2.2: Proses Penghasilan Bunyi (Sumber: B.FONETIK DAN FONOLOGI / 2 Proses oral Proses sebutan (artikulasi) Proses penghasilan bunyi (fonasi) Proses pengaliran udara (menghembus dan menghirup) paru-paru Rajah 2. terangkan proses-proses yang terlibat dalam penghasilan bunyi.William.7 Apakah yang dimaksudkan dengan bunyi bahasa dan bukan bunyi bahasa? 2.8 Berikan lima contoh bunyi bahasa dan bukan bunyi bahasa. 28 .6 Dengan menyertakan gambar rajah. 2.

labia) Mulut (mouth) Rongga mulut (oral cavity. baik secara langsung ataupun tidak langsung ialah alat artikulasi. labia) Bibir bawah (lower lip. ceruk gigi. laminal) Hujung lidah (tip of the tongue. Alat artikulasi atau disebut juga artikulator yang berfungsi dalam penghasilan bunyi-bunyi bahasa terdiri daripada yang berikut: (1) (2) (3) (4) (5) (6) (7) (8) (9) (10) (11) (12) (13) (14) (15) (16) (17) (18) (19) (20) (21) (22) (23) (24) (25) Paru-paru (lungs) Batang tenggorok (trachea) Pangkal tenggorok (larynx) Pita suara (vocal cords) Krikoid (cricoid) Tiroid (thyroid) atau halkum Aritenoid (arythenoids) Dinding rongga kerongkongan (wall of pharynx) Epiglotis (epiglottis) Akar lidah (root of tongue) Akar lidah.FONETIK DAN FONOLOGI / 2 Apakah Alat Artikulasi? Seperti yang diterangkan bahawa bunyi bahasa terjadi jika udara mengalami halangan atau gangguan pada alat-alat artikulasi. back of tongue. medium) Daun lidah (blade of the tongue. alveolum) Gigi atas (upper teeth. Secara terperinci. apex) Anak tekak (uvula) Langit-langit lembut (soft palate. denia) Gigi bawah (lower teeth. bahagianbahagian anggota tubuh yang ikut membentuk bunyi. lidah belakang. mouth cavity) Rongga hidung (nose cavity. denta) Bibir atas (upper lip. lengkung kaki gigi (alveola. pangkal lidah (hump. gusi belakang. palatum) Gusi dalam. dorsum) Tengah lidah (middle of the tongue. velum) Langit-langit keras (hard palate. nasal cavity) 29 .

FONETIK DAN FONOLOGI / 2 18 17 19 16 25 15 12 21 23 22 20 13 14 6 4 24 10 8 9 7 5 5 11 3 2 1 Rajah 2.3: Alat-alat Artikulasi 30 .

FONETIK DAN FONOLOGI / 2 Tahukah Anda Fungsi Alat Artikulasi? Setelah kita mengenali pelbagai jenis alat artikulasi yang berperanan dalam penghasilan bunyi-bunyi bahasa. (iii) sepasang pita suara dan (iv) tulang rawan tiroid (B. (ii) dua tulang rawan aritenoid. Pike. B. epiglotis ini tidak mempunyai peranan apa-apa. sekarang kita meneliti dengan terperinci fungsifungsi alat artikulasi tersebut: Paru-paru Fungsi utama paru-paru adalah untuk pernafasan. iaitu (i) tulang rawan krikoid. Selama manusia masih hidup. Malmberg. Bernafas pada dasarnya ialah mengalirkan udara ke dalam paru-paru. 1963:21-22). Udara yang mengandungi O2 (oksigen) akan mengalir ke paru-paru jika tekanan udara luar lebih besar daripada tekanan udara dalam paru-paru. Proses ini disebut menghembuskan nafas. otot perut dan rongga dada berjalan terus secara teratur. Pada waktu kita menelan makanan dan minuman. Berkurangnya tekanan udara dalam paru-paru kerana adanya pembesaran ruangan. Malmberg. proses mengembang (pembesaran ruangan paru-paru) dan mengempis (pengecilan ruangan paru-paru)nya paru-paru yang dikerjakan oleh otot-otot paru-paru. Proses ini disebut menarik nafas dan mengeluarkan udara yang telah kotor.L. Udara akan mengalir keluar dari paru-paru hanya apabila tekanan udara yang ada di dalam paru-paru lebih besar daripada tekanan udara yang ada di luar. Pangkal Tenggorok (Larynx) Pangkal tenggorok atau laring (larynx) adalah rongga pada hujung pipa pernafasan. epiglotis menutup batang tenggorok sehingga makanan atau minuman tidak masuk ke saluran itu. sehingga memungkinkan CO2 (gas karbon dioksida) mengalir ke luar. Dalam pembentukan bunyi bahasa. 1947:4. begitu pula sebaliknya. Rongga ini terdiri daripada empat komponen. Epiglotis (katup pangkal tenggorok) terletak pada pintu masuk pangkal tenggorok berfungsi untuk melindungi masuknya makanan atau minuman ke batang tenggorok. Arus udara yang dari paru-paru inilah yang menjadi sumber syarat mutlak terjadinya bunyi (K. Dua tulang rawan aritenoid 31 . Tulang rawan krikoid berbentuk seperti lingkaran sebagai tumpuannya terletak di belakang. 1963:22).

sedangkan bahagian belakang pada tulang rawan aritenoid. Malmberg. Glotis dalam keadaan terbuka dalam menghasilkan bunyi tak bersuara. Celah itu disebut glotis. Sistem otot aritenoid dapat bergerak mengatur gerakan pada sepasang pita suara. membuka. Tulang rawan tiroid atau halkum yang dapat dilihat berbentuk menonjol pada kaum laki-laki sebenarnya tidak begitu mempunyai peranan yang bererti dalam pembentukan bunyi bahasa. tertutup dan tertutup rapat. Fungsi utama pita suara ini adalah sebagai pintu klep yang mengatur pengawasan arus udara antara paru-paru dengan mulut atau hidung. Sehubungan dengan terjadinya bunyi dan pernafasan. maka terbentuklah suatu celah atau ruang di antara sepasang pita suara. 1963:25) Dengan peristiwa membuka dan menutupnya pita suara. Glotis dalam keadaan terbuka lebar terjadi apabila kita bernafas secara normal. sehingga memungkinkan arus udara yang mengalir menggetarkan pita suara pada waktu menghasilkan bunyi 32 . menutup dan menutup rapat. terbuka. Sepasang pita suara dapat membuka lebar. Tiroid (lekum) Aritenoid Krikoid Keterangan: Garis putus dengan titik – menarik nafas Garis agak tebal – bernafas biasa (normal) Garis tipis di tengah – fonasi Garis putus melengkung di bawah – pergerakan arah aritenoid Rajah 2. Pita suara bahagian muka terkait pada tulang rawan tiroid.FONETIK DAN FONOLOGI / 2 bentuknya kecil seperti piramid terletak di atas rawan krikoid. iaitu dalam keadaan: terbuka lebar. maka glotis biasa dibezakan atas empat posisi.4: Proses Menutup dan Membukanya Glotis (Sumber: B. sedang dalam keadaan tertutup.

Ladefoged. Yang terakhir. ruang. Rajah 2.FONETIK DAN FONOLOGI / 2 bersuara. 1973:6) 33 .5 yang berikut dapat memperjelas huraian ini. P. 1973:7-22). iaitu dengan menghasilkan bunyi hamzah. Malmberg.glotis (garis tempat pertemuan pita suara) Rajah 2. Proses menggetarnya pita suara itu sendiri disebut fonasi (phonation) (B. Ladefoged. 1963:23-25. keadaannya tertutup rapat.pita suara (celah.5 : Keadaan Pita Suara & Glotis ketika Menghasilkan Bunyi (Sumber: P. 1 1 2 tulang rawan aritenoid 2 tulang rawan aritenoid Pita suara terbuka lebar dalam bernafas normal Pita suara terbuka dalam menghasilkan bunyi tak bersuara 1 1 2 tulang rawan aritenoid 2 tulang rawan aritenoid Pita suara tertutup dalam menghasilkan bunyi bersuara Keterangan: Pita suara tertutup rapat dalam menghasilkan bunyi hamzah 1 . lubang pita suara) 2 .

Trager. Davenport & S. sehingga udara dapat keluar masuk melalui rongga hidung. beserta bahagian hujungnya yang disebut anak tekak (uvula) dapat turun naik sedemikian rupa. Bunyi yang dihasilkan oleh hujung lidah (apex) disebut apikal dan bunyi yang dihasilkan dengan halangan tengah lidah ( medium) disebut medial. Dalam kebanyakan pembentukan bunyi bahasa. langit-langit lembut beserta anak tekaknya terangkat ke atas menutup rongga hidung. Bunyi yang dihasilkan oleh langit-langit keras (palatum) disebut palatal (Bloch & George L. Langit-langit Keras (Hard Palate. 1942:16). Hannahs.FONETIK DAN FONOLOGI / 2 Rongga Kerongkongan (Pharynx) Rongga kerongkongan atau faring (pharynx) ialah rongga yang terletak di antara pangkal tenggorok dengan rongga mulut dan rongga hidung. langit-langit lunak beserta hujung anak tekak menurun. Dalam keadaan bernafas normal. Langit-langit Lembut (Soft Palate. Untuk bunyi yang dihasilkan dengan halangan anak tekak (uvula) disebut bunyi anak tekak atau uvular. peranannya terutama hanyalah sebagai tabung udara yang akan ikut bergetar apabila pita suara bergetar. Bunyi yang dibentuk oleh pangkal lidah (dorsum) disebut dorsal (Bloch & George L. Bunyi bahasa yang dihasilkan oleh langit-langit lembut ini disebut bunyi velar. Bunyi sebegini terdapat dalam bahasa Arab dan Hebrew (M. Gabungan yang pertama menjadi apikopalatal sedangkan gabungan yang kedua menjadi medio-palatal. Gabungan keduaduanya menjadi dorso-velar. Palatum) Langit-langit keras merupakan bahagian bertulang selepas gusi yang pada bahagian depan langit-langit itu melengkung cekung ke atas dan bahagian belakang berakhir dengan bahagian yang terasa lembut apabila diraba. Demikian pula pada waktu terbentuknya bunyi nasal. Fungsi utamanya adalah sebagai saluran makanan dan minuman. 34 . Bunyi bahasa yang dihasilkan oleh faring disebut bunyi faringal (Bloch & George. sedangkan artikulator aktifnya adalah hujung lidah atau tengah lidah. Velum) Langit-langit lembut (velum). iaitu bunyi non-nasal atau pada waktu kita menguap. ia sebagai artikulator pasif. iaitu bahagian lembut selepas langit-langit keras. 1942:16). Trager. sedangkan artikulator (aktif)nya ialah pangkal lidah. Dalam pembentukan bunyi bahasa. L.J. 1998:13). Trager. 1942:15). langit-langit keras ini sebagai artikulator pasif. Dalam pembentukan bunyi. Dalam pembentukan bunyi bahasa.

Walaupun gigi bawah dapat digerakkan ke bawah dan ke atas namun dalam pembentukan bunyi bahasa tidak banyak berperanan. gusi ini sebagai artikulator pasif sedang artikulator aktifnya adalah hujung lidah. Selain itu. dapat juga gusi bekerjasama dengan daun lidah sebagai artikulator aktifnya. Bunyi yang dihasilkan oleh daun lidah (lamina) disebut bunyi laminal. Bunyi yang dihasilkan oleh halangan hujung lidah pada gusi disebut bunyi apiko-alveolar. Dapat juga bibir bawah sebagai artikulator aktif itu bekerjasama dengan gigi atas. Bunyi yang dihasilkan oleh halangan gigi atas dengan bibir bawah disebut bunyi labio-dental dan yang dihasilkan oleh halangan gigi atas dengan hujung lidah disebut bunyi apiko-dental. 35 . Bunyi yang dihasilkan oleh bibir (labia) disebut bunyi labial. Labia) Bibir terbahagi menjadi dua. Yang berfungsi penuh sebagai artikulator atau dasar artikulasi adalah gigi atas bekerjasama dengan bibir bawah atau hujung lidah. hasilnya ialah bunyi labio-dental. Gabungan keduaduanya menjadi bunyi lamino-alveolar. [f] dan [v]. hanya bersifat membantu sahaja. Contoh-contoh bunyi yang dihasilkan oleh bibir ialah bunyi fonem [p]. bibir adalah sebagai artikulator pasif bekerjasama dengan bibir bawah sebagai artikulator aktifnya. [b]. iaitu gigi bawah dan atas. iaitu bibir bawah dan atas. alveolum) disebut bunyi alveolar atau bunyi gusi. Bibir (Lip. lengkung kaki gigi. lekuk gigi) adalah bahagian gusi tempat letak akar gigi depan atas bahagian belakang. Bunyi yang dihasilkan oleh gusi (alveola. Fungsi utama gigi untuk mengunyah. Dalam pembentukan bunyi bahasa. [w]. Alveolum) Gusi dalam (gusi belakang. Dalam pembentukan bunyi bahasa. terletak tepat di atas serta di belakang gigi yang melengkung ke dalam menghadap lidah. ceruk gigi.FONETIK DAN FONOLOGI / 2 Gusi Dalam (Alveola. Gigi (Teeth Denta) Gigi terbahagi menjadi dua. Contoh-contoh bunyi yang dihasilkan oleh gigi ialah [] seperti dalam perkataan hadith [hadi]. Bunyi yang dihasilkan oleh gigi (denta) disebut bunyi dental. Fungsi utama kedua-dua bibir adalah sebagai pintu penjaga rongga mulut. [m] dan bunyi labio dental.

iaitu akar lidah (root). 36 . 2.9 Namakan alat-alat artikulasi dalam rajah di bawah. Selain itu. Tengah lidah bekerjasama dengan langit-langit keras menghasilkan bunyi seperti [. lidah sebagai artikulator aktif mempunyai peranan yang amat penting. ʒ . daun lidah (lamina) dan hujung lidah (apex). hujung lidah boleh bekerjasama dengan gigi atas untuk menghasilkan bunyi [] seperti dalam perkataan mithal [mial]. tengah lidah (medium). Dalam pembentukan bunyi bahasa. Akar lidah bekerjasama dengan rongga kerongkongan menghasilkan bunyi dorso-velar. Lidah dapat dibahagi kepada lima bahagian. juga dengan gusi untuk menghasilkan bunyi [t. Hujung lidah bekerjasama dengan langit-langit keras menghasilkan bunyi seperti [l]. pangkal lidah (dorsum). y]. s]. seperti dalam perkataan [tadi] dan [sapu].FONETIK DAN FONOLOGI / 2 Lidah (Tongue) Fungsi utama lidah adalah sebagai alat perasa dan untuk memindahkan makanan yang akan atau sudah dikunyah.

FONETIK DAN FONOLOGI / 2 xi i vii viii ii iii iv vi v x xii ix Apakah Bunyi Bersuara dan Bunyi Tidak Bersuara? Bunyi bersuara dan bunyi tidak bersuara ini mempunyai kaitan dengan keadaan pita suara seperti yang digambarkan dalam rajah 2.6 yang berikut: 37 .

bunyi [b]. [d].FONETIK DAN FONOLOGI / 2 (a) (b) (d) (c) Rajah 2. maka berlakulah getaran pada pita suara dan bunyi yang dihasilkan ialah bunyi bersuara. (b) terbuka untuk bunyi bersuara. (c) terbuka untuk bunyi bisikan. Laver. [g] dan bunyi-bunyi vokal. (d) proses getaran (Sumber: J. Contohnya.6: Keadaan pita suara (glotis) ketika: (a) tertutup. 1993:188) Sekiranya pita suara (glotis) itu tertutup rapat sewaktu udara keluar melaluinya. 38 .

10 Dengan memberikan contoh-contoh yang sesuai. 39 . Ladefoged. [f].FONETIK DAN FONOLOGI / 2 Rajah 2. 2006: 183) Sebaliknya. huraikan perbezaan bunyi bersuara dan bunyi tidak bersuara. Contohnya. [t]. bunyi [p]. [s] dan seumpamanya.7 : Tiga bentuk gelombang bunyi yang mungkin berupa getaran pada pita suara (Sumber: P. 2. jika pita suara (glotis) itu direnggangkan (terbuka) sewaktu udara keluar melaluinya. maka getaran pada pita suara tidak berlaku dan bunyi yang dihasilkan ialah bunyi tidak bersuara. [k].

anda perlu: i.K. Fonologi mengkaji sistem bunyi bahasa. Sila beri keterangan tentang fonetik akustik iv. 2. sila buat rumusan anda sendiri terhadap ilmu fonetik. Fonetik mengkaji bunyi-bunyi bahasa seperti bunyi vokal. 2. Definisi yang diberikan oleh Harimurti Kridalaksana iv. Memberikan penjelasan tentang jenis-jenis aspek fonetik bahasa Melayu ii. Sila beri keterangan tentang fonetik auditori.3 Bagi menjawab soalan ini. Fonetik (1986) v. Bright (1992) vi. anda harus boleh: i. dll iii.L. dll. Barnhart & R. konsonan. Berdasarkan definisi oleh pelbagai tokoh tersebut. Definisi yang diberikan oleh Menurut Kamus Dewan. Berikan pendapat C. jawapan anda harus boleh: i. Definisi fonetik ii. Memberikan beberapa definisi yang diberikan oleh tokoh-tokoh yang berlainan tentang ilmu fonologi ii. anda perlu: i. Barnhart dalam The World Book of Dictionary iii. Menjelaskan perbezaan antara fonetik dan fonologi ii. Memberikan beberapa definisi yang diberikan oleh tokoh-tokoh yang berlainan tentang ilmu fonetik ii. 40 . 2. Definisi yang diberikan oleh Abdullah Hassan (1993) vii.5 Untuk menjawab soalan ini.FONETIK DAN FONOLOGI / 2 PANDUAN MENJAWAB SOALAN LATIHAN UNIT 2 2.2 Bagi menjawab soalan ini.1 Bagi soalan ini. Definisi yang diberikan oleh W. Definisi yang diberikan oleh Marsono dalam bukunya. sila buat rumusan anda sendiri terhadap ilmu fonologi. 2. Anda juga harus membincangkan bagaimana fonem tersebut berperanan membentuk suku kata dalam bahasa Melayu.4 Bagi menjawab soalan ini. Berdasarkan definisi oleh pelbagai tokoh tersebut. jawapan anda harus mencakupi aspek-aspek berikut: i. Sila beri keterangan tentang fonetik artikulasi iii. iaitu menentukan fonem-fonem yang distingtif iv.

dll. bunyi batuk. Melukis gambar rajah alat artikulasi yang terlibat dalam proses penghasilan bunyi ii. 2. 2. proses sebutan (artikulasi).9 Untuk jawapan soalan ini. anda perlu: i. proses penghasilan bunyi (fonasi). Menerangkan bunyi-bunyi yang dikatakan bunyi bahasa dan bunyi yang bukan bunyi bahasa ii. Memberikan contoh-contoh bunyi bahasa seperti bunyi vokal. 41 . vokal rangkap dan bunyi suku kata ii. anda perlu: i.6 Soalan ini memerlukan anda: i. anda perlu: i. berdehem.8 Untuk menjawab soalan ini. Contoh bukan bunyi bahasa termasuklah bunyi kentut. Memerhatikan semua alat artikulasi yang terlibat dalam penyebutan bunyi bahasa ii. Berikan juga ciri-ciri bunyi bahasa dan bukan bunyi bahasa. proses pengaliran udara (menghembus dan menghisap) dan paru-paru. Menerangkan proses oral. konsonan. anda perlu: i. lipat jari.7 Untuk menjawab soalan ini. diftong. 2.FONETIK DAN FONOLOGI / 2 2. Sila berikan nama setiap alat artikulasi tersebut.10 Untuk jawapan soalan ini. 2. Perlu membezakan antara bunyi bersuara dan bukan bunyi bersuara ii. Sila berikan lima (5) contoh bagi bunyi bersuara dan bukan bunyi bersuara yang meliputi bunyi vokal dan konsonan.

(1995). New York: Oxford University Press. Gleason. Kamus linguistik. C. Abdul Hamid Mahmood dan Nurfarah Lo Abdullah (2007).L. Barnhart. International encyclopedia of linguistics. USA: Blackewell. H. (1995). Rinehart & Winston. M. (1955). Crystal. & Hannahs. Bhd. An introduction to phonetics and phonology (second edition). & Barnhart. (Ed) (1992). Linguistik am untuk guru Bahasa Malaysia. Kulim: Penerbit Sarlis. Masa Enterprise. Auckland: Arnold. Toronto: World Book Inc. 42 . Harimurti Kridalaksana (1983). D.T. Introducing phonetics & phonology. Abdullah Hassan (1993). (1998). C. Kuala Lumpur: Aslita Sdn. London: Routledge. Petaling Jaya: Fajar Bakti Sdn. An introduction to descriptive linguistics. A Dictionary of Linguistics and Phonetics.FONETIK DAN FONOLOGI / 2 Rujukan Abdul Hamid Mahmood (1995). Bright. Arbak Othman (1983). Kuala Lumpur: Sarjana Enterprise. P.J. Ejaan bahasa Melayu terkini. The world book of encyclopedia volume two. Speech sounds. S. R. Oxford: Basil Blackwell Ltd. J. (1986). Guru dan bahasa Melayu. Abdul Hamid Mahmood (2002).A. Permulaan ilmu linguistik. Alias Mohammad Yatim (1992). Bhd. Fonetik dan fonologi suatu tinjauan. Clark. Gramedia Jakarta. W. (Ed. Linguistik fonetik dan fonologi bahasa Melayu.K. New York: Holt.) (1981). Jakarta: Penerbit P. Kuala Lumpur: City Reprographic Services. Ashby. Davenport. & Yallop.

J. Vowels and consonants (second edition). Ladefoged. Principles of phonetics. Linguistik deskriptif. Sociolinguistics. P. Bahasa Malaysia – Bahasa Inggeris. New York: Penguin Modern Master University Press. J. Lyons. MA: Thomson Wadsworth. Kuala Lumpur: Dewan Bahasa dan Pustaka. A course in phonetics (fifth edition). (1993). Preliminaries to linguistic phonetics. Boston. (2005). (1966). Malmberg. Yogyakarta: Gadjah Mada University Press. Australia: Blackwell Publishing. D. (1963). P. Kamus Dewan Edisi Keempat (2005). 35(2). B. Istilah linguistik Bahasa Inggeris – Bahasa Malaysia. (1993). New York: Cambridge University Press. Noam Chomsky.FONETIK DAN FONOLOGI / 2 Hymes. Fonetik. An outline of English phonetics. Ed). Indirawati Zahid & Mardian Shah Omar (2006). Phonetics. (1973). nahu bahasa Melayu. Ladefoged. Lutfi Abas (1985). D. Marsono (1986). 1991. Linguistics and Language Planning. Neurolinguistik dan Afasiologi: Satu kewujudan kerjasama yang saling menguntungkan.). Dewan Bahasa. (1981). Ladefoged. Kuala Lumpur: Dewan Bahasa dan Pustaka. Jones. Kuala Lumpur: PTS Professional. Kuala Lumpur: Dewan Bahasa dan Pustaka. Chicago: University of Chicago Press. New York: Harcourt. New York: Denver. P. P. Ladefoged. Laver. Dalam Brigth (Ed. Brace and Jovanovich. 43 . (2006). Kuala Lumpur: Dewan Bahasa dan Pustaka. A course in phonetics (3rd. Fonetik dan fonologi siri pengajaran dan pembelajaran bahasa Melayu. (1958). London: Heffer. Mangantar Simanjuntak (1991).

(2001). P. (1999). (1947). Nor Hashimah Jalaluddin (1998). Linguistik. London: Penguin Books. (1983). H. United Kingdom: Oxford University Press. J. Kuala Lumpur: Penerbit Universiti Malaya. Yogyakarta: Gadjah Mada University Press. J. Asas fonetik. Kuala Lumpur: Fakulti Bahasa dan Linguistik.B. Mohd. Universiti Malaya. J. Phonetics: A critical analysis of phonetic theory and a technique for the practical description of sounds University of Michigan Press. The Penguin Dictionary (2004). 44 . Sudaryanto (1983). Budaya dan bahasa Melayu masalah dan harapan. F. Taib Osman (2004). Linguistik untuk bukan ahli linguistik. Phonetics. (1998). Kuala Lumpur: Dewan Bahasa dan Pustaka. Parker. Yogyakarta: Gadjah Mada University Press. Phonetics the science of speech. London: Arnold. Verhaar. Kuala Lumpur: Dewan Bahasa dan Pustaka.FONETIK DAN FONOLOGI / 2 Martin.W. Pike. (1974). & Rahilly. K.M. Pengenalan fonetik dan fonologi.L. Pengantar linguistik. Rahmat Sato. Roach.

bunyi rangkap . 1958:12).bunyi pendek.bunyi tidak nyaring. vokal. dan bunyi nyaring dengan bunyi tidak nyaring serta bunyi dengan arus udara egresif dan bunyi dengan arus udara ingresif. ii. bunyi panjang dan bunyi pendek. konsonan dan semi-vokal. bunyi keras . konsonan dan semi-konsonan (D. membezakan bunyi oral . iii. bunyi rangkap dan bunyi tunggal.bunyi nasal.bunyi lembut.bunyi tunggal. konsonan dan semi-vokal. anda seharusnya dapat: i. bunyi keras dan bunyi lembut. membezakan bunyi vokal.KLASIFIKASI BUNYI BAHASA / 3 Unit 3 KLASIFIKASI BUNYI BAHASA HASIL PEMBELAJARAN Setelah selesai mempelajari unit ini. Pengenalan Unit ini membincangkan hal tentang Klasifikasi Bunyi Bahasa dalam bahasa Melayu yang mencakupi bunyi vokal. Di samping itu. dan bunyi nyaring . bunyi panjang . Perbezaan ini didasarkan pada ada 45 . bunyi bahasa dibahagikan kepada dua golongan. Jones. membezakan bunyi dengan arus udara egresif dan bunyi dengan arus udara ingresif. Tahukah Anda Bunyi Vokal? Secara umum. unit ini juga menyentuh hal tentang bunyi oral dan bunyi nasal.

s] dan seumpamanya. Verhaar. Pita suara dalam keadaan tertutup. f. 3. maka bunyi yang dihasilkan adalah konsonan tak bersuara. d. Arus udara dihalang semasa bunyi dihasilkan. glotis dalam keadaan terbuka. 46 . v.W. maka pita suara bergetar.1 Terangkan bagaimanakah proses penghasilan bunyi vokal? Tahukah Anda Bunyi Konsonan? Bunyi disebut konsonan apabila terjadinya arus udara dihalang atau disekat pada sebahagian alat artikulasi. z. misalnya bunyi [b.M. k. g. t. 1977:17) kerana vokal dihasilkan dengan halangan pita suara. l] dan lain-lain. Bunyi disebut vokal apabila tiada halangan pada alat artikulasi. misalnya bunyi [p. Dengan demikian.2 Terangkan bagaimanakah proses penghasilan bunyi konsonan? 3. Halangan yang hanya terjadi pada pita suara tidak lazim disebut artikulasi (J. Proses halangan pada arus udara ini dapat disertai dengan bergetarnya pita suara.3 Berikan contoh bunyi-bunyi konsonan bersuara dan tak bersuara bahasa Melayu. Halangan untuk bunyi vokal hanya pada pita suara sahaja. maka yang terbentuk adalah bunyi konsonan bersuara. semua vokal ialah bunyi bersuara. Arus udara keluar terus-menerus tanpa sekatan. Jika artikulasi itu tidak disertai bergetarnya pita suara. Jika hal ini terjadi. tetapi tidak rapat sekali.KLASIFIKASI BUNYI BAHASA / 3 tidaknya halangan atau gangguan (proses artikulasi) pada alat artikulasi. 3.

Jika udara keluar atau disertai keluarnya udara melalui rongga hidung dengan cara menurunkan langit-langit lembut beserta hujung anak tekaknya. misalnya [p. Pembentangan bibir itu tidak sampai terbentang lebar sehingga yang terjadi ialah bunyi [i]. v]. tetapi kerana pada waktu diartikulasikan belum membentuk konsonan murni. Cara terbentuknya jika dibandingkan dengan vokal [u] sebagai vokal yang dihasilkan dengan posisi penutupan sedikit dari posisi bibir yang tertutup bulat itu. maka bunyi itu disebut bunyi nasal atau sengau. Cara terbentuknya jika dibandingkan dengan vokal [i] sebagai vokal yang dihasilkan dengan posisi lidah paling tinggi. b. Bunyi [y] medio-palatal tempat artikulasinya adalah tengah lidah dengan langit-langit keras. Misalnya. istilah semi-konsonan jarang dipakai. bunyi [w] bilabial. ǰ. 3. [w] labio-dental. Perbezaan ini didasarkan pada keluarnya atau disertainya udara melalui rongga hidung. konsonan dan semi-vokal akan dihuraikan secara lebih terperinci dalam bahagian-bahagian selanjutnya. dan penutupan bibir itu pun tidak sampai tertutup sama sekali sehingga yang terjadi ialah bunyi konsonan. 47 . masing-masing tempat artikulasinya ialah bibir atas dengan bibir bawah dan gigi atas dengan bibir bawah. Bunyi-bunyi vokal. f.KLASIFIKASI BUNYI BAHASA / 3 Tahukah Anda Bunyi Semi-Vokal? Bunyi semi-vokal atau separuh vokal ialah bunyi yang secara praktis termasuk golongan konsonan. Namun. [č.4 Apakah yang anda faham tentang bunyi semi-vokal? Tahukah Anda Bunyi Nasal dan Bunyi Oral? Bunyi bahasa dapat dibezakan sebagai bunyi nasal (sengau) dan oral. Tetapi peninggian itu tidak sampai menempel pada langit-langit keras sehingga yang terjadi ialah konsonan. З]. [y] ini terbentuk dengan meninggikan sedikit tengah lidah dari posisi lidah yang paling tinggi dalam mengucapkan [I]. misalnya. ∫. maka bunyi-bunyi itu disebut semi-vokal atau semi-konsonan.

n. d]. Vokal nasal dalam dialek Kelantan dan bahasa Acheh misalnya: [ã. b) dan beraspirasi (gh.5 Huraikan perbezaan antara bunyi nasal dan bunyi oral dengan memberikan beberapa contoh. z. k. Dalam bahasa Inggeris dan Perancis. c. maka bunyi yang dihasilkan disebut bunyi oral. dh. d. 1964:1-2). Konsonan juga dibezakan atas konsonan oral atau non-nasal seperti: [p. p). Perbezaan ini didasarkan pada ada tidaknya ketegangan kekuatan arus udara pada waktu bunyi itu diartikulasikan (B. Vokal nasal dalam bahasa Perancis misalnya: on [õ]. Tahukah Anda Bunyi Keras (Fortes) dan Lembut (Lenes)? Bunyi bahasa dibezakan atas bunyi keras atau fortis (fortes) dan lembut atau lenis (lenes). t. Malmberg. jh. d. ĩ. b. 3. en [ ə] dan [ε] dalam matin `pagi’ [matε]. bh) serta nasal [m. ñ. Vokal nasal banyak terdapat dalam dialek Kelantan. Jika tidak disertai ketegangan kekuatan arus udara disebut bunyi lembut. d.KLASIFIKASI BUNYI BAHASA / 3 Jika tidak demikian. 1963:51-52). Bunyi bahasa disebut keras apabila pada waktu diartikulasi disertai ketegangan kekuatan arus udara. disebabkan langit-langit lembut beserta hujung anak tekak menaik menutupi rongga hidung sehingga udara hanya melalui rongga mulut sahaja. Oleh sebab itu. dh. s. ɲ] adalah konsonan lembut (Haryati Soebadio. bunyi letupan tak bersuara [p. ẽ. k] serta geseran tak bersuara [f. Dalam bahasa Sanskerta. ch. g. j. ũ]. l] serta semi-vokal dalam 48 . konsonan letupan tak bersuara tanpa aspirasi (k. t. Bunyi-bunyi nasal dan likuida [r. s] adalah konsonan keras sedangkan konsonan bersuara tanpa aspirasi (g. ph) dan desis (š ṣ. beraspirasi (kh. g. t. th. bahasa Acheh dan Perancis. ∫] adalah keras sedangkan yang bersuara [b. ŋ. maka vokal sering dibezakan menjadi vokal nasal dan vokal oral. v. З] adalah lembut.

Tanda untuk panjang biasanya dengan tanda garis pendek di atas atau dengan titik dua di sebelah kanan bunyi panjang itu. likuida [r. d. Sedangkan [ə] seperti terdapat dalam bahasa Melayu. Bugis dan Jawa ialah vokal-vokal keras. ŋ. nasal [m. e. Vokal selain [ə] adalah lembut. Demikian pada konsonannya. g] dan semi-vokal [w. Jawa dan Madura adalah termasuk vokal lembut. j] adalah lembut. bahasa Indonesia. 1963:52). l] serta semi-vokal [w. t. n. bunyi letupan tak bersuara [p. Demikianlah. Gleason. g ]. Jones. [a] panjang ditulis [a:] atau [ā].KLASIFIKASI BUNYI BAHASA / 3 bahasa-bahasa Eropah selalu lembut (H. d. č. ɲ]. ǰ. k] dan geseran [s] adalah keras sedangkan bunyi letupan bersuara [ b. letupan tak bersuara [p. d.7 Berikan beberapa contoh bunyi keras dan bunyi lembut dalam bahasa yang anda tahu. Tahukah Anda Bunyi Panjang dan Bunyi Pendek? Bunyi bahasa dibezakan atas dasar bunyi panjang dan pendek (D. o. bahasa Indonesia. 49 . č. t. j] adalah lembut. 3. Acheh. [u] panjang ditulis [u:] atau [ū]. 1958:136). 1955:247-248. Malmberg. maka vokal-vokal [i.6 Apakah yang anda faham tentang bunyi keras dan bunyi lembut? 3. Misalnya. Dalam bahasa Indonesia. Dalam bahasa Jawa. j. [l] panjang ditulis [l:] atau [Ī] dan sebagainya.A. Perbezaan ini berdasarkan pada lamanya bunyi itu diucapkan atau lamanya bunyi itu diartikulasikan. k] dan geseran [s] adalah keras sedangkan letupan bersuara [b. B. u] seperti terdapat dalam bahasa Melayu. t. Gorontalo. Vokal dapat dibahagikan atas vokal panjang dan pendek.

Diftong naik dalam bahasa Indonesia ialah [oi. diftong dibezakan lagi atas diftong naik dan diftong turun. Bunyi rangkap konsonan disebut gugusan konsonan atau konsonan klaster. ai] dan [au]. Bunyi rangkap vokal yang terdiri daripada satu vokal penuh dan satu vokal tak selesai disebut diftong sedangkan bunyi tunggal vokal disebut monoftong. manakala vokal kedua dihasilkan separuh penuh. mahupun diftong turun terdapat kedua-duanya. Contoh. Termasuk diftong naik dalam bahasa ini ialah [ei. Jika terdapat dalam dua suku kata yang berbeza. Ciri diftong ialah keadaan posisi lidah dalam mengucapkan bunyi vokal penuh dan bunyi vokal separuh penuh.KLASIFIKASI BUNYI BAHASA / 3 3.9 Berikan contoh bahasa yang mempunyai bunyi bahasa yang pendek dan bunyi bahasa yang panjang. Diftong turun pula dihasilkan dengan cara vokal pertama dihasilkan sepenuhnya. Dalam bahasa Inggeris. ɔi] dan diftong turun ialah [iə. Diftong naik dihasilkan dengan cara vokal pertama dihasilkan dengan cara tidak selesai dan vokal kedua dihasilkan sepenuhnya. kr. kl dan sebagainya. Lebih jauh. Aceh. Tahukah Anda Bunyi Rangkap dan Bunyi Tunggal? Bunyi dibezakan atas dasar bunyi rangkap (padu. baik diftong naik. Diftong naik antaranya terdapat dalam bahasa Melayu. Ciri gugusan konsonan atau konsonan klaster ialah cara diartikulasikan atau tempat artikulasi kedua konsonan itu saling berbeza. oi] dan [ui]. tr. Gugusan konsonan antaranya terdapat dalam bahasa Melayu. iaitu kedua-duanya dihasilkan secara berbeza. bahasa Indonesia. Contoh 50 . bahasa Indonesia. [lambai] dan [tapai]. [gua]. Dalam bahasa Madura ialah [ai. bukan bunyi rangkap melainkan bunyi tunggal saja. Banjar Hulu dan Madura. uə]. Dalam ketiga-tiga bahasa ini tidak ada diftong turun. Jawa dan bahasa Inggeris. [buah]. seperti dalam perkataan [amboi]. Aceh dan Jawa ialah pr. Bunyi rangkap adalah bunyi yang terdiri daripada dua bunyi dan terdapat dalam satu suku kata. Dalam bahasa Banjar Hulu ialah [ai.8 Apakah yang anda faham tentang bunyi panjang dan bunyi pendek? 3. bl. Tentang diftong ini akan dihuraikan lagi secara terperinci dalam bahagian lain kemudian. [kuih]. ganda) dan tunggal. au] dan [ui]. Contoh gugusan konsonan dalam bahasa Indonesia.

iv. makin rendah pula darjah kenyaringannya. x. Malmberg. Sebaliknya. makin sempit ruang resonansinya. iii. sebenarnya adalah tinjauan menurut aspek auditoris.10 Huraikan perbezaan antara vokal rangkap dan diftong. Jadi.KLASIFIKASI BUNYI BAHASA / 3 gugusan konsonan dalam bahasa Inggeris ialah [t∫] dan [dЗ]. maka vokal yang paling tinggi seperti [i]. perbezaan bunyi berdasarkan darjah atau sifat kenyaringan itu.11 Dengan memberikan contoh-contoh yang sesuai. Antara vokal-vokal. vii.12 Nyatakan sama ada perkataan-perkataan di bawah merupakan vokal rangkap atau diftong. aktif dan seumpamanya. ix. drama. 51 . sonoran) paling rendah kerana ruang resonansinya pada waktu diucapkan paling sempit jika dibandingkan dengan vokal-vokal yang lain. Darjah kenyaringan ruang resonansi pada waktu bunyi itu diucapkan. viii. makin tinggi darjah kenyaringannya. 3. [u] mempunyai darjah kenyaringan (kelantangan. Makin luas ruang resonansi saluran pengucapan yang digunakan pada waktu membentuk bunyi bahasa. 3. lambai tiup kalau landai tuala vi. 1963:66). ii. 3. dari yang paling rendah sampai kepada yang paling tinggi ialah: vokal tertutup [i. jelaskan perbezaan diftong naik dan diftong turun. Makin ke bawah darjah kenyaringan untuk vokal itu. Gugusan konsonan dalam bahasa Melayu banyak dipinjam daripada bahasa Inggeris seperti dalam perkataan praktik. v. u]. i. kaloi bius buih sekoi tuai Tahukah Anda Bunyi Nyaring dan Tidak Nyaring? Bunyi dibezakan kepada bunyi nyaring (lantang) dan tidak nyaring pada waktu terdengar dengan telinga (B.

t. Jones. ɔ:]. bunyi-bunyi yang demikian disebut bunyi silabik. o. Bunyi silabik dapat membentuk suku kata. nasal [m. Dua vokal itu merupakan dua suku kata. Dua bunyi vokal yang nyaring yang kedua-duanya silabik yang berdistribusi berdekatan. gua diucapkan [guwa]. sedang yang kedua tidak silabik. Malmberg. Konsonan letupan tak bersuara adalah yang paling rendah kenyaringannya dan yang paling tinggi kenyaringannya adalah konsonan getaran seperti [r]. Dibandingkan dengan bunyi vokal. č. niat diucapkan [nijat]. Pada prinsipnya semua luncuran itu seperti pemanjangan vokal tunggal saja. ŋ]. misalnya kata: siang diucapkan [siyaŋ]. jika kemudian berdistribusi secara berdekatan. Antara konsonan-konsonan itu sendiri. Dapat juga terjadi bunyi yang kedua daripada vokal yang berdistribusi berdekatan itu tidak nyaring. Demikianlah. letupan bersuara [b. bunyi [a-i] dalam kata baita `perahu’. keduaduanya adalah silabik. ɲ.KLASIFIKASI BUNYI BAHASA / 3 vokal semi-tertutup (semi-terbuka) [e. n. maka darjah kenyaringannya lebih rendah. 1958:22). vokal terbuka [a] (B. ɔ:] boleh diucapkan sebagai [u:. t. [a-i] dalam air. Bunyi seperti itu disebut diftong. darjah kenyaringannya juga berbeza-beza. ǰ g]. Malmberg. hanyalah merupakan luncuran bunyi saja dari vokal yang pertama. ə. d. d. s] dan sebagainya. [a-u] dalam mau dan sebagainya. Dua vokal yang masing-masing mempunyai darjah kenyaringan tinggi. geseran tak bersuara [f. Dalam bahasa Jawa. Jika demikian maka vokal yang kedua tidak membentuk suku kata. [a-u] dalam bausasra `kamus’ [a-ε] dalam aeng `ajiab’ dan sebagainya. Darjah kenyaringan untuk konsonan dari yang paling rendah sampai yang paling tinggi berturut-turut adalah sebagai berikut: konsonan letupan tak bersuara [p. untuk [u-a] dan [o-a] ialah [w]. jua diucapkan [ǰuwa]. k]. Bunyi pelancar itu ialah semi-vokal untuk struktur [i-a]. loak diucapkan [lowaʔ] dan sebagainya. Misalnya. bunyi merupakan puncak kenyaringan adalah bunyi yang darjah kenyaringannya tinggi. 1963:66). geseran bersuara [v. misalnya diftong dalam bahasa Inggeris [u:. jika vokal yang kedua itu waktu diucapkan posisi lidah lebih rendah daripada yang pertama maka muncullah bunyi pelancar yang tidak nyaring di antara kedua-dua vokal itu. dalam bahasa Indonesia [i-a] dalam kata ia. diftong pada dasarnya adalah luncuran dari vokal tunggal ke vokal tunggal yang lain (D. Yang bunyi silabik hanya vokal yang pertama saja. 1963:66). Dalam kata. Dalam bahasa Jawa. ε. 52 . z] dan sebagainya. ɔ]. sisian [l] dan getaran [r] (B. Jadi. [e-a] ialah [y]. Dalam bahasa Indonesia. bunyi-bunyi konsonan tidak nyaring bunyi konsonan terhasil dengan disertai oleh halangan alat artikulasi pada saluran pengucapan sebagai ruang resonansinya.

`dilihat’ krta `telah dikerjakan’. terdapat konsonan silabik [l. Ladefoged. kuwat `kuat’.KLASIFIKASI BUNYI BAHASA / 3 misalnya: piyara `pelihara’. yang terakhir ini juga terdapat dalam bahasa Sanskerta. terdapat konsonan silabik [r. sedangkan bunyi yang mendahului atau mengikuti kurang nyaring atau bahkan tidak nyaring sama sekali dan konsonan itu kebetulan darjat kenyaringannya tinggi sehingga menjadi puncak kenyaringan di antara konsonan di sekitarnya.13 Huraikan perbezaan bunyi nyaring dan bunyi tidak nyaring. buwang `buang’. dalam bahasa Jawa Kuno. maka bahagian atau kata yang mengandungi konsonan tersebut dapat membentuk suku kata. sisian [l] dan nasal [n. Dalam bahasa Inggeris. terdapat juga [n] silabik dalam kata: drsta. glg]. 3. dalam bahasa-bahasa tertentu 53 . l] dalam kata-kata tiruan bunyi seperti [krk. 3. smrti `ingatan’. misalnya: drs `pemandangan’. Konsonan yang demikian disebut konsonan silabik. 1993:23). tiyang `orang’. pembentukan bunyi itu dilaksanakan dengan arus udara keluar dari paru-paru. sadean `berjualan’ diucapkan [sadhejan] dan sebagainya. Tahukah Anda Bunyi dengan Arus Udara Egresif dan Bunyi dengan Arus Udara Ingresif? Arah arus udara dalam pembentukan bunyi bahasa dapat dibezakan atas egresif dan ingresif (P. Biasanya konsonan yang silabik seperti itu hanya terbatas pada bunyi-bunyi: getaran [r]. m] misalnya dalam: apple [æpl] `buah epal’ often [ɒfn] `sering’. Namun. n. button [b⋀tn] `kancing’ atau ‘butang’. Dalam bahasa Indonesia dan Jawa. Selain itu. arus udara demikian disebut egresif. geseran [s. keboan `tiruan kebau’ diucapkan sebagai [kebhowan]. bottom [bɒtəm] `dasar’. Konsonan kerana kenyaringannya yang rendah tidak bersifat silabik dan dalam keadaan biasa tidak pernah merupakan puncak kenyaringan sehingga tidak dapat membentuk suku kata tanpa bantuan vokal. st. Dalam kebanyakan bunyi bahasa. Namun. r]. m].14 Jelaskan konsonan silabik dengan menyertakan contoh yang sesuai. s. lowah `sela. jika ada sebuah konsonan.

bahasa Indonesia dan kebanyakan bahasa Nusantara. Begitu juga arus udara ingresif dapat dibahagi kepada dua. jika demikian arah udara itu disebut ingresif.15 Jelaskan maksud arus udara egresif dan arus udara ingresif. Mekanisma udara pulmonik ialah udara dari paruparu sebagai sumber utamanya dihembuskan keluar dengan cara mengecilkan ruangan paru-paru oleh otot paru-paru. iaitu egresif pulmonik dan egresif glotalik. Hampir semua bunyi bahasa yang dihasilkan dalam pertuturan dibentuk dengan cara egresif pulmonik ini. iaitu ingresif glotalik dan ingresif valerik. 3. Apakah Egresif Pulmonik? Egresif pulmonik ialah bunyi yang terbentuk dengan arus udara egresif (keluar) dengan mekanisma pulmonik.16 Mengapakah bunyi bahasa disebut bunyi egresif pulmonik? 54 . 3.KLASIFIKASI BUNYI BAHASA / 3 dapat juga bunyi itu terbentuk dengan arah udara masuk ke dalam paru-paru. Arus udara egresif dapat dibahagi lagi kepada dua. Demikian juga bunyi egresif pulmonik ini turut terdapat dalam bahasa Melayu. otot perut dan rongga dada.

Hanya bersama-sama dengan itu rongga pangkal tenggorok yang disempitkan itu diturunkan (tidak dinaikkan). d. Ngadha ([b. 1993:25). t’. k’.KLASIFIKASI BUNYI BAHASA / 3 Apakah Egresif Glotalik? Egresif glotalik ialah bunyi yang terbentuk dengan arus udara (keluar) dengan mekanis glotalik. 55 . iaitu dengan cara merapatkan pita-pita suara sehingga glotis tertutup rapat sekali. Bunyi yang dihasilkan dengan proses egresif glotalik ini disebut bunyi ejektif. seluruh rongga pangkal tenggorok (laring) disempitkan dan dinaikkan. Bunyi egresif glotalik terdapat dalam kebanyakan bahasa di Afrika. salah satu bahasa Indian-Amerika.d]) dan Sawu ([b. Apakah Ingresif Glotalik? Ingresif glotalik ialah bunyi bahasa yang terbentuk dengan arus udara ingresif (masuk) dengan mekanisma glotalik. Ladefoged. s’ ∫’]. Marwari (P. Kemudian udara yang terhalang itu dihembuskan keluar dengan cara membuka saluran rongga mulut. Indian-Amerika dan Kaukasus (P. Dalam sistem tulisan. Bunyi letupan terhalang dengan mekanisma seperti itu terdapat dalam bahasa Toyolabal. sehingga udara dalam rongga mulut dan rongga kerongkongan (faring) terhalang serta tertekan (tersekat). Dalam sistem tulisan. Kemudian udara masuk. Ladefoged. bunyi ejektif itu diberi tanda apostrof di sebelah atas kanan. bunyi implosif jenis ini ditandai dengan lengkung ke arah kanan. Bunyi dengan arus udara ingresif mekanisma glotalik ini mungkin secara sempurna prosesnya sama dengan egresif glotalik di atas. misalnya: [p’. Bunyi-bunyi bahasa yang dihasilkan dengan proses ingresif glotalik ini disebut bunyi implosif. Saluran rongga mulut dan hidung ditutup. hanya penutupan sedikit saja. Tetapi bunyi bahasa dengan jenis ini tidak banyak. 1993:26). pita suara ikut bergetar. g]. misalnya: [b. Proses yang lebih umum ialah pada waktu rongga pangkal tenggorok yang disempitkan itu diturunkan tidak disertai dengan penutupan dengan cara merapatkan pita suara. sehingga glotis keadaannya hanya tertutup dengan cara tidak terlalu rapat. Bersama-sama dengan itu. Swahili. d]). Mekanisma glotalik terjadi dengan cara merapatkan pita-pita suara sehingga glotis dalam keadaan tertutup rapat sekali. Bunyi-bunyi ini antaranya terdapat dalam bahasa: Sindhi.

Bersama-sama dengan itu kedua-dua bibir ditutup rapat. egresif pulmonik b. bibir dibuka sehingga ada kerenggangan ruangan udara pada rongga mulut.17 Huraikan perbezaan bunyi bahasa yang berikut dengan contoh yang sesuai: a. dan klik postalveolar [c]. Kemudian hujung lidah (atau daun lidah) dan kedua-dua sisi lidah yang merapat pada gigi atau gusi dalam itu dilepaskan turun serta dikebelakangkan. Keadaan ini menyebabkan terjadinya bunyi klik sebagai akibat proses ingresif velarik. iaitu: klik dental [∫]. 3. alveolar lateral [З]. terdapat tiga jenis klik.KLASIFIKASI BUNYI BAHASA / 3 Apakah Ingresif Velarik? Ingresif velarik ialah bunyi terbentuk dengan arus udara ingresif (masuk) dengan mekanisma velarik. atau yang lebih umum ialah hujung (atau daun lidah) dan kedua-dua sisi lidah dirapatkan pada gigi atas atau gusi dalam. 1993:28-30). ingresif velarik 56 . ingresif glotalik d. Ladefoged. seperti dalam bahasabahasa Khoisa (seperti Bosman dan Hottentot) dan beberapa bahasa Bantu Selatan (seperti Xhosa dan Zulu) (P. egresif glotalik c. dalam bahasa Zulu. Dengan demikian memungkinkan udara luar masuk. Mekanisma udara velarik terjadi dengan menaikkan pangkal lidah ditempelkan pada langit-langit lembut. Misalnya. Sedangkan pangkal lidah tetap terkena (berkontak-hubungan) dengan langit-langit lembut.

KLASIFIKASI BUNYI BAHASA / 3 PANDUAN MENJAWAB SOALAN LATIHAN UNIT 3 3. Menjelaskan bunyi-bunyi semi-vokal kerana ada percampuran antara bunyi vokal dengan bunyi konsonan iii. 3.5 Bagi soalan ini. Memahami konsonan bersuara dan konsonan tak bersuara ii. Menerangkan cara udara keluar dari paru-paru melalui rongga mulut vii. Menerangkan keadaan bibir hampar dan bundar iii. Berikan contoh-contoh konsonan tak bersuara bahasa Melayu iv. 3. anda perlu: i. anda dinasihatkan membuat rujukan pada bahagian proses penghasilan bunyi konsonan pada halaman 89 – 118. vokal belakang iv. Dapat menjelaskan bunyi konsonan letupan. Menerangkan cara lidah yang terlibat dalam penghasilan bunyi vokal tersebut v. Sila beri contoh bunyi-bunyi oral. Bagi menjawab bagaimana konsonan itu dihasilkan. anda perlu: i.3 Bagi menjawab soalan ini.1 Bagi menjawab soalan ini. konsonan getaran. konsonan sengau. Menjelaskan berlakunya geluncuran semasa menghasilkan bunyi tersebut. Memahami ciri-ciri bunyi vokal dan bunyi konsonan ii. konsonan geseran. Anda perlu membuat rujukan tambahan daripada buku atau sumber lain.Bagi proses penghasilan bunyi-bunyi vokal (sila rujuk halaman 71 – 80). Sila beri contoh bunyi-bunyi nasal iii. Menunjukkan kedudukan lidah menaik dan menurun vi.4 Bagi menjawab soalan ini. anda perlu: i. Berikan contoh-contoh konsonan bersuara bahasa Melayu iii. anda perlu: i. Menerangkan ciri-ciri bunyi nasal dan bunyi oral ii. vokal tengah. 3. 57 . anda perlu: i.2 Bagi menjawab soalan ini. Menerangkan cara penghasilan vokal depan. semi-vokal iii. Menjelaskan jenis-jenis bunyi vokal bahasa Melayu ii. Mengenali semua jenis konsonan bahasa Melayu ii. konsonan letusan. 3.

Menjelaskan ciri-ciri bunyi keras ii.7 Bagi soalan ini. Sila berikan contoh-contoh bunyi keras dalam bahasa yang anda tahu atau contoh dalam dialek-dialek anda iii. bau. Menerangkan ciri-ciri bunyi panjang dan bunyi pendek ii. ai dalam rampai. anda perlu: i. 3. Boleh memberikan contoh bahasa yang mempunyai bunyi pendek seperti yang terdapat dalam bahasa Melayu dan bahasa-bahasa di Asia Tenggara.6 Bagi soalan ini. Menjelaskan bunyi-bunyi lembut iii. dll iii. Berikan contoh-contoh diftong seperti oi dalam kaloi. anda perlu: i. Boleh memberikan contoh bahasa yang mempunyai bunyi panjang seperti yang terdapat dalam bahasa Inggeris. au dalam kurau. Boleh membezakan antara bunyi panjang dan bunyi pendek ii. dll di Eropah iii. anda perlu: i. 3. 3.10 Sebelum menjawab perbezaan antara vokal rangkap dengan diftong.9 Bagi soalan ini. Berikan contoh-contoh bunyi yang keras dan bunyi yang lembut dalam bahasa Melayu. anda perlu: i. 58 . Sila berikan contoh-contoh bunyi lembut dalam bahasa yang anda tahu atau dalam dialek-dialek anda. Sertakan contoh-contoh bunyi panjang dan bunyi pendek yang terdapat dalam bahasa yang anda tahu. Menjelaskan ciri-ciri bunyi keras dan lembut ii.8 Bagi soalan ini. Berikan contoh-contoh vokal rangkap seperti tahu. Menjelaskan ciri-ciri vokal rangkap dan ciri-ciri diftong ii. anda perlu: i.KLASIFIKASI BUNYI BAHASA / 3 3. 3. bahasa Arab.

n.11 Bagi soalan ini. Menjelaskan ciri-ciri bunyi nyaring dan tidak nyaring ii. sila kenal pasti perkataan (i) .l]. Sila kenal pasti sama ada dua vokal itu dihasilkan sepenuhnya atau salah satu daripada vokal tersebut dihasilkan tidak selesai ii. button. seperti vokal rendah [a] iii. anda perlu: i. often. contohnya [n]. anda perlu boleh: i. Berikan contoh diftong naik dan diftong turun dalam bahasa Melayu.KLASIFIKASI BUNYI BAHASA / 3 3. Sila berikan contoh-contoh bunyi nyaring dalam bahasa Melayu. Berikan contoh bunyi-bunyi egresif iii.14 Soalan ini memerlukan anda: i.(x) sama ada bunyi-bunyi vokal dalam perkataan tersebut ialah vokal rangkap atau diftong. Anda perlu menjelaskan bahawa diftong naik itu mempunyai ciri vokal pertama dihasilkan tak selesai iii. 3. Berdasarkan kepada ciri-ciri vokal dan diftong tadi.m] seperti apple. 3.13 Bagi soalan ini. Menerangkan ciri-ciri konsonan silabik ii. Sila berikan contoh-contoh konsonan silabik dalam bahasa Jawa kuno. 3.15 Bagi menjawab soalan ini. Sila berikan contoh-contoh bunyi tak nyaring dalam bahasa Melayu. Berikan contoh bunyi-bunyi ingresif 59 . seperti vokal tinggi [u]. Anda perlu menjelaskan bahawa diftong turun . Menjelaskan ciri-ciri diftong ii. [r.vokal kedua dalam diftong tersebut dihasilkan tak selesai iv. Menjelaskan perbezaan maksud antara arus udara egresif dengan arus udara ingresif ii. [i] 3.s. jawapan anda perlu: i. dan contoh dalam bahasa Inggeris [l.12 Bagi menjawab soalan ini: i.

3.16 Soalan ini memerlukan anda: i. ii. Menyertakan contoh yang sesuai dalam huraian anda iii. Menerangkan sebab mengapa bunyi itu diistilahkan sebagai bunyi egresif pulmonik iii. anda perlu: i. Sertakan contoh yang sesuai bagi menyokong penerangan anda. Merujuk penerangan dalam halaman 53 – 56. 60 . Sila gunakan istilah dan laras yang betul. Menjelaskan maksud bunyi egresif pulmonik ii.KLASIFIKASI BUNYI BAHASA / 3 3.17 Bagi menjawab soalan ini.

(1966). Oxford: Basil Blackwell Ltd. Guru dan bahasa Melayu. Abdul Hamid Mahmood dan Nurfarah Lo Abdullah (2007). S. P. New York: Holt. M. (1995). & Yallop. (1986). 61 . Barnhart. International encyclopedia of linguistics. Davenport. Bhd. Jakarta: Penerbit P. J.K. C. Hymes. An introduction to phonetics and phonology (second edition). (1998). (Ed.A. Auckland: Arnold. D. C. Toronto: World Book Inc. (1995). Kuala Lumpur: City Reprographic Services. Indirawati Zahid & Mardian Shah Omar (2006). Rinehart & Winston. H. Ashby.L. Kuala Lumpur: Aslita Sdn.KLASIFIKASI BUNYI BAHASA / 3 Rujukan Abdul Hamid Mahmood (1995). Gramedia Jakarta.). & Barnhart. Linguistics and Language Planning. Ejaan bahasa Melayu terkini. Masa Enterprise. Fonetik dan fonologi siri pengajaran dan pembelajaran bahasa Melayu. Abdul Hamid Mahmood (2002). Sociolinguistics. An introduction to descriptive linguistics. Linguistik fonetik dan fonologi bahasa Melayu. London: Routledge. A Dictionary of Linguistics and Phonetics. Harimurti Kridalaksana (1983).) (1981). Dalam Brigth (Ed. USA: Blackewell. Speech sounds.J. Kuala Lumpur: PTS Professional. Introducing phonetics & phonology. Clark. & Hannahs. Bright. (1955).T. Crystal. Kamus linguistik. Gleason. The world book of encyclopedia volume two. W. R. D. (Ed) (1992). New York: Oxford University Press.

Laver. Nor Hashimah Jalaluddin (1998). Malmberg.KLASIFIKASI BUNYI BAHASA / 3 Istilah linguistik Bahasa Inggeris – Bahasa Malaysia. F. Kuala Lumpur: Dewan Bahasa dan Pustaka. Ladefoged. London: Arnold. P. Kuala Lumpur: Dewan Bahasa dan Pustaka. (1993). Phonetics: A critical analysis of phonetic theory and a technique for the practical description of sounds University of Michigan Press. Tatabahasa dewan. Phonetics. New York: Cambridge University Press. New York: Penguin Modern Master University Press. Martin. Chicago: University of Chicago Press. Phonetics the science of speech. New York: Denver. Preliminaries to linguistic phonetics. Kuala Lumpur: Dewan Bahasa dan Pustaka. An outline of English phonetics. (1974). (2006). Fonetik. Australia: Blackwell Publishing. 1991. (2005). J. 62 . Ladefoged. Kamus Dewan Edisi Keempat (2005). (1999). P. Nik Safiah Karim dan rakan-rakan. London: Heffer. Boston. & Rahilly. Noam Chomsky. P. Kuala Lumpur: Dewan Bahasa dan Pustaka. K. Vowels and consonants (second edition). Asas fonetik. MA: Thomson Wadsworth. (2003). Ladefoged. J. A course in phonetics (fifth edition). (1963). J. (1947). Parker. Marsono (1986). J. Yogyakarta: Gadjah Mada University Press. D. Kuala Lumpur: Dewan Bahasa dan Pustaka. Jones. Principles of phonetics. (1958).L. (1973). Bahasa Malaysia – Bahasa Inggeris. Pike. (1981).B. Lyons. B. Linguistik untuk bukan ahli linguistik.

) (1984).M.W. Sudaryanto (1983). Verhaar. P. J. Yogyakarta: Gadjah Mada University Press. (Drs. Linguistik. 63 . Universiti Malaya. Kuala Lumpur: Fakulti Bahasa dan Linguistik. G. Pengenalan fonetik dan fonologi. H. (2001). (1983). Roach. Bandung: Pustaka Prima Bandung. Phonetics. Pengantar linguistik. Sitindoan. (1998). Yogyakarta: Gadjah Mada University Press.KLASIFIKASI BUNYI BAHASA / 3 Rahmat Sato. United Kingdom: Oxford University Press. Pengantar linguistik dan tatabahasa bahasa Indonesia.

Apakah Bunyi Vokal? Vokal ialah bunyi bersuara yang tatkala dihasilkan. membezakan ciri bunyi vokal dan bunyi konsonan dalam bahasa Melayu. Bunyi vokal mempunyai ciri-ciri kelantangan dan kepanjangan.BUNYI-BUNYI BAHASA / 4 Unit 4 BUNYI-BUNYI BAHASA HASIL PEMBELAJARAN Setelah selesai mempelajari unit ini. iaitu seperti yang telah dijelaskan dalam pelajaran yang terdahulu. konsonan jati dan pinjaman dalam bahasa Melayu. konsonan jati dan konsonan pinjaman dalam bahasa Melayu. anda seharusnya dapat: i. bunyi-bunyi bahasa dapat dibahagikan kepada tiga kategori utama. bunyi vokal. udara dari paru-paru keluar berterusan melalui ronga tekak dan rongga mulut tanpa sebarang gangguan atau sekatan. ii. konsonan dan semi-vokal. Huraian juga meliputi kriteria yang menentukan jenis-jenis bunyi vokal. mengetahui cara penghasilan bunyi vokal dan bunyi konsonan dalam bahasa Melayu. Pengenalan Fokus unit ini adalah tentang Bunyi-bunyi Bahasa secara terperinci. 64 . iii. menjelaskan kriteria yang menentukan jenis-jenis bunyi vokal.

[e]. separuh tinggi. [a]. [o]. sama ada bibir dihamparkan atau dibundarkan. sekiranya bahagian tengah lidah yang berperanan. 65 . Tahukah Anda Vokal dalam Bahasa Melayu? Bunyi-bunyi vokal dalam bahasa Melayu terbahagi kepada tiga jenis utama. [u]. iaitu [i]. [a].BUNYI-BUNYI BAHASA / 4 Maksudnya bunyi-bunyi vokal dapat didengar lebih jelas dan lebih panjang daripada bunyi-bunyi konsonan. Ketinggian lidah yang dinaikkan. Keadaan bibir. tengah atau belakang lidah. Kriteria yang menentukan jenis-jenis vokal itu ialah lidah. maka bunyi vokal tersebut ialah vokal belakang. Vokal dalam bahasa Melayu terdiri daripada enam jenis. sama ada tinggi. tengah lidah atau belakang lidah. sama ada luas atau sempit. maka bunyi vokal yang dihasilkan itu ialah bunyi vokal depan. [a].1 yang berikut. maka bunyi vokal yang dihasilkan itu ialah bunyi vokal tengah dan seterusnya jika bahagian belakang lidah yang berperanan dalam penghasilan bunyi itu. rendah dan separuh rendah. vokal tengah dan vokal belakang.1 Terangkan pengertian dan ciri-ciri vokal. Vokal dalam bahasa Inggeris terdiri daripada lapan jenis. 4. [o] dan [ә]. iaitu vokal hadapan. sama ada bahagian depan lidah. [ε]. Vokal dalam bahasa Melayu terdiri daripada vokal [i]. Pembukaan rahang. vokal tengah [ә] serta vokal belakang [u] dan [o] seperti dalam rajah 4. Kriteria yang menentukan jenis-jenis bunyi vokal itu dapat dirumuskan seperti yang berikut: (i) (ii) (iii) (iv) Bahagian lidah yang berperanan. [e]. [e]. [u]. iaitu vokal depan [i]. [ɔ] dan [ә]. sama ada bahagian depan. Sekiranya bahagian depan lidah yang berperanan.

Ladefoged. lidah dinaikkan setinggi mungkin sementara bagi membunyikan vokal [a].2: Vokal [a] seperti dalam perkataan bahasa Inggeris “father” dan vokal [i] seperti dalam perkataan “see” menunjukkan turun-naik bunyi apabila vokal-vokal berkenaan diujarkan pada tona yang sama (Sumber: P. Bagi membunyikan bunyi vokal [i] dan vokal [u] misalnya.BUNYI-BUNYI BAHASA / 4 Hadapan Sempit Tengah Belakang i o ә u Tinggi Separuh sempit e Separuh luas Luas a Rajah 4. Bahagian di sebelah kiri merupakan bahagian hadapan lidah dan di bahagian kanan merupakan bahagian belakang lidah dan di bahagian tengah merupakan bahagian tengah lidah. Garis-garis yang melintang itu pula merupakan garis yang menunjukkan ketinggian lidah yang dinaikkan. Rajah 4. Rajah 4. 2005:33) 66 .2 menunjukkan keadaan turun-naik bunyi ketika vokal [a] dan [i] disebutkan pada tona yang sama. kedudukan lidah letaknya rendah sekali.1: Kedudukan Vokal Bahasa Melayu Rendah Rajah kedudukan vokal bahasa Melayu di atas menunjukkan kedudukan lidah mengikut bahagian-bahagiannya.

[aku].1. [batu]. [sate]. [eloʔ]. [herot]. 2006:48) [a] Vokal depan luas Contoh dalam perkataan: [ayu].3: Kedudukan bibir semasa menghasilkan bunyi [i] (Sumber: Paitoon M. [iteʔ]. [kita]. [bola]. Chaiyanara. [ela]. [seroŋ]. [biru].BUNYI-BUNYI BAHASA / 4 Berdasarkan rajah kedudukan vokal bahasa Melayu pada rajah 4. Chaiyanara. Rajah 4. [sila]. [abaŋ]. 2006:47) [ e ]Vokal depan separuh sempit Contoh dalam perkataan: [ekor]. [kaja]. maka vokal bahasa Melayu dapat dirumuskan seperti yang berikut: Vokal Hadapan [ i ] Vokal depan sempit Contoh dalam perkataan: [ibu]. Rajah 4.4: Keadaan bibir semasa menghasilkan bunyi [e] (Sumber: Paitoon M. [ba ǰa]. [beloʔ]. [ikan]. Chaiyanara. [bәli]. [lari].5: Keadaan bibir semasa menghasilkan bunyi [a] (Sumber: Paitoon M. Rajah 4. [pәti]. 2006:48) 67 . [ubi].

[әmas]. Chaiyanara. [tola ʔ]. [lәmaʔ]. [olah]. [әŋkau]. Chaiyanara. [ukor]. [kuda]. [ǰamu]. 2006:48) Vokal Belakang [u] Vokal belakang sempit Contoh dalam perkataan: [ular]. [kota]. [satu]. [adu]. 2006:49) 68 . [unta]. [lәmas]. [soto] Rajah 4.BUNYI-BUNYI BAHASA / 4 Vokal Tengah [ ә ]Vokal tengah pendek Contoh dalam perkataan: [әmaʔ]. [boleh]. [bәsar]. Rajah 4.6: Keadaan bibir semasa menghasilkan bunyi [ә] (Sumber: Paitoon M. [buroŋ]. Chaiyanara. [hu ǰan].8: Keadaan bibir semasa menghasilkan bunyi [o] (Sumber: Paitoon M. [solo].7: Keadaan bibir semasa menghasilkan bunyi [u] (Sumber: Paitoon M. [foto]. [obor]. 2006:49) [o] Vokal belakang separuh sempit Contoh dalam perkataan: [oleh]. Rajah 4.

Perbezaan bunyi antara vokal-vokal tersebut yang dihasilkan adalah terletak pada tinggi rendahnya bahagian lidah itu diangkat atau diturunkan. kemudian jika diturunkan separuh tinggi terhasil pula bunyi vokal separuh tinggi. bunyi [ε] dan [e] dilambangkan dengan huruf “e”. Chaiyanara. Dalam bahasa Melayu.10: Keadaan bibir semasa menghasilkan bunyi [ɔ] (Sumber: Paitoon M.9: Keadaan bibir semasa menghasilkan bunyi [ε] (Sumber: Paitoon M. Bahagian hadapan lidah. Chaiyanara.BUNYI-BUNYI BAHASA / 4 Terdapat dua lagi bunyi vokal. [o] dan [ɔ]. Untuk 69 . iaitu [u]. iaitu vokal [e] dan [o]. Bahagian lidah itu boleh diangkat setinggi mungkin untuk menghasilkan vokal tinggi [i] dan [u]. Begitu juga dengan bahagian belakang lidah menghasilkan bunyibunyi vokal belakang. Rajah 4. iaitu [ε] dan [ɔ] yang tidak digunakan dalam penulisan tetapi terdapat dalam dialek-dialek tempatan seperti dialek Kelantan. manakala bunyi [ ɔ] dan [o] dilambangkan dengan huruf “o”. misalnya berperanan menghasilkan bunyi vokal hadapan. [e] dan [a]. [malε]. iaitu vokal [i]. Vokal tengah pula dihasilkan apabila bahagian tengah lidah berperanan menghasilkan bunyi dengan cara tengah lidah dinaikkan separuh tinggi. 2006: 48) Alat artikulasi lidah merupakan kriteria penting dalam pembahagian jenis vokal. 2006: 48) Rajah 4. Begitu juga sekiranya bahagian lidah itu diturunkan separuh rendah akan menghasilkan vokal separuh rendah [ε] dan [ɔ]. [kitɔ]. [ ɔrε]. Bahagian tengah lidah berfungsi menghasilkan vokal tengah. contohnya dalam perkataan [makε].

11: Kedudukan Lidah semasa Menghasilkan Bunyi-bunyi Vokal 4.2 Senaraikan vokal-vokal yang terdapat dalam bahasa Melayu.3 Namakan jenis vokal bagi huruf vokal yang bercetak tebal di bawah: (a) e n a k (b) f o t o (c) b a j u (d) s i k u ________________________________ ________________________________ ________________________________ ________________________________ 70 .BUNYI-BUNYI BAHASA / 4 lebih jelas lagi. berikut diturunkan gambar rajah yang menunjukkan kedudukan tinggi rendah lidah semasa menghasilkan bunyi-bunyi vokal. 4. i e ε a u o ɔ ә Rajah 4.

[sila]. di akhir perkataan: [tali]. (ii) Depan lidah dinaikkan tinggi (setinggi mungkin) ke arah gusi. [itu]. proses yang berikut turut berlaku: (i) Bibir dihamparkan. [bәri]. [silap]. [ibu]. [e]. di tengah perkataan: [biru]. [ɔ] dan [ә] dihasilkan oleh alat artikulasi. [ε]. [bәsi] [guli]. [ipar]. 71 . (v) Bunyi yang dihasilkan ialah bunyi [i] (lihat rajah 4. (iii) Lelangit lembut dan anak tekak dinaikkan menutup rongga hidung supaya udara tidak keluar melalui rongga hidung. [bәli]. (iv) Pita suara dirapatkan supaya udara dari paru-paru keluar dengan menggetarkan pita suara ke rongga mulut. [kita]. [bila]. Berikut diberikan contoh kehadiran bunyi [i] dalam perkataan. Vokal Depan Sempit (Tinggi) [i] Bagi menghasilkan bunyi vokal hadapan sempit [i]. [o]. [ikut].BUNYI-BUNYI BAHASA / 4 (e) k o t a (f) h a r i (g) l a p a n (h) k a s u t (i) b e s a n (j) k e j a r ________________________________ ________________________________ ________________________________ ________________________________ ________________________________ ________________________________ Tahukah Anda Cara Penghasilan Bunyi Vokal? Berikut dihuraikan secara terperinci cara bunyi vokal kardinal [i].12). u]. [a]. di awal perkataan: [ikan].

[ edah].BUNYI-BUNYI BAHASA / 4 [i] Rajah 4. (iv) Pita suara dirapatkan supaya udara dari paru-paru keluar dengan menggetarkan pita suara ke rongga mulut. [eloʔ]. [heret]. di akhir perkataan: [sate]. Contoh kehadiran bunyi vokal ini dalam perkataan adalah seperti yang berikut: di awal perkataan: [ekor]. [ela] . 72 . [sepet]. [beraŋ]. (v) Bunyi yang dihasilkan ialah bunyi [e] (lihat rajah 4. di tengah perkataan: [katel]. (iii) Lelangit lembut dan anak tekak dinaikkan menutup rongga hidung supaya udara tidak dapat keluar melalui rongga hidung.12 : Penghasilan Vokal [i] Vokal Depan Separuh Sempit (Separuh Tinggi) [e] Bagi menghasilkan bunyi vokal depan separuh sempit [e]. (ii) Depan lidah dinaikkan separuh tinggi ke arah gusi.13). [elaʔ]. [leper]. perkara yang berikut turut berlaku: (i) Bibir dihamparkan separuh sempit.

(v) Bunyi yang dihasilkan ialah bunyi vokal [ε] (lihat rajah 4. [udε]. [εdoh].BUNYI-BUNYI BAHASA / 4 [e] Rajah 4. Berikut diberikan contoh perkataan yang dihadiri oleh bunyi vokal ini dalam dialek Kelantan: di awal perkataan: [εsoʔ]. [tulε]. [εǰεʔ]. proses yang berikut turut berlaku: (i) Bibir dihampar separuh luas. (iii) Lelangit lembut dan anak tekak dinaikkan menutup rongga hidung supaya udara tidak dapat keluar melalui rongga hidung. (iv) Pita suara dirapatkan supaya udara dari paru-paru keluar dengan menggetarkan pita suara ke rongga mulut.13 : Penghasilan Vokal [e] Vokal Depan Separuh Luas (Separuh Rendah) [ε] Untuk menghasilkan bunyi vokal depan separuh luas. di akhir perkataan: [godε]. [εloʔ]. [gεtεʔ]. [gεlεʔ]. 73 . [pεlεʔ]. [bulε]. (ii) Depan lidah dinaikkan separuh rendah ke arah gusi. di tengah perkataan: [bεso].14).

[asap]. [bukan]. 74 . (v) Bunyi yang dihasilkan ialah bunyi vokal depan luas hampar seperti yang terdapat dalam perkataan yang berikut: di awal perkataan: [araŋ]. (iv) Pita suara dirapatkan supaya udara dari paru-paru keluar dengan menggetarkan pita suara ke rongga mulut. [alah]. [kәlapa].14 : Penghasilan Vokal [ε] Vokal Depan Luas (Rendah) [a] Vokal depan luas [a] boleh dihasilkan melalui proses seperti yang berikut: (i) Bibir dalam keadaan hampar. [bahu].BUNYI-BUNYI BAHASA / 4 [ε] Rajah 4. (ii) Depan lidah diturunkan serendah mungkin. [amal]. [kuda]. [paku]. [tiba]. [lampu]. [rasa]. di akhir perkataan: [pita]. (iii) Lelangit lembut dan anak tekak dinaikkan menutup rongga hidung supaya udara dari paru-paru tidak dapat keluar melalui rongga hidung. di tengah perkataan: [dadu]. [aǰar].

(iv) Pita suara dirapatkan supaya udara yang keluar dari paru-paru menggetarkan pita suara ke rongga mulut. Keadaan bibir adalah bundar. (ii) Belakang lidah dinaikkan tinggi (setinggi mungkin) ke arah lelangit lembut.BUNYI-BUNYI BAHASA / 4 [a] Rajah 4. alat artikulasi penting yang berperanan ialah bahagian belakang lidah. (v) Bunyi yang dihasilkan ialah bunyi vokal belakang bundar [u].16). Kehadiran bunyi ini dalam perkataan adalah seperti yang berikut: 75 . (iii) Lelangit lembut dan anak tekak dinaikkan menutup rongga hidung supaya udara tidak dapat keluar melalui hidung. Vokal Belakang Sempit (Tinggi) [u] Untuk menghasilkan bunyi vokal belakang sempit. proses yang berikut harus dilakukan: (i) Bibir dibundarkan.15 : Penghasilan Vokal [a] Vokal Belakang Sewaktu penghasilan vokal belakang. (lihat rajah 4.

[pasu]. [unto ʔ]. (iii) Lelangit lembut dan anak tekak dinaikkan menutup rongga hidung supaya udara tidak dapat keluar melalui rongga hidung. Kehadiran bunyi vokal ini adalah seperti dalam contoh yang berikut: 76 . di tengah perkataan: [buka]. [usuŋ]. [kabur].BUNYI-BUNYI BAHASA / 4 di awal perkataan: [uli]. (iv) Pita suara dirapatkan supaya udara dari paru-paru keluar ke rongga mulut menggetarkan pita suara. [u] Rajah 4. [batu].16 : Penghasilan Vokal [u] Vokal Belakang Separuh Sempit (Separuh Tinggi) [o] Vokal ini boleh dihasilkan melalui proses seperti yang berikut: (i) Bibir dibundarkan. [undur]. [labu]. [bubur]. [usap]. [subur]. [gandum].17). (v) Bunyi yang dihasilkan ialah bunyi vokal belakang separuh sempit [o] (lihat rajah 4. (ii) Belakang lidah dinaikkan separuh tinggi ke arah lelangit lembut. di akhir perkataan: [baǰu]. [kelambu].

[soto]. [sudɔh].17 : Pengasilan Vokal [o] Vokal Belakang Separuh Luas (Separuh Rendah) [ɔ] Untuk menghasilkan bunyi vokal belakang separuh luas. [toloŋ]. di akhir perkataan: [kitɔ]. [pәčɔh]. [guanɔ]. [foto] [o] Rajah 4. [otaʔ]. [bәlakɔ]. (iv) Pita suara dirapatkan supaya udara dari paru-paru keluar dengan menggetarkan pita suara ke rongga mulut. [ɔtaʔ]. di akhir perkataan: [solo]. [ɔrε]. [sotoŋ]. (v) Bunyi yang dihasilkan ialah bunyi vokal [ɔ] (lihat rajah 4. [bilɔ]. [bɔrɔh]. proses berikut berlaku: (i) Bibir dibundarkan. Bunyi ini terdapat dalam dialek Kelantan seperti yang berikut: di awal perkataan: [ɔbat]. [ɔpeh]. (ii) Belakang lidah dinaikkan separuh rendah ke arah lelangit lembut. (iii) Lelangit lembut dan anak tekak dinaikkan menutup rongga hidung supaya udara tidak dapat keluar melalui rongga hidung. 77 . di tengah perkataan: [boleh]. [obor].18). di tengah perkataan: [pɔkɔʔ]. [koŋkoŋ]. [oren].BUNYI-BUNYI BAHASA / 4 di awal perkataan: [oleh].

(iii) Lelangit lembut dan anak tekak dinaikkan menutup rongga hidung supaya udara tidak dapat keluar melalui rongga hidung. [әnam]. (ii) Tengah lidah dinaikkan sedikit ke arah lelangit keras. [kәmas]. Bunyi ini hadir dalam perkataan seperti dalam contoh yang berikut: di awal perkataan: [әmaʔ]. [čәrgas]. proses yang berikut turut berlaku: (i) Keadaan bibir hampar.18 : Penghasilan Vokal [ɔ] Vokal Tengah Alat artikulasi yang berperanan dalam penghasilan vokal tengah ialah bahagian tengah lidah. [әmpat]. di tengah perkataan: [pәnat]. Keadaan bibir adalah hampar. 78 . [әmbun].19). Vokal Tengah [ә] Untuk menghasilkan bunyi vokal tengah ini. [bәrat].BUNYI-BUNYI BAHASA / 4 [ɔ] Rajah 4. (iv) Pita suara dirapatkan supaya udara yang keluar dari paru-paru ke rongga mulut menggetarkan pita suara. (v) Bunyi yang dihasilkan ialah bunyi [ә] (lihat rajah 4.

[ɔ] . Sementara itu.BUNYI-BUNYI BAHASA / 4 [ә] Rajah 4. iaitu vokal [i.B. dapat dirumuskan bahawa jumlah vokal kardinal ialah lapan jenis. HADAPAN Sempit Separuh sempit Separuh luas Luas TENGAH BELAKANG * Apabila lambang hadir secara berpasangan. [a]. 1999: 226) 79 .19 : Penghasilan Vokal [ә] Kesimpulannya. iaitu vokal [i]. Rahilly. [o] dan [ ә]. Semua vokal adalah bersuara. berikut pula diberikan rajah serta nama dan lambang-lambang vokal antarabangsa.] [e]. [e]. [o] dan [u]. [a]. [ε]. Kecuali vokal [ә] yang agak lemah bunyinya dan kurang lantang. [u]. Martin & J.20: Carta Kedudukan Vokal Antarabangsa (Sumber: J. Vokal asli dalam bahasa Melayu hanya enam jenis. maka lambang pada sebelah kanan mewakili vokal bundar Rajah 4. [α]. vokal-vokal lain adalah nyaring dan lantang.

2006:59-60) 80 . Chaiyanara.BUNYI-BUNYI BAHASA / 4 [i] [e] [ε] [a] [u] [o] [ɔ] [α] [y] [ø] [œ] [Œ] [ɒ] [Λ] [Ɣ] [ɯ] [ɨ] [u] Vokal depan sempit hampar (Closed front unrounded) Vokal depan separuh sempit hampar (Closed-mid front rounded) Vokal depan separuh luas hampar (Open-mid front unrounded) Vokal depan luas (Open front unrounded) Vokal belakang sempit bundar (Closed back rounded) Vokal belakang separuh sempit bundar (Closed-mid back rounded) Vokal belakang separuh luas bundar (Opened-mid back rounded) Vokal belakang luas hampar (Opened back rounded) Vokal depan sempit bundar (Closed front rounded) Vokal depan separuh sempit bundar (Closed-mid front rounded) Vokal depan separuh luas bundar (Opened-mid front rounded) Vokal depan luas bundar (Opened front rounded) Vokal belakang luas bundar (Opened back rounded) Vokal belakang separuh luas hampar (Opened-mid back unrounded) Vokal belakang separuh sempit hampar (Opened-mid back unrounded) Vokal belakang sempit hampar (Closed back unrounded) Vokal tengah sempit hampar (Cosed central unrounded) Vokal tengah sempit bundar (Closed central rounded) (Sumber: Paitoon M.

4 Namakan kelompok vokal yang sifatnya kurang nyaring dan kurang lantang.5 Tuliskan tiga contoh perkataan (jika ada) bagi setiap vokal di bawah mengikut kedudukannya dalam perkataan: Vokal Awal perkataan Tengah perkataan Belakang perkataan [i] [e] [a] [u] [o] [ә] 81 . 4.BUNYI-BUNYI BAHASA / 4 4.

konsonan pinjaman Tahukah Anda Konsonan Asli Bahasa Melayu? Konsonan asli dalam bahasa Melayu adalah konsonan yang tersedia ada dalam bahasa Melayu dan telah digunakan oleh penutur bahasa Melayu tanpa perubahan. [t] dan [k]. ɲ. n. iaitu: i. Konsonan dalam bahasa Melayu terdiri daripada dua golongan. Sekiranya bunyi vokal itu adalah bunyi yang dihasilkan oleh alat artikulasi dengan udara keluar terus-menerus tanpa sekatan atau gangguan oleh alat artikulasi. contohnya [b]. ǰ] (vi) 2 konsonan geseran tidak bersuara. pita suara digetarkan oleh arus udara yang keluar dari paru-paru. iaitu geseran gusi tidak bersuara [s] dan geseran glotis bersuara [h] (vii) 1 konsonan getaran bersuara [r] (viii) 1 konsonan sisian bersuara [l] (ix) 4 konsonan sengau bersuara [m. iaitu 1 separuh vokal dua bibir bersuara [w] dan 1 separuh vokal lelangit keras bersuara [j] 82 . Konsonan boleh terdiri daripada konsonan bersuara dan konsonan tidak bersuara.BUNYI-BUNYI BAHASA / 4 Apakah Bunyi Konsonan? Konsonan ialah bunyi bahasa selain daripada bunyi vokal. maka bunyi konsonan ialah bunyi yang semasa menghasilkannya terdapat gangguan atau halangan oleh alat artikulasi. b] (ii) 2 konsonan letupan gusi bersuara dan tidak bersuara [t. Konsonan bersuara ialah konsonan yang semasa penghasilannya. d] (iii) 2 letupan lelangit lembut bersuara dan tidak bersuara [k. g] (iv) 1 konsonan hentian glotis (ʔ) (v) 2 konsonan letusan bersuara dan tidak bersuara [č. konsonan asli dan ii. ŋ] (x) 2 konsonan separuh vokal bersuara. terdapat 19 konsonan asli dalam bahasa Melayu yang terdiri daripada: (i) 2 konsonan letupan dua bibir bersuara dan tidak bersuara [p. [d] dan [g]. Konsonan tidak bersuara pula adalah konsonan yang dihasilkan tanpa mengalami getaran pita suara oleh arus udara seperti [p]. Menurut Yunus Maris.

glotis. Daerah Sebutan Cara Sebutan 1 Dua bibir p b 2 Gusi 3 Gusi Lelangit Keras 4 Lelangit keras 5 Lelangit lembut k g 6 Pita suara ʔ Letupan tak bersuara Letupan bersuara Letusan tak bersuara Letusan bersuara Sengau Geseran tak bersuara Geseran bersuara Getaran Sisian Separuh vokal t d č ǰ m n s ɲ ŋ h r l w y/j Rajah 4.21 : Carta Konsonan Asli Bahasa Melayu 83 . Berikut diberikan carta konsonan asli bahasa Melayu dan daerah artikulasi dan cara penyebutannya sekali. lelangit keras. rongga hidung dan lain-lain.BUNYI-BUNYI BAHASA / 4 Penghasilan konsonan-konsonan tersebut melibatkan daerah artikulasi tertentu seperti dua bibir. gusi. pita suara. lelangit lembut.

21.BUNYI-BUNYI BAHASA / 4 Di samping itu. Lambanglambang fonetik antarabangsa itu adalah seperti dalam rajah 4. Berikut diberikan nama bunyi konsonan antarabangsa tersebut: [p] [b] [t] [d] [c] [ɟ] [k] [g] [q] [G] [ʔ] [ph] [bh] [m] [ɱ] Letupan dua bibir tidak beraspirat tidak bersuara (Voiceless unaspirated bilabial stop) Letupan dua bibir tidak beraspirat bersuara (Voiced bilabial stop) Letupan gigi-gusi tidak beraspirat tidak bersuara (Voiceless unaspirated dental-alveolar stop) Letupan gigi-gusi tidak beraspirat bersuara (Voiced unaspirated dental-alveolar stop) Letupan lelangit keras tidak beraspirat tidak bersuara (Voiceless unaspirated palatal stop) Letupan lelangit keras tidak beraspirat bersuara (Voiced unaspirated palatal stop) Letupan lelangit lembut tidak beraspirat tidak bersuara (Voiceless unaspirated velar stop) Letupan lelangit lembut tidak beraspirat bersuara (Voiced unaspirated velar stop) Letupan anak tekak tidak beraspirat tidak bersuara (Voiceless unaspirated uvular stop) Letupan anak tekak tidak beraspirat bersuara (Voiced unaspirated uvular stop) Letupan glotis tidak beraspirat tidak bersuara (Voiceless unaspirated glottal stop) Letupan dua bibir beraspirat tidak bersuara (Voiceless aspirated bilabial stop) Letupan dua bibir beraspirat bersuara (Voiced aspirated bilabial stop) Sengau dua bibir bersuara (Voiced bilabial nasal) Sengau bibir-gigi bersuara (Voiced labio-dental nasal) 84 . terdapat juga lambang-lambang linguistik untuk melambangkan bunyi-bunyi bahasa yang terdapat dalam kalangan bahasa dunia.

BUNYI-BUNYI BAHASA / 4 Dua bibir Letupan Gigibibir Gigi Gusi Postalveola Retrofleks Lelangit keras Lelangit lembut Uvular Faringal Glotal p b m B ɱ t n r Ր d ʈ ɖ ɳ C ɟ ɲ k g ŋ R N ʔ Sengau Getaran Tap/ Flap Geseran Geseran Sisian Malaran Tak Bergeser Malaran Tak Bergeser Sisian ɽ ∫ ʒ ʐ Ф β f v Θ ð S z ɫ ɮ ç ʝ x Ɣ Χ ʁ ћ ʕ h ɦ ʊ ɺ l ɻ Į j ʎ պ L * Apabila lambang hadir secara berpasangan.B. * Bahagian berwarna menandakan artikulasi mustahil berlaku. Rajah 4. maka lambang pada sebelah kanan mewakili konsonan bersuara. Rahilly. Martin & J.22: Carta Lambang Konsonan Antarabangsa (The International Phonetic Alphabet) (Sumber: J. 1999:226) 85 .

BUNYI-BUNYI BAHASA / 4 [n] [ɳ] [ɲ] [ŋ] [N] [ф] [β] [f] [v] [θ] [ð] [s] [z] [ ] [ʐ] [∫] [Ʒ] [ç] Sengau gigi-gusi bersuara (Voiced dental-alveolar nasal) Sengau gelungan bersuara (Voiced retroflex nasal) Sengau lelangit keras bersuara (Voiced palatal nasal) Sengau lelangit lembut bersuara (Voiced velar nasal) Sengau anak tekak bersuara (Voiced uvular nasal) Geseran dua bibir tidak bersuara (Voiceless bilabial fricative) Geseran dua bibir bersuara (Voiced bilabial fricative) Geseran bibir-gigi tidak bersuara (Voiceless labio-dental fricative) Geseran bibir-gigi bersuara (Voiced labio-dental fricative) Geseran gigi tidak bersuara (Voiceless dental fricative) Geseran gigi bersuara (Voiced dental fricative) Geseran gigi-gusi tidak bersuara (Voiceless dental-alveolar fricative) Geseran gigi-gusi bersuara (Voiced dental-alveolar fricative) Geseran gelungan tidak bersuara (Voiceless retroflex fricative) Geseran gelungan bersuara (Voiced retroflex fricative) Geseran gusi-lelangit keras tidak bersuara (Voiceless palato-alveolar fricative) Geseran gusi-lelangit keras bersuara (Voiced palato-alveolar fricative) Geseran lelangit keras tidak bersuara (Voiceless palatal fricative) 86 .

BUNYI-BUNYI BAHASA / 4 [ʝ] [x] [Ɣ] [χ] [ʁ] [ћ] [ʕ] [h] [ɧ] [w] [ɥ] [ʊ] [ɺ] [ɻ] [j] [պ] [ɬ] [ɮ] Geseran lelangit keras bersuara (Voiced palatal fricative) Geseran lelangit lembut tidak bersuara (Voiceless velar fricative) Geseran lelangit lembut bersuara (Voiced velar fricative) Geseran anak tekak tidak bersuara (Voiceless uvular fricative) Geseran anak tekak bersuara (Voiced uvular fricative) Geseran rongga tekak tidak bersuara (Voiceless pharyngeal fricative) Geseran rongga tekak bersuara (Voiced pharyngeal fricative) Geseran pita suara tidak bersuara (Voiceless glottal fricative) Geseran pita suara bersuara (Voiced glottal fricative) Malaran tidak bergeser bibir-lelangit lembut (Labial-velar approximant) Malaran tidak bergeser bibir-lelangit keras (Labial-palatal approximant) Malaran tidak bergeser bibir-gigi (Labial-dental approximant) Malaran tidak bergeser gigi-gusi (Dental-alveolar approximant) Malaran tidak bergeser gelungan (Retroflex approximant) Malaran tidak bergeser lelangit keras (Palatal approximant) Malaran tidak bergeser lelangit lembut (Velar approximant) Sisian bergeser gigi-gusi (Dental-alveolar lateral fricative) Sisian bergeser lepas gusi (Post-alveolar lateral fricative) 87 .

2006:53-58) 4.BUNYI-BUNYI BAHASA / 4 [l] [Į] [ʎ] [r] [R] [Ր] [ɽ] [R] Sisian tidak bergeser gigi-gusi (Dental-alveolar lateral) Sisian tidak bergeser gigi-gusi (Retroflex lateral) Sisian tidak bergeser lelangit keras (Palatal lateral) Getaran gigi-gusi (Dental-alveolar trill) Getaran anak tekak (Uvular trill) Tamparan gigi-gusi (Dental-alveolar trill) Tamparan gelungan (Retroflex flap) Tamparan anak tekak (Uvular flap) (Sumber: Paitoon M. Daerah Sebutan / Cara Sebutan Letupan tak bersuara Letupan bersuara Letusan tak bersuara Dua bibir Gusi Gusi Lelangit Keras Lelangi t keras Lelangit lembut Pita suara p k ʔ d g 88 .6 Lengkapkan bahagian berwarna dalam carta di bawah dengan lambang konsonan bahasa Melayu yang betul. Chaiyanara.

(iii) Pita suara dibuka (direnggangkan). Udara tersekat sepenuhnya pada bibir. Letupan Dua Bibir Tidak Bersuara [p] Konsonan letupan dua bibir tidak bersuara [p] dihasilkan melalui proses seperti yang berikut: (i) Dua bibir dirapatkan untuk menghalang sepenuhnya udara dari paruparu yang keluar ke rongga mulut. 89 . (iv) Udara dari paru-paru keluar ke rongga mulut tanpa menggetarkan pita suara.BUNYI-BUNYI BAHASA / 4 Daerah Sebutan / Cara Sebutan Letusan bersuara Sengau Dua bibir Gusi Gusi Lelangit Keras Lelangit keras Lelangit lembut Pita suara ǰ n ŋ Geseran tak bersuara Geseran bersuara Getaran s Sisian l Separuh vokal y/j Tahukah Anda Cara Penghasilan Bunyi Konsonan? 1. kemudian dilepaskan serta-merta. (ii) Lelangit lembut dan anak tekak dinaikkan dan dirapatkan kepada dinding tekak bagi menyekat udara supaya tidak dapat keluar melalui rongga hidung.

23).8 besar hampas perah . [pasu].23 : Penghasilan Konsonan [p] 5. [pukul]. Bulatkan perkataan yang bermula dengan konsonan letupan dua bibir tidak bersuara. [sepaʔ]. [santap]. Kehadiran konsonan ini dalam perkataan adalah seperti yang berikut: di awal perkataan: [papan]. [dapat]. [atap]. [p] Rajah 4.7 Terangkan cara penghasilan bunyi konsonan Letupan Dua Bibir Tidak Bersuara [p]. basah 90 boros pijak hitam bola 5.BUNYI-BUNYI BAHASA / 4 (v) Bunyi yang dihasilkan ialah bunyi konsonan letupan dua bibir tidak bersuara [p] (lihat rajah 4. di akhir perkataan: [dakap]. [putәri]. [sәdap]. di tengah perkataan: [lәpas]. [dapur].

[batu]. [buku]. [budaʔ]. di akhir perkataan: [sәbab]. [adab].24 : Penghasilan Konsonan [b] 91 . [tabur].24). (iv) Udara dari paru-paru keluar dengan menggetarkan pita suara ke rongga mulut dan tersekat sepenuhnya seketika pada bibir mulut. [karib]. [tiba]. (iii) Pita suara dirapatkan. (ii) Lelangit lembut dan anak tekak dinaikkan dan dirapatkan pada dinding tekak untuk menyekat udara supaya tidak dapat keluar melalui rongga hidung. [kitab]. [b] Rajah 4. [subuh]. kemudian udara dilepaskan dengan serta-merta. Letupan Dua Bibir Bersuara [b] Konsonan ini dihasilkan melalui proses seperti yang berikut: (i) Dua bibir dirapatkan untuk menghalang sepenuhnya udara yang keluar dari paru-paru ke rongga mulut. Kehadiran konsonan ini dalam perkataan adalah seperti yang berikut: di awal perkataan: [buruŋ]. di tengah perkataan: [tubuh].BUNYI-BUNYI BAHASA / 4 2. (v) Bunyi yang dihasilkan ialah bunyi konsonan dua bibir bersuara [b] (lihat rajah 4.

9 Terangkan cara penghasilan bunyi Konsonan Letupan Dua Bibir Bersuara [b]. Letupan Gusi Tidak Bersuara [t] Konsonan letupan gusi tidak bersuara dihasilkan melalui proses seperti yang berikut: (i) Hujung lidah dirapatkan pada gusi untuk membuat sekatan penuh pada arus udara yang keluar dari paru-paru ke rongga mulut. di akhir perkataan: [pәnuntut]. (ii) Lelangit lembut dan anak tekak dinaikkan dan dirapatkan pada dinding tekak untuk menutup rongga hidung supaya udara tidak dapat keluar melalui rongga hidung. 3. [sәbut]. [tareʔ]. Kehadiran konsonan ini dalam perkataan adalah seperti yang berikut: di awal perkataan: [taŋan]. [satu]. [patut]. Udara kemudiannya dilepaskan dengan serta-merta. kemudian tersekat pada bahagian gusi.25). [toloŋ]. 92 . [lәmbut]. (iii) Pita suara dibuka (direnggangkan). (v) Bunyi yang dihasilkan ialah konsonan letupan gusi tidak bersuara [t] (lihat rajah 4. [tahu]. [putus]. di tengah perkataan: [pәtaŋ]. [bantu].BUNYI-BUNYI BAHASA / 4 4. (iv) Udara yang keluar dari paru-paru ke rongga mulut keluar tanpa menggetarkan pita suara.

10 Terangkan cara penghasilan bunyi konsonan Letupan Gusi Tidak Bersuara [t]. 93 .BUNYI-BUNYI BAHASA / 4 [t] Rajah 4. proses yang berikut perlu berlaku: (i) Hujung lidah dirapatkan pada gusi untuk membuat sekatan penuh pada arus udara yang keluar dari paru-paru ke rongga mulut. (iii) Pita suara dirapatkan. Letupan Gusi Bersuara [d] Untuk menghasilkan bunyi konsonan ini. . (ii) Lelangit lembut dan anak tekak dinaikkan dan dirapatkan pada dinding tekak untuk menutup rongga hidung supaya udara tidak dapat keluar melalui rongga hidung.25: Penghasilan Konsonan [t] 4. 4.

Bunyi yang dihasilkan ialah bunyi konsonan letupan dua bibir bersuara [d] (lihat rajah 4. [dahulu]. [duka]. [maʔsud].26). di akhir perkataan: [abad]. [hasad]. kemudian udara tersebut dilepaskan dengan serta-merta. [tekad]. [sidaŋ]. [padaŋ]. Konsonan ini hadir dalam perkataan yang berikut: di awal perkataan: [dalam].BUNYI-BUNYI BAHASA / 4 (iv) (v) Udara dari paru-paru keluar dengan menggetarkan pita suara ke rongga mulut dan tersekat sepenuhnya pada gusi. di tengah perkataan: [pәdaŋ]. [dapur]. [d] Rajah 4.26: Penghasilan Konsonan [d] 94 . [padah].

Bunyi konsonan ini hadir dalam perkataan yang berikut: di awal perkataan: [kawan]. (iii) Pita suara dibuka (direnggangkan). (ii) Lelangit lembut dan anak tekak dirapatkan pada dinding tekak untuk menyekat udara supaya tidak dapat keluar melalui rongga hidung. (v) Bunyi yang dihasilkan ialah bunyi konsonan letupan lelangit lembut tidak bersuara [k] (lihat rajah 4. kemudian dilepaskan dengan serta-merta. [dәkat].12 Bulatkan perkataan yang bermula dengan konsonan letupan gusi bersuara. 4. di tengah perkataan: [sukat]. [bakat]. [pukat].BUNYI-BUNYI BAHASA / 4 4. [pәkaʔ].27). [kuda]. [kalau]. duri gulai dapur batas desak buruh gitar bilas 5. 95 . [teŋoʔ]. Udara tersekat pada bahagian lelangit lembut. di akhir perkataan: [budaʔ].11 Terangkan cara penghasilan bunyi konsonan Letupan Gusi Bersuara [d]. (iv) Udara dari paru-paru keluar ke rongga mulut tanpa menggetarkan pita suara. [kita]. [әmaʔ]. Letupan Lelangit Lembut Tidak Bersuara [k] Konsonan letupan lelangit lembut tidak bersuara [k] dihasilkan melalui proses seperti yang berikut: (i) Belakang lidah dinaikkan dan dirapatkan pada lelangit lembut untuk membuat sekatan penuh pada arus udara yang keluar dari paru-paru ke rongga mulut.

27 : Penghasilan Konsonan [k] 4. 5 6. proses berikut perlu dilakukan: (i) Belakang lidah dinaikkan dan dirapatkan pada lelangit lembut untuk membuat sekatan penuh pada arus udara yang keluar dari paruparu.13 Terangkan cara penghasilan bunyi konsonan Letupan Lelangit Lembut Tidak Bersuara [k]. 96 . Letupan Lelangit Lembut Bersuara [g] Bagi menghasilkan konsonan letupan lelangit lembut bersuara [g].BUNYI-BUNYI BAHASA / 4 [k] Rajah 4. (ii) Lelangit lembut dan anak tekak dirapatkan kepada dinding tekak untuk membuat sekatan supaya udara tidak dapat keluar melalui rongga hidung.

[dialog].28 : Penghasilan Konsonan [g] 4. [g] Rajah 4. Udara dari paru-paru keluar dengan menggetarkan pita suara ke rongga mulut dan tersekat pada bahagian lelangit lembut.BUNYI-BUNYI BAHASA / 4 (iii) (iv) (v) Pita suara dirapatkan. [ǰuga]. [gantuŋ]. [monolog]. di akhir perkataaan: [beg]. di tengah perkataan: [agaʔ]. Udara tersebut kemudiannya dilepaskan dengan serta-merta. [ganti]. 4 97 . [ragu]. 1. [agar]. Bunyi konsonan ini hadir dalam perkataan seperti yang berikut: di awal perkataan: [guru]. [gambar]. Bunyi yang dihasilkan ialah bunyi konsonan letupan lelangit lembut bersuara [g] (lihat rajah 4.28).14 Terangkan cara penghasilan bunyi konsonan Letupan Lelangit Lembut Bersuara [g].

29 : Penghasilan Konsonan [ʔ] 98 . [anaʔ]. [ʔada]. [ʔoraŋ]. [galaʔ]. [čәkaʔ]. [ʔikan].BUNYI-BUNYI BAHASA / 4 7. (iv) Bunyi yang dihasilkan ialah bunyi konsonan hentian glotis [ʔ] yang terdapat dalam bahasa Melayu (lihat rajah 4. (ii) Lelangit lembut dan anak tekak dinaikkan dan dirapatkan kepada dinding tekak untuk membuat sekatan supaya udara tidak dapat keluar melalui rongga hidung. proses berikut turut berlaku: (i) Pita suara dirapatkan serapat-rapatnya. [ǰumaʔat].29). (iii) Udara dari paru-paru keluar dan tersekat dan terhenti pada bahagian glotis dan tidak dilepaskan. [soʔal]. Hentian Glotis [ʔ] Untuk menghasilkan bunyi hentian glotis. Contoh perkataan yang mengandungi bunyi konsonan ini ialah: di awal perkataan: [ʔibu]. di akhir perkataan: [tidaʔ]. di tengah perkataan: [saʔat]. [ʔ] Rajah 4. [kәʔadaʔan].

proses yang berikut turut berlaku: (i) Depan lidah dirapatkan pada daerah lelangit keras-gusi untuk membuat sekatan pada arus udara dari paru-paru ke rongga mulut. [čuti]. 4. Walau bagaimanapun. [banči]. Udara tersebut tersekat seketika pada bahagian lelangit keras-gusi. (iii) Pita suara dibuka (direnggangkan).15 Terangkan cara penghasilan bunyi konsonan Hentian Glotis [ʔ]. untuk bunyi konsonan [č] dalam bahasa Melayu. [bәnči].16 Bulatkan perkataan yang berakhir dengan hentian glotis. (ii) Lelangit lembut dan anak tekak dinaikkan dan dirapatkan pada dinding tekak untuk membuat sekatan supaya udara tidak dapat keluar melalui rongga hidung. (iv) Udara dari paru-paru keluar ke rongga mulut tanpa menggetarkan pita suara. di tengah perkataan: [suči]. elok tamak cucuk kicap bahu semak muka itik 8. Bunyi konsonan [č] yang hadir dalam bahasa Melayu adalah seperti yang berikut: di awal perkataan: [čari].BUNYI-BUNYI BAHASA / 4 4. [čontoh]. di akhir perkataan: [mač]. Letusan Lelangit Keras-Gusi Tidak Bersuara [č] Untuk menghasilkan bunyi konsonan ini. 99 . [kunči]. kemudian udara tersebut dilepaskan dengan perlahan (bukan dengan cepat atau dengan serta-merta). [koč]. pelepasan udara adalah lebih cepat sedikit berbanding dengan pelepasan udara untuk bunyi konsonan letusan (afrikat) dalam bahasa Inggeris seperti dalam perkataan church. [čuri].

(ii) Lelangit lembut dan anak tekak dinaikkan dan dirapatkan pada dinding tekak untuk menyekat udara daripada memasuki rongga hidung. Letusan Lelangit Keras-Gusi Bersuara [ǰ] Bunyi letusan lelangit keras-gusi dihasilkan melalui proses seperti yang berikut: (i) Depan lidah dirapatkan pada daerah lelangit keras-gusi untuk membuat sekatan pada arus udara dari paru-paru ke rongga mulut. 9.17 Terangkan cara penghasilan bunyi konsonan Letusan Lelangit Keras-Gusi Tidak Bersuara [č].BUNYI-BUNYI BAHASA / 4 [č] Rajah 4. 100 .30 : Penghasilan Konsonan [č] 4. (iii) Pita suara dirapatkan.

[huǰan]. pelepasan udara adalah lebih cepat daripada pelepasan udara untuk bunyi konsonan j dalam bahasa Inggeris seperti untuk perkataan judge. [tәrǰun]. di tengah perkataan: [taǰam]. Bunyi yang dihasilkan ialah bunyi [ǰ] (lihat rajah 4. [ǰaŋgut].18 Terangkan cara penghasilan bunyi konsonan Letusan Lelangit Keras-Gusi Bersuara [ǰ]. [buǰaŋ]. Bagi bunyi kononan [ǰ] dalam bahasa Melayu. Udara dilepaskan perlahan (bukan dilepaskan dengan cepat atau sertamerta). Bunyi konsonan ini hadir dalam perkataan seperti yang berikut: di awal perkataan: [ǰaŋan]. [koleǰ]. [ǰuga]. di akhir perkataan: [imeǰ]. 101 .31).31 : Penghasilan Konsonan [ǰ] 4.BUNYI-BUNYI BAHASA / 4 (iv) (v) Udara dari paru-paru keluar ke rongga mulut dengan menggetarkan pita suara dan tersekat pada daerah lelangit keras-gusi. [ǰ] Rajah 4. [ǰoloʔ].

[sapu]. [dasar]. (iii) Pita suara dibuka (direnggangkan). di akhir perkataan: [habis]. [s] Rajah 4. Geseran Gusi Tidak Bersuara [s] Untuk menghasilkan bunyi konsonan geseran gusi tidak bersuara [s]. [sәdap]. Pita suara tidak digetarkan. di tengah perkataan: [basuh]. [bilis]. [pasar]. (ii) Lelangit lembut dan anak tekak dirapatkan pada dinding tekak bagi menyekat udara daripada keluar melalui rongga hidung. Bunyi konsonan ini hadir dalam perkataan seperti yang berikut: di awal perkataan: [sayaŋ].19 Bulatkan perkataan yang bermula dengan konsonan letusan lelangit keras bersuara. (iv) Udara dari paru-paru keluar dengan menggeser melalui sempitan pada daerah gusi.32). [bәras]. [suŋguh]. (v) Bunyi yang dihasilkan ialah bunyi geseran gusi tidak bersuara [s] (lihat rajah 4.BUNYI-BUNYI BAHASA / 4 4. [hiris]. cukai jambu capal juta celah kipas cuci jala 10. proses yang berikut turut berlaku: (i) Daun lidah dinaikkan ke arah gusi untuk membuat sempitan. [kasar].32 : Penghasilan Konsonan [s] 102 .

Kehadiran bunyi ini adalah seperti yang berikut: di awal perkataan: [habis]. [pehaʔ]. Pita suara digetarkan. [tahap]. di tengah perkataan: [lihat].33). [kaseh].BUNYI-BUNYI BAHASA / 4 4. 11.20 Terangkan cara penghasilan bunyi konsonan Geseran Gusi Tidak Bersuara [s]. [sehat]. [lәbeh]. proses yang berikut turut berlaku: (i) Pita suara dibuka (direnggangkan) sedikit untuk membuat sempitan pada glotis. [hulur]. (ii) Lelangit lembut dan anak tekak dinaikkan dan dirapatkan pada dinding tekak bagi menutup rongga ke hidung supaya udara tidak dapat keluar melalui hidung. 103 . [lәteh]. [hantu]. [hiŋgap]. (iv) Bunyi yang dihasilkan ialah bunyi konsonan geseran glotis bersuara [h] (lihat rajah 4. Geseran Glotis Bersuara [h] Untuk menghasilkan bunyi konsonan geseran glotis [h]. di akhir perkataan: [bәrseh]. (iii) Udara keluar dengan menggeser melalui sempitan glotis.

33 : Penghasilan Konsonan [h] 4. (iii) Pita suara dirapatkan. Getaran Gusi Bersuara [r] Bunyi getaran gusi bersuara [r] dihasilkan dengan cara yang berikut: (i) Hujung lidah dikenakan pada gusi. 104 . (ii) Lelangit lembut dan anak tekak dinaikkan dan dirapatkan pada dinding tekak supaya udara tidak dapat keluar melalui rongga hidung. 12.BUNYI-BUNYI BAHASA / 4 [h] Rajah 4.21 Terangkan cara penghasilan bunyi konsonan Geseran Glotis Bersuara [h].

[karut].22 Terangkan cara penghasilan bunyi konsonan Getaran Gusi Bersuara [r]. Konsonan ini hadir dalam perkataan seperti yang berikut: di awal perkataan: [rasa]. di akhir perkataan: [bәsar]. [kasar]. di tengah perkataan [bәras]. [edar]. [r] Rajah 4. [rusuh]. [runtuh]. Bunyi yang dihasilkan ialah bunyi getaran gusi bersuara [r] (lihat rajah 4.34 : Penghasilan Konsonan [r] 4. [laras]. 105 .BUNYI-BUNYI BAHASA / 4 (iv) (v) Udara dari paru-paru keluar ke rongga mulut dan menggetarkan hujung lidah dan pita suara digetarkan. [lebar]. [kәras].34). [rabun].

BUNYI-BUNYI BAHASA / 4 13.35 : Penghasilan Konsonan [l] 106 . [peŋgal]. [lupa]. [kәlat]. (iii) Pita suara dirapatkan. (ii) Lelangit lembut dan anak tekak dinaikkan dan dirapatkan pada dinding tekak untuk menutup rongga ke hidung supaya udara tidak dapat keluar melalui rongga hidung. [lambat]. di akhir perkataan: [tiŋgal]. [bәkal]. [pukul] [l] Rajah 4. Kehadiran konsonan ini dalam perkataan adalah seperti yang berikut: di awal perkataan: [lama]. [lampu]. [bulat]. Pita suara digetarkan. di tengah perkataan: [sәlamat]. Sisian Gusi Bersuara [l] Konsonan sisian gusi bersuara [l] dihasilkan dengan cara: (i) Hujung lidah dikenakan pada bahagian tengah gusi untuk membuat sekatan pada arus udara yang keluar dari paru-paru ke rongga mulut. [kilat]. (v) Bunyi yang dihasilkan ialah bunyi konsonan sisian gusi bersuara [l] (lihat rajah 4. (iv) Udara dari paru-paru keluar ke rongga mulut tetapi hanya dapat keluar melalui sisian atau tepian.35).

[silam]. (iii) Pita suara dirapatkan. Bibir mulut dibuka semasa menyebut bunyi [m] dan pita suara digetarkan (lihat rajah 4. 14. Bunyi konsonan ini hadir dalam perkataan seperti yang berikut: di awal perkataan: [makan]. [malam]. di akhir perkataan: [salam]. [timur]. [tilam]. [m] Rajah 4. [dalam].23 Terangkan cara penghasilan bunyi konsonan Sisian Gusi Bersuara [l].BUNYI-BUNYI BAHASA / 4 4. [masin]. (ii) Lelangit lembut dan anak tekak diturunkan supaya suara dapat memasuki rongga hidung. [namun].36). di tengah perkataan: [timun]. [mula]. [lima].36 : Penghasilan Konsonan [m] 107 . (iv) Udara dari paru-paru memasuki rongga mulut dan keluar melalui rongga hidung. Sengau Dua Bibir Bersuara [m] Konsonan sengau dua bibir bersuara [m] dihasilkan dengan cara: (i) Bibir bawah dirapatkan pada bibir atas untuk membuat sekatan pada arus udara yang keluar dari paru-paru ke rongga mulut.

[binasa].BUNYI-BUNYI BAHASA / 4 15. (iv) Udara dari paru-paru keluar ke rongga mulut dan terhalang pada bahagian gusi. [lapan]. Kehadiran bunyi konsonan ini adalah seperti dalam contoh yang berikut: di awal perkataan: [nasi]. Sengau Gusi Bersuara [n] Bunyi sengau gusi bersuara [n] dihasilkan dengan cara: (i) Hujung lidah dirapatkan pada gusi untuk membuat sekatan pada arus udara yang keluar dari paru-paru ke rongga mulut. [nuri]. Pita suara digetarkan.37 : Penghasilan Konsonan [n] 108 . (v) Bunyi yang dihasilkan ialah bunyi sengau gusi bersuara [n] (lihat rajah 4. (ii) Lelangit lembut dan anak tekak diturunkan membuka rongga hidung supaya udara dapat keluar melalui rongga hidung. [panas]. di akhir perkataan: [papan]. kemudian keluar melalui rongga hidung. [naluri]. [lontar]. (iii) Pita suara dirapatkan. [naŋka]. [sәmbilan] [n] Rajah 4. [simpan]. di tengah perkataan: [kәnari].37).

[suɲi]. (iii) Pita suara dirapatkan. (ii) Lelangit lembut dan anak tekak diturunkan membuka ruang rongga ke hidung supaya udara dari paru-paru dapat keluar melalui rongga hidung. kemudian keluar melalui rongga hidung. 4. proses yang berikut turut berlaku: (i) Depan lidah dirapatkan pada daerah lelangit keras-gusi untuk membuat sekatan pada arus udara yang keluar dari paru-paru ke rongga mulut.38). Kehadiran bunyi konsonan ini adalah seperti dalam contoh yang berikut: di awal perkataan: [ɲaɲi]. Pita suara digetarkan.BUNYI-BUNYI BAHASA / 4 4. [ɲata]. di tengah perkataan: [baɲaʔ]. [taɲa]. 109 . [miɲaʔ]. [ɲaɲoʔ].25 Terangkan cara penghasilan bunyi konsonan Sengau Gusi Bersuara [n]. (iv) Udara dari paru-paru keluar ke rongga mulut dan terhalang pada daerah lelangit keras-gusi. 16. [ɲamoʔ].24 Terangkan cara penghasilan bunyi konsonan Sengau Dua Bibir Bersuara [m]. (v) Bunyi yang dihasilkan ialah bunyi konsonan sengau lelangit kerasgusi bersuara [ɲ] (lihat rajah 4. Sengau Lelangit Keras-Gusi Bersuara [ɲ] Untuk menghasilkan bunyi ini.

BUNYI-BUNYI BAHASA / 4 [ɲ] Rajah 4. (ii) Lelangit lembut dan anak tekak diturunkan membuka rongga hidung supaya udara dapat keluar melalui rongga hidung.26 Terangkan cara penghasilan bunyi konsonan Sengau Lelangit KerasGusi Bersuara [ɲ]. Sengau Lelangit Lembut Bersuara [ŋ] Bunyi konsonan sengau lelangit lembut bersuara [ŋ] dihasilkan melalui proses yang berikut: (i) Belakang lidah dinaikkan dan dirapatkan kepada lelangit lembut untuk menyekat udara yang keluar dari paru-paru ke rongga mulut. (iii) Pita suara dirapatkan.38 : Penghasilan Konsonan [ɲ] 4. 110 . 17.

[baŋga]. di tengah perkataan: [buŋa]. [taŋga]. [tanǰuŋ].39 : Penghasilan Konsonan [ŋ] 4.27 Terangkan cara penghasilan bunyi konsonan Sengau Lelangit Lembut Bersuara [ŋ]. [gunuŋ]. [siŋa].39). Kehadiran konsonan ini dalam perkataan adalah seperti dalam contoh yang berikut: di awal perkataan: [ŋaŋa]. Pita suara digetarkan.BUNYI-BUNYI BAHASA / 4 (iv) (v) Udara dari paru-paru keluar ke rongga mulut dan terhalang pada daerah lelangit lembut. Bunyi yang dihasilkan ialah bunyi sengau lelangit lembut bersuara [ŋ] (lihat rajah 4. 111 . kemudian keluar melalui rongga hidung. [baraŋ]. [ŋiau]. di akhir perkataan: [taŋguŋ]. [ŋ] Rajah 4.

40). (iii) Pita suara dirapatkan. di akhir perkataan: [sepaʔ takraw]. [wajaŋ]. [kawat]. lidah dengan pantas berubah ke kedudukan (posisi) untuk menghasilkan vokal tengah [ә] (lihat rajah 4. Semasa menghasilkan bunyi vokal [u]. (ii) Belakang lidah diangkat ke arah lelangit lembut tetapi tidak menyentuh lelangit lembut (sama seperti kedudukan lidah untuk membunyikan vokal belakang [u]). [waŋ].40: Penghasilan Separuh Vokal [w] 112 . [lewat]. Kehadiran konsonan ini adalah seperti dalam contoh yang berikut: di awal perkataan: [wau]. [w] Rajah 4.BUNYI-BUNYI BAHASA / 4 18. [waris]. [lawan]. Separuh Vokal Dua Bibir Bersuara [w] Bunyi separuh vokal dua bibir bersuara [w] ini dihasilkan dengan cara: (i) Bibir dibundarkan. di tengah perkataan: [kawan]. (iv) Udara keluar dari paru-paru ke rongga mulut menggetarkan pita suara.

4. (iv) Udara dari paru-paru keluar ke rongga mulut dan menggetarkan pita suara. Kehadiran bunyi konsonan ini dalam perkataan adalah seperti dalam contoh yang berikut: di awal perkataan: [jaŋ]. [sәmbahjaŋ].28 Terangkan cara penghasilan bunyi konsonan Separuh Vokal Dua Bibir Bersuara [w]. (v) Bunyi yang dihasilkan ialah bunyi konsonan separuh vokal [j] (lihat rajah 4. (ii) Lelangit lembut dan anak tekak dinaikkan dan dirapatkan kepada dinding tekak supaya udara tidak keluar melalui rongga hidung. [juran]. di tengah perkataan: [dajaŋ]. proses yang berikut turut berlaku: (i) Depan lidah dinaikkan ke arah gusi seperti hendak menghasilkan bunyi vokal [i]. kemudian semasa menghasilkan bunyi itu. Semasa menghasilkan bunyi vokal [i]. kedudukan lidah berubah dengan pantas ke kedudukan vokal tengah [ә]. [jakin]. (iii) Pita suara dirapatkan. Separuh Vokal Lelangit Keras Bersuara [j] Bagi menghasilkan bunyi konsonan separuh vokal lelangit keras bersuara [j]. kedudukan lidah berubah dengan pantas ke kedudukan vokal tengah [ә]. [sajaŋ].29 Bulatkan perkataan yang bermula dengan separuh vokal dua bibir bersuara: wisel wirid yuran watan lipas yakin larut wira 19. [jatim].41). [bajaŋ]. 113 .BUNYI-BUNYI BAHASA / 4 4.

BUNYI-BUNYI BAHASA / 4

[j]

Rajah 4.41 : Penghasilan Separuh Vokal [j]

4.30 Terangkan cara penghasilan bunyi konsonan Separuh Vokal Lelangit Keras Bersuara [j].

Tahukah Anda Konsonan Pinjaman dalam Bahasa Melayu?
Dengan konsonan pinjaman, dimaksudkan konsonan-konsonan yang bukan berasal daripada bahasa Melayu tetapi dipinjam daripada bahasa lain, seperti bahasa Arab, Sanskrit, Inggeris dan sebagainya. Konsonan-konsonan ini telah umum dipakai dalam perkataan-perkataan yang dipinjam daripada bahasa asing. Konsonan-konsonan tersebut terdiri daripada:

114

BUNYI-BUNYI BAHASA / 4

(i) (ii) (iii) (iv) (v) (vi) (vii) (viii)

Geseran bibir-gigi tidak bersuara [f] Geseran bibir-gigi bersuara [v] Geseran gigi tidak bersuara [] Geseran gigi bersuara [ð] Geseran gusi bersuara [z] Geseran lelangit keras tidak bersuara [š, ž] Geseran lelangit lembut tidak bersuara [x] Geseran lelangit lembut bersuara [Ɣ]

Tahukah Anda Cara Penghasilan Konsonan Pinjaman dalam Bahasa Melayu?
Geseran Bibir-Gigi Tidak Bersuara [f]
Bunyi konsonan geseran bibir-gigi tidak bersuara [f] dihasilkan dengan cara: (i) Bibir bawah dihampirkan pada gigi atas untuk membuat sempitan supaya udara keluar dengan menggeser melalui ruang yang sempit. (ii) Lelangit lembut dan anak tekak dinaikkan menutup rongga ke hidung supaya udara tidak dapat keluar melalui rongga hidung. (iii) Pita suara dibuka (direnggangkan). (iv) Udara dari paru-paru keluar dengan menggeser melalui sempitan pada daerah bibir-gigi. Pita suara tidak digetarkan. (v) Bunyi yang dihasilkan ialah bunyi geseran bibir-gigi tidak bersuara [f] (lihat rajah 4.42). Konsonan ini hadir dalam perkataan pinjaman seperti contoh yang berikut: di awal perkataan: [fikir], [fitnah], [faham], [fonetiʔ]. di tengah perkataan: [nafkah], [sifir], [sifar], [kufur]. di akhir perkataan: [arif], [maʔaf], [alif], [huruf].

115

BUNYI-BUNYI BAHASA / 4

[f]

Rajah 4.42 : Penghasilan Konsonan [f]

4.31 Terangkan cara penghasilan bunyi konsonan pinjaman Geseran BibirGigi Tidak Bersuara [f].

Geseran Bibir-Gigi Bersuara [v]
Bunyi konsonan geseran bibir-gigi bersuara [v] dihasilkan dengan cara: (i) Bibir bawah dihampirkan pada gigi atas untuk membuat sempitan supaya udara keluar dengan menggeser melalui sempitan. (ii) Lelangit lembut dan anak tekak dinaikkan dan dirapatkan pada dinding tekak menutup rongga ke hidung supaya udara tidak dapat keluar melalui rongga hidung. (iii) Pita suara dirapatkan. (iv) Udara dari paru-paru keluar dengan menggeser melalui sempitan pada daerah bibir-gigi. Pita suara digetarkan.

116

BUNYI-BUNYI BAHASA / 4

(v)

Bunyi yang dihasilkan ialah bunyi geseran bibir-gigi bersuara [v] (lihat rajah 4.43). Kehadiran bunyi konsonan ini adalah seperti dalam contoh yang berikut: di awal perkataan: [vokal], [variasi]. di tengah perkataan: [univәrsiti], [novel].

[v]

Rajah 4.43 : Penghasilan Konsonan [v]

4.32 Terangkan cara penghasilan bunyi konsonan pinjaman Geseran BibirGigi Bersuara [v].

Geseran Gigi Tidak Bersuara []
Konsonan geseran gigi tidak bersuara [] dihasilkan melalui cara: (i) Hujung lidah dihampirkan kepada daerah antara gigi atas dengan gigi bawah untuk membuat sempitan pada daerah antara gigi atas dan gigi bawah supaya udara keluar dengan menggeser.

117

BUNYI-BUNYI BAHASA / 4

(ii)

(iii) (iv) (v)

Lelangit lembut dan anak tekak dinaikkan dan dirapatkan pada dinding tekak untuk menutup rongga ke hidung supaya udara tidak dapat keluar melalui rongga hidung. Pita suara dibuka (direnggangkan). Udara dari paru-paru keluar dengan menggeser melalui sempitan antara gigi atas dan gigi bawah. Pita suara tidak digetarkan. Bunyi yang dihasilkan ialah bunyi geseran gigi tidak bersuara [] (lihat rajah 4.44). Konsonan ini hadir dalam perkataan seperti dalam contoh yang berikut: di awal perkataan: [inin], [alaa], [abit], di tengah perkataan: [mial]. di akhir perkataan: [hadi].

[oman].

[]

Rajah 4.44 : Penghasilan Konsonan []

118

BUNYI-BUNYI BAHASA / 4 4.33 Terangkan cara penghasilan bunyi konsonan pinjaman Geseran Gigi Tidak Bersuara [].34 (a) _____________ (b) _____________ (c) _____________ (d) _____________ (e) _____________ (f) _____________ (g) _____________ (h) _____________ 119 (i)_____________ . Tuliskan lambang bunyi konsonan yang dihasilkan berdasarkan gambar rajah di bawah: 4.

BUNYI-BUNYI BAHASA / 4 4.35 Kenal pasti jenis bunyi konsonan dalam perkataan berikut: Perkataan duri gulai dapur batas desak buruh gitar bilas jala cukai jambu capal juta celah kipas cuci besar hampas perah basah boros pijak hitam bola wisel wirid yuran watan lipas yakin larut wira elok tamak cucuk kicap bahu semak muka Jenis Konsonan 120 .

vokal tengah. Mengandungi vokal-vokal yang berikut.vokal belakang. anda perlu: i. . vokal tengah dan vokal belakang dengan menyertakan gambar rajah kedudukan bibir dan lidah semasa menghasilkan bunyi vokal tersebut dan contoh yang sesuai.5 Bagi soalan ini.vokal hadapan separuh sempit. [a]. Mengenal pasti sama ada huruf yang bercetak tebal dalam perkataan yang diberikan tersebut merupakan: . Menyenaraikan enam jenis vokal bahasa Melayu ii. atau lain-lain ii. Sila buat rujukan tambahan daripada sumber lain.vokal hadapan luas. jawapan anda perlu: i.1 Bagi soalan ini.BUNYI-BUNYI BAHASA / 4 PANDUAN MENJAWAB SOALAN LATIHAN UNIT 4 4. . 4. Definisi vokal ii. Anda perlu memberikan tiga contoh perkataan bagi setiap vokal tersebut yang hadir di hadapan.1 bagi mengesahkan jawapan anda itu betul. [u]. Bebas memilih mana-mana perkataan dalam bahasa Melayu. jawapan anda harus mencakupi: i.vokal hadapan separuh luas. 4. dan [u] ii. anda: i. [e]. 4. 4. [o] dan vokal [ә] ii. asalkan perkataan tersebut mengandungi vokal [i]. di tengah dan di akhir perkataan. .3 Bagi soalan ini. 121 .4 Bagi menjawab soalan ini. Anda perlu rujuk Rajah 4. Ciri-ciri vokal bahasa Melayu iii. Menjelaskan ciri-ciri vokal hadapan. . iaitu vokal tinggi [i].vokal hadapan sempit. anda harus: i. Anda juga perlu memberikan vokal tengah [ә] iii. Sila sertakan contoh-contoh yang mengandungi vokal tersebut. .2 Bagi menjawab soalan ini.

Pastikan anda menghuraikan proses penghasilan bunyi konsonan letupan gusi bersuara [d] tersebut dengan teratur dan betul iii. Sebaik-baiknya sertakan sekali gambar rajah dalam penerangan anda. anda perlu: i. Sebaik-baiknya sertakan sekali gambar rajah dalam penerangan anda. Sebaik-baiknya sertakan sekali gambar rajah dalam penerangan anda. anda perlu: i. Merujuk Rajah 4.9 Bagi menjawab soalan ini. 4.BUNYI-BUNYI BAHASA / 4 4. Antara lambang konsonan yang perlu mengisi kotak bahagian berwarna itu ialah [b].26 ii. Merujuk Rajah 4. [j]. Pastikan anda menghuraikan proses penghasilan bunyi konsonan letupan dua bibir bersuara [b] tersebut dengan teratur dan betul iii. 4.24 ii. Pastikan anda menghuraikan proses penghasilan bunyi konsonan [p] tersebut dengan teratur dan betul iii. anda perlu meneliti setiap perkataan yang diberikan dan carikan perkataan yang mengandungi konsonan letupan dua bibir bersuara [b]. 4. Pastikan anda menghuraikan proses penghasilan bunyi konsonan letupan gusi tidak bersuara [t] tersebut dengan teratur dan betul iii. anda perlu: i.11 Bagi menjawab soalan ini.6 Bagi menjawab soalan ini. dll iii. Sila pastikan yang anda mengetahui nama-nama konsonan tersebut. Mengisi kotak bahagian berwarna itu dengan lambang konsonan yang betul ii.21 bagi mendapatkan jawapan seterusnya iv. 4. [m]. 122 . anda perlu: i. Merujuk Rajah 4. [č]. anda perlu: i. 4.7 Bagi menjawab soalan ini. Merujuk Rajah 4.8 Bagi soalan ini. Anda perlu melihat gambar rajah 4. [t].10 Bagi menjawab soalan ini.25 ii. Sebaik-baiknya sertakan sekali gambar rajah dalam penerangan anda.23 ii.

4.16 Bagi soalan ini.BUNYI-BUNYI BAHASA / 4 4. Merujuk Rajah 4.14 Bagi menjawab soalan ini.29 ii. anda perlu meneliti setiap perkataan yang diberikan dan bulatkan perkataan yang berakhir dengan hentian glotis. Sebaik-baiknya sertakan sekali gambar rajah dan contoh dalam penerangan anda. Pastikan anda menghuraikan proses penghasilan bunyi konsonan hentian glotis [ʔ] tersebut dengan teratur dan betul iii. anda perlu: i. Merujuk Rajah 4. Sebaik-baiknya sertakan sekali gambar rajah dan contoh dalam penerangan anda. Sebaik-baiknya sertakan sekali gambar rajah dan contoh dalam penerangan anda. Pastikan anda menghuraikan proses penghasilan bunyi konsonan letupan lelangit lembut bersuara [g] tersebut dengan teratur dan betul iii. anda perlu meneliti setiap perkataan yang diberikan dan bulatkan perkataan yang mengandungi konsonan letupan gusi bersuara. Merujuk Rajah 4. Pastikan anda menghuraikan proses penghasilan bunyi konsonan letupan lelangit lembut tidak bersuara [k] tersebut dengan teratur dan betul iii.15 Bagi menjawab soalan ini. 123 .13 Bagi menjawab soalan ini. anda perlu: i. Sebaik-baiknya sertakan sekali gambar rajah dan contoh dalam penerangan anda.28 ii.30 ii.27 ii.12 Bagi soalan ini. anda perlu: i. 4. 4. 4. Pastikan anda menghuraikan proses penghasilan bunyi konsonan letusan lelangit keras-gusi tidak bersuara [č] tersebut dengan teratur dan betul iii. 4.17 Bagi menjawab soalan ini. Merujuk Rajah 4. anda perlu: i.

22 Bagi menjawab soalan ini. Merujuk Rajah 4.21 Bagi menjawab soalan ini. 4. Sebaik-baiknya sertakan sekali gambar rajah dan contoh dalam penerangan anda. anda perlu meneliti setiap perkataan yang diberikan dan bulatkan perkataan yang bermula dengan konsonan letusan lelangit keras bersuara.19 Bagi soalan ini. Sebaik-baiknya sertakan sekali gambar rajah dan contoh dalam penerangan anda. Sebaik-baiknya sertakan sekali gambar rajah dan contoh dalam penerangan anda. Pastikan anda menghuraikan proses penghasilan bunyi konsonan geseran gusi tidak bersuara [s] tersebut dengan teratur dan betul iii.33 ii. Pastikan anda menghuraikan proses penghasilan bunyi konsonan Getaran gusi bersuara [r] tersebut dengan teratur dan betul iii. anda perlu: i. anda perlu: i. 124 . Pastikan anda menghuraikan proses penghasilan bunyi konsonan geseran glotis bersuara [h] tersebut dengan teratur dan betul iii. Pastikan anda menghuraikan proses penghasilan bunyi konsonan letusan lelangit keras-gusi bersuara [j] tersebut dengan teratur dan betul iii.31 ii.BUNYI-BUNYI BAHASA / 4 4. 4. Merujuk Rajah 4. Merujuk Rajah 4. Sebaik-baiknya sertakan sekali gambar rajah dan contoh dalam penerangan anda. anda perlu: i.18 Bagi menjawab soalan ini.32 ii. 4. anda perlu: i. 4.20 Bagi menjawab soalan ini. Merujuk Rajah 4.34 ii.

anda perlu: i. Sebaik-baiknya sertakan sekali gambar rajah dan contoh dalam penerangan anda. anda perlu: i. Sebaik-baiknya sertakan sekali gambar rajah dan contoh dalam penerangan anda. Pastikan anda menghuraikan proses penghasilan bunyi konsonan sisian gusi bersuara [l] tersebut dengan teratur dan betul iii.25 4. Pastikan anda menghuraikan proses penghasilan bunyi konsonan sengau dua bibir bersuara [m] tersebut dengan teratur dan betul iii. Pastikan anda menghuraikan proses penghasilan bunyi konsonan sengau lelangit keras-gusi bersuara [ɲ] tersebut dengan teratur dan betul iii.36 ii. Merujuk Rajah 4.26 4. anda perlu: i. Merujuk Rajah 4. Sebaik-baiknya sertakan sekali gambar rajah dan contoh dalam penerangan anda.23 Bagi menjawab soalan ini. Bagi menjawab soalan ini. Bagi menjawab soalan ini. Pastikan anda menghuraikan proses penghasilan bunyi konsonan sengau lelangit lembut bersuara [ŋ] tersebut dengan teratur dan betul iii.BUNYI-BUNYI BAHASA / 4 4.24 4. Merujuk Rajah 4.37 ii.39 ii. Bagi menjawab soalan ini.27 125 . anda perlu: i.35 ii. Merujuk Rajah 4. Pastikan anda menghuraikan proses penghasilan bunyi konsonan sengau gusi bersuara [n] tersebut dengan teratur dan betul iii. Sebaik-baiknya sertakan sekali gambar rajah dan contoh dalam penerangan anda.38 ii. anda perlu: i. Sebaik-baiknya sertakan sekali gambar rajah dan contoh dalam penerangan anda. 4. Bagi menjawab soalan ini. Merujuk Rajah 4.

Merujuk Rajah 4. anda perlu meneliti setiap perkataan yang diberikan dan bulatkan perkataan yang bermula dengan konsonan vokal dua bibir bersuara Bagi menjawab soalan ini.31 4.42 ii. Merujuk Rajah 4. Bagi menjawab soalan ini. Sebaik-baiknya sertakan sekali gambar rajah dan contoh dalam penerangan anda.32 126 .41 ii. Sebaik-baiknya sertakan sekali gambar rajah dan contoh dalam penerangan anda. Pastikan anda menghuraikan proses penghasilan bunyi konsonan pinjaman geseran bibir-gigi bersuara [v] tersebut dengan teratur dan betul iii.28 Bagi menjawab soalan ini. Merujuk Rajah 4. anda perlu: i. anda perlu: i. anda perlu: i. Pastikan anda menghuraikan proses penghasilan bunyi konsonan separuh vokal dua bibir bersuara [w] tersebut dengan teratur dan betul iii. Bagi menjawab soalan ini.30 4. Sebaik-baiknya sertakan sekali gambar rajah dan contoh dalam penerangan anda. Pastikan anda menghuraikan proses penghasilan bunyi konsonan pinjaman geseran bibir-gigi tidak bersuara [f] tersebut dengan teratur dan betul iii.43 ii. Merujuk Rajah 4. Sebaik-baiknya sertakan sekali gambar rajah dan contoh dalam penerangan anda. anda perlu: i.40 ii. Pastikan anda menghuraikan proses penghasilan bunyi konsonan separuh vokal lelangit keras bersuara [j] tersebut dengan teratur dan betul iii.29 4.BUNYI-BUNYI BAHASA / 4 4. Bagi soalan ini. 4.

34 4. [t].44 ii. [k]. Meneliti setiap perkataan yang disenaraikan dalam soalan ii. Pastikan anda menghuraikan proses penghasilan bunyi konsonan pinjaman geseran gigi tidak bersuara [] tersebut dengan teratur dan betul iii. Sebaik-baiknya sertakan sekali gambar rajah dan contoh dalam penerangan anda. Menerangkan setiap rajah (a) . [č]. Kenal pasti kedudukan alat artikulasi yang menghasilkan bunyi konsonan tertentu iii. Kenal pasti jenis-jenis bunyi konsonan dalam perkataan tersebut.(i) ii. anda perlu: i. Merujuk Rajah 4. [n] dalam jawapan anda. Bagi menjawab soalan ini. Pastikan anda memasukkan lambang konsonan [p]. [g]. Bagi menjawab soalan ini. anda perlu: i.35 127 . 4. [z].33 Bagi menjawab soalan ini. [z]. [ʔ]. anda perlu: i.BUNYI-BUNYI BAHASA / 4 4. [s].

Clark. An introduction to descriptive linguistics. & Hannahs. Guru dan bahasa Melayu. & Barnhart. Chicago: University of Chicago Press.J. W. Ejaan bahasa Melayu terkini. & Yallop. An introduction to phonetics and phonology (second edition). J. Kuala Lumpur: Aslita Sdn. Crystal. Davenport. Rinehart & Winston. Abdul Hamid Mahmood (2002). P. Oxford: Basil Blackwell Ltd. Abdul Hamid Mahmood dan Nurfarah Lo Abdullah (2007). Speech sounds. (1995). Indirawati Zahid & Mardian Shah Omar (2006). Auckland: Arnold. (Ed. Kuala Lumpur: PTS Professional. (1955). S. New York: Holt. London: Heffer. Masa Enterprise. London: Routledge. A Dictionary of Linguistics and Phonetics.) (1981).A.L. Linguistik fonetik dan fonologi bahasa Melayu. An outline of English phonetics. USA: Blackewell. (1998). Kamus Dewan Edisi Keempat (2005). Gleason. C. Ladefoged. (Ed) (1992). H. D. Preliminaries to linguistic phonetics. The world book of encyclopedia volume two. Ashby. C. (1973). M. New York: Oxford University Press. (1986). 128 . Kuala Lumpur: Dewan Bahasa dan Pustaka.BUNYI-BUNYI BAHASA / 4 Rujukan Abdul Hamid Mahmood (1995). (1958). (1995). Introducing phonetics & phonology.K. Bhd. Fonetik dan fonologi siri pengajaran dan pembelajaran bahasa Melayu. Toronto: World Book Inc. Bright. Kuala Lumpur: City Reprographic Services. International encyclopedia of linguistics. R. Jones. P. D. Barnhart.

Pengenalan fonetik dan fonologi. Rahmat Sato. The Penguin Dictionary (2004). (1998). New York: Denver. Martin.W.L. London: Arnold. Phonetics. Kuala Lumpur: Fakulti Bahasa dan Linguistik. Australia: Blackwell Publishing. Linguistik. Universiti Malaya. J. New York: Penguin Modern Master University Press.BUNYI-BUNYI BAHASA / 4 Ladefoged. Laver. A course in phonetics (3rd. K. & Rahilly. P. (2005). Yogyakarta: Gadjah Mada University Press. Boston. MA: Thomson Wadsworth. New York: Harcourt. Verhaar. (1999). P. Nor Hashimah Jalaluddin (1998).B. H. (1981). (1947). J. (2001). United Kingdom: Oxford University Press.M. Fonetik. Pike. J. Lyons. (1993). Roach. (1983). (1993). Kuala Lumpur: Dewan Bahasa dan Pustaka. Noam Chomsky. P. London: Penguin Books. J. (2006). P. B. Marsono (1986). J. Phonetics. Yogyakarta: Gadjah Mada University Press. Malmberg. Asas fonetik. (1963). Phonetics the science of speech. Pengantar linguistik. Ed). New York: Cambridge University Press. Yogyakarta: Gadjah Mada University Press. Sudaryanto (1983). Principles of phonetics. Vowels and consonants (second edition). Brace and Jovanovich. 129 . A course in phonetics (fifth edition). Ladefoged. Phonetics: A critical analysis of phonetic theory and a technique for the practical description of sounds University of Michigan Press. Ladefoged.

ARTIKULASI TAMBAHAN / 5 Unit 5 ARTIKULASI TAMBAHAN / KOARTIKULASI HASIL PEMBELAJARAN Setelah selesai mempelajari unit ini. perengkungan dan pengglotisan. penyengauan. anda seharusnya dapat: i. perengkungan dan pengglotisan iii. ii. Apakah Pengertian Artikulasi Tambahan / Koartikulasi? Artikulasi tambahan atau koartikulasi ialah sebutan tambahan yang terjadi akibat daripada pengaruh penyebutan sesuatu bunyi tertentu. penglelangitkerasan. menulis perkataan dalam bentuk fonetik dengan memasukkan lambang-lambang koartikulasi. terjadi juga sebutan tambahan secara sampingan kerana dalam proses penyebutan sesuatu bunyi tertentu. Pengenalan Unit ini membincangkan hal tentang Artikulasi Tambahan atau juga dipanggil Koartikulasi yang mencakupi pembibiran. beberapa alat artikulasi turut 130 . Sewaktu menyebutkan sesuatu bunyi tertentu. penyengauan. penglelangitkerasan. menerangkan pengertian artikulasi tambahan/ koartikulsi. membezakan antara pembibiran.

iv.ARTIKULASI TAMBAHAN / 5 terlibat. iaitu pengaruh daripada hendak menyebut bunyi vokal belakang [u] dalam perkataan “kuning” itu. Artikulasi tambahan pembibiran ditanda dengan lambang w seperti dalam contoh yang berikut: [kwuniŋ] [kwučiŋ] [lwubaŋ] [swulit] [twolaʔ] 5. rongga hidung. pengglotisan (Glotalisasi) 5.1 Apakah yang anda faham tentang koartikulasi? Berikan pengertian menurut banyak sumber. penyengauan. pembibiran. jelaskan maksud pembibiran. iii. dan v. berlaku sedikit pembundaran bibir. Sebenarnya semasa kita hendak menyebut bunyi konsonan [k] yang diikuti oleh vokal belakang [u] dalam perkataan “kuning” itu. lelangit keras. 131 . rengkung dan seumpamanya sehingga berlakunya artikulasi tambahan seperti: i. Misalnya. ii. misalnya bibir. semasa kita menyebut bunyi perkataan [kuniŋ]. Tahukah Anda Proses Pembibiran? Pembibiran atau dikenal sebagai labialisasi ialah artikulasi tambahan yang berlaku semasa hendak menyebut bunyi vokal belakang. perengkungan.2 Dengan memberikan contohcontoh yang sesuai. penglelangitkerasan.

[m.ARTIKULASI TAMBAHAN / 5 Tahukah Anda Proses Penyengauan? Penyengauan atau nasalisasi merupakan artikulasi tambahan yang berlaku pengaruh daripada proses penyebutan bunyi perkataan yang mengandungi konsonan sengau yang diikuti oleh vokal. nasi. Tahukah Anda Proses Penglelangitkerasan? Penglelangitkerasan atau palatalisasi merupakan artikulasi tambahan yang berlaku akibat proses penghasilan bunyi lelangit keras. nyamuk. Semasa menyebutkan bunyi sengau. ɲ. Penglelangitkerasan ini terhasil sebelum bunyi letusan lelangit keras [č] dan [ǰ] dan lambang yang digunakan untuk melambangkan penglelangitkerasan ialah lambang [^] di bawah atau [ǰ] di sebelah kanan atas lambang fonetik konsonan berkenaan. pengaruh bunyi sengau [m. n. n. Lambang penyengauan atau nasalisasi ditanda dengan lambang ~ seperti dalam perkataan yang berikut: [mãkan] [nãŋka] [ɲãɲi] [məŋãntoʔ] 5. nganga. ŋ] seperti dalam perkataan malam. jelaskan maksud penyengauan. misalnya. ŋ] merebak kepada bunyi vokal kerana rongga hidung tidak sempat ditutup sepenuhnya semasa menyebut bunyi vokal dalam perkataan tersebut.3 Dengan memberikan contoh-contoh yang sesuai. seperti dalam contoh yang berikut: [punǰča] [manǰja] [belanjǰa] [senǰǰa] [belunǰǰur] 132 . ɲ.

[ʔabaŋ]. Simbol yang digunakan bagi melambangkan bunyi perengkungan ialah seperti yang terdapat pada fonem yang berikut: L. jelaskan maksud perengkungan. jelaskan maksud penglelangitkerasan. alat artikulasi mengambil sedikit masa untuk melafazkan bunyi vokal tersebut dan ini mengakibatkan udara terhenti sebentar pada glotis semasa menyebut bunyi vokal dalam perkataan itu. Misalnya. d dan z 5.4 Dengan memberikan contoh-contoh yang sesuai.ARTIKULASI TAMBAHAN / 5 5. Glotalisasi biasanya berlaku pada awal bunyi vokal yang hadir pada perkataan yang disebut secara satu-satu. Sebelum bunyi vokal itu dilafazkan. [ʔalat] dan seumpamanya. Tahukah Anda Proses Perengkungan? Perengkungan ialah artikulasi tambahan yang berlaku akibat daripada pengucapan bunyi rengkungan. Tahukah Anda Proses Pengglotisan (Glotalisasi)? Pengglotisan atau glotalisasi merupakan ciri suprasegmental yang berlaku sebelum penyebutan bunyi vokal. [ʔadeʔ]. Bunyi seperti ini banyak terdapat dalam bahasa Arab. 133 .5 Dengan memberikan contoh-contoh yang sesuai.

perengkungan dan pengglotisan 1. [saʔat].8 Nyatakan artikulasi tambahan yang terlibat dalam contoh-contoh perkataan di bawah: (a) [kwuraŋ] (b) [tanǰǰaʔ] (c) [ʔiteʔ] (d) [taʔat] (e) [mãsin] (f) [punjčaʔ] (g) [kwotaʔ] (h) [panǰǰat] (i) [ŋãŋã] (j) [kaʔedah] ____________________ ____________________ ____________________ ____________________ ____________________ ____________________ ____________________ ____________________ ____________________ ____________________ 134 . 1. [faʔedah] dan seumpamanya. udara terhenti sekejap pada glotis dan memakan sedikit masa untuk menyebut vokal yang berikutnya. Semasa menyebut vokal pertama. Contohnya. penyengauan.ARTIKULASI TAMBAHAN / 5 Glotalisasi juga berlaku antara dua vokal yang berdekatan dalam perkataan. 5.7 Nyatakan perbezaan antara pembibiran. penglelangitkerasan. jelaskan maksud glotalisasi.6 Dengan memberikan contoh-contoh yang sesuai. [ǰumaʔat].

a) putih (b) banjir (c) singa (d) taat (e) tulang (f) banyak (g) kumbang (h) sunting (i) jemaah (h) sengaja (i) ombak (j) semalam ____________________ ____________________ ____________________ ____________________ ____________________ ____________________ ____________________ ____________________ ____________________ ____________________ ____________________ ____________________ 135 .9 Salin semula perkataan-perkataan di bawah dalam bentuk fonetik dengan memasukkan lambang-lambang artikulasi tambahan yang sesuai.ARTIKULASI TAMBAHAN / 5 5.

Anda perlu menjelaskan proses menghasilkan bunyi konsonan tertentu yang melibatkan berlakunya artikulasi tambahan. anda perlu: i.1 Bagi menjawab soalan ini. [nila]. ii. Berikan contoh-contoh lain dalam bahasa Melayu tentang artikulasi tambahan penglelangitkerasan. anda harus: i. Sila berikan juga contoh-contoh konsonan sengau lain yang diikuti oleh bunyi-bunyi vokal tersebut. Menerangkan bahawa bunyi-bunyi penyengauan berlaku kerana wujudnya konsonan sengau yang diikuti oleh bunyi vokal. [nusa] iii. Sila teliti perkataan yang mengandungi konsonan lain yang diikuti oleh vokal belakang. Pastikan anda memberikan contoh-contoh penyengauan yang berlaku pada vokal-vokal lain yang hadir mengikuti konsonan sengau. anda perlu: i. misalnya [mãlam]. Menjelaskan maksud koartikulasi penglelangitkerasan ii.3 Bagi menjawab soalan ini. Menerangkan maksud artikulasi tambahan/ koartikulasi ii. Sila teliti semua definisi yang diberikan oleh tokoh-tokoh bahasa yang berlainan dan terangkannya mengikut fahaman anda iii. Contohnya. Pengaruh daripada konsonan sengau itu terkena juga pada vokal yang mengikutinya.ARTIKULASI TAMBAHAN / 5 PANDUAN MENJAWAB SOALAN LATIHAN UNIT 5 5. 136 .2 Bagi menjawab soalan ini. bunyi koartikulasi pembibiran yang hadir bersama dengan konsonan [k] semasa menyebut bunyi [kwuda] ii. 5. 5. 5. anda harus: i. konsonan [n] yang diikuti oleh konsonan [j] berlaku artikulasi tambahan penglelangitkerasan yang hadir bersamasama bunyi tersebut iii. misalnya apabila menyebut perkataan panjang. Berikan contoh-contoh perkataan yang mengandungi artikulasi tambahan tersebut.4 Untuk menjawab soalan ini. Menghuraikan artikulasi tambahan/ koartikulasi yang hadir bersama-sama dengan bunyi konsonan yang lain yang hadir selepas konsonan tersebut.

Terangkan cara penghasilan konsonan tertentu yang boleh menyebabkan berlakunya koartikulasi perengkungan iii. Sila rujuk halaman 131 – 133. Menerangkan perbezaan cara-cara menghasilkan bunyi koartikulasi pembibiran. 5. anda perlu: i.6 Untuk menjawab soalan ini. Sila rujuk sumber lain seperti buku dan internet bagi mendapatkan maklumat tambahan. anda perlu: i. anda perlu: i.8 Bagi soalan ini. Berikan contoh-contoh lain koartikulasi perenkungan dalam bahasa Melayu. seperti pembibiran. 5.ARTIKULASI TAMBAHAN / 5 5. Berikan contoh-contoh koartikulasi pengglotisan dalam bahasa Melayu. Mengenal pasti jenis-jenis koartikulasi yang berlainan yang berlaku semasa menyebut perkataan dalam soalan (a) . Menerangkan maksud koartikulasi perengkungan bahasa Melayu ii. Huraikan proses pengglotisan berlaku iii. perengkungan dan pengglotisan ii.(j) tersebut iii. 5. penglelangitkerasan. dll 137 . Memberikan maksud koartikulasi pengglotisan bahasa Melayu ii. penyengauan.9 Untuk soalan ini. Pastikan anda menerangkan setiap artikulasi tambahan yang berlainan yang terdapat dalam perkataan (a) . pengglotisan. iii.7 Bagi menjawab soalan ini.(j) ii. anda perlu: i. anda perlu: i. Anda juga perlu mengetahui setiap penghasilan bunyi konsonan dan vokal itu ada bunyi lain yang turut serta bersama-samanya. 5.5 Untuk menjawab soalan ini. Sila rujuk sumber lain seperti buku dan internet bagi mendapatkan maklumat tambahan. Meneliti dan mengenali setiap perkataan dan bunyi-bunyi konsonan serta vokal yang terdapat pada perkataan tersebut ii.

138 . Misalnya bagi perkataan ombak. berlakunya pengglotisan pada huruf vokal [o] dan bentuk transkripsi fonetik ditulis seperti berikut: [ʔombaʔ]. Anda perlu memasukkan lambang-lambang artikulasi tambahan tersebut bagi perkatan-perkataan itu.ARTIKULASI TAMBAHAN / 5 iii.

An introduction to phonetics and phonology (second edition). New York: Oxford University Press. Auckland: Arnold.L. An introduction to descriptive linguistics. An outline of English phonetics. Bright.K. Kamus Dewan Edisi Keempat (2005). Ladefoged. W. (Ed. Gramedia Jakarta. & Yallop. Ejaan bahasa Melayu terkini. Rinehart & Winston. (1958). Masa Enterprise.J. Speech sounds. Jakarta: Penerbit P. A Dictionary of Linguistics and Phonetics. Kuala Lumpur: City Reprographic Services. Crystal. New York: Holt. USA: Blackewell. Linguistik fonetik dan fonologi bahasa Melayu.ARTIKULASI TAMBAHAN / 5 Rujukan Abdul Hamid Mahmood (1995). Harimurti Kridalaksana (1983). (1986). Toronto: World Book Inc. (1998). Barnhart. Gleason. 139 . & Barnhart. Davenport. H. Introducing phonetics & phonology. Kamus linguistik. International encyclopedia of linguistics. Abdul Hamid Mahmood (2002).) (1981). & Hannahs. (Ed) (1992). D. (1955). S. London: Routledge. (1995). Abdul Hamid Mahmood dan Nurfarah Lo Abdullah (2007). Clark. (1995). Bhd. J. P. C. Jones. The world book of encyclopedia volume two. Ashby. (1973). Kuala Lumpur: Dewan Bahasa dan Pustaka. M. Oxford: Basil Blackwell Ltd. Chicago: University of Chicago Press. D. C. Preliminaries to linguistic phonetics.A. Guru dan bahasa Melayu. P. Kuala Lumpur: Aslita Sdn.T. London: Heffer. R.

Kuala Lumpur: Dewan Bahasa dan Pustaka. MA: Thomson Wadsworth. (1947). J. A course in phonetics (fifth edition). (1963). (1981). Malmberg. Noam Chomsky. (2005). (1974). New York: Cambridge University Press.B. (1999).W. B. P. New York: Denver. London: Penguin Books. (1998). Boston. Yogyakarta: Gadjah Mada University Press. J. Ladefoged. Roach. J. Universiti Malaya. London: Arnold. (1983). Laver. Linguistik untuk bukan ahli linguistik. Principles of phonetics. Pengenalan fonetik dan fonologi. Phonetics. P.ARTIKULASI TAMBAHAN / 5 Ladefoged. Verhaar. J. Lyons. New York: Penguin Modern Master University Press. The Penguin Dictionary (2004). Phonetics: A critical analysis of phonetic theory and a technique for the practical description of sounds University of Michigan Press. J. (2001). Rahmat Sato.L. 140 . Yogyakarta: Gadjah Mada University Press. Phonetics.M. K. Fonetik. P. & Rahilly. Pike. United Kingdom: Oxford University Press. Vowels and consonants (second edition). Phonetics the science of speech. (1993). Marsono (1986). F. Australia: Blackwell Publishing. Pengantar linguistik. Martin. H. Kuala Lumpur: Fakulti Bahasa dan Linguistik. Parker. (2006).

Fonem suprasegmental tersebut terdiri daripada: i. membezakan antara tekanan. kepanjangan. kepanjangan. Apakah Pengertian Fonem Suprasegmental? Fonem suprasegmental yang juga disebut fonem suprapenggalan ialah ciri atau sifat bunyi yang menindihi atau menumpangi sesuatu fonem. tetapi ciri yang hadir bersama dengan cara menindihi atau menumpangi bunyi penggalan. tona dan intonasi. 141 . kepanjangan. Pengenalan Unit ini membincangkan hal tentang Fonem Suprasegmental dalam fonetik dan fonologi bahasa Melayu yang meliputi tekanan. ii. tona dan intonasi dalam bidang fonetik dan fonologi bahasa Melayu.FONEM SUPRASEGMENTAL / 6 Unit 6 FONEM SUPRASEGMENTAL HASIL PEMBELAJARAN Setelah selesai mempelajari unit ini. ciri suprasegmental hadir bersama-sama fonem penggalan dengan cara menumpangi bunyi segmental. tekanan. anda seharusnya dapat: i. Fonem suprasegmental ini bukannya bunyi segmental atau bunyi penggalan. ii. Maksudnya. jeda. menerangkan pengertian fonem suprasegmental. jeda.

jeda. iv. perkataan pro gress bermaksud “memajukan” (kata kerja) / dan pro gress bermaksud “kemajuan” (kata nama). Tekanan dalam perkataan bahasa Melayu lazimnya berlaku pada suku kata yang kedua seperti dalam perkataan ki ta. 6. 6.2 Dengan memberikan contoh-contoh yang sesuai. Contohnya. tekanan berlaku pada vokal. Tekanan ditanda dengan tanda ( / ).1 Apakah perbezaan antara bunyi segmental dan bunyi suprasegmental? i. Begitu juga dengan / perkataan ex port yang tekanannya diletakkan pada awal suku kata membawa / maksud “barang yang dieksportkan” (kata nama) sedangkan ex port yang tekanannya dilakukan pada suku kata kedua membawa maksud “melakukan kerja eksport” (kata kerja). Dalam bahasa Melayu. tona dan intonasi. sa tu dan seumpamanya. Dalam bahasa asing. misalnya bahasa Inggeris. v. Begitulah seterusnya dengan perkataan conduct. ba pa. jelaskan bagaimana “tekanan” boleh membezakan makna sesuatu frasa atau ayat. Tekanan biasanya berlaku pada suku kata dalam perkataan. tekanan boleh membezakan / makna. 142 . insult dan seumpamanya boleh membawa maksud yang berbeza dalam bahasa Inggeris apabila dipakai tekanan pada suku kata yang berbeza.FONEM SUPRASEGMENTAL / 6 iii. Apakah Tekanan? Tekanan ialah ciri lemah atau kerasnya suara penyebutan sesuatu suku kata. Bunyi vokal dalam bahasa Melayu disebut dengan lantang dan boleh dipanjangkan.

ship maknanya “kapal” dan shi:p bermakna “kambing biri-biri”. Dalam bahasa tertentu. dan jika empat titik ( :: ). Jika tanda mora itu satu titik ( . Ciri panjang pendek ini ditanda dengan tanda titik yang dipanggil mora. Jeda atau persendian ini dilambangkan dengan tanda ( + ). khususnya bahasa Inggeris. ayat atau rangkai kata. kepanjangannya satu mora. Misalnya. iaitu perkataan. Contohnya. kepanjangan bunyinya setengah mora. “saya menjerit” dan ice-cream “aiskrim” bunyi ujarannya sama dan sukar dibezakan maknanya sekiranya kita tidak membezakannya dengan jeda seperti yang berikut: 143 . perkataan sit bermakna “duduk”. perbezaan makna terjadi apabila kepanjangan ini digunakan. dua titik ( : ). Dalam bahasa Inggeris.FONEM SUPRASEGMENTAL / 6 ii. 6. unsur jeda ini boleh membezakan makna. Apakah Jeda? Jeda yang juga disebut persendian ialah ciri atau unsur hentian (senyap) dalam ujaran sebagai tanda memisahkan unsur linguistik. iii. Ciri kepanjangan atau panjang pendek ini boleh membezakan makna dalam bahasa-bahasa tertentu seperti bahasa Inggeris dan Arab tetapi tidak membezakan makna dalam bahasa Melayu. kepanjangannya ialah dua mora.3 Ciri kepanjangan ditandai dengan tanda titik yang dipanggil mora. Terangkan lambang mora tersebut dengan contoh yang sesuai. ). Apakah Kepanjangan? Kepanjangan atau juga disebut panjang pendek bunyi merupakan ciri khusus yang terdapat pada perkataan dalam bahasa-bahasa tertentu. ujaran I scream. dan si:t bermakna “tempat duduk”.

rangkai kata itu perlu ditanda dengan tanda jeda seperti yang berikut: / belikan / beli + + tin / “membelikan tin “membeli kantin = = tin yang dibeli” kantin yang dibeli” kantin / Sebenarnya jeda atau persendian merupakan unsur pembeza dalam bahasa.FONEM SUPRASEGMENTAL / 6 i scream / ai / ais + + skri:m / kri:m / “saya menjerit” “aiskrim” ice cream Dalam bahasa Melayu juga terdapat rangkai kata yang boleh mengelirukan makna sekiranya tidak dipakai tanda jeda. misalnya ujaran belikantin (belikan tin) dan belikantin (beli kantin). Jeda juga digunakan untuk membezakan makna ayat. Bagi membezakan makna ujaran. Contoh ayat “Saya membaca buku kakak” boleh dibezakan maknanya dengan memakai jeda seperti yang berikut: / # Saya membaca buku kakak # / (Maksudnya saya membaca buku kepunyaan kakak) / # Saya membaca buku # kakak / (Maksudnya saya memberitahu kakak bahawa saya membaca buku) / # Kami makan sate kambing # / (Maksudnya kami makan sate daging kambing) / # Kami makan sate # kambing / (Maksudnya kami memberitahu kambing bahawa kami makan sate) 144 .

Apakah Tona? Tona merupakan naik atau turunnya suara dalam pengucapan perkataan. tona turun-naik dan tona menurun seperti dalam contoh yang berikut: 145 . bahasa Thai. (i) _________________________________________ (ii) _________________________________________ iv. (a) Ibu menjahit baju ayah. bahasa Kampuchea dan lain-lain. (i) _________________________________________ (ii) _________________________________________ (c) Adik suka makan nasi ayam. Banyak bahasa yang mempunyai tona dan tona ini membezakan makna seperti dalam bahasa Mandarin. (i) _________________________________________ (ii) _________________________________________ (b) Saya mahu membaca ensiklopedia bahasa Melayu cikgu. Kemudian. Terdapat dua jenis tanda atau lambang yang berbeza digunakan untuk membezakan tinggi rendahnya bunyi satu-satu perkataan itu. jelaskan makna ayat-ayat yang telah dibina.4 Apakah makna dan lambang jeda? 6. tona meninggi. bina dua ayat yang berlainan makna dengan meletakkan lambang jeda pada bahagian yang sesuai. bahasa Vietnam. Yang pertama memakai lambang tona mendatar. bahasa Laos.5 Bagi setiap ayat di bawah.FONEM SUPRASEGMENTAL / 6 6.

FONEM SUPRASEGMENTAL / 6 Tona datar Tona meninggi Tona turun-naik Tona menurun ma ma ma ma – / V “ibu” “guni” “kuda” “marah” \ Tona datar Tona meninggi Tona turun-naik Tona menurun “ibu” “guni” “kuda’ “marah” Rajah 6. 3 untuk tona sederhana tinggi (keras). sesetengah pengarang menggunakan tona 4 untuk tona tinggi (sangat keras). 146 . 2 untuk tona rendah (lemah) dan 1 untuk tona sangat rendah (sangat lemah).1: Kedudukan Tinggi-Rendah Suara (Sumber:P. 2005:12) Yang kedua pula memakai tanda nombor 1 hingga 4 untuk menunjukkan perbezaan tona seperti yang berikut: Tona tinggi (sangat keras) Tona sederhana tinggi (keras) Tona rendah (lemah) 1 2 3 Tona sangat rendah (sangat lemah) 4 Walau bagaimanapun. Ladefoged.

Misalnya. Intonasi juga disebut sebagai lagu bahasa.6 Apakah makna dan lambang tona? v. iaitu: a) Intonasi ayat penyata b) Intonasi ayat tanya c) Intonasi ayat perintah d) Intonasi ayat terbalik atau songsang e) Intonasi ayat pasif a) Intonasi Pada Ayat Penyata Biasa Intonasi pada ayat penyata mempunyai pola intonasi 2-4-2-3. jeda dan tona secara kombinasi turut membentuk intonasi ayat. Apakah Intonasi? Intonasi ialah turun naik nada suara dalam pengucapan ayat atau frasa. Dalam bahasa Melayu. Semua jenis ciri suprasegmental atau suprapenggalan. Ayat-ayat yang dituturkan itu turut menggunakan intonasi atau lagu bahasa yang berbezabeza. seperti dalam ayat yang berikut: 4 3 Pelajar 2 i tu 2 peng awas 147 . Berikut diturunkan contoh-contoh intonasi pada ayat-ayat dalam bahasa Melayu. iaitu tekanan.FONEM SUPRASEGMENTAL / 6 6. Ayat tanya pula mempunyai intonasi meninggi pada akhir ayat dan seumpamanya. Apabila kita bertutur. ayat berita mempunyai intonasi yang menurun pada akhir ayat. dan digunakan dalam pertuturan. terdapat berbagaibagai intonasi atau lagu yang terdapat pada ayat. kita menggunakan ayat-ayat yang diucapkan secara bersambung-sambung. kepanjangan.

FONEM SUPRASEGMENTAL / 6 Frasa subjek pelajar itu ditandai dengan tingkat nada 2-4. maka predikat dipindahkan ke bahagian hadapan ayat menjadi: Pengawaskah pelajar itu? Intonasi bagi ayat tanya di atas ditandai dengan tingkat nada 2-3-1-4 seperti dalam contoh yang berikut: 3 4 Penga was kah 2 1 pelajar i tu ? c) Intonasi Pada Ayat Perintah Dalam ayat perintah. ayat Pergi! sebenarnya terbit daripada ayat Awak pergi! Kata ganti nama diri kedua. Tingkat nada 3 pada suku kata akhir menandakan selesainya pengucapan frasa predikat pengawas. b) Intonasi Pada Ayat Tanya Dalam bahasa Melayu. Tingkat nada 3 pada suku kata akhir ayat naik semula ke nada 4 sebagai tanda selesainya pengucapan ayat. manakala frasa predikat pengawas ditandai dengan tingkat 2-3. iaitu awak digugurkan dan meninggalkan predikat pergi. Sebagai contoh. Frasa predikat pergi dilafazkan dengan tingkat nada 2-3 seperti yang berikut: 148 . Pemisahan frasa subjek daripada predikat menjadi jelas disebabkan nada suara turun daripada tingkat 4 pada subjek pelajar itu ke tingkat nada 2. oleh sebab predikat yang disertai partikel kah dipentingkan. Ayat tanya dapat juga dibentuk dengan meletakkan partikel -kah pada bahagian predikat ayat. bahagian predikat lebih dipentingkan berbanding bahagian subjek. intonasi ayat tanya biasa ditandai dengan tingkat nada 2-4-3-4. Contohnya: 4 3 4 Pelajar 2 i tu peng awas ? Intonasi ayat tanya seperti contoh di atas digunakan dalam bentuk pertanyaan kepada seorang pendengar untuk dijawab oleh pendengar berkenaan. iaitu nada permulaan bagi frasa predikat pengawas. Dalam hal ini.

Intonasi ayat di atas ditandai dengan tingkat nada 2-3-1 seperti yang berikut: 3 Per g i lah 2 1 d) Intonasi Pada Ayat Terbalik atau Ayat Songsang Ayat bahasa Melayu dalam bentuk susunan biasa ialah Subjek + Predikat. Contoh: Susunan biasa Ayat songsang Susunan biasa Ayat songsang : : : : Adik saya Pandai Pelajar itu Pengawas + + + + pandai adik saya pengawas pelajar itu Intonasi ayat penyata biasa seperti yang telah dijelaskan mempunyai tingkat nada 2-4-2-3 seperti yang berikut: 4 3 Adik 2 sa ya 2 pan dai Apabila ayat tersebut disongsangkan. Ayat yang mempunyai susunan sedemikian disebut ayat terbalik atau ayat songsang. seperti yang berikut: 3 Pan dai 2 adik saya 1 149 . Walau bagaimanapun. partikel -lah dapat disertakan bagi membentuk ayat: Pergilah. iaitu bahagian predikat ayat mendahului bahagian subjek. intonasinya bertukar menjadi 2-3-1. kerap berlaku susunan ayat yang berlawanan dengan pola biasa tersebut.FONEM SUPRASEGMENTAL / 6 3 Per g i! 2 Bagi melembutkan perintah dalam ayat perintah di atas. dalam percakapan atau pertuturan seharian.

Tingkat nada berkenaan tidak berubah meskipun kedudukan predikat berubah ke hadapan ayat. maka nada untuk -kah dan -lah menurun kepada tingkat 1.FONEM SUPRASEGMENTAL / 6 Begitu juga ayat-ayat di bawah: Susunan biasa: 4 3 Pelajar 2 i tu 2 penga was Susunan songsang: 3 Penga was 2 pelajar itu 1 Perhatikan bahawa dalam contoh ayat-ayat di atas. iaitu menurun kepada tingkat 1. tingkat nada bagi bahagian predikat kekal pada tingkat 2-3. Susunan biasa: 4 3 Pelajar 2 i tu 2 penga was Susunan songsang: 3 4 Penga 2 was kah 1 pelajar i tu 150 . Oleh sebab kedua-dua partikel ini berfungsi hanya sebagai tanda bahawa bahagian predikat ayat dipentingkan. Sila teliti contoh ayat yang mengandungi partikel -kah. bersama-sama keseluruhan subjek ayat berkenaan yang tidak lagi dipentingkan. -lah juga menandakan bahawa bahagian predikat diberi penekanan. Selain partikel -kah. Sebaliknya. yang berubah ialah tingkat nada pada bahagian subjek.

FONEM SUPRASEGMENTAL / 6 e) Intonasi Pada Ayat Pasif Ayat pasif mempunyai intonasi yang sama seperti ayat aktif biasa. bahagian pertama yang mempunyai tingkat nada 2-4 merupakan subjek. iaitu 2-4-2-3. Lihat contoh-contoh yang berikut: 151 . jika ayat pasif berkenaan merupakan ayat pasif bagi orang pertama dan kedua. tingkat nada intonasi berbeza. manakala bahagian kedua yang mempunyai tingkat nada 2-3 pula merupakan bahagian predikat ayat. Perhatikan contoh-contoh yang berikut: Ayat Aktif: 4 3 I bu 2 2 belum menjahit baju i tu Ayat Pasif: 4 3 Baju 2 i tu 2 belum dijahit oleh i bu Dalam ayat-ayat di atas. Ayat tanya aktif biasa dan ayat tanya pasif biasa juga mempunyai tingkat nada 2-4 bagi bahagian subjek dan 2-3 bagi bahagian predikat seperti dalam contohcontoh yang berikut: Ayat Tanya Aktif Biasa: 4 3 Di 2 a 2 membuka bungkusan i tu? Ayat Tanya Pasif Biasa: 4 3 Bungkusan 2 i tu 2 dibuka nya? Walau bagaimanapun.

FONEM SUPRASEGMENTAL / 6 (a) (b) Saya membuka bungkusan itu. bahagian predikat ayat ialah saya buka. manakala ayat (b) merupakan ayat pasif songsang. ayat (a) merupakan ayat aktif biasa. seperti dalam contoh yang berikut: 152 . fungsi intonasi adalah sebagai pemisah frasa-frasa dalam ayat. seperti yang berikut: Nada Intonasi Ayat (b): 3 Saya 2 bu ka bungkusan itu 1 Ayat (a) dan (c) pula mempunyai intonasi ayat penyata biasa. Dalam ayat (c) di atas. Oleh hal yang demikian. Dalam hal ini. Predikat sesuatu ayat mempunyai tingkat intonasi 2-3. Dalam contoh di atas. nada intonasinya tetap mempunyai pola yang sama. Saya buka bungkusan itu. walau bagaimana panjang sekalipun sesuatu ayat. intonasi bagi ayat (b) di atas adalah 2-3-1. Ayat (b) berasasl daripada ayat: (c) Bungkusan itu saya buka. Oleh sebab itu. seperti dalam contoh-contoh yang berikut: Nada Intonasi Ayat (a): 4 3 Sa ya 2 2 membuka bungkusan i tu Nada Intonasi Ayat (c): 4 3 Bungkusan 2 i tu 2 saya bu ka f) Intonasi Pada Ayat yang Panjang Perlu diingat bahawa nada turun naiknya suara disesuaikan dengan unit-unit frasa. iaitu 2-4-2-3.

pola intonasi bagi ayat biasa ialah 2-4-2-3. iaitu frasa subjek. Oleh hal yang demikian. Ayat di atas boleh dibahagikan kepada tiga frasa intonasi utama. Seperti yang telah dijelaskan. seperti yang berikut: 4 3 Para 2 pelajar i tu 2 menelaah pelaja ran di perpustakaan 1 Ayat di atas berkemungkinan diucapkan dengan nada 2-3 pada bahagian frasa tambahan yang menjadi keterangan sekiranya frasa tambahan itu dipentingkan dan perlu ditegaskan seperti yang berikut: 4 4 Para 2 pelajar i tu 2 3 menelaah pelaja ran di 2 perpustaka an 153 .FONEM SUPRASEGMENTAL / 6 Para pelajar itu menelaah pelajaran di perpustakaan. pola intonasi bagi ayat di atas. Maka intonasi bagi keseluruhan ayat tersebut ialah 2-4-3-1. tanpa keterangan adalah seperti yang berikut: 4 3 Para 2 pelajar i tu 2 menelaah pelaja ran Dalam contoh di atas. frasa di perpustakaan merupakan keterangan tambahan dan tidak begitu penting. nada yang diterimanya ialah nada 1. frasa predikat dan keterangan. Oleh yang demikian.

8 Tandakan tingkat nada intonasi yang sesuai bagi ayat-ayat di bawah: (a) (b) (c) (d) (e) (f) (g) (h) Jalan! Minumlah Kurus Anjing Suami Bunga Budak Hadiah budak itu itu garang pegawai siram Milah itu itu itu saya dihalaunya? belum dibungkus oleh Anis 6.9 Huraikan fonem-fonem suprasegmental yang terdapat dalam bahasa Melayu.FONEM SUPRASEGMENTAL / 6 6. 6.7 Huraikan perbezaan antara intonasi dan tona. 154 .

FONEM SUPRASEGMENTAL / 6

PANDUAN MENJAWAB SOALAN LATIHAN UNIT 6
6.1 Untuk soalan ini, anda perlu: i. Memberi perbezaan definisi antara bunyi segmental (bunyi penggalan) dengan bunyi-bunyi suprasegmental, iaitu bunyi yang hadir secara menumpangi bunyi penggalan ii. Sila buat rujukan daripada sumber-sumber lain untuk mendapatkan maklumat tambahan. 6.2 Bagi menjawab soalan ini, anda harus: i. Menerangkan maksud tekanan dan tanda tekanan ( / ) ii. Tekanan dalam perkataan bahasa Melayu tidak membezakan makna, tetapi membezakan makna dari segi ayat, misalnya:
 kami makan sate kambing (tekanan diberikan pada sate)  kami makan sate kambing (tekanan diberikan pada kambing)

iii.

iv.

Tekanan boleh membezakan makna dalam perkataan bahasa lain, misalnya bahasa Inggeris: /  in sult (tekanan pada suku kata kedua) /  in sult (tekanan pada suku kata pertama) Sila dapatkan maklumat daripada sumber lain.

6.3 Untuk soalan ini, anda perlu: i. Menerangkan maksud mora/ kepanjangan v. Anda perlu juga menerangkan bahawa dalam bahasa Melayu, kepanjangan tidak membezakan makna, tidak seperti bahasa Arab dan bahasa Inggeris. Contoh:  [ sit ] = bermaksud “duduk”  [ si:t ] = bermaksud “tempat duduk” ii. iii. Sertakan lambang-lambang mora satu titik (.), dua titik (:), tiga titik (·:), empat titik (::) dengan contoh yang sesuai Sila dapatkan maklumat tambahan daripada sumber lain.

6.4 Untuk menjawab soalan ini, anda perlu: i. Menghuraikan maksud jeda dan lambang jeda ii. Berikan contoh-contoh penggunaan jeda dalam bahasa Melayu iii. Sila rujuk halaman 143 – 144 untuk mendapat keterangan yang jelas.

155

FONEM SUPRASEGMENTAL / 6

6.5 Bagi soalan ini, anda perlu: i. Memberi dua contoh ayat yang membawa makna yang berbeza, contohnya:
[ Ibu menjahit + baju ayah ] maksudnya, ibu membuat kerja menjahit baju ayah [ Ibu menjahit baju + ayah ] maksudnya, dia memberitahu ayahnya bahawa ibunya menjahit baju. ii. Dengan berpandukan contoh yang diberikan, sila jawab soalan (b) dan (c)

dengan betul. iii. Sila dapatkan maklumat tambahan daripada buku dan jurnal lain. 6.6 Bagi soalan ini, anda perlu: i. Memberi penjelasan terhadap makna tona ii. Memberi penjelasan terhadap lambang tona iii. Sila rujuk halaman 145 – 146. iv. Sila sertakan contoh yang sesuai bagi menyokong huraian anda. 6.7 Bagi menjawab soalan ini, anda perlu: i. Menjelaskan maksud intonasi dan tona ii. Berikan contoh intonasi ayat-ayat bahasa Melayu iii. Sila rujuk halaman 145 – 153. iv. Dapatkan juga maklumat tambahan daripada sumber lain seperti buku, internet, dll. 6.8 Bagi menjawab soalan ini, anda perlu: i. Meneliti ciri-ciri intonasi yang dihuraikan pada halaman 147 ii. Sila rujuk bentuk intonasi ayat perintah, ayat penyata, ayat pasif, ayat tanya pada halaman 147 – 153 dan terapkannya dalam ayat (a) - (h). iii. Pastikan anda tidak tersalah letak tanda intonasi pada ayat-ayat yang berlainan tersebut. 6.9 Bagi menjawab soalan tentang fonem suprasegmental ini, anda perlu: i. Merujuk jenis-jenis fonem suprasegmental seperti tekanan, kepanjangan, jeda, tona dan intonasi pada halaman 141 – 153 ii. Sila rujuk sumber lain seperti buku dan internet bagi mendapatkan maklumat tambahan. 156

FONEM SUPRASEGMENTAL / 6

Rujukan
Abdul Hamid Mahmood (1995). Ejaan bahasa Melayu terkini. Masa Enterprise.

Abdul Hamid Mahmood (2002). Guru dan bahasa Melayu. Kuala Lumpur: City Reprographic Services. Abdul Hamid Mahmood dan Nurfarah Lo Abdullah (2007). Linguistik fonetik dan fonologi bahasa Melayu. Kuala Lumpur: Aslita Sdn. Bhd. Ashby, P. (1995). Speech sounds. London: Routledge. Barnhart, C.L. & Barnhart, R.K. (Ed.) (1981). The world book of encyclopedia volume two. Toronto: World Book Inc. Bright, W. (Ed) (1992). International encyclopedia of linguistics. New York: Oxford University Press. Clark, J. & Yallop, C. (1995). An introduction to phonetics and phonology (second edition). USA: Blackewell. Crystal, D. (1986). A Dictionary of Linguistics and Phonetics. Oxford: Basil Blackwell Ltd. Davenport, M. & Hannahs, S.J. (1998). Introducing phonetics & phonology. Auckland: Arnold. Gleason, H.A. (1955). An introduction to descriptive linguistics. New York: Holt, Rinehart & Winston. Harimurti Kridalaksana (1983). Kamus linguistik. Jakarta: Penerbit P.T. Gramedia Jakarta. Indirawati Zahid & Mardian Shah Omar (2006). Fonetik dan fonologi siri pengajaran dan pembelajaran bahasa Melayu. Kuala Lumpur: PTS Professional. Istilah linguistik Bahasa Inggeris – Bahasa Malaysia, Bahasa Malaysia – Bahasa Inggeris. Kuala Lumpur: Dewan Bahasa dan Pustaka, 1991. Jones, D. (1958). An outline of English phonetics. London: Heffer.

157

FONEM SUPRASEGMENTAL / 6

Kamus Dewan Edisi Keempat (2005). Kuala Lumpur: Dewan Bahasa dan Pustaka. Ladefoged, P. (2005). Vowels and consonants (second edition). Australia: Blackwell Publishing. Ladefoged, P. (2006). A course in phonetics (fifth edition). Boston, MA: Thomson Wadsworth. Laver, J. (1993). Principles of phonetics. New York: Cambridge University Press. Lyons, J. (1981). Noam Chomsky. New York: Penguin Modern Master University Press. Malmberg, B. (1963). Phonetics. New York: Denver. Marsono (1986). Fonetik. Yogyakarta: Gadjah Mada University Press. Martin, J.B. & Rahilly, J. (1999). Phonetics the science of speech. London: Arnold. Nik Safiah Karim dan rakan-rakan. (2003). Tatabahasa dewan. Kuala Lumpur: Dewan Bahasa dan Pustaka. Pike, K.L. (1947). Phonetics: A critical analysis of phonetic theory and a technique for the practical description of sounds University of Michigan Press. Rahmat Sato, H. (1998). Pengenalan fonetik dan fonologi. Kuala Lumpur: Fakulti Bahasa dan Linguistik, Universiti Malaya. Roach, P. (2001). Phonetics. United Kingdom: Oxford University Press. Sitindoan, G. (Drs.) (1984). Pengantar linguistik dan tatabahasa bahasa Indonesia. Bandung: Pustaka Prima Bandung. Sudaryanto (1983). Linguistik.Yogyakarta: Gadjah Mada University Press. The Penguin Dictionary (2004). London: Penguin Books. Verhaar, J.W.M. (1983). Pengantar linguistik. Yogyakarta: Gadjah Mada University Press.

158

BIDANG FONEMIK / 7

Unit

7
BIDANG FONEMIK
HASIL PEMBELAJARAN Setelah selesai mempelajari unit ini, anda seharusnya dapat:

i. menjelaskan bunyi itu distingtif atau tidak distingtif, ii. membezakan fonem dengan alofon, diftong dengan fonem vokal rangkap, iii. menjelaskan konsep pasangan minimal, bervariasi bebas, beralternasi bebas, saling melengkapi dan kesamaan fonetis serta iv. menjelaskan fonem konsonan rangkap.

Pengenalan
Unit ini membincangkan Bidang Fonemik yang meliputi bunyi distingtif atau tidak distingtif, konsep fonem, alofon, pasangan minimal, bervariasi bebas, beralternasi bebas, saling melengkapi, kesamaan fonetis, fonem vokal rangkap, dan fonem konsonan rangkap dalam bahasa Melayu.

Apakah Bidang Fonemik?
Bidang fonemik ialah bidang linguistik yang membincangkan hal yang berkaitan dengan sistem atau fungsi bunyi bahasa. Dalam bidang fonemik, bunyi-bunyi bahasa akan dianalisis dan menentukan taraf sesuatu bunyi itu sama ada bunyi itu distingtif (membezakan makna) atau tidak distingtif. Jika bunyi itu bertaraf 159

BIDANG FONEMIK / 7 distingtif. bunyi d dan bunyi t adalah bertaraf fonem yang berbeza dan bunyi fonem ini diletakkan dalam kurungan fonem. maka bunyi itu dianggap alofon. pasangan minimal. maka bunyi itu dianggap bertaraf fonem. jika bunyi itu tidak distingtif dan tidak membezakan makna. Oleh sebab perkataan pedang hampir sama. Oleh itu. 7. maka dikatakan bahawa bunyi d dan bunyi t adalah bunyi yang distingtif yang membezakan makna. Contoh-contoh pasangan minimal yang lain yang membezakan makna adalah seperti yang berikut: (i) kaya paya / k / dan / p / adalah fonem yang berbeza barat karat / b / dan / k / adalah fonem yang berbeza sayang wayang / s / dan / w / adalah fonem yang berbeza 160 (ii) (iii) .1 Jelaskan pengertian bidang fonemik. 7. pedang dengan petang. Dalam pasangan minimal perkataan pedang dengan petang itu terdapat bunyi yang berbeza (distingtif). iaitu membezakan makna. Perbezaan makna ini dapat dilihat pada pasangan minimal atau pasangan terkecil perkataan.2 Apakah yang anda faham tentang bunyi distingtif dan bunyi tidak distingtif? Tahukah Anda Pengertian Fonem? Fonem ialah unit bunyi yang terkecil yang membezakan makna. Di sebaliknya. iaitu / d / dan / t /. Misalnya. kecuali bunyi d dan bunyi t. iaitu bunyi d dan bunyi t.

7. Misalnya. tulang dengan dulang. Alofon juga merupakan kelainan bunyi antara satu sama lain tetapi masih tergolong ke dalam satu fonem.3 Berikan beberapa contoh pasangan minimal yang anda tahu.BIDANG FONEMIK / 7 (iv) dalam talam / d / dan / t / adalah fonem yang berbeza cari jari / c / dan / j / adalah fonem yang berbeza (v) Selain contoh pasangan minimal di atas. sakat dengan zakat dan lain-lain. kw 161 . bunyi fonem / k / dalam bahasa Melayu mempunyai beberapa kelainan bunyi (alofon) kerana terpengaruh oleh bunyi di sekitarnya. (i) (ii) (iii) (iv) _________________________ _________________________ _________________________ _________________________ Tahukah Anda Pengertian Alofon? Alofon ialah anggota-anggota kepada satu fonem. Kelainan bunyi yang tergolong ke dalam satu fonem ini berlaku akibat terpengaruh oleh bunyi tertentu sama ada yang terdahulu atau terkemudian daripadanya. terdapat banyak pasangan minimal yang lain yang membezakan makna. misalnya alofon k. Contohnya: pakar dengan bakar.

BIDANG FONEMIK / 7

dan ʔ. Bunyi alofon k terjadi akibat kehadirannya dalam perkataan kiri (atau k yang diikuti oleh vokal depan i). Bunyi kw terjadi kerana kehadirannya dalam perkataan kuda (iaitu k yang diikuti oleh vokal belakang u). Bunyi ʔ terjadi kerana kehadirannya diakhiri kata dalam suku kata tertutup seperti dalam perkataan kakaʔ. Dalam hal ini, alofon k, kw dan ʔ adalah alofon-alofon daripada keluarga bunyi yang sama, iaitu fonem / k /. Ketiga-tiga bunyi k, kw, ʔ itu adalah bunyi yang mempunyai kesamaan fonetis. Maksudnya bunyi-bunyi alofon tersebut hampir-hampir sama dari segi cara pengucapannya dan juga cara penghasilannya. Ketiga-tiga bunyi itu adalah saling melengkapi. Dengan saling melengkapi dimaksudkan masing-masing bunyi tersebut menduduki posisi tertentu (tempat masing-masing) dalam bahasa Melayu. Alofon juga boleh terjadi daripada bunyi yang bervariasi bebas. Dengan bervariasi bebas dimaksudkan walaupun bunyi-bunyi itu berbeza dalam perkataan tertentu, misalnya faham dengan paham, tetapi perbezaan bunyi tidak membawa makna yang berbeza (maknanya sama). Dalam bahasa Melayu terdapat pula beberapa perkataan yang hampir sama dari segi sebutan, tetapi maknanya sama (tidak berbeza), misalnya perkataan agama, ugama dan igama. Walaupun perkataan agama, ugama dan igama itu dari segi makna tidak berbeza, tetapi vokal a, u dan i adalah asalnya fonem yang berbeza kerana terdapat pasangan minimal masing-masing yang membezakan makna, iaitu baru, buru, biru. Oleh sebab itu, vokal a, u dan i adalah distingtif (membezakan makna), maka bunyi a, u dan i adalah bertaraf fonem. Apabila bunyi a, u dan i itu sudah pernah bertaraf fonem, maka bunyi a, u dan i adalah bertaraf alternasi bebas.

7.4 Dengan memberikan contoh-contoh yang sesuai, jelaskan maksud alofon.

162

BIDANG FONEMIK / 7

Tahukah Anda Pengertian Pasangan Minimal?
Pasangan minimal ialah pasangan terkecil perkataan, iaitu pasangan perkataan yang hampir sama dari segi sebutan dan juga cara menghasilkan bunyi perkataan tersebut tetapi masih terdapat perbezaan kecil pada bunyi (fonem) tertentu yang membezakan makna antara perkataan tersebut. Contoh-contoh pasangan minimal adalah seperti yang berikut: paku tari laku baca sama bawang situ garu bila serong buka dengan dengan dengan dengan dengan dengan dengan dengan dengan dengan dengan baku dari lagu baja sana bayang satu guru bela sorong buku

7.5 Dengan memberikan contoh-contoh yang sesuai, jelaskan maksud pasangan minimal.

7.6 Kenal pasti sama ada pasangan minimal yang berikut berkontras atau tidak berkontras. i. ii. iii. iv. v. fikir perang panah semak bela pikir perang patah semak bela

163

BIDANG FONEMIK / 7

vi. vii. viii. ix. x.

serang agama Selasa faham tadah

-

terang ugama Thalatha paham tabah

Tahukah Anda Pengertian Bervariasi Bebas?
Bervariasi bebas merupakan istilah yang digunakan bagi dua bunyi yang berbeza secara fonetis yang hadir pada lingkungan yang sama dalam perkataan dan bunyi itu boleh saling berganti antara satu sama lain tetapi tidak membezakan makna. Contohnya: fikir dengan elok dengan orang dengan pikir ( f dengan p bervariasi bebas ) Elok ( e dengan ε bervariasi bebas ) Orang ( o dengan ɔ bervariasi bebas)

7.7 Berikan contoh-contoh perkataan yang bervariasi bebas dalam bahasa Melayu.

Tahukah Anda Pengertian Beralternasi Bebas?
Beralternasi bebas merupakan istilah yang dipakai bagi bunyi yang sudah bertaraf fonem, tetapi boleh dipakai secara bertukar ganti dalam perkataan tertentu pada lingkungan yang sama tetapi tidak membezakan makna. Contohnya fonem /a/, /i/ dan /u/ yang hadir pada lingkungan yang sama dalam perkataan agama, igama dan ugama tetapi maknanya tidak berbeza. Oleh hal yang demikian, fonem /a/, /i/ dan /u/ dikatakan beralternasi bebas.

164

BIDANG FONEMIK / 7

7.8 Berikan contoh-contoh perkataan yang beralternasi bebas dalam bahasa Melayu. 7.9 Huraikan perbezaan antara beralternasi bebas dan bervariasi bebas.

Tahukah Anda Pengertian Saling Melengkapi?
Istilah saling melengkapi juga dikenali sebagai distribusi komplementar, iaitu lingkungan atau tempat yang dihadiri (diisi) oleh satu anggota bunyi daripada satusatu fonem dan lingkungan atau tempat itu tidak boleh dihadiri (diisi) oleh anggota bunyi yang lain daripada fonem yang sama dalam perkataan. Maksudnya bunyi tersebut mempunyai tempat (lingkungan) tertentu yang boleh dihadiri atau dilengkapinya. Misalnya bunyi [k] dalam perkataan [kakaʔ]. Bunyi [k] boleh hadir hanya pada awal suku kata (koda) manakala bunyi [ʔ] pula boleh hadir pada lingkungan akhir suku kata (onset) sahaja. Kehadiran bunyi [ k] dan [ʔ] pada tempat tertentu sahaja ini terdapat dalam banyak perkataan lain dalam bahasa Melayu, misalnya perkataan [kanaʔ-kanaʔ, pəkaʔ, pokoʔ, beŋkoʔ, bəŋkaʔ, songkoʔ] dan seumpamanya. Oleh sebab tempat atau lingkungan yang boleh diisi oleh [k] dan [ʔ] adalah tempat yang tertentu sahaja, maka bunyi [k] dan [ʔ] dikatakan saling melengkapi. Oleh hal yang demikian, bunyi [k] dan [ʔ] adalah alofon-alofon kepada fonem /k/.

7.10 Jelaskan pengertian saling melengkapi.

165

BIDANG FONEMIK / 7

Tahukah Anda Pengertian Kesamaan Fonetis?
Kesamaan fonetis merupakan satu cara atau kriteria yang digunakan untuk menentukan sama ada bunyi-bunyi itu merupakan alofon-alofon kepada satu fonem. Cara yang lain untuk menentukan alofon-alofon kepada satu fonem ialah saling melengkapi (distribusi komplementar) seperti yang dihuraikan di atas. Bunyi kesamaan fonetis ialah bunyi yang mempunyai sifat fonetis yang sama. Bunyi kesamaan fonetis ini boleh terjadi dengan cara bunyi tertentu yang mendapat pengaruh artikulasi tambahan (koartikulasi) seperti pembibiran, penyengauan (penasalan), penglelangitkerasan, pengglotisan dan seumpamanya. Contohnya bunyi k dengan bunyi kw (k yang mendapat pengaruh daripada vokal depan dan kw pembibiran) yang terdapat pada perkataan kawan dan buwku merupakan bunyi yang mempunyai kesamaan fonetis (k, dan k w). Oleh itu, k dan kw adalah alofon kepada fonem yang sama, iaitu k. Begitu juga dengan bunyi vokal a dalam perkataan dalam dan ã sengauan (nasalisasi) dalam perkataan mãlam juga merupakan bunyi yang mempunyai kesamaan fonetis (yang satu merupakan vokal biasa sedangkan vokal a yang satu lagi disengaukan). Oleh hal yang demikian, bunyi a biasa dan bunyi a yang disengaukan itu dikatakan bunyi yang mempunyai kesamaan fonetis. Dalam bahasa Inggeris, terdapat juga bunyi yang mempunyai kesamaan fonetis. Contohnya bunyi p yang mendapat pengaruh koartikulasi hembusan seperti dalam perkataan pen (phen) mempunyai kesamaan fonetis dengan p yang tidak dihembus yang berada di akhir kata dalam perkataan top. Oleh hal yang demikian, bunyi ph (yang diiringi oleh hembusan) dengan p (yang tidak dihembuskan) adalah alofon-alofon kepada fonem p.

7.11 Bagaimanakah kesamaan fonetis berlaku? Jelaskan dengan contohcontoh yang sesuai.

166

misalnya dia. terdapat banyak perkataan yang memakai fonem konsonan rangkap ini. brief. Contohnya perkataan kerbau (kerbaw). 7. jauh dan buah sedangkan diftong ialah dua vokal yang hadir berturut-turut dalam perkataan tetapi cara penghasilan diftong itu berbeza. clock. Fonem vokal rangkap ini berbeza dengan diftong. Contohnya perkataan stop. creep. sampai (sampay) dan amboi (amboy). kedudukan lidah kemudiannya berubah dan geluncur kepada bunyi vokal yang lain.BIDANG FONEMIK / 7 Tahukah Anda Pengertian Fonem Vokal Rangkap? Fonem vokal rangkap ialah fonem yang hadir berturut-turut dalam satu-satu perkataan. Dalam bahasa Inggeris. Maksudnya semasa menghasilkan bunyi vokal penuh. jelaskan maksud fonem vokal rangkap. bau. bring. steep. cloth dan seumpamanya. Diftong dihasilkan dengan cara satu vokal diucapkan sepenuhnya sedangkan yang satu lagi diucapkan separuh sahaja. Cara menghasilkan diftong pula melibatkan berlakunya geluncuran. 7.13 Nyatakan perbezaan diftong dan vokal rangkap. 167 .12 Dengan memberikan contoh-contoh yang sesuai. Tahukah Anda Pengertian Fonem Konsonan Rangkap? Fonem konsonan rangkap ialah dua konsonan yang hadir berturut-turut dalam satu-satu perkataan. Vokal rangkap ialah vokal penuh yang diucapkan dengan penuh tiap-tiap satu dalam perkataan. Konsonan rangkap tidak terdapat dalam bahasa Melayu kecuali dalam kata-kata pinjaman daripada bahasa Jawa dan bahasa Inggeris.

draf. 168 . proses dan seumpamanya.14 Huraikan maksud fonem konsonan rangkap dengan memberikan contoh-contoh yang sesuai. prihatin.15 Adakah fonem konsonan rangkap terdapat dalam bahasa Melayu? Bincangkan.BIDANG FONEMIK / 7 Konsonan rangkap dalam bahasa Melayu terdapat dalam perkataan-perkataan pinjaman yang dipinjam daripada bahasa Jawa dan Inggeris seperti trampil. 7. blok. 7. projek. drama.

Anda perlu memberikan contoh-contoh bunyi alofon yang tidak distingtif. Sila dapatkan maklumat tambahan daripada sumber lain seperti buku dan internet. anda perlu: i. Sila berikan contoh-contoh pasangan minimal yang lain yang menunjukkan berlakunya fonem-fonem yang membezakan makna iv. iaitu bunyi-bunyi yang tidak membezakan makna vi. Definisi fonem seperti yang dijelaskan pada halaman 160. anda perlu: i. 7. 7. 163 – 164. vokal rangkap. seperti dalam perkataan petang dan pedang yang berlainan maksudnya iii. anda perlu memberikan: i.3 Untuk soalan ini. 169 . pasangan minimal dan seumpamanya ii. Anda perlu memasukkan contoh perkataan yang mengandungi fonem yang beralternasi bebas.BIDANG FONEMIK / 7 PANDUAN MENJAWAB SOALAN LATIHAN UNIT 7 7. yakni vokal [a] dengan vokal [u] ialah fonem berbeza kerana membezakan makna. Beberapa contoh pasangan minimal seperti:  baru – biru. alofon. Berikan contoh perkataan yang sesuai yang mengandungi fonem distingtif tersebut. Sila berikan contoh-contoh lain tentang bunyi-bunyi alofon kepada fonemfonem tertentu vii. Begitu juga dengan fonem [t] dan [d] membezakan makna bagi pasangan minimal tersebut iii. Anda perlu memberikan beberapa contoh perkataan yang mengandungi fonem yang berbeza iv. ii.1 Bagi soalan ini. Sila rujuk sumber lain bagi mendapatkan maklumat tambahan. Memahami maksud fonem distingtif.  petang – pedang. iaitu yang membezakan makna ii. Menerangkan bidang fonemik dan cakupannya seperti fonem. Sila rujuk huraian tentang pengertian fonem dan alofon pada halaman 159 – 162. igama dan agama v. seperti agama.2 Bagi menjawab soalan ini. Berikan contoh yang sesuai bagi menyokong penerangan anda iii. konsanan rangkap.

Menerangkan maksud pasangan minimal dengan memberikan contohcontoh yang sesuai.8 Jawapan untuk soalan ini ialah anda perlu memberikan beberapa contoh fonem yang bertaraf distingtif yang kemudiannya digunakan untuk maksud yang sama seperti dalam igama. 170 . anda perlu terlebih dahulu: i.x) berkontras atau tidak berkontras.7 Untuk soalan ini. anda perlu: i. Berikan beberapa contoh alofon kepada satu fonem. Memahami perbezaan antara bunyi bervariasi bebas dan bunyi distingtif seperti fonem p dengan f dalam perkataan fikir dengan pikir yang tidak membezakan makna ii. anda perlu mengenal pasti sama ada perkataan pasangan minimal yang diberikan itu ( no. Menjelaskan ciri-ciri fonem dan alofon ii. ugama. Anda perlu memberi jawapan untuk pasangan minimal yang lain dengan berpandukan jawapan di atas. seperti faham . 7. Menjelaskan maksud alofon ii. Fonem ə. anda perlu: i.6 Bagi menjawab soalan ini. [piker] dan alofon [k w] dalam perkataan [kita]. u dan a adalah beralternasi bebas (sudah bertaraf fonem dalam perkataan lain) walaupun masih boleh membawa makna yang sama. agama. 7. anda perlu: i. [kwuda] 7. misalnya alofon [f] kepada fonem [p] dalam perkataan [fiker].5 Bagi soalan ini. maksud bunyi alofon kepada fonem tertentu. Dengan berpandukan bunyi bervariasi bebas dalam contoh di atas. 7. iaitu “agama”. i . berikan perkataan yang mengandungi bunyi bervariasi bebas.paham yang tidak membezakan makna. Dengan berpandukan penjelasan tentang fonem dan alofon tersebut.4 Bagi soalan ini.BIDANG FONEMIK / 7 7. contoh perkataan: serong – sorong ii. misalnya menyatakan perbezaan makna perkataan pasangan minimal tersebut adalah akibat pengunaan fonem yang berbeza.

11 Bagi menjawab soalan ini. Contohnya perkataan kataʔ. 7. 7. Menjelaskan cara kesamaan fonetis berlaku.12 Jawapan bagi soalan ini. Penjelasan tentang perbezaan antara beralternasi bebas dengan bervariasi bebas ii. anda perlu: i. Memberikan definisi tentang fonem vokal rangkap ii. yakni fonem k dan ʔ ialah saling melengkapi iii. sila berikan beberapa contoh lain dalam bahasa Melayu.BIDANG FONEMIK / 7 7. Sila sertakan contoh perkataan yang bunyinya saling melengkapi seperti perkataan kakak. Sila berikan beberapa contoh vokal rangkap dan diftong bagi menjelaskan huraian anda. anda perlu: i. Sila berikan beberapa contoh pasangan perkataan beralternasi bebas dengan bervariasi bebas dalam bahasa Melayu. jurnal dan internet bagi mendapatkan malumat tambahan. Dengan berpandukan contoh di atas. anda perlu memberi: i.13 Untuk soalan ini.9 Bagi menjawab soalan ini. Menghurai maksud saling melengkapi ii. anda perlu: i. 7. Dengan berpandukan contoh di atas. Sila rujuk buku.10 Bagi menjawab soalan ini. anda perlu: i. Sila berikan beberapa contoh perkataan yang mengandungi fonem vokal rangkap iii. Sila rujuk sumber lain seperti buku dan internet bagi mendapatkan maklumat tambahan. 171 . yakni bunyi konsonan diikuti oleh bunyi vokal tertentu menyebabkan kesamaan fonetis berlaku. sila berikan beberapa contoh lain dalam bahasa Melayu. iii. Menjelaskan perbezaan antara diftong dan vokal rangkap ii. 7. iaitu k dan ʔ saling melengkapi ii.

anda perlu: i. Sila nyatakan bahawa tidak terdapat fonem konsonan rangkap asli dalam bahasa Melayu kecuali perkataan pinjaman daripada bahasa Inggeris dan bahasa Jawa.14 Bagi menjawab soalan ini. 7. 172 . Menghuraikan definisi tentang fonem konsonan rangkap ii. Anda perlu menyatakan bahawa fonem konsonan rangkap tidak terdapat dalam bahasa Melayu asli kecuali fonem konsonan rangkap yang dipinjam daripada bahasa Inggeris dan bahasa lain. anda perlu: i. Membincangkan bahawa dalam bahasa Melayu terdapat fonem konsonan rangkap atau tidak ii.BIDANG FONEMIK / 7 7. dan seumpamanya iii. dan bahasa Jawa seperti gembleng. Berikan contoh-contoh fonem konsonan rangkap yang terdapat dalam bahasa yang anda tahu seperti bahasa Inggeris. structure. Berikan beberapa contoh perkataan yang mengandungi fonem konsonan rangkap yang dipinjam daripada bahasa Inggeris. struktur. misalnya project. misalnya kontraktor.15 Bagi menjawab soalan ini. prihatin iii.

173 . (1995). Rinehart & Winston. W. Davenport. C. S. P. Ladefoged.BIDANG FONEMIK / 7 Rujukan Abdul Hamid Mahmood (1995). H. Masa Enterprise. (1995). R. Barnhart. International encyclopedia of linguistics. Linguistik fonetik dan fonologi bahasa Melayu. Kuala Lumpur: Aslita Sdn. (1998).) (1981). Guru dan bahasa Melayu. Toronto: World Book Inc. Kuala Lumpur: City Reprographic Services. An introduction to phonetics and phonology (second edition). & Barnhart. (Ed) (1992). Chicago: University of Chicago Press.J. USA: Blackewell. D. The world book of encyclopedia volume two. C.T. & Hannahs. P. P. Gleason. (1993). London: Routledge. M. A course in phonetics (3rd. Auckland: Arnold. An introduction to descriptive linguistics. Kamus Dewan Edisi Keempat (2005). Ejaan bahasa Melayu terkini. Bright. New York: Oxford University Press. Jakarta: Penerbit P. A Dictionary of Linguistics and Phonetics.L. Ashby. Oxford: Basil Blackwell Ltd. (Ed.K. Ladefoged. (1986). Kuala Lumpur: Dewan Bahasa dan Pustaka. Harimurti Kridalaksana (1983). Gramedia Jakarta. Preliminaries to linguistic phonetics. New York: Harcourt. Abdul Hamid Mahmood (2002).A. Speech sounds. Clark. (1955). Brace and Jovanovich. Bhd. Kamus linguistik. Abdul Hamid Mahmood dan Nurfarah Lo Abdullah (2007). (1973). Introducing phonetics & phonology. Ed). New York: Holt. & Yallop. J. Crystal.

New York: Cambridge University Press. Yogyakarta: Gadjah Mada University Press. (2006). J. Pike. Australia: Blackwell Publishing. B. P. (2001). (1983). Pengantar linguistik. Phonetics: A critical analysis of phonetic theory and a technique for the practical description of sounds University of Michigan Press. (2005). (1947). United Kingdom: Oxford University Press. P.BIDANG FONEMIK / 7 Ladefoged. London: Penguin Books. The Penguin Dictionary (2004).L. Marsono (1986). (1993). 174 .M. Malmberg. Phonetics. Laver. J. Fonetik. Phonetics. A course in phonetics (fifth edition). Ladefoged. K. Verhaar. New York: Denver. Yogyakarta: Gadjah Mada University Press. P. MA: Thomson Wadsworth. Roach. Principles of phonetics. Vowels and consonants (second edition).W. (1963). Boston.

Apakah Transkripsi? Transkripsi ialah penulisan dalam bentuk lambang-lambang fonetik daripada lambang-lambang tulisan huruf-huruf biasa. iii. satu lambang digunakan untuk mewakili satu bunyi yang 175 . Dalam transkripsi fonetik. anda seharusnya dapat: i. Di samping itu.TRANSKRIPSI / 8 Unit 8 TRANSKRIPSI HASIL PEMBELAJARAN Setelah selesai mempelajari unit ini. Transkripsi juga menurunkan lambang-lambang bunyi sebutan ke dalam bentuk lambang-lambang fonetik yang setepat mungkin mengikut sebutan sebenar penutur satu-satu bahasa. Pengenalan Fokus huraian unit ini adalah tentang bentuk penulisan dalam transkripsi fonetik dan fonemik. mengenal pasti bentuk penulisan dalam transkripsi fonetik dan fonemik. mengenali dan membezakan lambang-lambang yang digunakan dalam penulisan transkripsi fonetik dan fonemik. menulis transkripsi fonetik dan fonemik dengan baik. ii. juga diterangkan beberapa lambang yang digunakan dalam penulisan transkripsi fonetik dan fonemik bagi mewakili bunyi yang diucapkan.

j penglelangitkerasan [ ] dan pengglotisan (glotalisasi) [ʔ]. Dalam transkripsi fonetik atau transkripsi sempit ini pengkaji cuba memberi lambang fonetik yang setepat-tepat dan sedetail-detailnya (terperinci) dengan bunyi yang diucapkan atau tulisan yang dipindahkan ke dalam transkripsi fonetik tersebut. dimasukkan juga lambang-lambang koartikulasi seperti lambang pembibiran [w]. Walau bagaimanapun. dalam bahasa Melayu. Terdapat dua jenis transkripsi. penyengauan (nasalisasi) [ ]. z]. Misalnya dalam tulisan atau sebutan untuk ayat Buku itu di atas meja ditulis semula dengan terperinci segala bunyi segmental dan juga segala jenis koartikulasi dan juga ciri-ciri suprasegmental yang ditumpanginya dalam bentuk transkripsi fonetik seperti yang berikut: [ # b u w ku iwtu di atas meǰa # ] Transkripsi fonetik bertujuan mencatatkan setepat mungkin semua sifat yang terdapat pada pengucapan seseorang penutur natif. Transkripsi fonemik mencatatkan bunyi-bunyi bahasa yang diucapkan dengan cara yang lebih luas. Tujuan penulisan transkripsi fonemik ialah untuk memberikan lambang-lambang bunyi dengan mudah dalam bentuk lambang bunyi segmental sahaja tanpa mencatat dengan detail semua sifat bunyi yang ada pada satu-satu bahasa natif itu. perengkungan [L. d. penulisan transkripsi fonemik bagi ayat Buku itu di atas meja ditulisnya dengan mudah sebagai: / # buku itu di atas meǰa # / 176 .TRANSKRIPSI / 8 diucapkan. Apakah Transkripsi Fonemik? Transkripsi fonemik juga disebut transkripsi luas. tidak semua bunyi koartikulasi itu wujud. kecuali dalam kata-kata pinjaman daripada bahasa asing seperti bahasa Inggeris atau bahasa Arab. Misalnya. iaitu dengan menggunakan fonem-fonem yang terdapat dalam satu-satu bahasa itu secara umum dan mudah. Dalam transkripsi fonetik. iaitu transkripsi fonetik dan transkripsi fonemik. Apakah Transkripsi Fonetik? Transkripsi fonetik juga dikenali sebagai transkripsi sempit. Transkripsi fonemik tidak menulis lambang-lambang transkripsi fonetik dengan detail (terperinci) dan tidak menggunakan ciri-ciri koartikulasi atau ciri-ciri suprasegmental.

Melalui bahasa juga kita berhujah untuk meyakinkan pendengar terhadap sesuatu perkara dan ini boleh mempengaruhi mereka untuk membuat keputusan sama ada bersetuju atau tidak dengan apa yang diucapkan. rasa senang hati dan marah dapat diluahkan melalui penggunaan bahasa. Segala pandangan.TRANSKRIPSI / 8 Transkripsi fonemik sangat mirip kepada sistem ejaan bagi satu-satu bahasa natif. Contoh Transkripsi Fonetik [ # bahasa ijalah alat jaŋ diwgunãkan unwtoʔ məɲãmpaikan fikeran dan pərasaʔan # səgala pandaŋãn // pəndapat // rasa sənãŋ hati dan mãrah dapat diwluwahkan məlawluwi pəŋwgunãʔan bahasa # ] [ # məlawluwi bahasa wǰuga kita bərwhuǰah unwtoʔ məjakenkan pəndəŋãr tərhadap səsuawtu pərkara dan ini boleh məmpəŋãwrohi məreka unwtoʔ məmwbuwat kəwpuwtusan samã ʔada bərsewtuwǰu atau tidaʔ dəŋãn apa jaŋ diwucapkan # ] Contoh Transkripsi Fonemik / # bahasa ijlah alat jaŋ digunakan untoʔ məɲampaikan fikeran dan perasaan # səgala pandaŋan // pəndapat // rasa sənaŋ hati dan marah dapat diluahkan məlalui pəŋgunaʔan bahasa# / / # məlalui bahasa ǰuga kita bərhuǰah untoʔ məjakenkan pəndəŋar tərhadap səsuatu pərkara dan ini boleh məmpəŋarohi məreka untoʔ məmbuat kəputusan sama ada bərsetuǰu atau tidaʔ dəŋan apa jaŋ diucapkan # / 177 . pendapat. Berikut diberikan beberapa petikan dalam tulisan Rumi bahasa Melayu beserta contoh-contoh transkripsi fonetik (transkripsi sempit) dan transkripsi fonemik (transkripsi luas): Petikan 1 Bahasa ialah alat yang digunakan untuk menyampaikan fikiran dan perasaan.

di mana dan bagaimana penyampaian saman dibuat serta kepada siapa saman disampaikan. Sistem Undang-undang Di Malaysia.TRANSKRIPSI / 8 Petikan 2 Saman hendaklah disampaikan sendiri oleh Mahkamah Rendah kepada defendan. halaman 275) Contoh Transkripsi Fonetik [ # samãn həndaʔlah disampaikan səndiri oleh mãhkamãh rəndah kəpada difendan // tidaʔ wkuraŋ daripada əmpat bəlas hari səbəwlom pəŋəmbalijan samãn məlaenkan mãhkamãh məmərintahkan səlaenɲã # ʔoraŋ jaŋ məŋãmpaikan samãn dikəhəndaki məmwbuwat čatatan jaŋ məŋãnwduŋi buteran səpərti tarex dan hari samãn disampaikan // di mãnã dan bagaimãnã pəɲãmpaijan samãn diwbuwat sərta kəpada sijapa samãn diwsampaikan # sətəlah samãn disampaikan dan čatatan pəɲãmpaian diwbuwat // pəndaftar haros məmbəri nõtis kəpada plentif atau pəwguamɲã məŋənãʔi hal itu dan məŋənãʔi čara samãn disampaikan # ] Contoh Transkripsi Fonemik / # saman həndaʔlah disampaikan səndiri oleh mahkamah rəndah kəpada difendan // tidaʔ kuraŋ daripada əmpat bəlas hari səbəlom pəŋəmbalian saman məlaenkan mahkamah məmərintahkan səlainɲa # oraŋ jaŋ məŋampaikan saman dikəhəndaki məmbuat čatatan jaŋ məŋanduŋi buteran buteran səpərti tarex dan hari saman disampaikan // di mana dan bagaimana pəŋampaian saman dibuat sərta kəpada siapa saman disampaikan # sətəlah saman disampaikan dan čatatan pəɲampaian dibuat // pəndaftar haros məmbəri notis kəpada plentif atau pəguamɲa məŋənai hal itu dan məŋənai čara saman disampaikan # / 178 . tidak kurang daripada 14 hari sebelum hari pengembalian saman (melainkan mahkamah memerintahkan selainnya). Kuala Lumpur. Setelah saman disampaikan dan catatan penyampaian dibuat. (Dipetik daripada Ahmad Ibrahim dan Ahilemah Joned. Pendaftar harus memberi notis kepada plaintif atau peguamnya mengenai hal itu dan mengenai cara saman disampaikan. DBP. Orang yang menyampaikan saman dikehendaki membuat catatan yang mengandungi butiran-butiran seperti tarikh dan hari saman disampaikan. 1985.

Noor Alam S. mengikut firma dan pekongsi-pekongsinya. Hussain.M. dan tindakan setiap pekongsi yang melakukan apa-apa tindakan untuk menjalankan secara yang lazim jenis perniagaan yang dijalankan oleh firma itu yang dia menjadi ahli. Kuala Lumpur: Dewan Bahasa dan Pustaka. 1987. kecuali jika pekongsi-pekongsinya yang bertindak itu pada hakikatnya tidak mempunyai kuasa bertindak untuk firma dalam perkara tertentu itu. halaman 27) Contoh Transkripsi Fonetik [ # sətijap pəwkoŋsi adalah wakel bagi firmã dan pəwkoŋsi pəwkoŋsi jaŋ laen bagi mãkwsud pərnijagaʔan pərkoŋsijan itu // dan tindakan setijap pəwkoŋsi jaŋ məlawkukan apa apa tindakan unwtoʔ mənǰalankan səčara lazem ǰənis pərnijagaʔan jaŋ diǰalankan oleh firmã itu jaŋ dija mənǰadi ahli # məŋiwkut firmã dan pəwkoŋsi pəwkoŋsiɲã kəwčuwali ǰika pəkoŋsi pəkoŋsiɲã jaŋ bərtindaʔ itu pada hakikatɲã tidaʔ məmpuɲãi kwuasa bərtindaʔ unwtoʔ firmã dalam pərkara tərtəntu itu // dan oraŋ dəŋãn sijapa dija bərʔurusan itu tawhu atau pərčaja bahawa dija səoraŋ pəwkoŋsi # ] Contoh Transkripsi Fonemik / # sətiap pəkoŋsi adalah wakel bagi firma dan pəkoŋsi pəkoŋsi jaŋ laen bagi maksud pərniagaan pərkoŋsian itu // dan tindakan setiap pəkoŋsi jaŋ məlakukan apa apa tindakan untoʔ mənǰalankan səčara lazem ǰənis pərniagaan jaŋ diǰalankan oleh firma itu jaŋ dia mənǰadi ahli # məŋikut firma dan pəkoŋsi pəkoŋsiɲa kəčuali ǰika pəkoŋsi pəkoŋsiɲa jaŋ bərtindaʔ itu pada hakikatɲa tidaʔ məmpuɲai kuasa bərtindaʔ untoʔ firma dalam pərkara tərtəntu itu // dan oraŋ dəŋan siapa dia bərurusan itu tahu atau pərčaja bahawa dia səoraŋ pəkoŋsi # / 179 .TRANSKRIPSI / 8 Petikan 3 Setiap pekongsi adalah wakil bagi firma dan pekongsi-pekongsi yang lain bagi maksud perniagaan perkongsian itu. (Dipetik daripada Shaik Mohd. dan orang dengan siapa dia berurusan itu tahu atau percaya bahawa dia seorang pekongsi. Undang-undang Perniagaan.

(a) Petikan 1 Kabel gentian optik mengandungi satu atau lebih media liut yang diperbuat daripada gelas atau plastik. (Dipetik daripada: Saadiah Yahya & Rosilah Haji Hassan.2 Huraikan perbezaan transkripsi fonetik dan transkripsi fonemik. 8. 8. Gelas yang sangat tulin paling baik digunakan sebagai teras tetapi mahal kosnya.TRANSKRIPSI / 8 8. tidak membentuk spora dan berkembang biak dengan baik dalam keadaan 180 . Plastik adalah lebih murah tetapi pelemahan isyaratnya tinggi dan hanya sesuai digunakan untuk jarak yang dekat. 2003:49) ________________________________________________________ ________________________________________________________ ________________________________________________________ ________________________________________________________ ________________________________________________________ ________________________________________________________ ________________________________________________________ ________________________________________________________ (b) Petikan 2 Bakteria laktobasilus adalah bakteria yang bersifat gram positif. Satu kabel gentian optik mempunyai bentuk silinder yang terdiri daripada tiga bahagian memusat: teras cladding dan jaket.3 Salin semula petikan-petikan di bawah dalam bentuk transkripsi fonemik.1 Jelaskan pengertian transkripsi.

Bakteria ini kebanyakan ditemui di dalam mulut bayi dan mewakili satu peratus daripada flora mulut. 1985:34) 181 . Bakteria laktobasilus telah dilaporkan sebagai bakteria yang cukup penting dan terbanyak. Tempat yang paling disukainya adalah pada lesi dentin yang dalam. Dengan perkataan lain. 1989:37) ________________________________________________________ ________________________________________________________ ________________________________________________________ ________________________________________________________ ________________________________________________________ ________________________________________________________ ________________________________________________________ ________________________________________________________ ________________________________________________________ ________________________________________________________ ________________________________________________________ ________________________________________________________ (c) Petikan 3 Dasar fizikal atau dasar belanjawan ialah cara pengurusan pendapatan dan perbelanjaan kerajaan dengan tujuan untuk mempengaruhi tingkat pendapatan negara. Populasinya tergantung kepada dan dipengaruhi oleh kebiasaan memakan. hutang kerajaan dan perbelanjaan awam untuk menghasilkan tingkat guna tenaga penuh dan mengawal inflasi dengan sesebuah ekonomi bergantung kepada tingkat permintaan agregat berbanding dengan kemampuan ekonomi untuk memenuhinya.TRANSKRIPSI / 8 mikroaerofilik. dasar fizikal ialah dasar yang dijalankan dalam soal perundangan dan peraturan yang berhubung dengan pencukaian. (Dipetik daripada Rahimah Abdul Kadir. semenjak Millre mengemukakan teori kemoparasitnya. (Dipetik daripada Siti Rohani.

TRANSKRIPSI / 8 _________________________________________________________ _________________________________________________________ _________________________________________________________ _________________________________________________________ _________________________________________________________ _________________________________________________________ _________________________________________________________ _________________________________________________________ _________________________________________________________ (d) Petikan 4 Globalisasi ialah keadaan di mana perhubungan yang tidak terbatas dan tidak dikongkong oleh sempadan geografi. Fauzi Hussin dan Mohd. budaya dan ideologi politik. (Dipetik daripada: Siti Hadijah Che Mat. Jepun dan Singapura. Jali. 2003: 179) _________________________________________________________ _________________________________________________________ _________________________________________________________ _________________________________________________________ _________________________________________________________ _________________________________________________________ _________________________________________________________ _________________________________________________________ _________________________________________________________ _________________________________________________________ _________________________________________________________ _________________________________________________________ 182 . Razani Mohd. bahasa. Perubahan ini dapat dirasakan di Malaysia dengan adanya teknologi maklumat dan komunikasi yang hampir seiring dengan negara maju seperti Amerika Syarikat. Fenomena ini menjadikan dunia kelihatan mengecil daripada segi perhubungan manusia disebabkan kepantasan teknologi maklumat.

hati. entropi. Contoh sebatian organik semulajadi termasuklah sebatian yang mempunyai struktur ringkas seperti etena. (a) Petikan 1 Sifat Termodinamik adalah sebarang ciri makroskop yang tercerap untuk sistem. isipadu.TRANSKRIPSI / 8 (e) Petikan 5 Kimia organik bermula sebagai kimia benda hidup. kolestrol dan koenzim yang terdapat dalam tisu. Hal ini membezakan sebatian organik dengan sebatian tak organik yang merangkumi hampir semua sebatian yang tidak mengandungi karbon dan didapati daripada batuan dan mineral. ketersediaan dan 183 . Sebutan organik bermaksud diterbitkan daripada organisma hidup. Pada asalnya. entalpi.4 Salin semula petikan-petikan di bawah dalam bentuk transkripsi fonetik. (Dipetik daripada: Kamaliah Mahmood. 2004:1-2) ________________________________________________________ ________________________________________________________ ________________________________________________________ ________________________________________________________ ________________________________________________________ ________________________________________________________ ________________________________________________________ ________________________________________________________ ________________________________________________________ ________________________________________________________ 8. suhu. haiwan dan mikroorganisma. sejenis alkaloid. buah pinggang dan pankreas. tenaga-dalam. terutama dalam jantung. kimia organik terlibat dengan kajian sebatian yang diekstrak daripada benda hidup seperti tumbuh-tumbuhan. etanol dan asid oksalik hinggalah sebatian yang berstruktur kompleks seperti karpain. Terdapat lapan sifat yang biasa digunakan: tekanan.

2002:80) 184 . Kita akan tunjukkan nanti betapa tenaga-tenaga dalam merupakan natijah langsung daripada Hukum Termodinamik Pertama sementara entropi dihasil daripada Hukum Termodinamik Kedua. Zaki Abdul Muin. kemuncak pencapaian taraf keintelektualan bahasa ialah penggunaan laras saintifik yang berusaha menghasilkan bentuk bahasa yang tepat yang mencerminkan kejelasan pemikiran yang logik. iaitu mengungkapkan kesinambungan dan keRumitan fikiran.TRANSKRIPSI / 8 rangkap Gibb. (Dipetik daripada Mohd. Tiga sifat pertama merupakan kuantiti-kuantiti yang boleh diukur secara langsung sementara yang lainnya diterbit. (Dipetik daripada Abdul Hamid Mahmood. Mengikut Havranek. terutamanya melalui perbendaharaan kata dan sebagainya melalui sistem tatabahasa. 1987:3) ________________________________________________________ ________________________________________________________ ________________________________________________________ ________________________________________________________ ________________________________________________________ ________________________________________________________ ________________________________________________________ ________________________________________________________ ________________________________________________________ ________________________________________________________ ________________________________________________________ ________________________________________________________ ________________________________________________________ (b) Petikan 2 Dengan keintelektualan bahasa dimaksudkan bahasa itu harus mempunyai keupayaan menyampaikan buah fikiran dan hujah dengan tepat dan berkesan. Keintelektualan bahasa dicapai.

lapisan silaranya lebih mudah dilihat. semak samun dan herba. Struktur yang lazim. Hal sebaliknya pula. Stratifikasi silara hutan dan kaitannya dengan struktur hutan terangkum dalam apa yang disebut sebagai sinusia.TRANSKRIPSI / 8 ___________________________________________________________ ___________________________________________________________ ___________________________________________________________ ___________________________________________________________ ___________________________________________________________ ___________________________________________________________ ___________________________________________________________ ___________________________________________________________ ___________________________________________________________ ___________________________________________________________ ___________________________________________________________ (c) Petikan 3 Strata hutan dimaksudkan sebagai lapisan tumbuhan yang silaranya mempunyai ketinggian yang berbeza-beza dalam julat tertentu. Jika sesebuah hutan mengandungi hanya beberapa spesies. iaitu pokok. jika hutan berkenaan mengandungi banyak spesies dengan setiap spesies hidup rapat-rapat di antara satu sama lain. 2000: 8) ____________________________________________________________ ____________________________________________________________ ____________________________________________________________ ____________________________________________________________ ____________________________________________________________ ____________________________________________________________ ____________________________________________________________ ____________________________________________________________ ____________________________________________________________ 185 . hutan hujan tropika mengandungi tiga strata utama. Strata pokok dapat membentuk silara yang bersambungan atau terputus-putus. (Dipetik daripada: Abdul Hamid Mar Iman.

air kencing dan muntah pesakit ini mestilah dibuang dengan teliti supaya ia dimusnahkan dengan cara yang betul. Keadaan ini boleh dikawal dengan meminum banyak air. Apabila kuman vibrio cholerae masuk ke badan manusia. air liur. ia memerlukan masa di antara satu hingga lima hari untuk menunjukkan ciri-ciri taun. Segala najis. (Dipetik daripada Mustafa Ali Mohd. Orang-orang yang diserang taun mestilah diasingkan supaya penyakit ini tidak berjangkit. Ia disebabkan oleh sejenis bakteria yang dipanggil vibrio cholerae. Antara ciri penyakit taun ialah cirit-birit yang berterusan dan diikuti oleh keadaan kekeringan badan kerana kehilangan air. Bakteria ini boleh berada di mana-mana sahaja termasuk dalam air dan dalam makanan. 1987:49) ______________________________________________________________ ______________________________________________________________ ______________________________________________________________ ______________________________________________________________ ______________________________________________________________ ______________________________________________________________ ______________________________________________________________ ______________________________________________________________ ______________________________________________________________ ______________________________________________________________ ______________________________________________________________ ______________________________________________________________ ______________________________________________________________ ______________________________________________________________ ______________________________________________________________ ______________________________________________________________ ______________________________________________________________ ______________________________________________________________ 186 . air dikeluarkan dengan banyak bersama najis dan akibatnya badan akan kekurangan air. Ia dibawa oleh lalat dan boleh membiak dengan cepat. Dalam keadaan cirit-birit..TRANSKRIPSI / 8 (a) Petikan 4 Taun adalah sejenis penyakit cirit-birit yang amat berbahaya.

TRANSKRIPSI / 8

(e) Petikan 5 Salah satu peninggalan material daripada peradaban Melayu tradisi ialah naskhah tulisan tangan atau manuskrip. Sebahagian besarnya tersimpan di perpustakaan termasuk di luar rantau ini. Kehadiran katalog yang menyenaraikan pegangan manuskrip ini pada perpustakaan itu memberi gambaran seolah-olah kegiatan mengumpul atau mengutipnya sudah berlalu dan segala yang pernah terhasil, sudah terkumpul. Ini tidak benar kerana pengesahan simpanan manuskrip Melayu, pengumpulannya, serta pengajian dan penerbitannya masih berjalan dengan rancak. Jika dahulu kita banyak bergantung kepada sarjana Barat dari segi pengetahuan kita terhadap alam manuskrip Melayu, kini tidak lagi. Sarjana dan golongan intelektual tempatan semenjak berpindahnya pusat pengajian Melayu ke rantau ini sejak tahun 60-an, memberi perhatian penuh terhadap khazanah peninggalan peradabannya. (Dipetik daripada Mohd. Taib Osman, 2004:155)

___________________________________________________________ ___________________________________________________________ ___________________________________________________________ ___________________________________________________________ ___________________________________________________________ ___________________________________________________________ ___________________________________________________________ ___________________________________________________________ ___________________________________________________________ ___________________________________________________________ ___________________________________________________________ ___________________________________________________________ ___________________________________________________________ ___________________________________________________________ ___________________________________________________________ ___________________________________________________________

187

TRANSKRIPSI / 8

PANDUAN MENJAWAB SOALAN LATIHAN UNIT 8
8.1 Bagi menjawab soalan ini, anda perlu: i. Perjelaskan maksud transkripsi, iaitu transkripsi fonetik dan transkripsi fonemik ii. Berikan contoh lambang-lambang transkripsi fonetik dan transkripsi fonemik mengikut contoh bunyi perkataan dalam bahasa Melayu 8.2 Untuk soalan ini, jawapan anda perlu mencakupi: i. Perbezaan antara lambang transkripsi fonetik dan transkripsi fonemik ii. Anda perlu memberikan contoh perbezaan antara kurungan fonetik dengan kurungan fonemik semasa membuat transkripsi tersebut iii. Anda juga perlu memasukkan alofon-alofon tertentu kepada fonem-fonem tertentu semasa membuat transkripsi fonetik, termasuklah lambang bunyi yang saling melangkapi iv. Perlu dinyatakan juga bahawa lambang-lambang alofon tidak digunakan dalam transkripsi fonemik. 8.3 Bagi menjawab soalan ini, anda perlu: i. Menyalin semula petikan soalan (a) - (e) dengan menggunakan kurungan fonemik ii. Anda juga perlu menggunakan lambang fonem dan tidak menggunakan lambang-lambang alofon kepada satu fonem, maksudnya anda menggunakan lambang fonetik yang luas dan bukan lambang fonetik sempit dalam transkripsi fonemik iii. Sila rujuk contoh penulisan transkripsi fonemik pada halaman 176 – 179. 8.4 Bagi menjawab soalan ini, anda perlu: i. Menyalin semula petikan soalan (a) - (e) dengan menggunakan transkripsi fonetik ii. Bagi menjawab soalan yang melibatkan transkripsi fonetik ini, anda perlu terlebih dahulu mengenal semua lambang bunyi bunyi fonetik bahasa Melayu iii. Anda perlu memulakan jawapan anda dengan membuat kurungan fonetik terlebih dahulu dengan diikuti oleh tanda kesenyapan seperti berikut: [ # ... # ]

188

TRANSKRIPSI / 8

iii. Anda juga perlu menulis lambang fonetik dengan lebih terperinci dengan memasukkan tanda-tanda kesamaan fonetis iv. Sila rujuk halaman 176 – 179 bagi melihat contoh penulisan transkripsi fonetik v. Sila buat rujukan pada sumber-sumber lain bagi mendapatkan maklumat tambahan.

189

TRANSKRIPSI / 8

Rujukan
Abdul Hamid Mahmood (1995). Ejaan bahasa Melayu terkini. Masa Enterprise. Abdul Hamid Mahmood (2002). Guru dan bahasa Melayu. Kuala Lumpur: City Reprographic Services. Abdul Hamid Mahmood dan Nurfarah Lo Abdullah (2007). Linguistik fonetik dan fonologi bahasa Melayu. Kuala Lumpur: Aslita Sdn. Bhd. Abdul Hamid Mar Iman (2000). Hutan pengurusan dan penilaian. Kuala Lumpur: Dewan Bahasa dan Pustaka. Ahmad Ibrahim & Ahlilemah Joned (1985). Sistem undang-undang di Malaysia. Kuala Lumpur: Dewan Bahasa dan Pustaka. Barnhart, C.L. & Barnhart, R.K. (Ed.) (1981). The world book of encyclopedia volume two. Toronto: World Book Inc. Bright, W. (Ed) (1992). International encyclopedia of linguistics. New York: Oxford University Press. Clark, J. & Yallop, C. (1995). An introduction to phonetics and phonology (second edition). USA: Blackewell. Crystal, D. (1986). A Dictionary of Linguistics and Phonetics. Oxford: Basil Blackwell Ltd. Davenport, M. & Hannahs, S.J. (1998). Introducing phonetics & phonology. Auckland: Arnold. Harimurti Kridalaksana (1983). Kamus linguistik. Jakarta: Penerbit P.T. Gramedia Jakarta. Jones, D. (1958). An outline of English phonetics. London: Heffer. Kamaliah Mahmood (2004). Kimia organik awalan. Kuala Lumpur: Utusan Publications & Distributors. Sdn. Bhd. Kamus Dewan Edisi Keempat (2005). Kuala Lumpur: Dewan Bahasa dan Pustaka.

190

TRANSKRIPSI / 8

Ladefoged, P. (1973). Preliminaries to linguistic phonetics. Chicago: University of Chicago Press. Ladefoged, P. (1993). A course in phonetics (3rd. Ed). New York: Harcourt, Brace and Jovanovich. Ladefoged, P. (2005). Vowels and consonants (second edition). Australia: Blackwell Publishing. Ladefoged, P. (2006). A course in phonetics (fifth edition). Boston, MA: Thomson Wadsworth. Laver, J. (1993). Principles of phonetics. New York: Cambridge University Press. Lyons, J. (1981). Noam Chomsky. New York: Penguin Modern Master University Press. Malmberg, B. (1963). Phonetics. New York: Denver. Mangantar Simanjuntak (1991). Neurolinguistik dan Afasiologi: Satu kewujudan kerjasama yang saling menguntungkan. Dewan Bahasa, 35(2). Kuala Lumpur: Dewan Bahasa dan Pustaka. Marsono (1986). Fonetik. Yogyakarta: Gadjah Mada University Press. Martin, J.B. & Rahilly, J. (1999). Phonetics the science of speech. London: Arnold. Mohd. Taib Osman (2004). Budaya dan bahasa Melayu masalah dan harapan. Kuala Lumpur: Penerbit Universiti Malaya. Pike, K.L. (1947). Phonetics: A critical analysis of phonetic theory and a technique for the practical description of sounds University of Michigan Press. Rahimah Abdul Kadir (1989). Ilmu pergigian: pencegahan. Kuala Lumpur: Dewan Bahasa dan Pustaka. Rahmat Sato, H. (1998). Pengenalan fonetik dan fonologi. Kuala Lumpur: Fakulti Bahasa dan Linguistik, Universiti Malaya. Roach, P. (2001). Phonetics. United Kingdom: Oxford University Press.

191

Noor Alam S.M. Undang-undang Perniagaan. J.TRANSKRIPSI / 8 Saadiah Yahya & Rosilah Haji Hassan (2003). Verhaar. London: Penguin Books. Yogyakarta: Gadjah Mada University Press. Konsep asas ekonomi. Selangor: Venton Publishing. (1983). Pahang: PTS Publications. Siti Hadijah Che Mat. Siti Rohani (1985).M. Komunikasi data dan telekomunikasi. Pengantar linguistik. Kuala Lumpur: Dewan Bahasa dan Pustaka. Hussain (1987). Kuala Lumpur: Dewan Bahasa dan Pustaka. The Penguin Dictionary (2004). Razani Mohd. Shaik Mohd. Ekonomi Malaysia.W. Jali (2003). 192 . Fauzi Hussin & Mohd.

ii. Tahukah Anda Sejarah Sistem Ejaan Bahasa Melayu? Sistem Ejaan Bahasa Melayu bermaksud Sistem Ejaan Rumi Bahasa Melayu. Pengenalan Fokus huraian unit ini adalah tentang Sejarah Sistem Ejaan Bahasa Melayu yang mencakupi perancangan ejaan Rumi di Tanah Melayu. perkembangan ejaan Rumi di Tanah Melayu. Di samping itu. anda seharusnya dapat: i.SEJARAH SISTEM EJAAN BAHASA MELAYU / 9 Unit 9 SEJARAH SISTEM EJAAN BAHASA MELAYU HASIL PEMBELAJARAN Setelah selesai mempelajari unit ini. juga diketengahkan sistem keselarasan vokal dan pola kekecualian keselarasan vokal dalam bahasa Melayu. iaitu sistem ejaan baharu yang dipersetujui bersama oleh Kerajaan Malaysia dan Pemerintah Republik Indonesia berikutan dari perisytiharan oleh Yang Berhormat Menteri Pendidikan Malaysia dan Menteri Pendidikan dan Kebudayaan Republik 193 . mengetahui perancangan dan perkembangan ejaan Rumi di Tanah Melayu. pedoman umum ejaan bahasa Melayu. mengenal pasti sistem keselarasan vokal dan pola kekecualian keselarasan vokal bahasa Melayu.

hasil usaha mereka dalam banyak hal tidak begitu sempurna. bahasa Melayu terus ditulis dengan huruf Rumi oleh pedagang. dan Jawatankuasa ini diletak di bawah Dewan Bahasa dan Pustaka. yang kesemuanya berpedomankan kaedah transliterasi huruf Jawi kepada Rumi.Howison (1800). Badan yang ditugaskan menyusun pedoman ejaan Rumi di Malaysia ialah Jawatankuasa Tetap Bahasa Malaysia yang dilantik oleh Menteri Pendidikan. ejaan Rumi J. ejaan Rumi Swettenham (1881). pengembara. dan banyak pula terdapat kesilapan.1 Terangkan definisi sistem baharu bahasa Melayu. tulisan Rumi mula mendapat asas dalam ejaan Rumi bahasa Indonesia. 1978:v) Sejarah awal penggunaan tulisan Rumi Bahasa Melayu dilakukan oleh pedagang.SEJARAH SISTEM EJAAN BAHASA MELAYU / 9 Indonesia serentak pada 16 Ogos. Begitu juga dengan orang Inggeris yang mula berminat terhadap bahasa Melayu telah mengasaskan beberapa kaedah ejaan Rumi bagi bahasa Melayu di Tanah Melayu pada abad ke17 hingga akhir abad ke-19. Semasa di sini. Bermula dalam abad ke-16. Huruf Latin yang mula-mula digunakan untuk menulis perihal bahasa Melayu ditemui dalam senarai pelayaran Pigafetta dari Itali pada tahun 1522. ejaan Dalam abad ke-17 dengan kedatangan bangsa Belanda ke Timur. penjelajah dan juga sarjana dari Eropah. mereka tertarik dengan tatabahasa bahasa Melayu dengan menggunakan huruf-huruf Rumi Latin. (Ismail Dahaman. Antara sistem ejaan Rumi yang disusun oleh orang Inggeris sebelum abad ke-20 termasuklah ejaan Rumi Thomas Bowrey (1701). Sistem Ejaan Rumi yang dilaksanakan pada tahun 1972 itu adalah hasil kesepakatan Majlis Bahasa Indonesia-Malaysia (MBIM) bagi pihak Kerajaan Malaysia dan Republik Indonesia. (Daftar Ejaan Rumi Bahasa Malaysia. dan penjelajah yang datang dari Eropah ke Nusantara secara perseorangan. 1972. 1992: 43) 194 . pengembara. dan ejaan Rumi Maxwell (1882). Namun demikian. 9.

dan Kitab Kumpulan Nama Melayu susunan Ibrahim Dato’ Muda Linggi (1924). Tahukah anda punca perancangan ejaan Rumi di Malaysia? Kamus Jawi-Melayu-Inggeris (1903) Perkembangan dan pemantapan sistem ejaan Rumi turut berlaku seiring dengan perkembangan bahasa Melayu dalam pendidikan. Wilkinson. Antaranya (i) Mithal Huruf Rumi Bagi Darjah Satu (1902). 195 . (iii) Kitab Pelita Mengarang (Rumi) susunan O. antaranya ialah kamus Jawi-Melayu-Inggeris (1903).0 Winstedt dan Ibrahim Dato’ Muda Linggi (1921). Dussek (1923).T. (ii) Kitab Loghat Melayu susunan R.J.SEJARAH SISTEM EJAAN BAHASA MELAYU / 9 Tahukah anda sejarah sistem ejaan Rumi di Indonesia? Tahukah Anda Perancangan dan Perkembangan Sistem Ejaan Rumi di Tanah Melayu? Perancangan ejaan Rumi yang pertama di Tanah Melayu bermula pada tahun 1902 apabila kerajaan Negeri-negeri Melayu Bersekutu menubuhkan sebuah jawatankuasa ejaan yang diketuai oleh R. Ejaan Wilkinson digunakan secara rasmi di semua sekolah umum di Tanah Melayu. Jawatankuasa ini telah menghasilkan Ejaan Wilkinson yang dikenali sebagai Romanised Malay Spelling yang diterbitkan dalam bulan Oktober. 1904. Beberapa buah buku tentang tulisan Rumi yang memperluas penggunaan sistem ‘Ejaan Sekolah’ yang berasaskan ejaan Wilkinson telah disusun dan diterbitkan oleh beberapa orang tokoh bahasa dan pendidikan di SITC. Ejaan itu sama seragam dengan ejaan yang digunakan dalam semua kamus dan penerbitan karangan Wilkinson sendiri yang dihasilkan dari tahun 1901 hingga akhir tahun 1940-an. terutamanya apabila Maktab Perguruan Sultan Idris (SITC) turut memperkembangkannya.

terdapat juga beberapa sistem ejaan Rumi yang lain yang digunakan di Tanah Melayu dan Singapura sebelum tahun 1967 seperti (i) Ejaan Fajar Asia. 1972. Pertemuan ini telah menghasilkan Ejaan Malindo yang mengikut perancangan. Pada 17 April 1959 tercapailah suatu perjanjian persahabatan antara Malaysia (dahulunya Persekutuan Tanah Melayu) dengan negara Republik Indonesia. Hasil daripada perjanjian persahabatan itu membawa kepada satu pertemuan antara jawatankuasa Ejaan Rumi Persekutuan Tanah Melayu yang diketuai oleh Tuan Syed Nasir bin Ismail dengan Panitia Pelaksanaan kerjasama Bahasa Melayu – Bahasa Indonesia yang dipimpin oleh Dr. Beberapa pembaharuan yang radikal telah dibuat. dan (iii) Daftar Ejaan Melayu (Jawi-Rumi) (1949). Terutamanya dalam (i) Ilmu Bahasa Melayu Penggal I (1926). Selain Sistem Ejaan Za’ba. Ejaan Fajar Asia ini kemudiannya digunakan oleh Asas’50 sebagai ejaan rasmi mereka. Inilah kali pertama isu ejaan Rumi mendapat perhatian yang serius.SEJARAH SISTEM EJAAN BAHASA MELAYU / 9 Sistem Ejaan yang terkenal selepas Ejaan Wilkinson ialah Sistem Ejaan Rumi Za’ba yang juga dihasilkan dari SITC. Sistem Ejaan Za’ba telah digunakan sebagai Ejaan Sekolah yang sebenar dan sebagai ejaan rasmi kerajaan sehingga digantikan dengan Sistem Ejaan Rumi Baharu Bahasa Malaysia yang dirasmikan penggunaannya pada 16 Ogos. dan dalam tahun 1957 sebuah Jawatankuasa Ejaan telah dibentuk oleh kerajaan untuk: 1. Ejaan Fajar Asia ini berbeza sedikit dengan Ejaan Za’ba di Tanah Melayu dan Ejaan Van Opuijsen di Indonesia. dirasmikan pelaksanaannya tidak dapat 196 . mendatangkan shor2 bagi satu chara Ejaan Kebangsaan Rumi yang tetap. Memeriksa dan menimbangkan ketetapan2 yang telah diambil dalam Kongres Bahasa dan Persuratan Melayu iii (1956) berkenaan dengan ejaan Rumi dan penyatuannya dengan ejaan bahasa Indonesia. soal sistem ejaan Melayu telah dibincangkan dalam Kongres Bahasa dan Persuratan Melayu yang ketiga. (Ismail Dahaman. 1992: 43) Pada tahun 1956. 2. dengan judul Petua-Petua Ejaan Rumi yang kesemuanya dikarang oleh Za’ba. Usaha Kongres itu mendapat perhatian kerajaan. (ii) Pelita Bahasa Melayu Penggal I (1941). Slamet Muljana di Jakarta pada 4 hingga 7 Disember 1959. Mendatangkan shor2 berkenaan dengan masa dan chara2 bagi pelaksanaan cara ejaan yang baharu itu. iaitu ejaan Rumi yang digunakan dalam majalah FAJAR ASIA yang diterbitkan di Singapura pada zaman pendudukan Jepun 1942-1945. Sistem Ejaan Za’ba telah disusun dan diperkemas dalam jangka masa beberapa tahun dan termuat dalam beberapa buah buku pedoman bahasa terbitan Pejabat Karang Mengarang SITC.

Kekurangan-kekurangan yang masih terdapat pada ejaan sekarang dalam hal mencerminkan kesanggupan bahasa Malaysia dan Indonesia.SEJARAH SISTEM EJAAN BAHASA MELAYU / 9 dilakukan hinggalah menjelang tahun 1966 apabila Kerajaan Malaysia membentuk sebuah jawatankuasa Bahasa/ Ejaan yang diketuai oleh Tuan Syed Nasir bin Ismail. kedua-dua pihak bersetuju mengesyorkan kepada kerajaan masing-masing supaya EJAAN MALINDO yang dipersetujui pada tahun 1959 itu dilaksanakan segera. terutama dalam bidang ilmu bahasa yang baik. Dalam pertemuan itu. 1957: xi) Pada tanggal 7 September 1996. Satu kertas kerja mengenai ejaan baharu itu telah dikaji oleh Jawatankuasa Malaysia. Hasilnya persetujuan telah tercapai mengenai beberapa masalah dasar yang penting. dan hasilnya kedua-dua pihak Malaysia dan Indonesia telah mencapai persetujuan untuk mengkaji semula serta memperbaiki Ejaan Malindo. pada 20-25 September 1966. Meneruskan usaha jawatankuasa Ejaan di bawah pengerusinya. Kemajuan ilmu pengetahuan dan perkembangan konsep ilmiah. 197 . Kedua-dua negara bersetuju memperbaiki ejaan masing-masing bagi mencapai keseragaman atas dasar-dasar yang berikut: 1. satu lagi perundingan diadakan di Jakarta. 2. Kedua-dua pihak bersetuju mengadakan kerjasama yang lebih erat dalam usaha untuk menyamakan penggunaan istilah bahasa Malaysia dengan bahasa Indonesia. (Pedoman Umum Ejaan Bahasa Malaysia. satu pertemuan antara Jawatankuasa Bahasa/ Ejaan Malaysia dengan satu rombongan kebudayaan dari Indonesia yang diketuai oleh Kolonel Wahju Sukatjo diadakan di Dewan Bahasa dan Pustaka Kuala Lumpur. Tuan Syed Nasir bin Ismail. Tugas jawatankuasa ini ialah untuk: a) Mengadakan rundingan dengan jawatankuasa Bahasa Pemerintahan Indonesia dengan maksud bagi menyampai persetujuan yang seluasluasnya di dalam penggunaan dan perkembangan bahasa Melayu – Indonesia dan untuk memenuhi maksud tersebut supaya mendapat persetujuan dengan lapangan: (i) Bahasa dalam jangka panjang (ii) Pertukaran bahan-bahan berkenaan dengan bahasa dan sastera (iii) Soal pemakaian istilah-istilah a. yang telah bertanggungjawab mencapai keputusan dalam masalah Ejaan dengan Pihak Indonesia. Dalam perkembangan selanjutnya.

Dalam persidangan Kelima. Malaysia dan Indonesia kemudiannya melaksanakan Sistem Ejaan Baharu Bahasa Malaysia yang disempurnakan pada 16 Ogos 1972. Dari segi praktis – iaitu boleh digunakan dengan mudah. Bapak Mahsuri. satu kenyataan bersama telah ditandantangi oleh Menteri Pendidikan Malaysia. yang dapat berlaku untuk kedua-dua negara Malaysia dan Indonesia. telah mengadakan lima persidangan. Tuan Haji Sujak bin Rahiman. Majlis yang dianggotai bersama oleh Jawatankuasa Tetap Bahasa dan Pustaka. Majlis ini yang diadakan di Johor Bahru pada 2 hingga 4 Disember 1974. bersetuju mengeluarkan pedoman umum ejaan yang lebih lengkap. sesuai dari segi mesin taip dan mesin cetak. Kedua-dua negara. Malaysia dan Indonesia. namun beberapa perkara kecil mengenai ejaan tersebut perlu diselesaikan dengan segera. Pada tanggal 23 Mei 1972. Dato’ Hussein Onn dengan Menteri Pendidikan dan Kebudayaan Republik Indonesia. Perlunya usaha kodifikasi dalam pemakaian huruf dan tanda baca. dan Panitia Pengembangan Bahasa Indonesia yang diketuai oleh Dr. Amran Halim. Berdasarkan pertimbangan tersebut. Jawatankuasa Ejaan/ Bahasa Melayu Malaysia dan Team Ahli Bahasa KOTI dari Indonesia telah mengadakan perundingan di Dewan Bahasa dan Pustaka di Kuala Lumpur selama beberapa hari dan telah mencapai persetujuan mengadakan satu sistem ejaan bersama antara Malaysia dan Indonesia. 5. Kedua-dua 198 . ekonomis dan praktis. Dari segi teknis – iaitu menggunakan satu huruf bagi melambangkan satu fonem. 2. Dari segi ilmiah – iaitu sistem ejaan itu hendaklah menunjukkan satu hasil kajian yang ilmiah yang boleh digunakan dengan baik dalam kemajuan bahasa dan ilmu. 3. Beberapa masalah kecil mengenai ejaan telah dibincangkan dan diselesaikan bersama oleh jawatankuasa yang dibentuk dikenali dengan nama Majlis Bahasa Indonesia-Malaysia. 4. Ejaan Baharu yang diputuskan itu harus ilmiah. Peranan yang akan dimainkan oleh bahasa Malaysia dan bahasa Indonesia di Asia Tenggara dan di seluruh dunia. iaitu sesuai digunakan dikedua-dua negara. Walaupun sistem ejaan bersama yang baharu telah digunakan secara rasmi di Malaysia dan negara Indonesia. Pentingnya pengajaran membaca dan menulis.SEJARAH SISTEM EJAAN BAHASA MELAYU / 9 3. Jawatankuasa di kedua-dua negara harus juga mengambil kira perkara-perkara berikut: 1. Dalam usaha memperbaiki sistem ejaan itu.

Abjad dan Huruf Sistem Ejaan Baharu Bahasa Melayu yang diselaraskan dengan sistem ejaan bahasa Indonesia menggunakan sebanyak 26 huruf abjad tulisan Rumi. 1974) 9.3 Rumuskan sejarah ejaan bahasa Melayu. dan dengan ini wujudlah Sistem Ejaan Baharu Bahasa Malaysia-Indonesia seperti yang digunakan pada hari ini.2 Bilakah bermulanya perancangan ejaan Rumi di Tanah Melayu? 9. Pada 5 Disember 1974. Tahukah Anda Pedoman Umum Ejaan Rumi Bahasa Melayu Bahagian ini membincangkan hal tentang Pedoman Umum Ejaan Rumi Bahasa Melayu. Pedoman Umum Ejaan Bahasa Malaysia diterbitkan untuk kegunaan umum. (Pedoman Umum Ejaan Bahasa Malaysia. Pedoman umum ini mencakupi penggunaan abjad dan huruf vokal. Huruf-huruf abjad tersebut adalah seperti yang berikut: Huruf Aa Bb Cc Dd Ee Sebutan e bi si di i Perkataan arnab burung cawan darah ekor 199 . penggunaan tanda koma di atas dan huruf yang diperkenalkan.SEJARAH SISTEM EJAAN BAHASA MELAYU / 9 belah pihak bersetuju menerbitkan versi yang sesuai dengan negara masingmasing. diftong dan huruf konsonan lama kepada baharu.

Huruf-huruf yang melambangkan pemakaiannya adalah seperti yang berikut: Huruf Vokal a ə (i) pepet e (ii) taling i o u di depan api əmak ela ibu oleh ubi di tengah tali kəna petak tidur kota uda di belakang kita sosialismə tauge padi pidato satu 200 .SEJARAH SISTEM EJAAN BAHASA MELAYU / 9 Ff Gg Hh Ii Jj Kk Ll Mm Nn Oo Pp Qq Rr Ss Tt Uu Vv Ww Xx Yy Zz ef gi ec ai je ke el em en o pi kiu ar es ti yu vi dabliu eks wai zek filem gigi hati ibu jam kuda lari malam nangka orang pintu Quran rambut sikat tahu ular vokal wang xenom yuran zarah Huruf Vokal Terdapat sebanyak enam vokal atau bunyi vokal standard dalam bahasa Melayu.

Daripada 26 konsonan tersebut lima daripadanya memakai huruf gabungan. pemakaiannya adalah seperti berikut: Diftong ai au oi di depan aising aurat oidium di tengah ghairah saudara boikot Contoh di belakang lambai surau amboi Huruf Konsonan Dalam bahasa Melayu terdapat sebanyak 26 huruf konsonan. au dan oi.SEJARAH SISTEM EJAAN BAHASA MELAYU / 9 9. iaitu ai. Berikut diberikan contoh pemakaian konsonan tersebut dalam perkataan: Huruf konsonan b c d f g gh h j k kh l di depan baju cakap dapur fikir guru ghaib hari jari kami khusus langsat di tengah sabut baca budak tafsir tiga maghrib saham hajat paksa akhir bila di belakang adab Mac abad maaf beg mubaligh buah kolej adik tarikh kesal 201 . dan nya.4 Berapakah jumlah huruf vokal asli bahasa Melayu? Huruf Diftong Dalam bahasa Melayu terdapat tiga diftong. ng. kh. iaitu gh.

iaitu q. Huruf v digunakan untuk mengeja kata pinjaman daripada daripada bahasa Inggeris dan bahasa-bahasa asing yang lain. Contohnya: vitamin revolusi vokal subversif novel universiti 202 . v.SEJARAH SISTEM EJAAN BAHASA MELAYU / 9 m n ng ny p q r s sy t v w y z (i) z (ii) x makan nama nganga nyata payung Quran rasa satu syarat tahu vitamin wanita yakin zaman xenom bumi anak bunga hanya tempat wuquf berat beras isytihar mati universiti bawa sayang lazat - tilam ikan kuning siap buraq biar besar Quraisy alat takraw lafaz - Huruf yang Diperkenalkan Daripada 26 huruf konsonan dalam sistem ejaan Melayu terdapat tiga huruf yang diperkenalkan supaya digunakan secara tetap. i. Contohnya: Quran qadak dan qadar wukuq ii. di pangkal kata atau di pangkal suku kata. Huruf q digunakan sebagai padanan kepada huruf jawi qaf ( ‫ ) ق‬untuk mengeja kata istilah agama atau kata mengenai agama yang asal daripada bahasa Arab. x.

iaitu pasangan antara huruf vokal ini mengikut syarat yang berikut: 203 .5 Berapakah huruf konsonan asli bahasa Melayu? Sistem Keselarasan Huruf Vokal Dalam bab ini kita akan berbicara tentang Sistem Keselarasan Huruf Vokal. Huruf x hanya digunakan pada pangkal kata istilah khusus yang ditukar menjadi z. Sisitem ejaan bahasa Melayu yang baharu ini digubal dengan mengambil kira sistem keselarasan huruf vokal.SEJARAH SISTEM EJAAN BAHASA MELAYU / 9 Huruf -ve yang hadir diakhir kata ditukar menjadi f. Contohnya: Lama active passive negative Baharu aktif pasif negatif iii. Contohnya: Lama xeromorph xenon xanthate Baharu xeromorf xenon xantat 9. Dengan Sistem Keselarasan Huruf Vokal bererti sistem atau aturan mengikut kesesuaian dua huruf vokal yang membentuk dua suku kata pada kata dasar.

kalah. e taling 204 . iii. Bagi kata yang mengandungi lebih daripada dua suku kata.6 Jelaskan sistem keselarasan huruf vokal bahasa Melayu. ə pepet 6. a 3. leceh. dewan. heret. təmbelang bənih. ii. gadis. esok. serong. habis asuh. a 2. e taling 9. terdapat sebanyak 18 pola keselarasan huruf vokal seperti yang berikut: Pola Keselarasan Vokal Suku kata akhir Contoh pemakaian tertutup a arah. panas. e taling 8. səmbəlih bəlum. səlekoh Suku kata praakhir 1. səlekeh elok. ə pepet 7. kəlam. bətik. halangan i u a i u a e taling o alih. halus. ləbih. lembayung əmak. Keselarasan antara dua huruf vokal pada kata dasar. təmənggung enak. Pola Keselarasan Huruf Vokal Dalam Sistem Ejaan Baharu Bahasa Melayu. təlur. tewas. 9. a 4. batuk. ə pepet 5.SEJARAH SISTEM EJAAN BAHASA MELAYU / 9 i. Kata dasar hendaklah berakhirkan suku kata tertutup. təmpuh. təlan. belerang gelek. yang terlibat dengan sistem keselarasan vokal hanyalah dua suku kata yang terakhir.

tunduk. kelompok ulat. u 18. intərkom parlimen. lancong. tulis. aneh. Pola kekecualian ini digunakan untuk mengeja kata-kata pinjaman seperti kata-kata daripada bahasa Nusantara atau bahasa Inggeris. panel atom. pamer. o 15. oleh botol. sekolah boleh. 5. simen. 2. ulat Contoh Kata Bahasa Inggeris kabaret. lakon. belimbing cium. lapor. ubat. a – e taling a–o ə pepet – e taling ə pepet – o i – e taling i–o u – e taling Contoh Kata Bahasa Nusantara awet. perabot gəmbleng jəmpol. korek. bilang. borang. 7. i 11. transistor subjek. tengkujuh Pola Kekecualian kepada Keselarasan Huruf Vokal Selain pola-pola keselarasan huruf vokal tersebut. i 12. 4. pilih. gerusih tujuh.SEJARAH SISTEM EJAAN BAHASA MELAYU / 9 10. riuh. seliuh olah. ketupat usik. 3. cəloteh. kaget. borang. keratin. tiket diftong. pilon tulən. untuk. Contohnya: Pola Vokal 1. kotor. pulih. selinap intip. sisih. 6. tumpang. i 13. tiup. o 16. Sistem Ejaan Rumi Bahasa Melayu juga menerima beberapa pola lain sebagai kekecualian kepada pola keselarasan huruf vokal. hilang. dokumen 205 . otak. bəndok imlek ijon. raden calon. kontraktor gabənor. u 17. o 14. u a i u a e taling o a i u ingat.

i – ə pepet 14. pəpət isəng filəm. objektif petroleum. spektrum 10. partikəl hipokrit. konduktor.SEJARAH SISTEM EJAAN BAHASA MELAYU / 9 8. fosil bonus. lelucon teatər hipotesis. abstract plate 2. aerial aerpgraph Bahasa Melayu (BM) abstrak plat aerial aerograf Perubahan huruf BI BM a a ae ae 206 . o – u 16. Berikut diberikan contoh-contoh perkataan bahasa Inggeris dan bahasa asing yang disesuaikan ejaannya mengikut ejaan bahasa Melayu: Bahasa Inggeris (BI) 1. forum skutər Adakah prinsip kekecualian vokal sama dengan prinsip keselarasan vokal? Bincangkan. buron pakəm kupon. u–o a – ə pepet bunglon. u – ə pepet lumər dəmdem. 9. ə pepet – ə pepet 13. e taling – i 11. e taling – u 12. artikəl. o – i 15. Penyesuaian Huruf Ejaan Kata Pinjaman Ejaan bagi kata pinjaman daripada bahasa Inggeris dan bahasa-bahasa Eropah yang lain dibuat mengikut peraturan penyesuaian huruf-huruf yang terdapat dalam perkataan bahasa Inggeris atau bahasa asing disesuaikan ejaannya dengan huruf mengikut ejaan bahasa Melayu.

ff g. beaker grease 16. dividend 13. gg h i e ai au b s k ks s k d e ea i i ei eo eu f g h i . dd e ea ea ee ei eo eu f. bb c c. beer jamboree 17. barbecue lobby 7. cylinder cent 8. aileron trailer 5. geology aggressive 22.SEJARAH SISTEM EJAAN BAHASA MELAYU / 9 3. geometry stereo 19. bearing idealist 15. identity textile estetik hematit aileron trailer automatik auditorium barbeku lobi silinder sen karbon klasik aksen vaksin mesin eselin teknik kolera dividen efektif sistem bearing idealis bikar gris bir jambori protein ateis geometri stereo petroleum europium faktor trafik geologi agresif harmoni hotel identity tekstil 207 ae ai au b. chh d. harmony hotel 23. cc cc ch ch. petroleum europium 20. technique cholera 12. machine achelin 11. aesthetics haematite 4. effective system 14. automatic auditorium 6. protein atheist 18. factor traffic 21. accent vaccin 10. carbon classic 9.

apple dialek kriteria kalori pai diesel tieceron iodin stadium premium jurnal juri kilo khaki pil optimisme mamalia neon tenis linguistik kongres operator ortodoks kot kadbod gonorea fetus alkaloid duboisin zoo zoologi kartun akautan paun kupon serius epal ia ie ie ie io iu j.SEJARAH SISTEM EJAAN BAHASA MELAYU / 9 24. mm n. stadium premium 30. pie 27. alkaloid duboisine 41. kk kh. journal jury 31. coupon serius 45. jj k. calorie 26. accountant pound 44. dialect criteria 25. iodine 29. diesel tieceron 28. kh l. pill 34. coat cardboard 39. ll m. linguistics congres 37. operator orthodox 38. khaki 33. neon tennis 36. pp ia i ai ie io iu j k kh l m n ng o o e oi oo u au u P 208 . cartoon 43. nn ng o oa oe oi oo oo ou ou p. gonorrhea foetus 40. optimism mammal 35. kilo 32. zoo zoology 42.

aquarium dualism 58. recruit lorry 49. status express 51. graph phoneme 47. ss sc sc sch t. quality technique 48. scooter telescope 53. anthropology theory 56. rhythm rhetoric 50. whisky whistle graf fonem kualiti teknik rekrut lori ritma retorik status ekspres sains prosenium skuter teleskop skim skolastik traktor bateri antropologi teori unit republik akuarium dualisme tisu akru duet cek katalog ekuinoks enuiti kuota korum vakum kontinum novel universiti kiwi wayar Wiski wisel ph q r. kiwi wire 66. equinox annuity 62. science proscenium 52.SEJARAH SISTEM EJAAN BAHASA MELAYU / 9 46. vaccum continuum 64. novel university 65. unit republic 57. tissue accrue 59. scheme scholastic 54. duet 60. tractor battery 55. tt th teori u ua ue ue ue ui uo uu uu w wh f k r r s s sk sk t t u ua u ue digugurkan iu uo u u w w 209 . quota quorum 63. rr rh s. cheque catalogue 61.

imag institiut leger lojik Bukan . iaitu hampir sama dengan ejaan (dalam bahasa asalnya). royalty yankee 71. taxi express 68. zz ks x i y z Bentuk Ejaan Tampak Sistem Ejaan Baharu Bahasa Melayu berlandaskan bentuk tampak atau bentuk visual. zodiac teksi ekspres xenon dinasti royalti yangki zodiak x x y y z. Contohnya: Bahasa Inggeris atom block bonus carbon cartoon clinic college contigent conductor Jadi dialogue dialect drama engine factor function garage general image institute ledger logic Bahasa Melayu atom blok bonus karbon kartun klinik kolej kontijen konduktor dialog dialek drama enjin faktor fungsi garaj jeneral imej institut lejar logik 210 atum belok bonos kaban katun kelinik koleg kontigen kondakter dailog dailek derama engin fekter fangsi garag general imaj.SEJARAH SISTEM EJAAN BAHASA MELAYU / 9 67. xenon 69. dynasty 70. Maksudnya ejaan bagi perkataan asing yang dipinjam daripada bahasa asing itu dieja mengikut bentuk tampak.

Kekecualian ini diberikan kepada perkataan Inggeris atau asing yang sudah lama digunakan dalam bahasa Melayu.SEJARAH SISTEM EJAAN BAHASA MELAYU / 9 logistics magistrate margarine prestige psychology regime sabotage sergeant structure technologi zoology Jadi logistik majistret marjerin prestij psikologi rejim sabotaj sarjan struktur teknologi zoologi Bukan lojistik magistrat margarin prestig saikoloji regim sabotag serjen strakcer teknoloji zooloji Kekecualian bagi Ejaan yang Sudah Lama Sistem Ejaan Baharu Bahasa Melayu membenarkan beberapa kekecualian daripada peraturan yang ditetapkan. 211 .7 Senaraikan 15 perkataan Inggeris yang sudah sebati dengan bahasa Melayu. drebar driber Bukan glas gelas modern moden pension pencen plan pelan stem setem 9. iaitu perkataan yang sudah sebati pemakaiannya dalam bahasa Melayu. Contohnya: Bahasa Inggeris class club custom driver glass modern pension plan stamp Bahasa Melayu klas kelas klas kelab kusom kastam driver.

iaitu sebanyak 26 jenis semuanya ii. Menghuraikan susur galur dan perkembangan dari masa ke masa dalam memurnikan sistem ejaan yang sedia ada dengan bekerjasama dengan pelbagai pihak 1. 212 . anda perlu: i. iaitu hasil daripada persetujuan Malaysia dengan Pemerintah Republik Indonesia untuk mengadakan satu sistem ejaan bersama antara dua negara. yakni sebanyak enam huruf vokal. Berikan juga contoh.3 Jawapan bagi soalan ini haruslah mencakupi: i. jawapan anda hendaklah: i. a. Menyatakan tarikh bermulanya perancangan ejaan Rumi di Tanah Melayu dan badan yang terlibat dengannya ii. o. iaitu i. Sejarah perkembangan sistem ejaan Rumi di Malaysia daripada tahap awal pada tahun 1902 (Ejaan Wilkinson) hinggalah akhir pada tahun 1974 (Pedoman Umum Ejaan Bahasa Melayu) ii. Menerangkan keenam-enam vokal tersebut iii.1 Bagi soalan ini. e.5 Bagi soalan ini. 1. Berikan contoh-contoh perkataan bahasa Melayu yang menggunakan enam vokal tersebut. Menjelaskan sebab perancangan tersebut dilaksanakan 1. u dan ə ii. jawapan anda hendaklah mempunyai: i.SEJARAH SISTEM EJAAN BAHASA MELAYU / 9 PANDUAN MENJAWAB SOALAN LATIHAN UNIT 9 1. Jumlah huruf vokal asli bahasa Melayu.kehadiran konsanan tersebut dalam perkataan bahasa Melayu. anda harus menjelaskan maksud sistem ejaan Rumi baharu bahasa Melayu dengan jelas. 1.4 Untuk soalan ini.2 Bagi menjawab soalan ini. Memasukkan semua jenis konsanan asli bahasa Melayu.

Sila rujuk juga sumber-sumber lain bagi mendapatkan maklumat tambahan. anda haruslah: i.7 Bagi soalan ini. pencen dan seumpamanya. Menjelaskan bahawa sistem keselarasan vokal itu ialah sistem atau aturan mengikut kesesuaian dua huruf vokal yang membentuk dua suku kata pada kata dasar.6 Bagi soalan ini. anda perlu memberikan senarai 15 perkataan Inggeris yang sudah sebati dalam bahasa Melayu seperti stesen. Berikan contoh yang sesuai bagi menjelaskan penerangan anda iii. iaitu mengikut syarat tertentu ii. 1. drebar. 213 .SEJARAH SISTEM EJAAN BAHASA MELAYU / 9 1.

Abdul Hamid Mahmood (2004). Ejaan bahasa Melayu terkini. Abdul Hamid Mahmood (2010). Bhd. Tanjong Malim: Penerbit UPSI. Bhd. Farid M. Guru dan bahasa Melayu. Kursus menguasai bahasa Melayu mudah. Masa Enterprise. Abdul Hamid Mahmood (2002). Hashim Hj.SEJARAH SISTEM EJAAN BAHASA MELAYU / 9 Rujukan Abdul Hamid Mahmood (1995). Abdul Hamid Mahmood (2002). Bhd. Kuala Lumpur: Dewan Bahasa dan Pustaka. Kuala Lumpur: City Reprographic Services. Gunakan Bahasa Melayu Yang Betul. Abdul Hamid Mahmood (2012). Onn. Tanjong Malim: Penerbit UPSI. Kuala Lumpur: Aslita Sdn. Abdul Hamid Mahmood dan Nurfarah Lo Abdullah (2007). Betulkan Kesalahan Bahasa Anda. Kuala Lumpur: Aslita Sdn. Linguistik fonetik dan fonologi bahasa Melayu. Musa & Abdul Hamid Mahmood (2008). Nik Safiah Karim. 214 . Kuasai sistem ejaan baharu bahasa Melayu melalui latihan. Menguasai bahasa Melayu tinggi. Kuala Lumpur: Aslita Sdn.

menggunakan imbuhan pinjaman.… / 10 Unit 10 TANDA SEMPANG. tanda sempang diletak pada bahagian kata yang diulang. Bagi kata ulang yang diulang sepenuhnya. rangkai kata serta kata majmuk bahasa Melayu. RANGKAI KATA DAN KATA MAJMUK. anda seharusnya dapat: i.kura kupu. Pengenalan Fokus huraian unit ini adalah tentang penggunaan tanda sempang dalam bahasa Melayu dan penulisan imbuhan pinjaman. tanda sempang digunakan seperti berikut: 1.TANDA SEMPANG.anak cantik-cantik conteng. ii. IMBUHAN PINJAMAN. menggunakan tanda sempang bahasa Melayu dengan betul.conteng kura. HASIL PEMBELAJARAN Setelah selesai mempelajari unit ini. IMBUHAN PINJAMAN. Penggunaan Tanda Sempang Dalam penulisan. Contoh: anai-anai anak. rangkai kata dan kata majmuk dalam bahasa Melayu dengan tepat.kupu 215 .

dalam hati-hati sia.undang 2. tanda sempang diletak di antara bahagian-bahagian kata yang diulang. Tanda sempang juga digunakan apabila kata ulang dijadikan bentuk dasar yang sekali gus mendapat awalan dan akhiran. Contohnya: dolak-dalik gerak-geri gunung-ganang serba-serbi kucar-kacir kuih-muih lemah-lembut tunggang-langgang mandi-manda mundar-mandir ramah-tamah sedu-sedan 3.sia undang. IMBUHAN PINJAMAN. tanda sempang diletak di antara kata dasar dan kata yang diulang. Contohnya: dikucar-kacirkan disia-siakan diporak-perandakan mengucar-kacirkan 5.TANDA SEMPANG. Contohnya: anak-anakan akhir-akhirnya bermain-main berpeluk-pelukan pijak-memijak bersiri-siri dibesar-besarkan ditinggal-tinggalkan karang-mengarang renung-merenung kait-mengait menangis-nangis melambai-lambai pukul-memukul sayang-menyayangi 4. Bagi kata terbitan yang kata dasarnya diulang. Bagi kata ulang yang dalam pengulangannya mengalami perubahan bunyi atau fonem. Contohnya: se-Nusantara se-Malaysia se-Tanah Melayu 216 .diikuti oleh kata nama khas yang huruf awalnya huruf besar.… / 10 biri-biri budak-budak dalam. Tanda sempang digunakan apabila awalan se.

TANDA SEMPANG. Tanda sempang digunakan untuk merangkaikan huruf kecil dengan huruf besar pada kata yang sama. Tanda sempang yang digunakan untuk menyatakan hubungan antara katakata pada rangkaian kata setara tertentu atau rangkai kata istilah.… / 10 6. Contohnya: ke-12 (kedua belas) ke-100 (keseratus) ke-100. Contohnya: duti anti-lambak (anti-dumping dutty) mikro-zat makanan (micronutrient) lima butir-isi peluru (load five rounds) larutan Kerbs-Ringer (Kerbs-Ringer Solution) nodus sino-atrium (sino-atrial node) antisiklon semi-kekal (semi-permanent anticyclone) perbadanan semi-awam (semi-public corporation) semi-berdaulat (semi-severeign) suai-iklim (acclimation) penyesuaian-ikliman (acclimatization) 217 . Contohnya: tahun 50-an (tahun lima puluhan) tahun 60-an (tahun enam puluhan) tahun 70-an (tahun tujuh puluhan) tahun 80-an (tahun lapan puluhan) 8. Tanda sempang juga digunakan untuk merangkaikan awalan ke. Contohnya: anti-Rusia pro-Malaysia hamba-Mu kepada-Nya petunjuk-Nya rahmat-Nya 7. Tanda sempang digunakan untuk merangkaikan angka yang menunjukkan tahun dengan akhiran -an.dengan angka. IMBUHAN PINJAMAN. 000 (keseratus ribu) 9.

antitoksin biadab dasawarsa dwibulanan. sub-. dwibahasa ekafungsi.TANDA SEMPANG. ultra-. -ita. -isme. ekabahasa hidrometer homograf infrastruktur interlokal. Contohnya: Imbuhan pinjaman abantibidasadwiekahidrohomoinfrainterkontra- Contoh perkataan abnormal antikerajaan. mono-. panca-. tele-. trans-. anti-. homo-. dasa-. Penulisan Imbuhan Pinjaman Dalam Sistem Ejaan Rumi Baharu. interaktif kontrarevolusi 218 . inter-. tuna-. mikro-. -man. imbuhan-imbuhan pinjaman seperti ab-. makro. maha-. -wan. interlingua. inter-. dwi-. re-. pan-. pra-. IMBUHAN PINJAMAN. tata-. bi-. swa-. hidro-. infra-. kontra-. Maksudnya imbuhan pinjaman itu dirangkaikan pada kata dasar. dan -wati penulisannya dilakukan secara serangkai. poli-. semi-.… / 10 10. eka-.1 Terangkan penggunaan tanda sempang dalam bahasa Melayu.

tatasusila telefoto transmigrasi tunasusila ultralembayung. IMBUHAN PINJAMAN. Contohnya: Maha Besar Maha Mengetahui Maha Esa Maha Bijaksana Duli Yang Maha Mulia 219 . ultrasonik impresionisme. prasekolah.TANDA SEMPANG. subtajuk.… / 10 mahamakromikromonopancapanpolipraproresemisubswatatateletranstunaultra-isme -ita -man -wan -wati mahasiswi. mahaguru makroskopi mikrofilem monograf pancaindera panteisme politeknik prasangka. kolonialisme biduanita seniman angkasawan seniwati Penulisan kata Maha secara Terpisah Dalam bahasa Melayu terdapat juga kata maha yang ditulis secara terpisah. subgolongan swadaya tatabahasa. (semi-profesional) substandard. praijazah prokerajaan. prodemokrasi reaksi semiparasit.

Contohnya: Ejaan Lama di-atas di-bawah di-dalam di-pejabat di-sekolah di-Hotel Istana di-seluruh dunia di-England Ejaan Baharu di atas di bawah di dalam di pejabat di sekolah di Hotel Istana di seluruh dunia di England Kata depan ka.dalam ejaan lama diubah menjadi ke dalam ejaan baharu dan ditulis terpisah daripada kata yang mengikutnya. Kata depan ditulis secara berasingan atau terpisah.TANDA SEMPANG. IMBUHAN PINJAMAN. Contohnya: Ejaan Lama ka-atas ka-bawah ka-dalam ka-pejabat ka-sekolah ka-Hotel Istana ka-seluruh dunia ka-England Ejaan Baharu ke atas ke bawah ke dalam ke pejabat ke sekolah ke Hotel Istana ke seluruh dunia ke England 220 .) selepas kata depan di dan ke kini digugurkan dalam Ejaan Rumi Baharu.… / 10 Ejaan bagi Kata Depan Peraturan penulisan kata depan ejaan lama yang menggunakan tanda sempang ( .

anaknya pun ingin pergi. iaitu: adapun andaipun ataupun biarpun meskipun sekalipun sungguhpun walaupun 221 . Ada 13 perkataan yang telah ditetapkan ejaannya supaya ditulis serangkai dengan partikel tersebut. 2. Partikel pun yang satu lagi itu pula ditulis serangkai dengan kata yang mendahuluinya. -kah dan -tah yang menggunakan tanda sempang dalam ejaan lama ditulis serangkai dengan kata dasar yang mendahuluinya. 3. -tah dan -pun. Guru itu membaca buku di perpustakaan dan murid-muridnya pun membaca di perpustakaan. Contohnya: 1.… / 10 Ejaan bagi Partikel Ada empat jenis partikel dalam bahasa Malaysia. Bagi partikel pun yang membawa makna ‘‘juga’’ ditulis berasingan atau terpisah daripada kata yang mendahuluinya. Ahmad pergi ke Tanjong Malim dan Aminah pun pergi ke Tanjong Malim.TANDA SEMPANG. Contohnya: Ejaan Lama ada-lah datang-lah tolong-lah apa-kah apa-tah bila-tah Ejaan Baharu adalah datanglah tolonglah apakah apatah bilatah Ada dua cara menulis partikel pun. tanpa sempang dalam Ejaan Rumi Baharu. -kah. iaitu -lah. Jika ibu pergi. Partikel -lah. IMBUHAN PINJAMAN.

iaitu ku.2 Terangkan penggunaan partikel dalam bahasa Melayu. Ejaan bagi Kata Ganti Singkatan Dalam bahasa Melayu terdapat empat jenis kata ganti singkatan. mu dan kau sebagai awalan penanda pasif ditulis serangkai dengan kata dasar yang mengikutinya.… / 10 kalaupun kendatipun mahupun lagipun bagaimanapun 10. Contohnya: hatiku cintaku untukku hatimu cintamu untukmu hatinya cintanya untuknya 222 . IMBUHAN PINJAMAN. mu dan nya sebagai akhiran ditulis serangkai dengan kata yang mendahuluinya. kau.TANDA SEMPANG. Contohnya: kuambil kulihat kuterima kauambil kaulihat kauterima Kata ganti singkatan singkatan ku.

hidayat-Nya dan petunjuk-Nya Rangkai Kata Dalam bahasa Melayu. ya Tuhanku Mereka memohon rahmat-Nya. Ejaan bagi rangkai kata atau frasa tersebut ditulis secara terpisah seperti contoh berikut: Ejaan Frasa Nama anak sulung burung putih rumah besar emas tulen kereta baharu perempuan gemuk hutan tebal ikan masin bangunan tinggi pemandangan indah udara nyaman zaman moden Ejaan Frasa Kerja berjalan cepat bangun awal sembahyang subuh terbang tinggi menunai janji memancing ikan memelihara ayam datang lewat berlumba kuda membina bangunan memasak nasi menyanyi lagu kebangsaan Ejaan Frasa Ejaan Frasa Adjektif Sendi Nama biru yang lembut di dapur hijau seperti warna di Kuala Lumpur daun tinggi gunung di dewan hitam manis merah saga masam seperti cuka merah muda panas terik pucat putih panjang lebar kurus kering lemah lembut ke pasar malam ke Amerika ke Jepun oleh Ahmad oleh mereka itu oleh polis tentang perkara itu tentang pendidikan moral tentang budaya kerja 223 . ya Tuhanku Tolonglah hamba-Mu. Terdapat empat jenis rangkai kata atau frasa.TANDA SEMPANG.).… / 10 Kata ganti singkatan -mu dan -nya bagi nama Tuhan menggunakan huruf besar sebagai huruf pertama dan ditulis dengan mengguna tanda sempang ( . frasa adjektif dan frasa sendi nama. IMBUHAN PINJAMAN. iaitu frasa nama. rangkai kata juga dikenali sebagai frasa. Contohnya: Ampunkan hamba-Mu. frasa kerja.

TANDA SEMPANG. iaitu cara terpisah dan cara tercantum.… / 10 Kata Majmuk Kata Majmuk ialah kata yang terbentuk daripada dua kata dasar atau lebih yang membawa satu makna. Hubungan makna antara kata-kata dasar yang membentuk kata majmuk itu sangat erat bentuknya hingga tidak boleh menerima sebarang penyisipan unsur lain. Kata majmuk berbeza dengan dengan rantai kata atau frasa. misalnya rangkai kata rumah ‘rumah besar’ boleh disisipkan dengan perkataan ‘yang’ menjadikan ‘rumah yang besar’. Kata Majmuk Ejaan Cara Terpisah Kata majmuk yang dieja secara terpisah ini terdiri daripada kata majmuk yang terbentuk daripada dua kata bebas. Contohnya kata majmuk ‘kereta lembu’ tidak boleh disisipkan dengan perkataan ‘itu’ atau ‘yang’ menjadikan ‘kereta itu lembu’ atau ‘kereta yang lembu’. kerana rangkai kata atau frasa boleh menerima penyisipan unsur lain. Contoh: air batu air hujan alat tulis baju kemeja balai raya bandar raya bom tangan nuzul Quran peti besi periuk nasi ulat bulu burung merpati daging lembu daun pandan dasar laut duta besar enam ratus ribu empat puluh lima pukat tunda ratu cantik terima kasih ular sawa kapal terbang kapal korek kereta api kereta kebal kereta kuda meja tulis mesin jahit nasi minyak topi keledar tukang besi tukang rumah Kata majmuk yang terdiri daripada kata-kata istilah khusus. Contoh: 224 . baik istilah yang berbentuk daripada dua kata bebas mahupun tiga kata bebas dieja secara terpisah. pengejaan kata majmuk dilakukan melalui dua cara. IMBUHAN PINJAMAN.

Antara kata majmuk yang lama serta mantap dan dieja tercantum adalah seperti berikut: adakala antarabangsa apabila apahal apakala bagaimana barangkali beritahu bumiputera darihal daripada dinihari dukacita hulubalang jawatankuasa kadangkala kakitangan kepada kerjasama manakala olahraga padahal peribadi peribahasa 225 . (Nik Safiah Karim dan rakan. IMBUHAN PINJAMAN. walaupun bentuk kata lama tersebut ternyata mengandungi dua kata dasar. 2003:75).… / 10 batu kapur garis pusat kanta tangan kaedah bayar balik kawasan pinggiran kertas kerja kultur mutiara lintasan bebas min mata pelajaran min jangka masa model linear nisbah bayar balik peledekan gambut tanah gambut telefon dail terus tempoh pinjaman lesung sendi lintasan cahaya rumput ternak Kata majmuk yang terbentuk daripada kata yang digunakan sebagai gelaran juga dieja secara terpisah.TANDA SEMPANG. Contoh: Duta Besar Ketua Menteri Ketua Setiausaha Negara Menteri Besar Naib Presiden Pegawai Daerah Profesor Madya Perdana Menteri Timbalan Perdana Menteri Raja Muda Setiausaha Politik Kata Majmuk Ejaan Cara Tercantum Dalam bahasa Melayu. terdapat sebilangan kecil kata majmuk yang sudah dianggap mantap sebagai satu perkataan yang utuh.

Bentuk perkataan tersebut ialah: antarabangsa beritahu bumiputera jawatankuasa kakitangan kerjasama olahraga matahari setiausaha sukarela suruhanjaya tandatangan tanggungjawab warganegara pesuruhjaya Ejaan Penggandaan Kata Majmuk Penggandaan kata majmuk melibatkan penggandaan unsur pertama kata majmuk itu sahaja. Contohnya: alat-alat tulis balai-balai raya garis-garis pusat kapal-kapal terbang mata-mata pelajaran model-model linear Guru-guru Besar Naib-naib Cancelor Ketua-ketua Menteri Menteri-menteri Besar Perdana-perdana Menteri Timbalan-timbalan Perdana Menteri Penggandaan kata majmuk melibatkan penggandaan unsur pertama kata majmuk sahaja. IMBUHAN PINJAMAN.… / 10 perikemanusiaan pesuruhjaya sediakala sepertimana setiausaha sukacita sukarela suruhanjaya tandatangan tanggungjawab warganegara Ejaan Tercantum yang Sudah Mantap Buku Tatabahasa Dewan Edisi Baharu (2003:75) telah menyenaraikan 15 perkataan yang terdiri daripada kata majmuk yang penggunaannya sudah mantap sebagai satu perkataan yang utuh. walaupun bnetuk kata dasar tersebut ternyata mempunyai dua kata dasar. dan ejaannya dilakukan dengan cara meletakkan tanda sempang 226 . Perkataan yang demikian tetap dieja sebagai satu perkataan. dan ejaannya dilakukan dengan cara meletakkan tanda sempang pada kata yang digandakan.TANDA SEMPANG.

3 Terangkan penggunaan kata majmuk dalam bahasa Melayu. Walau bagaimanapun. terdapat kekecualian bagi kata majmuk yang telah mantap. 2008: 75).TANDA SEMPANG. 227 . IMBUHAN PINJAMAN.… / 10 pada kata yang digandakan seperti ditunjukkan dalam contoh di atas. yakni penggandaannya melibatkan keseluruhan unsur (Tatabahasa Dewan. Contohnya: kakitangan-kakitangan jawatankuasa-jawatankuasa pesuruhjaya-pesuruhjaya sukarela-sukarela warganegara-warganegara setiausaha-setiausaha 10.

Sertakan contoh-contoh penggunaannya dalam perkataan iii. kemudian sertakan contoh-contohnya sekali iv. 10.… / 10 PANDUAN MENJAWAB SOALAN LATIHAN UNIT 10 10. Membezakan kata majmuk dengan frasa dan sertakan contohcontohnya sekali iii. -tah. misalnya:  tanda sempang diletak pada kata ulang.2 Bagi soalan ini. 10. Penerbit UPSI (2004). anda perlu menjelaskan cara-cara menggunakan tanda sempang bahasa Melayu dengan betul seperti yang diterangkan pada halaman 215 – 217.1 Bagi menjawab soalan ini. pun ii. Sila rujuk buku lain dan internet untuk maklumat tambahan. Sila rujuk buku Kuasai Sistem Ejaan Baharu Bahasa Melayu Melalui Latihan. kupu-kupu  tanda sempang digunakan untuk merangkaikan huruf kecil dengan huruf besar pada kata yang sama. 228 .TANDA SEMPANG. Menerangkan semua penggunaan partikel dalam bahasa Melayu seperti -lah. anda perlu: i. anda perlu: i.3 Bagi menjawab soalan ini. Menerangkan pengertian kata majmuk bahasa Melayu ii. contoh: cantik-cantik. Huraikan jenis-jenis kata majmuk tercantum dan kata majmuk terpisah. contoh: anti-Amerika. -kah. petunjuk-Mu. IMBUHAN PINJAMAN. dll.

Tanjong Malim: Penerbit UPSI.… / 10 Rujukan Abdul Hamid Mahmood (1995). Bhd. Abdul Hamid Mahmood (2012). 229 . Tatabahasa dewan edisi baharu. Abdul Hamid Mahmood (2002). Bhd. Kuala Lumpur: City Reprographic Services. Onn. Abdul Hamid Mahmood (2002). Gunakan Bahasa Melayu Yang Betul. Farid M. Kuala Lumpur: Aslita Sdn. Kuala Lumpur: Aslita Sdn. Hashim Hj. Nik Safiah Karim. Kuala Lumpur: Dewan Bahasa dan Pustaka. Abdul Hamid Mahmood dan Nurfarah Lo Abdullah (2007). Abdul Hamid Mahmood (2010). Linguistik fonetik dan fonologi bahasa Melayu. Musa & Abdul Hamid Mahmood (2008). Kursus menguasai bahasa Melayu mudah. Betulkan Kesalahan Bahasa Anda. Kuala Lumpur: Aslita Sdn. Bhd. Menguasai bahasa Melayu tinggi. IMBUHAN PINJAMAN. Masa Enterprise. Kuasai sistem ejaan baharu bahasa Melayu melalui latihan. Kuala Lumpur: Dewan Bahasa dan Pustaka. Nik Safiah dan rakan-rakan (2003). Guru dan bahasa Melayu. Tanjong Malim: Penerbit UPSI.TANDA SEMPANG. Abdul Hamid Mahmood (2004). Tatabahasa dewan edisi ketiga. Ejaan bahasa Melayu terkini.

bersuara Bunyi yang dihasilkan dalam keadaan pita suara tertutup rapat dan sewaktu udara keluar melaluinya. [ g ] dan semua bunyi vokal. artikulator Alat pengucapan yang berfungsi dalam penghasilan bunyi-bunyi bahasa. [ hadi ]. pengucapan atau pengeluaran bunyi mengikut rongga mulut atau rongga hidung. bundar Keadaan atau bentuk bibir yang bulat. Pada peringkat permulaan. artikulasi Proses pengujaran. Contoh bunyi yang dihasilkan ialah [ ǰ ] dan [ č ]. Contoh bunyi bersuara ialah [ b ]. alveolar daerah di atas serta di belakang gigi yang melengkung ke dalam menghadap lidah. bunyi yang hendak dihasilkan tersekat di daerah lelangit keras dan diikuti oleh geseran di antara bahagian tengah lidah dengan daerah lelangit keras.Glosari afrikat Bunyi letusan yang dihasilkan oleh geseran dan hentian di antara artikulator pasif dan aktif. alofon Anggota-anggota kepada satu fonem yang juga merupakan kelainan bunyi antara satu sama lain. berlaku getaran pada pita suara. [ d ]. 230 . dental Bunyi yang dihasilkan oleh gigi seperti bunyi [ θ ] dalam perkataan hadith.

k’. Contoh-contoh diftong dalam bahasa Melayu ialah [ ai ]. iaitu menentukan sistem bunyi satu-satu bahasa dengan berdasarkan jenis-jenis bunyi. diftong Bunyi yang dihasilkan akibat geluncuran dari satu daerah artikulasi ke daerah artikulasi yang lain. bunyi ejektif diberikan tanda apostrof (`) di sebelah atas kanan. t’. sama ada bunyi itu distingtif (membezakan makna) atau tidak distingtif (tidak membezakan makna).dialek Variasi bagi sesuatu bahasa. [ au ] dan [ oi ]. Dalam sistem tulisan. glotalik Penghasilan bunyi dengan cara merapatkan pita suara sehingga glotis dalam keadaan tertutup rapat dan seluruh rongga pangkal tenggorok (laring) disempitkan dan dinaikkan sehingga udara dalam rongga mulut dan rongga kerongkongan (faring) terhalang serta tersekat. Kemudian udara yang terhalang dihembuskan keluar dengan cara membuka saluran rongga mulut. fonetik Kajian tentang bunyi-bunyi bahasa yang dituturkan oleh manusia yang merangkumi cara pengeluaran. contohnya: [ p’. egresif Pembentukan bunyi yang dilaksanakan dengan cara arus udara keluar dari paru-paru. fonologi Kajian tentang fungsi-fungsi bunyi bahasa. 231 . khususnya dari segi bunyi. s’ ∫’ ]. daerah pengeluaran dan alat-alat pengucapan yang terlibat dalam penghasilan bunyi-bunyi bahasa itu. ejektif Bunyi yang dihasilkan dengan proses egresif glotalik. fonem Unit bunyi terkecil yang memberi perbezaan makna.

seperti bunyi [ p ]. intonasi Turun naik nada suara dalam pengucapan ayat atau frasa. sentimen atau falsafah. tanpa dipengaruhi ole agak-agakan. labial Bunyi yang dihasilkan oleh bibir.glotis Ruang atau garisan antara pita suara. linguistik Ilmu yang mengkaji bahasa secara saintifik. iaitu ruangan atau kawasan yang tertutup rapat yang dilalui oleh arus udara. Contoh bunyi yang dihasilkan ialah [ ʔ ] ingresif Pembentukan bunyi yang dilaksanakan dengan cara arus udara masuk ke dalam paru-paru. terutama ketika pita suara dalam keadaan tertutup atau renggang sedikit. klik Bunyi letupan yang dihasilkan sebagai akibat proses ingresif velarik. oral Bunyi yang dihasilkan apabila lelangit lembut serta hujung anak tekak naik menutupi rongga hidung sehingga udara hanya melalui rongga mulut sahaja. iaitu menganalisis satu-satu bahasa tertentu secara empirikal dan objektif. rangkai kata atau ayat. hentian glotis Bunyi yang dihasilkan oleh hentian di daerah anak tekak atau glotis. 232 . ramalan. nasal Bunyi yang dihasilkan apabila udara keluar melalui rongga hidung dengan cara menurunkan lelangit lembut beserta hujung anak tekak. [ b ] dan [ m ]. jeda ciri atau unsur hentian (kesenyapan) dalam ujaran sebagai tanda memisahkan unsur linguiistik seperti perkataan.

kepanjangan. getaran pada pita suara tidak berlaku. Contoh bunyi semi-vokal ialah [w] dan [j]. struktur permukaan Struktur ayat yang lazimnya telah mengalami perubahan daripada struktur dalaman dan merupakan bentuk ayat yang sebenarnya diucapkan. suprasegmental Ciri atau sifat bunyi yang menindihi sesuatu fonem. tidak bersuara Bunyi yang dihasilkan dalam keadaan pita suara direnggangkan (terbuka) dan sewaktu udara keluar melaluinya. [f]. maka disebut bunyi semi-vokal atau separuh vokal. [ ǰ ]. Contoh bunyi palatal ialah [ č ]. [t].palatal Bunyi yang dihasilkan oleh lelangit keras. otot perut dan rongga dada. tona Naik atau turunnya suara dalam pengucapan perkataan. tekanan Ciri lemah atau kerasnya suara penyebutan sesuatu suku kata. semi-vokal Bunyi yang secara praktis termasuk golongan konsonan tetapi disebabkan ketika diartikulasikan belum membentuk konsonan murni. tona dan intonasi. struktur dalaman Struktur yang lazimnya mengandungi ayat dasar atau ayat inti yang diperlukan untuk membentuk asas makna ayat. Contoh bunyi tidak bersuara ialah [p]. 233 . lazimnya berlaku pada suku kata dalam perkataan. [ š ] dan [ ž ]. pulmonik Penghasilan bunyi dengan udara dari paru-paru sebagai sumber utama dihembuskan keluar dengan mengecilkan ruangan paru-paru. jeda. [k]. [s] dan lain-lain. Contoh ciri suprasegmental ialah tekanan.

Kemudian hujung lidah dan kedua-dua sisi lidah yang merapat pada gigi atau gusi dalam dilepaskan turun serta dikebelakangkan. Terdapat sejumlah lapan vokal kardinal. velar Daerah artikulasi di bahagian belakang lidah dan juga di kawasan selepas lelangit lembut. iaitu [ i ]. [ α ]. velum akan naik manakala untuk bunyi nasal. udara dari paru-paru keluar berterusan melalui rongga tekak dan rongga mulut tanpa sebarang gangguan. Dalam penghasilan bunyi oral.transkripsi Penulisan dalam bentuk lambang-lambang fonetik daripada lambang-lambang tulisan huruf-huruf biasa. velarik Penghasilan udara dengan cara pangkal lidah dinaikkan pada lelangit lembut dan kedua-dua bibir ditutup rapat. velum Bahagian lembut selepas lelangit keras beserta bahagian hujungnya yang disebut anak tekak dapat turun naik mengikut bunyi yang hendak diujarkan. 234 . [ ε ]. [ a ]. bibir dibuka sehingga terdapat kerenggangan ruangan udara pada rongga mulut bagi membolehkan udara luar masuk. [ e ]. velum akan menurun. vokal Bunyi bersuara yang tatkala dihasilkan. vokal kardinal Sekumpulan vokal yang diletakkan di kedudukan tertentu bagi memberikan gambaran yang lebih dekat tentang kedudukan vokal-vokal dalam bahasabahasa di dunia. [ ɔ ]. [ o ] dan [ u ]. Keadaan ini menyebabkan terjadinya bunyi klik.

memendekkan singkatan ilmu akustik artikulator aktif rongga aktif ragam aktif kenyaringan tirus halkum imbuhan ruang udara mekanisma udara arus udara mekanisma arus udara alomorf alofon perubahan alofon pengwujudan alofon kelainan alofon/ varian alofon perubahan kelainan/ varian gusi/ alveolar lengkung gusi/ lengkung alveolar batas gusi/ batas alveolar bunyi gusi/ bunyi alveolar gusi/ alveolum alveopalatal bunyi alveopalatal ketaksaan taksa dwibahasa setara keadaan dwibahasa setara menganalisis analisis bahasa analitik kaedah analisis tatacara analisis anafora hujung lidah afasia 235 .Istilah Linguistik Bahasa Inggeris A abbreviate abbreviation acoustics active articulator active cavity active voice acute resonant adam’s apple affix air chamber air mechanism air stream air stream mechanism allomorph allopohone allophonic change allophonic realization allophonic variant alteration alternant alveolar alveolar arch alveolar ridge alveolar sound alveolum alveopalatal alveopalatal sound ambiguity ambiguous ambilingual ambilingualism analyse analysis analytic language analytical method analytical procedur anaphora apex aphasia Bahasa Melayu menyingkatkan.

apical articulation apicoapico-alveolar apico-dental apico-dental sound approach arbitrariness arbitrary arbitrary symbol articulacy articulation articulation mechanism articulator articulatory parameter articulatory phonetics articulatory setting articulatory system articulatory variable artificial speech ascending diphthong aspirate aspirated aspirated affricate aspirated-p aspirated stop aspiration assonance asterick form asyllabic asymmetric consonant attribute auditory area auditory organs auditory phonetics Austronesian languages B Back back of tongue back vowel base morpheme basic of articulation bilabial bilabial sound bilabiodental artikulasi hujung lidah apikoapikoalveolar apikodental bunyi apikodental pendekatan kearbitrarian arbitrari lambang arbitrari/ simbol arbitrari kefasihan artikulasi mekanisma artikulasi alat artikulasi parameter artikulasi fonetik artikulasi penyesuaian alat artikulasi sistem artikulasi pemboleh ubah artikulasi ujaran buatan diftong meninggi/ menaik letusan/ hembusan berhembusan letusan berhembusan p-berhembusan hentian berhembusan hembusan. penghembusan asonansi bentuk berbintang tak silabik konsonan tak simetri sifat/atribut kawasan pendengaran alat pendengaran fonetik pendengaran bahasa-bahasa Austronesia belakang belakang lidah vokal belakang morfem dasar landasan artikulasi dua bibir/bilabial bunyi dua bibir/bunyi bilabial bilabiodental 236 .

penggeseran rongga dinding rongga saluran udara tengah bunyi bukan nyaring tengah bunyi nyaring tengah (bunyi) oral tengah nyaring bunyi tengah vokal tengah penengahan penengahan bunyi pusat Broca pusat lidah diftong menengah suku kata tertutup sistem tertutup vokal tertutup gugus/rangkap artikulasi serentak/ koartikulasi bahasa bersama 237 . mulut rongga mulut kardinal konsonan kardinal ragam bersahaja rongga geseran rongga.bilateral bilateral consonant bilateral opposition bilingual bilingualism blade of tongue blend blocked syllable bound form bound morpheme bound sentence boundary marker breath stream bright vowel broad band spectrogram broad transcription broad vowel buccal buccal cavity C cardinal cardinal consonant casual speech cavity cavity friction cavity wall central air escape central non-resonant central resonant central resonant oral central sound central vowel centralisation centralisation of sound centre of Broca centre of tongue centring diphthong closed syllable closed system closed vowel cluster co-articulation common language dwisisi/bilateral konsonan dwisisi/konsonan bilateral pertentangan dwisisi/ pertentangan bilateral dwibahasa kedwibahasaan daun lidah paduan suku kata tertutup bentuk terikat morfem terikat ayat terikat penanda sempadan arus udara vokal depan spektrogram jalur lebar transkripsi luas vokal belakang oral.

bertentangan bezaan analisis bezaan penyebaran bezaan/ distribusi bezaan ciri bezaan pasangan bezaan tekanan bezaan persetumpuan keserasian. struktur dalaman vokal belakang darjat. darjah penanda darjat pengguguran/penghilangan 238 . serentak ada setara hubung kait/korelasi kreol rujuk silang vokal belakang ayat penyata/modus berita penyahkod penyahkodan struktur batin. kesejajaran sejajar dengan/ selaras dengan kelainan bersyarat konsonan rangkap konsonan/ gugus konsonan bersifat konsonan vokal bersifat konsonan unsur bahasa buatan tatabahasa bebas konteks/ nahu bebas konteks analisis konteks kelainan konteks bezaan.common speech comparative linguistics comparison of language compound compound phoneme compound predicate compound sentence compound word concordance concordant conditioned variant consonant consonant cluster consonantal consonantal vowel constituent constructed language context-free grammar contextual analysis contextual variant contrast contrastive contrastive analysis contrastive distribution contrastive feature contrastive pair contrastive stress convergence coocurence coordinate correlation creole cross-reference D dark vowel declarative sentence decoder decoding deep structure deep vowel degree degree marker deletion bahasa biasa linguistik perbandingan perbandingan bahasa majmuk fonem majmuk predikat majmuk ayat majmuk kata majmuk kesejodohan. berbeza.

deletion rule deletion transformation denasalisation denotation denotative meaning dental dental consonant dental sound derivation derivational affix derivative derived form derived primary word derived secondary word descending diphthong descriptive grammar descriptive linguistic descriptive order developmental linguistics deviance deviant diachronic diachronic linguistics diachronic phonology diachronic study diagnostic environment diagraph dialect dialect area dialect borrowing dialect boundary dialect geography dialectal Malay dialectalisation dialectology diffusion diglossia diphthong diphthongisation direct speech discontinuous morpheme discourse discourse analysis distinctive rumus pengguguran/ rumus penghilangan transformasi pengguguran/ transformasi penghilangan proses nyahsengau/ proses nyahnasal denotasi makna denotatif gigi/dental konsonan gigi/ konsonan dental bunyi gigi/bunyi dental terbitan. bauran digolosia diftong pendiftongan cakap ajuk morfem terbahagi wacana analisis wacana distingtif 239 . penerbitan penambah terbitan/imbuhan terbitan terbitan bentuk terbitan kata terbitan primer kata terbitan sekunder diftong menurun tatabahasa pemerian/nahu pemerian linguistik pemerian/ linguistik huraian urutan pemerian/ tatabahasa huraian linguistik perkembangan penyimpangan menyimpang diakronik linguistik diakronik fonologi diakronik kajian diakronik lingkungan penentu dwihuruf dialek kawasan dialek peminjaman dialek sempadan dialek geografi dialek dialek bahasa Melayu proses mendialek dialektologi resapan.

penyebaran analisis taburan.distinctive feature distribution distributional analysis disylabic disyllable word domain dorsal dorsal sound dorso-alveolar dorso-palatal dorso-uvular dorsopalatal sound dorsovelar sound dorsum dorsum of tongue double articulation double stop double vowel down glide duration durative dynamic accent E ecology of language egressive egressive click egressive click sound egressive direction of air egressive sound ejection sound ejective ejective sound element emotive encode encoding epiglottis epistemology escape cavity esophageal cavity ethnographic linguistics etymologist ciri distingtif taburan. analisis lingkungan dwisuku (kata) kata dwisuku mandala/domain belakang/dorsal bunyi belakang/bunyi dorsal belakang gusi/dorso. lingkungan.alveolar belakang lelangit keras/ dorsopalatal belakang velar/dorsovelar bunyi belakang lelangit keras/bunyi dorsopalatal bunyi belakang velar/bunyi dorsovelar dorsum belakang lidah artikulasi ganda dwihentian vokal ganda geluncuran menurun lihat: durative panjang pendek bunyi tekanan dinamik ekologi bahasa egresif klik egresif bunyi klik egresif arah udara egresif bunyi egresif bunyi ejektif ejektif bunyi ejektif unsur emotif mengekod pengekodan epiglotis epistemologi rongga lepas udara rongga esofagus etnolinguistik ahli etimologi 240 . analisis penyebaran.

exhalation exhale exit of air expansion rule experimental phonetics expiration explode explosion explosive sound extinct language extralingual features F factor factor analysis falling diphthong feature field field of discourse field study field theory final cluster final syllable finite-state grammar first articulation first language flap flat articulator flat fricative flection fluency form-class form-word formative formula free form free morpheme free sentence free variant/free vatiation free word order frequency frequency analysis fricative fricative sound friction perlepasan udara menghembuskan nafas saluran lepas udara rumus perluasan fonetik percubaan penghembusan udara meletup letupan bunyi letupan bahasa mati ciri luar bahasa faktor analisis faktor diftong menurun ciri/fitur bidang/medan bidang wacana kajian lapangan teori medan makna/ teori bidang makna gugus akhir/rangkap akhir suku kata akhir tatabahasa terbatas/ nahu terbatas artikulasi pertama bahasa pertama tamparan alat artikulasi dasar frikatif datar/geseran datar fleksi kefasihan golongan bentuk kata tugas morfem terikat/formatif rumus bentuk bebas morfem bebas ayat bebas kelainan bebas urutan kata bebas kekerapan analisis kekerapan geseran/frikatif bunyi geseran/bunyi frikatif geseran 241 .

frictional stop frictionalizing stop frictionless frictionless continuant front of tongue front vowel fronting frozen speech function functional anlaysis functional grammar functional linguistics fundamental feature furtive glide furtive vowel G geminate gemination general general distribution general grammar general linguistics general semantics generic term geographical dialect geographical linguistics gesture gesture language glide gloss glossary glottal glottal catch glottal cavity glottal check glottal consonant glottal plosive glottal sound glottal stop glottal trill glottalic click glottalic closure glottalization glottalized hentian geseran hentian menggeser tak bergeser malaran tak bergeser depan lidah vokal depan pendepanan ragam beku fungsi/tugas analisis fungsian tatabahasa fungsian/ nahu fungsian linguistik fungsian ciri dasar geluncuran senyap vokal pelancar konsonan panjang pemanjangan konsonan umum/am penyebaran am tatabahasa am/nahu am linguistik am semantik am kata generik dialek geografi linguistik geografi gerak isyarat bahasa gerak isyarat geluncuran padanan kata senarai kata/glosari glotis hamzah/hentian glotis rongga glotis lihat: glottal stop konsonan glotis letupan glotif/plosif glotis bunyi glotis hentian glotis getaran glotis klik glotis penutupan glotis penghamzahan/pengglotisan berhamzah/berhentian glotis 242 .

glottalized sound glottalized vowel glottis glottogonic linguistics glottopolitics gradation gradation of vowel grammarian grammatical grammatical analysis grammatical category grammatical feature grammatical item grammatical meaning grammatical process grammatical structure grammatical unit grammaticalisation grapheme groove spirant grooved articulator grooved fricative H half-close vowel half-open vowel hard palate harmonic harmonic overtone head word heavy stress height of tongue hesitation form high-falling high vocoid high vowel higher-mid historical linguistics holophrase holophrastic language homorganic affricate homorganic sound hyphothesis hyphothetical bunyi glotis vokal glotis glotis linguistik asal usul ilmu politik bahasa pemeringkatan pemeringkatan voka nahu ahli tatabahasa/ahli nahu tatabahasa/nahu analisis tatabahasa/analisis nahu kategori tatabahasa/ kategori nahu ciri tatabahasa/ciri nahu butir tatabahasa/butir nahu makna kenahuan proses tatabahasa/proses nahu struktur tatabahasa/struktur nahu unit tatabahasa/unit subjek nahu pentatabahasaan/penahuan grafem geseran beralur alat artikulasi beralur geseran beralur/frikatif beralur vokal separuh sempit vokal sparuh luas lelangit keras/palatum berharmoni nada atasan berharmoni kata inti tekanan keras tinggi lidah bentuk ayat menurun tinggi vokoid tinggi vokal tinggi sederhana/agak tinggi linguistik sejarawi holofrasa bahasa holofrasa letusan homorgan/afrikat homorgan/sealat/afrikat sealat bunyi homorgan/bunyi sealat hipotesis lihat: hyphothesis 243 .

seruan bahasa antara vokal antara fleksi dalam abjad fonetik antarabangsa intonasi jeda intonasi 244 .I identification of morpheme idiom idolect imitative word immigrant language imperative implosion impressionistif translation inactive voice inarticulate incomplete plosive consonant index indigenous language indirect discourse indirect object indirect question indirect speech infix inflected language inflected prefix inflection ingressive ingressive air stream inhalation inhale initial cluster initial stress initial string initiator of air stream innate stress inspiration instrumental noun instrumental phonetics interconsonantal interdental interdental phone interjection interlanguage intermedian vowel internal inflection international phonetic alphabet intonation intonation break penentuan morfem idiom/ungkapan idiolek kata ajuk bunyi/onomatopeia bahasa pendatang perintah/imperatif sedutan transkrips sepintas suara tak aktif tidak petah (bercakap/bertutur) konsonan plosif tak selesai indeks bahasa bumiputera/ bahasa pribumi wacana tak langsung objek tak langsung ayat tanya tak langsung cakap pindah sisipan bahasa fleksi awalan fleksi fleksi ingresif arus udara ingresif tarikan nafas menarik nafas rangkap awal/gugus awal tekanan awal rentetan awal pemula arus udara tekanan sejadi lihat: inhalation kata nama penantian fonetik perantian antara konsonan antara gigi bunyi antara gigi kata seru.

intonation contour intonation morpheme intralinguistic feature intransitive verb invariable word invariant inverse derivation inversion inverted word order irregular verb isolating language isolative sound change isolex item analysis K kernel sentence kinetic consonant L labia labial labial sound labialisation labiodental labiodental sound labiolabial labiovelar laboratory phonetics laminal laminal sound laminodental sound language ability language boundary language change language development language family language learning language planning language skill language standardisation language structure language teaching language universal langue kontur intonasi morfem intonasi ciri dalam linguistik kata kerja tak transitif kata tetap bentuk lihat: invariable word terbitan terbalik/ terbitan songsang keterbalikan/kesongsangan urutan kata songsang/ urutan kata terbalik kata kerja tak transitif bahasa isolatif perubahan bunyi pencilan isoleks analisis butir ayat inti konsonan kinetik lihat: lip bibir/ labial bunyi bibir/ bunyi labial pembibiran/ pelabialan bibir gigi/ labiodental bunyi bibir gigi/ bunyi labiodental dua bibir/ labiolabial labiovelar fonetik makmal laminal bunyi laminal bunyi laminodental kebolehan berbahasa sempadan bahasa perubahan bahasa perkembangan bahasa keluarga bahasa pembelajaran bahasa perancangan bahasa kemahiran berbahasa penstandardan bahasa struktur bahasa pengajaran bahasa (ciri) kesejagatan bahasa langue 245 .

ahli leksikografi leksikon kata penghubung pembatas gambaran mendatar lingua franca bunyi lidah kaedah linguafon ahli bahasa/ ahli linguistik linguistik. analisis kebahasaan antropologi linguistik peminjaman linguistik konteks linguistik demografi linguistik disiplin linguistik geografi linguistik norma bahasa falsafah bahasa psikologi linguistik lambang linguistik/ simbol linguistik lihat: language skill pantang larang bahasa tipologi bahasa lihat: linguist 246 . kebahasaan analisis linguistik.lapse laryngeal laryngeal air mechanism laryngeal consonant laryngeal sound laryngealisation laryngealised vowel larynx lateral lateral area lateral consonant lateral plosion lateral release lateral resonant lateral sound lexical lexical field lexical item leksikal meaning lexical stress lexicalisation lexicographer lexicon limitative conjunction linear representation lingua franca lingual sound linguaphone method linguist linguistic linguistic analysis linguistic anthropology linguistic borrowing linguistic context linguistic demography linguistic discipline linguistic geography linguistic norm linguistic philosophy linguistic psychology linguistic sign linguistic skill linguistic taboo linguistic typology linguistician selang (masa) laringal mekanisma udara laringal konsonan laringal bunyi laringal pelaringalan vokal laringalan larinks sisian ruang sisian konsonan sisian letupan sisian/plosif sisian pelepasan sisian kenyaringan sisian bunyi sisian leksikal medan leksikal butir leksikal makna leksikal tekanan leksikal pengleksikalan ahli perkamusan.

linking morpheme lip lip formation lip position lip rounding lip spreading lip tracing literal literal translation literary language literary translation loan word local friction long consonant long vowel loose apposition loquacity loudness low vocoid low vowel lowering M macro macrolinguistics major air stream manner of articulation manner of discourse marked marker mathematical linguistics matrix matrix sentence maximal stress mechanistic linguistics medial medial cluster medial voice median resonant medieval linguistics medio of tongue mediopalatal medium mentalistic linguistics metalanguage morfem penghubung bibir pembentukan bibir kedudukan bibir pembundaran bibir penghamparan bibir surihan bibir harfiah penterjemahan harfiah bahasa persuratan penterjemahan sastera kata pinjaman geseran tempatan konsonan panjang vokal panjang kedudukan terpisah kefasihan kelantangan vokoid rendah vokal rendah perendahan makro makrolinguistik mekanisma udara utama cara artikulasi cara wacana bertanda penanda linguistik matematik matriks ayat matriks tekanan maksima aliran mekanisma tengah rangkap tengah/ gugus tengah lihat: middle voice bunyi nyaring tengah linguistik zaman pertengahan tengah lidah mediopalatal perantara linguistik mentalisma metalinguistik 247 .

microlinguistics mid vocoid mid vowel middle of tongue middle voice minimal contrast minimal pair minimal stress minimum obstruction minor air stream mechanism mixed language mode of articulation modern language modification modifier modulation monitor function monolateral consonant monolingual monolingual approach monologue monomorphemic monophonemic monophthong monosyllabic monosyllabic word monosyllable monotone mora morph morpheme morpheme boundary morphemic morphemic analysis morphemic reference morphemic script morphemic transcription morphemics morphologic morphological analysis morphological assimilation morphological process morphology morphoneme mikrolinguistik vokoid tengah vokal tengah tengah lidah ragam tengah bezaan minimal pasangan minimal tekanan terlemah/ tekanan minimal gangguan minimum gangguan arus udara minor bahasa campuran cara artikulasi bahasa moden modifikasi penerang modulasi fungsi monitor konsonan monolateral ekabahasa pendekatan ekabahasa monolog monomorfemik monofonemik monoftong ekasuku kata ekasuku ekasuku senada ciri yang menunjukkan panjang pendek bunyi suara bagi perkataan tertentu morf morfem batas morfem morfemik analisis morfemik rujukan morfemik aksara morfemik transkripsi morfemik lihat: morphology morfologi analisis morfologi asimilasi morfologi proses morfologi morfologi morfonem 248 .

morphophoneme morphophonemic rule morphophonemic stress morphophonemic transcription morphophonemic variation morphophonemics mother tongue mouth air mouth cavity movable speech organ movable stress multidimensional phonology multilingual multisyllabic murmur vowel mutual intelligibility mutually complementary mutually exclusive N narrative discourse narrow narrow diphthong narrow transcription narrow vowel narrowing of meaning nasal nasal and oral exit of air nasal cavity nasal exit of air nasalisation nasalisation symbol morfofonem rumus morfofonemik tekanan morfofonemik transkripsi morfofonemik kelainan morfofonemik morfofonemik bahasa ibunda udara mulut rongga mulut lihat: articulator tekanan pindah fonologi pelbagai dimensi pelbagai bahasa pelbagai suku lihat central vowel kefahaman menyaling saling melengkapi saling menyingkiri nasalised click nasalised vowel nasalism nasality nasalization nasalized nasally released stop nasal pharynx nasal plosion nasal release huraian naratif sempit diftong sempit transkrisi halus/ transkripsi sempit vokal sempit penyempitan makna sengau/hidung/nasal saluran keluar udara dari hidung dan mulut rongga hidung saluran udara keluar dari hidung penyengauan/penasalan lambang penyengauan/lambang penasalan/simbol penyengauan/ simbol penasalan klik sengauan/hentian nasalan vokal sengauan/vokal nasalan sebutan sengau kesengauan/kenasalan penyengauan disengaukan/dinasalkan hentian lepasan hidung farinks sengau/letupan nasal letupan sengau/letupan nasal pelepasan sengau/ pelepasan nasal 249 .

nasal resonant nasal sound nasal twang nasal vowel native language native speaker natural language negation negative negative conjunctive negative particle negative sentence neo-linguistics network of isogloss neutral neutral vowel neutralisation node nominal nominal adjective nominal clause nominal definition nominal inflection nominal phrase nominal sentence nominalisation non-consonantal non-continuant non-distinctive feature non-finite verb form non-linguistic context non-syllabic non-syllabic segment non-syllabic vocoid non-vocalic non-vocoid non-speech sound normative grammar normative linguistics nose cavity notional grammar noun noun adjunct noun clause noun cluster bunyi nyaring sengau/ bunyi nyaring nasal bunyi sengau/bunyi nasal telor sengau/telor nasal vokal sengau/vokal nasal bahasa asli penutur asli bahasa tabii penafian nafi kata penghubung nafi partikel nafi ayat nafi neolinguistik jaringan isoglos neutral vokal neutral peneutralan nodus namaan kata sifat namaan/ adjektif namaan klausa namaan takrif namaan fleksi namaan frasa namaan ayat namaan penamaan bersifat bukan konsonan bukan malaran ciri bukan distingtif bentuk kata kerja tak finit konteks bukan linguistik bukan sukuan segmen bukan sukuan vokoid bukan sukuan bukan vokalik bukan vokoid bunyi bukan bahasa lihat: prescriptive grammar linguistik normatif rongga hidung lihat: linguistic philosophy kata nama nama penerang klausa nama rangkap nama/gugus nama 250 .

noun phrase initiator noun word null hyphothesis numeral classifier O object objective objectivity obligatory obligatory transformation obscure vowel off-glide official dialect on-glide open juncture open lip rounding open syllable open transition open vocoid open vowel optional optional transformation rule oral oral air mechanism oral exit of air oral plosion oral resonant distinctive feature oral sound oratorical speech organs of speech origin of language origin of speech orthographical procedure orthographic transcription orthography overlapping distribution P palatal palatal consonant palatal lateral palatal sound palatalisation palatalised pemula frasa nama kata nama hipotesis nol penjodoh bilangan objek Objektif keobjektifan wajib rumus transformasi wajib vokal kabur geluncuran akhir lihat: standard dialect geluncuran awal saktah terbuka pembundaran bibir luas suku kata terbuka lihat: open juncture vokoid luas vokal luas pilihan rumus transformasi pilihan mulut/oral mekanisma udara mulut saluran keluar udara mulut letupan oral/plosif oral ciri distingtif nyaring oral bunyi oral ragam pidato organ sebutan/alat sebutan asal usul bahasa lihat: origin of language tatacara ejaan transkripsi ejaan ejaan penyebaran bertindan lelangit keras/palatal konsonan lelangit keras/ konsonan palatal sisian lelangit keras/ sisian lateral bunyi lelangit keras/ bunyi palatal penglelangitkerasan/ pempalatalan dilelangitkeraskan/ dipalatalkan 251 .

palate palate-alveolar palato-alveolar consonant palatum paralanguage paralinguistic feature parameter parametric linguistics paraphrase parent language parenthesis perenthetic clause adjunct parsing part of speech passive passive articulator passive voice peak of prominance peak of sonority pedagogical grammar pedagogical linguistics permutation rule pharyngeal pharyngeal air mechanism pharyngeal cavity pharyngeal sound pharyngealisation pharynx pharynx air phase of articulation philosophical grammar phonation phoneme phoneme-grapheme correspondence phonemic phonemic analysis phonemic contrast phonemic reference phonemic stress phonemic structure phonemic syllable phonemic symbol lihat: palatum gusi-lelangit keras konsonan gusi lelangit keras/ konsonan palato-alveolar lelangit keras/palatum lihat: paralinguistic feature ciri paralinguistik parameter linguistik parametrik parafrasa bahasa induk tanda kurungan/perentesis penerang klausa parentesis/ adjung klausa parentesis penghuraian ayat golongan kata/ jenis perkataan pasif alat artikulasi pasif ragam pasif lihat: peak of sonority puncak kelantangan tatabahasa pedagogi/ nahu pedagogi linguistik pedagogi rumus permutasi faringal. farinks mekanisma udara farinks rongga farinks bunyi farinks pemfaringalan rongga tekak/farinks udara farinks fasa artikulasi tatabahasa falsafah/ nahu falsafah pembunyian fonem kesepadanan fonem-grafem fonemik analisis fonemik perbezaan fonemik rujukan fonemik tekanan fonemik struktur fonemik suku kata fonemik lambang fonemik/ simbol fonemik 252 .

phonemic transcription phonemic variant phonemicist phonemics phonetic phonetic analysis phonetic chart phonetic complement phonetic diagraph phonetic indicator phonetic notation phonetic sound change phonetic spelling phonetic syllable phonetic symbol phonetic transcription phonetic variant phonetician phonetics phonic phonic substance phono-morphology phonological analysis phonological change phonological component phonological item phonological process phonologist phonology phonometrics phrasal verb phrase phrase marker phrase structure phrase structure component phrase structure grammar phrase structure rule pidgin pitch pitch level place of articulation plosion plosive plosive consonant transkripsi fonemik perbezaan fonemik ahli fonemik fonemik fonetik/bunyi analisis fonetik carta fonetik lihat: phonetic indicator dwihuruf fonetik penanda bunyi lihat: phonetic transcription perubahan bunyi ejaan fonetik suku kata fonetik lambang fonetik/simbol fonetik transkrispsi fonetik kelainan fonetik ahli fonetik (ilmu) fonetik fonik jisim fonik fonomorfologi analisis fonologi perubahan fonologi komponen fonologi butir fonologi proses fonologi ahli fonologi fonologi fonometrik frasa kerja/frasa verba rangkai kata/frasa penanda frasa struktur frasa komponen struktur frasa tatabahasa struktur frasa/ nahu struktur frasa rumus struktur frasa pijin nada tingkat nada daerah artikulasi letupan/plosif letupan/plosif konsonan letupan/ konsonan plosif 253 .

plosive sound p-marker point of articulation polyglot polysyllable position of articulation position of tongue positional variant positive sentence possessive compound possessive pronoun post-alveolar post-dental post of tongue post-palatal post-velar post-vocalic pragmatic translation pragmatics predicate predicative phrase prefix prefixation prehistoric language prenasalisation prepalatal prepalatal sound prescriptive grammar prestige dialect prevelar prevocalic primary articulation primary derivative primary language primary stress principal principal clause principal verb pronominal pronominal inflection pronominalisation prop word proscriptive grammar prosodic distinctive feature prosodic feature bunyi letupan/bunyi plosif penanda frasa titik artikulasi penutur pelbagai bahasa banyak suku (kata) kedudukan artikulasi kedudukan lidah kelainan lingkungan/ kelainan posisi ayat positif majmuk milik kata ganti milik belakang gusi/belakang alveolar belakang gigi belakang lidah belakang lelangit keras/belakang palatal belakang lelangit lembut/ belakang velar lepas vokal penterjemahan pragmatik pragmatik predikat frasa predikat awalan pengawalan bahasa prasejarah prapenyengauan pralelangit keras/prapalatal bunyi pralelangit keras/bunyi prapalatal tatabahasa preskriptif/nahu preskriptif dialek martabat/dialet prestij pravelar pravokal artikulasi primer terbitan primer bahasa primer tekanan primer utama klausa utama kata kerja utama/verba utama kata ganti fleksi kata ganti kepronominalan kata silih tatabahasa proskriptif/nahu proskriptif ciri distingtif prosodi ciri prosodi 254 .

prosodic mark prosodic phoneme prosodic phonology proto language pseudo-procedure psycholinguistics pulmonic air mechanism pulmonic click punctuation punctuation mark pure vowel Q qualifier qualifying phrase qualitative qualitative analysis quantifier quantitative quantitative analysis quantitative linguistics question word R radical axis radical language radix of tongue raising rapid form received pronounciation recessive stress reciprocal reciprocal pronoun reciprocal verb reciprocity reconstruction recursive string reduction reduction rule reduplicate affixation regional dialect regional language tanda prosodi fonem prosodi fonologi prosodi bahasa purba/bahasa proto tatacara semu psikolinguistik mekanisme udara pulmonik klik pulmonik tanda baca lihat: punctuation vokal tulen penerang rangkai kata penerang/ frasa penerang kualitatif analisis kualitatif kata kuantiti kuantitatif analisis kuantitatif linguistik kuantitatif kata tanya paksi radikal lihat: isolating language lihat: root of tongue peninggian bentuk cepat lafaz terima tekanan pangkal menyaling/timbal balik ganti nama menyaling/ganti nama timbal balik kata kerja menyaling kesalingan/ketimbalbalikan rekonstruksi deretan ulang penyingkatan. rumus penyempitan (makna) penambah serentak/pengimbuhan serentak dialek kawasan bahasa daerah 255 . penyempitan (makna) rumus penyingkatan.

bunyi nyaring ciri distingtif nyaring bunyi nyaring penyalun gelungan konsonan gelungan bunyi gelungan vokal gelungan penggelungan bentuk pulih rumus tulis semula retorik rima irama menaik diftong menaik turun naik bergulung konsonan bergulung/konsonan bergetar linguistik romans peRumian akar bahasa fleksi akar fleksi akar bahasa isolatif akar pangkal lidah akar kata dibundarkan bibir dibundarkan (vokal) pembentukan bibir bundar vokoid dibundarkan vokal dibundarkan pembundaran 256 .register register tone system regularity release released-P released plosive renaissance linguistics repertoire replacement rule reported speech resonance resonance chamber resonant resonant distinctive feature resonant sound resonator retroflex retroflexed consonant retroflexed sound retroflexed vowel retroflexion revival form rewrite rule rhetorics rhyme rhythm rising rising diphthong rising-falling rolled rolled consonant romance linguistics romanisation root root-inflected language root inflection root-isolating language root of tongue root of word rounded rounded lip (vowels) rounded lip formation rounded vocoid rounded vowel rounding laras bahasa sistem nada register kenalaran pelepasan P-lepas letupan lepas/plosif lepas linguistik zaman pembaharuan perbendaharaan rumus ganti cakap pindah kenyaringan rongga kenyaringan nyaring.

semi-vokal semiotik ayat 257 .rule S sampel Saussurean linguistics scholaticism scientific grammar second articulation second language second-order language second sound shift secondary secondary phoneme secondary stress segment (noun) segment (verb) segment diagram segment of utterance segmental analysis segmental morpheme segmental phoneme segmental phonology segmentation segmentator semantic semantic analysis semantic change semantic component semantic differential semantic distinguisher semantic feature semantic field semantic field theory semantic marker semantic pair semantic range semantif shift semantic triangle semantic value semantics semi-consonant semi-vowel semiotics sentence rumus sampel linguistik ala Saussure linguistik skolastik/ skolastisisme tatabahasa ilmiah/ tatabahasa saintifik/ nahu ilmiah/ nahu saintifik artikulasi kedua bahasa kedua bahasa tertib kedua perubahan bunyi peringkat kedua sekunder fonem sekunder tekanan sekunder penggalan memenggal gambar rajah penggalan penggalan ujaran analisis penggalan morfem penggalan fonem penggalan fonologi penggalan pemenggalan pemenggal semantik analisis semantik perubahan makna/ perubahan semantik komponen semantik kebezaan makna pembeza makna ciri makna medan makna teori medan makna penanda semantik pasangan makna julat makna perubahan makna segi tiga makna nilai semantik makna/semantik separuh konsonan separuh vokal.

isyarat bahasa isyarat pemaknaan kesenyapan penambahan serentak ciri distingtif serentak morfem tunggal fonem tunggal mufrad bilangan mufrad slanga linguistik slavik lihat: slavic linguistics geseran selit/frikatif selit gatra pelah dialek sosial sosiolek Sosiolinguistik linguistik sosiologi konsonan lembut lelangit lembut/palatum lembut sonan lihat: spectogram sonoran kesonoran bunyi perubahan bunyi perubahan bunyi alofonik perubahan bunyi fonemik kriteria penggolongan bunyi/ kriteria 258 . lambang.sentence adverbial sentence compound sentence connector sentence modifier sentence part sentence stress sentence structure shape word sharp resonant distinctive feature shift of meaning sibilant side adjunct side chamber sign sign language signification silence simultaneous affixation simultaneous distinctive feature single morpheme single phoneme singular singular number slang slavic linguistics slavonic linguistics slit fricative slot slur social dialect sosiolect sociolinguistics sociological linguistics soft consonant soft palate sonant sonogram sonorant sonority sound sound change sound change by allophones sound change by phonemes sound classification criteria adverba ayat majmuk ayat penghubung ayat penerang ayat bahagian ayat tekanan ayat struktur ayat kata bentuk ciri distingtif nyaring tajam perubahan makna bunyi desis/sibilan adjung samping ruang samping tanda.

pecahan (diakronik). celah bunyi frikatif celah morfem terbahagi bentuk pertuturan bahasa lisan/bahasa pertuturan lihat: sporadic sound change perubahan bunyi semerta vokal hampar dialek standard 259 .sound complex sound echoism sound law sound shift sound source sound spectograph sound symbolism sound value sound wave source source language special language spectogram spectograph spectrum speculative grammar speech speech act speech community speech event speech habit speech organ speeech pathology speech perception speech production speech recognition speech response speech signal speech sound speech stretcher speech symbol speech synthesis speech therapy spirant split split fricative split morpheme spoken form spoken language spontaneous sound change sporadic sound change spread vowel standard dialect klasifikasi bunyi bunyi kompleks gema bunyi hukum bunyi perubahan bunyi sumber bunyi spektograf bunyi perlambangan bunyi nilai bunyi gelombang bunyi sumber bahasa sumber bahasa khas spektogram spektograf spektrum tatabahasa spekulatif/ nahu spekulatif pertuturan lakuan bahasa komuniti bahasa peristiwa bahasa kebiasaan berbahasa alat ujaran/alat artikulasi patologi bahasa persepsi bahasa pengwujudan bahasa pengenalan bahasa gerak balas bahasa isyarat bahasa bunyi bahasa peregang bahasa lambang bahasa sintesis bahasa terapi bahasa geseran pemecahan. terbahagi (nahu).

standard language standard pronounciation standard speech standardisation state of language static linguistics statistical linguistics stem stem compound stem-inflected language stop stratification stratificational grammar stress stress group stress mark stress prosodic distinctive feature stressed syllable string string analysis strong stress structural change structural linguistics structural meaning structural semantics structural word structuralistic linguistics structure drill style style of pronounciation stylictics subclause subcategorisation subcategory subgroup subject subordinate subordinate clause subordinate conjunction subordination subordinator subphonemic modification subphonemic variant bahasa standard sebutan standard lihat: standard language penstandardan keadaan bahasa linguistik statik linguistik statistik dasar majmuk dasar bahasa fleksi dasar hentian stratifikasi tatabahasa stratifikasi/ nahu stratifikasi tekanan kelompok tekanan tanda tekanan ciri tekanan/fitur distingtif prosodi tekanan struktur kata bertekanan untaian/rentetan analisis untaian/analisis rentetan tekanan kuat perubahan struktur linguistik struktur makna struktur semantik struktur kata struktur linguistik struktur latih tubi struktur gaya gaya sebutan ilmu gaya bahasa klausa subordinat pensubkategorian subkategori subgolongan subjek tak setara/subordinat klausa tak setara/klausa subordinat kata penghubung tak setara/ kata penghubung subordinat pentaksetaraan/subordinasi lihat: subordinate conjunction perubahan subfonemik kelainan subfonemik 260 .

gantian golongan gantian latih tubi gantian rangka gantian butiran gantian bunyi sedutan akhiran pengakhiran bahasa berakhiran struktur permukaan geseran supraglotal rongga supraglotal ciri suprasegmental grafem suprasegmental fonem suprasegmental tatabahasa permukaan/ nahu permukaan struktur permukaan/struktur lahir alih silabik konsonan silabik puncak suku kata tanda suku kata bunyi silabik vokoid silabik penyukuan suku kata lambang/simbol tanda lambang/tanda simbol keseimbangan sintaksis kategori sintaksis perubahan sintaksis golongan sintaksis majmuk sintaksis binaan sintaksis/ konstruksi sintaksis kelompok sintaksis urutan sintaksis pola sintaksis sintaksis majmuk sintesis indeks sintesis bahasa sintesis transkripsi sistematik tatabahasa sistemik/ nahu sistemik 261 .substandard substitution substitution class substitution drill substitution frame substitution item suction sound suffix suffixation suffixing language superficial structure supraglottal friction supraglottal cavity suprasegmental feature suprasegmental grapheme suprasegmental phoneme surface grammar surface structure switching syllabic syllabic consonant syllabic peak syllabic sign syllabic sound syllabic vocoid syllabication syllable symbol symbolic sign symmetry syntactic syntactic category syntactic change syntactic class syntactic compound syntactic construction syntactic group syntactic order syntactic pattern syntax synthetic compound synthetic index synthetic language systematic transcription systemic grammar substandard/koman/kodi penggantian.

pindahan makna kiasan transformasi rumus transformasi tatabahasa transformasi generatif/nahu transformasi generatif tatabahasa transformasi/ nahu transformasi ayat terbitan alih huruf/transliterasi 262 . pemindahan.T tag statement tag question tap target language taxanomic phonemics teeth ridge tense vocoid tense vowel terminal contour terminal juncture terminal stress terminal string terminology territorial dialect tertiary articulator tertiary stress theoretical linguistics theory theory of meaning thesaurus throat thought and language tight phonation tip of tongue tone tone language tone prosodic distinctive feature tongue tongue position trachea traditional grammar transcribe transcription transfer transferred meaning transformation transformation rule transformational generative grammar tranformational grammar transformed sentence transliteration penyataan tempelan ayat tempelan tamparan bahasa sasaran fonemik taksonomi lengkungan pangkal gigi vokoid tegang vokal tegang kontur akhir saktah akhir tekanan akhir untaian akhir peristilahan dialek kawasan alat artikulasi tertier tekanan tertier linguistik teori teori teori makna tesaurus kerongkong/tekak fikiran dan bahasa pembunyian tegang hujung lidah nada bahasa nadaan ciri distingtif prosodi nada lidah kedudukan lidah trakea tatabahasa tradisional/ nahu tradisional mentranskripsi transkripsi/alih tanda memindahkan.

tree diagram trill consonant trill sound trillisation triphthong type of articulation U ultimate ultimate constituents ultimate stress ultra unilateral consonant ultrasound unaccented underlying form underlying structure unexploded plosive ungrammatical unilateral unilingual union language universal universal form universal grammar universal language universal semantics universalism unmarked unreleased plosive unrounded unrounded lip formation unrounded vowel unrounding unstressed unvoiced unvoiced inherent distinctive feature utterance utterance act uvula uvula sound uvular uvular sound rajah pohon konsonan getaran bunyi getaran penggetaran triftong jenis artikulasi terakhir unsur terakhir tekanan terakhir ultra konsonan ekasisi ultrabunyi tanpa aksen bentuk batin struktur batin letupan tak lepas/plosif tak lepas/letupan tertahan/ plosif tertahan binahu ekasisi ekabahasa bahasa persatuan sejagat bentuk sejagat tatabahasa sejagat bahasa sejagat semantik sejagat kesejagatan tak bertanda lihat: unexploded plosive tak bundar pembentukan bibir tak bundar vokal tak bundar penyahbundaran tak bertekanan tak bersuara ciri distingtif hakiki tak bersuara ujaran aksi ujaran anak tekak/uvula bunyi anak tekak/bunyi uvula anak tekak/uvular bunyi anak tekak/bunyi uvular 263 .

V valency variable word variant variation variety in language velar velar sound velaric click velaric closure velarisation velic verb cluster vibration vibration frequency vocal bands vocal cord vocal lip vocal organ vocal tract vocalic alteration vocalisation vocalised vocative vocoid vocoid backing vocoid low vocoid mid voice voice quality voiced voiced click voiced stop voiced unaspirated stop voiced vowel voiceless voiceless grooved fricative voiceless sound voiceless stop voiceless unaspirated stop voiceless vowel voicing valensi kata boleh ubah kelainan kelainan kelainan bahasa lelangit lembut/velar bunyi lelangit lembut/ bunyi velar klik lelangit lembut/klik velar penyempitan lelangit lembut/ penyempitan velar pemvelaran anak lidah/velik gugus karyaan getaran kekerapan getaran pita suara pita suara pita suara alat ujaran saluran udara perubahan bunyi vokal penyuaraan lihat: voiced vokatif vokoid pembelakangan vokoid vokoid rendah vokoid tengah 1. ragam kualiti suara bersuara klik bersuara hentian bersuara hentian bersuara tanpa hembusan vokal bersuara tak bersuara geseran beralur tak bersuara/ frikatif beralur tak bersuara bunyi tak bersuara hentian tak bersuara hentian tak bersuara tanpa hembusan vokal tak bersuara penyuaraan 264 . suara 2.

pemisahan unsur kata terjemahan harfiah bentuk kata pembentukan kata kelompok kata senarai kata urutan kata/jujukan kata lambang kata tekanan kata bahasa tulisan 265 .vowel vowel cluster vowel harmony vowel modification vowel quadrilateral vowel reduction vowel shift vowel system vowel triangle vokal rangkap vokal/gugus vokal mutasi vokal perubahan vokal rajah vokal sisi empat pengurangan vokal penggeseran vokal sistem vokal rajah vokal segi tiga W wave waveband wave-form wave length wavemeter wave theory way of obstruction weak form weak stress Wernicke’s area whispered sound whispered vowel Whorfian hypothesis wide diphthong word base word border marker configurative feature word boundary word class word count word division word-for-word translation word form word formation word group word list word order word sign word stress written language gelombang jalur gelombang bentuk gelombang jarak gelombang meter gelombang teori gelombang cara gangguan bentuk lemah tekanan lemah kawasan Wernicke bunyi bisikan vokal bisikan hipotesis Whorf diftong lebar dasar kata ciri konfiguratif tanda sempadan kata sempadan kata golongan kata hitung kata pemisahan suku kata.

Z zero zero anaphora zero modification zero morpheme zero phoneme kosong/sifar (tiada langsung) anafora kosong/anafora sifar perubahan kosong/ perubahan sifar morfem kosong/morfem sifar fonem kosong/fonem sifar 266 .

pernah memegang jawatan Setiausaha Agung Persatuan dan pada tahun 1969 melanjutkan pelajaran di Universiti Malaya. Universiti Putra Malaysia (Ogos 1999-31 Disember 2000). (karya bersama) Dewan Bahasa dan Pustaka (1986) 2. menjadi Ketua Hal Ehwal Akademik IDEAL. Universiti Putra Malaysia (1996-0gos 1999) dau Timbalan Pengarah IDEAL. mendapat pendidikan awal di Sekolah Kebangsaan Dewan Beta. Penerbitan Masa (1992) 4. Timbalan Dekan (Hal Ehwal Pelajar) di Fakulti Pengajian Pendidikan (1989-1995). Insimal (M) Sdn. Antara buku beliau yang terpenting ialah : 1. maktab dan universiti. Bhd. Fakulti Pengajian Bahasa Moden.D di University of California. Tanjong Malim. Kelantan (1966-69) dan Sekolah Alam Shah. Amerika Syarikat. Maktab Sultan Ismail. Betulkan Kesalahan Bahasa Anda. Kota Bharu. Menguasai Ejaan Dengan Cepat. Ketua Jabatan Bahasa Melayu. Kota Bharu. (1992) 267 . Dalam bidang penerbitan.BIODATA PENULIS Profesor Dr. Cheras (1972). Berkley. Profesor Dr. Profesor Madya di Universiti Pertanian Malaysia (1981) dan Profesor (1992). Tatabahasa Dewan Jilid 1. Sehingga kini beliau telah menghasilkan beberapa buah buku bertaraf akademik dan digunakan sebagai rujukan di sekolah. menjadi pensyarah di Kolej Pertanian Malaya (1972-73). Pada 1964-65 beliau mengikuti kursus perguruan di Language Institute (kini Institut Bahasa) Lembah Pantai. Perak dan menjadi ketua penuntut SDAR pada tahun 1961. Pada awal Januari 2001 beliau telah dijemput untuk menjadi Profesor Bahasa Melayu di UPSI. Beliau kemudian mengikuti kursus bagi menyiapkan tesis Ph. Kelantan. Ayat Pasif Bahasa Melayu. Beliau pernah memegang jawatan Ketua Jabatan Bahasa (1979-1983). Abdul Hamid berkhidmat sebagai guru terlatih selama 5 tahun di Sekolah Menengah Ayer Lanas. Dewan Bahasa dan Pustaka (1992) 3. kemudian di Sekolah Datok Abdul Razak (SDAR). Jeli. Kelantan. Universiti Putra Malaysia (1995-1996). Pada 1 November 2001 beliau dilantik sebagai Pengarah Penerbit UPSI. Abdul Hamid Mahmood dilahirkan pada 23 Ogos 1945 di Kampung Dewan Beta. beliau bergiat cergas dalam penyelidikan dan penulisan tentang bahasa dan linguistik Melayu.

beliau telah menghasilkan lebih daripada 200 artikel bahasa dan linguistik Melayu dan telah mengedit sebanyak 107 buah buku terbitan UPSI. Pendidikan Gemilang Menuju Wawasan: Koleksi Ucapan Naib Canselor (Karya Bersama). Penerbit UPSI (2007) 24. Linguistik. Tatabahasa Dewan Edisi Sekolah Rendah (Dalam penerbitan Dewan Bahasa dan Pustaka. Glosari Dialek Kelantan. (2002) 17. Tatabahasa Dewan (Edisi Baru). Tatabahasa Dewan Edisi Sekolah Menengah (Dalam penerbitan Dewan Bahasa dan Pustaka. 268 . Kuasai Bahasa Anda. Penerbit UPSI (2008) 26. 2012) 30. Pro-Office Shoppe Sdn. Penerbit Aslita Sdn. Percetakan Nasional Malaysia Berhad (1997) 12. Penerbit UPSI (2007) 23. (2000) 15. Kuasai Sistem Ejaan Baharu Bahasa Melayu Melalui Latihan. Sintaksis Dialek Kelantan. Dewan Bahasa dan Pustaka (1999) 14. Affluent Master Sdn. Gunakan Bahasa Melayu Yang Betul. Ejaan Bahasa Melayu Terkini. Dewan Bahasa dan Pustaka (1997) 10. Tuanku Bainun. City Reprographic Services (1991) 6. Bhd. Betulkan Kesalahan Bahasa Anda. Syarikat Percetakan Bintang Baru (1) 13. Bhd. (2007) 25. Seminar Bahasa Melayu. Kursus Bahasa Melayu Mudah (2006) 22. Dewan Bahasa dan Pustaka (1995) 8. Menguasai Tatabahasa Dengan Cepat. Masa Enterprise (1995) 7. Dewan Bahasa dan Pustaka (1994) 9. Gunakan Bahasa Melayu Yang Betul. Penerbit UPSI (2010) 28. Aspirasi Kebitaraan Ibu Kandung Suluh Budiman 1922-2002 (2003) 20. Tinjauan Pelaksanaan Dasar Bahasa Dalam Sistem Pendidikan Negara Di Peringkat Sekolah (suntingan bersama Asiah Idris). Guru dan Bahasa Melayu. Menguasai Bahasa Melayu Tinggi. Bhd. Aspirasi Global (2006) 21. Aslita Sdn. Betulkan Kesalahan Bahasa Anda (2012) 29. Affluent Master Sdn. Bahasa Melayu Sebagai Bahasa Ilmu: Cabaran dan Harapan. Warisan Maktab Kirkby (karya Bersama). Fonetik dan Fonologi Bahasa Melayu. Perkembangan Profesional Dalam Pendidikan Bahasa. Bhd.5. City Reprographic Services (1997) 11. (2001) 16. (2012) Di samping itu. Memartabatkan Warisan Za'ba (2005) 19. Tatabahasa Dewan Edisi Semakan (2008) 27. Canselor Pendidikan (Karya Bersama). Penerbit UPSI (2004) 18. Menguasai Ejaan Bahasa Melayu. Bhd. 2012) 31.

M. Beliau menerima lebih daripada 200 undangan untuk memberi kursus dan ceramah penataran Bahasa Melayu di Singapura. Penggubal soalan Bahasa Melayu STPM. Brunei. Pada tahun 1996 Profesor Dr. Tanjong Malim.Beliau juga menjadi ahli panel kurikulum dan penilai luar Malaysian Studies kepada SSABSA South Australia (1983-1990). Pada tahun 1968. Pada tahun 2005 beliau telah menerima anugerah Cemerlang Tokoh Kontrak Terpuji UPSI . 269 . dan ahli panel Pelaksanaan Bahasa Melayu di sekolah-sekolah Kementrian Pendidikan Malaysia. seminar dan bengkel. beliau telah dilantik menjadi Presiden Persatuan Belia Ayer Lanas. Beliau juga turut menceburkan diri dalam kegiatan kemasyarakatan. Pada tahun 2008 beliau dilantik sebagai Penilai Luar Program Pengajian Bahasa Melayu oleh Akademik Pengajian Melayu Universiti Malaya. Beliau dilantik sebagai penulis tamu majalah MINDA PELAJAR dan pada tahun 1994 telah terpilih sebagai Tokoh Minda Pelajar. ahli panel Biro Buku Teks. Jeli dan pada tahun 1995 sebagai Presiden Persatuan Anak Jeli di Perantauan. Jeli. Seri Paduka Baginda Yang Di Pertuan Agong (2000). Sabah. Beliau juga menduduki Jawatankuasa Induk Persatuan Linguistik Malaysia dan turut menyumbang perkhidmatan beliau dalam perjuangan mengenai pemasyarakatan Bahasa Kebangsaan di negara ini. Dalam bidang politik pernah terpilih sebagai perwakilan UMNO kawasan Ayer Lanas.M.M) oleh D. baik di peringkat kebangsaan mahupun di peringkat antarabangsa. pada sesi tahun 1997/98 dan pada 1998/99 Universiti Brunei Darussalam telah melantik beliau sebagai pemeriksa luar bagi Program Pengajian Sarjana Muda Pendidikan dan pada tahun 1997 beliau dilantik sebagai panel perancangan program ijazah pertama Universiti Pendidikan Sultan Idris. Abdul Hamid telah dianugerahi Darjah Kebesaran Bintang Ahli-Sultan Salahuddin Abdul Aziz Shah (A.S.Y.S. dan Johan Setia Mahkota (J. ahli panel penggubalan Kurikulum Baru Bahasa Melayu STPM Majlis Peperiksaan Malaysia. Beliau telah dilantik sebagai penilai luar untuk jawatan Profesor Universiti Kebangsaan Malaysia (1998) dan Universiti Malaya (1999). Pada tahun 1996 beliau telah dilantik menjadi pemeriksa luar program Bahagian Bahasa Malaysia Pusat Pengajian Ilmu Kemanusiaan. Berita Harian.A) oleh Duli Yang Maha Mulia Sultan Selangor Darul Ehsan. Sarawak dan di Semenanjung. di samping banyak membentangkan kertas kerja di konferensi. Beliau juga menjadi penulis Ensiklopedia Dewan Bahasa dan juga menjadi penulis tamu kepada Dewan Bahasa dan Pustaka cawangan Sarawak (1996-1999). Universiti Sains Malaysia.

120-127. 235 alternasi bebas. 22-27. 51. 37. 112-113. 247. 230. 162. 29. 115-117. 45. 48. 235 arus udara. 27 bunyi bahasa. 95-96. 57. 231. 236-237. 230. 241. 200. 235 alat artikulasi. 3-4. 251. 231. 155. 40-41. 262 alofon. 239. 52. 141. 29. 259 de Saussure. 175176. 208. 262-263 dorsal (pangkal lidah). 34. 16 dialek. 145. 59. 170171 bibir. 64-.INDEKS A afasia. 106-109. 169-171. 250. 167. 32. 73. 29. 47. 74. 127. 117118. 254-255. 240. 65. 159. 244. 51. 31-41. 82. 143. 231. 25. 35. 34-36. 243. 31. 55 ingresif. 232. 71-78. 231. 65-78. 57. 2. 71. 99-100. 258-259. 236. 205.96. 5. 240 bunyi nyaring. 130-133. 164 bervariasi bebas. 105-109. 159-167. 115. 46. 239. 250 bunyi rangkap. 169-170. 78. 79-80. 101-103. 248 egresif. 201. 216. 237. 98-104. 82-91. 58-59. 249. 252. 239. 130. 118. 8. 107. 230-231 bunyi bersuara. 26. 259. 14. 199. 176. 234. 233 bunyi tunggal. 56-57. 245. 91-93. 34. 69. 240 270 . 55 glotalik. 90-95. 82. 241. 250-259. 133. 231232. 50 diftong turun. 171. 111-113. 29. 234. 95. 18. 53-56. 257 bunyi tidak bersuara. 159-162. 18. 230-237. 41. 50. 92-93. 94. 50 bunyi segmental (penggalan). 239-248. 27. 53-54. 188. 121122. 55. 6. 55 pulmonik. 50-52. 84. 12. 4. 26. 78. 75. 256. 258. 155. 176. 260. 13. 106-110. 24-27. 39. 50 D B batang tenggorok. 29 artikulator. 232. 55 bunyi. 210. 256. 254. 45. 263 aritenoid. 48. 263 bundar. 31 beralternasi bebas. 41. 75. 8. 45-46. 34. 235. 58. 80. 82. 261. 230. 136-137. 22. 97-99. 40. 29. 3-4. 75. 55 glotalik. 230. 251. 113. 84. 64. 242. 262 diftong. 27. 45-60. 159. 125-126. 55 velarik. 159-162. 236. 164. 22-27. 18. 59 distingtif. 115-116. 265 diftong naik. 37. 234 bunyi ejektif. 162 anak tekak. 17-18. 263-265 bukan bunyi bahasa. 86-89. 31. 169-170. 67-69. 131. 256. 141. 77. 84. 188. 48. 256. 165-166. 263 hampar.

38-39. 115118. 233. 115. 47 langit-langit lembut. 82. 234. 56. 266 suprasegmental. 113. 31 I idiolek. 4. 262 fonetik. 57. 89. 167. 52-53. 233. 32-33. 244 intonasi. 196. 232-233. 8. 198. 151-152. 29. 100. 101-103. 141. 131-132. 156. 240. 82-85. 91-93. 247. 82-84. 244-245 F fonem. 35. 263-264 gigi. 147-148. 234-235. 154. 57. 241-242. 237. 250253. 176-179. 104-105. 251. 233. 120-127. 147. 249. 258. 40-41.E Ejaan Wilkinson. 99-102. 230. 169. 8. 115116. 171-172. 188. 109. 262 glotis. 252253. 40. 156. 254. 115. 126-127. 136-137. 26. 50-53. 108-109. 57. 86-88. 104-106. 82 getaran. 141. 231-232. 256. 45-48. 82-84. 251-252. 106-117. 216. 141-142. 256-258. 24-26. 118 letupan. 71-73. 82. 153. 64. 160-167. 102. 141-144. 257-258. 57. 254 L langit-langit keras. 56. 159. 61-62. 172 krikoid. 29 G geseran. 143. 133. 34-36. 29. 126-127. 86-88. 78. 21-23. 82. 201202. 71-78. 263 letusan. 242. 230. 98-110. 159. 209. 261. 131-132. 22. 244-248. 49. 115-118. 13. 123124. 240. 230. 48. 52-53. 55. 42-43. 90.89. 92. 175-180. 147. 35-36. 25-26. 64-65. 133-134. 29. 252. 191. 102103. 2. 157-158. 95-96. 254 lelangit lembut. 233-234. 59. 38-39. 57. 82 geseran gusi. 52. 233 konsonan. 83. 40. 264 geseran bibir-gigi. 55. 199. 18. 241-243. 86-88. 103. 176. 159. 253-254. 238. 212 epiglotis. 155156. 261. 113. 258-259. 242-243 gusi. 167. 269 J jeda. 26. 236-239. 155-156. 92-94. 122-125. 252. 239. 99-102. 84. 48-49. 243 271 . 46. 98. 26. 26-27. 90-99. 82. 261. 99. 263 konsonan rangkap. 195. 115 geseran glotis. 269 fonologi. 132. 232-244 K kepanjangan. 26. 188. 140. 88. 246. 123-126. 230. 47. 128-129. 236. 3. 124. 34 lelangit keras. 36. 244245. 243. 113. 40. 174. 123-124. 85. 82-84. 242. 94-97. 200. 230. 29. 232. 122-123. 169-172. 255. 230-231. 141 fonemik. 34.

71-78. 112-113. 71-78. 43. 130131. 242243. 237. 121. 45. 238-239. 12 Linguistik Historis. 192. 29. 231234 pasangan minimal. 12 Linguistik Pedagogi. 1. 86. 22. 248 mulut. 5 Linguistik Kontrastif. 3. 52. 46. 20. 176. 250. 249 perengkungan. 3. 101. 230-234. 260. 133-134. 166. 240. 115-116. 118. 89. 106109. 37-39. 12 Linguistik Komparatif. 84. 136-137. 64. 13 Linguistik Taksonomi. 108-109. 16. 8-9. 262. 12 N nasal. 167. 13 Linguistik Struktural. 89. 62. 55-57. 13 Linguistik Terapan. 64. 107. 84. 2. 248 Pedoman Umum Ejaan Rumi Bahasa Melayu. 208. 91-96. 249. 50. 92-93. 14. 97. 43. 166. 91-95. 234. 42-44. 50. 129. 27. 136-137. 136-137. 69-78. 191 P pangkal tenggorok. 71-78. 252. 166. 130-132. 173-174. 139-140. 99-100. 246. 249. 82-83. 112113. 245-247. 254. 11 M monoftong. 34. 12 Linguistik Matematik. 13 Linguistik Etnografi. 27. 3. 55. 247-248. 22-23. 27. 24 Linguistik Deskriptif. 57. 110-113. 22. 5-6. 134. 104-106. 3. 22-23. 10-24. 131132. 25. 105. 47-48. 3. 29. 99. 190. 89.lidah. 255-258. 25. 130-131. 35. 5. 268-269 Linguistik Am. 36. 9. 97. 12 Linguistik Saussure. 242-243. 61-63. 262. 250 Neurolinguistik. 5657. 9192. 31-32. 55. 158. 159-163. 166. 31. 29. 94-95. 25. 83. 117. 87. 143. 140. 176. 10. 176. 34. 137. 230-233. 27. 134. 143. 176. 65-66. 129. 130-134. 264 Psikolinguistik. 232. 251 penyengauan (nasalisasi). 32-35. 34. 191 Noam Chomsky. 99101. 250 272 . 12 Linguistik Sinkronis. 230. 89. 95-96. 157-159. 230-232. 130-132. 251 R rongga hidung. 3. 199 pembibiran. 27. 3-4. 82. 234-237. 3. 17 Linguistik Kognitif. 155. 169-170. 137-138. 256. 110. 71-78. 52-53. 176 pita suara. 16 Linguistik Diakronis. 10. 105-113. 13. 102. 248 mora. 47-49. 47. 31-34. 133-134. 53-54. 41. 231 paru-paru. 57. 12 Linguistik Medis. 181. 242 penglelangitkerasan. 232. 48. 249. 12 Linguistik Fungsional. 91-118. 34. 245 pengglotisan (glotalisasi). 12 Linguistik Renaisans. 98-104. 8-9. 264 Linguistik.

248-249. 203. 175. 57-59. 3. 233-234. 265 tidak distingtif. 202-206. 246-249. 250-251. 230. 188. 175. 258 struktur dalaman. 147. 180. 257 vokal belakang. 4. 253 struktur permukaan. 233.rongga mulut. 233 Transformasi Generatif. 15. 26. 147. 179 transkripsi fonetik. 254-255. 257-258. 177. 176. 233. 233. 69. 252. 262-263. 167 vokal tengah. 238 struktur frasa. 228 tekanan. 131 vokal depan. 26. 189. 231 tiroid. 121 T tanda sempang. 46-53. 14-15. 178. 188 V vokal. 261. 260.49. 236238. 64-79. 176. 246-247. 57. 107-111. 17. 253. 159-160. 55. 251. 64. 12. 262 transkripsi fonemik. 14 transkripsi. 121. 45. 240. 254-257. 15. 82. 65 vokal rangkap. 231 rumus struktur frasa. 66. 65. 40-41. 212-213. 251. 136-138. 176. 141-142. 20. 145-147. 154156. 177-179. 136. 240. 117. 249. 253 rumus transformasi. 8. 259. 57. 29 273 . 57. 261 suprasegmental. 171. 132. 155. 131-134. 183. 234. 233. 125. 112-113. 65. 20. 26. 262-265 Keselarasan Huruf Vokal. 5. 262 S sengau. 226. 204. 121. 47. 26. 249-250 Sosiolinguistik. 156. 220-221. 223. 176. 89. 156. 242-244. 243-244. 215-216. 199-200. 183. 15. 6-7. 126. 133. 14. 52. 233. 205 semi-vokal. 31. 57. 112. 261 tona. 169. 69. 141-142. 38. 193. 162. 166-167. 45. 238. 142. 141. 15. 237. 113. 138. 248. 159. 26-27. 82-83.

You're Reading a Free Preview

Download
scribd
/*********** DO NOT ALTER ANYTHING BELOW THIS LINE ! ************/ var s_code=s.t();if(s_code)document.write(s_code)//-->