MODUL

BML 3043:

FONETIK
&

FONOLOGI
BAHASA MELAYU
Penulis: PROF. DR. ABDUL HAMID MAHMOOD Penyunting: SUHAINA BINTI ABDULLAH

FAKULTI BAHASA DAN KOMUNIKASI UNIVERSITI PENDIDIKAN SULTAN IDRIS 2012

Cetakan Pertama/ First Printing 2012

Cetakan Pertama/ First Printing 2012 ©Universiti Pendidikan Sultan Idris 2012

Hak Cipta Terpelihara. Tiada bahagian daripada terbitan ini boleh diterbitkan semula, disimpan untuk pengeluaran atau ditukarkan ke dalam sebarang bentuk atau dengan sebarang alat juga pun, sama ada dengan cara lektronik, gambar serta rakaman dan sebagainya tanpa kebenaran bertulis daripada Penerbit Universiti Pendidikan Sultan Idris terlebih dahulu. All right reserved. No part of this publication may be reproduced or transmitted in any form or by an v means, electronic or mechanical including photocopy, recording, or any information storage and retrieval system, without permission in writing from the Penerbit Universiti Pendidikan Sultan Idris.

Diterbitkan di Malaysia/ Published in Malaysia by Universiti Pendidikan Sultan Idris 35900 Tanjong Malim, Perak Darul Ridzuan, Malaysia Tel: 05-450 6000, Faks: 05-459 5169 Laman Sesawang: www.upsi.edu.my E-mel: penerbitupsi.edu.my. Atur huruf olehl Typesetting by Penerbit UPSI Universiti Pendidikan Sultan Idris 35900 Tanjong Malim, Perak Darul Ridzuan, Malaysia. Dicetak oleh/ Printed by

Perpustakaan Negara Malaysia

Data Pengkatalogan-dalam-Penerbitan

KANDUNGAN
Senarai Rajah Prakata Pengenalan viii xi xiii

Unit 1 : LINGUISTIK DAN CABANG-CABANGNYA
Pengenalan Tahukah Anda Pengertian Linguistik? Tahukah Anda Asal Perkataan Linguistik? Siapakah Pelopor Linguistik Moden? Kesimpulan tentang Ilmu Linguistik Tahukah Anda Cabang-cabang Linguistik? i. Apakah Linguistik Deskriptif ? ii. Apakah Linguistik Historis? iii. Apakah Linguistik Komparatif? iv. Apakah Sosiolinguistik? v. Apakah Neurolinguistik? vi. Apakah Linguistik Am? vii. Apakah Linguistik Terapan? viii. Apakah Psikolinguistik? Apakah Cabang Linguistik Lain? Linguistik Aliran Tatabahasa Transformasi Generatif Panduan Menjawab Soalan Latihan Unit 1 Rujukan 1 1 2 2 2 3 3 5 5 6 8 9 10 11 12 14 16 21

Unit 2 : FONETIK DAN FONOLOGI
Pengenalan Apakah yang Dimaksudkan dengan Bunyi? Tahukah Anda Pengertian Fonetik? Tahukah Anda Pengertian Fonologi? Tahukah Anda Konsep Fonetik dan Fonologi dalam Bahasa Melayu? Tahukah Anda Bunyi Bahasa dan Bukan Bunyi Bahasa ? Apakah Alat Artikulasi? Tahukah Anda Fungsi Alat Artikulasi? Paru-paru Pangkal Tenggorok (Larynx) Rongga Kerongkongan (Pharynx) Langit-langit Lembut (Soft Palate, Velum) Langit-langit Keras (Hard Palate, Palatum) iii 22 22 23 24 25 27 29 31 31 31 34 34 34

Gusi Dalam (Alveola, Alveolum) Gigi (Teeth Denta) Bibir (Lip, Labia) Lidah (Tongue) Apakah Bunyi Bersuara dan Bunyi Tidak Bersuara? Panduan Menjawab Soalan Unit 2 Rujukan

35 35 35 36 37 40 42

Unit 3 : KLASIFIKASI BUNYI BAHASA
Pengenalan Tahukah Anda Bunyi Vokal? Tahukah Anda Bunyi Konsonan? Tahukah Anda Bunyi Semi-Vokal? Tahukah Anda Bunyi Nasal dan Bunyi Oral? Tahukah Anda Bunyi Keras (Fortes) dan Lembut (Lenes)? Tahukah Anda Bunyi Panjang dan Bunyi Pendek? Tahukah Anda Bunyi Rangkap dan Bunyi Tunggal? Tahukah Anda Bunyi Nyaring dan Tidak Nyaring? Tahukah Anda Bunyi dengan Arus Udara Egresif dan Bunyi dengan Arus Udara Ingresif? Apakah Egresif Pulmonik? Apakah Egresif Glotalik? Apakah Ingresif Glotalik? Apakah Ingresif Velarik? Panduan Menjawab Soalan Latihan Unit 3 Rujukan 45 45 46 47 47 48 49 50 51 53 54 55 55 56 57 61

Unit 4 : BUNYI-BUNYI BAHASA
Pengenalan Apakah Bunyi Vokal? Tahukah Anda Vokal dalam Bahasa Melayu? Vokal Hadapan Vokal Tengah Vokal Belakang Tahukah Anda Cara Penghasilan Bunyi Vokal? Apakah Bunyi Konsonan? Tahukah Anda Konsonan Asli Bahasa Melayu? Tahukah Anda Cara Penghasilan Bunyi Konsonan? Tahukah Anda Konsonan Pinjaman dalam Bahasa Melayu? Tahukah Anda Cara Penghasilan Konsonan Pinjaman dalam 64 64 65 67 68 68 71 82 82 89 114

iv

Bahasa Melayu? Panduan Menjawab Soalan Latihan Unit 4 Rujukan

115 121 128

Unit 5 : ARTIKULASI TAMBAHAN / KOARTIKULASI
Pengenalan Apakah Pengertian Artikulasi Tambahan / Koartikulasi? Tahukah Anda Proses Pembibiran? Tahukah Anda Proses Penyengauan? Tahukah Anda Proses Penglelangitkerasan? Tahukah Anda Proses Perengkungan? Tahukah Anda Proses Pengglotisan (Glotalisasi)? Panduan Menjawab Soalan Latihan Unit 5 Rujukan 130 130 131 132 132 133 133 136 139

Unit 6 : FONEM SUPRASEGMENTAL
Pengenalan Apakah Pengertian Fonem Suprasegmental? i. Apakah Tekanan? ii. Apakah Kepanjangan? iii. Apakah Jeda? iv. Apakah Tona? v. Apakah Intonasi? Panduan Menjawab Soalan Latihan Unit 6 Rujukan 141 141 142 143 143 145 147 155 157

Unit 7 : BIDANG FONEMIK
Pengenalan Apakah Bidang Fonemik? Tahukah Anda Pengertian Fonem? Tahukah Anda Pengertian Alofon? Tahukah Anda Pengertian Pasangan Minimal? Tahukah Anda Pengertian Bervariasi Bebas? Tahukah Anda Pengertian Beralternasi Bebas? Tahukah Anda Pengertian Saling Melengkapi? Tahukah Anda Pengertian Kesamaan Fonetis? Tahukah Anda Pengertian Fonem Vokal Rangkap? Tahukah Anda Pengertian Fonem Konsonan Rangkap? Panduan Menjawab Soalan Latihan Unit 7 Rujukan v 159 159 160 161 163 164 164 165 166 167 167 169 173

RANGKAI KATA DAN KATA MAJMUK. IMBUHAN PINJAMAN. Pengenalan Penggunaan Tanda Sempang Penulisan Imbuhan Pinjaman Penulisan kata Maha secara Terpisah Ejaan bagi Kata Depan Ejaan bagi Partikel Ejaan bagi Kata Ganti Singkatan 215 215 218 219 220 221 222 vi .Unit 8 : TRANSKRIPSI Pengenalan Apakah Transkripsi? Apakah Transkripsi Fonetik? Apakah Transkripsi Fonemik? Contoh Transkripsi Fonetik & Fonemik? Panduan Menjawab Soalan Latihan Unit 8 Rujukan 175 175 176 176 177 188 190 Unit 9 : SEJARAH SISTEM EJAAN BAHASA MELAYU Pengenalan Tahukah Anda Sejarah Sistem Ejaan Bahasa Melayu? Tahukah Anda Perancangan dan Perkembangan Sistem Ejaan Rumi di Tanah Melayu? Kamus Jawi-Melayu-Inggeris (1903) Tahukah Anda Pedoman Umum Ejaan Rumi Bahasa Melayu Abjad dan Huruf Huruf Vokal Huruf Diftong Huruf Konsonan Huruf yang Diperkenalkan Sistem Keselarasan Huruf Vokal Pola Keselarasan Huruf Vokal Pola Kekecualian kepada Keselarasan Huruf Vokal Penyesuaian Huruf Ejaan Kata Pinjaman Bentuk Ejaan Tampak Kekecualian bagi Ejaan yang Sudah Lama Panduan Menjawab Soalan Latihan Unit 9 Rujukan 193 193 195 195 199 199 200 201 201 202 203 204 205 206 210 211 212 214 Unit 10 : TANDA SEMPANG.

Rangkai Kata Kata Majmuk Kata Majmuk Ejaan Cara Terpisah Kata Majmuk Ejaan Cara Tercantum Ejaan Tercantum yang Sudah Mantap Ejaan Penggandaan Kata Majmuk Panduan Menjawab Soalan Latihan Unit 10 Rujukan Glosari Istilah Linguistik Biodata Penulis Indeks 223 224 224 225 226 226 228 229 230 235 267 270 vii .

5 : Keadaan Glotis Ketika Menghasilkan Bunyi Rajah 2.3 : Alat-alat Artikulasi Rajah 2.2 : Proses Penghasilan Bunyi Rajah 2.4 : Keadaan bibir semasa menghasilkan bunyi [e] Rajah 4.8: Keadaan bibir semasa menghasilkan bunyi [o] Rajah 4.7 : Keadaan bibir semasa menghasilkan bunyi [u] Rajah 4.4 : Proses Menutup dan Membukanya Glotis Rajah 2.11 : Kedudukan Lidah Semasa Menghasilkan Bunyi-bunyi Vokal 26 28 30 32 33 38 39 66 66 67 67 67 68 68 68 69 69 70 viii .9 : Keadaan bibir semasa menghasilkan bunyi [ε] Rajah 4. (b) terbuka untuk bunyi bersuara.2 : Vokal [a] seperti dalam perkataan bahasa Inggeris “father” dan vokal [i] seperti dalam perkataan “see” menunjukkan turun-naik bunyi apabila vokal-vokal berkenaan diujarkan pada tona yang sama Rajah 4.5 : Keadaan bibir semasa menghasilkan bunyi [a] Rajah 4.3 : Kedudukan bibir semasa menghasilkan bunyi [i] Rajah 4.1 : Bentuk gelombang akustik bagi perkataan bahasa Inggeris “see” /si:/ Rajah 2.6 : Keadaan bibir semasa menghasilkan bunyi [ə] Rajah 4.7 : Tiga bentuk gelombang bunyi yang mungkin berupa getaran pada pita suara Rajah 4.6 : Keadaan pita suara (glotis) ketika: (a) tertutup. (d) proses getaran Rajah 2. (c) terbuka untuk bunyi bisikan.1 : Kedudukan Vokal Bahasa Melayu Rajah 4.10 : Keadaan bibir semasa menghasilkan bunyi [ɔ] Rajah 4.SENARAI RAJAH Rajah 2.

31 : Penghasilan Konsonan [ǰ] Rajah 4.24 : Penghasilan Konsonan [b] Rajah 4.17 : Pengasilan Vokal [o] Rajah 4.30 : Penghasilan Konsonan [č] Rajah 4.15 : Penghasilan Vokal [a] Rajah 4.34 : Penghasilan Konsonan [r] 72 73 74 75 76 77 78 79 79 83 85 90 91 93 94 96 97 98 100 101 102 104 105 ix .14 : Penghasilan Vokal [ε] Rajah 4.16 : Penghasilan Vokal [u] Rajah 4.18 : Penghasilan Vokal [ɔ] Rajah 4.13 : Penghasilan Vokal [e] Rajah 4.32 : Penghasilan Konsonan [s] Rajah 4.26 : Penghasilan Konsonan [d] Rajah 4.12 : Penghasilan Vokal [i] Rajah 4.25 : Penghasilan Konsonan [t] Rajah 4.21 : Carta Konsonan Asli Bahasa Melayu Rajah 4.23 : Penghasilan Konsonan [p] Rajah 4.27 : Penghasilan Konsonan [k] Rajah 4.Rajah 4.22 : Carta Lambang Konsonan Antarabangsa (The International Phonetic Alphabet) Rajah 4.19 : Penghasilan Vokal [ə] Rajah 4.33 : Penghasilan Konsonan [h] Rajah 4.29 : Penghasilan Konsonan [ʔ] Rajah 4.28 : Penghasilan Konsonan [g] Rajah 4.20 : Carta Kedudukan Vokal Antarabangsa Rajah 4.

35 : Penghasilan Konsonan [l] Rajah 4.44 : Penghasilan Konsonan [] Rajah 6.43 : Penghasilan Konsonan [v] Rajah 4.1 : Kedudukan Tinggi-Rendah Suara 106 107 108 110 111 112 114 116 117 118 146 x .Rajah 4.37 : Penghasilan Konsonan [n] Rajah 4.39 : Penghasilan Konsonan [ŋ] Rajah 4.40 : Penghasilan Separuh Vokal [w] Rajah 4.42 : Penghasilan Konsonan [f] Rajah 4.41 : Penghasilan Separuh Vokal [j] Rajah 4.36 : Penghasilan Konsonan [m] Rajah 4.38 : Penghasilan Konsonan [ɲ] Rajah 4.

Unit 2: Fonetik dan Fonologi membincangkan pengertian fonetik dan fonologi bahasa Melayu. Imbuhan Pinjaman. pasangan minimal. Dalam unit ini. penglelangitkerasan. menghuraikan pembahagian bunyi bahasa yang digolongkan kepada bunyi vokal. Pelajaran akhir ini menjelaskan penggunaan xi . Unit 4: Bunyi-bunyi Bahasa menjelaskan secara terperinci bunyi-bunyi bahasa. Dalam Unit 6: Fonem Suprasegmental. Unit 10: Tanda Sempang. tona dan intonasi. semi-vokal. konsonan bervariasi bebas. fonetik dan fonologi bahasa Melayu dengan lebih mudah dan menguasainya dengan baik. alofon. konsonan. Unit 9: Sejarah Sistem Ejaan Bahasa Melayu. dalam Unit 5. Huraian tentang cara-cara penghasilan bunyi itu disertakan dengan gambar-gambar rajah bagi memudahkan pemahaman anda. perengkungan dan pengglotisan (glotalisasi). beralternasi bebas. Pelajaran ini menghuraikan perbezaan transkripsi fonetik dan transkripsi fonemik. Dalam Unit 8. penyengauan. dimuatkan pelajaran tentang Transkripsi. jeda. oral dan sebagainya.BML 3043: FONETIK & FONOLOGI BAHASA MELAYU PRAKATA M odul BML 3043 : Fonetik dan Fonologi Bahasa Melayu ini ditulis khusus untuk memberikan bimbingan serta pengetahuan tentang ilmu fonetik dan fonologi bahasa Melayu kepada pelajar program Pengajian Jarak Jauh (PJJ). Unit ini turut memuatkan pelajaran tentang alat-alat artikulasi dan peranannya dalam proses penghasilan bunyi bahasa. Unit 3: Klasifikasi Bunyi Bahasa. Unit 7: Bidang Fonemik pula mengandungi penerangan tentang perbezaan fonem. iaitu bunyi vokal dan konsonan yang terdapat dalam bahasa Melayu serta cara-cara penghasilan bunyi berkenaan. Seterusnya. bunyi nasal. saling melengkapi dan kesamaan fonetis. menjelaskan sejarah dan perkembangan serta pedoman umum ejaan Rumi bahasa Melayu. dimuatkan contoh-contoh transkripsi fonetik dan transkripsi fonemik sebagai panduan bagi mengukuhkan kefahaman anda tentang penulisan transkripsi fonetik dan fonemik bahasa Melayu. Modul ini dibahagikan kepada sepuluh unit pelajaran yang disampaikan secara komprehensif bagi membantu anda memahami ilmu linguistik. Rangkai Kata dan Kata Majmuk. kepanjangan. Pelajaran yang dimuatkan dan disusun dalam Modul ini bermula dengan Unit 1: Linguistik dan Cabang-cabangnya yang menghuraikan aspek-aspek kajian yang ditekankan dalam setiap cabang linguistik. diberikan penjelasan tentang fonem-fonem suprasegmental yang terdapat dalam bahasa Melayu seperti tekanan. huraian tentang Artikulasi Tambahan menyentuh hal tentang proses pembibiran.

Perak. Semoga Modul BML 3043 : Fonetik dan Fonologi Bahasa Melayu ini dapat membantu anda menguasai ilmu linguistik. fonetik dan fonologi bahasa Melayu dengan baik. Sementara itu. Di samping itu. penulis merakamkan setinggi penghargaan dan terima kasih khusus kepada Cik Suhaina Abdullah atas jasa baiknya yang telah membantu menaip dan menyunting Modul ini. Akhir kata. panduan menjawab soalan latihan juga disediakan di hujung setiap unit pelajaran bagi membimbing anda menjawab soalan latihan yang diberikan serta membolehkan anda membuat penilaian kendiri terhadap pelajaran yang telah dipelajari. DR.BML 3043: FONETIK & FONOLOGI BAHASA MELAYU tanda sempang dalam sistem ejaan bahasa Melayu. selain membantu anda mengingat semula dan mengaplikasikan ilmu yang telah dipelajari. Universiti Pendidikan Sultan Idris. glosari dan istilah linguistik turut disediakan pada bahagian akhir Modul ini bagi kemudahan rujukan anda dan pengguna Modul ini. Selamat maju jaya. Indeks. fonetik serta fonologi bahasa Melayu dengan lebih mudah dan jelas. Modul ini turut menyediakan pelbagai bentuk latihan bagi menguji pemahaman anda. Penulis menaruh harapan penuh agar Modul ini dapat memberi bimbingan kepada anda sekalian untuk memahami aspek-aspek bidang linguistik. di samping penulisan imbuhan pinjaman. PROF. Sekian. ABDUL HAMID MAHMOOD Fakulti Bahasa dan Komunikasi. 2012. Tanjong Malim. xii . rangkai kata dan kata majmuk dalam bahasa Melayu.

jenisjenis bunyi vokal.BML 3043: FONETIK & FONOLOGI BAHASA MELAYU PENGENALAN Panduan Kursus BML 3043 : Fonetik dan Fonologi Bahasa Melayu disedia khusus bagi membantu pelajar program PJJ memahami sepenuhnya keperluan dan kandungan kursus. Seterusnya. xiv . Bagi tujuan pengajaran dan pembelajaran. Kursus ini bernilai 3 jam kredit. PERUNTUKAN MASA PEMBELAJARAN Mengikut piawaian UPSI dan MQA. konsonan jati dan pinjaman dalam bahasa Melayu. fonem suprasegmental dan penggunaannya dalam transkripsi fonetik dan fonemik. setiap jam kredit memerlukan anda memperuntukkan 40 jam waktu pembelajaran. Oleh itu. Anggaran agihan waktu pembelajaran bagi kursus ini adalah seperti dalam Jadual 1. KUMPULAN SASARAN Kursus ini ditawarkan kepada semua pelajar program PJJ yang mengikuti Program Ijazah Sarjana Muda Pendidikan di UPSI. sifat-sifat bunyi bahasa Melayu. Di samping pengetahuan tentang teori. anda juga akan dilatih mengaplikasikan fonetik bahasa Melayu secara praktik. Anda dinasihati agar membaca bahagian ini dengan teliti. di samping penelitian intonasi yang terdapat dalam ayat bahasa Melayu. Modul ini digubal khas untuk membantu pelajar-pelajar yang mengikuti program PJJ tersebut. Kursus BML 3043 : Fonetik dan Fonologi Bahasa Melayu ini memberi pendedahan dan pemahaman tentang lambang-lambang fonetik sejagat dengan penekanan khusus terhadap bunyi-bunyi bahasa Melayu. berusaha untuk mengikuti dan memenuhi segala perkara yang disarankan bagi membolehkan anda menguasai kursus ini dengan cemerlang. bagi kursus ini anda perlu memperuntukkan 120 jam waktu pembelajaran. Antara perkara yang diketengahkan ialah cabang-cabang fonetik.

deretan vokal. konsonan asli dan pinjaman dalam bahasa Melayu. SINOPSIS KURSUS Kursus ini membincang dan membimbing anda memahami ilmu linguistik. menganalisis bunyi vokal. fonetik dan fonologi bahasa Melayu.BML 3043: FONETIK & FONOLOGI BAHASA MELAYU Jadual 1: Anggaran agihan masa pembelajaran (3 jam kredit) Aktiviti Pembelajaran Membaca Modul. Antara aspek yang dibincang ialah linguistik dan cabang-cabangnya. contohnya melalui Big Blue Button. 2. membezakan bunyi bahasa dengan bukan bunyi bahasa. mengaplikasi pengetahuan fonetik dan fonologi dalam pengajaran bahasa Melayu. dll. ulangkaji. Menerangkan konsep fonetik dan fonologi bahasa Melayu. Skype. fonem vokal dan konsonan serta ciri-cirinya dan cara-cara menghasilkan xv . mentranskripsikan bunyi bahasa pertuturan ke dalam bentuk transkripsi fonetik dan fonemik. sifat-sifat bunyi bahasa Melayu. pelajar dapat: 1. menyiap tugasan Tutorial di Pusat Tutorial dalam talian (E-Learning. 5. 4. . fonetik dan fonologi bahasa Melayu. diftong. 3.) Forum (E-Learning melalui MyGuru3) Video P&P melalui MyGuru3 Kuiz dalam talian melalui MyGuru3 Jumlah Masa Pembelajaran Jam Pembelajaran BERSEMUKA TIDAK BERSEMUKA 40 10 46 12 10 2 64 120 56 HURAIAN KURSUS BML 3043 : FONETIK DAN FONOLOGI BAHASA MELAYU HASIL PEMBELAJARAN KURSUS Pada akhir kursus BML 3043.

BML 3043: FONETIK & FONOLOGI BAHASA MELAYU bunyi vokal dan konsonan bahasa Melayu. bunyi rangkap dan bunyi tunggal dan bunyi nyaring dengan bunyi tidak nyaring. di samping bunyi oral dan bunyi nasal. Selain itu. bunyi panjang dan bunyi pendek. tona dan intonasi. Membincangkan bunyi-bunyi bahasa secara mendalam. deretan vokal. penyengauan. fungsi-fungsinya dan proses edaran udara yang menghasilkan bunyi. di samping meneliti intonasi dalam ayat penyata. ISI KANDUNGAN KURSUS Bagi membantu anda mencapai hasil pembelajaran kursus ini. iaitu bunyi vokal dan kelompoknya. perengkungan dan pengglotisan (glotalisasi). kandungan kursus dibahagikan kepada sepuluh unit seperti yang terkandung dalam Modul ini. Selain pengetahuan tentang teori. bunyi keras dan bunyi lembut. penglelangitkerasan. konsonan asli dan pinjaman. ayat tanya. bunyi bersuara dan bunyi tidak bersuara. Membincangkan ilmu fonetik dan fonologi serta jenis-jenis fonetik artikulasi. fonetik auditori dan fonetik akustik. termasuklah bunyi vokal. Membincangkan artikulasi tambahan (koartikulasi). ayat songsang dan ayat pasif bahasa Melayu. jeda. 3 4 5 6 xvi . Membincangkan fonem suprasegmental seperti tekanan. di samping aplikasi fonetik dan fonologi bahasa Melayu terhadap sebutan baku dan sistem ejaan bahasa Melayu. konsonan dan semi-vokal. Berikut diberikan perincian bagi setiap unit pelajaran tersebut: UNIT 1 2 TAJUK Membincangkan ilmu linguistik dan cabang-cabangnya serta aliran tatabahasa transformasi generatif. kepanjangan. di samping cara penghasilan dan kriteria yang menentukan jenis-jenis bunyi vokal. termasuklah membezakan bunyi bahasa dan bukan bunyi bahasa. diftong. anda juga akan diperkenal dan dilatih dalam penggunaan transkripsi fonetik dan fonemik bahasa Melayu secara praktik. konsonan jati dan pinjaman dalam bahasa Melayu. termasuklah jenis-jenis artikulasi tambahan seperti pembibiran. Membincangkan klasifikasi bunyi bahasa. Menerangkan alat-alat sebutan. ayat perintah. iaitu jenis bunyi. konsonan rangkap dalam bahasa Melayu. didedahkan bunyi dengan arus udara egresif dan bunyi dengan arus udara ingresif.

Rakaman video pengajaran di sekolah yang sama seperti di atas. Makropengajaran Mikropengajaran Cadangan Kajian Tindakan Penulisan Jurnal Refleksi Forum Jumlah xvii . imbuhan pinjaman. Membincangkan sejarah sistem ejaan bahasa Melayu. Dalam talian menggunakan MyGuru2 . Membincangkan tanda sempang. rangkai kata dan kata majmuk bahasa Melayu. beralternasi bebas. Menggunakan Google Docs atau menghantar melalui email. pasangan minimal. PENAKSIRAN Tugasan % Wajaran 40 20 20 10 10 100 Kaedah dan Hasil Tugasan Rancangan Mengajar Harian beserta rakaman video pengajaran di sekolah dan dimuat naik dalam talian ke Blog. saling melengkapi dan kesamaan fonetis. di samping diftong. fonem vokal rangkap dan konsonan rangkap. fonem. termasuklah perancangan dan perkembangan ejaan Rumi di Tanah Melayu. alofon. Menggunakan Google Docs atau menghantar melalui email. Membincangkan aspek transkripsi fonetik dan fonemik dengan mengaplikasikan simbol transkripsi fonetik dan fonemik dalam penulisan.BML 3043: FONETIK & FONOLOGI BAHASA MELAYU 7 8 9 10 Membincangkan bidang fonemik yang meliputi bunyi distingtif dan tidak distingtif. sistem keselarasan vokal dan pola kekecualian keselarasan vokal bahasa Melayu. bervariasi bebas.

dan/ atau mencari maklumat daripada Internet. buku. mengisi tempat kosong.BML 3043: FONETIK & FONOLOGI BAHASA MELAYU HURAIAN IKON YANG DIGUNAKAN Ikon Huraian Aktiviti latihan bagi membina kefahaman dan mengaplikasi konsep yang dibincangkan. melakar. Situasi yang memerlukan anda berfikir dan membuat refleksi mengenainya. dan sumber-sumber lain. xviii . Aktiviti termasuklah menjawab soalan.

mengetahui asal perkataan linguistik. Tahukah Anda Pengertian Linguistik? Menurut Kamus Dewan (2005:945) linguistik bererti pengajian ilmu bahasa. cabang-cabang linguistik serta aliran linguistik tatabahasa transformasi generatif.LINGUISTIK DAN CABANG-CABANGNYA / 1 Unit 1 LINGUISTIK DAN CABANG-CABANGNYA HASIL PEMBELAJARAN Setelah selesai mempelajari unit ini. asal perkataan linguistik. anda seharusnya dapat: i. linguistik merupakan kajian saintifik terhadap bahasa (the scientific study of language). iii. pelopor linguistik moden. A Dictionary of Linguistics and Phonetics (1986:181). ii. Oleh David Crystal dalam bukunya. mengetahui pelopor linguistik moden. menerangkan definisi linguistik dan cabang-cabangnya. dan iv. 1 . Pengenalan Unit ini membincangkan hal tentang Linguistik dan Cabang-cabangnya yang mencakupi konsep linguistik. menjelaskan ilmu linguistik aliran tatabahasa transformasi generatif.

atau bahasa Sepanyol (lengua) atau dalam bahasa Inggeris (linguistics). ramalan. iaitu linguistique. Langue dianggap bahasa kepunyaan kumpulan atau masyarakat bahasa tertentu dan parole pula merupakan pertuturan atau bentuk ucapan individu yang kerap disebut sebagai idiolek. langage). iaitu lingua yang bermaksud bahasa. 2 . Dr. Langage bererti bahasa pada umumnya. bahasa Jerman. Bukunya Cours de Linguistique Generale (1916) sangat terkenal dan dianggap sebagai buku asas linguistik moden. Verhaar. sentimen atau falsafah. bahasa Belanda. beberapa istilah yang dipakai oleh de Saussure diterima umum sebagai istilah rasmi.W. Beliau dianggap sebagai pelopor linguistik moden. Langue bererti bahasa tertentu kepunyaan satu-satu kumpulan penutur tertentu. Perkataan Latin ini juga digunakan dalam banyak bahasa lain yang berasal daripada bahasa Latin seperti dalam bahasa Perancis (langue. dan orang yang mengetahui atau bertutur dalam dua bahasa atau banyak bahasa dikenali sebagai bilingual. ilmu linguistik ialah ilmu yang mengkaji bahasa secara saintifik. misalnya langage.M. Oleh sebab itu.LINGUISTIK DAN CABANG-CABANGNYA / 1 Tahukah Anda Asal Perkataan Linguistik? Perkataan linguistik berasal daripada perkataan Latin. iaitu mengkaji bahasa itu seperti yang benar-benar wujud tanpa dipengaruhi oleh agak-agakan. Misalnya. J. Maksudnya ilmu yang mengkaji dan menganalisis satu-satu bahasa tertentu secara empirikal dan objektif. Perkataan linguistik dalam bahasa Melayu berasal daripada bahasa Inggeris. misalnya bahasa Perancis. langue dan parole (Prof. Siapakah Pelopor Linguistik Moden? Ferdinand de Saussure ialah seorang sarjana bangsa Swiss. Orang yang pandai atau faham bermacam-macam bahasa asing atau ahli bahasa dipanggil linguis. kita menggunakan ilmu linguistik itu untuk mengkaji bahasa Melayu. bahasa Indonesia dan bahasa Melayu merupakan bahasa-bahasa atau langue-langue tersendiri. atau multilingual. iaitu linguistics yang dipinjam daripada bahasa Perancis. bahasa Itali (lingua). 1983:1). Kesimpulan tentang Ilmu Linguistik Kesimpulannya. misalnya semua manusia di dunia ini mempunyai bahasa.

2 Siapakah pelopor Linguistik Moden? Tahukah Anda Cabang-cabang Linguistik? Linguistik mempunyai cabang atau bidang pengajian yang berlainan seperti: i) ii) iii) iv) v) vi) vii) viii) Linguistik Deskriptif (Descriptive Linguistics) Linguistik Historis (Historical Linguisticsi) Linguistik Komparatif (Comparative Linguistics) Sosiolinguistik (Sociolinguistics) Neurolinguistik (Neurolinguistics) Linguistik Am (General Linguistics) Linguistik Terapan (Applied Linguistics) Psikolinguistik (Psycholinguistics) i. ilmu linguistik yang 3 . bentuk dan sistem bahasa itu. morfem. ramalan. 1. kata. misalnya bagaimana bahasa Melayu itu diucapkan.1 Jelaskan konsep Linguistik.LINGUISTIK DAN CABANG-CABANGNYA / 1 Kita mengkaji bahasa Melayu seperti yang benar-benar wujud dan digunakan oleh masyarakat bahasa itu. 1. frasa dan ayat yang berlainan bentuk dalam bahasa Melayu. Kita mengkaji secara formal dan objektif bagaimana bunyi-bunyi bahasa itu dihasilkan. sentimen atau falsafah dan hasil kajian itu pula boleh diuji kebenarannya. Misalnya. Kajian ini dilakukan secara objektif dan tidak boleh berdasarkan agak-agakan. sistem fonem. Apakah Linguistik Deskriptif? Linguistik Deskriptif ialah satu cabang linguistik yang menghuraikan satu-satu bahasa tertentu pada satu-satu masa tertentu.

perkataan. frasa atau ayat bahasa Melayu dengan ciri-ciri dan sistem dalam bahasa Inggeris. bahasa Itali dan lain-lain. morfologi.LINGUISTIK DAN CABANG-CABANGNYA / 1 menghurai atau menganalisis bahasa Melayu seperti yang dituturkan oleh masyarakat Melayu pada hari ini. konsonan. bahasa Tagalog mahupun bahasa Mandarin. frasa dan ayat bahasa Melayu. baik pada awal ataupun pada akhir satu-satu zaman itu. 1. bahasa Perancis. baik bahasa Melayu. bahasa Tamil. tetapi tidak membuat perbandingan antara sistem vokal. sistem suku kata. bahasa Portugis. bahasa Jawa. perkataan. bahasa Inggeris. Misalnya. Linguistik Deskriptif menghuraikan bagaimana bunyi-bunyi bahasa itu dituturkan dan bagaimana sistem bahasa Melayu itu digunakan dalam bidang fonologi. iaitu seperti yang benar-benar wujud dalam bahasa itu. Linguistik Deskriptif juga tidak berminat untuk mengkaji sejarah perkembangan atau pertumbuhan bahasa Melayu. sintaksis dan segala aspek yang terdapat dalam bahasa Melayu. diftong. Apa yang diutamakan dalam disiplin ini ialah menghuraikan bentuk dan sistem bahasa itu secara objektif dan secara empirikal. diftong. konsonan. bahasa Kadazan. bahasa Iban. suku kata. Ilmu Linguistik Deskriptif boleh digunakan untuk mengkaji dan menghuraikan secara umum sebarang bahasa di dunia. Jepun atau bahasa Cina.4 4 . bahasa Jepun. bahasa Perancis. Linguistik Deskriptif hanya membuat huraian tentang satu-satu bahasa itu dan tidak pula membuat perbandingan dengan bahasa-bahasa lain atau mengkaji daripada sudut sejarah bahasa itu.3 Apakah yang dimaksudkan dengan Linguistik Deskriptif? Apakah yang menjadi keutamaan dalam disiplin Linguistik Deskriptif? 1. Linguistik Deskriptif akan menghuraikan bunyi-bunyi vokal.

LINGUISTIK DAN CABANG-CABANGNYA / 1 ii. Apa yang diutamakan dalam disiplin ini ialah sejarah dan perubahan-perubahan yang berlaku dalam bahasa dari satu masa ke satu masa yang lain. dialek Negeri Sembilan dan dialek Perak dengan bahasa Melayu baku. morfologi dan sintaksis antara dialek-dialek seperti dialek Kedah. sintaksis dan seumpamanya. 1. 1. Misalnya. 5 . baik daripada segi fonologi. morfologi. bahasa Tagalog. iaitu dengan cara melihat aspek-aspek persamaan dan perbezaan antara satu bahasa dengan satu bahasa yang lain. Apakah Linguistik Komparatif? Linguistik Komparatif ialah cabang linguistik yang mengkaji bahasa secara perbandingan. Linguistik Komparatif kerap digunakan untuk membandingkan antara dialek Kedah dengan dialek Perak atau dialek Kelantan dengan dialek Terengganu atau membandingkan bidang fonologi.5 Huraikan maksud Linguistik Historis. Namun demikian. bahasa Murut dan lain-lain atau membandingkan bahasa Inggeris dengan bahasa-bahasa induk Jerman yang lain seperti bahasa Belanda. Linguistik Historis mengkaji sejarah pertumbuhan dan perkembangan bahasa Melayu sejak zaman sebelum merdeka hingga ke hari ini atau mengkaji sejarah perkamusan bahasa Melayu atau sejarah sistem ejaan bahasa Melayu dan seumpamanya. Perancis dan Jerman. Apakah Linguistik Historis? Linguistik Historis ialah satu cabang linguistik yang mengkaji satu-satu bahasa itu daripada sudut sejarah. iaitu menyelidiki segala perubahan dan perkembangan satu-satu bahasa itu. ahli bahasa membandingbandingkan ciri-ciri bahasa serumpun seperti membandingkan bahasa Melayu dengan bahasa Jawa.6 Apakah yang menjadi keutamaan dalam disiplin Linguistik Historis? iii. Lazimnya. bahasa Kadazan. bahasa Iban. ada pula ahli-ahli bahasa yang turut membandingkan struktur bahasa-bahasa yang bukan daripada satu rumpun seperti membandingkan struktur frasa dan ayat bahasa Melayu dengan struktur frasa dan ayat bahasa Inggeris.

bunyibunyi perkataan. tajuk perbincangan. 1981:4) dan Fishman (1968) pula menyatakan bahawa Sosiolinguistik ialah bidang yang mengkaji ciri-ciri variasi bahasa. cara ia menyebutkan perkataan. Apakah Sosiolinguistik? Sosiolinguistik yang juga dikenali sebagai linguistik antropologi atau linguistik sosial ialah satu cabang linguistik yang mengkaji hubungan antara bahasa dengan masyarakat. Bagaimanakah seseorang itu bercakap. Dengan perkataan lain. bagaimanakah ia menyusun frasa dan ayat-ayat tertentu. huraikan Linguistik Komparatif. Manusia menggunakan bahasa sebagai alat perhubungan untuk menyampaikan hasrat. pekerjaannya dan berbagai-bagai aspek latar 6 . Bagaimanakah orang itu bercakap dan apa yang dicakapkan itu akan memberikan tanda-tanda dan keterangan-keterangan tertentu tentang dirinya. Menurut Dell Hymes (1966). Bahasa digunakan sebagai alat oleh masyarakat untuk berhubung. iv.LINGUISTIK DAN CABANG-CABANGNYA / 1 1. peserta (participant). Daripada apa yang dicakapkan. Sosiolinguistik merupakan ilmu yang mengkaji bahasa daripada segi hubungan antara latar (setting). ciri-ciri fungsi variasi-variasi ini dan ciri-ciri penutur yang menggunakannya apabila ketigatiga unsur ini berinteraksi. Sosiolinguistik merupakan kajian yang menumpukan perhatian kepada bahasa dalam konteks sosial dan kebudayaan. fungsi sesuatu interaksi. bentuk perhubungan dan nilai-nilai yang dipegang oleh ahli-ahli yang terlibat dalam pertuturan terhadap sesama sendiri (Nik Safiah Karim.8 Dengan memberikan contoh-contoh yang sesuai. buah fikiran dan perasaan serta mengeratkan hubungan antara satu sama lain dalam kalangan masyarakat. berubah dan mengubah satu sama lain dalam sesuatu masyarakat bahasa. mengenal orang yang sedang bercakap dengan lebih mendalam. seseorang itu dapat menangkap sikap dan pendiriannya. serta jenis-jenis perbendaharaan kata yang digunakan olehnya akan menunjukkan dari daerah mana dan golongan mana ia berasal dan jenis pendidikan yang telah diterimanya.7 Apakah yang dimaksudkan dengan Linguistik Komparatif? 1.

“patik”. “Abang”.LINGUISTIK DAN CABANG-CABANGNYA / 1 belakangnya. Bidang-bidang seperti inilah yang tercakup oleh disiplin Sosiolinguistik. “beta”. “Tan Sri”. panggilan dan gelaran seperti “aku”. Sosiolinguistik juga turut mengkaji sistem ganti nama.9 Apakah yang anda faham tentang Sosiolinguistik? 1. “Dato”. “anda”. “Puan”. “Puan Sri” dan seumpamanya.10 Bincangkan aspek-aspek yang boleh dikaji dalam bidang Sosiolinguistik. “Adik”. “Tuan”. “Encik”. “Pak Cik”. “engkau”. Di samping itu. “Mak Cik”. Sosiolinguistik lazimnya menumpukan kajian pada aspek atau topik seperti yang berikut: i) Bahasa rasmi ii) Bahasa kebangsaan iii) Pidgin iv) Kreol v) Bilingualism vi) Multilingualism vii) Dialek viii) Ideolek ix) Ragam bahasa x) Sikap terhadap bahasa xi) Sistem panggilan dalam masyarakat xii) Kesetiaan terhadap bahasa dan perancangan bahasa 1. sistem panggilan dan sistem gelaran dalam sesebuah masyarakat dalam masyarakat Melayu seperti penggunaan kata ganti nama. 7 .

Menurut teori Neurolinguistik Klasik. Oleh sebab itulah. diwujudkan oleh P. Medan Broca korteks pula berfungsi melahirkan kalimat-kalimat. Kalimat-kalimat bahasa disimpan dan diproses di hemisfera kiri otak manusia. tetapi juga proses-proses morfologi. pemahaman kalimat-kalimat terganggu apabila hemisfera kanan secara aktif terlibat dalam 8 . Afasiologi mengkaji penyakit bertutur.. Teori Neurolinguistik Wernicke merupakan teori yang pertama lahir daripada beberapa kes kajian penyakit afasia. Neurolinguistik menumpukan kajian terhadap bagaimana bahasa itu diproses di dalam otak dari awal pemerolehan bahasa sampailah ke bahasa itu berkembang dalam kehidupan manusia. 1987 telah mengemukakan penemuan terbaharu beliau yang menunjukkan bahawa Medan Broca tidak sahaja berfungsi untuk melaksanakan proses-proses sintaksis dan produksi fonologi. Pakar kajian neurolinguistik. Neurolinguistik mempunyai hubungan yang erat dengan afasiologi kerana kedua-dua disiplin ini sama-sama mengkaji penyakit bertutur. iaitu Medan Wernicke korteks (hemisfera kiri korteks) dan Medan Broca korteks. Hemisfera kanan mempunyai fungsi mengendalikan semua fonem segmental (aspek-aspek intonasi dan prosodi) dan tona suara. ekspresi muka dan gerak-geri badan waktu bertutur dan makna perumpamaan serta ungkapan ideomatik juga. Damasi H.LINGUISTIK DAN CABANG-CABANGNYA / 1 v. Apakah Neurolinguistik? Neurolinguistik ialah cabang ilmu linguistik yang mengkaji hal-hal otak dan perkaitannya dengan bahasa. hemisfera kanan berfungsi untuk komunikasi kebahasaan yang penting. terutama untuk tujuan mengubatinya dan Neurolinguistik cenderung untuk mengetahui hakikat hubungan antara otak dengan bahasa demi pengubatan penyakit bertutur. Menurut ilmu Neurolinguistik. Neurologi mula-mula wujud pada abad ke-19. Medan Wernicke mengandungi representasi ingatan perbendaharaan bentuk kata yang berfungsi mengamati dan menerima ucapan.Broca dan C. otak manusia mempunyai dua bahagian. Neurolinguistik ingin mengetahui bagaimana otak diorganisasi pada waktu mengelolakan aspek-aspek kemampuan bahasa dan perlakuan bahasa yang begitu rumit. Medan Broca korteks menukar kalimat-kalimat yang disimpan dalam Medan Wernicke korteks kepada bentuk bunyi. Kalimat-kalimat difahami melalui Medan Wernicke belahan kiri (hemisfera kiri korteks) otak manusia. Dengan perkataan lain.Wernicke. Neurolinguistik banyak mendapat manfaat daripada kerjasama antara psikologi dengan linguistik dan afasiologi pula mendapat manfaat daripada neurologi.

proses kegiatan gestalt. 1. vi. 9 . relasional. 1991:142-143). Kajian Neurolinguistik juga mendapati bahawa hemisfera kiri mengendalikan kata-kata yang membawa makna-makna literal (tersurat) dalam kalimat-kalimat. kaedahkaedah. Di samping itu. fungsional dan seumpamanya.11 Jelaskan konsep Neurolinguistik.12 Bincangkan hubungan Neurolinguistik dengan Afasiologi. ruang dan segala sesuatu yang termasuk ke dalam apa yang dulunya terkenal dengan istilah bawah sedar. pendekatan-pendekatan atau model-model yang digunakan dalam kajian bahasa. kajian bahasa mengikut aliran struktur. pengenalan muka dan garis gambar yang rumit. sedangkan hemisfera kanan bertanggungjawab mengendalikan makna-makna tersirat. Apakah Linguistik Am? Linguistik Am juga disebut linguistik umum merupakan ilmu linguistik yang membuat kajian atau membicarakan bahasa secara umum. kaedah dan pendekatan tradisional. 1. badminton. Implikasi penemuan ini sangat penting pada bidang pendidikan. Maksudnya. pengubatan penyakit bertutur. inovasi dan kekaryaan (Mangantar Simanjuntak. 1991:143). muzik dan lagu. Dalam Linguistik Am turut dihuraikan cara kajian bahasa dilakukan mengikut teori. pengajaran bahasa. Kedua-dua hemisfera bekerjasama pada waktu berkomunikasi untuk menjamin pemahaman dan penyampaian makna yang sempurna. hemisfera kanan juga berfungsi untuk semua hal yang berkaitan dengan pembentukan idea yang bukan bahasa seperti kebolehan konstruksi. dalam Linguistik Am dibicarakan hal-hal tentang teori-teori kajian bahasa. teori dan kaedah kajian bahasa mengikut aliran transformasi generatif. permainan tenis.LINGUISTIK DAN CABANG-CABANGNYA / 1 proses kebahasaan pada waktu berkomunikasi (Mangantar Simanjuntak.

1.16 Bagaimanakah Linguistik Terapan dapat dimanfaatkan dalam pengajaran bahasa? 10 . bahasa Thai. ahli bahasa dapat mengkaji dan menghuraikan segala bahasa yang dituturkan oleh manusia di dunia seperti bahasa Melayu. kaedah dan hasil kajian linguistik sangat berguna untuk diterapkan ke dalam pengajaran bahasa.15 Apakah yang dimaksudkan dengan Linguistik Terapan? 1. bahasa Itali dan seumpamanya. dalam leksikografi. kaedah dan hasil kajian linguistik dalam pengajaran bahasa. bahasa Perancis. penulisan buku-buku teks. Apakah Linguistik Terapan? Linguistik Terapan ialah satu cabang linguistik yang memanfaatkan teori. patologi bahasa dan sebagainya. bahasa Mandarin. morfologi. vii. Teori. kajian ditumpukan kepada perkara-perkara umum dalam bahasa secara universal. sintaksis dan seumpamanya secara umum. penterjemahan.14 Huraikan ciri-ciri Linguistik Am bahasa Melayu. Dengan menggunakan pengetahuan ilmu Linguistik Am. sama ada pengajaran bahasa sebagai bahasa pertama ataupun sebagai bahasa kedua.LINGUISTIK DAN CABANG-CABANGNYA / 1 Dalam Linguistik Am. deskripsi. stilistik. bahasa Inggeris. 1. bahasa Jepun. Huraian bahasa secara umum dan universal ini mencakupi bidang fonologi. pendekatan. bahasa Tamil.13 Apakah yang dibincangkan dalam Linguistik Am? 1.

Langacker. seorang ahli dalam bidang pengajaran bahasa mengatakan bahawa Psikolinguistik ialah pendekatan gabungan melalui psikologi dan linguistik bagi telaah atau studi pengetahuan bahasa. Menurut Ronald W. pemerhatian dan pembelajaran. 1. membuat persepsi. Robert Lado. Psikolinguistik ialah studi atau telaah mengenai behaviour atau perilaku linguistik. 1968:6) (lihat Henry Guntur Tarigan. mengingat dan melahirkan kembali bentuk-bentuk bahasa dalam pertuturan. Maksudnya. 1985:3). Disiplin ini juga memberikan perhatian terhadap pengaruh ingatan ke atas pertuturan dan kefahaman. bentuk-bentuk bahasa dan perkataan-perkataan yang digunakan oleh penutur dan hubungannya dengan fikiran dan jiwa penutur itu. Psikolinguistik turut meneliti aspek penguasaan bahasa kanak-kanak dan mengkaji proses akal kanakkanak dalam memahami.17 Jelaskan Psikolinguistik berdasarkan definisi tokoh-tokoh bahasa. 1964:64). Emmon Bach dengan singkat dan tegas mengutarakan bahawa Psikolinguistik adalah satu ilmu yang meneliti bagaimana sebenarnya para pembaca/ pemakai sesuatu bahasa membentuk/ membangun atau mengerti kalimat-kalimat bahasa tersebut” (Bach. Apakah Psikolinguistik? Psikolinguistik ialah cabang linguistik yang mengkaji hubungan antara bahasa dengan jiwa manusia. Psikolinguistik turut mengkaji perkaitan antara peranan bahasa dengan proses mengingat.LINGUISTIK DAN CABANG-CABANGNYA / 1 viii. iaitu performansi atau perbuatan dan perlengkapan atau aparat psikologis yang bertanggungjawab atasnya” (Langac ker. perubahan bahasa dan hal-hal yang ada kaitannya dengan itu yang tidak begitu mudah dicapai atau didekati melalui salah satu dari kedua ilmu tersebut secara terpisah atau sendiri-sendiri” (Lado.18 Apakah yang diteliti dalam Psikolinguistik? 11 . 1976:220). bahasa dalam pemakaian. 1. Psikolinguistik menganalisis jenis-jenis.

iaitu analisis bahasa yang memberi perhatian kepada pelbagai fungsi bahasa. Linguistik Saussure 12 . Huraian tentang Linguistik Fungsional ini ada terkandung di dalam teori dan tulisan sarjana-sarjana seperti Buhler. Troubetzkoy dan lain-lain. Lamb mengakui bahawa teori stratifikasi merupakan sejenis Linguistik Kognitif. iaitu kajian terhadap lingkungan alam dan budaya sesuatu masyarakat dan hubungannya dengan bahasa dan situasi pertuturan. Linguistik Kognitif (Cognitive Linguistics). Linguistik Pedagogi (Pedagogical Linguistics). Halliday. Kajian ini juga disebut patologi bahasa. Pada tahun 1970-an. Linguistik Kontrastif (Contrastive Linguistics). iaitu cabang linguistik yang menggunakan teknik komputer dalam kajian bahasa dan kesusasteraan. iaitu cabang kajian bahasa yang menerapkan teori dan hasil kajian bahasa dalam pengajaran. iaitu kajian terhadap bahasa yang menekankan hubungan antara bentuk-bentuk bahasa dengan informasi-informasi yang terdapat di dalam otak atau akal manusia. iaitu zaman sesudah linguistik abad pertengahan yang ditandai oleh perluasan kajian atau pandangan di luar bahasa Yunani dan Latin dan bahasa-bahasa Indo-Eropah dengan menambahkan beberapa konsep dan kategori baharu dalam kajian bahasa. Linguistik Renaisans (Renaissance Linguistics). iaitu kajian linguistik pada zaman Renaisans. Linguistik Komputasi (Computational Linguistics). telah wujud Tatabahasa Fungsional (Functional Grammar). Linguistik Fungsional (Functional Linguistics). Linguistik Medis (Language Pathology). Linguistik Matematik (Mathematical Linguistics). misalnya menerapkan teori dan dapatan kajian linguistik dalam mencari kaedah-kaedah yang efektif dalam pengajaran bahasa dan lain-lain. iaitu cabang linguistik yang mengkaji persamaan dan perbezaan antara bahasa-bahasa atau dialek-dialek untuk mencari prinsip-prinsip yang dapat diterapkan dalam pengajaran bahasa atau penterjemahan.LINGUISTIK DAN CABANG-CABANGNYA / 1 Apakah Cabang Linguistik Lain? Terdapat juga beberapa cabang linguistik yang lain seperti Linguistik Etnografi (Ethnographic Linguistics). iaitu satu teori linguistik yang lahir sebagai satu alternatif kepada teori Tatabahasa Transformasi Generatif. iaitu sejenis kajian terhadap bahasa yang mempelajari ciri-ciri matematik dalam bahasa dengan menggunakan konsep-konsep statistik dan algebra. baik dalam bidang bahasa ataupun di luar bidang bahasa. Pike. Martinet. iaitu cabang Linguistik Terapan yang mengkaji permasalahan dalam bahasa seperti cacat bahasa dan sebagainya. Firth.

Linguistik Taksonomi (Taxonomic Linguistics) ialah pendekatan kajian dan analisis bahasa dengan tujuan utama untuk mendaftarkan dan mengklasifikasikan pelbagai fenomena bahasa kepada kelompok atau golongan seperti kelas atau golongan kata dalam tatabahasa. Teori ini dianut pula dengan perubahan atau tanpa perubahan oleh aliran Praha dan Glosematik. Cara kajian Linguistik Diakronis ini diperkenalkan oleh ahli bahasa bangsa Swiss. medan makna dalam bidang semantik dan sebagainya. Ferdinand de Saussure (1916). Aliran ini menumpukan kajian ke atas bahasa lisan dan tidak mengutamakan aspek semantik. Kajian cara Sinkronis ini diperkenalkan oleh linguis bangsa Swiss. iaitu mengkaji satu-satu bahasa itu pada satu-satu masa tertentu. iaitu yang menganggap bahasa itu mempunyai struktur atau sistem yang bebas.LINGUISTIK DAN CABANG-CABANGNYA / 1 (Saussure Linguistics) ialah istilah yang digunakan untuk kajian linguistik teori Ferdinand de Saussure. iaitu bidang kajian linguistik yang menggunakan teori. Linguistik Diakronis (Diachronic Linguistics). sintaksis dan semantik. misanya kajian bahasa Melayu pada hari ini. Ferdinand de Saussure. 13 . morfologi. iaitu linguistik yang mengkaji bahasa pada dua masa atau yang berlainan masa. jenis-jenis konsonan dalam bidang fonetik. perbezaan antara langue dengan parole. Hasil kajian linguistik struktural ini boleh digunakan untuk melatih pelajar-pelajar asing atau yang baru mempelajari bahasa atau pelajar yang lemah pencapaian dalam penguasaan bahasa. Linguistik Struktural (Structural Linguistics). iaitu kajian bahasa yang dilakukan terhad pada satu-satu masa tertentu. atau pada abad ke-20 tanpa melihat perubahan-perubahan pada bahasa itu dan tidak pula membuat perbandingan antara perkembangan bahasa dari satu masa ke satu masa. hubungan paradigmatis dan sintagmatis. misalnya mengkaji bahasa Melayu pada zaman sebelum merdeka dengan bahasa pada zaman selepas merdeka dengan melihat perubahan-perubahan bahasa daripada segi fonologi. Linguistik Sinkronis (Syncronic Linguistics). yang mencakupi pemisahan antara pendekatan diakronis dan sinkronis. kaedah dan pendekatan struktural. Cara Linguistik Sinkronis ini digunakan dalam kajian Linguistik Deskriptif.

Kedua. peringkat struktur permukaan. 14 . Teori ini menumpukan kajian dalam bidang sintaksis atau ayat dan mengutamakan bidang makna atau semantik. rasanya tidak lengkap jika tidak disentuh serba ringkas tentang ilmu Linguistik Aliran Tatabahasa Transformasi Generatif (Transformational Generative Grammar) sebagai pengetahuan ringkas. Pertama. 1.LINGUISTIK DAN CABANG-CABANGNYA / 1 1. 2003:505). setiap ayat yang dilahirkan mengandungi dua peringkat. iaitu Syntactic Structures pada tahun 1957. Tatabahasa aliran Transformasi Generatif ini ialah satu aliran kajian bahasa yang dikemukakan oleh ahli bahasa Amerika bernama Noam Chomsky. Menurut teori ini.19 Terangkan cabang linguistik lain. 1. Beliau telah mengemukakan teori tatabahasa Transformasi Generatif ini dalam buku monografnya yang terkenal. Linguistik Aliran Tatabahasa Transformasi Generatif Apabila membicarakan ilmu linguistik dan cabang-cabang atau bidang-bidangnya. iaitu struktur yang biasanya mengandungi bentuk ayat dasar atau ayat inti yang diperlukan untuk membentuk asas makna ayat atau dengan kata lain membentuk semantik ayat. peringkat struktur dalaman. Kemudian Chomsky telah memperbaiki teori ini dan menerbitkan pula buku Aspects of the Theory of Syntax pada tahun 1965 dan teori ini dianggap sebagai teori standard. Teori Transformasi Generatif ini dianggapkan sebagai satu aliran linguistik yang baru dan sebagai revolusi dalam bidang kajian tatabahasa. Profesor Linguistik dan bahasa-bahasa moden di Massachusetts Institute of Technology. iaitu struktur ayat yang biasanya telah mengalami perubahan daripada struktur dalamannya dan merupakan bentuk ayat yang akan sebenarnya diucapkan oleh si penutur dan yang diperlukan untuk ditafsirkan oleh bahagian bunyi bahasa yang dinamai komponen fonologi (Nik Safiah Karim dan rakanrakan.20 Huraikan maksud Linguistik Fungsional.21 Bincangkan perbezaan antara Linguistik Sinkronis dengan Linguistik Diakronis.

1.22 Huraikan konsep Linguistik Aliran Tatabahasa Transformatif Generatif. Rumus transformasi itu berkuasa untuk menggugurkan unsur kata. Struktur dalaman yang diwujudkan oleh rumus struktur frasa kemudian akan menjadi input kepada komponen yang mengandungi rumus transformasi. 1. 1. iaitu rumus struktur frasa dan rumus transformasi. iaitu struktur dalaman dan struktur permukaan diterbitkan oleh dua jenis hukum atau rumus tatabahasa.25 Bincangkan sejauh mana Ilmu Linguistik penting kepada guru bahasa.LINGUISTIK DAN CABANG-CABANGNYA / 1 Kedua-dua jenis struktur.26 Huraikan Ilmu Linguistik yang melihat perubahan dan perkembangan bahasa. 1.23 Jelaskan rumus struktur frasa dan rumus transformasi.24 Nyatakan semua Cabang Linguistik. Bentuk ayat struktur permukaan selalunya tidak serupa dengan bentuk struktur dalaman. menambahkan unsur kata dan mengubah atau menyusun semula susunan unsur kata. Teori ini juga mengandaikan bahawa kedua-dua jenis rumus tatabahasa itu menjadi sebahagian daripada unsur kecekapan berbahasa seseorang individu (ibid:202). 1. Rumus struktur frasa menerbitkan ayat-ayat pada peringkat struktur dalaman dan rumus transformasi pula berfungsi menukarkan pola atau struktur ayat-ayat hingga membawa kepada peringkat struktur permukaan. 15 .

Parole. perihal Ferdinand de Saussure dan hasil usahanya dalam bidang ilmu linguistik (Linguistique General) ii. jurnal.3 Bagi soalan ini. internet. anda perlu memberikan: i.4 Bagi soalan ini. frasa dan ayat bahasa Melayu secara deskriptif iv. Definisi Linguistik Historis ii. Sertakan contoh-contohnya sekali.1 Bagi soalan ini. Bapa linguistik moden iii. frasa dan ayat iii. youtube dan seumpamanya 1. jawapan anda harus mencakupi: i.LINGUISTIK DAN CABANG-CABANGNYA / 1 PANDUAN MENJAWAB SOALAN LATIHAN UNIT 1 1. youtube dan seumpamanya. jurnal. internet. dll. Ciri-ciri Linguistik Deskriptif ii.5 Bagi soalan ini. Sila rujuk sumber lain daripada buku. jurnal. anda harus menghuraikan: i. internet. internet. misalnya menghuraikan bahasa Melayu iii. bilingualisme dan multilingualisme iv. Sila rujuk sumber lain daripada buku. Sertakan contoh-contoh bidang linguistik yang dihuraikan oleh Linguistik Deskriptif. termasuklah bidang fonetik dan fonologi kata. youtube dan seumpamanya 1. Asal usul perkataan linguistik ii.2 Jawapan bagi soalan ini perlu menyentuh: i. Maksud Linguistik Deskripstif ii. 1. Laras-laras linguistik seperti Langue. Sila rujuk sumber lain daripada buku. youtube. 1. Aspek yang dihuraikan meliputi fonetik dan fonologi kata. jurnal. Langage. misalnya bahasa Melayu sebelum merdeka dan bahasa Melayu selepas merdeka 16 . Contoh perkembangan bahasa secara historis. Sila rujuk sumber lain daripada buku. anda perlu memberikan: i.

youtube dan seumpamanya. jurnal. iaitu bahasa serumpun iv. Menjelaskan maksud linguistik komparatif ii. Sila rujuk sumber lain daripada buku. youtube. bahasa Tagalog. jurnal. bahasa Indonesia v. vi. Sila rujuk sumber lain daripada buku. anda perlu: i. 1. youtube dan seumpamanya 1. internet. 1. Misalnya bahasa Melayu. Bidang Sosiolinguistik yang mencakupi semua aspek yang ada kaitan antara bahasa dengan masyarakat 17 . 1. internet.LINGUISTIK DAN CABANG-CABANGNYA / 1 iii.7 Bagi menjawab soalan ini. internet. anda harus menghuraikan: i. jurnal. dialek Perak dan seumpamanya. iv. Maksud bidang Sosiolinguistik ii. Tokoh-tokoh Sosiolinguistik dalam negara dan luar negara iii. Sila rujuk sumber lain daripada buku. Sanskrit. jurnal.8 Bagi menjawab soalan ini. 1. Menghuraikan linguistik komparatif. youtube dan seumpamanya.6 Bagi menjawab soalan ini. misalnya bahasa yang boleh dibanding-bandingkan. internet. dialek Kelantan. Sila rujuk sumber lain daripada buku.10 Bagi soalan ini. Sila rujuk sumber lain daripada buku. Contoh bahasa serumpun: bahasa Melayu. mempunyai sejarah perkembangan dan pertumbuhan bahasa itu iii. internet. anda perlu: i. Cina dan Inggeris dari segi sejarah turut menambah perbendaharaan kata bahasa Melayu. Memahami disiplin Linguistik Historis yang mengutamakan sejarah satu-satu bahasa itu ii. anda perlu: i. anda perlu memberikan: i. youtube dan seumpamanya. Pengaruh bahasa Arab. Dialek serumpun bahasa Melayu seperti dialek Kedah. dan seumpamanya. bahasa Iban.9 Bagi menjawab soalan ini. jurnal.

11 Bagi soalan ini. Jawapan anda juga harus meliputi bilingualisme dan multilingualisme serta dialek dan ideolek iv. kreol. anda perlu memberikan: i. frasa. 1. youtube dan seumpamanya.15 Bagi soalan ini. khususnya dalam pengajaran bahasa iii. youtube dan seumpamanya. Anda perlu memberi jawapan anda yang meliputi bahasa kebangsaan. Anda juga harus memberikan jawapan anda meliputi sikap terhadap bahasa. ayat dan seumpamanya iii. jurnal. Menerangkan maksud linguistik terapan ii. jawapan anda harus: i.LINGUISTIK DAN CABANG-CABANGNYA / 1 ii. jurnal. kata. sistem panggilan dalam masyarakat. 1. Sila hurai secara am bidang fonetik dan fonologi bahasa Melayu. kata. 1.13 Bagi menjawab soalan ini. Contoh linguistik am yang terdapat dalam bahasa Melayu iii.12 Bagi soalan ini. sistem fonem. Maksud linguistik am ii. internet. 18 . Sila rujuk sumber lain daripada buku. youtube dan seumpamanya. Penjelasan tentang konsep neurolinguistik ii.14 Bagi menjawab soalan ini. kesetiaan terhadap bahasa dan perancangan bahasa. Sila rujuk sumber lain daripada buku. bahasa rasmi dan seumpamanya iii. 1. pembentukan suku kata. Sila rujuk sumber lain daripada buku. internet. pidjin. Aspek-aspek lain berkaitan dengan neurolinguistik iii. Aspek-aspek neurolinguistik 1. bahasa kebangsaan. klausa. Contoh ciri-ciri linguistik am yang terdapat dalam bahasa Melayu seperti huraian secara umum tentang bunyi-bunyi bahasa. anda perlu: i. Menghuraikan kegunaan linguistik terapan dan seumpamanya. anda perlu memberikan: i. internet. jurnal. jawapan anda harus mencakupi: i. Ciri-ciri linguistik am ii. Menerangkan hubungan antara neurolinguistik dengan penyakit afasia ii.

internet. jurnal. anda perlu: i. Menghuraikan maksud linguistik terapan ii. internet.18 Untuk menjawab soalan ini: i. 1. Menyatakan nama tokoh-tokoh psikolinguistik iii. 1. Menjelaskan bagaimanakah linguistik terapan dimanfaatkan dalam pengajaran bahasa iii. youtube dan seumpamanya. youtube dan seumpamanya. Memberikan contoh buku teks yang mengandungi linguistik terapan iv. internet. Sila rujuk sumber lain daripada buku. Memberikan definisi mengenai psikolinguistik ii. jurnal. Sertakan nama tokoh-tokoh linguistik fungsional iv. Berikan maksud linguistik fungsional ii. youtube dan seumpamanya. jurnal. anda perlu: i.19 Untuk menjawab soalan ini. anda perlu: i. jurnal.17 Bagi soalan ini. internet. Anda perlu mengenal pasti bahasa-bahasa yang lazim digunakan oleh murid-murid tertentu pada peringkat-peringkat umur tertentu iii. Sila rujuk sumber lain daripada buku. 1. 19 . Sila rujuk sumber lain daripada buku. Menjelaskan aspek-aspek yang dicakupi oleh linguistik fungsional iii.LINGUISTIK DAN CABANG-CABANGNYA / 1 1. Anda perlu menjelaskan jenis-jenis bahasa yang kerap digunakan oleh penutur tertentu ii. jurnal. Menyertakan tokoh-tokoh linguistik dan aliran mereka iv. Memberikan nama tokoh-tokoh bahasa Bahasa Melayu iv. Memberikan pelbagai cabang linguistik yang anda tahu ii. youtube dan seumpamanya.20 Untuk menjawab soalan ini. anda perlu: i. internet.16 Bagi soalan ini. Sila rujuk sumber lain daripada buku. Menghuraikan dengan lebih lanjut setiap cabang linguistik tersebut iii. 1. Sila rujuk sumber lain daripada buku. youtube dan seumpamanya.

1. internet. internet. anda perlu: i. Berikan penjelasan ringkas bagi setiap cabang linguistik tersebut iii. internet. Sila rujuk sumber lain daripada buku. Sila sertakan contoh-contohnya sekali. 1. huraian anda perlu meliputi: i.25 Untuk menjawab soalan ini: i. Menghuraikan segala aspek perubahan dan perkembangan bahasa Melayu sebelum merdeka. Sila rujuk sumber lain daripada buku.24 Untuk menjawab soalan ini. 20 . jurnal. jurnal.23 Untuk menjawab soalan ini. anda perlulah: i.26 Untuk menjawab soalan ini. youtube dan seumpamanya. Berikan contoh-contohnya sekali iv. Berikan maksud linguistik diakronis iii. Menyatakan semua cabang linguistik yang anda tahu ii. 1.21 Untuk menjawab soalan ini. Noam Chomsky dan seumpamanya iii. Mengenal pasti perbezaan antara linguistik sinkronis dengan linguistik diakronis iv. selepas merdeka dan bahasa Melayu terkini ii. youtube dan seumpamanya. Saya yakin anda pasti dapat menjelaskan kepentingan ilmu linguistik kepada guru. huraian anda perlu: i.LINGUISTIK DAN CABANG-CABANGNYA / 1 1. anda perlu: i. Berikan maksud linguistik sinkronis ii. 1. termasuklah membantu mengajar sebutan kepada murid-murid ii. youtube dan seumpamanya. Ciri-ciri tatabahasa transformatif generatif iv. Sertakan contoh-contohnya sekali. Sila rujuk sumber lain daripada buku.22 Untuk menjawab soalan ini. Memahirkan murid-murid dengan sistem ejaan baharu iii. Memahirkan guru-guru menghuraikan bidang-bidang bahasa kepada murid-murid termasuklah frasa dan ayat 1. Maksud tatabahasa transformatif generatif ii. jurnal. Berikan maksud rumus struktur frasa ii. Berikan maksud rumus transformasi iii.

Fonetik dan fonologi suatu tinjauan. Ejaan bahasa Melayu terkini. Bhd. Arbak Othman (1983). R. Alias Mohammad Yatim (1992).LINGUISTIK DAN CABANG-CABANGNYA / 1 Rujukan Abdul Hamid Mahmood (1995). (1995). & Barnhart. Petaling Jaya: Fajar Bakti Sdn. Kuala Lumpur: City Reprographic Services. London: Routledge.K. Kulim: Penerbit Sarlis. Masa Enterprise. Abdul Hamid Mahmood dan Nurfarah Lo Abdullah (2007). Guru dan bahasa Melayu. Abdul Hamid Mahmood (2002). (Ed) (1992). 21 . Barnhart. Abdullah Hassan (1993). Linguistik fonetik dan fonologi bahasa Melayu. Kuala Lumpur: Sarjana Enterprise. Kuala Lumpur: Aslita Sdn.) (1981). Permulaan ilmu linguistik. The world book of encyclopedia volume two. P. Linguistik am untuk guru Bahasa Malaysia. Bright. International encyclopedia of linguistics. New York: Oxford University Press. Ashby. W.L. (Ed. Toronto: World Book Inc. C. Bhd. Speech sounds.

menjelaskan aspek kajian fonetik artikulasi. membezakan kajian fonetik dan fonologi bahasa Melayu. Apakah yang Dimaksudkan dengan Bunyi? Bunyi ialah kesan yang didengar oleh telinga yang berlaku apabila udara daripada paru-paru keluar melalui pita suara ke rongga tekak. bukan bunyi bahasa. Semasa udara keluar melalui rongga tekak dan 22 . anda seharusnya dapat: i.FONETIK DAN FONOLOGI / 2 Unit 2 FONETIK DAN FONOLOGI HASIL PEMBELAJARAN Setelah selesai mempelajari unit ini. bunyi bersuara dan bukan bunyi bersuara serta menerangkan alatalat artikulasi dan fungsinya dalam penghasilan bunyi bahasa Melayu. ii. Unit ini juga menjelaskan hal tentang bunyi bahasa. iv. bukan bunyi bahasa. menganalisis bunyi bahasa. kemudian terus keluar ke rongga mulut atau rongga hidung. akustik dan fonetik auditori. mengetahui alat-alat artikulasi dan fungsinya dalam penghasilan bunyi bahasa Melayu. iii. bunyi bersuara dan bukan bunyi bersuara. Pengenalan Unit ini membincangkan hal tentang konsep Fonetik dan Fonologi bahasa Melayu serta aspek kajiannya.

Tahukah Anda Pengertian Fonetik? Bunyi bahasa dikaji dalam bidang fonetik.K. Menurut Kamus Dewan (2005:354).L. and their relation to one another”. Udara yang keluar dalam bentuk gelombang itu mengenai bahagian gegendang telinga dan terhasillah bunyi. 1984:51) memberikan definisi fonetik sebagai “ilmu yang menyelidiki penghasilan.. pendengaran atau sifatnya . Fonetik (1986:1) mendefinisikan fonetik sebagai “ilmu yang menyelidiki bunyi-bunyi bahasa tanpa melihat fungsi bunyi itu sebagai pembeda makna dalam sesuatu bahasa”.FONETIK DAN FONOLOGI / 2 rongga mulut atau rongga hidung. udara mungkin mengalami gangguan atau sekatan atau mungkin tidak. fonetik dikatakan “the body of speech sounds of any one language. Kamus Linguistik (Harimurti Kridalaksana. 1981:1566). Barnhart & R. penyampaian dan penerimaan bunyi bahasa”. W. Berikut diberikan beberapa definisi atau pengertian serta pendapat tentang fonetik: (i) Dalam The World Book of Dictionary (C. (ii) (iii) (iv) (v) (vi) (vii) 23 . Barnhart. Bright (1992:194) dalam International Encyclopedia of Linguistics menghuraikan fonetik sebagai “the study of the physical characteristics of human speech sounds”. Abdullah Hassan (1993:40) memberikan definisi fonetik sebagai “fonetik mengkaji bunyi bahasa dari segi penyebutan. “fonetik ialah ilmu bahasa (linguistik) yang berkaitan dengan penyebutan kata dan lambang yang menunjukkan sebutannya”. Marsono dalam bukunya.. Fonetik amnya ialah pengkajian terhadap unsur-unsur dalam bentuk bunyi”. The Penguin Dictionary (2004:1046) menjelaskan fonetik sebagai “the study and classification of speech sounds”.

Parker (1974:112) memberikan pengertian fonologi sebagai “. Yallop (1995:5) “phonology is concerned with the organization of speech within specific languages”. Menurut J. iaitu rumus-rumus yang menentukan sebutan”. 1981:1567).2 Rumuskan konsep fonetik berdasarkan definisi yang telah diberikan oleh tokohtokoh di atas. fonologi didefinisikan sebagai “the systems of sounds used in a language”. Tahukah Anda Pengertian Fonologi? Bunyi-bunyi bahasa yang mempunyai sistem atau peraturan pula dikaji dalam bidang fonologi.FONETIK DAN FONOLOGI / 2 2. Kamus Linguistik (Harimurti Kridalaksana. Dalam World Book of Dictionary (C... 2.L. 1984:61) memberikan definisi fonologi sebagai bidang dalam linguistik yang menyelidiki bunyi-bunyi bahasa mengikut fungsinya. suatu bidang yang mengkaji sesuatu bahasa. Barnhart. Roach dalam bukunya Phonetics. Barnhart & R. P.1 Berikan definisi fonetik menurut tokoh yang anda tahu. and the rules which regulate their use” (2001:111). Abdullah Hassan dalam bukunya. Linguistik Am untuk Guru Bahasa Malaysia (1993:40) menyatakan bahawa “fonologi mengkaji bunyi bunyi yang berfungsi dalam sesuatu bahasa itu”. Antara definisi atau pengertian serta pandangan tentang fonologi adalah seperti yang berikut: (i) F. Fonologi dalam The Penguin Dictionary (2004:1045) ditakrifkan sebagai “the study of the sound systems of a language”. menjelaskan fonologi sebagai “the study of the distinctive sound units of a language. Clark dan C. the patterns they form. (ii) (iii) (iv) (v) (vi) (vii) 24 .K.

25 .1 – bentuk gelombang akustik). Fonetik akustik pula mengkaji sifat bunyi itu sendiri. dapat kita rumuskan bahawa fonetik mengkaji bunyi-bunyi bahasa yang dituturkan oleh manusia. iaitu bagaimana gelombang udara dari paru-paru mengalami perubahan yang disebabkan oleh gangguan yang dibuat oleh alat artikulasi seperti pita suara.4 Bezakan konsep antara fonetik dengan fonologi. iaitu: (i) fonetik artikulasi (ii) fonetik akustik (iii) fonetik auditori Fonetik artikulasi mengkaji bagaimana bunyi-bunyi bahasa itu dikeluarkan oleh alat-alat artikulasi. daerah pengeluarannya dan alat-alat pengucapan yang terlibat dalam menghasilkan bunyi-bunyi bahasa. Dalam bidang fonetik. 2. iaitu mengkaji bunyi-bunyi bahasa dari segi cara pengeluarannya. Fonetik auditori pula merupakan kajian yang berkaitan dengan pendengaran terhadap bunyi-bunyi yang dihasilkan supaya bunyi-bunyi itu dapat diperturunkan ke dalam lambang-lambang yang tepat.FONETIK DAN FONOLOGI / 2 2. Tahukah Anda Konsep Fonetik dan Fonologi dalam Bahasa Melayu? Berdasarkan pelbagai definisi dan pengertian daripada beberapa buah kamus dan ensiklopedia serta berdasarkan pandangan dan pendapat yang diberikan oleh beberapa orang sarjana bahasa tentang fonetik dan fonologi. terdapat tiga aspek kajian yang dilakukan.3 Jelaskan konsep fonologi berdasarkan pandangan tokoh yang anda tahu. bibir dan sebagainya (lihat rajah 2. lidah.

1: Bentuk gelombang akustik bagi perkataan bahasa Inggeris “see” /si:/ (Sumber: P. 26 . Bidang ini turut mengkaji jenis-jenis diftong seperti diftong au. 2002:198).FONETIK DAN FONOLOGI / 2 s i Rajah 2. Roach. juga turut dikaji pelbagai jenis bunyi konsonan dalam bahasa Melayu seperti konsonan letupan. misalnya bagaimanakah bunyi-bunyi vokal dan konsonan serta diftong dalam bahasa Melayu itu dihasilkan. Dalam bidang ini. 2001:40) Fonologi pula dapat disimpulkan sebagai kajian terhadap fungsi-fungsi bunyi bahasa. geseran. apakah yang dimaksudkan dengan Fonetik dan Fonologi Bahasa Melayu? Fonetik dan fonologi bahasa Melayu ialah bidang pengajian yang melibatkan pengkajian terhadap bunyi-bunyi bahasa dan fungsi-fungsi bunyi bahasa dalam bahasa Melayu. sengau. dan vokal tengah dalam bahasa Melayu. vokal belakang. Oleh itu. ai dan oi dalam bahasa Melayu (Abdul Hamid Mahmood. letusan. Maksudnya bidang fonologi menentukan sistem bunyi satu-satu bahasa dengan berdasarkan jenis-jenis bunyi sama ada bunyi itu distingtif (membezakan makna) atau tidak distingtif (tidak membezakan makna). Misalnya. Kajian fonetik dan fonologi bahasa Melayu meliputi bidang bagaimana bunyi-bunyi bahasa Melayu itu dihasilkan atau dituturkan. Apakah alat-alat artikulasi yang terlibat dan daerah mana pada alat artikulasi yang berperanan dalam menghasilkan bunyi-bunyi bahasa dalam bahasa Melayu. Matlamat akhir bidang fonologi ialah menentukan sistem bunyi atau menentukan huruf-huruf atau fonemfonem tertentu yang seterusnya mewujudkan sistem ejaan bagi sesuatu bahasa. bagaimanakah cara menghasilkan bunyi vokal hadapan. separuh vokal dan seumpamanya.

27 . fonetik artikulasi. manusia menyedut udara setiap hari. kemudian mendapat halangan atau gangguan di berbagai-bagai tempat alat artikulasi dengan berbagai-bagai cara sehingga terjadilah bunyi-bunyi bahasa.FONETIK DAN FONOLOGI / 2 2. Bunyi-bunyi yang dihasilkan oleh alat yang bukan alat artikulasi seperti bunyi lipatan jari. pita suara boleh berada dalam keadaan terbuka atau tertutup. Udara yang dihembuskan (atau dihirup untuk sebahagian kecil bunyi bahasa) itu. Tempat atau alat artikulasi yang dilalui.2 yang berikut menunjukkan proses penghasilan bunyi. bunyi berdengkur dan seumpamanya. Tahukah Anda Bunyi Bahasa dan Bukan Bunyi Bahasa? Dalam kehidupan. udara yang keluar dengan kuat akan menggegarkan pita suara. fonetik akustik dan fonetik auditori. antaranya ialah batang tenggorok. rongga mulut. kerongkong. Bunyi yang bukan bunyi bahasa pula merupakan bunyi yang mungkin dihasilkan oleh alat artikulasi. bunyi dehem. Bunyi bahasa ialah bunyi yang dihasilkan oleh alat artikulasi manusia yang digunakan dalam pertuturan. Udara disedut ke dalam paru-paru dan dihembuskan keluar bersama-sama waktu kita sedang bernafas. pangkal tenggorok. rongga hidung atau rongga hidung bersama-sama dengan alat yang lain. tetapi tidak digunakan dalam pertuturan. maka bunyi-bunyi yang dihasilkan merupakan bunyi-bunyi konsonan. bunyi siulan. Bunyi bahasa tidak akan terjadi sekiranya tiada halangan atau gangguan pada alat artikulasi seperti dalam bernafas. Jika udara mengalami gangguan atau himpitan. Rajah 2. misalnya bunyi batuk. tepuk tangan dan seumpamanya juga bukan bunyi bahasa. Udara merupakan sumber tenaga utama dalam penghasilan bunyi bahasa. Jika pita suara itu tertutup. bunyi sendawa. Pada waktu udara mengalir keluar. maka lahirlah bunyi-bunyi bersuara seperti bunyi vokal.5 Bincangkan aspek-aspek kajian bidang fonetik. Jika pita suara itu terbuka. udara dapat keluar bagi menghasilkan bunyi-bunyi tidak bersuara.

FONETIK DAN FONOLOGI / 2 Proses oral Proses sebutan (artikulasi) Proses penghasilan bunyi (fonasi) Proses pengaliran udara (menghembus dan menghirup) paru-paru Rajah 2.7 Apakah yang dimaksudkan dengan bunyi bahasa dan bukan bunyi bahasa? 2. 28 . 2.8 Berikan lima contoh bunyi bahasa dan bukan bunyi bahasa. terangkan proses-proses yang terlibat dalam penghasilan bunyi. 1992:195) 2.6 Dengan menyertakan gambar rajah.William.2: Proses Penghasilan Bunyi (Sumber: B.

labia) Bibir bawah (lower lip. baik secara langsung ataupun tidak langsung ialah alat artikulasi. labia) Mulut (mouth) Rongga mulut (oral cavity. alveolum) Gigi atas (upper teeth. denia) Gigi bawah (lower teeth. velum) Langit-langit keras (hard palate. apex) Anak tekak (uvula) Langit-langit lembut (soft palate. lidah belakang. pangkal lidah (hump. dorsum) Tengah lidah (middle of the tongue. laminal) Hujung lidah (tip of the tongue. bahagianbahagian anggota tubuh yang ikut membentuk bunyi. lengkung kaki gigi (alveola. palatum) Gusi dalam. denta) Bibir atas (upper lip.FONETIK DAN FONOLOGI / 2 Apakah Alat Artikulasi? Seperti yang diterangkan bahawa bunyi bahasa terjadi jika udara mengalami halangan atau gangguan pada alat-alat artikulasi. gusi belakang. medium) Daun lidah (blade of the tongue. ceruk gigi. mouth cavity) Rongga hidung (nose cavity. nasal cavity) 29 . back of tongue. Alat artikulasi atau disebut juga artikulator yang berfungsi dalam penghasilan bunyi-bunyi bahasa terdiri daripada yang berikut: (1) (2) (3) (4) (5) (6) (7) (8) (9) (10) (11) (12) (13) (14) (15) (16) (17) (18) (19) (20) (21) (22) (23) (24) (25) Paru-paru (lungs) Batang tenggorok (trachea) Pangkal tenggorok (larynx) Pita suara (vocal cords) Krikoid (cricoid) Tiroid (thyroid) atau halkum Aritenoid (arythenoids) Dinding rongga kerongkongan (wall of pharynx) Epiglotis (epiglottis) Akar lidah (root of tongue) Akar lidah. Secara terperinci.

FONETIK DAN FONOLOGI / 2 18 17 19 16 25 15 12 21 23 22 20 13 14 6 4 24 10 8 9 7 5 5 11 3 2 1 Rajah 2.3: Alat-alat Artikulasi 30 .

(iii) sepasang pita suara dan (iv) tulang rawan tiroid (B. otot perut dan rongga dada berjalan terus secara teratur. Udara akan mengalir keluar dari paru-paru hanya apabila tekanan udara yang ada di dalam paru-paru lebih besar daripada tekanan udara yang ada di luar. Proses ini disebut menarik nafas dan mengeluarkan udara yang telah kotor. Malmberg. Epiglotis (katup pangkal tenggorok) terletak pada pintu masuk pangkal tenggorok berfungsi untuk melindungi masuknya makanan atau minuman ke batang tenggorok. sehingga memungkinkan CO2 (gas karbon dioksida) mengalir ke luar. 1947:4. Dua tulang rawan aritenoid 31 . (ii) dua tulang rawan aritenoid. Bernafas pada dasarnya ialah mengalirkan udara ke dalam paru-paru. Pada waktu kita menelan makanan dan minuman. Rongga ini terdiri daripada empat komponen. epiglotis ini tidak mempunyai peranan apa-apa.L. Arus udara yang dari paru-paru inilah yang menjadi sumber syarat mutlak terjadinya bunyi (K. epiglotis menutup batang tenggorok sehingga makanan atau minuman tidak masuk ke saluran itu.FONETIK DAN FONOLOGI / 2 Tahukah Anda Fungsi Alat Artikulasi? Setelah kita mengenali pelbagai jenis alat artikulasi yang berperanan dalam penghasilan bunyi-bunyi bahasa. proses mengembang (pembesaran ruangan paru-paru) dan mengempis (pengecilan ruangan paru-paru)nya paru-paru yang dikerjakan oleh otot-otot paru-paru. begitu pula sebaliknya. sekarang kita meneliti dengan terperinci fungsifungsi alat artikulasi tersebut: Paru-paru Fungsi utama paru-paru adalah untuk pernafasan. Tulang rawan krikoid berbentuk seperti lingkaran sebagai tumpuannya terletak di belakang. Dalam pembentukan bunyi bahasa. Pangkal Tenggorok (Larynx) Pangkal tenggorok atau laring (larynx) adalah rongga pada hujung pipa pernafasan. Malmberg. B. Udara yang mengandungi O2 (oksigen) akan mengalir ke paru-paru jika tekanan udara luar lebih besar daripada tekanan udara dalam paru-paru. Selama manusia masih hidup. iaitu (i) tulang rawan krikoid. Berkurangnya tekanan udara dalam paru-paru kerana adanya pembesaran ruangan. Pike. 1963:22). 1963:21-22). Proses ini disebut menghembuskan nafas.

sedangkan bahagian belakang pada tulang rawan aritenoid. maka glotis biasa dibezakan atas empat posisi. membuka. terbuka. Tiroid (lekum) Aritenoid Krikoid Keterangan: Garis putus dengan titik – menarik nafas Garis agak tebal – bernafas biasa (normal) Garis tipis di tengah – fonasi Garis putus melengkung di bawah – pergerakan arah aritenoid Rajah 2. Celah itu disebut glotis. 1963:25) Dengan peristiwa membuka dan menutupnya pita suara. maka terbentuklah suatu celah atau ruang di antara sepasang pita suara. Sistem otot aritenoid dapat bergerak mengatur gerakan pada sepasang pita suara. sedang dalam keadaan tertutup. Sepasang pita suara dapat membuka lebar. tertutup dan tertutup rapat. Malmberg. menutup dan menutup rapat. Glotis dalam keadaan terbuka dalam menghasilkan bunyi tak bersuara. sehingga memungkinkan arus udara yang mengalir menggetarkan pita suara pada waktu menghasilkan bunyi 32 .4: Proses Menutup dan Membukanya Glotis (Sumber: B. Pita suara bahagian muka terkait pada tulang rawan tiroid.FONETIK DAN FONOLOGI / 2 bentuknya kecil seperti piramid terletak di atas rawan krikoid. Tulang rawan tiroid atau halkum yang dapat dilihat berbentuk menonjol pada kaum laki-laki sebenarnya tidak begitu mempunyai peranan yang bererti dalam pembentukan bunyi bahasa. iaitu dalam keadaan: terbuka lebar. Fungsi utama pita suara ini adalah sebagai pintu klep yang mengatur pengawasan arus udara antara paru-paru dengan mulut atau hidung. Glotis dalam keadaan terbuka lebar terjadi apabila kita bernafas secara normal. Sehubungan dengan terjadinya bunyi dan pernafasan.

Ladefoged. Rajah 2. Yang terakhir.5 yang berikut dapat memperjelas huraian ini.glotis (garis tempat pertemuan pita suara) Rajah 2. Ladefoged. 1 1 2 tulang rawan aritenoid 2 tulang rawan aritenoid Pita suara terbuka lebar dalam bernafas normal Pita suara terbuka dalam menghasilkan bunyi tak bersuara 1 1 2 tulang rawan aritenoid 2 tulang rawan aritenoid Pita suara tertutup dalam menghasilkan bunyi bersuara Keterangan: Pita suara tertutup rapat dalam menghasilkan bunyi hamzah 1 . lubang pita suara) 2 . 1973:7-22). Proses menggetarnya pita suara itu sendiri disebut fonasi (phonation) (B.5 : Keadaan Pita Suara & Glotis ketika Menghasilkan Bunyi (Sumber: P. Malmberg. P. 1973:6) 33 . iaitu dengan menghasilkan bunyi hamzah.pita suara (celah. keadaannya tertutup rapat. ruang.FONETIK DAN FONOLOGI / 2 bersuara. 1963:23-25.

sedangkan artikulator aktifnya adalah hujung lidah atau tengah lidah.J. Bunyi yang dibentuk oleh pangkal lidah (dorsum) disebut dorsal (Bloch & George L. Bunyi yang dihasilkan oleh hujung lidah (apex) disebut apikal dan bunyi yang dihasilkan dengan halangan tengah lidah ( medium) disebut medial. iaitu bunyi non-nasal atau pada waktu kita menguap. langit-langit keras ini sebagai artikulator pasif. Bunyi bahasa yang dihasilkan oleh langit-langit lembut ini disebut bunyi velar. Trager. langit-langit lunak beserta hujung anak tekak menurun. langit-langit lembut beserta anak tekaknya terangkat ke atas menutup rongga hidung.FONETIK DAN FONOLOGI / 2 Rongga Kerongkongan (Pharynx) Rongga kerongkongan atau faring (pharynx) ialah rongga yang terletak di antara pangkal tenggorok dengan rongga mulut dan rongga hidung. 1942:16). Dalam pembentukan bunyi bahasa. Dalam keadaan bernafas normal. Dalam kebanyakan pembentukan bunyi bahasa. Bunyi yang dihasilkan oleh langit-langit keras (palatum) disebut palatal (Bloch & George L. iaitu bahagian lembut selepas langit-langit keras. Demikian pula pada waktu terbentuknya bunyi nasal. Fungsi utamanya adalah sebagai saluran makanan dan minuman. Gabungan yang pertama menjadi apikopalatal sedangkan gabungan yang kedua menjadi medio-palatal. Davenport & S. Gabungan keduaduanya menjadi dorso-velar. 1942:15). Velum) Langit-langit lembut (velum). L. Dalam pembentukan bunyi bahasa. 34 . Palatum) Langit-langit keras merupakan bahagian bertulang selepas gusi yang pada bahagian depan langit-langit itu melengkung cekung ke atas dan bahagian belakang berakhir dengan bahagian yang terasa lembut apabila diraba. Bunyi bahasa yang dihasilkan oleh faring disebut bunyi faringal (Bloch & George. sehingga udara dapat keluar masuk melalui rongga hidung. Langit-langit Lembut (Soft Palate. peranannya terutama hanyalah sebagai tabung udara yang akan ikut bergetar apabila pita suara bergetar. Untuk bunyi yang dihasilkan dengan halangan anak tekak (uvula) disebut bunyi anak tekak atau uvular. 1942:16). Dalam pembentukan bunyi. Hannahs. Trager. sedangkan artikulator (aktif)nya ialah pangkal lidah. Bunyi sebegini terdapat dalam bahasa Arab dan Hebrew (M. ia sebagai artikulator pasif. 1998:13). beserta bahagian hujungnya yang disebut anak tekak (uvula) dapat turun naik sedemikian rupa. Trager. Langit-langit Keras (Hard Palate.

[w]. terletak tepat di atas serta di belakang gigi yang melengkung ke dalam menghadap lidah. Bunyi yang dihasilkan oleh halangan gigi atas dengan bibir bawah disebut bunyi labio-dental dan yang dihasilkan oleh halangan gigi atas dengan hujung lidah disebut bunyi apiko-dental. Dalam pembentukan bunyi bahasa. gusi ini sebagai artikulator pasif sedang artikulator aktifnya adalah hujung lidah. Fungsi utama gigi untuk mengunyah. Bunyi yang dihasilkan oleh halangan hujung lidah pada gusi disebut bunyi apiko-alveolar. Bunyi yang dihasilkan oleh gusi (alveola. lekuk gigi) adalah bahagian gusi tempat letak akar gigi depan atas bahagian belakang. Fungsi utama kedua-dua bibir adalah sebagai pintu penjaga rongga mulut. Bibir (Lip. bibir adalah sebagai artikulator pasif bekerjasama dengan bibir bawah sebagai artikulator aktifnya. Contoh-contoh bunyi yang dihasilkan oleh gigi ialah [] seperti dalam perkataan hadith [hadi]. lengkung kaki gigi.FONETIK DAN FONOLOGI / 2 Gusi Dalam (Alveola. ceruk gigi. 35 . Walaupun gigi bawah dapat digerakkan ke bawah dan ke atas namun dalam pembentukan bunyi bahasa tidak banyak berperanan. Gabungan keduaduanya menjadi bunyi lamino-alveolar. Yang berfungsi penuh sebagai artikulator atau dasar artikulasi adalah gigi atas bekerjasama dengan bibir bawah atau hujung lidah. [b]. Dalam pembentukan bunyi bahasa. Dapat juga bibir bawah sebagai artikulator aktif itu bekerjasama dengan gigi atas. dapat juga gusi bekerjasama dengan daun lidah sebagai artikulator aktifnya. hasilnya ialah bunyi labio-dental. Contoh-contoh bunyi yang dihasilkan oleh bibir ialah bunyi fonem [p]. hanya bersifat membantu sahaja. Bunyi yang dihasilkan oleh daun lidah (lamina) disebut bunyi laminal. alveolum) disebut bunyi alveolar atau bunyi gusi. [f] dan [v]. iaitu bibir bawah dan atas. Labia) Bibir terbahagi menjadi dua. iaitu gigi bawah dan atas. Alveolum) Gusi dalam (gusi belakang. [m] dan bunyi labio dental. Gigi (Teeth Denta) Gigi terbahagi menjadi dua. Selain itu. Bunyi yang dihasilkan oleh gigi (denta) disebut bunyi dental. Bunyi yang dihasilkan oleh bibir (labia) disebut bunyi labial.

FONETIK DAN FONOLOGI / 2 Lidah (Tongue) Fungsi utama lidah adalah sebagai alat perasa dan untuk memindahkan makanan yang akan atau sudah dikunyah. s]. y]. Dalam pembentukan bunyi bahasa. 2.9 Namakan alat-alat artikulasi dalam rajah di bawah. tengah lidah (medium). hujung lidah boleh bekerjasama dengan gigi atas untuk menghasilkan bunyi [] seperti dalam perkataan mithal [mial]. ʒ . Lidah dapat dibahagi kepada lima bahagian. Hujung lidah bekerjasama dengan langit-langit keras menghasilkan bunyi seperti [l]. lidah sebagai artikulator aktif mempunyai peranan yang amat penting. 36 . iaitu akar lidah (root). Selain itu. juga dengan gusi untuk menghasilkan bunyi [t. seperti dalam perkataan [tadi] dan [sapu]. Tengah lidah bekerjasama dengan langit-langit keras menghasilkan bunyi seperti [. pangkal lidah (dorsum). Akar lidah bekerjasama dengan rongga kerongkongan menghasilkan bunyi dorso-velar. daun lidah (lamina) dan hujung lidah (apex).

FONETIK DAN FONOLOGI / 2 xi i vii viii ii iii iv vi v x xii ix Apakah Bunyi Bersuara dan Bunyi Tidak Bersuara? Bunyi bersuara dan bunyi tidak bersuara ini mempunyai kaitan dengan keadaan pita suara seperti yang digambarkan dalam rajah 2.6 yang berikut: 37 .

(d) proses getaran (Sumber: J. bunyi [b]. (b) terbuka untuk bunyi bersuara. Contohnya. 38 . Laver.6: Keadaan pita suara (glotis) ketika: (a) tertutup. maka berlakulah getaran pada pita suara dan bunyi yang dihasilkan ialah bunyi bersuara. [g] dan bunyi-bunyi vokal. (c) terbuka untuk bunyi bisikan.FONETIK DAN FONOLOGI / 2 (a) (b) (d) (c) Rajah 2. [d]. 1993:188) Sekiranya pita suara (glotis) itu tertutup rapat sewaktu udara keluar melaluinya.

Ladefoged. jika pita suara (glotis) itu direnggangkan (terbuka) sewaktu udara keluar melaluinya. [k]. 39 .7 : Tiga bentuk gelombang bunyi yang mungkin berupa getaran pada pita suara (Sumber: P. [f]. 2006: 183) Sebaliknya. 2. maka getaran pada pita suara tidak berlaku dan bunyi yang dihasilkan ialah bunyi tidak bersuara. huraikan perbezaan bunyi bersuara dan bunyi tidak bersuara. [t].FONETIK DAN FONOLOGI / 2 Rajah 2.10 Dengan memberikan contoh-contoh yang sesuai. Contohnya. [s] dan seumpamanya. bunyi [p].

Menjelaskan perbezaan antara fonetik dan fonologi ii.L. jawapan anda harus boleh: i. Sila beri keterangan tentang fonetik artikulasi iii. Sila beri keterangan tentang fonetik akustik iv. 2. konsonan. 2. jawapan anda harus mencakupi aspek-aspek berikut: i.1 Bagi soalan ini.FONETIK DAN FONOLOGI / 2 PANDUAN MENJAWAB SOALAN LATIHAN UNIT 2 2. Barnhart & R. Barnhart dalam The World Book of Dictionary iii. sila buat rumusan anda sendiri terhadap ilmu fonologi. Definisi yang diberikan oleh Menurut Kamus Dewan. anda perlu: i.2 Bagi menjawab soalan ini. 2. dll. Fonetik (1986) v. iaitu menentukan fonem-fonem yang distingtif iv. Definisi yang diberikan oleh Marsono dalam bukunya. Definisi yang diberikan oleh Harimurti Kridalaksana iv. anda harus boleh: i. Anda juga harus membincangkan bagaimana fonem tersebut berperanan membentuk suku kata dalam bahasa Melayu. Memberikan beberapa definisi yang diberikan oleh tokoh-tokoh yang berlainan tentang ilmu fonetik ii. dll iii. Berikan pendapat C. Fonologi mengkaji sistem bunyi bahasa. Fonetik mengkaji bunyi-bunyi bahasa seperti bunyi vokal. Definisi yang diberikan oleh W. sila buat rumusan anda sendiri terhadap ilmu fonetik. Definisi yang diberikan oleh Abdullah Hassan (1993) vii. Definisi fonetik ii. 2.K.4 Bagi menjawab soalan ini. Bright (1992) vi. Memberikan beberapa definisi yang diberikan oleh tokoh-tokoh yang berlainan tentang ilmu fonologi ii. anda perlu: i. Berdasarkan definisi oleh pelbagai tokoh tersebut.3 Bagi menjawab soalan ini. Berdasarkan definisi oleh pelbagai tokoh tersebut. Memberikan penjelasan tentang jenis-jenis aspek fonetik bahasa Melayu ii. Sila beri keterangan tentang fonetik auditori. 40 .5 Untuk menjawab soalan ini.

41 . diftong. Contoh bukan bunyi bahasa termasuklah bunyi kentut. konsonan. Perlu membezakan antara bunyi bersuara dan bukan bunyi bersuara ii. Memberikan contoh-contoh bunyi bahasa seperti bunyi vokal. bunyi batuk. Menerangkan proses oral. Sila berikan nama setiap alat artikulasi tersebut. Menerangkan bunyi-bunyi yang dikatakan bunyi bahasa dan bunyi yang bukan bunyi bahasa ii.FONETIK DAN FONOLOGI / 2 2. anda perlu: i. dll.7 Untuk menjawab soalan ini.10 Untuk jawapan soalan ini. 2. 2. anda perlu: i. proses pengaliran udara (menghembus dan menghisap) dan paru-paru. Sila berikan lima (5) contoh bagi bunyi bersuara dan bukan bunyi bersuara yang meliputi bunyi vokal dan konsonan. 2.8 Untuk menjawab soalan ini. lipat jari. vokal rangkap dan bunyi suku kata ii.6 Soalan ini memerlukan anda: i. Memerhatikan semua alat artikulasi yang terlibat dalam penyebutan bunyi bahasa ii. berdehem. anda perlu: i. proses penghasilan bunyi (fonasi). 2. Melukis gambar rajah alat artikulasi yang terlibat dalam proses penghasilan bunyi ii. proses sebutan (artikulasi).9 Untuk jawapan soalan ini. Berikan juga ciri-ciri bunyi bahasa dan bukan bunyi bahasa. anda perlu: i.

Ejaan bahasa Melayu terkini. D. C. (1995). Fonetik dan fonologi suatu tinjauan. Harimurti Kridalaksana (1983). Bhd. London: Routledge. Abdul Hamid Mahmood dan Nurfarah Lo Abdullah (2007). Kamus linguistik.J. An introduction to descriptive linguistics. & Yallop.) (1981). Petaling Jaya: Fajar Bakti Sdn. 42 . W. An introduction to phonetics and phonology (second edition). Davenport. (1995). Guru dan bahasa Melayu. Linguistik fonetik dan fonologi bahasa Melayu. (1998). Introducing phonetics & phonology. Auckland: Arnold. Arbak Othman (1983). New York: Holt. Linguistik am untuk guru Bahasa Malaysia. (Ed) (1992). (1955). Rinehart & Winston. Permulaan ilmu linguistik. Gleason. USA: Blackewell. R. Clark. Abdul Hamid Mahmood (2002). Kuala Lumpur: City Reprographic Services. The world book of encyclopedia volume two.T. & Hannahs. M. (Ed. J. P. Bhd. Bright. Crystal. C. Kuala Lumpur: Aslita Sdn.K.FONETIK DAN FONOLOGI / 2 Rujukan Abdul Hamid Mahmood (1995). Toronto: World Book Inc. H. Ashby. Kulim: Penerbit Sarlis.L. Abdullah Hassan (1993). Speech sounds. (1986). Kuala Lumpur: Sarjana Enterprise. Oxford: Basil Blackwell Ltd. Jakarta: Penerbit P. A Dictionary of Linguistics and Phonetics. & Barnhart.A. International encyclopedia of linguistics. S. Barnhart. Gramedia Jakarta. Alias Mohammad Yatim (1992). Masa Enterprise. New York: Oxford University Press.

Linguistik deskriptif. Fonetik dan fonologi siri pengajaran dan pembelajaran bahasa Melayu. 43 . Marsono (1986). Phonetics. Lyons. New York: Denver. (2005). Ladefoged. P. Boston. P. (2006). Jones. Lutfi Abas (1985). London: Heffer. Indirawati Zahid & Mardian Shah Omar (2006). D. P. (1963). (1981). Principles of phonetics. Vowels and consonants (second edition). New York: Cambridge University Press. Sociolinguistics. Chicago: University of Chicago Press. New York: Penguin Modern Master University Press. MA: Thomson Wadsworth. An outline of English phonetics. Malmberg. A course in phonetics (3rd. J. Mangantar Simanjuntak (1991). (1966).FONETIK DAN FONOLOGI / 2 Hymes. Linguistics and Language Planning. Kuala Lumpur: Dewan Bahasa dan Pustaka. Istilah linguistik Bahasa Inggeris – Bahasa Malaysia. Neurolinguistik dan Afasiologi: Satu kewujudan kerjasama yang saling menguntungkan. Kuala Lumpur: PTS Professional. (1973). (1993). Laver. Dewan Bahasa. Fonetik. A course in phonetics (fifth edition). Ladefoged. 1991.). Ladefoged. Yogyakarta: Gadjah Mada University Press. (1993). Preliminaries to linguistic phonetics. Kuala Lumpur: Dewan Bahasa dan Pustaka. New York: Harcourt. Kuala Lumpur: Dewan Bahasa dan Pustaka. D. B. Kuala Lumpur: Dewan Bahasa dan Pustaka. Noam Chomsky. Kamus Dewan Edisi Keempat (2005). Dalam Brigth (Ed. (1958). P. Bahasa Malaysia – Bahasa Inggeris. 35(2). J. nahu bahasa Melayu. Australia: Blackwell Publishing. Brace and Jovanovich. Ladefoged. Ed).

Rahmat Sato. Kuala Lumpur: Fakulti Bahasa dan Linguistik. Taib Osman (2004). K. (1999). Phonetics: A critical analysis of phonetic theory and a technique for the practical description of sounds University of Michigan Press. London: Penguin Books. Parker. United Kingdom: Oxford University Press. Roach. Linguistik untuk bukan ahli linguistik. Phonetics the science of speech.M. Sudaryanto (1983). F. J. (1998). The Penguin Dictionary (2004). Mohd. London: Arnold. (2001). Pengantar linguistik. Kuala Lumpur: Dewan Bahasa dan Pustaka. P.L. Kuala Lumpur: Penerbit Universiti Malaya. H.W. Nor Hashimah Jalaluddin (1998). Universiti Malaya. Linguistik. Phonetics. Asas fonetik. Pengenalan fonetik dan fonologi. Verhaar.FONETIK DAN FONOLOGI / 2 Martin. J. 44 . Yogyakarta: Gadjah Mada University Press. Yogyakarta: Gadjah Mada University Press. Budaya dan bahasa Melayu masalah dan harapan. Pike. (1983).B. & Rahilly. (1974). Kuala Lumpur: Dewan Bahasa dan Pustaka. (1947). J.

konsonan dan semi-vokal. Perbezaan ini didasarkan pada ada 45 . Jones.bunyi lembut. membezakan bunyi dengan arus udara egresif dan bunyi dengan arus udara ingresif. bunyi keras . Tahukah Anda Bunyi Vokal? Secara umum. membezakan bunyi oral . bunyi rangkap dan bunyi tunggal. bunyi panjang dan bunyi pendek. bunyi keras dan bunyi lembut.bunyi tidak nyaring.bunyi nasal.bunyi pendek. Di samping itu. konsonan dan semi-konsonan (D.KLASIFIKASI BUNYI BAHASA / 3 Unit 3 KLASIFIKASI BUNYI BAHASA HASIL PEMBELAJARAN Setelah selesai mempelajari unit ini. dan bunyi nyaring . bunyi rangkap . anda seharusnya dapat: i. iii. bunyi panjang . 1958:12).bunyi tunggal. dan bunyi nyaring dengan bunyi tidak nyaring serta bunyi dengan arus udara egresif dan bunyi dengan arus udara ingresif. ii. vokal. Pengenalan Unit ini membincangkan hal tentang Klasifikasi Bunyi Bahasa dalam bahasa Melayu yang mencakupi bunyi vokal. konsonan dan semi-vokal. membezakan bunyi vokal. bunyi bahasa dibahagikan kepada dua golongan. unit ini juga menyentuh hal tentang bunyi oral dan bunyi nasal.

3 Berikan contoh bunyi-bunyi konsonan bersuara dan tak bersuara bahasa Melayu. Halangan untuk bunyi vokal hanya pada pita suara sahaja. Jika hal ini terjadi. d. glotis dalam keadaan terbuka.2 Terangkan bagaimanakah proses penghasilan bunyi konsonan? 3. misalnya bunyi [p. 3. Proses halangan pada arus udara ini dapat disertai dengan bergetarnya pita suara. Dengan demikian. s] dan seumpamanya. v. g.W.1 Terangkan bagaimanakah proses penghasilan bunyi vokal? Tahukah Anda Bunyi Konsonan? Bunyi disebut konsonan apabila terjadinya arus udara dihalang atau disekat pada sebahagian alat artikulasi. maka bunyi yang dihasilkan adalah konsonan tak bersuara. Halangan yang hanya terjadi pada pita suara tidak lazim disebut artikulasi (J. Jika artikulasi itu tidak disertai bergetarnya pita suara.M. l] dan lain-lain. f. 3. Arus udara dihalang semasa bunyi dihasilkan. k. Bunyi disebut vokal apabila tiada halangan pada alat artikulasi. misalnya bunyi [b.KLASIFIKASI BUNYI BAHASA / 3 tidaknya halangan atau gangguan (proses artikulasi) pada alat artikulasi. 1977:17) kerana vokal dihasilkan dengan halangan pita suara. Arus udara keluar terus-menerus tanpa sekatan. maka pita suara bergetar. semua vokal ialah bunyi bersuara. z. t. maka yang terbentuk adalah bunyi konsonan bersuara. Pita suara dalam keadaan tertutup. 46 . tetapi tidak rapat sekali. Verhaar.

maka bunyi itu disebut bunyi nasal atau sengau. Misalnya.KLASIFIKASI BUNYI BAHASA / 3 Tahukah Anda Bunyi Semi-Vokal? Bunyi semi-vokal atau separuh vokal ialah bunyi yang secara praktis termasuk golongan konsonan. Pembentangan bibir itu tidak sampai terbentang lebar sehingga yang terjadi ialah bunyi [i]. tetapi kerana pada waktu diartikulasikan belum membentuk konsonan murni. Cara terbentuknya jika dibandingkan dengan vokal [u] sebagai vokal yang dihasilkan dengan posisi penutupan sedikit dari posisi bibir yang tertutup bulat itu. Tetapi peninggian itu tidak sampai menempel pada langit-langit keras sehingga yang terjadi ialah konsonan. [č. ∫. Perbezaan ini didasarkan pada keluarnya atau disertainya udara melalui rongga hidung. Bunyi [y] medio-palatal tempat artikulasinya adalah tengah lidah dengan langit-langit keras. З]. f. konsonan dan semi-vokal akan dihuraikan secara lebih terperinci dalam bahagian-bahagian selanjutnya. Namun. Cara terbentuknya jika dibandingkan dengan vokal [i] sebagai vokal yang dihasilkan dengan posisi lidah paling tinggi. 47 . [y] ini terbentuk dengan meninggikan sedikit tengah lidah dari posisi lidah yang paling tinggi dalam mengucapkan [I]. dan penutupan bibir itu pun tidak sampai tertutup sama sekali sehingga yang terjadi ialah bunyi konsonan. bunyi [w] bilabial. Bunyi-bunyi vokal. masing-masing tempat artikulasinya ialah bibir atas dengan bibir bawah dan gigi atas dengan bibir bawah. istilah semi-konsonan jarang dipakai. v]. maka bunyi-bunyi itu disebut semi-vokal atau semi-konsonan. misalnya [p. misalnya. ǰ. [w] labio-dental. Jika udara keluar atau disertai keluarnya udara melalui rongga hidung dengan cara menurunkan langit-langit lembut beserta hujung anak tekaknya. b.4 Apakah yang anda faham tentang bunyi semi-vokal? Tahukah Anda Bunyi Nasal dan Bunyi Oral? Bunyi bahasa dapat dibezakan sebagai bunyi nasal (sengau) dan oral. 3.

jh. beraspirasi (kh. th. t. t. ch. З] adalah lembut. z. Vokal nasal dalam bahasa Perancis misalnya: on [õ]. disebabkan langit-langit lembut beserta hujung anak tekak menaik menutupi rongga hidung sehingga udara hanya melalui rongga mulut sahaja. Jika tidak disertai ketegangan kekuatan arus udara disebut bunyi lembut. 1964:1-2). ñ. ɲ] adalah konsonan lembut (Haryati Soebadio. j. ẽ. g. konsonan letupan tak bersuara tanpa aspirasi (k. dh. s. Dalam bahasa Inggeris dan Perancis. ŋ.KLASIFIKASI BUNYI BAHASA / 3 Jika tidak demikian. Bunyi bahasa disebut keras apabila pada waktu diartikulasi disertai ketegangan kekuatan arus udara. d. Bunyi-bunyi nasal dan likuida [r. ĩ. t. Oleh sebab itu. ∫] adalah keras sedangkan yang bersuara [b. Dalam bahasa Sanskerta. d. Vokal nasal banyak terdapat dalam dialek Kelantan. c. Konsonan juga dibezakan atas konsonan oral atau non-nasal seperti: [p. 3. k] serta geseran tak bersuara [f. Malmberg. v. n. 1963:51-52). bahasa Acheh dan Perancis. en [ ə] dan [ε] dalam matin `pagi’ [matε]. bh) serta nasal [m. bunyi letupan tak bersuara [p. ũ]. maka bunyi yang dihasilkan disebut bunyi oral. d. l] serta semi-vokal dalam 48 . Perbezaan ini didasarkan pada ada tidaknya ketegangan kekuatan arus udara pada waktu bunyi itu diartikulasikan (B. d]. b. s] adalah konsonan keras sedangkan konsonan bersuara tanpa aspirasi (g. p). b) dan beraspirasi (gh. Tahukah Anda Bunyi Keras (Fortes) dan Lembut (Lenes)? Bunyi bahasa dibezakan atas bunyi keras atau fortis (fortes) dan lembut atau lenis (lenes).5 Huraikan perbezaan antara bunyi nasal dan bunyi oral dengan memberikan beberapa contoh. ph) dan desis (š ṣ. g. k. Vokal nasal dalam dialek Kelantan dan bahasa Acheh misalnya: [ã. dh. maka vokal sering dibezakan menjadi vokal nasal dan vokal oral.

d. k] dan geseran [s] adalah keras sedangkan letupan bersuara [b. Malmberg. Tanda untuk panjang biasanya dengan tanda garis pendek di atas atau dengan titik dua di sebelah kanan bunyi panjang itu. Demikianlah.6 Apakah yang anda faham tentang bunyi keras dan bunyi lembut? 3. likuida [r. g] dan semi-vokal [w. Vokal dapat dibahagikan atas vokal panjang dan pendek.7 Berikan beberapa contoh bunyi keras dan bunyi lembut dalam bahasa yang anda tahu. 49 . Jawa dan Madura adalah termasuk vokal lembut. t. Sedangkan [ə] seperti terdapat dalam bahasa Melayu. u] seperti terdapat dalam bahasa Melayu.KLASIFIKASI BUNYI BAHASA / 3 bahasa-bahasa Eropah selalu lembut (H. č. [l] panjang ditulis [l:] atau [Ī] dan sebagainya. ɲ]. Acheh. ǰ. Jones. Gorontalo. Demikian pada konsonannya. j. Tahukah Anda Bunyi Panjang dan Bunyi Pendek? Bunyi bahasa dibezakan atas dasar bunyi panjang dan pendek (D. Gleason. bahasa Indonesia. bunyi letupan tak bersuara [p. d. Bugis dan Jawa ialah vokal-vokal keras. ŋ. B. o. j] adalah lembut. d. [a] panjang ditulis [a:] atau [ā]. Vokal selain [ə] adalah lembut. n. 3. 1955:247-248. t. 1963:52). Misalnya. Dalam bahasa Jawa. k] dan geseran [s] adalah keras sedangkan bunyi letupan bersuara [ b. Perbezaan ini berdasarkan pada lamanya bunyi itu diucapkan atau lamanya bunyi itu diartikulasikan. bahasa Indonesia. e. t. letupan tak bersuara [p. g ]. [u] panjang ditulis [u:] atau [ū]. nasal [m. maka vokal-vokal [i.A. 1958:136). j] adalah lembut. l] serta semi-vokal [w. Dalam bahasa Indonesia. č.

bl. Contoh 50 . Aceh dan Jawa ialah pr. Tentang diftong ini akan dihuraikan lagi secara terperinci dalam bahagian lain kemudian. Bunyi rangkap konsonan disebut gugusan konsonan atau konsonan klaster. ɔi] dan diftong turun ialah [iə. au] dan [ui]. Gugusan konsonan antaranya terdapat dalam bahasa Melayu. Ciri diftong ialah keadaan posisi lidah dalam mengucapkan bunyi vokal penuh dan bunyi vokal separuh penuh. uə]. baik diftong naik. Jawa dan bahasa Inggeris. Banjar Hulu dan Madura. Jika terdapat dalam dua suku kata yang berbeza. Contoh. Ciri gugusan konsonan atau konsonan klaster ialah cara diartikulasikan atau tempat artikulasi kedua konsonan itu saling berbeza. Termasuk diftong naik dalam bahasa ini ialah [ei. ai] dan [au]. bahasa Indonesia. kl dan sebagainya. Diftong naik antaranya terdapat dalam bahasa Melayu. Contoh gugusan konsonan dalam bahasa Indonesia. Diftong naik dihasilkan dengan cara vokal pertama dihasilkan dengan cara tidak selesai dan vokal kedua dihasilkan sepenuhnya. bahasa Indonesia. seperti dalam perkataan [amboi]. Tahukah Anda Bunyi Rangkap dan Bunyi Tunggal? Bunyi dibezakan atas dasar bunyi rangkap (padu. iaitu kedua-duanya dihasilkan secara berbeza. Dalam bahasa Madura ialah [ai. kr. Dalam bahasa Inggeris.KLASIFIKASI BUNYI BAHASA / 3 3. Lebih jauh. tr. [buah]. diftong dibezakan lagi atas diftong naik dan diftong turun. [lambai] dan [tapai]. bukan bunyi rangkap melainkan bunyi tunggal saja. Dalam ketiga-tiga bahasa ini tidak ada diftong turun. Aceh. ganda) dan tunggal. Bunyi rangkap vokal yang terdiri daripada satu vokal penuh dan satu vokal tak selesai disebut diftong sedangkan bunyi tunggal vokal disebut monoftong. [gua]. Dalam bahasa Banjar Hulu ialah [ai.9 Berikan contoh bahasa yang mempunyai bunyi bahasa yang pendek dan bunyi bahasa yang panjang. Diftong naik dalam bahasa Indonesia ialah [oi. Diftong turun pula dihasilkan dengan cara vokal pertama dihasilkan sepenuhnya. [kuih]. Bunyi rangkap adalah bunyi yang terdiri daripada dua bunyi dan terdapat dalam satu suku kata. mahupun diftong turun terdapat kedua-duanya. manakala vokal kedua dihasilkan separuh penuh.8 Apakah yang anda faham tentang bunyi panjang dan bunyi pendek? 3. oi] dan [ui].

Jadi. aktif dan seumpamanya.10 Huraikan perbezaan antara vokal rangkap dan diftong. Darjah kenyaringan ruang resonansi pada waktu bunyi itu diucapkan. makin tinggi darjah kenyaringannya. sebenarnya adalah tinjauan menurut aspek auditoris. makin rendah pula darjah kenyaringannya.KLASIFIKASI BUNYI BAHASA / 3 gugusan konsonan dalam bahasa Inggeris ialah [t∫] dan [dЗ].11 Dengan memberikan contoh-contoh yang sesuai. perbezaan bunyi berdasarkan darjah atau sifat kenyaringan itu. Gugusan konsonan dalam bahasa Melayu banyak dipinjam daripada bahasa Inggeris seperti dalam perkataan praktik. [u] mempunyai darjah kenyaringan (kelantangan. 1963:66). kaloi bius buih sekoi tuai Tahukah Anda Bunyi Nyaring dan Tidak Nyaring? Bunyi dibezakan kepada bunyi nyaring (lantang) dan tidak nyaring pada waktu terdengar dengan telinga (B.12 Nyatakan sama ada perkataan-perkataan di bawah merupakan vokal rangkap atau diftong. ix. 3. i. jelaskan perbezaan diftong naik dan diftong turun. sonoran) paling rendah kerana ruang resonansinya pada waktu diucapkan paling sempit jika dibandingkan dengan vokal-vokal yang lain. lambai tiup kalau landai tuala vi. vii. Malmberg. Makin ke bawah darjah kenyaringan untuk vokal itu. maka vokal yang paling tinggi seperti [i]. Sebaliknya. v. drama. Makin luas ruang resonansi saluran pengucapan yang digunakan pada waktu membentuk bunyi bahasa. iv. dari yang paling rendah sampai kepada yang paling tinggi ialah: vokal tertutup [i. ii. iii. 51 . Antara vokal-vokal. viii. 3. u]. 3. x. makin sempit ruang resonansinya.

gua diucapkan [guwa]. nasal [m. Dalam bahasa Jawa. ɔ]. letupan bersuara [b. Dua vokal yang masing-masing mempunyai darjah kenyaringan tinggi. t. n.KLASIFIKASI BUNYI BAHASA / 3 vokal semi-tertutup (semi-terbuka) [e. Antara konsonan-konsonan itu sendiri. z] dan sebagainya. Bunyi pelancar itu ialah semi-vokal untuk struktur [i-a]. ǰ g]. bunyi merupakan puncak kenyaringan adalah bunyi yang darjah kenyaringannya tinggi. ə. Jones. Dua bunyi vokal yang nyaring yang kedua-duanya silabik yang berdistribusi berdekatan. ε. bunyi [a-i] dalam kata baita `perahu’. Darjah kenyaringan untuk konsonan dari yang paling rendah sampai yang paling tinggi berturut-turut adalah sebagai berikut: konsonan letupan tak bersuara [p. jika vokal yang kedua itu waktu diucapkan posisi lidah lebih rendah daripada yang pertama maka muncullah bunyi pelancar yang tidak nyaring di antara kedua-dua vokal itu. keduaduanya adalah silabik. Dapat juga terjadi bunyi yang kedua daripada vokal yang berdistribusi berdekatan itu tidak nyaring. loak diucapkan [lowaʔ] dan sebagainya. [a-i] dalam air. Jadi. Bunyi silabik dapat membentuk suku kata. s] dan sebagainya. maka darjah kenyaringannya lebih rendah. 1958:22). [a-u] dalam bausasra `kamus’ [a-ε] dalam aeng `ajiab’ dan sebagainya. hanyalah merupakan luncuran bunyi saja dari vokal yang pertama. sisian [l] dan getaran [r] (B. jika kemudian berdistribusi secara berdekatan. 52 . darjah kenyaringannya juga berbeza-beza. untuk [u-a] dan [o-a] ialah [w]. ɔ:] boleh diucapkan sebagai [u:. misalnya kata: siang diucapkan [siyaŋ]. d. o. misalnya diftong dalam bahasa Inggeris [u:. Jika demikian maka vokal yang kedua tidak membentuk suku kata. Pada prinsipnya semua luncuran itu seperti pemanjangan vokal tunggal saja. bunyi-bunyi konsonan tidak nyaring bunyi konsonan terhasil dengan disertai oleh halangan alat artikulasi pada saluran pengucapan sebagai ruang resonansinya. č. Dalam kata. Konsonan letupan tak bersuara adalah yang paling rendah kenyaringannya dan yang paling tinggi kenyaringannya adalah konsonan getaran seperti [r]. sedang yang kedua tidak silabik. [e-a] ialah [y]. vokal terbuka [a] (B. diftong pada dasarnya adalah luncuran dari vokal tunggal ke vokal tunggal yang lain (D. geseran tak bersuara [f. Malmberg. Demikianlah. Yang bunyi silabik hanya vokal yang pertama saja. jua diucapkan [ǰuwa]. Dalam bahasa Jawa. 1963:66). ŋ]. Misalnya. Dibandingkan dengan bunyi vokal. niat diucapkan [nijat]. ɲ. Malmberg. t. k]. dalam bahasa Indonesia [i-a] dalam kata ia. d. ɔ:]. Bunyi seperti itu disebut diftong. [a-u] dalam mau dan sebagainya. Dua vokal itu merupakan dua suku kata. 1963:66). Dalam bahasa Indonesia. bunyi-bunyi yang demikian disebut bunyi silabik. geseran bersuara [v.

terdapat konsonan silabik [l. sedangkan bunyi yang mendahului atau mengikuti kurang nyaring atau bahkan tidak nyaring sama sekali dan konsonan itu kebetulan darjat kenyaringannya tinggi sehingga menjadi puncak kenyaringan di antara konsonan di sekitarnya. jika ada sebuah konsonan. arus udara demikian disebut egresif. smrti `ingatan’. `dilihat’ krta `telah dikerjakan’. terdapat konsonan silabik [r. buwang `buang’. dalam bahasa Jawa Kuno. m]. s. geseran [s. Konsonan yang demikian disebut konsonan silabik. Namun. kuwat `kuat’. sisian [l] dan nasal [n. Namun. yang terakhir ini juga terdapat dalam bahasa Sanskerta. 3. misalnya: drs `pemandangan’. 3. lowah `sela. Biasanya konsonan yang silabik seperti itu hanya terbatas pada bunyi-bunyi: getaran [r]. Konsonan kerana kenyaringannya yang rendah tidak bersifat silabik dan dalam keadaan biasa tidak pernah merupakan puncak kenyaringan sehingga tidak dapat membentuk suku kata tanpa bantuan vokal. dalam bahasa-bahasa tertentu 53 . maka bahagian atau kata yang mengandungi konsonan tersebut dapat membentuk suku kata. 1993:23). st. Dalam bahasa Inggeris. button [b⋀tn] `kancing’ atau ‘butang’. tiyang `orang’. Selain itu. keboan `tiruan kebau’ diucapkan sebagai [kebhowan]. r].14 Jelaskan konsonan silabik dengan menyertakan contoh yang sesuai. glg]. Ladefoged. bottom [bɒtəm] `dasar’. m] misalnya dalam: apple [æpl] `buah epal’ often [ɒfn] `sering’. Dalam kebanyakan bunyi bahasa. l] dalam kata-kata tiruan bunyi seperti [krk. Tahukah Anda Bunyi dengan Arus Udara Egresif dan Bunyi dengan Arus Udara Ingresif? Arah arus udara dalam pembentukan bunyi bahasa dapat dibezakan atas egresif dan ingresif (P.KLASIFIKASI BUNYI BAHASA / 3 misalnya: piyara `pelihara’. n. terdapat juga [n] silabik dalam kata: drsta. sadean `berjualan’ diucapkan [sadhejan] dan sebagainya. Dalam bahasa Indonesia dan Jawa. pembentukan bunyi itu dilaksanakan dengan arus udara keluar dari paru-paru.13 Huraikan perbezaan bunyi nyaring dan bunyi tidak nyaring.

Apakah Egresif Pulmonik? Egresif pulmonik ialah bunyi yang terbentuk dengan arus udara egresif (keluar) dengan mekanisma pulmonik. otot perut dan rongga dada. 3. Hampir semua bunyi bahasa yang dihasilkan dalam pertuturan dibentuk dengan cara egresif pulmonik ini.16 Mengapakah bunyi bahasa disebut bunyi egresif pulmonik? 54 . Demikian juga bunyi egresif pulmonik ini turut terdapat dalam bahasa Melayu. bahasa Indonesia dan kebanyakan bahasa Nusantara.15 Jelaskan maksud arus udara egresif dan arus udara ingresif.KLASIFIKASI BUNYI BAHASA / 3 dapat juga bunyi itu terbentuk dengan arah udara masuk ke dalam paru-paru. iaitu ingresif glotalik dan ingresif valerik. jika demikian arah udara itu disebut ingresif. Mekanisma udara pulmonik ialah udara dari paruparu sebagai sumber utamanya dihembuskan keluar dengan cara mengecilkan ruangan paru-paru oleh otot paru-paru. 3. Arus udara egresif dapat dibahagi lagi kepada dua. Begitu juga arus udara ingresif dapat dibahagi kepada dua. iaitu egresif pulmonik dan egresif glotalik.

Bunyi dengan arus udara ingresif mekanisma glotalik ini mungkin secara sempurna prosesnya sama dengan egresif glotalik di atas. t’. Kemudian udara yang terhalang itu dihembuskan keluar dengan cara membuka saluran rongga mulut.KLASIFIKASI BUNYI BAHASA / 3 Apakah Egresif Glotalik? Egresif glotalik ialah bunyi yang terbentuk dengan arus udara (keluar) dengan mekanis glotalik. Dalam sistem tulisan. Saluran rongga mulut dan hidung ditutup. Bunyi letupan terhalang dengan mekanisma seperti itu terdapat dalam bahasa Toyolabal. bunyi ejektif itu diberi tanda apostrof di sebelah atas kanan. Tetapi bunyi bahasa dengan jenis ini tidak banyak. Ladefoged. Hanya bersama-sama dengan itu rongga pangkal tenggorok yang disempitkan itu diturunkan (tidak dinaikkan). Bunyi-bunyi ini antaranya terdapat dalam bahasa: Sindhi. Proses yang lebih umum ialah pada waktu rongga pangkal tenggorok yang disempitkan itu diturunkan tidak disertai dengan penutupan dengan cara merapatkan pita suara. d. sehingga glotis keadaannya hanya tertutup dengan cara tidak terlalu rapat.d]) dan Sawu ([b. Bunyi egresif glotalik terdapat dalam kebanyakan bahasa di Afrika. k’. Apakah Ingresif Glotalik? Ingresif glotalik ialah bunyi bahasa yang terbentuk dengan arus udara ingresif (masuk) dengan mekanisma glotalik. Marwari (P. g]. Swahili. Kemudian udara masuk. d]). 1993:25). pita suara ikut bergetar. s’ ∫’]. misalnya: [p’. sehingga udara dalam rongga mulut dan rongga kerongkongan (faring) terhalang serta tertekan (tersekat). misalnya: [b. Bunyi-bunyi bahasa yang dihasilkan dengan proses ingresif glotalik ini disebut bunyi implosif. Ladefoged. Ngadha ([b. iaitu dengan cara merapatkan pita-pita suara sehingga glotis tertutup rapat sekali. Mekanisma glotalik terjadi dengan cara merapatkan pita-pita suara sehingga glotis dalam keadaan tertutup rapat sekali. 1993:26). bunyi implosif jenis ini ditandai dengan lengkung ke arah kanan. Bunyi yang dihasilkan dengan proses egresif glotalik ini disebut bunyi ejektif. Bersama-sama dengan itu. 55 . salah satu bahasa Indian-Amerika. Indian-Amerika dan Kaukasus (P. Dalam sistem tulisan. hanya penutupan sedikit saja. seluruh rongga pangkal tenggorok (laring) disempitkan dan dinaikkan.

iaitu: klik dental [∫]. seperti dalam bahasabahasa Khoisa (seperti Bosman dan Hottentot) dan beberapa bahasa Bantu Selatan (seperti Xhosa dan Zulu) (P. Keadaan ini menyebabkan terjadinya bunyi klik sebagai akibat proses ingresif velarik. Ladefoged. 1993:28-30). Kemudian hujung lidah (atau daun lidah) dan kedua-dua sisi lidah yang merapat pada gigi atau gusi dalam itu dilepaskan turun serta dikebelakangkan. bibir dibuka sehingga ada kerenggangan ruangan udara pada rongga mulut. Mekanisma udara velarik terjadi dengan menaikkan pangkal lidah ditempelkan pada langit-langit lembut. egresif glotalik c. dan klik postalveolar [c]. egresif pulmonik b. Bersama-sama dengan itu kedua-dua bibir ditutup rapat. atau yang lebih umum ialah hujung (atau daun lidah) dan kedua-dua sisi lidah dirapatkan pada gigi atas atau gusi dalam. alveolar lateral [З]. 3.17 Huraikan perbezaan bunyi bahasa yang berikut dengan contoh yang sesuai: a. Sedangkan pangkal lidah tetap terkena (berkontak-hubungan) dengan langit-langit lembut. ingresif glotalik d. Misalnya. Dengan demikian memungkinkan udara luar masuk. dalam bahasa Zulu. terdapat tiga jenis klik.KLASIFIKASI BUNYI BAHASA / 3 Apakah Ingresif Velarik? Ingresif velarik ialah bunyi terbentuk dengan arus udara ingresif (masuk) dengan mekanisma velarik. ingresif velarik 56 .

Sila beri contoh bunyi-bunyi nasal iii. Menjelaskan berlakunya geluncuran semasa menghasilkan bunyi tersebut.4 Bagi menjawab soalan ini.3 Bagi menjawab soalan ini. Menerangkan keadaan bibir hampar dan bundar iii. 3. anda perlu: i. Memahami konsonan bersuara dan konsonan tak bersuara ii. Menerangkan ciri-ciri bunyi nasal dan bunyi oral ii. Menjelaskan jenis-jenis bunyi vokal bahasa Melayu ii. Menerangkan cara lidah yang terlibat dalam penghasilan bunyi vokal tersebut v. Memahami ciri-ciri bunyi vokal dan bunyi konsonan ii. Bagi menjawab bagaimana konsonan itu dihasilkan.2 Bagi menjawab soalan ini. Mengenali semua jenis konsonan bahasa Melayu ii. Berikan contoh-contoh konsonan bersuara bahasa Melayu iii. Anda perlu membuat rujukan tambahan daripada buku atau sumber lain. 57 . anda perlu: i. konsonan getaran. konsonan geseran. vokal belakang iv. 3. Sila beri contoh bunyi-bunyi oral. Menerangkan cara penghasilan vokal depan. Menunjukkan kedudukan lidah menaik dan menurun vi. Menerangkan cara udara keluar dari paru-paru melalui rongga mulut vii. Berikan contoh-contoh konsonan tak bersuara bahasa Melayu iv. anda dinasihatkan membuat rujukan pada bahagian proses penghasilan bunyi konsonan pada halaman 89 – 118. semi-vokal iii. Menjelaskan bunyi-bunyi semi-vokal kerana ada percampuran antara bunyi vokal dengan bunyi konsonan iii.1 Bagi menjawab soalan ini. konsonan sengau. 3.KLASIFIKASI BUNYI BAHASA / 3 PANDUAN MENJAWAB SOALAN LATIHAN UNIT 3 3. konsonan letusan. anda perlu: i.5 Bagi soalan ini. 3. anda perlu: i.Bagi proses penghasilan bunyi-bunyi vokal (sila rujuk halaman 71 – 80). anda perlu: i. vokal tengah. Dapat menjelaskan bunyi konsonan letupan.

dll iii. 3.8 Bagi soalan ini. dll di Eropah iii. Menjelaskan bunyi-bunyi lembut iii. 3.7 Bagi soalan ini.6 Bagi soalan ini. Boleh memberikan contoh bahasa yang mempunyai bunyi panjang seperti yang terdapat dalam bahasa Inggeris. 3. Berikan contoh-contoh bunyi yang keras dan bunyi yang lembut dalam bahasa Melayu. Boleh membezakan antara bunyi panjang dan bunyi pendek ii. anda perlu: i. Berikan contoh-contoh vokal rangkap seperti tahu. anda perlu: i. Sertakan contoh-contoh bunyi panjang dan bunyi pendek yang terdapat dalam bahasa yang anda tahu. Menjelaskan ciri-ciri vokal rangkap dan ciri-ciri diftong ii. Sila berikan contoh-contoh bunyi lembut dalam bahasa yang anda tahu atau dalam dialek-dialek anda. 3. anda perlu: i. anda perlu: i. Menjelaskan ciri-ciri bunyi keras dan lembut ii. Sila berikan contoh-contoh bunyi keras dalam bahasa yang anda tahu atau contoh dalam dialek-dialek anda iii. Boleh memberikan contoh bahasa yang mempunyai bunyi pendek seperti yang terdapat dalam bahasa Melayu dan bahasa-bahasa di Asia Tenggara. Berikan contoh-contoh diftong seperti oi dalam kaloi. bahasa Arab. Menerangkan ciri-ciri bunyi panjang dan bunyi pendek ii. Menjelaskan ciri-ciri bunyi keras ii.10 Sebelum menjawab perbezaan antara vokal rangkap dengan diftong.9 Bagi soalan ini. au dalam kurau. anda perlu: i. 58 . bau.KLASIFIKASI BUNYI BAHASA / 3 3. ai dalam rampai.

Menjelaskan perbezaan maksud antara arus udara egresif dengan arus udara ingresif ii.15 Bagi menjawab soalan ini.m] seperti apple. [r.12 Bagi menjawab soalan ini: i. Sila berikan contoh-contoh bunyi tak nyaring dalam bahasa Melayu. seperti vokal rendah [a] iii. sila kenal pasti perkataan (i) .14 Soalan ini memerlukan anda: i. jawapan anda perlu: i. 3. dan contoh dalam bahasa Inggeris [l. [i] 3. Sila berikan contoh-contoh konsonan silabik dalam bahasa Jawa kuno. 3. Menjelaskan ciri-ciri bunyi nyaring dan tidak nyaring ii. 3. Berikan contoh diftong naik dan diftong turun dalam bahasa Melayu. Anda perlu menjelaskan bahawa diftong naik itu mempunyai ciri vokal pertama dihasilkan tak selesai iii. often. button.13 Bagi soalan ini. anda perlu boleh: i.l].KLASIFIKASI BUNYI BAHASA / 3 3.(x) sama ada bunyi-bunyi vokal dalam perkataan tersebut ialah vokal rangkap atau diftong.11 Bagi soalan ini.n. seperti vokal tinggi [u]. Berikan contoh bunyi-bunyi egresif iii. Sila kenal pasti sama ada dua vokal itu dihasilkan sepenuhnya atau salah satu daripada vokal tersebut dihasilkan tidak selesai ii. Berdasarkan kepada ciri-ciri vokal dan diftong tadi. contohnya [n]. Menerangkan ciri-ciri konsonan silabik ii. Anda perlu menjelaskan bahawa diftong turun .s.vokal kedua dalam diftong tersebut dihasilkan tak selesai iv. Berikan contoh bunyi-bunyi ingresif 59 . Menjelaskan ciri-ciri diftong ii. Sila berikan contoh-contoh bunyi nyaring dalam bahasa Melayu. anda perlu: i.

Merujuk penerangan dalam halaman 53 – 56.KLASIFIKASI BUNYI BAHASA / 3 3. ii. Menyertakan contoh yang sesuai dalam huraian anda iii.17 Bagi menjawab soalan ini. Menerangkan sebab mengapa bunyi itu diistilahkan sebagai bunyi egresif pulmonik iii. 60 . Sertakan contoh yang sesuai bagi menyokong penerangan anda.16 Soalan ini memerlukan anda: i. anda perlu: i. 3. Menjelaskan maksud bunyi egresif pulmonik ii. Sila gunakan istilah dan laras yang betul.

Dalam Brigth (Ed. & Hannahs. (1995). Kamus linguistik. Gramedia Jakarta. Crystal. (1998). Linguistik fonetik dan fonologi bahasa Melayu. Barnhart. Kuala Lumpur: Aslita Sdn.) (1981). Jakarta: Penerbit P. Guru dan bahasa Melayu. The world book of encyclopedia volume two. P. (1986). H. M.). R. (1955). D. Speech sounds. Sociolinguistics. London: Routledge.A. Abdul Hamid Mahmood dan Nurfarah Lo Abdullah (2007). (1966).J. Abdul Hamid Mahmood (2002). D. Bhd. Harimurti Kridalaksana (1983). Indirawati Zahid & Mardian Shah Omar (2006). (Ed. Rinehart & Winston. Kuala Lumpur: City Reprographic Services.KLASIFIKASI BUNYI BAHASA / 3 Rujukan Abdul Hamid Mahmood (1995). Toronto: World Book Inc.L. Gleason. Ashby. Oxford: Basil Blackwell Ltd. Linguistics and Language Planning. New York: Holt. A Dictionary of Linguistics and Phonetics. USA: Blackewell. Bright. Davenport. Masa Enterprise. & Yallop. Auckland: Arnold. C. C. New York: Oxford University Press. Kuala Lumpur: PTS Professional. Fonetik dan fonologi siri pengajaran dan pembelajaran bahasa Melayu.T. An introduction to phonetics and phonology (second edition). International encyclopedia of linguistics. W. (1995). Clark. An introduction to descriptive linguistics. Introducing phonetics & phonology. J. (Ed) (1992). Ejaan bahasa Melayu terkini. & Barnhart.K. 61 . S. Hymes.

Noam Chomsky. Nik Safiah Karim dan rakan-rakan. Kamus Dewan Edisi Keempat (2005). Phonetics. P. (1993). (1974). (2003). (1981). Kuala Lumpur: Dewan Bahasa dan Pustaka. D. Laver. New York: Cambridge University Press. Vowels and consonants (second edition). Kuala Lumpur: Dewan Bahasa dan Pustaka. (1947). Chicago: University of Chicago Press.KLASIFIKASI BUNYI BAHASA / 3 Istilah linguistik Bahasa Inggeris – Bahasa Malaysia. New York: Denver. Kuala Lumpur: Dewan Bahasa dan Pustaka. (1963). Malmberg. Asas fonetik. 62 . Jones. Fonetik. Ladefoged. Bahasa Malaysia – Bahasa Inggeris. New York: Penguin Modern Master University Press. Parker. (1958). Kuala Lumpur: Dewan Bahasa dan Pustaka. Linguistik untuk bukan ahli linguistik. Lyons. P. (1999). (2005). Ladefoged. Tatabahasa dewan. K. Pike. J. Australia: Blackwell Publishing. & Rahilly. An outline of English phonetics. London: Heffer. Kuala Lumpur: Dewan Bahasa dan Pustaka. Ladefoged.L. 1991. J. Yogyakarta: Gadjah Mada University Press. B. F. (1973). (2006). Marsono (1986). London: Arnold. J. Phonetics the science of speech. J. P. Boston. Nor Hashimah Jalaluddin (1998). A course in phonetics (fifth edition). Phonetics: A critical analysis of phonetic theory and a technique for the practical description of sounds University of Michigan Press. MA: Thomson Wadsworth. Principles of phonetics. Preliminaries to linguistic phonetics. Martin.B.

63 .W.) (1984). Sitindoan. Roach. (2001). United Kingdom: Oxford University Press. (1983). G. Sudaryanto (1983). (1998). Pengenalan fonetik dan fonologi. (Drs. Phonetics. Linguistik. Kuala Lumpur: Fakulti Bahasa dan Linguistik. P. H. Pengantar linguistik. Yogyakarta: Gadjah Mada University Press. Universiti Malaya.KLASIFIKASI BUNYI BAHASA / 3 Rahmat Sato. Verhaar.M. Pengantar linguistik dan tatabahasa bahasa Indonesia. Yogyakarta: Gadjah Mada University Press. Bandung: Pustaka Prima Bandung. J.

anda seharusnya dapat: i. Pengenalan Fokus unit ini adalah tentang Bunyi-bunyi Bahasa secara terperinci. konsonan jati dan pinjaman dalam bahasa Melayu. Bunyi vokal mempunyai ciri-ciri kelantangan dan kepanjangan. membezakan ciri bunyi vokal dan bunyi konsonan dalam bahasa Melayu. iaitu seperti yang telah dijelaskan dalam pelajaran yang terdahulu. iii. 64 . konsonan dan semi-vokal. menjelaskan kriteria yang menentukan jenis-jenis bunyi vokal. Huraian juga meliputi kriteria yang menentukan jenis-jenis bunyi vokal. ii.BUNYI-BUNYI BAHASA / 4 Unit 4 BUNYI-BUNYI BAHASA HASIL PEMBELAJARAN Setelah selesai mempelajari unit ini. udara dari paru-paru keluar berterusan melalui ronga tekak dan rongga mulut tanpa sebarang gangguan atau sekatan. Apakah Bunyi Vokal? Vokal ialah bunyi bersuara yang tatkala dihasilkan. bunyi-bunyi bahasa dapat dibahagikan kepada tiga kategori utama. mengetahui cara penghasilan bunyi vokal dan bunyi konsonan dalam bahasa Melayu. bunyi vokal. konsonan jati dan konsonan pinjaman dalam bahasa Melayu.

rendah dan separuh rendah. 4. iaitu [i]. [e]. 65 . Tahukah Anda Vokal dalam Bahasa Melayu? Bunyi-bunyi vokal dalam bahasa Melayu terbahagi kepada tiga jenis utama. Kriteria yang menentukan jenis-jenis vokal itu ialah lidah. maka bunyi vokal yang dihasilkan itu ialah bunyi vokal tengah dan seterusnya jika bahagian belakang lidah yang berperanan dalam penghasilan bunyi itu. sama ada luas atau sempit. maka bunyi vokal yang dihasilkan itu ialah bunyi vokal depan. sama ada bahagian depan lidah. iaitu vokal hadapan. sama ada bibir dihamparkan atau dibundarkan. [o] dan [ә]. Ketinggian lidah yang dinaikkan. Sekiranya bahagian depan lidah yang berperanan. sama ada bahagian depan. Vokal dalam bahasa Inggeris terdiri daripada lapan jenis. Pembukaan rahang. vokal tengah [ә] serta vokal belakang [u] dan [o] seperti dalam rajah 4. sekiranya bahagian tengah lidah yang berperanan. [a]. [ɔ] dan [ә]. separuh tinggi. Kriteria yang menentukan jenis-jenis bunyi vokal itu dapat dirumuskan seperti yang berikut: (i) (ii) (iii) (iv) Bahagian lidah yang berperanan. [o]. Vokal dalam bahasa Melayu terdiri daripada enam jenis. [a].1 Terangkan pengertian dan ciri-ciri vokal. vokal tengah dan vokal belakang. [ε]. [a]. [e]. Keadaan bibir. [u]. Vokal dalam bahasa Melayu terdiri daripada vokal [i]. tengah lidah atau belakang lidah. sama ada tinggi. [e]. iaitu vokal depan [i].1 yang berikut. [u]. maka bunyi vokal tersebut ialah vokal belakang. tengah atau belakang lidah.BUNYI-BUNYI BAHASA / 4 Maksudnya bunyi-bunyi vokal dapat didengar lebih jelas dan lebih panjang daripada bunyi-bunyi konsonan.

Bahagian di sebelah kiri merupakan bahagian hadapan lidah dan di bahagian kanan merupakan bahagian belakang lidah dan di bahagian tengah merupakan bahagian tengah lidah. Garis-garis yang melintang itu pula merupakan garis yang menunjukkan ketinggian lidah yang dinaikkan. Bagi membunyikan bunyi vokal [i] dan vokal [u] misalnya.BUNYI-BUNYI BAHASA / 4 Hadapan Sempit Tengah Belakang i o ә u Tinggi Separuh sempit e Separuh luas Luas a Rajah 4.2 menunjukkan keadaan turun-naik bunyi ketika vokal [a] dan [i] disebutkan pada tona yang sama. lidah dinaikkan setinggi mungkin sementara bagi membunyikan vokal [a]. Ladefoged. Rajah 4. kedudukan lidah letaknya rendah sekali. 2005:33) 66 .1: Kedudukan Vokal Bahasa Melayu Rendah Rajah kedudukan vokal bahasa Melayu di atas menunjukkan kedudukan lidah mengikut bahagian-bahagiannya. Rajah 4.2: Vokal [a] seperti dalam perkataan bahasa Inggeris “father” dan vokal [i] seperti dalam perkataan “see” menunjukkan turun-naik bunyi apabila vokal-vokal berkenaan diujarkan pada tona yang sama (Sumber: P.

Chaiyanara. Rajah 4. [ikan]. [aku]. 2006:48) [a] Vokal depan luas Contoh dalam perkataan: [ayu].5: Keadaan bibir semasa menghasilkan bunyi [a] (Sumber: Paitoon M. [abaŋ]. [ubi]. [kaja]. maka vokal bahasa Melayu dapat dirumuskan seperti yang berikut: Vokal Hadapan [ i ] Vokal depan sempit Contoh dalam perkataan: [ibu]. [pәti]. [sate]. [biru].3: Kedudukan bibir semasa menghasilkan bunyi [i] (Sumber: Paitoon M. 2006:48) 67 . [seroŋ]. Rajah 4. Chaiyanara. [batu]. [kita].1. [ela]. [bola]. [bәli].BUNYI-BUNYI BAHASA / 4 Berdasarkan rajah kedudukan vokal bahasa Melayu pada rajah 4. 2006:47) [ e ]Vokal depan separuh sempit Contoh dalam perkataan: [ekor]. [herot]. [iteʔ]. [beloʔ]. [ba ǰa]. [eloʔ]. Chaiyanara. [lari]. Rajah 4.4: Keadaan bibir semasa menghasilkan bunyi [e] (Sumber: Paitoon M. [sila].

[unta]. [foto]. [adu]. [soto] Rajah 4. 2006:49) 68 . [kota]. [olah]. Rajah 4. [ǰamu].6: Keadaan bibir semasa menghasilkan bunyi [ә] (Sumber: Paitoon M. [buroŋ]. [lәmas]. 2006:48) Vokal Belakang [u] Vokal belakang sempit Contoh dalam perkataan: [ular]. [ukor]. [bәsar]. [kuda]. Chaiyanara. [hu ǰan].BUNYI-BUNYI BAHASA / 4 Vokal Tengah [ ә ]Vokal tengah pendek Contoh dalam perkataan: [әmaʔ]. [tola ʔ]. [lәmaʔ]. Chaiyanara. Rajah 4. [satu]. [boleh].7: Keadaan bibir semasa menghasilkan bunyi [u] (Sumber: Paitoon M. Chaiyanara. [әmas]. [әŋkau]. [obor]. 2006:49) [o] Vokal belakang separuh sempit Contoh dalam perkataan: [oleh].8: Keadaan bibir semasa menghasilkan bunyi [o] (Sumber: Paitoon M. [solo].

misalnya berperanan menghasilkan bunyi vokal hadapan. Dalam bahasa Melayu. Rajah 4.10: Keadaan bibir semasa menghasilkan bunyi [ɔ] (Sumber: Paitoon M. iaitu vokal [e] dan [o]. contohnya dalam perkataan [makε]. Chaiyanara. Untuk 69 . manakala bunyi [ ɔ] dan [o] dilambangkan dengan huruf “o”. 2006: 48) Alat artikulasi lidah merupakan kriteria penting dalam pembahagian jenis vokal. bunyi [ε] dan [e] dilambangkan dengan huruf “e”. [e] dan [a]. Begitu juga sekiranya bahagian lidah itu diturunkan separuh rendah akan menghasilkan vokal separuh rendah [ε] dan [ɔ]. Bahagian hadapan lidah. [kitɔ]. Bahagian lidah itu boleh diangkat setinggi mungkin untuk menghasilkan vokal tinggi [i] dan [u]. iaitu vokal [i]. iaitu [u]. Vokal tengah pula dihasilkan apabila bahagian tengah lidah berperanan menghasilkan bunyi dengan cara tengah lidah dinaikkan separuh tinggi.BUNYI-BUNYI BAHASA / 4 Terdapat dua lagi bunyi vokal. Begitu juga dengan bahagian belakang lidah menghasilkan bunyibunyi vokal belakang. Chaiyanara. [o] dan [ɔ]. 2006: 48) Rajah 4. Bahagian tengah lidah berfungsi menghasilkan vokal tengah.9: Keadaan bibir semasa menghasilkan bunyi [ε] (Sumber: Paitoon M. iaitu [ε] dan [ɔ] yang tidak digunakan dalam penulisan tetapi terdapat dalam dialek-dialek tempatan seperti dialek Kelantan. [malε]. [ ɔrε]. Perbezaan bunyi antara vokal-vokal tersebut yang dihasilkan adalah terletak pada tinggi rendahnya bahagian lidah itu diangkat atau diturunkan. kemudian jika diturunkan separuh tinggi terhasil pula bunyi vokal separuh tinggi.

11: Kedudukan Lidah semasa Menghasilkan Bunyi-bunyi Vokal 4. i e ε a u o ɔ ә Rajah 4.2 Senaraikan vokal-vokal yang terdapat dalam bahasa Melayu.3 Namakan jenis vokal bagi huruf vokal yang bercetak tebal di bawah: (a) e n a k (b) f o t o (c) b a j u (d) s i k u ________________________________ ________________________________ ________________________________ ________________________________ 70 . berikut diturunkan gambar rajah yang menunjukkan kedudukan tinggi rendah lidah semasa menghasilkan bunyi-bunyi vokal.BUNYI-BUNYI BAHASA / 4 lebih jelas lagi. 4.

[ε].12). di akhir perkataan: [tali]. [kita]. 71 . [ɔ] dan [ә] dihasilkan oleh alat artikulasi. Vokal Depan Sempit (Tinggi) [i] Bagi menghasilkan bunyi vokal hadapan sempit [i]. (ii) Depan lidah dinaikkan tinggi (setinggi mungkin) ke arah gusi. [a]. proses yang berikut turut berlaku: (i) Bibir dihamparkan. [bәri]. Berikut diberikan contoh kehadiran bunyi [i] dalam perkataan. (v) Bunyi yang dihasilkan ialah bunyi [i] (lihat rajah 4. [bila]. (iv) Pita suara dirapatkan supaya udara dari paru-paru keluar dengan menggetarkan pita suara ke rongga mulut.BUNYI-BUNYI BAHASA / 4 (e) k o t a (f) h a r i (g) l a p a n (h) k a s u t (i) b e s a n (j) k e j a r ________________________________ ________________________________ ________________________________ ________________________________ ________________________________ ________________________________ Tahukah Anda Cara Penghasilan Bunyi Vokal? Berikut dihuraikan secara terperinci cara bunyi vokal kardinal [i]. [o]. u]. di awal perkataan: [ikan]. [itu]. [ipar]. [ikut]. [sila]. di tengah perkataan: [biru]. [bәli]. [e]. [ibu]. [silap]. [bәsi] [guli]. (iii) Lelangit lembut dan anak tekak dinaikkan menutup rongga hidung supaya udara tidak keluar melalui rongga hidung.

(ii) Depan lidah dinaikkan separuh tinggi ke arah gusi. di akhir perkataan: [sate].13). di tengah perkataan: [katel]. [beraŋ]. [leper]. (v) Bunyi yang dihasilkan ialah bunyi [e] (lihat rajah 4. [eloʔ]. perkara yang berikut turut berlaku: (i) Bibir dihamparkan separuh sempit. [sepet].BUNYI-BUNYI BAHASA / 4 [i] Rajah 4. [elaʔ]. [heret]. (iii) Lelangit lembut dan anak tekak dinaikkan menutup rongga hidung supaya udara tidak dapat keluar melalui rongga hidung. Contoh kehadiran bunyi vokal ini dalam perkataan adalah seperti yang berikut: di awal perkataan: [ekor]. [ela] .12 : Penghasilan Vokal [i] Vokal Depan Separuh Sempit (Separuh Tinggi) [e] Bagi menghasilkan bunyi vokal depan separuh sempit [e]. [ edah]. 72 . (iv) Pita suara dirapatkan supaya udara dari paru-paru keluar dengan menggetarkan pita suara ke rongga mulut.

(iii) Lelangit lembut dan anak tekak dinaikkan menutup rongga hidung supaya udara tidak dapat keluar melalui rongga hidung.14). [εloʔ]. di akhir perkataan: [godε]. (ii) Depan lidah dinaikkan separuh rendah ke arah gusi. [εǰεʔ]. 73 . [gεtεʔ]. [udε]. di tengah perkataan: [bεso]. proses yang berikut turut berlaku: (i) Bibir dihampar separuh luas.13 : Penghasilan Vokal [e] Vokal Depan Separuh Luas (Separuh Rendah) [ε] Untuk menghasilkan bunyi vokal depan separuh luas. (iv) Pita suara dirapatkan supaya udara dari paru-paru keluar dengan menggetarkan pita suara ke rongga mulut. Berikut diberikan contoh perkataan yang dihadiri oleh bunyi vokal ini dalam dialek Kelantan: di awal perkataan: [εsoʔ]. (v) Bunyi yang dihasilkan ialah bunyi vokal [ε] (lihat rajah 4. [pεlεʔ]. [bulε].BUNYI-BUNYI BAHASA / 4 [e] Rajah 4. [tulε]. [gεlεʔ]. [εdoh].

[kuda]. (iii) Lelangit lembut dan anak tekak dinaikkan menutup rongga hidung supaya udara dari paru-paru tidak dapat keluar melalui rongga hidung. [kәlapa]. [alah]. di akhir perkataan: [pita]. [asap]. (v) Bunyi yang dihasilkan ialah bunyi vokal depan luas hampar seperti yang terdapat dalam perkataan yang berikut: di awal perkataan: [araŋ].14 : Penghasilan Vokal [ε] Vokal Depan Luas (Rendah) [a] Vokal depan luas [a] boleh dihasilkan melalui proses seperti yang berikut: (i) Bibir dalam keadaan hampar. [bukan]. [amal]. 74 . (ii) Depan lidah diturunkan serendah mungkin. [lampu]. [paku]. di tengah perkataan: [dadu]. [aǰar]. [bahu].BUNYI-BUNYI BAHASA / 4 [ε] Rajah 4. [tiba]. [rasa]. (iv) Pita suara dirapatkan supaya udara dari paru-paru keluar dengan menggetarkan pita suara ke rongga mulut.

16). alat artikulasi penting yang berperanan ialah bahagian belakang lidah.15 : Penghasilan Vokal [a] Vokal Belakang Sewaktu penghasilan vokal belakang. proses yang berikut harus dilakukan: (i) Bibir dibundarkan. (iv) Pita suara dirapatkan supaya udara yang keluar dari paru-paru menggetarkan pita suara ke rongga mulut. Vokal Belakang Sempit (Tinggi) [u] Untuk menghasilkan bunyi vokal belakang sempit. Keadaan bibir adalah bundar. (ii) Belakang lidah dinaikkan tinggi (setinggi mungkin) ke arah lelangit lembut. Kehadiran bunyi ini dalam perkataan adalah seperti yang berikut: 75 .BUNYI-BUNYI BAHASA / 4 [a] Rajah 4. (v) Bunyi yang dihasilkan ialah bunyi vokal belakang bundar [u]. (lihat rajah 4. (iii) Lelangit lembut dan anak tekak dinaikkan menutup rongga hidung supaya udara tidak dapat keluar melalui hidung.

[u] Rajah 4.BUNYI-BUNYI BAHASA / 4 di awal perkataan: [uli]. [batu].16 : Penghasilan Vokal [u] Vokal Belakang Separuh Sempit (Separuh Tinggi) [o] Vokal ini boleh dihasilkan melalui proses seperti yang berikut: (i) Bibir dibundarkan.17). [usap]. [labu]. [gandum]. (iv) Pita suara dirapatkan supaya udara dari paru-paru keluar ke rongga mulut menggetarkan pita suara. [bubur]. [usuŋ]. [subur]. [unto ʔ]. di akhir perkataan: [baǰu]. [kabur]. [pasu]. (v) Bunyi yang dihasilkan ialah bunyi vokal belakang separuh sempit [o] (lihat rajah 4. di tengah perkataan: [buka]. [kelambu]. (iii) Lelangit lembut dan anak tekak dinaikkan menutup rongga hidung supaya udara tidak dapat keluar melalui rongga hidung. Kehadiran bunyi vokal ini adalah seperti dalam contoh yang berikut: 76 . [undur]. (ii) Belakang lidah dinaikkan separuh tinggi ke arah lelangit lembut.

(v) Bunyi yang dihasilkan ialah bunyi vokal [ɔ] (lihat rajah 4. [koŋkoŋ]. [ɔpeh]. [ɔtaʔ]. (iii) Lelangit lembut dan anak tekak dinaikkan menutup rongga hidung supaya udara tidak dapat keluar melalui rongga hidung. [soto]. di tengah perkataan: [pɔkɔʔ]. Bunyi ini terdapat dalam dialek Kelantan seperti yang berikut: di awal perkataan: [ɔbat]. 77 . [obor]. [sudɔh]. [bәlakɔ].BUNYI-BUNYI BAHASA / 4 di awal perkataan: [oleh]. [sotoŋ]. di akhir perkataan: [kitɔ]. [otaʔ]. di akhir perkataan: [solo]. [foto] [o] Rajah 4. [ɔrε].18). [bɔrɔh]. proses berikut berlaku: (i) Bibir dibundarkan. [pәčɔh]. [toloŋ]. (iv) Pita suara dirapatkan supaya udara dari paru-paru keluar dengan menggetarkan pita suara ke rongga mulut. (ii) Belakang lidah dinaikkan separuh rendah ke arah lelangit lembut. [bilɔ]. [guanɔ].17 : Pengasilan Vokal [o] Vokal Belakang Separuh Luas (Separuh Rendah) [ɔ] Untuk menghasilkan bunyi vokal belakang separuh luas. di tengah perkataan: [boleh]. [oren].

Bunyi ini hadir dalam perkataan seperti dalam contoh yang berikut: di awal perkataan: [әmaʔ]. proses yang berikut turut berlaku: (i) Keadaan bibir hampar. di tengah perkataan: [pәnat]. [әnam]. [bәrat]. (v) Bunyi yang dihasilkan ialah bunyi [ә] (lihat rajah 4. Keadaan bibir adalah hampar. 78 . (ii) Tengah lidah dinaikkan sedikit ke arah lelangit keras.19). [әmpat]. [әmbun].18 : Penghasilan Vokal [ɔ] Vokal Tengah Alat artikulasi yang berperanan dalam penghasilan vokal tengah ialah bahagian tengah lidah. (iv) Pita suara dirapatkan supaya udara yang keluar dari paru-paru ke rongga mulut menggetarkan pita suara.BUNYI-BUNYI BAHASA / 4 [ɔ] Rajah 4. [čәrgas]. [kәmas]. Vokal Tengah [ә] Untuk menghasilkan bunyi vokal tengah ini. (iii) Lelangit lembut dan anak tekak dinaikkan menutup rongga hidung supaya udara tidak dapat keluar melalui rongga hidung.

20: Carta Kedudukan Vokal Antarabangsa (Sumber: J. [a].19 : Penghasilan Vokal [ә] Kesimpulannya.BUNYI-BUNYI BAHASA / 4 [ә] Rajah 4. iaitu vokal [i. Sementara itu. [o] dan [ ә]. [u]. Kecuali vokal [ә] yang agak lemah bunyinya dan kurang lantang. dapat dirumuskan bahawa jumlah vokal kardinal ialah lapan jenis. 1999: 226) 79 . [o] dan [u]. vokal-vokal lain adalah nyaring dan lantang. berikut pula diberikan rajah serta nama dan lambang-lambang vokal antarabangsa. [ε]. HADAPAN Sempit Separuh sempit Separuh luas Luas TENGAH BELAKANG * Apabila lambang hadir secara berpasangan.] [e]. Semua vokal adalah bersuara. [α]. [a]. Rahilly. [ɔ] . Vokal asli dalam bahasa Melayu hanya enam jenis. maka lambang pada sebelah kanan mewakili vokal bundar Rajah 4. iaitu vokal [i].B. [e]. Martin & J.

Chaiyanara. 2006:59-60) 80 .BUNYI-BUNYI BAHASA / 4 [i] [e] [ε] [a] [u] [o] [ɔ] [α] [y] [ø] [œ] [Œ] [ɒ] [Λ] [Ɣ] [ɯ] [ɨ] [u] Vokal depan sempit hampar (Closed front unrounded) Vokal depan separuh sempit hampar (Closed-mid front rounded) Vokal depan separuh luas hampar (Open-mid front unrounded) Vokal depan luas (Open front unrounded) Vokal belakang sempit bundar (Closed back rounded) Vokal belakang separuh sempit bundar (Closed-mid back rounded) Vokal belakang separuh luas bundar (Opened-mid back rounded) Vokal belakang luas hampar (Opened back rounded) Vokal depan sempit bundar (Closed front rounded) Vokal depan separuh sempit bundar (Closed-mid front rounded) Vokal depan separuh luas bundar (Opened-mid front rounded) Vokal depan luas bundar (Opened front rounded) Vokal belakang luas bundar (Opened back rounded) Vokal belakang separuh luas hampar (Opened-mid back unrounded) Vokal belakang separuh sempit hampar (Opened-mid back unrounded) Vokal belakang sempit hampar (Closed back unrounded) Vokal tengah sempit hampar (Cosed central unrounded) Vokal tengah sempit bundar (Closed central rounded) (Sumber: Paitoon M.

BUNYI-BUNYI BAHASA / 4 4.5 Tuliskan tiga contoh perkataan (jika ada) bagi setiap vokal di bawah mengikut kedudukannya dalam perkataan: Vokal Awal perkataan Tengah perkataan Belakang perkataan [i] [e] [a] [u] [o] [ә] 81 .4 Namakan kelompok vokal yang sifatnya kurang nyaring dan kurang lantang. 4.

[d] dan [g]. iaitu geseran gusi tidak bersuara [s] dan geseran glotis bersuara [h] (vii) 1 konsonan getaran bersuara [r] (viii) 1 konsonan sisian bersuara [l] (ix) 4 konsonan sengau bersuara [m. g] (iv) 1 konsonan hentian glotis (ʔ) (v) 2 konsonan letusan bersuara dan tidak bersuara [č. pita suara digetarkan oleh arus udara yang keluar dari paru-paru. Menurut Yunus Maris. ǰ] (vi) 2 konsonan geseran tidak bersuara. ŋ] (x) 2 konsonan separuh vokal bersuara. maka bunyi konsonan ialah bunyi yang semasa menghasilkannya terdapat gangguan atau halangan oleh alat artikulasi. konsonan asli dan ii. d] (iii) 2 letupan lelangit lembut bersuara dan tidak bersuara [k. Konsonan tidak bersuara pula adalah konsonan yang dihasilkan tanpa mengalami getaran pita suara oleh arus udara seperti [p].BUNYI-BUNYI BAHASA / 4 Apakah Bunyi Konsonan? Konsonan ialah bunyi bahasa selain daripada bunyi vokal. n. ɲ. terdapat 19 konsonan asli dalam bahasa Melayu yang terdiri daripada: (i) 2 konsonan letupan dua bibir bersuara dan tidak bersuara [p. iaitu: i. iaitu 1 separuh vokal dua bibir bersuara [w] dan 1 separuh vokal lelangit keras bersuara [j] 82 . Konsonan bersuara ialah konsonan yang semasa penghasilannya. contohnya [b]. b] (ii) 2 konsonan letupan gusi bersuara dan tidak bersuara [t. Konsonan dalam bahasa Melayu terdiri daripada dua golongan. konsonan pinjaman Tahukah Anda Konsonan Asli Bahasa Melayu? Konsonan asli dalam bahasa Melayu adalah konsonan yang tersedia ada dalam bahasa Melayu dan telah digunakan oleh penutur bahasa Melayu tanpa perubahan. [t] dan [k]. Sekiranya bunyi vokal itu adalah bunyi yang dihasilkan oleh alat artikulasi dengan udara keluar terus-menerus tanpa sekatan atau gangguan oleh alat artikulasi. Konsonan boleh terdiri daripada konsonan bersuara dan konsonan tidak bersuara.

gusi.21 : Carta Konsonan Asli Bahasa Melayu 83 . Daerah Sebutan Cara Sebutan 1 Dua bibir p b 2 Gusi 3 Gusi Lelangit Keras 4 Lelangit keras 5 Lelangit lembut k g 6 Pita suara ʔ Letupan tak bersuara Letupan bersuara Letusan tak bersuara Letusan bersuara Sengau Geseran tak bersuara Geseran bersuara Getaran Sisian Separuh vokal t d č ǰ m n s ɲ ŋ h r l w y/j Rajah 4. pita suara.BUNYI-BUNYI BAHASA / 4 Penghasilan konsonan-konsonan tersebut melibatkan daerah artikulasi tertentu seperti dua bibir. lelangit lembut. rongga hidung dan lain-lain. lelangit keras. Berikut diberikan carta konsonan asli bahasa Melayu dan daerah artikulasi dan cara penyebutannya sekali. glotis.

21. terdapat juga lambang-lambang linguistik untuk melambangkan bunyi-bunyi bahasa yang terdapat dalam kalangan bahasa dunia. Lambanglambang fonetik antarabangsa itu adalah seperti dalam rajah 4.BUNYI-BUNYI BAHASA / 4 Di samping itu. Berikut diberikan nama bunyi konsonan antarabangsa tersebut: [p] [b] [t] [d] [c] [ɟ] [k] [g] [q] [G] [ʔ] [ph] [bh] [m] [ɱ] Letupan dua bibir tidak beraspirat tidak bersuara (Voiceless unaspirated bilabial stop) Letupan dua bibir tidak beraspirat bersuara (Voiced bilabial stop) Letupan gigi-gusi tidak beraspirat tidak bersuara (Voiceless unaspirated dental-alveolar stop) Letupan gigi-gusi tidak beraspirat bersuara (Voiced unaspirated dental-alveolar stop) Letupan lelangit keras tidak beraspirat tidak bersuara (Voiceless unaspirated palatal stop) Letupan lelangit keras tidak beraspirat bersuara (Voiced unaspirated palatal stop) Letupan lelangit lembut tidak beraspirat tidak bersuara (Voiceless unaspirated velar stop) Letupan lelangit lembut tidak beraspirat bersuara (Voiced unaspirated velar stop) Letupan anak tekak tidak beraspirat tidak bersuara (Voiceless unaspirated uvular stop) Letupan anak tekak tidak beraspirat bersuara (Voiced unaspirated uvular stop) Letupan glotis tidak beraspirat tidak bersuara (Voiceless unaspirated glottal stop) Letupan dua bibir beraspirat tidak bersuara (Voiceless aspirated bilabial stop) Letupan dua bibir beraspirat bersuara (Voiced aspirated bilabial stop) Sengau dua bibir bersuara (Voiced bilabial nasal) Sengau bibir-gigi bersuara (Voiced labio-dental nasal) 84 .

* Bahagian berwarna menandakan artikulasi mustahil berlaku. maka lambang pada sebelah kanan mewakili konsonan bersuara. 1999:226) 85 .22: Carta Lambang Konsonan Antarabangsa (The International Phonetic Alphabet) (Sumber: J. Rahilly. Rajah 4.B. Martin & J.BUNYI-BUNYI BAHASA / 4 Dua bibir Letupan Gigibibir Gigi Gusi Postalveola Retrofleks Lelangit keras Lelangit lembut Uvular Faringal Glotal p b m B ɱ t n r Ր d ʈ ɖ ɳ C ɟ ɲ k g ŋ R N ʔ Sengau Getaran Tap/ Flap Geseran Geseran Sisian Malaran Tak Bergeser Malaran Tak Bergeser Sisian ɽ ∫ ʒ ʐ Ф β f v Θ ð S z ɫ ɮ ç ʝ x Ɣ Χ ʁ ћ ʕ h ɦ ʊ ɺ l ɻ Į j ʎ պ L * Apabila lambang hadir secara berpasangan.

BUNYI-BUNYI BAHASA / 4 [n] [ɳ] [ɲ] [ŋ] [N] [ф] [β] [f] [v] [θ] [ð] [s] [z] [ ] [ʐ] [∫] [Ʒ] [ç] Sengau gigi-gusi bersuara (Voiced dental-alveolar nasal) Sengau gelungan bersuara (Voiced retroflex nasal) Sengau lelangit keras bersuara (Voiced palatal nasal) Sengau lelangit lembut bersuara (Voiced velar nasal) Sengau anak tekak bersuara (Voiced uvular nasal) Geseran dua bibir tidak bersuara (Voiceless bilabial fricative) Geseran dua bibir bersuara (Voiced bilabial fricative) Geseran bibir-gigi tidak bersuara (Voiceless labio-dental fricative) Geseran bibir-gigi bersuara (Voiced labio-dental fricative) Geseran gigi tidak bersuara (Voiceless dental fricative) Geseran gigi bersuara (Voiced dental fricative) Geseran gigi-gusi tidak bersuara (Voiceless dental-alveolar fricative) Geseran gigi-gusi bersuara (Voiced dental-alveolar fricative) Geseran gelungan tidak bersuara (Voiceless retroflex fricative) Geseran gelungan bersuara (Voiced retroflex fricative) Geseran gusi-lelangit keras tidak bersuara (Voiceless palato-alveolar fricative) Geseran gusi-lelangit keras bersuara (Voiced palato-alveolar fricative) Geseran lelangit keras tidak bersuara (Voiceless palatal fricative) 86 .

BUNYI-BUNYI BAHASA / 4 [ʝ] [x] [Ɣ] [χ] [ʁ] [ћ] [ʕ] [h] [ɧ] [w] [ɥ] [ʊ] [ɺ] [ɻ] [j] [պ] [ɬ] [ɮ] Geseran lelangit keras bersuara (Voiced palatal fricative) Geseran lelangit lembut tidak bersuara (Voiceless velar fricative) Geseran lelangit lembut bersuara (Voiced velar fricative) Geseran anak tekak tidak bersuara (Voiceless uvular fricative) Geseran anak tekak bersuara (Voiced uvular fricative) Geseran rongga tekak tidak bersuara (Voiceless pharyngeal fricative) Geseran rongga tekak bersuara (Voiced pharyngeal fricative) Geseran pita suara tidak bersuara (Voiceless glottal fricative) Geseran pita suara bersuara (Voiced glottal fricative) Malaran tidak bergeser bibir-lelangit lembut (Labial-velar approximant) Malaran tidak bergeser bibir-lelangit keras (Labial-palatal approximant) Malaran tidak bergeser bibir-gigi (Labial-dental approximant) Malaran tidak bergeser gigi-gusi (Dental-alveolar approximant) Malaran tidak bergeser gelungan (Retroflex approximant) Malaran tidak bergeser lelangit keras (Palatal approximant) Malaran tidak bergeser lelangit lembut (Velar approximant) Sisian bergeser gigi-gusi (Dental-alveolar lateral fricative) Sisian bergeser lepas gusi (Post-alveolar lateral fricative) 87 .

Daerah Sebutan / Cara Sebutan Letupan tak bersuara Letupan bersuara Letusan tak bersuara Dua bibir Gusi Gusi Lelangit Keras Lelangi t keras Lelangit lembut Pita suara p k ʔ d g 88 . 2006:53-58) 4.6 Lengkapkan bahagian berwarna dalam carta di bawah dengan lambang konsonan bahasa Melayu yang betul. Chaiyanara.BUNYI-BUNYI BAHASA / 4 [l] [Į] [ʎ] [r] [R] [Ր] [ɽ] [R] Sisian tidak bergeser gigi-gusi (Dental-alveolar lateral) Sisian tidak bergeser gigi-gusi (Retroflex lateral) Sisian tidak bergeser lelangit keras (Palatal lateral) Getaran gigi-gusi (Dental-alveolar trill) Getaran anak tekak (Uvular trill) Tamparan gigi-gusi (Dental-alveolar trill) Tamparan gelungan (Retroflex flap) Tamparan anak tekak (Uvular flap) (Sumber: Paitoon M.

89 . kemudian dilepaskan serta-merta. Letupan Dua Bibir Tidak Bersuara [p] Konsonan letupan dua bibir tidak bersuara [p] dihasilkan melalui proses seperti yang berikut: (i) Dua bibir dirapatkan untuk menghalang sepenuhnya udara dari paruparu yang keluar ke rongga mulut. Udara tersekat sepenuhnya pada bibir.BUNYI-BUNYI BAHASA / 4 Daerah Sebutan / Cara Sebutan Letusan bersuara Sengau Dua bibir Gusi Gusi Lelangit Keras Lelangit keras Lelangit lembut Pita suara ǰ n ŋ Geseran tak bersuara Geseran bersuara Getaran s Sisian l Separuh vokal y/j Tahukah Anda Cara Penghasilan Bunyi Konsonan? 1. (iii) Pita suara dibuka (direnggangkan). (iv) Udara dari paru-paru keluar ke rongga mulut tanpa menggetarkan pita suara. (ii) Lelangit lembut dan anak tekak dinaikkan dan dirapatkan kepada dinding tekak bagi menyekat udara supaya tidak dapat keluar melalui rongga hidung.

di akhir perkataan: [dakap]. [dapur].BUNYI-BUNYI BAHASA / 4 (v) Bunyi yang dihasilkan ialah bunyi konsonan letupan dua bibir tidak bersuara [p] (lihat rajah 4. [atap]. [sepaʔ]. [p] Rajah 4. di tengah perkataan: [lәpas].23). [dapat]. [pasu].8 besar hampas perah . [pukul].23 : Penghasilan Konsonan [p] 5. basah 90 boros pijak hitam bola 5. [putәri].7 Terangkan cara penghasilan bunyi konsonan Letupan Dua Bibir Tidak Bersuara [p]. Kehadiran konsonan ini dalam perkataan adalah seperti yang berikut: di awal perkataan: [papan]. [sәdap]. [santap]. Bulatkan perkataan yang bermula dengan konsonan letupan dua bibir tidak bersuara.

[tiba].24 : Penghasilan Konsonan [b] 91 . (v) Bunyi yang dihasilkan ialah bunyi konsonan dua bibir bersuara [b] (lihat rajah 4. [budaʔ]. [kitab]. di tengah perkataan: [tubuh]. [buku]. di akhir perkataan: [sәbab]. [b] Rajah 4. Kehadiran konsonan ini dalam perkataan adalah seperti yang berikut: di awal perkataan: [buruŋ]. (iii) Pita suara dirapatkan.BUNYI-BUNYI BAHASA / 4 2. (ii) Lelangit lembut dan anak tekak dinaikkan dan dirapatkan pada dinding tekak untuk menyekat udara supaya tidak dapat keluar melalui rongga hidung. kemudian udara dilepaskan dengan serta-merta. Letupan Dua Bibir Bersuara [b] Konsonan ini dihasilkan melalui proses seperti yang berikut: (i) Dua bibir dirapatkan untuk menghalang sepenuhnya udara yang keluar dari paru-paru ke rongga mulut. (iv) Udara dari paru-paru keluar dengan menggetarkan pita suara ke rongga mulut dan tersekat sepenuhnya seketika pada bibir mulut. [subuh]. [batu]. [adab].24). [tabur]. [karib].

[tahu]. [patut]. Kehadiran konsonan ini dalam perkataan adalah seperti yang berikut: di awal perkataan: [taŋan]. [putus]. [satu]. (iv) Udara yang keluar dari paru-paru ke rongga mulut keluar tanpa menggetarkan pita suara. di akhir perkataan: [pәnuntut]. [toloŋ].9 Terangkan cara penghasilan bunyi Konsonan Letupan Dua Bibir Bersuara [b]. [sәbut]. Udara kemudiannya dilepaskan dengan serta-merta. di tengah perkataan: [pәtaŋ]. [lәmbut]. [bantu].BUNYI-BUNYI BAHASA / 4 4. Letupan Gusi Tidak Bersuara [t] Konsonan letupan gusi tidak bersuara dihasilkan melalui proses seperti yang berikut: (i) Hujung lidah dirapatkan pada gusi untuk membuat sekatan penuh pada arus udara yang keluar dari paru-paru ke rongga mulut.25). (v) Bunyi yang dihasilkan ialah konsonan letupan gusi tidak bersuara [t] (lihat rajah 4. 92 . (ii) Lelangit lembut dan anak tekak dinaikkan dan dirapatkan pada dinding tekak untuk menutup rongga hidung supaya udara tidak dapat keluar melalui rongga hidung. (iii) Pita suara dibuka (direnggangkan). 3. kemudian tersekat pada bahagian gusi. [tareʔ].

proses yang berikut perlu berlaku: (i) Hujung lidah dirapatkan pada gusi untuk membuat sekatan penuh pada arus udara yang keluar dari paru-paru ke rongga mulut. 93 .BUNYI-BUNYI BAHASA / 4 [t] Rajah 4. . Letupan Gusi Bersuara [d] Untuk menghasilkan bunyi konsonan ini. 4. (ii) Lelangit lembut dan anak tekak dinaikkan dan dirapatkan pada dinding tekak untuk menutup rongga hidung supaya udara tidak dapat keluar melalui rongga hidung. (iii) Pita suara dirapatkan.10 Terangkan cara penghasilan bunyi konsonan Letupan Gusi Tidak Bersuara [t].25: Penghasilan Konsonan [t] 4.

[dahulu]. [hasad]. [sidaŋ]. [duka]. di akhir perkataan: [abad]. kemudian udara tersebut dilepaskan dengan serta-merta.26: Penghasilan Konsonan [d] 94 .26). [padaŋ]. [tekad]. Bunyi yang dihasilkan ialah bunyi konsonan letupan dua bibir bersuara [d] (lihat rajah 4.BUNYI-BUNYI BAHASA / 4 (iv) (v) Udara dari paru-paru keluar dengan menggetarkan pita suara ke rongga mulut dan tersekat sepenuhnya pada gusi. di tengah perkataan: [pәdaŋ]. [d] Rajah 4. [maʔsud]. [dapur]. [padah]. Konsonan ini hadir dalam perkataan yang berikut: di awal perkataan: [dalam].

(iii) Pita suara dibuka (direnggangkan). (iv) Udara dari paru-paru keluar ke rongga mulut tanpa menggetarkan pita suara. [kita]. [kuda]. kemudian dilepaskan dengan serta-merta. (v) Bunyi yang dihasilkan ialah bunyi konsonan letupan lelangit lembut tidak bersuara [k] (lihat rajah 4. [pәkaʔ]. [teŋoʔ]. Letupan Lelangit Lembut Tidak Bersuara [k] Konsonan letupan lelangit lembut tidak bersuara [k] dihasilkan melalui proses seperti yang berikut: (i) Belakang lidah dinaikkan dan dirapatkan pada lelangit lembut untuk membuat sekatan penuh pada arus udara yang keluar dari paru-paru ke rongga mulut. [dәkat]. [kalau].11 Terangkan cara penghasilan bunyi konsonan Letupan Gusi Bersuara [d]. di tengah perkataan: [sukat]. [pukat]. (ii) Lelangit lembut dan anak tekak dirapatkan pada dinding tekak untuk menyekat udara supaya tidak dapat keluar melalui rongga hidung. di akhir perkataan: [budaʔ]. 4. Bunyi konsonan ini hadir dalam perkataan yang berikut: di awal perkataan: [kawan].27).BUNYI-BUNYI BAHASA / 4 4. [әmaʔ]. 95 . [bakat]. Udara tersekat pada bahagian lelangit lembut.12 Bulatkan perkataan yang bermula dengan konsonan letupan gusi bersuara. duri gulai dapur batas desak buruh gitar bilas 5.

(ii) Lelangit lembut dan anak tekak dirapatkan kepada dinding tekak untuk membuat sekatan supaya udara tidak dapat keluar melalui rongga hidung.BUNYI-BUNYI BAHASA / 4 [k] Rajah 4.13 Terangkan cara penghasilan bunyi konsonan Letupan Lelangit Lembut Tidak Bersuara [k]. 96 . proses berikut perlu dilakukan: (i) Belakang lidah dinaikkan dan dirapatkan pada lelangit lembut untuk membuat sekatan penuh pada arus udara yang keluar dari paruparu. 5 6.27 : Penghasilan Konsonan [k] 4. Letupan Lelangit Lembut Bersuara [g] Bagi menghasilkan konsonan letupan lelangit lembut bersuara [g].

[ragu]. [ganti].14 Terangkan cara penghasilan bunyi konsonan Letupan Lelangit Lembut Bersuara [g]. 4 97 . [ǰuga]. [dialog]. [monolog]. [g] Rajah 4. [agar]. Udara tersebut kemudiannya dilepaskan dengan serta-merta. di tengah perkataan: [agaʔ]. di akhir perkataaan: [beg]. Bunyi yang dihasilkan ialah bunyi konsonan letupan lelangit lembut bersuara [g] (lihat rajah 4. Udara dari paru-paru keluar dengan menggetarkan pita suara ke rongga mulut dan tersekat pada bahagian lelangit lembut. Bunyi konsonan ini hadir dalam perkataan seperti yang berikut: di awal perkataan: [guru].28).28 : Penghasilan Konsonan [g] 4. [gantuŋ].BUNYI-BUNYI BAHASA / 4 (iii) (iv) (v) Pita suara dirapatkan. [gambar]. 1.

proses berikut turut berlaku: (i) Pita suara dirapatkan serapat-rapatnya. [kәʔadaʔan]. [ʔoraŋ]. [anaʔ]. di tengah perkataan: [saʔat]. (ii) Lelangit lembut dan anak tekak dinaikkan dan dirapatkan kepada dinding tekak untuk membuat sekatan supaya udara tidak dapat keluar melalui rongga hidung.29 : Penghasilan Konsonan [ʔ] 98 . (iv) Bunyi yang dihasilkan ialah bunyi konsonan hentian glotis [ʔ] yang terdapat dalam bahasa Melayu (lihat rajah 4. [galaʔ]. [ǰumaʔat].29).BUNYI-BUNYI BAHASA / 4 7. [ʔada]. [soʔal]. [ʔikan]. di akhir perkataan: [tidaʔ]. (iii) Udara dari paru-paru keluar dan tersekat dan terhenti pada bahagian glotis dan tidak dilepaskan. Hentian Glotis [ʔ] Untuk menghasilkan bunyi hentian glotis. [ʔ] Rajah 4. [čәkaʔ]. Contoh perkataan yang mengandungi bunyi konsonan ini ialah: di awal perkataan: [ʔibu].

15 Terangkan cara penghasilan bunyi konsonan Hentian Glotis [ʔ]. 4. [bәnči]. [čontoh]. 99 . (iv) Udara dari paru-paru keluar ke rongga mulut tanpa menggetarkan pita suara. (ii) Lelangit lembut dan anak tekak dinaikkan dan dirapatkan pada dinding tekak untuk membuat sekatan supaya udara tidak dapat keluar melalui rongga hidung.16 Bulatkan perkataan yang berakhir dengan hentian glotis. [banči]. di akhir perkataan: [mač]. [kunči]. Udara tersebut tersekat seketika pada bahagian lelangit keras-gusi. Bunyi konsonan [č] yang hadir dalam bahasa Melayu adalah seperti yang berikut: di awal perkataan: [čari].BUNYI-BUNYI BAHASA / 4 4. elok tamak cucuk kicap bahu semak muka itik 8. [koč]. Letusan Lelangit Keras-Gusi Tidak Bersuara [č] Untuk menghasilkan bunyi konsonan ini. di tengah perkataan: [suči]. proses yang berikut turut berlaku: (i) Depan lidah dirapatkan pada daerah lelangit keras-gusi untuk membuat sekatan pada arus udara dari paru-paru ke rongga mulut. (iii) Pita suara dibuka (direnggangkan). untuk bunyi konsonan [č] dalam bahasa Melayu. kemudian udara tersebut dilepaskan dengan perlahan (bukan dengan cepat atau dengan serta-merta). Walau bagaimanapun. [čuri]. [čuti]. pelepasan udara adalah lebih cepat sedikit berbanding dengan pelepasan udara untuk bunyi konsonan letusan (afrikat) dalam bahasa Inggeris seperti dalam perkataan church.

9.BUNYI-BUNYI BAHASA / 4 [č] Rajah 4. Letusan Lelangit Keras-Gusi Bersuara [ǰ] Bunyi letusan lelangit keras-gusi dihasilkan melalui proses seperti yang berikut: (i) Depan lidah dirapatkan pada daerah lelangit keras-gusi untuk membuat sekatan pada arus udara dari paru-paru ke rongga mulut. (iii) Pita suara dirapatkan. (ii) Lelangit lembut dan anak tekak dinaikkan dan dirapatkan pada dinding tekak untuk menyekat udara daripada memasuki rongga hidung.17 Terangkan cara penghasilan bunyi konsonan Letusan Lelangit Keras-Gusi Tidak Bersuara [č]. 100 .30 : Penghasilan Konsonan [č] 4.

[ǰuga]. [ǰaŋgut]. Bunyi yang dihasilkan ialah bunyi [ǰ] (lihat rajah 4. 101 . Bunyi konsonan ini hadir dalam perkataan seperti yang berikut: di awal perkataan: [ǰaŋan]. [ǰ] Rajah 4. Udara dilepaskan perlahan (bukan dilepaskan dengan cepat atau sertamerta).18 Terangkan cara penghasilan bunyi konsonan Letusan Lelangit Keras-Gusi Bersuara [ǰ]. Bagi bunyi kononan [ǰ] dalam bahasa Melayu. [tәrǰun]. [ǰoloʔ].BUNYI-BUNYI BAHASA / 4 (iv) (v) Udara dari paru-paru keluar ke rongga mulut dengan menggetarkan pita suara dan tersekat pada daerah lelangit keras-gusi. di akhir perkataan: [imeǰ]. [koleǰ]. [huǰan].31). di tengah perkataan: [taǰam]. pelepasan udara adalah lebih cepat daripada pelepasan udara untuk bunyi konsonan j dalam bahasa Inggeris seperti untuk perkataan judge.31 : Penghasilan Konsonan [ǰ] 4. [buǰaŋ].

di tengah perkataan: [basuh]. cukai jambu capal juta celah kipas cuci jala 10. (iii) Pita suara dibuka (direnggangkan). [sapu].BUNYI-BUNYI BAHASA / 4 4. [bәras]. (iv) Udara dari paru-paru keluar dengan menggeser melalui sempitan pada daerah gusi. [suŋguh]. di akhir perkataan: [habis]. Geseran Gusi Tidak Bersuara [s] Untuk menghasilkan bunyi konsonan geseran gusi tidak bersuara [s]. Pita suara tidak digetarkan. [pasar]. [bilis]. Bunyi konsonan ini hadir dalam perkataan seperti yang berikut: di awal perkataan: [sayaŋ]. (v) Bunyi yang dihasilkan ialah bunyi geseran gusi tidak bersuara [s] (lihat rajah 4. proses yang berikut turut berlaku: (i) Daun lidah dinaikkan ke arah gusi untuk membuat sempitan. [kasar].32). [hiris].19 Bulatkan perkataan yang bermula dengan konsonan letusan lelangit keras bersuara. (ii) Lelangit lembut dan anak tekak dirapatkan pada dinding tekak bagi menyekat udara daripada keluar melalui rongga hidung. [dasar].32 : Penghasilan Konsonan [s] 102 . [s] Rajah 4. [sәdap].

(ii) Lelangit lembut dan anak tekak dinaikkan dan dirapatkan pada dinding tekak bagi menutup rongga ke hidung supaya udara tidak dapat keluar melalui hidung.20 Terangkan cara penghasilan bunyi konsonan Geseran Gusi Tidak Bersuara [s]. [hantu]. Pita suara digetarkan. 103 . [kaseh]. [lәbeh]. [hulur]. (iii) Udara keluar dengan menggeser melalui sempitan glotis. [tahap]. 11.BUNYI-BUNYI BAHASA / 4 4. Geseran Glotis Bersuara [h] Untuk menghasilkan bunyi konsonan geseran glotis [h]. Kehadiran bunyi ini adalah seperti yang berikut: di awal perkataan: [habis]. (iv) Bunyi yang dihasilkan ialah bunyi konsonan geseran glotis bersuara [h] (lihat rajah 4. [pehaʔ]. [lәteh]. di akhir perkataan: [bәrseh].33). di tengah perkataan: [lihat]. proses yang berikut turut berlaku: (i) Pita suara dibuka (direnggangkan) sedikit untuk membuat sempitan pada glotis. [sehat]. [hiŋgap].

(ii) Lelangit lembut dan anak tekak dinaikkan dan dirapatkan pada dinding tekak supaya udara tidak dapat keluar melalui rongga hidung. Getaran Gusi Bersuara [r] Bunyi getaran gusi bersuara [r] dihasilkan dengan cara yang berikut: (i) Hujung lidah dikenakan pada gusi. 104 . 12.BUNYI-BUNYI BAHASA / 4 [h] Rajah 4.33 : Penghasilan Konsonan [h] 4. (iii) Pita suara dirapatkan.21 Terangkan cara penghasilan bunyi konsonan Geseran Glotis Bersuara [h].

Konsonan ini hadir dalam perkataan seperti yang berikut: di awal perkataan: [rasa]. [karut]. [lebar]. 105 . di akhir perkataan: [bәsar]. [kәras].BUNYI-BUNYI BAHASA / 4 (iv) (v) Udara dari paru-paru keluar ke rongga mulut dan menggetarkan hujung lidah dan pita suara digetarkan. di tengah perkataan [bәras]. [edar]. [laras].22 Terangkan cara penghasilan bunyi konsonan Getaran Gusi Bersuara [r]. Bunyi yang dihasilkan ialah bunyi getaran gusi bersuara [r] (lihat rajah 4.34). [rusuh]. [runtuh]. [r] Rajah 4. [kasar].34 : Penghasilan Konsonan [r] 4. [rabun].

[bulat]. [pukul] [l] Rajah 4. (ii) Lelangit lembut dan anak tekak dinaikkan dan dirapatkan pada dinding tekak untuk menutup rongga ke hidung supaya udara tidak dapat keluar melalui rongga hidung. [kәlat]. Kehadiran konsonan ini dalam perkataan adalah seperti yang berikut: di awal perkataan: [lama]. (iii) Pita suara dirapatkan. Sisian Gusi Bersuara [l] Konsonan sisian gusi bersuara [l] dihasilkan dengan cara: (i) Hujung lidah dikenakan pada bahagian tengah gusi untuk membuat sekatan pada arus udara yang keluar dari paru-paru ke rongga mulut. di akhir perkataan: [tiŋgal].35 : Penghasilan Konsonan [l] 106 . [lambat].35). (v) Bunyi yang dihasilkan ialah bunyi konsonan sisian gusi bersuara [l] (lihat rajah 4. Pita suara digetarkan. [kilat]. [bәkal].BUNYI-BUNYI BAHASA / 4 13. [peŋgal]. (iv) Udara dari paru-paru keluar ke rongga mulut tetapi hanya dapat keluar melalui sisian atau tepian. [lampu]. [lupa]. di tengah perkataan: [sәlamat].

[silam]. [m] Rajah 4.36). [malam]. [namun]. di tengah perkataan: [timun]. (iv) Udara dari paru-paru memasuki rongga mulut dan keluar melalui rongga hidung. Sengau Dua Bibir Bersuara [m] Konsonan sengau dua bibir bersuara [m] dihasilkan dengan cara: (i) Bibir bawah dirapatkan pada bibir atas untuk membuat sekatan pada arus udara yang keluar dari paru-paru ke rongga mulut. (ii) Lelangit lembut dan anak tekak diturunkan supaya suara dapat memasuki rongga hidung. [timur]. di akhir perkataan: [salam]. Bunyi konsonan ini hadir dalam perkataan seperti yang berikut: di awal perkataan: [makan]. [tilam]. Bibir mulut dibuka semasa menyebut bunyi [m] dan pita suara digetarkan (lihat rajah 4. [lima]. (iii) Pita suara dirapatkan. 14. [mula].BUNYI-BUNYI BAHASA / 4 4. [masin]. [dalam].23 Terangkan cara penghasilan bunyi konsonan Sisian Gusi Bersuara [l].36 : Penghasilan Konsonan [m] 107 .

Pita suara digetarkan. [lapan]. [naluri]. di akhir perkataan: [papan]. di tengah perkataan: [kәnari]. [lontar]. [nuri]. [naŋka]. [binasa].BUNYI-BUNYI BAHASA / 4 15. [sәmbilan] [n] Rajah 4. (iv) Udara dari paru-paru keluar ke rongga mulut dan terhalang pada bahagian gusi. (v) Bunyi yang dihasilkan ialah bunyi sengau gusi bersuara [n] (lihat rajah 4.37 : Penghasilan Konsonan [n] 108 .37). (iii) Pita suara dirapatkan. [panas]. kemudian keluar melalui rongga hidung. (ii) Lelangit lembut dan anak tekak diturunkan membuka rongga hidung supaya udara dapat keluar melalui rongga hidung. Kehadiran bunyi konsonan ini adalah seperti dalam contoh yang berikut: di awal perkataan: [nasi]. Sengau Gusi Bersuara [n] Bunyi sengau gusi bersuara [n] dihasilkan dengan cara: (i) Hujung lidah dirapatkan pada gusi untuk membuat sekatan pada arus udara yang keluar dari paru-paru ke rongga mulut. [simpan].

[suɲi]. [ɲamoʔ]. Kehadiran bunyi konsonan ini adalah seperti dalam contoh yang berikut: di awal perkataan: [ɲaɲi]. (iv) Udara dari paru-paru keluar ke rongga mulut dan terhalang pada daerah lelangit keras-gusi. Pita suara digetarkan.24 Terangkan cara penghasilan bunyi konsonan Sengau Dua Bibir Bersuara [m]. (v) Bunyi yang dihasilkan ialah bunyi konsonan sengau lelangit kerasgusi bersuara [ɲ] (lihat rajah 4. kemudian keluar melalui rongga hidung. 4. proses yang berikut turut berlaku: (i) Depan lidah dirapatkan pada daerah lelangit keras-gusi untuk membuat sekatan pada arus udara yang keluar dari paru-paru ke rongga mulut. Sengau Lelangit Keras-Gusi Bersuara [ɲ] Untuk menghasilkan bunyi ini.25 Terangkan cara penghasilan bunyi konsonan Sengau Gusi Bersuara [n]. (iii) Pita suara dirapatkan. 109 . [ɲata]. (ii) Lelangit lembut dan anak tekak diturunkan membuka ruang rongga ke hidung supaya udara dari paru-paru dapat keluar melalui rongga hidung.38). [taɲa]. [miɲaʔ]. [ɲaɲoʔ]. di tengah perkataan: [baɲaʔ].BUNYI-BUNYI BAHASA / 4 4. 16.

BUNYI-BUNYI BAHASA / 4 [ɲ] Rajah 4. Sengau Lelangit Lembut Bersuara [ŋ] Bunyi konsonan sengau lelangit lembut bersuara [ŋ] dihasilkan melalui proses yang berikut: (i) Belakang lidah dinaikkan dan dirapatkan kepada lelangit lembut untuk menyekat udara yang keluar dari paru-paru ke rongga mulut.38 : Penghasilan Konsonan [ɲ] 4.26 Terangkan cara penghasilan bunyi konsonan Sengau Lelangit KerasGusi Bersuara [ɲ]. (iii) Pita suara dirapatkan. 17. 110 . (ii) Lelangit lembut dan anak tekak diturunkan membuka rongga hidung supaya udara dapat keluar melalui rongga hidung.

di akhir perkataan: [taŋguŋ]. Kehadiran konsonan ini dalam perkataan adalah seperti dalam contoh yang berikut: di awal perkataan: [ŋaŋa]. [ŋ] Rajah 4.39 : Penghasilan Konsonan [ŋ] 4.27 Terangkan cara penghasilan bunyi konsonan Sengau Lelangit Lembut Bersuara [ŋ]. 111 .BUNYI-BUNYI BAHASA / 4 (iv) (v) Udara dari paru-paru keluar ke rongga mulut dan terhalang pada daerah lelangit lembut. [taŋga].39). [baŋga]. Bunyi yang dihasilkan ialah bunyi sengau lelangit lembut bersuara [ŋ] (lihat rajah 4. [gunuŋ]. [tanǰuŋ]. kemudian keluar melalui rongga hidung. [siŋa]. Pita suara digetarkan. [baraŋ]. [ŋiau]. di tengah perkataan: [buŋa].

di tengah perkataan: [kawan]. [kawat]. di akhir perkataan: [sepaʔ takraw]. (ii) Belakang lidah diangkat ke arah lelangit lembut tetapi tidak menyentuh lelangit lembut (sama seperti kedudukan lidah untuk membunyikan vokal belakang [u]). Kehadiran konsonan ini adalah seperti dalam contoh yang berikut: di awal perkataan: [wau]. [lewat].40: Penghasilan Separuh Vokal [w] 112 . [w] Rajah 4.40). [waris]. Separuh Vokal Dua Bibir Bersuara [w] Bunyi separuh vokal dua bibir bersuara [w] ini dihasilkan dengan cara: (i) Bibir dibundarkan. lidah dengan pantas berubah ke kedudukan (posisi) untuk menghasilkan vokal tengah [ә] (lihat rajah 4.BUNYI-BUNYI BAHASA / 4 18. Semasa menghasilkan bunyi vokal [u]. [wajaŋ]. [waŋ]. [lawan]. (iv) Udara keluar dari paru-paru ke rongga mulut menggetarkan pita suara. (iii) Pita suara dirapatkan.

113 . [jakin]. Semasa menghasilkan bunyi vokal [i]. [sajaŋ].BUNYI-BUNYI BAHASA / 4 4. (v) Bunyi yang dihasilkan ialah bunyi konsonan separuh vokal [j] (lihat rajah 4. Separuh Vokal Lelangit Keras Bersuara [j] Bagi menghasilkan bunyi konsonan separuh vokal lelangit keras bersuara [j].29 Bulatkan perkataan yang bermula dengan separuh vokal dua bibir bersuara: wisel wirid yuran watan lipas yakin larut wira 19. [jatim]. proses yang berikut turut berlaku: (i) Depan lidah dinaikkan ke arah gusi seperti hendak menghasilkan bunyi vokal [i]. [bajaŋ].28 Terangkan cara penghasilan bunyi konsonan Separuh Vokal Dua Bibir Bersuara [w].41). kemudian semasa menghasilkan bunyi itu. di tengah perkataan: [dajaŋ]. (iii) Pita suara dirapatkan. kedudukan lidah berubah dengan pantas ke kedudukan vokal tengah [ә]. kedudukan lidah berubah dengan pantas ke kedudukan vokal tengah [ә]. (iv) Udara dari paru-paru keluar ke rongga mulut dan menggetarkan pita suara. Kehadiran bunyi konsonan ini dalam perkataan adalah seperti dalam contoh yang berikut: di awal perkataan: [jaŋ]. 4. [sәmbahjaŋ]. [juran]. (ii) Lelangit lembut dan anak tekak dinaikkan dan dirapatkan kepada dinding tekak supaya udara tidak keluar melalui rongga hidung.

BUNYI-BUNYI BAHASA / 4

[j]

Rajah 4.41 : Penghasilan Separuh Vokal [j]

4.30 Terangkan cara penghasilan bunyi konsonan Separuh Vokal Lelangit Keras Bersuara [j].

Tahukah Anda Konsonan Pinjaman dalam Bahasa Melayu?
Dengan konsonan pinjaman, dimaksudkan konsonan-konsonan yang bukan berasal daripada bahasa Melayu tetapi dipinjam daripada bahasa lain, seperti bahasa Arab, Sanskrit, Inggeris dan sebagainya. Konsonan-konsonan ini telah umum dipakai dalam perkataan-perkataan yang dipinjam daripada bahasa asing. Konsonan-konsonan tersebut terdiri daripada:

114

BUNYI-BUNYI BAHASA / 4

(i) (ii) (iii) (iv) (v) (vi) (vii) (viii)

Geseran bibir-gigi tidak bersuara [f] Geseran bibir-gigi bersuara [v] Geseran gigi tidak bersuara [] Geseran gigi bersuara [ð] Geseran gusi bersuara [z] Geseran lelangit keras tidak bersuara [š, ž] Geseran lelangit lembut tidak bersuara [x] Geseran lelangit lembut bersuara [Ɣ]

Tahukah Anda Cara Penghasilan Konsonan Pinjaman dalam Bahasa Melayu?
Geseran Bibir-Gigi Tidak Bersuara [f]
Bunyi konsonan geseran bibir-gigi tidak bersuara [f] dihasilkan dengan cara: (i) Bibir bawah dihampirkan pada gigi atas untuk membuat sempitan supaya udara keluar dengan menggeser melalui ruang yang sempit. (ii) Lelangit lembut dan anak tekak dinaikkan menutup rongga ke hidung supaya udara tidak dapat keluar melalui rongga hidung. (iii) Pita suara dibuka (direnggangkan). (iv) Udara dari paru-paru keluar dengan menggeser melalui sempitan pada daerah bibir-gigi. Pita suara tidak digetarkan. (v) Bunyi yang dihasilkan ialah bunyi geseran bibir-gigi tidak bersuara [f] (lihat rajah 4.42). Konsonan ini hadir dalam perkataan pinjaman seperti contoh yang berikut: di awal perkataan: [fikir], [fitnah], [faham], [fonetiʔ]. di tengah perkataan: [nafkah], [sifir], [sifar], [kufur]. di akhir perkataan: [arif], [maʔaf], [alif], [huruf].

115

BUNYI-BUNYI BAHASA / 4

[f]

Rajah 4.42 : Penghasilan Konsonan [f]

4.31 Terangkan cara penghasilan bunyi konsonan pinjaman Geseran BibirGigi Tidak Bersuara [f].

Geseran Bibir-Gigi Bersuara [v]
Bunyi konsonan geseran bibir-gigi bersuara [v] dihasilkan dengan cara: (i) Bibir bawah dihampirkan pada gigi atas untuk membuat sempitan supaya udara keluar dengan menggeser melalui sempitan. (ii) Lelangit lembut dan anak tekak dinaikkan dan dirapatkan pada dinding tekak menutup rongga ke hidung supaya udara tidak dapat keluar melalui rongga hidung. (iii) Pita suara dirapatkan. (iv) Udara dari paru-paru keluar dengan menggeser melalui sempitan pada daerah bibir-gigi. Pita suara digetarkan.

116

BUNYI-BUNYI BAHASA / 4

(v)

Bunyi yang dihasilkan ialah bunyi geseran bibir-gigi bersuara [v] (lihat rajah 4.43). Kehadiran bunyi konsonan ini adalah seperti dalam contoh yang berikut: di awal perkataan: [vokal], [variasi]. di tengah perkataan: [univәrsiti], [novel].

[v]

Rajah 4.43 : Penghasilan Konsonan [v]

4.32 Terangkan cara penghasilan bunyi konsonan pinjaman Geseran BibirGigi Bersuara [v].

Geseran Gigi Tidak Bersuara []
Konsonan geseran gigi tidak bersuara [] dihasilkan melalui cara: (i) Hujung lidah dihampirkan kepada daerah antara gigi atas dengan gigi bawah untuk membuat sempitan pada daerah antara gigi atas dan gigi bawah supaya udara keluar dengan menggeser.

117

BUNYI-BUNYI BAHASA / 4

(ii)

(iii) (iv) (v)

Lelangit lembut dan anak tekak dinaikkan dan dirapatkan pada dinding tekak untuk menutup rongga ke hidung supaya udara tidak dapat keluar melalui rongga hidung. Pita suara dibuka (direnggangkan). Udara dari paru-paru keluar dengan menggeser melalui sempitan antara gigi atas dan gigi bawah. Pita suara tidak digetarkan. Bunyi yang dihasilkan ialah bunyi geseran gigi tidak bersuara [] (lihat rajah 4.44). Konsonan ini hadir dalam perkataan seperti dalam contoh yang berikut: di awal perkataan: [inin], [alaa], [abit], di tengah perkataan: [mial]. di akhir perkataan: [hadi].

[oman].

[]

Rajah 4.44 : Penghasilan Konsonan []

118

34 (a) _____________ (b) _____________ (c) _____________ (d) _____________ (e) _____________ (f) _____________ (g) _____________ (h) _____________ 119 (i)_____________ . Tuliskan lambang bunyi konsonan yang dihasilkan berdasarkan gambar rajah di bawah: 4.BUNYI-BUNYI BAHASA / 4 4.33 Terangkan cara penghasilan bunyi konsonan pinjaman Geseran Gigi Tidak Bersuara [].

BUNYI-BUNYI BAHASA / 4 4.35 Kenal pasti jenis bunyi konsonan dalam perkataan berikut: Perkataan duri gulai dapur batas desak buruh gitar bilas jala cukai jambu capal juta celah kipas cuci besar hampas perah basah boros pijak hitam bola wisel wirid yuran watan lipas yakin larut wira elok tamak cucuk kicap bahu semak muka Jenis Konsonan 120 .

vokal tengah. asalkan perkataan tersebut mengandungi vokal [i]. . anda perlu: i. 4. Anda perlu memberikan tiga contoh perkataan bagi setiap vokal tersebut yang hadir di hadapan. jawapan anda harus mencakupi: i.4 Bagi menjawab soalan ini. atau lain-lain ii.vokal hadapan separuh sempit.vokal belakang. 121 .2 Bagi menjawab soalan ini. Sila buat rujukan tambahan daripada sumber lain.1 bagi mengesahkan jawapan anda itu betul. [o] dan vokal [ә] ii. dan [u] ii. [u].vokal hadapan luas. 4. vokal tengah dan vokal belakang dengan menyertakan gambar rajah kedudukan bibir dan lidah semasa menghasilkan bunyi vokal tersebut dan contoh yang sesuai.3 Bagi soalan ini.BUNYI-BUNYI BAHASA / 4 PANDUAN MENJAWAB SOALAN LATIHAN UNIT 4 4. Mengenal pasti sama ada huruf yang bercetak tebal dalam perkataan yang diberikan tersebut merupakan: . Sila sertakan contoh-contoh yang mengandungi vokal tersebut.1 Bagi soalan ini. 4. . di tengah dan di akhir perkataan. Mengandungi vokal-vokal yang berikut. [a]. Definisi vokal ii. 4. [e].vokal hadapan separuh luas. .5 Bagi soalan ini. jawapan anda perlu: i. Anda juga perlu memberikan vokal tengah [ә] iii. Anda perlu rujuk Rajah 4. Bebas memilih mana-mana perkataan dalam bahasa Melayu. Menyenaraikan enam jenis vokal bahasa Melayu ii. anda: i. . Ciri-ciri vokal bahasa Melayu iii.vokal hadapan sempit. iaitu vokal tinggi [i]. anda harus: i. Menjelaskan ciri-ciri vokal hadapan. .

6 Bagi menjawab soalan ini. Anda perlu melihat gambar rajah 4. Mengisi kotak bahagian berwarna itu dengan lambang konsonan yang betul ii. 4.9 Bagi menjawab soalan ini. Pastikan anda menghuraikan proses penghasilan bunyi konsonan letupan gusi tidak bersuara [t] tersebut dengan teratur dan betul iii.BUNYI-BUNYI BAHASA / 4 4. Sebaik-baiknya sertakan sekali gambar rajah dalam penerangan anda. Pastikan anda menghuraikan proses penghasilan bunyi konsonan letupan dua bibir bersuara [b] tersebut dengan teratur dan betul iii. Merujuk Rajah 4. Antara lambang konsonan yang perlu mengisi kotak bahagian berwarna itu ialah [b]. Merujuk Rajah 4. Merujuk Rajah 4.10 Bagi menjawab soalan ini. Sebaik-baiknya sertakan sekali gambar rajah dalam penerangan anda. 4. Merujuk Rajah 4. anda perlu: i. dll iii. anda perlu: i. 122 .23 ii.7 Bagi menjawab soalan ini. [j].25 ii. Sebaik-baiknya sertakan sekali gambar rajah dalam penerangan anda. [m]. 4. 4. Sila pastikan yang anda mengetahui nama-nama konsonan tersebut. anda perlu: i. [t]. [č].21 bagi mendapatkan jawapan seterusnya iv. 4.26 ii. Pastikan anda menghuraikan proses penghasilan bunyi konsonan [p] tersebut dengan teratur dan betul iii. Sebaik-baiknya sertakan sekali gambar rajah dalam penerangan anda. anda perlu: i. Pastikan anda menghuraikan proses penghasilan bunyi konsonan letupan gusi bersuara [d] tersebut dengan teratur dan betul iii. anda perlu: i.11 Bagi menjawab soalan ini.8 Bagi soalan ini.24 ii. anda perlu meneliti setiap perkataan yang diberikan dan carikan perkataan yang mengandungi konsonan letupan dua bibir bersuara [b].

123 .BUNYI-BUNYI BAHASA / 4 4.16 Bagi soalan ini. 4. anda perlu: i.17 Bagi menjawab soalan ini.15 Bagi menjawab soalan ini. Sebaik-baiknya sertakan sekali gambar rajah dan contoh dalam penerangan anda. anda perlu: i. Pastikan anda menghuraikan proses penghasilan bunyi konsonan letupan lelangit lembut bersuara [g] tersebut dengan teratur dan betul iii.27 ii. anda perlu: i. anda perlu meneliti setiap perkataan yang diberikan dan bulatkan perkataan yang mengandungi konsonan letupan gusi bersuara. Merujuk Rajah 4. 4. 4.12 Bagi soalan ini.13 Bagi menjawab soalan ini. anda perlu: i. Pastikan anda menghuraikan proses penghasilan bunyi konsonan letupan lelangit lembut tidak bersuara [k] tersebut dengan teratur dan betul iii. Merujuk Rajah 4. 4. Sebaik-baiknya sertakan sekali gambar rajah dan contoh dalam penerangan anda. Merujuk Rajah 4.29 ii. Merujuk Rajah 4. Pastikan anda menghuraikan proses penghasilan bunyi konsonan letusan lelangit keras-gusi tidak bersuara [č] tersebut dengan teratur dan betul iii.28 ii. Pastikan anda menghuraikan proses penghasilan bunyi konsonan hentian glotis [ʔ] tersebut dengan teratur dan betul iii.30 ii. anda perlu meneliti setiap perkataan yang diberikan dan bulatkan perkataan yang berakhir dengan hentian glotis. Sebaik-baiknya sertakan sekali gambar rajah dan contoh dalam penerangan anda. Sebaik-baiknya sertakan sekali gambar rajah dan contoh dalam penerangan anda.14 Bagi menjawab soalan ini. 4.

Merujuk Rajah 4. anda perlu: i.22 Bagi menjawab soalan ini.33 ii. anda perlu meneliti setiap perkataan yang diberikan dan bulatkan perkataan yang bermula dengan konsonan letusan lelangit keras bersuara.20 Bagi menjawab soalan ini. Sebaik-baiknya sertakan sekali gambar rajah dan contoh dalam penerangan anda. anda perlu: i.19 Bagi soalan ini. Sebaik-baiknya sertakan sekali gambar rajah dan contoh dalam penerangan anda. 4.31 ii. Merujuk Rajah 4. Pastikan anda menghuraikan proses penghasilan bunyi konsonan geseran gusi tidak bersuara [s] tersebut dengan teratur dan betul iii. 4. Sebaik-baiknya sertakan sekali gambar rajah dan contoh dalam penerangan anda. 4. Sebaik-baiknya sertakan sekali gambar rajah dan contoh dalam penerangan anda. Merujuk Rajah 4. anda perlu: i. Pastikan anda menghuraikan proses penghasilan bunyi konsonan letusan lelangit keras-gusi bersuara [j] tersebut dengan teratur dan betul iii. anda perlu: i.21 Bagi menjawab soalan ini. Merujuk Rajah 4.32 ii. 4.BUNYI-BUNYI BAHASA / 4 4. 124 . Pastikan anda menghuraikan proses penghasilan bunyi konsonan Getaran gusi bersuara [r] tersebut dengan teratur dan betul iii. Pastikan anda menghuraikan proses penghasilan bunyi konsonan geseran glotis bersuara [h] tersebut dengan teratur dan betul iii.34 ii.18 Bagi menjawab soalan ini.

Bagi menjawab soalan ini. anda perlu: i. Sebaik-baiknya sertakan sekali gambar rajah dan contoh dalam penerangan anda. Bagi menjawab soalan ini. anda perlu: i. 4. Merujuk Rajah 4. Pastikan anda menghuraikan proses penghasilan bunyi konsonan sengau lelangit keras-gusi bersuara [ɲ] tersebut dengan teratur dan betul iii. anda perlu: i. Bagi menjawab soalan ini. Pastikan anda menghuraikan proses penghasilan bunyi konsonan sengau lelangit lembut bersuara [ŋ] tersebut dengan teratur dan betul iii. Sebaik-baiknya sertakan sekali gambar rajah dan contoh dalam penerangan anda.27 125 .25 4.23 Bagi menjawab soalan ini. Merujuk Rajah 4. anda perlu: i.37 ii.BUNYI-BUNYI BAHASA / 4 4.26 4. Sebaik-baiknya sertakan sekali gambar rajah dan contoh dalam penerangan anda.39 ii.38 ii. Sebaik-baiknya sertakan sekali gambar rajah dan contoh dalam penerangan anda. Sebaik-baiknya sertakan sekali gambar rajah dan contoh dalam penerangan anda.35 ii. Pastikan anda menghuraikan proses penghasilan bunyi konsonan sisian gusi bersuara [l] tersebut dengan teratur dan betul iii. Bagi menjawab soalan ini. Merujuk Rajah 4. Pastikan anda menghuraikan proses penghasilan bunyi konsonan sengau gusi bersuara [n] tersebut dengan teratur dan betul iii. Merujuk Rajah 4. Pastikan anda menghuraikan proses penghasilan bunyi konsonan sengau dua bibir bersuara [m] tersebut dengan teratur dan betul iii.36 ii. Merujuk Rajah 4.24 4. anda perlu: i.

Sebaik-baiknya sertakan sekali gambar rajah dan contoh dalam penerangan anda. Pastikan anda menghuraikan proses penghasilan bunyi konsonan separuh vokal dua bibir bersuara [w] tersebut dengan teratur dan betul iii.40 ii. anda perlu: i. Merujuk Rajah 4. anda perlu: i. anda perlu meneliti setiap perkataan yang diberikan dan bulatkan perkataan yang bermula dengan konsonan vokal dua bibir bersuara Bagi menjawab soalan ini. Pastikan anda menghuraikan proses penghasilan bunyi konsonan pinjaman geseran bibir-gigi bersuara [v] tersebut dengan teratur dan betul iii. anda perlu: i.42 ii. Pastikan anda menghuraikan proses penghasilan bunyi konsonan pinjaman geseran bibir-gigi tidak bersuara [f] tersebut dengan teratur dan betul iii.41 ii. Pastikan anda menghuraikan proses penghasilan bunyi konsonan separuh vokal lelangit keras bersuara [j] tersebut dengan teratur dan betul iii.BUNYI-BUNYI BAHASA / 4 4. Bagi soalan ini.43 ii. Merujuk Rajah 4.32 126 . Sebaik-baiknya sertakan sekali gambar rajah dan contoh dalam penerangan anda.29 4. Sebaik-baiknya sertakan sekali gambar rajah dan contoh dalam penerangan anda. Sebaik-baiknya sertakan sekali gambar rajah dan contoh dalam penerangan anda.31 4. anda perlu: i. Merujuk Rajah 4. 4. Bagi menjawab soalan ini. Merujuk Rajah 4.30 4. Bagi menjawab soalan ini.28 Bagi menjawab soalan ini.

Bagi menjawab soalan ini.34 4. anda perlu: i. Kenal pasti jenis-jenis bunyi konsonan dalam perkataan tersebut.33 Bagi menjawab soalan ini. anda perlu: i. [č]. [g]. [k]. Menerangkan setiap rajah (a) . Bagi menjawab soalan ini. Pastikan anda memasukkan lambang konsonan [p]. [t]. [n] dalam jawapan anda. 4. Kenal pasti kedudukan alat artikulasi yang menghasilkan bunyi konsonan tertentu iii.44 ii. [z]. [s]. Sebaik-baiknya sertakan sekali gambar rajah dan contoh dalam penerangan anda. [ʔ]. Meneliti setiap perkataan yang disenaraikan dalam soalan ii.35 127 . Pastikan anda menghuraikan proses penghasilan bunyi konsonan pinjaman geseran gigi tidak bersuara [] tersebut dengan teratur dan betul iii.BUNYI-BUNYI BAHASA / 4 4. [z]. Merujuk Rajah 4.(i) ii. anda perlu: i.

P.K. Clark. Speech sounds. Bright. USA: Blackewell. Bhd. Ejaan bahasa Melayu terkini. Ashby. Gleason. Introducing phonetics & phonology. W. (Ed. Linguistik fonetik dan fonologi bahasa Melayu. Barnhart. A Dictionary of Linguistics and Phonetics. New York: Oxford University Press. H.L. Chicago: University of Chicago Press. & Yallop. Rinehart & Winston. (1986). & Barnhart.) (1981). An introduction to phonetics and phonology (second edition). 128 . & Hannahs. Ladefoged.A. D. C. Jones. P. The world book of encyclopedia volume two. Davenport. Kuala Lumpur: Dewan Bahasa dan Pustaka.J. (1998). London: Heffer. (1973).BUNYI-BUNYI BAHASA / 4 Rujukan Abdul Hamid Mahmood (1995). D. Kuala Lumpur: PTS Professional. (1958). M. (1995). Fonetik dan fonologi siri pengajaran dan pembelajaran bahasa Melayu. R. (1995). S. Crystal. J. Toronto: World Book Inc. Kuala Lumpur: Aslita Sdn. Auckland: Arnold. London: Routledge. Indirawati Zahid & Mardian Shah Omar (2006). An outline of English phonetics. Abdul Hamid Mahmood (2002). Abdul Hamid Mahmood dan Nurfarah Lo Abdullah (2007). Kamus Dewan Edisi Keempat (2005). Oxford: Basil Blackwell Ltd. C. International encyclopedia of linguistics. Kuala Lumpur: City Reprographic Services. New York: Holt. (1955). Preliminaries to linguistic phonetics. Guru dan bahasa Melayu. Masa Enterprise. (Ed) (1992). An introduction to descriptive linguistics.

(1963). Yogyakarta: Gadjah Mada University Press. & Rahilly. Yogyakarta: Gadjah Mada University Press. Kuala Lumpur: Fakulti Bahasa dan Linguistik. New York: Penguin Modern Master University Press. Malmberg. The Penguin Dictionary (2004). Phonetics: A critical analysis of phonetic theory and a technique for the practical description of sounds University of Michigan Press. J. New York: Denver. (1983). Australia: Blackwell Publishing. Vowels and consonants (second edition). (1981). Rahmat Sato. Nor Hashimah Jalaluddin (1998). K.B. Yogyakarta: Gadjah Mada University Press. Sudaryanto (1983). Ladefoged. New York: Cambridge University Press. Laver.W. J. Kuala Lumpur: Dewan Bahasa dan Pustaka. P. Brace and Jovanovich. United Kingdom: Oxford University Press. (1993). A course in phonetics (3rd. London: Penguin Books. H. Roach. P. (2001). Phonetics. Fonetik. J. (2005).M. Universiti Malaya. (1993). Principles of phonetics. P. Martin. Ed). Asas fonetik. (1947). London: Arnold. Phonetics. Pengenalan fonetik dan fonologi. Pengantar linguistik. P. Boston. MA: Thomson Wadsworth. Marsono (1986). New York: Harcourt. B.L. J. 129 . (2006).BUNYI-BUNYI BAHASA / 4 Ladefoged. Noam Chomsky. Ladefoged. (1999). A course in phonetics (fifth edition). (1998). J. Linguistik. Phonetics the science of speech. Lyons. Verhaar. Pike.

Apakah Pengertian Artikulasi Tambahan / Koartikulasi? Artikulasi tambahan atau koartikulasi ialah sebutan tambahan yang terjadi akibat daripada pengaruh penyebutan sesuatu bunyi tertentu. perengkungan dan pengglotisan iii. penyengauan. penyengauan. penglelangitkerasan. penglelangitkerasan. membezakan antara pembibiran. anda seharusnya dapat: i. beberapa alat artikulasi turut 130 . Sewaktu menyebutkan sesuatu bunyi tertentu.ARTIKULASI TAMBAHAN / 5 Unit 5 ARTIKULASI TAMBAHAN / KOARTIKULASI HASIL PEMBELAJARAN Setelah selesai mempelajari unit ini. Pengenalan Unit ini membincangkan hal tentang Artikulasi Tambahan atau juga dipanggil Koartikulasi yang mencakupi pembibiran. ii. menulis perkataan dalam bentuk fonetik dengan memasukkan lambang-lambang koartikulasi. menerangkan pengertian artikulasi tambahan/ koartikulsi. perengkungan dan pengglotisan. terjadi juga sebutan tambahan secara sampingan kerana dalam proses penyebutan sesuatu bunyi tertentu.

perengkungan. pembibiran. 131 . lelangit keras. iv. ii. jelaskan maksud pembibiran. rengkung dan seumpamanya sehingga berlakunya artikulasi tambahan seperti: i. penyengauan. iii. semasa kita menyebut bunyi perkataan [kuniŋ]. Sebenarnya semasa kita hendak menyebut bunyi konsonan [k] yang diikuti oleh vokal belakang [u] dalam perkataan “kuning” itu. rongga hidung. iaitu pengaruh daripada hendak menyebut bunyi vokal belakang [u] dalam perkataan “kuning” itu. pengglotisan (Glotalisasi) 5. dan v. misalnya bibir. penglelangitkerasan.1 Apakah yang anda faham tentang koartikulasi? Berikan pengertian menurut banyak sumber. Misalnya. berlaku sedikit pembundaran bibir. Tahukah Anda Proses Pembibiran? Pembibiran atau dikenal sebagai labialisasi ialah artikulasi tambahan yang berlaku semasa hendak menyebut bunyi vokal belakang.2 Dengan memberikan contohcontoh yang sesuai. Artikulasi tambahan pembibiran ditanda dengan lambang w seperti dalam contoh yang berikut: [kwuniŋ] [kwučiŋ] [lwubaŋ] [swulit] [twolaʔ] 5.ARTIKULASI TAMBAHAN / 5 terlibat.

jelaskan maksud penyengauan. nasi. Semasa menyebutkan bunyi sengau. nyamuk. ɲ. Tahukah Anda Proses Penglelangitkerasan? Penglelangitkerasan atau palatalisasi merupakan artikulasi tambahan yang berlaku akibat proses penghasilan bunyi lelangit keras. seperti dalam contoh yang berikut: [punǰča] [manǰja] [belanjǰa] [senǰǰa] [belunǰǰur] 132 . ɲ. ŋ] seperti dalam perkataan malam. n.ARTIKULASI TAMBAHAN / 5 Tahukah Anda Proses Penyengauan? Penyengauan atau nasalisasi merupakan artikulasi tambahan yang berlaku pengaruh daripada proses penyebutan bunyi perkataan yang mengandungi konsonan sengau yang diikuti oleh vokal. misalnya. [m. pengaruh bunyi sengau [m.3 Dengan memberikan contoh-contoh yang sesuai. nganga. Penglelangitkerasan ini terhasil sebelum bunyi letusan lelangit keras [č] dan [ǰ] dan lambang yang digunakan untuk melambangkan penglelangitkerasan ialah lambang [^] di bawah atau [ǰ] di sebelah kanan atas lambang fonetik konsonan berkenaan. ŋ] merebak kepada bunyi vokal kerana rongga hidung tidak sempat ditutup sepenuhnya semasa menyebut bunyi vokal dalam perkataan tersebut. Lambang penyengauan atau nasalisasi ditanda dengan lambang ~ seperti dalam perkataan yang berikut: [mãkan] [nãŋka] [ɲãɲi] [məŋãntoʔ] 5. n.

[ʔadeʔ]. Tahukah Anda Proses Perengkungan? Perengkungan ialah artikulasi tambahan yang berlaku akibat daripada pengucapan bunyi rengkungan. alat artikulasi mengambil sedikit masa untuk melafazkan bunyi vokal tersebut dan ini mengakibatkan udara terhenti sebentar pada glotis semasa menyebut bunyi vokal dalam perkataan itu. [ʔalat] dan seumpamanya. d dan z 5. [ʔabaŋ]. Misalnya. Tahukah Anda Proses Pengglotisan (Glotalisasi)? Pengglotisan atau glotalisasi merupakan ciri suprasegmental yang berlaku sebelum penyebutan bunyi vokal. Bunyi seperti ini banyak terdapat dalam bahasa Arab.ARTIKULASI TAMBAHAN / 5 5. Sebelum bunyi vokal itu dilafazkan.4 Dengan memberikan contoh-contoh yang sesuai. jelaskan maksud penglelangitkerasan. Simbol yang digunakan bagi melambangkan bunyi perengkungan ialah seperti yang terdapat pada fonem yang berikut: L. Glotalisasi biasanya berlaku pada awal bunyi vokal yang hadir pada perkataan yang disebut secara satu-satu. jelaskan maksud perengkungan. 133 .5 Dengan memberikan contoh-contoh yang sesuai.

5.8 Nyatakan artikulasi tambahan yang terlibat dalam contoh-contoh perkataan di bawah: (a) [kwuraŋ] (b) [tanǰǰaʔ] (c) [ʔiteʔ] (d) [taʔat] (e) [mãsin] (f) [punjčaʔ] (g) [kwotaʔ] (h) [panǰǰat] (i) [ŋãŋã] (j) [kaʔedah] ____________________ ____________________ ____________________ ____________________ ____________________ ____________________ ____________________ ____________________ ____________________ ____________________ 134 .6 Dengan memberikan contoh-contoh yang sesuai. udara terhenti sekejap pada glotis dan memakan sedikit masa untuk menyebut vokal yang berikutnya.ARTIKULASI TAMBAHAN / 5 Glotalisasi juga berlaku antara dua vokal yang berdekatan dalam perkataan.7 Nyatakan perbezaan antara pembibiran. [saʔat]. [faʔedah] dan seumpamanya. 1. penglelangitkerasan. Contohnya. Semasa menyebut vokal pertama. penyengauan. perengkungan dan pengglotisan 1. jelaskan maksud glotalisasi. [ǰumaʔat].

ARTIKULASI TAMBAHAN / 5 5.9 Salin semula perkataan-perkataan di bawah dalam bentuk fonetik dengan memasukkan lambang-lambang artikulasi tambahan yang sesuai. a) putih (b) banjir (c) singa (d) taat (e) tulang (f) banyak (g) kumbang (h) sunting (i) jemaah (h) sengaja (i) ombak (j) semalam ____________________ ____________________ ____________________ ____________________ ____________________ ____________________ ____________________ ____________________ ____________________ ____________________ ____________________ ____________________ 135 .

5.ARTIKULASI TAMBAHAN / 5 PANDUAN MENJAWAB SOALAN LATIHAN UNIT 5 5. Menerangkan maksud artikulasi tambahan/ koartikulasi ii. misalnya apabila menyebut perkataan panjang. anda harus: i. Sila teliti perkataan yang mengandungi konsonan lain yang diikuti oleh vokal belakang. konsonan [n] yang diikuti oleh konsonan [j] berlaku artikulasi tambahan penglelangitkerasan yang hadir bersamasama bunyi tersebut iii.1 Bagi menjawab soalan ini. anda harus: i. 5. Contohnya. Anda perlu menjelaskan proses menghasilkan bunyi konsonan tertentu yang melibatkan berlakunya artikulasi tambahan. Menghuraikan artikulasi tambahan/ koartikulasi yang hadir bersama-sama dengan bunyi konsonan yang lain yang hadir selepas konsonan tersebut. anda perlu: i. Menerangkan bahawa bunyi-bunyi penyengauan berlaku kerana wujudnya konsonan sengau yang diikuti oleh bunyi vokal.3 Bagi menjawab soalan ini. anda perlu: i. ii. 136 . Sila berikan juga contoh-contoh konsonan sengau lain yang diikuti oleh bunyi-bunyi vokal tersebut.2 Bagi menjawab soalan ini. [nila]. Berikan contoh-contoh lain dalam bahasa Melayu tentang artikulasi tambahan penglelangitkerasan. Sila teliti semua definisi yang diberikan oleh tokoh-tokoh bahasa yang berlainan dan terangkannya mengikut fahaman anda iii. bunyi koartikulasi pembibiran yang hadir bersama dengan konsonan [k] semasa menyebut bunyi [kwuda] ii. Pengaruh daripada konsonan sengau itu terkena juga pada vokal yang mengikutinya. Berikan contoh-contoh perkataan yang mengandungi artikulasi tambahan tersebut.4 Untuk menjawab soalan ini. [nusa] iii. 5. Pastikan anda memberikan contoh-contoh penyengauan yang berlaku pada vokal-vokal lain yang hadir mengikuti konsonan sengau. Menjelaskan maksud koartikulasi penglelangitkerasan ii. misalnya [mãlam].

perengkungan dan pengglotisan ii.7 Bagi menjawab soalan ini. Huraikan proses pengglotisan berlaku iii. anda perlu: i. seperti pembibiran. Menerangkan perbezaan cara-cara menghasilkan bunyi koartikulasi pembibiran. Sila rujuk sumber lain seperti buku dan internet bagi mendapatkan maklumat tambahan. Menerangkan maksud koartikulasi perengkungan bahasa Melayu ii. 5. Berikan contoh-contoh koartikulasi pengglotisan dalam bahasa Melayu. Sila rujuk halaman 131 – 133.(j) ii. 5. Berikan contoh-contoh lain koartikulasi perenkungan dalam bahasa Melayu. Sila rujuk sumber lain seperti buku dan internet bagi mendapatkan maklumat tambahan. penyengauan. Anda juga perlu mengetahui setiap penghasilan bunyi konsonan dan vokal itu ada bunyi lain yang turut serta bersama-samanya.6 Untuk menjawab soalan ini.9 Untuk soalan ini. iii. Mengenal pasti jenis-jenis koartikulasi yang berlainan yang berlaku semasa menyebut perkataan dalam soalan (a) . anda perlu: i.ARTIKULASI TAMBAHAN / 5 5. anda perlu: i. Memberikan maksud koartikulasi pengglotisan bahasa Melayu ii. 5.8 Bagi soalan ini. anda perlu: i. anda perlu: i. penglelangitkerasan. 5. Meneliti dan mengenali setiap perkataan dan bunyi-bunyi konsonan serta vokal yang terdapat pada perkataan tersebut ii. pengglotisan. dll 137 . Terangkan cara penghasilan konsonan tertentu yang boleh menyebabkan berlakunya koartikulasi perengkungan iii.5 Untuk menjawab soalan ini.(j) tersebut iii. Pastikan anda menerangkan setiap artikulasi tambahan yang berlainan yang terdapat dalam perkataan (a) .

138 . berlakunya pengglotisan pada huruf vokal [o] dan bentuk transkripsi fonetik ditulis seperti berikut: [ʔombaʔ]. Misalnya bagi perkataan ombak.ARTIKULASI TAMBAHAN / 5 iii. Anda perlu memasukkan lambang-lambang artikulasi tambahan tersebut bagi perkatan-perkataan itu.

London: Routledge.K. An outline of English phonetics.J. M. & Hannahs. International encyclopedia of linguistics. Kamus Dewan Edisi Keempat (2005). Gramedia Jakarta. & Barnhart. C. Bright. Preliminaries to linguistic phonetics. Chicago: University of Chicago Press. C. London: Heffer. USA: Blackewell. Introducing phonetics & phonology. (1986). J. S. Crystal. New York: Oxford University Press. Kuala Lumpur: Dewan Bahasa dan Pustaka. Abdul Hamid Mahmood (2002). Toronto: World Book Inc. Ladefoged. Rinehart & Winston. Ashby. Bhd. An introduction to phonetics and phonology (second edition). (1958).) (1981). & Yallop. Oxford: Basil Blackwell Ltd. An introduction to descriptive linguistics. Gleason.T. P. W. Auckland: Arnold. 139 . (1995). Kuala Lumpur: City Reprographic Services. Guru dan bahasa Melayu. Jones. Davenport. (Ed) (1992). Linguistik fonetik dan fonologi bahasa Melayu.ARTIKULASI TAMBAHAN / 5 Rujukan Abdul Hamid Mahmood (1995).L. Clark. A Dictionary of Linguistics and Phonetics. Kamus linguistik. New York: Holt. Ejaan bahasa Melayu terkini.A. Harimurti Kridalaksana (1983). P. H. (1995). (1955). The world book of encyclopedia volume two. Masa Enterprise. Kuala Lumpur: Aslita Sdn. Speech sounds. D. Abdul Hamid Mahmood dan Nurfarah Lo Abdullah (2007). (Ed. (1973). (1998). R. Barnhart. D. Jakarta: Penerbit P.

Phonetics: A critical analysis of phonetic theory and a technique for the practical description of sounds University of Michigan Press.W. (1963). Universiti Malaya. (1947). J. Lyons. Ladefoged. New York: Penguin Modern Master University Press. Phonetics. Phonetics. Rahmat Sato. Kuala Lumpur: Dewan Bahasa dan Pustaka. (1981). New York: Cambridge University Press. J. & Rahilly. Vowels and consonants (second edition). H. Kuala Lumpur: Fakulti Bahasa dan Linguistik. 140 . F. MA: Thomson Wadsworth. P. P. Australia: Blackwell Publishing. The Penguin Dictionary (2004). Fonetik. K.L. Parker. B. A course in phonetics (fifth edition). London: Arnold. Laver. Malmberg. London: Penguin Books. Pengantar linguistik. Linguistik untuk bukan ahli linguistik. Marsono (1986). J. Pengenalan fonetik dan fonologi. United Kingdom: Oxford University Press. (2006). (2005). Boston. (1974). Yogyakarta: Gadjah Mada University Press. (2001). (1983). Noam Chomsky. Verhaar. J.B.M. (1998).ARTIKULASI TAMBAHAN / 5 Ladefoged. New York: Denver. J. Pike. Yogyakarta: Gadjah Mada University Press. Roach. Phonetics the science of speech. Martin. P. Principles of phonetics. (1999). (1993).

tetapi ciri yang hadir bersama dengan cara menindihi atau menumpangi bunyi penggalan. ii. 141 . ii. Fonem suprasegmental tersebut terdiri daripada: i. Fonem suprasegmental ini bukannya bunyi segmental atau bunyi penggalan. Pengenalan Unit ini membincangkan hal tentang Fonem Suprasegmental dalam fonetik dan fonologi bahasa Melayu yang meliputi tekanan. tekanan. kepanjangan. membezakan antara tekanan. kepanjangan. ciri suprasegmental hadir bersama-sama fonem penggalan dengan cara menumpangi bunyi segmental. jeda. tona dan intonasi. Maksudnya. Apakah Pengertian Fonem Suprasegmental? Fonem suprasegmental yang juga disebut fonem suprapenggalan ialah ciri atau sifat bunyi yang menindihi atau menumpangi sesuatu fonem. anda seharusnya dapat: i. tona dan intonasi dalam bidang fonetik dan fonologi bahasa Melayu. kepanjangan.FONEM SUPRASEGMENTAL / 6 Unit 6 FONEM SUPRASEGMENTAL HASIL PEMBELAJARAN Setelah selesai mempelajari unit ini. jeda. menerangkan pengertian fonem suprasegmental.

Begitulah seterusnya dengan perkataan conduct. Tekanan biasanya berlaku pada suku kata dalam perkataan. 6. jeda. 142 . Dalam bahasa Melayu. perkataan pro gress bermaksud “memajukan” (kata kerja) / dan pro gress bermaksud “kemajuan” (kata nama). Bunyi vokal dalam bahasa Melayu disebut dengan lantang dan boleh dipanjangkan. tona dan intonasi. 6. Tekanan dalam perkataan bahasa Melayu lazimnya berlaku pada suku kata yang kedua seperti dalam perkataan ki ta.1 Apakah perbezaan antara bunyi segmental dan bunyi suprasegmental? i. jelaskan bagaimana “tekanan” boleh membezakan makna sesuatu frasa atau ayat. Apakah Tekanan? Tekanan ialah ciri lemah atau kerasnya suara penyebutan sesuatu suku kata. iv. Contohnya.2 Dengan memberikan contoh-contoh yang sesuai. Dalam bahasa asing. ba pa. insult dan seumpamanya boleh membawa maksud yang berbeza dalam bahasa Inggeris apabila dipakai tekanan pada suku kata yang berbeza. misalnya bahasa Inggeris.FONEM SUPRASEGMENTAL / 6 iii. sa tu dan seumpamanya. Tekanan ditanda dengan tanda ( / ). tekanan berlaku pada vokal. tekanan boleh membezakan / makna. Begitu juga dengan / perkataan ex port yang tekanannya diletakkan pada awal suku kata membawa / maksud “barang yang dieksportkan” (kata nama) sedangkan ex port yang tekanannya dilakukan pada suku kata kedua membawa maksud “melakukan kerja eksport” (kata kerja). v.

Ciri kepanjangan atau panjang pendek ini boleh membezakan makna dalam bahasa-bahasa tertentu seperti bahasa Inggeris dan Arab tetapi tidak membezakan makna dalam bahasa Melayu. Dalam bahasa Inggeris. perbezaan makna terjadi apabila kepanjangan ini digunakan. dan jika empat titik ( :: ). unsur jeda ini boleh membezakan makna.3 Ciri kepanjangan ditandai dengan tanda titik yang dipanggil mora. Misalnya. Contohnya. ujaran I scream. Terangkan lambang mora tersebut dengan contoh yang sesuai. ayat atau rangkai kata. kepanjangannya satu mora. perkataan sit bermakna “duduk”. dan si:t bermakna “tempat duduk”. kepanjangannya ialah dua mora. dua titik ( : ).FONEM SUPRASEGMENTAL / 6 ii. “saya menjerit” dan ice-cream “aiskrim” bunyi ujarannya sama dan sukar dibezakan maknanya sekiranya kita tidak membezakannya dengan jeda seperti yang berikut: 143 . Jika tanda mora itu satu titik ( . Apakah Jeda? Jeda yang juga disebut persendian ialah ciri atau unsur hentian (senyap) dalam ujaran sebagai tanda memisahkan unsur linguistik. kepanjangan bunyinya setengah mora. Dalam bahasa tertentu. ship maknanya “kapal” dan shi:p bermakna “kambing biri-biri”. iaitu perkataan. Jeda atau persendian ini dilambangkan dengan tanda ( + ). 6. ). iii. Ciri panjang pendek ini ditanda dengan tanda titik yang dipanggil mora. Apakah Kepanjangan? Kepanjangan atau juga disebut panjang pendek bunyi merupakan ciri khusus yang terdapat pada perkataan dalam bahasa-bahasa tertentu. khususnya bahasa Inggeris.

misalnya ujaran belikantin (belikan tin) dan belikantin (beli kantin). rangkai kata itu perlu ditanda dengan tanda jeda seperti yang berikut: / belikan / beli + + tin / “membelikan tin “membeli kantin = = tin yang dibeli” kantin yang dibeli” kantin / Sebenarnya jeda atau persendian merupakan unsur pembeza dalam bahasa. Jeda juga digunakan untuk membezakan makna ayat. Contoh ayat “Saya membaca buku kakak” boleh dibezakan maknanya dengan memakai jeda seperti yang berikut: / # Saya membaca buku kakak # / (Maksudnya saya membaca buku kepunyaan kakak) / # Saya membaca buku # kakak / (Maksudnya saya memberitahu kakak bahawa saya membaca buku) / # Kami makan sate kambing # / (Maksudnya kami makan sate daging kambing) / # Kami makan sate # kambing / (Maksudnya kami memberitahu kambing bahawa kami makan sate) 144 .FONEM SUPRASEGMENTAL / 6 i scream / ai / ais + + skri:m / kri:m / “saya menjerit” “aiskrim” ice cream Dalam bahasa Melayu juga terdapat rangkai kata yang boleh mengelirukan makna sekiranya tidak dipakai tanda jeda. Bagi membezakan makna ujaran.

Terdapat dua jenis tanda atau lambang yang berbeza digunakan untuk membezakan tinggi rendahnya bunyi satu-satu perkataan itu. (i) _________________________________________ (ii) _________________________________________ (b) Saya mahu membaca ensiklopedia bahasa Melayu cikgu. (i) _________________________________________ (ii) _________________________________________ (c) Adik suka makan nasi ayam. (a) Ibu menjahit baju ayah. bahasa Kampuchea dan lain-lain. Banyak bahasa yang mempunyai tona dan tona ini membezakan makna seperti dalam bahasa Mandarin.5 Bagi setiap ayat di bawah. Kemudian. jelaskan makna ayat-ayat yang telah dibina.4 Apakah makna dan lambang jeda? 6. Yang pertama memakai lambang tona mendatar. bahasa Laos. Apakah Tona? Tona merupakan naik atau turunnya suara dalam pengucapan perkataan. (i) _________________________________________ (ii) _________________________________________ iv.FONEM SUPRASEGMENTAL / 6 6. bahasa Vietnam. bina dua ayat yang berlainan makna dengan meletakkan lambang jeda pada bahagian yang sesuai. bahasa Thai. tona meninggi. tona turun-naik dan tona menurun seperti dalam contoh yang berikut: 145 .

Ladefoged. 146 . 3 untuk tona sederhana tinggi (keras).FONEM SUPRASEGMENTAL / 6 Tona datar Tona meninggi Tona turun-naik Tona menurun ma ma ma ma – / V “ibu” “guni” “kuda” “marah” \ Tona datar Tona meninggi Tona turun-naik Tona menurun “ibu” “guni” “kuda’ “marah” Rajah 6. 2005:12) Yang kedua pula memakai tanda nombor 1 hingga 4 untuk menunjukkan perbezaan tona seperti yang berikut: Tona tinggi (sangat keras) Tona sederhana tinggi (keras) Tona rendah (lemah) 1 2 3 Tona sangat rendah (sangat lemah) 4 Walau bagaimanapun. 2 untuk tona rendah (lemah) dan 1 untuk tona sangat rendah (sangat lemah).1: Kedudukan Tinggi-Rendah Suara (Sumber:P. sesetengah pengarang menggunakan tona 4 untuk tona tinggi (sangat keras).

terdapat berbagaibagai intonasi atau lagu yang terdapat pada ayat. dan digunakan dalam pertuturan. Intonasi juga disebut sebagai lagu bahasa. Ayat-ayat yang dituturkan itu turut menggunakan intonasi atau lagu bahasa yang berbezabeza. ayat berita mempunyai intonasi yang menurun pada akhir ayat. kita menggunakan ayat-ayat yang diucapkan secara bersambung-sambung. Apakah Intonasi? Intonasi ialah turun naik nada suara dalam pengucapan ayat atau frasa. jeda dan tona secara kombinasi turut membentuk intonasi ayat. Semua jenis ciri suprasegmental atau suprapenggalan. Ayat tanya pula mempunyai intonasi meninggi pada akhir ayat dan seumpamanya. Misalnya. iaitu tekanan. iaitu: a) Intonasi ayat penyata b) Intonasi ayat tanya c) Intonasi ayat perintah d) Intonasi ayat terbalik atau songsang e) Intonasi ayat pasif a) Intonasi Pada Ayat Penyata Biasa Intonasi pada ayat penyata mempunyai pola intonasi 2-4-2-3. Apabila kita bertutur. seperti dalam ayat yang berikut: 4 3 Pelajar 2 i tu 2 peng awas 147 .6 Apakah makna dan lambang tona? v.FONEM SUPRASEGMENTAL / 6 6. Dalam bahasa Melayu. Berikut diturunkan contoh-contoh intonasi pada ayat-ayat dalam bahasa Melayu. kepanjangan.

ayat Pergi! sebenarnya terbit daripada ayat Awak pergi! Kata ganti nama diri kedua. iaitu awak digugurkan dan meninggalkan predikat pergi. b) Intonasi Pada Ayat Tanya Dalam bahasa Melayu. Tingkat nada 3 pada suku kata akhir menandakan selesainya pengucapan frasa predikat pengawas. oleh sebab predikat yang disertai partikel kah dipentingkan. manakala frasa predikat pengawas ditandai dengan tingkat 2-3. intonasi ayat tanya biasa ditandai dengan tingkat nada 2-4-3-4. Sebagai contoh. Tingkat nada 3 pada suku kata akhir ayat naik semula ke nada 4 sebagai tanda selesainya pengucapan ayat. Ayat tanya dapat juga dibentuk dengan meletakkan partikel -kah pada bahagian predikat ayat. Pemisahan frasa subjek daripada predikat menjadi jelas disebabkan nada suara turun daripada tingkat 4 pada subjek pelajar itu ke tingkat nada 2. Frasa predikat pergi dilafazkan dengan tingkat nada 2-3 seperti yang berikut: 148 .FONEM SUPRASEGMENTAL / 6 Frasa subjek pelajar itu ditandai dengan tingkat nada 2-4. bahagian predikat lebih dipentingkan berbanding bahagian subjek. Contohnya: 4 3 4 Pelajar 2 i tu peng awas ? Intonasi ayat tanya seperti contoh di atas digunakan dalam bentuk pertanyaan kepada seorang pendengar untuk dijawab oleh pendengar berkenaan. iaitu nada permulaan bagi frasa predikat pengawas. maka predikat dipindahkan ke bahagian hadapan ayat menjadi: Pengawaskah pelajar itu? Intonasi bagi ayat tanya di atas ditandai dengan tingkat nada 2-3-1-4 seperti dalam contoh yang berikut: 3 4 Penga was kah 2 1 pelajar i tu ? c) Intonasi Pada Ayat Perintah Dalam ayat perintah. Dalam hal ini.

Contoh: Susunan biasa Ayat songsang Susunan biasa Ayat songsang : : : : Adik saya Pandai Pelajar itu Pengawas + + + + pandai adik saya pengawas pelajar itu Intonasi ayat penyata biasa seperti yang telah dijelaskan mempunyai tingkat nada 2-4-2-3 seperti yang berikut: 4 3 Adik 2 sa ya 2 pan dai Apabila ayat tersebut disongsangkan. intonasinya bertukar menjadi 2-3-1. kerap berlaku susunan ayat yang berlawanan dengan pola biasa tersebut. Intonasi ayat di atas ditandai dengan tingkat nada 2-3-1 seperti yang berikut: 3 Per g i lah 2 1 d) Intonasi Pada Ayat Terbalik atau Ayat Songsang Ayat bahasa Melayu dalam bentuk susunan biasa ialah Subjek + Predikat. iaitu bahagian predikat ayat mendahului bahagian subjek. seperti yang berikut: 3 Pan dai 2 adik saya 1 149 . Ayat yang mempunyai susunan sedemikian disebut ayat terbalik atau ayat songsang. dalam percakapan atau pertuturan seharian. Walau bagaimanapun. partikel -lah dapat disertakan bagi membentuk ayat: Pergilah.FONEM SUPRASEGMENTAL / 6 3 Per g i! 2 Bagi melembutkan perintah dalam ayat perintah di atas.

bersama-sama keseluruhan subjek ayat berkenaan yang tidak lagi dipentingkan. -lah juga menandakan bahawa bahagian predikat diberi penekanan. Susunan biasa: 4 3 Pelajar 2 i tu 2 penga was Susunan songsang: 3 4 Penga 2 was kah 1 pelajar i tu 150 . yang berubah ialah tingkat nada pada bahagian subjek. maka nada untuk -kah dan -lah menurun kepada tingkat 1. Selain partikel -kah. Sila teliti contoh ayat yang mengandungi partikel -kah. tingkat nada bagi bahagian predikat kekal pada tingkat 2-3.FONEM SUPRASEGMENTAL / 6 Begitu juga ayat-ayat di bawah: Susunan biasa: 4 3 Pelajar 2 i tu 2 penga was Susunan songsang: 3 Penga was 2 pelajar itu 1 Perhatikan bahawa dalam contoh ayat-ayat di atas. Sebaliknya. Oleh sebab kedua-dua partikel ini berfungsi hanya sebagai tanda bahawa bahagian predikat ayat dipentingkan. iaitu menurun kepada tingkat 1. Tingkat nada berkenaan tidak berubah meskipun kedudukan predikat berubah ke hadapan ayat.

Ayat tanya aktif biasa dan ayat tanya pasif biasa juga mempunyai tingkat nada 2-4 bagi bahagian subjek dan 2-3 bagi bahagian predikat seperti dalam contohcontoh yang berikut: Ayat Tanya Aktif Biasa: 4 3 Di 2 a 2 membuka bungkusan i tu? Ayat Tanya Pasif Biasa: 4 3 Bungkusan 2 i tu 2 dibuka nya? Walau bagaimanapun. Perhatikan contoh-contoh yang berikut: Ayat Aktif: 4 3 I bu 2 2 belum menjahit baju i tu Ayat Pasif: 4 3 Baju 2 i tu 2 belum dijahit oleh i bu Dalam ayat-ayat di atas. tingkat nada intonasi berbeza. jika ayat pasif berkenaan merupakan ayat pasif bagi orang pertama dan kedua.FONEM SUPRASEGMENTAL / 6 e) Intonasi Pada Ayat Pasif Ayat pasif mempunyai intonasi yang sama seperti ayat aktif biasa. manakala bahagian kedua yang mempunyai tingkat nada 2-3 pula merupakan bahagian predikat ayat. Lihat contoh-contoh yang berikut: 151 . bahagian pertama yang mempunyai tingkat nada 2-4 merupakan subjek. iaitu 2-4-2-3.

walau bagaimana panjang sekalipun sesuatu ayat. seperti dalam contoh yang berikut: 152 . Oleh sebab itu. seperti dalam contoh-contoh yang berikut: Nada Intonasi Ayat (a): 4 3 Sa ya 2 2 membuka bungkusan i tu Nada Intonasi Ayat (c): 4 3 Bungkusan 2 i tu 2 saya bu ka f) Intonasi Pada Ayat yang Panjang Perlu diingat bahawa nada turun naiknya suara disesuaikan dengan unit-unit frasa. bahagian predikat ayat ialah saya buka. Oleh hal yang demikian. Saya buka bungkusan itu. ayat (a) merupakan ayat aktif biasa. fungsi intonasi adalah sebagai pemisah frasa-frasa dalam ayat. seperti yang berikut: Nada Intonasi Ayat (b): 3 Saya 2 bu ka bungkusan itu 1 Ayat (a) dan (c) pula mempunyai intonasi ayat penyata biasa. Ayat (b) berasasl daripada ayat: (c) Bungkusan itu saya buka. manakala ayat (b) merupakan ayat pasif songsang. Predikat sesuatu ayat mempunyai tingkat intonasi 2-3. nada intonasinya tetap mempunyai pola yang sama. Dalam ayat (c) di atas. Dalam contoh di atas. intonasi bagi ayat (b) di atas adalah 2-3-1.FONEM SUPRASEGMENTAL / 6 (a) (b) Saya membuka bungkusan itu. iaitu 2-4-2-3. Dalam hal ini.

pola intonasi bagi ayat biasa ialah 2-4-2-3. iaitu frasa subjek. Maka intonasi bagi keseluruhan ayat tersebut ialah 2-4-3-1. frasa di perpustakaan merupakan keterangan tambahan dan tidak begitu penting.FONEM SUPRASEGMENTAL / 6 Para pelajar itu menelaah pelajaran di perpustakaan. Oleh yang demikian. Oleh hal yang demikian. nada yang diterimanya ialah nada 1. frasa predikat dan keterangan. seperti yang berikut: 4 3 Para 2 pelajar i tu 2 menelaah pelaja ran di perpustakaan 1 Ayat di atas berkemungkinan diucapkan dengan nada 2-3 pada bahagian frasa tambahan yang menjadi keterangan sekiranya frasa tambahan itu dipentingkan dan perlu ditegaskan seperti yang berikut: 4 4 Para 2 pelajar i tu 2 3 menelaah pelaja ran di 2 perpustaka an 153 . tanpa keterangan adalah seperti yang berikut: 4 3 Para 2 pelajar i tu 2 menelaah pelaja ran Dalam contoh di atas. Ayat di atas boleh dibahagikan kepada tiga frasa intonasi utama. Seperti yang telah dijelaskan. pola intonasi bagi ayat di atas.

7 Huraikan perbezaan antara intonasi dan tona.8 Tandakan tingkat nada intonasi yang sesuai bagi ayat-ayat di bawah: (a) (b) (c) (d) (e) (f) (g) (h) Jalan! Minumlah Kurus Anjing Suami Bunga Budak Hadiah budak itu itu garang pegawai siram Milah itu itu itu saya dihalaunya? belum dibungkus oleh Anis 6. 154 . 6.9 Huraikan fonem-fonem suprasegmental yang terdapat dalam bahasa Melayu.FONEM SUPRASEGMENTAL / 6 6.

FONEM SUPRASEGMENTAL / 6

PANDUAN MENJAWAB SOALAN LATIHAN UNIT 6
6.1 Untuk soalan ini, anda perlu: i. Memberi perbezaan definisi antara bunyi segmental (bunyi penggalan) dengan bunyi-bunyi suprasegmental, iaitu bunyi yang hadir secara menumpangi bunyi penggalan ii. Sila buat rujukan daripada sumber-sumber lain untuk mendapatkan maklumat tambahan. 6.2 Bagi menjawab soalan ini, anda harus: i. Menerangkan maksud tekanan dan tanda tekanan ( / ) ii. Tekanan dalam perkataan bahasa Melayu tidak membezakan makna, tetapi membezakan makna dari segi ayat, misalnya:
 kami makan sate kambing (tekanan diberikan pada sate)  kami makan sate kambing (tekanan diberikan pada kambing)

iii.

iv.

Tekanan boleh membezakan makna dalam perkataan bahasa lain, misalnya bahasa Inggeris: /  in sult (tekanan pada suku kata kedua) /  in sult (tekanan pada suku kata pertama) Sila dapatkan maklumat daripada sumber lain.

6.3 Untuk soalan ini, anda perlu: i. Menerangkan maksud mora/ kepanjangan v. Anda perlu juga menerangkan bahawa dalam bahasa Melayu, kepanjangan tidak membezakan makna, tidak seperti bahasa Arab dan bahasa Inggeris. Contoh:  [ sit ] = bermaksud “duduk”  [ si:t ] = bermaksud “tempat duduk” ii. iii. Sertakan lambang-lambang mora satu titik (.), dua titik (:), tiga titik (·:), empat titik (::) dengan contoh yang sesuai Sila dapatkan maklumat tambahan daripada sumber lain.

6.4 Untuk menjawab soalan ini, anda perlu: i. Menghuraikan maksud jeda dan lambang jeda ii. Berikan contoh-contoh penggunaan jeda dalam bahasa Melayu iii. Sila rujuk halaman 143 – 144 untuk mendapat keterangan yang jelas.

155

FONEM SUPRASEGMENTAL / 6

6.5 Bagi soalan ini, anda perlu: i. Memberi dua contoh ayat yang membawa makna yang berbeza, contohnya:
[ Ibu menjahit + baju ayah ] maksudnya, ibu membuat kerja menjahit baju ayah [ Ibu menjahit baju + ayah ] maksudnya, dia memberitahu ayahnya bahawa ibunya menjahit baju. ii. Dengan berpandukan contoh yang diberikan, sila jawab soalan (b) dan (c)

dengan betul. iii. Sila dapatkan maklumat tambahan daripada buku dan jurnal lain. 6.6 Bagi soalan ini, anda perlu: i. Memberi penjelasan terhadap makna tona ii. Memberi penjelasan terhadap lambang tona iii. Sila rujuk halaman 145 – 146. iv. Sila sertakan contoh yang sesuai bagi menyokong huraian anda. 6.7 Bagi menjawab soalan ini, anda perlu: i. Menjelaskan maksud intonasi dan tona ii. Berikan contoh intonasi ayat-ayat bahasa Melayu iii. Sila rujuk halaman 145 – 153. iv. Dapatkan juga maklumat tambahan daripada sumber lain seperti buku, internet, dll. 6.8 Bagi menjawab soalan ini, anda perlu: i. Meneliti ciri-ciri intonasi yang dihuraikan pada halaman 147 ii. Sila rujuk bentuk intonasi ayat perintah, ayat penyata, ayat pasif, ayat tanya pada halaman 147 – 153 dan terapkannya dalam ayat (a) - (h). iii. Pastikan anda tidak tersalah letak tanda intonasi pada ayat-ayat yang berlainan tersebut. 6.9 Bagi menjawab soalan tentang fonem suprasegmental ini, anda perlu: i. Merujuk jenis-jenis fonem suprasegmental seperti tekanan, kepanjangan, jeda, tona dan intonasi pada halaman 141 – 153 ii. Sila rujuk sumber lain seperti buku dan internet bagi mendapatkan maklumat tambahan. 156

FONEM SUPRASEGMENTAL / 6

Rujukan
Abdul Hamid Mahmood (1995). Ejaan bahasa Melayu terkini. Masa Enterprise.

Abdul Hamid Mahmood (2002). Guru dan bahasa Melayu. Kuala Lumpur: City Reprographic Services. Abdul Hamid Mahmood dan Nurfarah Lo Abdullah (2007). Linguistik fonetik dan fonologi bahasa Melayu. Kuala Lumpur: Aslita Sdn. Bhd. Ashby, P. (1995). Speech sounds. London: Routledge. Barnhart, C.L. & Barnhart, R.K. (Ed.) (1981). The world book of encyclopedia volume two. Toronto: World Book Inc. Bright, W. (Ed) (1992). International encyclopedia of linguistics. New York: Oxford University Press. Clark, J. & Yallop, C. (1995). An introduction to phonetics and phonology (second edition). USA: Blackewell. Crystal, D. (1986). A Dictionary of Linguistics and Phonetics. Oxford: Basil Blackwell Ltd. Davenport, M. & Hannahs, S.J. (1998). Introducing phonetics & phonology. Auckland: Arnold. Gleason, H.A. (1955). An introduction to descriptive linguistics. New York: Holt, Rinehart & Winston. Harimurti Kridalaksana (1983). Kamus linguistik. Jakarta: Penerbit P.T. Gramedia Jakarta. Indirawati Zahid & Mardian Shah Omar (2006). Fonetik dan fonologi siri pengajaran dan pembelajaran bahasa Melayu. Kuala Lumpur: PTS Professional. Istilah linguistik Bahasa Inggeris – Bahasa Malaysia, Bahasa Malaysia – Bahasa Inggeris. Kuala Lumpur: Dewan Bahasa dan Pustaka, 1991. Jones, D. (1958). An outline of English phonetics. London: Heffer.

157

FONEM SUPRASEGMENTAL / 6

Kamus Dewan Edisi Keempat (2005). Kuala Lumpur: Dewan Bahasa dan Pustaka. Ladefoged, P. (2005). Vowels and consonants (second edition). Australia: Blackwell Publishing. Ladefoged, P. (2006). A course in phonetics (fifth edition). Boston, MA: Thomson Wadsworth. Laver, J. (1993). Principles of phonetics. New York: Cambridge University Press. Lyons, J. (1981). Noam Chomsky. New York: Penguin Modern Master University Press. Malmberg, B. (1963). Phonetics. New York: Denver. Marsono (1986). Fonetik. Yogyakarta: Gadjah Mada University Press. Martin, J.B. & Rahilly, J. (1999). Phonetics the science of speech. London: Arnold. Nik Safiah Karim dan rakan-rakan. (2003). Tatabahasa dewan. Kuala Lumpur: Dewan Bahasa dan Pustaka. Pike, K.L. (1947). Phonetics: A critical analysis of phonetic theory and a technique for the practical description of sounds University of Michigan Press. Rahmat Sato, H. (1998). Pengenalan fonetik dan fonologi. Kuala Lumpur: Fakulti Bahasa dan Linguistik, Universiti Malaya. Roach, P. (2001). Phonetics. United Kingdom: Oxford University Press. Sitindoan, G. (Drs.) (1984). Pengantar linguistik dan tatabahasa bahasa Indonesia. Bandung: Pustaka Prima Bandung. Sudaryanto (1983). Linguistik.Yogyakarta: Gadjah Mada University Press. The Penguin Dictionary (2004). London: Penguin Books. Verhaar, J.W.M. (1983). Pengantar linguistik. Yogyakarta: Gadjah Mada University Press.

158

BIDANG FONEMIK / 7

Unit

7
BIDANG FONEMIK
HASIL PEMBELAJARAN Setelah selesai mempelajari unit ini, anda seharusnya dapat:

i. menjelaskan bunyi itu distingtif atau tidak distingtif, ii. membezakan fonem dengan alofon, diftong dengan fonem vokal rangkap, iii. menjelaskan konsep pasangan minimal, bervariasi bebas, beralternasi bebas, saling melengkapi dan kesamaan fonetis serta iv. menjelaskan fonem konsonan rangkap.

Pengenalan
Unit ini membincangkan Bidang Fonemik yang meliputi bunyi distingtif atau tidak distingtif, konsep fonem, alofon, pasangan minimal, bervariasi bebas, beralternasi bebas, saling melengkapi, kesamaan fonetis, fonem vokal rangkap, dan fonem konsonan rangkap dalam bahasa Melayu.

Apakah Bidang Fonemik?
Bidang fonemik ialah bidang linguistik yang membincangkan hal yang berkaitan dengan sistem atau fungsi bunyi bahasa. Dalam bidang fonemik, bunyi-bunyi bahasa akan dianalisis dan menentukan taraf sesuatu bunyi itu sama ada bunyi itu distingtif (membezakan makna) atau tidak distingtif. Jika bunyi itu bertaraf 159

1 Jelaskan pengertian bidang fonemik. Oleh sebab perkataan pedang hampir sama. bunyi d dan bunyi t adalah bertaraf fonem yang berbeza dan bunyi fonem ini diletakkan dalam kurungan fonem. Di sebaliknya. pedang dengan petang. kecuali bunyi d dan bunyi t. maka bunyi itu dianggap alofon. jika bunyi itu tidak distingtif dan tidak membezakan makna. maka bunyi itu dianggap bertaraf fonem. iaitu membezakan makna.BIDANG FONEMIK / 7 distingtif. Perbezaan makna ini dapat dilihat pada pasangan minimal atau pasangan terkecil perkataan.2 Apakah yang anda faham tentang bunyi distingtif dan bunyi tidak distingtif? Tahukah Anda Pengertian Fonem? Fonem ialah unit bunyi yang terkecil yang membezakan makna. pasangan minimal. maka dikatakan bahawa bunyi d dan bunyi t adalah bunyi yang distingtif yang membezakan makna. Contoh-contoh pasangan minimal yang lain yang membezakan makna adalah seperti yang berikut: (i) kaya paya / k / dan / p / adalah fonem yang berbeza barat karat / b / dan / k / adalah fonem yang berbeza sayang wayang / s / dan / w / adalah fonem yang berbeza 160 (ii) (iii) . Dalam pasangan minimal perkataan pedang dengan petang itu terdapat bunyi yang berbeza (distingtif). iaitu / d / dan / t /. iaitu bunyi d dan bunyi t. 7. Oleh itu. 7. Misalnya.

Kelainan bunyi yang tergolong ke dalam satu fonem ini berlaku akibat terpengaruh oleh bunyi tertentu sama ada yang terdahulu atau terkemudian daripadanya. Alofon juga merupakan kelainan bunyi antara satu sama lain tetapi masih tergolong ke dalam satu fonem. 7. sakat dengan zakat dan lain-lain.3 Berikan beberapa contoh pasangan minimal yang anda tahu. kw 161 . misalnya alofon k. bunyi fonem / k / dalam bahasa Melayu mempunyai beberapa kelainan bunyi (alofon) kerana terpengaruh oleh bunyi di sekitarnya. terdapat banyak pasangan minimal yang lain yang membezakan makna.BIDANG FONEMIK / 7 (iv) dalam talam / d / dan / t / adalah fonem yang berbeza cari jari / c / dan / j / adalah fonem yang berbeza (v) Selain contoh pasangan minimal di atas. Contohnya: pakar dengan bakar. Misalnya. tulang dengan dulang. (i) (ii) (iii) (iv) _________________________ _________________________ _________________________ _________________________ Tahukah Anda Pengertian Alofon? Alofon ialah anggota-anggota kepada satu fonem.

BIDANG FONEMIK / 7

dan ʔ. Bunyi alofon k terjadi akibat kehadirannya dalam perkataan kiri (atau k yang diikuti oleh vokal depan i). Bunyi kw terjadi kerana kehadirannya dalam perkataan kuda (iaitu k yang diikuti oleh vokal belakang u). Bunyi ʔ terjadi kerana kehadirannya diakhiri kata dalam suku kata tertutup seperti dalam perkataan kakaʔ. Dalam hal ini, alofon k, kw dan ʔ adalah alofon-alofon daripada keluarga bunyi yang sama, iaitu fonem / k /. Ketiga-tiga bunyi k, kw, ʔ itu adalah bunyi yang mempunyai kesamaan fonetis. Maksudnya bunyi-bunyi alofon tersebut hampir-hampir sama dari segi cara pengucapannya dan juga cara penghasilannya. Ketiga-tiga bunyi itu adalah saling melengkapi. Dengan saling melengkapi dimaksudkan masing-masing bunyi tersebut menduduki posisi tertentu (tempat masing-masing) dalam bahasa Melayu. Alofon juga boleh terjadi daripada bunyi yang bervariasi bebas. Dengan bervariasi bebas dimaksudkan walaupun bunyi-bunyi itu berbeza dalam perkataan tertentu, misalnya faham dengan paham, tetapi perbezaan bunyi tidak membawa makna yang berbeza (maknanya sama). Dalam bahasa Melayu terdapat pula beberapa perkataan yang hampir sama dari segi sebutan, tetapi maknanya sama (tidak berbeza), misalnya perkataan agama, ugama dan igama. Walaupun perkataan agama, ugama dan igama itu dari segi makna tidak berbeza, tetapi vokal a, u dan i adalah asalnya fonem yang berbeza kerana terdapat pasangan minimal masing-masing yang membezakan makna, iaitu baru, buru, biru. Oleh sebab itu, vokal a, u dan i adalah distingtif (membezakan makna), maka bunyi a, u dan i adalah bertaraf fonem. Apabila bunyi a, u dan i itu sudah pernah bertaraf fonem, maka bunyi a, u dan i adalah bertaraf alternasi bebas.

7.4 Dengan memberikan contoh-contoh yang sesuai, jelaskan maksud alofon.

162

BIDANG FONEMIK / 7

Tahukah Anda Pengertian Pasangan Minimal?
Pasangan minimal ialah pasangan terkecil perkataan, iaitu pasangan perkataan yang hampir sama dari segi sebutan dan juga cara menghasilkan bunyi perkataan tersebut tetapi masih terdapat perbezaan kecil pada bunyi (fonem) tertentu yang membezakan makna antara perkataan tersebut. Contoh-contoh pasangan minimal adalah seperti yang berikut: paku tari laku baca sama bawang situ garu bila serong buka dengan dengan dengan dengan dengan dengan dengan dengan dengan dengan dengan baku dari lagu baja sana bayang satu guru bela sorong buku

7.5 Dengan memberikan contoh-contoh yang sesuai, jelaskan maksud pasangan minimal.

7.6 Kenal pasti sama ada pasangan minimal yang berikut berkontras atau tidak berkontras. i. ii. iii. iv. v. fikir perang panah semak bela pikir perang patah semak bela

163

BIDANG FONEMIK / 7

vi. vii. viii. ix. x.

serang agama Selasa faham tadah

-

terang ugama Thalatha paham tabah

Tahukah Anda Pengertian Bervariasi Bebas?
Bervariasi bebas merupakan istilah yang digunakan bagi dua bunyi yang berbeza secara fonetis yang hadir pada lingkungan yang sama dalam perkataan dan bunyi itu boleh saling berganti antara satu sama lain tetapi tidak membezakan makna. Contohnya: fikir dengan elok dengan orang dengan pikir ( f dengan p bervariasi bebas ) Elok ( e dengan ε bervariasi bebas ) Orang ( o dengan ɔ bervariasi bebas)

7.7 Berikan contoh-contoh perkataan yang bervariasi bebas dalam bahasa Melayu.

Tahukah Anda Pengertian Beralternasi Bebas?
Beralternasi bebas merupakan istilah yang dipakai bagi bunyi yang sudah bertaraf fonem, tetapi boleh dipakai secara bertukar ganti dalam perkataan tertentu pada lingkungan yang sama tetapi tidak membezakan makna. Contohnya fonem /a/, /i/ dan /u/ yang hadir pada lingkungan yang sama dalam perkataan agama, igama dan ugama tetapi maknanya tidak berbeza. Oleh hal yang demikian, fonem /a/, /i/ dan /u/ dikatakan beralternasi bebas.

164

BIDANG FONEMIK / 7

7.8 Berikan contoh-contoh perkataan yang beralternasi bebas dalam bahasa Melayu. 7.9 Huraikan perbezaan antara beralternasi bebas dan bervariasi bebas.

Tahukah Anda Pengertian Saling Melengkapi?
Istilah saling melengkapi juga dikenali sebagai distribusi komplementar, iaitu lingkungan atau tempat yang dihadiri (diisi) oleh satu anggota bunyi daripada satusatu fonem dan lingkungan atau tempat itu tidak boleh dihadiri (diisi) oleh anggota bunyi yang lain daripada fonem yang sama dalam perkataan. Maksudnya bunyi tersebut mempunyai tempat (lingkungan) tertentu yang boleh dihadiri atau dilengkapinya. Misalnya bunyi [k] dalam perkataan [kakaʔ]. Bunyi [k] boleh hadir hanya pada awal suku kata (koda) manakala bunyi [ʔ] pula boleh hadir pada lingkungan akhir suku kata (onset) sahaja. Kehadiran bunyi [ k] dan [ʔ] pada tempat tertentu sahaja ini terdapat dalam banyak perkataan lain dalam bahasa Melayu, misalnya perkataan [kanaʔ-kanaʔ, pəkaʔ, pokoʔ, beŋkoʔ, bəŋkaʔ, songkoʔ] dan seumpamanya. Oleh sebab tempat atau lingkungan yang boleh diisi oleh [k] dan [ʔ] adalah tempat yang tertentu sahaja, maka bunyi [k] dan [ʔ] dikatakan saling melengkapi. Oleh hal yang demikian, bunyi [k] dan [ʔ] adalah alofon-alofon kepada fonem /k/.

7.10 Jelaskan pengertian saling melengkapi.

165

BIDANG FONEMIK / 7

Tahukah Anda Pengertian Kesamaan Fonetis?
Kesamaan fonetis merupakan satu cara atau kriteria yang digunakan untuk menentukan sama ada bunyi-bunyi itu merupakan alofon-alofon kepada satu fonem. Cara yang lain untuk menentukan alofon-alofon kepada satu fonem ialah saling melengkapi (distribusi komplementar) seperti yang dihuraikan di atas. Bunyi kesamaan fonetis ialah bunyi yang mempunyai sifat fonetis yang sama. Bunyi kesamaan fonetis ini boleh terjadi dengan cara bunyi tertentu yang mendapat pengaruh artikulasi tambahan (koartikulasi) seperti pembibiran, penyengauan (penasalan), penglelangitkerasan, pengglotisan dan seumpamanya. Contohnya bunyi k dengan bunyi kw (k yang mendapat pengaruh daripada vokal depan dan kw pembibiran) yang terdapat pada perkataan kawan dan buwku merupakan bunyi yang mempunyai kesamaan fonetis (k, dan k w). Oleh itu, k dan kw adalah alofon kepada fonem yang sama, iaitu k. Begitu juga dengan bunyi vokal a dalam perkataan dalam dan ã sengauan (nasalisasi) dalam perkataan mãlam juga merupakan bunyi yang mempunyai kesamaan fonetis (yang satu merupakan vokal biasa sedangkan vokal a yang satu lagi disengaukan). Oleh hal yang demikian, bunyi a biasa dan bunyi a yang disengaukan itu dikatakan bunyi yang mempunyai kesamaan fonetis. Dalam bahasa Inggeris, terdapat juga bunyi yang mempunyai kesamaan fonetis. Contohnya bunyi p yang mendapat pengaruh koartikulasi hembusan seperti dalam perkataan pen (phen) mempunyai kesamaan fonetis dengan p yang tidak dihembus yang berada di akhir kata dalam perkataan top. Oleh hal yang demikian, bunyi ph (yang diiringi oleh hembusan) dengan p (yang tidak dihembuskan) adalah alofon-alofon kepada fonem p.

7.11 Bagaimanakah kesamaan fonetis berlaku? Jelaskan dengan contohcontoh yang sesuai.

166

Tahukah Anda Pengertian Fonem Konsonan Rangkap? Fonem konsonan rangkap ialah dua konsonan yang hadir berturut-turut dalam satu-satu perkataan. Cara menghasilkan diftong pula melibatkan berlakunya geluncuran. misalnya dia. Diftong dihasilkan dengan cara satu vokal diucapkan sepenuhnya sedangkan yang satu lagi diucapkan separuh sahaja. clock. creep.12 Dengan memberikan contoh-contoh yang sesuai.BIDANG FONEMIK / 7 Tahukah Anda Pengertian Fonem Vokal Rangkap? Fonem vokal rangkap ialah fonem yang hadir berturut-turut dalam satu-satu perkataan. bring. jauh dan buah sedangkan diftong ialah dua vokal yang hadir berturut-turut dalam perkataan tetapi cara penghasilan diftong itu berbeza.13 Nyatakan perbezaan diftong dan vokal rangkap. 7. Contohnya perkataan kerbau (kerbaw). jelaskan maksud fonem vokal rangkap. brief. Konsonan rangkap tidak terdapat dalam bahasa Melayu kecuali dalam kata-kata pinjaman daripada bahasa Jawa dan bahasa Inggeris. 7. Vokal rangkap ialah vokal penuh yang diucapkan dengan penuh tiap-tiap satu dalam perkataan. Fonem vokal rangkap ini berbeza dengan diftong. cloth dan seumpamanya. steep. Maksudnya semasa menghasilkan bunyi vokal penuh. bau. 167 . Contohnya perkataan stop. kedudukan lidah kemudiannya berubah dan geluncur kepada bunyi vokal yang lain. Dalam bahasa Inggeris. terdapat banyak perkataan yang memakai fonem konsonan rangkap ini. sampai (sampay) dan amboi (amboy).

168 .14 Huraikan maksud fonem konsonan rangkap dengan memberikan contoh-contoh yang sesuai. draf. blok. 7. prihatin. drama. projek. proses dan seumpamanya.15 Adakah fonem konsonan rangkap terdapat dalam bahasa Melayu? Bincangkan. 7.BIDANG FONEMIK / 7 Konsonan rangkap dalam bahasa Melayu terdapat dalam perkataan-perkataan pinjaman yang dipinjam daripada bahasa Jawa dan Inggeris seperti trampil.

Anda perlu memberikan contoh-contoh bunyi alofon yang tidak distingtif.2 Bagi menjawab soalan ini. yakni vokal [a] dengan vokal [u] ialah fonem berbeza kerana membezakan makna. Sila berikan contoh-contoh lain tentang bunyi-bunyi alofon kepada fonemfonem tertentu vii. alofon. ii. seperti agama. anda perlu: i. vokal rangkap. iaitu yang membezakan makna ii. igama dan agama v. Berikan contoh yang sesuai bagi menyokong penerangan anda iii. Berikan contoh perkataan yang sesuai yang mengandungi fonem distingtif tersebut. Sila rujuk sumber lain bagi mendapatkan maklumat tambahan. Definisi fonem seperti yang dijelaskan pada halaman 160. 7. Sila berikan contoh-contoh pasangan minimal yang lain yang menunjukkan berlakunya fonem-fonem yang membezakan makna iv. Beberapa contoh pasangan minimal seperti:  baru – biru. Anda perlu memasukkan contoh perkataan yang mengandungi fonem yang beralternasi bebas. 169 . pasangan minimal dan seumpamanya ii. anda perlu memberikan: i. 163 – 164.  petang – pedang. Begitu juga dengan fonem [t] dan [d] membezakan makna bagi pasangan minimal tersebut iii. Memahami maksud fonem distingtif. konsanan rangkap. Sila rujuk huraian tentang pengertian fonem dan alofon pada halaman 159 – 162.1 Bagi soalan ini.BIDANG FONEMIK / 7 PANDUAN MENJAWAB SOALAN LATIHAN UNIT 7 7. seperti dalam perkataan petang dan pedang yang berlainan maksudnya iii. anda perlu: i. Sila dapatkan maklumat tambahan daripada sumber lain seperti buku dan internet. Anda perlu memberikan beberapa contoh perkataan yang mengandungi fonem yang berbeza iv. Menerangkan bidang fonemik dan cakupannya seperti fonem.3 Untuk soalan ini. 7. iaitu bunyi-bunyi yang tidak membezakan makna vi.

Berikan beberapa contoh alofon kepada satu fonem.8 Jawapan untuk soalan ini ialah anda perlu memberikan beberapa contoh fonem yang bertaraf distingtif yang kemudiannya digunakan untuk maksud yang sama seperti dalam igama.6 Bagi menjawab soalan ini. agama. anda perlu terlebih dahulu: i. anda perlu: i.7 Untuk soalan ini. Dengan berpandukan bunyi bervariasi bebas dalam contoh di atas.BIDANG FONEMIK / 7 7.x) berkontras atau tidak berkontras. anda perlu mengenal pasti sama ada perkataan pasangan minimal yang diberikan itu ( no. ugama. [kwuda] 7. Fonem ə.5 Bagi soalan ini. seperti faham . u dan a adalah beralternasi bebas (sudah bertaraf fonem dalam perkataan lain) walaupun masih boleh membawa makna yang sama. contoh perkataan: serong – sorong ii. misalnya menyatakan perbezaan makna perkataan pasangan minimal tersebut adalah akibat pengunaan fonem yang berbeza. anda perlu: i. 7.4 Bagi soalan ini. Dengan berpandukan penjelasan tentang fonem dan alofon tersebut. i . Menjelaskan maksud alofon ii. maksud bunyi alofon kepada fonem tertentu. [piker] dan alofon [k w] dalam perkataan [kita]. 7. Menerangkan maksud pasangan minimal dengan memberikan contohcontoh yang sesuai. berikan perkataan yang mengandungi bunyi bervariasi bebas. 7. Menjelaskan ciri-ciri fonem dan alofon ii. iaitu “agama”.paham yang tidak membezakan makna. Anda perlu memberi jawapan untuk pasangan minimal yang lain dengan berpandukan jawapan di atas. misalnya alofon [f] kepada fonem [p] dalam perkataan [fiker]. Memahami perbezaan antara bunyi bervariasi bebas dan bunyi distingtif seperti fonem p dengan f dalam perkataan fikir dengan pikir yang tidak membezakan makna ii. 170 . anda perlu: i.

Sila sertakan contoh perkataan yang bunyinya saling melengkapi seperti perkataan kakak. Memberikan definisi tentang fonem vokal rangkap ii.13 Untuk soalan ini. iii. jurnal dan internet bagi mendapatkan malumat tambahan. Sila berikan beberapa contoh vokal rangkap dan diftong bagi menjelaskan huraian anda. Sila berikan beberapa contoh perkataan yang mengandungi fonem vokal rangkap iii. anda perlu memberi: i. Dengan berpandukan contoh di atas. yakni fonem k dan ʔ ialah saling melengkapi iii. iaitu k dan ʔ saling melengkapi ii. Sila rujuk buku. Menjelaskan cara kesamaan fonetis berlaku. sila berikan beberapa contoh lain dalam bahasa Melayu. anda perlu: i. Menjelaskan perbezaan antara diftong dan vokal rangkap ii. anda perlu: i. Sila rujuk sumber lain seperti buku dan internet bagi mendapatkan maklumat tambahan. Menghurai maksud saling melengkapi ii. 7.9 Bagi menjawab soalan ini. 7.11 Bagi menjawab soalan ini. sila berikan beberapa contoh lain dalam bahasa Melayu. anda perlu: i.12 Jawapan bagi soalan ini.BIDANG FONEMIK / 7 7. Sila berikan beberapa contoh pasangan perkataan beralternasi bebas dengan bervariasi bebas dalam bahasa Melayu. Contohnya perkataan kataʔ. 7. 7. anda perlu: i. Dengan berpandukan contoh di atas.10 Bagi menjawab soalan ini. 171 . yakni bunyi konsonan diikuti oleh bunyi vokal tertentu menyebabkan kesamaan fonetis berlaku. Penjelasan tentang perbezaan antara beralternasi bebas dengan bervariasi bebas ii.

dan seumpamanya iii. Membincangkan bahawa dalam bahasa Melayu terdapat fonem konsonan rangkap atau tidak ii. Menghuraikan definisi tentang fonem konsonan rangkap ii. misalnya kontraktor. Berikan contoh-contoh fonem konsonan rangkap yang terdapat dalam bahasa yang anda tahu seperti bahasa Inggeris. dan bahasa Jawa seperti gembleng. Anda perlu menyatakan bahawa fonem konsonan rangkap tidak terdapat dalam bahasa Melayu asli kecuali fonem konsonan rangkap yang dipinjam daripada bahasa Inggeris dan bahasa lain. prihatin iii. struktur. Berikan beberapa contoh perkataan yang mengandungi fonem konsonan rangkap yang dipinjam daripada bahasa Inggeris.14 Bagi menjawab soalan ini. anda perlu: i. 7. Sila nyatakan bahawa tidak terdapat fonem konsonan rangkap asli dalam bahasa Melayu kecuali perkataan pinjaman daripada bahasa Inggeris dan bahasa Jawa. structure.BIDANG FONEMIK / 7 7. misalnya project. anda perlu: i. 172 .15 Bagi menjawab soalan ini.

Ladefoged. (1995). Preliminaries to linguistic phonetics. An introduction to descriptive linguistics. Abdul Hamid Mahmood (2002). Gramedia Jakarta. Ed). Abdul Hamid Mahmood dan Nurfarah Lo Abdullah (2007). (1995). A Dictionary of Linguistics and Phonetics. London: Routledge. Bhd. D.J. New York: Holt. New York: Oxford University Press.) (1981). (Ed) (1992). Gleason. (Ed. An introduction to phonetics and phonology (second edition). H. (1986). Kamus linguistik. International encyclopedia of linguistics. 173 .BIDANG FONEMIK / 7 Rujukan Abdul Hamid Mahmood (1995). Linguistik fonetik dan fonologi bahasa Melayu. Chicago: University of Chicago Press. Oxford: Basil Blackwell Ltd. Masa Enterprise. New York: Harcourt. S. P. R. Crystal. Auckland: Arnold. & Barnhart. Kuala Lumpur: Dewan Bahasa dan Pustaka. Ladefoged. Barnhart. Rinehart & Winston. & Hannahs. Speech sounds. Ejaan bahasa Melayu terkini. Davenport. P. (1998). (1973). Guru dan bahasa Melayu. A course in phonetics (3rd.A. Harimurti Kridalaksana (1983).T. Kuala Lumpur: Aslita Sdn. & Yallop. Ashby. The world book of encyclopedia volume two. Jakarta: Penerbit P.K. (1993). Brace and Jovanovich. (1955).L. USA: Blackewell. Introducing phonetics & phonology. M. Toronto: World Book Inc. Bright. P. C. Kuala Lumpur: City Reprographic Services. J. Kamus Dewan Edisi Keempat (2005). C. Clark. W.

Yogyakarta: Gadjah Mada University Press. MA: Thomson Wadsworth. (2006). (2005).W. (1993). (1947). A course in phonetics (fifth edition). Ladefoged.BIDANG FONEMIK / 7 Ladefoged. P. 174 . New York: Denver. Phonetics: A critical analysis of phonetic theory and a technique for the practical description of sounds University of Michigan Press.L. B. Fonetik. P. K. Vowels and consonants (second edition). Marsono (1986). (1983). Boston. Verhaar. London: Penguin Books. Malmberg. (2001). Principles of phonetics. P. J. United Kingdom: Oxford University Press. (1963). Pike. New York: Cambridge University Press.M. Phonetics. Yogyakarta: Gadjah Mada University Press. Roach. J. The Penguin Dictionary (2004). Phonetics. Laver. Australia: Blackwell Publishing. Pengantar linguistik.

Pengenalan Fokus huraian unit ini adalah tentang bentuk penulisan dalam transkripsi fonetik dan fonemik. Dalam transkripsi fonetik. Transkripsi juga menurunkan lambang-lambang bunyi sebutan ke dalam bentuk lambang-lambang fonetik yang setepat mungkin mengikut sebutan sebenar penutur satu-satu bahasa. menulis transkripsi fonetik dan fonemik dengan baik.TRANSKRIPSI / 8 Unit 8 TRANSKRIPSI HASIL PEMBELAJARAN Setelah selesai mempelajari unit ini. Apakah Transkripsi? Transkripsi ialah penulisan dalam bentuk lambang-lambang fonetik daripada lambang-lambang tulisan huruf-huruf biasa. mengenal pasti bentuk penulisan dalam transkripsi fonetik dan fonemik. mengenali dan membezakan lambang-lambang yang digunakan dalam penulisan transkripsi fonetik dan fonemik. anda seharusnya dapat: i. Di samping itu. satu lambang digunakan untuk mewakili satu bunyi yang 175 . juga diterangkan beberapa lambang yang digunakan dalam penulisan transkripsi fonetik dan fonemik bagi mewakili bunyi yang diucapkan. iii. ii.

Transkripsi fonemik mencatatkan bunyi-bunyi bahasa yang diucapkan dengan cara yang lebih luas.TRANSKRIPSI / 8 diucapkan. Misalnya. iaitu transkripsi fonetik dan transkripsi fonemik. tidak semua bunyi koartikulasi itu wujud. Tujuan penulisan transkripsi fonemik ialah untuk memberikan lambang-lambang bunyi dengan mudah dalam bentuk lambang bunyi segmental sahaja tanpa mencatat dengan detail semua sifat bunyi yang ada pada satu-satu bahasa natif itu. Walau bagaimanapun. Transkripsi fonemik tidak menulis lambang-lambang transkripsi fonetik dengan detail (terperinci) dan tidak menggunakan ciri-ciri koartikulasi atau ciri-ciri suprasegmental. Apakah Transkripsi Fonemik? Transkripsi fonemik juga disebut transkripsi luas. d. Dalam transkripsi fonetik atau transkripsi sempit ini pengkaji cuba memberi lambang fonetik yang setepat-tepat dan sedetail-detailnya (terperinci) dengan bunyi yang diucapkan atau tulisan yang dipindahkan ke dalam transkripsi fonetik tersebut. perengkungan [L. iaitu dengan menggunakan fonem-fonem yang terdapat dalam satu-satu bahasa itu secara umum dan mudah. z]. Apakah Transkripsi Fonetik? Transkripsi fonetik juga dikenali sebagai transkripsi sempit. j penglelangitkerasan [ ] dan pengglotisan (glotalisasi) [ʔ]. dimasukkan juga lambang-lambang koartikulasi seperti lambang pembibiran [w]. penulisan transkripsi fonemik bagi ayat Buku itu di atas meja ditulisnya dengan mudah sebagai: / # buku itu di atas meǰa # / 176 . kecuali dalam kata-kata pinjaman daripada bahasa asing seperti bahasa Inggeris atau bahasa Arab. Terdapat dua jenis transkripsi. Dalam transkripsi fonetik. dalam bahasa Melayu. Misalnya dalam tulisan atau sebutan untuk ayat Buku itu di atas meja ditulis semula dengan terperinci segala bunyi segmental dan juga segala jenis koartikulasi dan juga ciri-ciri suprasegmental yang ditumpanginya dalam bentuk transkripsi fonetik seperti yang berikut: [ # b u w ku iwtu di atas meǰa # ] Transkripsi fonetik bertujuan mencatatkan setepat mungkin semua sifat yang terdapat pada pengucapan seseorang penutur natif. penyengauan (nasalisasi) [ ].

rasa senang hati dan marah dapat diluahkan melalui penggunaan bahasa. Contoh Transkripsi Fonetik [ # bahasa ijalah alat jaŋ diwgunãkan unwtoʔ məɲãmpaikan fikeran dan pərasaʔan # səgala pandaŋãn // pəndapat // rasa sənãŋ hati dan mãrah dapat diwluwahkan məlawluwi pəŋwgunãʔan bahasa # ] [ # məlawluwi bahasa wǰuga kita bərwhuǰah unwtoʔ məjakenkan pəndəŋãr tərhadap səsuawtu pərkara dan ini boleh məmpəŋãwrohi məreka unwtoʔ məmwbuwat kəwpuwtusan samã ʔada bərsewtuwǰu atau tidaʔ dəŋãn apa jaŋ diwucapkan # ] Contoh Transkripsi Fonemik / # bahasa ijlah alat jaŋ digunakan untoʔ məɲampaikan fikeran dan perasaan # səgala pandaŋan // pəndapat // rasa sənaŋ hati dan marah dapat diluahkan məlalui pəŋgunaʔan bahasa# / / # məlalui bahasa ǰuga kita bərhuǰah untoʔ məjakenkan pəndəŋar tərhadap səsuatu pərkara dan ini boleh məmpəŋarohi məreka untoʔ məmbuat kəputusan sama ada bərsetuǰu atau tidaʔ dəŋan apa jaŋ diucapkan # / 177 .TRANSKRIPSI / 8 Transkripsi fonemik sangat mirip kepada sistem ejaan bagi satu-satu bahasa natif. Melalui bahasa juga kita berhujah untuk meyakinkan pendengar terhadap sesuatu perkara dan ini boleh mempengaruhi mereka untuk membuat keputusan sama ada bersetuju atau tidak dengan apa yang diucapkan. Segala pandangan. Berikut diberikan beberapa petikan dalam tulisan Rumi bahasa Melayu beserta contoh-contoh transkripsi fonetik (transkripsi sempit) dan transkripsi fonemik (transkripsi luas): Petikan 1 Bahasa ialah alat yang digunakan untuk menyampaikan fikiran dan perasaan. pendapat.

DBP. Pendaftar harus memberi notis kepada plaintif atau peguamnya mengenai hal itu dan mengenai cara saman disampaikan. 1985. di mana dan bagaimana penyampaian saman dibuat serta kepada siapa saman disampaikan. (Dipetik daripada Ahmad Ibrahim dan Ahilemah Joned. tidak kurang daripada 14 hari sebelum hari pengembalian saman (melainkan mahkamah memerintahkan selainnya).TRANSKRIPSI / 8 Petikan 2 Saman hendaklah disampaikan sendiri oleh Mahkamah Rendah kepada defendan. Setelah saman disampaikan dan catatan penyampaian dibuat. Sistem Undang-undang Di Malaysia. halaman 275) Contoh Transkripsi Fonetik [ # samãn həndaʔlah disampaikan səndiri oleh mãhkamãh rəndah kəpada difendan // tidaʔ wkuraŋ daripada əmpat bəlas hari səbəwlom pəŋəmbalijan samãn məlaenkan mãhkamãh məmərintahkan səlaenɲã # ʔoraŋ jaŋ məŋãmpaikan samãn dikəhəndaki məmwbuwat čatatan jaŋ məŋãnwduŋi buteran səpərti tarex dan hari samãn disampaikan // di mãnã dan bagaimãnã pəɲãmpaijan samãn diwbuwat sərta kəpada sijapa samãn diwsampaikan # sətəlah samãn disampaikan dan čatatan pəɲãmpaian diwbuwat // pəndaftar haros məmbəri nõtis kəpada plentif atau pəwguamɲã məŋənãʔi hal itu dan məŋənãʔi čara samãn disampaikan # ] Contoh Transkripsi Fonemik / # saman həndaʔlah disampaikan səndiri oleh mahkamah rəndah kəpada difendan // tidaʔ kuraŋ daripada əmpat bəlas hari səbəlom pəŋəmbalian saman məlaenkan mahkamah məmərintahkan səlainɲa # oraŋ jaŋ məŋampaikan saman dikəhəndaki məmbuat čatatan jaŋ məŋanduŋi buteran buteran səpərti tarex dan hari saman disampaikan // di mana dan bagaimana pəŋampaian saman dibuat sərta kəpada siapa saman disampaikan # sətəlah saman disampaikan dan čatatan pəɲampaian dibuat // pəndaftar haros məmbəri notis kəpada plentif atau pəguamɲa məŋənai hal itu dan məŋənai čara saman disampaikan # / 178 . Orang yang menyampaikan saman dikehendaki membuat catatan yang mengandungi butiran-butiran seperti tarikh dan hari saman disampaikan. Kuala Lumpur.

dan orang dengan siapa dia berurusan itu tahu atau percaya bahawa dia seorang pekongsi. Kuala Lumpur: Dewan Bahasa dan Pustaka.TRANSKRIPSI / 8 Petikan 3 Setiap pekongsi adalah wakil bagi firma dan pekongsi-pekongsi yang lain bagi maksud perniagaan perkongsian itu. mengikut firma dan pekongsi-pekongsinya. Noor Alam S. 1987. kecuali jika pekongsi-pekongsinya yang bertindak itu pada hakikatnya tidak mempunyai kuasa bertindak untuk firma dalam perkara tertentu itu.M. Hussain. dan tindakan setiap pekongsi yang melakukan apa-apa tindakan untuk menjalankan secara yang lazim jenis perniagaan yang dijalankan oleh firma itu yang dia menjadi ahli. Undang-undang Perniagaan. (Dipetik daripada Shaik Mohd. halaman 27) Contoh Transkripsi Fonetik [ # sətijap pəwkoŋsi adalah wakel bagi firmã dan pəwkoŋsi pəwkoŋsi jaŋ laen bagi mãkwsud pərnijagaʔan pərkoŋsijan itu // dan tindakan setijap pəwkoŋsi jaŋ məlawkukan apa apa tindakan unwtoʔ mənǰalankan səčara lazem ǰənis pərnijagaʔan jaŋ diǰalankan oleh firmã itu jaŋ dija mənǰadi ahli # məŋiwkut firmã dan pəwkoŋsi pəwkoŋsiɲã kəwčuwali ǰika pəkoŋsi pəkoŋsiɲã jaŋ bərtindaʔ itu pada hakikatɲã tidaʔ məmpuɲãi kwuasa bərtindaʔ unwtoʔ firmã dalam pərkara tərtəntu itu // dan oraŋ dəŋãn sijapa dija bərʔurusan itu tawhu atau pərčaja bahawa dija səoraŋ pəwkoŋsi # ] Contoh Transkripsi Fonemik / # sətiap pəkoŋsi adalah wakel bagi firma dan pəkoŋsi pəkoŋsi jaŋ laen bagi maksud pərniagaan pərkoŋsian itu // dan tindakan setiap pəkoŋsi jaŋ məlakukan apa apa tindakan untoʔ mənǰalankan səčara lazem ǰənis pərniagaan jaŋ diǰalankan oleh firma itu jaŋ dia mənǰadi ahli # məŋikut firma dan pəkoŋsi pəkoŋsiɲa kəčuali ǰika pəkoŋsi pəkoŋsiɲa jaŋ bərtindaʔ itu pada hakikatɲa tidaʔ məmpuɲai kuasa bərtindaʔ untoʔ firma dalam pərkara tərtəntu itu // dan oraŋ dəŋan siapa dia bərurusan itu tahu atau pərčaja bahawa dia səoraŋ pəkoŋsi # / 179 .

2003:49) ________________________________________________________ ________________________________________________________ ________________________________________________________ ________________________________________________________ ________________________________________________________ ________________________________________________________ ________________________________________________________ ________________________________________________________ (b) Petikan 2 Bakteria laktobasilus adalah bakteria yang bersifat gram positif. tidak membentuk spora dan berkembang biak dengan baik dalam keadaan 180 . Satu kabel gentian optik mempunyai bentuk silinder yang terdiri daripada tiga bahagian memusat: teras cladding dan jaket.2 Huraikan perbezaan transkripsi fonetik dan transkripsi fonemik. 8.TRANSKRIPSI / 8 8. (Dipetik daripada: Saadiah Yahya & Rosilah Haji Hassan. Plastik adalah lebih murah tetapi pelemahan isyaratnya tinggi dan hanya sesuai digunakan untuk jarak yang dekat. (a) Petikan 1 Kabel gentian optik mengandungi satu atau lebih media liut yang diperbuat daripada gelas atau plastik.1 Jelaskan pengertian transkripsi. 8. Gelas yang sangat tulin paling baik digunakan sebagai teras tetapi mahal kosnya.3 Salin semula petikan-petikan di bawah dalam bentuk transkripsi fonemik.

(Dipetik daripada Siti Rohani. Tempat yang paling disukainya adalah pada lesi dentin yang dalam. Bakteria laktobasilus telah dilaporkan sebagai bakteria yang cukup penting dan terbanyak.TRANSKRIPSI / 8 mikroaerofilik. (Dipetik daripada Rahimah Abdul Kadir. Populasinya tergantung kepada dan dipengaruhi oleh kebiasaan memakan. dasar fizikal ialah dasar yang dijalankan dalam soal perundangan dan peraturan yang berhubung dengan pencukaian. Dengan perkataan lain. hutang kerajaan dan perbelanjaan awam untuk menghasilkan tingkat guna tenaga penuh dan mengawal inflasi dengan sesebuah ekonomi bergantung kepada tingkat permintaan agregat berbanding dengan kemampuan ekonomi untuk memenuhinya. Bakteria ini kebanyakan ditemui di dalam mulut bayi dan mewakili satu peratus daripada flora mulut. 1985:34) 181 . semenjak Millre mengemukakan teori kemoparasitnya. 1989:37) ________________________________________________________ ________________________________________________________ ________________________________________________________ ________________________________________________________ ________________________________________________________ ________________________________________________________ ________________________________________________________ ________________________________________________________ ________________________________________________________ ________________________________________________________ ________________________________________________________ ________________________________________________________ (c) Petikan 3 Dasar fizikal atau dasar belanjawan ialah cara pengurusan pendapatan dan perbelanjaan kerajaan dengan tujuan untuk mempengaruhi tingkat pendapatan negara.

TRANSKRIPSI / 8 _________________________________________________________ _________________________________________________________ _________________________________________________________ _________________________________________________________ _________________________________________________________ _________________________________________________________ _________________________________________________________ _________________________________________________________ _________________________________________________________ (d) Petikan 4 Globalisasi ialah keadaan di mana perhubungan yang tidak terbatas dan tidak dikongkong oleh sempadan geografi. Jali. (Dipetik daripada: Siti Hadijah Che Mat. bahasa. Razani Mohd. Fenomena ini menjadikan dunia kelihatan mengecil daripada segi perhubungan manusia disebabkan kepantasan teknologi maklumat. 2003: 179) _________________________________________________________ _________________________________________________________ _________________________________________________________ _________________________________________________________ _________________________________________________________ _________________________________________________________ _________________________________________________________ _________________________________________________________ _________________________________________________________ _________________________________________________________ _________________________________________________________ _________________________________________________________ 182 . Fauzi Hussin dan Mohd. budaya dan ideologi politik. Jepun dan Singapura. Perubahan ini dapat dirasakan di Malaysia dengan adanya teknologi maklumat dan komunikasi yang hampir seiring dengan negara maju seperti Amerika Syarikat.

TRANSKRIPSI / 8 (e) Petikan 5 Kimia organik bermula sebagai kimia benda hidup. terutama dalam jantung. buah pinggang dan pankreas. (a) Petikan 1 Sifat Termodinamik adalah sebarang ciri makroskop yang tercerap untuk sistem. entropi. Sebutan organik bermaksud diterbitkan daripada organisma hidup. kolestrol dan koenzim yang terdapat dalam tisu. entalpi. hati. Terdapat lapan sifat yang biasa digunakan: tekanan. (Dipetik daripada: Kamaliah Mahmood. kimia organik terlibat dengan kajian sebatian yang diekstrak daripada benda hidup seperti tumbuh-tumbuhan.4 Salin semula petikan-petikan di bawah dalam bentuk transkripsi fonetik. sejenis alkaloid. Hal ini membezakan sebatian organik dengan sebatian tak organik yang merangkumi hampir semua sebatian yang tidak mengandungi karbon dan didapati daripada batuan dan mineral. suhu. ketersediaan dan 183 . isipadu. haiwan dan mikroorganisma. Contoh sebatian organik semulajadi termasuklah sebatian yang mempunyai struktur ringkas seperti etena. Pada asalnya. etanol dan asid oksalik hinggalah sebatian yang berstruktur kompleks seperti karpain. 2004:1-2) ________________________________________________________ ________________________________________________________ ________________________________________________________ ________________________________________________________ ________________________________________________________ ________________________________________________________ ________________________________________________________ ________________________________________________________ ________________________________________________________ ________________________________________________________ 8. tenaga-dalam.

kemuncak pencapaian taraf keintelektualan bahasa ialah penggunaan laras saintifik yang berusaha menghasilkan bentuk bahasa yang tepat yang mencerminkan kejelasan pemikiran yang logik. (Dipetik daripada Mohd. Kita akan tunjukkan nanti betapa tenaga-tenaga dalam merupakan natijah langsung daripada Hukum Termodinamik Pertama sementara entropi dihasil daripada Hukum Termodinamik Kedua.TRANSKRIPSI / 8 rangkap Gibb. 2002:80) 184 . Tiga sifat pertama merupakan kuantiti-kuantiti yang boleh diukur secara langsung sementara yang lainnya diterbit. Mengikut Havranek. Zaki Abdul Muin. iaitu mengungkapkan kesinambungan dan keRumitan fikiran. (Dipetik daripada Abdul Hamid Mahmood. 1987:3) ________________________________________________________ ________________________________________________________ ________________________________________________________ ________________________________________________________ ________________________________________________________ ________________________________________________________ ________________________________________________________ ________________________________________________________ ________________________________________________________ ________________________________________________________ ________________________________________________________ ________________________________________________________ ________________________________________________________ (b) Petikan 2 Dengan keintelektualan bahasa dimaksudkan bahasa itu harus mempunyai keupayaan menyampaikan buah fikiran dan hujah dengan tepat dan berkesan. Keintelektualan bahasa dicapai. terutamanya melalui perbendaharaan kata dan sebagainya melalui sistem tatabahasa.

Jika sesebuah hutan mengandungi hanya beberapa spesies. hutan hujan tropika mengandungi tiga strata utama. Hal sebaliknya pula. Stratifikasi silara hutan dan kaitannya dengan struktur hutan terangkum dalam apa yang disebut sebagai sinusia. Struktur yang lazim. 2000: 8) ____________________________________________________________ ____________________________________________________________ ____________________________________________________________ ____________________________________________________________ ____________________________________________________________ ____________________________________________________________ ____________________________________________________________ ____________________________________________________________ ____________________________________________________________ 185 . lapisan silaranya lebih mudah dilihat. semak samun dan herba. Strata pokok dapat membentuk silara yang bersambungan atau terputus-putus.TRANSKRIPSI / 8 ___________________________________________________________ ___________________________________________________________ ___________________________________________________________ ___________________________________________________________ ___________________________________________________________ ___________________________________________________________ ___________________________________________________________ ___________________________________________________________ ___________________________________________________________ ___________________________________________________________ ___________________________________________________________ (c) Petikan 3 Strata hutan dimaksudkan sebagai lapisan tumbuhan yang silaranya mempunyai ketinggian yang berbeza-beza dalam julat tertentu. (Dipetik daripada: Abdul Hamid Mar Iman. iaitu pokok. jika hutan berkenaan mengandungi banyak spesies dengan setiap spesies hidup rapat-rapat di antara satu sama lain.

ia memerlukan masa di antara satu hingga lima hari untuk menunjukkan ciri-ciri taun. air liur.. Apabila kuman vibrio cholerae masuk ke badan manusia. Ia disebabkan oleh sejenis bakteria yang dipanggil vibrio cholerae. Keadaan ini boleh dikawal dengan meminum banyak air. Dalam keadaan cirit-birit. Antara ciri penyakit taun ialah cirit-birit yang berterusan dan diikuti oleh keadaan kekeringan badan kerana kehilangan air. air kencing dan muntah pesakit ini mestilah dibuang dengan teliti supaya ia dimusnahkan dengan cara yang betul. Ia dibawa oleh lalat dan boleh membiak dengan cepat. Segala najis. 1987:49) ______________________________________________________________ ______________________________________________________________ ______________________________________________________________ ______________________________________________________________ ______________________________________________________________ ______________________________________________________________ ______________________________________________________________ ______________________________________________________________ ______________________________________________________________ ______________________________________________________________ ______________________________________________________________ ______________________________________________________________ ______________________________________________________________ ______________________________________________________________ ______________________________________________________________ ______________________________________________________________ ______________________________________________________________ ______________________________________________________________ 186 . Orang-orang yang diserang taun mestilah diasingkan supaya penyakit ini tidak berjangkit. (Dipetik daripada Mustafa Ali Mohd. Bakteria ini boleh berada di mana-mana sahaja termasuk dalam air dan dalam makanan.TRANSKRIPSI / 8 (a) Petikan 4 Taun adalah sejenis penyakit cirit-birit yang amat berbahaya. air dikeluarkan dengan banyak bersama najis dan akibatnya badan akan kekurangan air.

TRANSKRIPSI / 8

(e) Petikan 5 Salah satu peninggalan material daripada peradaban Melayu tradisi ialah naskhah tulisan tangan atau manuskrip. Sebahagian besarnya tersimpan di perpustakaan termasuk di luar rantau ini. Kehadiran katalog yang menyenaraikan pegangan manuskrip ini pada perpustakaan itu memberi gambaran seolah-olah kegiatan mengumpul atau mengutipnya sudah berlalu dan segala yang pernah terhasil, sudah terkumpul. Ini tidak benar kerana pengesahan simpanan manuskrip Melayu, pengumpulannya, serta pengajian dan penerbitannya masih berjalan dengan rancak. Jika dahulu kita banyak bergantung kepada sarjana Barat dari segi pengetahuan kita terhadap alam manuskrip Melayu, kini tidak lagi. Sarjana dan golongan intelektual tempatan semenjak berpindahnya pusat pengajian Melayu ke rantau ini sejak tahun 60-an, memberi perhatian penuh terhadap khazanah peninggalan peradabannya. (Dipetik daripada Mohd. Taib Osman, 2004:155)

___________________________________________________________ ___________________________________________________________ ___________________________________________________________ ___________________________________________________________ ___________________________________________________________ ___________________________________________________________ ___________________________________________________________ ___________________________________________________________ ___________________________________________________________ ___________________________________________________________ ___________________________________________________________ ___________________________________________________________ ___________________________________________________________ ___________________________________________________________ ___________________________________________________________ ___________________________________________________________

187

TRANSKRIPSI / 8

PANDUAN MENJAWAB SOALAN LATIHAN UNIT 8
8.1 Bagi menjawab soalan ini, anda perlu: i. Perjelaskan maksud transkripsi, iaitu transkripsi fonetik dan transkripsi fonemik ii. Berikan contoh lambang-lambang transkripsi fonetik dan transkripsi fonemik mengikut contoh bunyi perkataan dalam bahasa Melayu 8.2 Untuk soalan ini, jawapan anda perlu mencakupi: i. Perbezaan antara lambang transkripsi fonetik dan transkripsi fonemik ii. Anda perlu memberikan contoh perbezaan antara kurungan fonetik dengan kurungan fonemik semasa membuat transkripsi tersebut iii. Anda juga perlu memasukkan alofon-alofon tertentu kepada fonem-fonem tertentu semasa membuat transkripsi fonetik, termasuklah lambang bunyi yang saling melangkapi iv. Perlu dinyatakan juga bahawa lambang-lambang alofon tidak digunakan dalam transkripsi fonemik. 8.3 Bagi menjawab soalan ini, anda perlu: i. Menyalin semula petikan soalan (a) - (e) dengan menggunakan kurungan fonemik ii. Anda juga perlu menggunakan lambang fonem dan tidak menggunakan lambang-lambang alofon kepada satu fonem, maksudnya anda menggunakan lambang fonetik yang luas dan bukan lambang fonetik sempit dalam transkripsi fonemik iii. Sila rujuk contoh penulisan transkripsi fonemik pada halaman 176 – 179. 8.4 Bagi menjawab soalan ini, anda perlu: i. Menyalin semula petikan soalan (a) - (e) dengan menggunakan transkripsi fonetik ii. Bagi menjawab soalan yang melibatkan transkripsi fonetik ini, anda perlu terlebih dahulu mengenal semua lambang bunyi bunyi fonetik bahasa Melayu iii. Anda perlu memulakan jawapan anda dengan membuat kurungan fonetik terlebih dahulu dengan diikuti oleh tanda kesenyapan seperti berikut: [ # ... # ]

188

TRANSKRIPSI / 8

iii. Anda juga perlu menulis lambang fonetik dengan lebih terperinci dengan memasukkan tanda-tanda kesamaan fonetis iv. Sila rujuk halaman 176 – 179 bagi melihat contoh penulisan transkripsi fonetik v. Sila buat rujukan pada sumber-sumber lain bagi mendapatkan maklumat tambahan.

189

TRANSKRIPSI / 8

Rujukan
Abdul Hamid Mahmood (1995). Ejaan bahasa Melayu terkini. Masa Enterprise. Abdul Hamid Mahmood (2002). Guru dan bahasa Melayu. Kuala Lumpur: City Reprographic Services. Abdul Hamid Mahmood dan Nurfarah Lo Abdullah (2007). Linguistik fonetik dan fonologi bahasa Melayu. Kuala Lumpur: Aslita Sdn. Bhd. Abdul Hamid Mar Iman (2000). Hutan pengurusan dan penilaian. Kuala Lumpur: Dewan Bahasa dan Pustaka. Ahmad Ibrahim & Ahlilemah Joned (1985). Sistem undang-undang di Malaysia. Kuala Lumpur: Dewan Bahasa dan Pustaka. Barnhart, C.L. & Barnhart, R.K. (Ed.) (1981). The world book of encyclopedia volume two. Toronto: World Book Inc. Bright, W. (Ed) (1992). International encyclopedia of linguistics. New York: Oxford University Press. Clark, J. & Yallop, C. (1995). An introduction to phonetics and phonology (second edition). USA: Blackewell. Crystal, D. (1986). A Dictionary of Linguistics and Phonetics. Oxford: Basil Blackwell Ltd. Davenport, M. & Hannahs, S.J. (1998). Introducing phonetics & phonology. Auckland: Arnold. Harimurti Kridalaksana (1983). Kamus linguistik. Jakarta: Penerbit P.T. Gramedia Jakarta. Jones, D. (1958). An outline of English phonetics. London: Heffer. Kamaliah Mahmood (2004). Kimia organik awalan. Kuala Lumpur: Utusan Publications & Distributors. Sdn. Bhd. Kamus Dewan Edisi Keempat (2005). Kuala Lumpur: Dewan Bahasa dan Pustaka.

190

TRANSKRIPSI / 8

Ladefoged, P. (1973). Preliminaries to linguistic phonetics. Chicago: University of Chicago Press. Ladefoged, P. (1993). A course in phonetics (3rd. Ed). New York: Harcourt, Brace and Jovanovich. Ladefoged, P. (2005). Vowels and consonants (second edition). Australia: Blackwell Publishing. Ladefoged, P. (2006). A course in phonetics (fifth edition). Boston, MA: Thomson Wadsworth. Laver, J. (1993). Principles of phonetics. New York: Cambridge University Press. Lyons, J. (1981). Noam Chomsky. New York: Penguin Modern Master University Press. Malmberg, B. (1963). Phonetics. New York: Denver. Mangantar Simanjuntak (1991). Neurolinguistik dan Afasiologi: Satu kewujudan kerjasama yang saling menguntungkan. Dewan Bahasa, 35(2). Kuala Lumpur: Dewan Bahasa dan Pustaka. Marsono (1986). Fonetik. Yogyakarta: Gadjah Mada University Press. Martin, J.B. & Rahilly, J. (1999). Phonetics the science of speech. London: Arnold. Mohd. Taib Osman (2004). Budaya dan bahasa Melayu masalah dan harapan. Kuala Lumpur: Penerbit Universiti Malaya. Pike, K.L. (1947). Phonetics: A critical analysis of phonetic theory and a technique for the practical description of sounds University of Michigan Press. Rahimah Abdul Kadir (1989). Ilmu pergigian: pencegahan. Kuala Lumpur: Dewan Bahasa dan Pustaka. Rahmat Sato, H. (1998). Pengenalan fonetik dan fonologi. Kuala Lumpur: Fakulti Bahasa dan Linguistik, Universiti Malaya. Roach, P. (2001). Phonetics. United Kingdom: Oxford University Press.

191

Selangor: Venton Publishing. Ekonomi Malaysia.M. Verhaar. Yogyakarta: Gadjah Mada University Press.TRANSKRIPSI / 8 Saadiah Yahya & Rosilah Haji Hassan (2003). Pahang: PTS Publications. Noor Alam S.M. (1983). 192 . The Penguin Dictionary (2004). Pengantar linguistik. Kuala Lumpur: Dewan Bahasa dan Pustaka. London: Penguin Books. Hussain (1987). Jali (2003). Undang-undang Perniagaan. Fauzi Hussin & Mohd. Shaik Mohd.W. Siti Rohani (1985). Razani Mohd. Kuala Lumpur: Dewan Bahasa dan Pustaka. Konsep asas ekonomi. Komunikasi data dan telekomunikasi. J. Siti Hadijah Che Mat.

Di samping itu. mengetahui perancangan dan perkembangan ejaan Rumi di Tanah Melayu. iaitu sistem ejaan baharu yang dipersetujui bersama oleh Kerajaan Malaysia dan Pemerintah Republik Indonesia berikutan dari perisytiharan oleh Yang Berhormat Menteri Pendidikan Malaysia dan Menteri Pendidikan dan Kebudayaan Republik 193 . Tahukah Anda Sejarah Sistem Ejaan Bahasa Melayu? Sistem Ejaan Bahasa Melayu bermaksud Sistem Ejaan Rumi Bahasa Melayu. pedoman umum ejaan bahasa Melayu. perkembangan ejaan Rumi di Tanah Melayu. Pengenalan Fokus huraian unit ini adalah tentang Sejarah Sistem Ejaan Bahasa Melayu yang mencakupi perancangan ejaan Rumi di Tanah Melayu. mengenal pasti sistem keselarasan vokal dan pola kekecualian keselarasan vokal bahasa Melayu. anda seharusnya dapat: i. juga diketengahkan sistem keselarasan vokal dan pola kekecualian keselarasan vokal dalam bahasa Melayu.SEJARAH SISTEM EJAAN BAHASA MELAYU / 9 Unit 9 SEJARAH SISTEM EJAAN BAHASA MELAYU HASIL PEMBELAJARAN Setelah selesai mempelajari unit ini. ii.

ejaan Rumi Swettenham (1881). 9.1 Terangkan definisi sistem baharu bahasa Melayu. 1978:v) Sejarah awal penggunaan tulisan Rumi Bahasa Melayu dilakukan oleh pedagang. Badan yang ditugaskan menyusun pedoman ejaan Rumi di Malaysia ialah Jawatankuasa Tetap Bahasa Malaysia yang dilantik oleh Menteri Pendidikan. dan Jawatankuasa ini diletak di bawah Dewan Bahasa dan Pustaka. Semasa di sini. dan banyak pula terdapat kesilapan.Howison (1800). ejaan Rumi J. Bermula dalam abad ke-16. Huruf Latin yang mula-mula digunakan untuk menulis perihal bahasa Melayu ditemui dalam senarai pelayaran Pigafetta dari Itali pada tahun 1522. (Ismail Dahaman. yang kesemuanya berpedomankan kaedah transliterasi huruf Jawi kepada Rumi. Namun demikian. dan penjelajah yang datang dari Eropah ke Nusantara secara perseorangan. Sistem Ejaan Rumi yang dilaksanakan pada tahun 1972 itu adalah hasil kesepakatan Majlis Bahasa Indonesia-Malaysia (MBIM) bagi pihak Kerajaan Malaysia dan Republik Indonesia. hasil usaha mereka dalam banyak hal tidak begitu sempurna. penjelajah dan juga sarjana dari Eropah. Antara sistem ejaan Rumi yang disusun oleh orang Inggeris sebelum abad ke-20 termasuklah ejaan Rumi Thomas Bowrey (1701). tulisan Rumi mula mendapat asas dalam ejaan Rumi bahasa Indonesia. pengembara.SEJARAH SISTEM EJAAN BAHASA MELAYU / 9 Indonesia serentak pada 16 Ogos. Begitu juga dengan orang Inggeris yang mula berminat terhadap bahasa Melayu telah mengasaskan beberapa kaedah ejaan Rumi bagi bahasa Melayu di Tanah Melayu pada abad ke17 hingga akhir abad ke-19. ejaan Dalam abad ke-17 dengan kedatangan bangsa Belanda ke Timur. 1972. mereka tertarik dengan tatabahasa bahasa Melayu dengan menggunakan huruf-huruf Rumi Latin. (Daftar Ejaan Rumi Bahasa Malaysia. pengembara. bahasa Melayu terus ditulis dengan huruf Rumi oleh pedagang. 1992: 43) 194 . dan ejaan Rumi Maxwell (1882).

0 Winstedt dan Ibrahim Dato’ Muda Linggi (1921). Ejaan itu sama seragam dengan ejaan yang digunakan dalam semua kamus dan penerbitan karangan Wilkinson sendiri yang dihasilkan dari tahun 1901 hingga akhir tahun 1940-an. (ii) Kitab Loghat Melayu susunan R. dan Kitab Kumpulan Nama Melayu susunan Ibrahim Dato’ Muda Linggi (1924). terutamanya apabila Maktab Perguruan Sultan Idris (SITC) turut memperkembangkannya. Tahukah anda punca perancangan ejaan Rumi di Malaysia? Kamus Jawi-Melayu-Inggeris (1903) Perkembangan dan pemantapan sistem ejaan Rumi turut berlaku seiring dengan perkembangan bahasa Melayu dalam pendidikan. Jawatankuasa ini telah menghasilkan Ejaan Wilkinson yang dikenali sebagai Romanised Malay Spelling yang diterbitkan dalam bulan Oktober. Antaranya (i) Mithal Huruf Rumi Bagi Darjah Satu (1902). antaranya ialah kamus Jawi-Melayu-Inggeris (1903). (iii) Kitab Pelita Mengarang (Rumi) susunan O. Beberapa buah buku tentang tulisan Rumi yang memperluas penggunaan sistem ‘Ejaan Sekolah’ yang berasaskan ejaan Wilkinson telah disusun dan diterbitkan oleh beberapa orang tokoh bahasa dan pendidikan di SITC. Ejaan Wilkinson digunakan secara rasmi di semua sekolah umum di Tanah Melayu. 1904. Dussek (1923).SEJARAH SISTEM EJAAN BAHASA MELAYU / 9 Tahukah anda sejarah sistem ejaan Rumi di Indonesia? Tahukah Anda Perancangan dan Perkembangan Sistem Ejaan Rumi di Tanah Melayu? Perancangan ejaan Rumi yang pertama di Tanah Melayu bermula pada tahun 1902 apabila kerajaan Negeri-negeri Melayu Bersekutu menubuhkan sebuah jawatankuasa ejaan yang diketuai oleh R. Wilkinson.J. 195 .T.

Slamet Muljana di Jakarta pada 4 hingga 7 Disember 1959. Ejaan Fajar Asia ini kemudiannya digunakan oleh Asas’50 sebagai ejaan rasmi mereka. dengan judul Petua-Petua Ejaan Rumi yang kesemuanya dikarang oleh Za’ba. mendatangkan shor2 bagi satu chara Ejaan Kebangsaan Rumi yang tetap. terdapat juga beberapa sistem ejaan Rumi yang lain yang digunakan di Tanah Melayu dan Singapura sebelum tahun 1967 seperti (i) Ejaan Fajar Asia. Sistem Ejaan Za’ba telah disusun dan diperkemas dalam jangka masa beberapa tahun dan termuat dalam beberapa buah buku pedoman bahasa terbitan Pejabat Karang Mengarang SITC. Pada 17 April 1959 tercapailah suatu perjanjian persahabatan antara Malaysia (dahulunya Persekutuan Tanah Melayu) dengan negara Republik Indonesia. Ejaan Fajar Asia ini berbeza sedikit dengan Ejaan Za’ba di Tanah Melayu dan Ejaan Van Opuijsen di Indonesia. Sistem Ejaan Za’ba telah digunakan sebagai Ejaan Sekolah yang sebenar dan sebagai ejaan rasmi kerajaan sehingga digantikan dengan Sistem Ejaan Rumi Baharu Bahasa Malaysia yang dirasmikan penggunaannya pada 16 Ogos. Mendatangkan shor2 berkenaan dengan masa dan chara2 bagi pelaksanaan cara ejaan yang baharu itu. iaitu ejaan Rumi yang digunakan dalam majalah FAJAR ASIA yang diterbitkan di Singapura pada zaman pendudukan Jepun 1942-1945. Pertemuan ini telah menghasilkan Ejaan Malindo yang mengikut perancangan. Terutamanya dalam (i) Ilmu Bahasa Melayu Penggal I (1926). 1992: 43) Pada tahun 1956. dan (iii) Daftar Ejaan Melayu (Jawi-Rumi) (1949). 1972. Beberapa pembaharuan yang radikal telah dibuat. Inilah kali pertama isu ejaan Rumi mendapat perhatian yang serius. (Ismail Dahaman. Usaha Kongres itu mendapat perhatian kerajaan. dirasmikan pelaksanaannya tidak dapat 196 . Selain Sistem Ejaan Za’ba. soal sistem ejaan Melayu telah dibincangkan dalam Kongres Bahasa dan Persuratan Melayu yang ketiga. dan dalam tahun 1957 sebuah Jawatankuasa Ejaan telah dibentuk oleh kerajaan untuk: 1.SEJARAH SISTEM EJAAN BAHASA MELAYU / 9 Sistem Ejaan yang terkenal selepas Ejaan Wilkinson ialah Sistem Ejaan Rumi Za’ba yang juga dihasilkan dari SITC. Memeriksa dan menimbangkan ketetapan2 yang telah diambil dalam Kongres Bahasa dan Persuratan Melayu iii (1956) berkenaan dengan ejaan Rumi dan penyatuannya dengan ejaan bahasa Indonesia. (ii) Pelita Bahasa Melayu Penggal I (1941). Hasil daripada perjanjian persahabatan itu membawa kepada satu pertemuan antara jawatankuasa Ejaan Rumi Persekutuan Tanah Melayu yang diketuai oleh Tuan Syed Nasir bin Ismail dengan Panitia Pelaksanaan kerjasama Bahasa Melayu – Bahasa Indonesia yang dipimpin oleh Dr. 2.

kedua-dua pihak bersetuju mengesyorkan kepada kerajaan masing-masing supaya EJAAN MALINDO yang dipersetujui pada tahun 1959 itu dilaksanakan segera. Satu kertas kerja mengenai ejaan baharu itu telah dikaji oleh Jawatankuasa Malaysia. Dalam perkembangan selanjutnya. (Pedoman Umum Ejaan Bahasa Malaysia. 1957: xi) Pada tanggal 7 September 1996. Kedua-dua pihak bersetuju mengadakan kerjasama yang lebih erat dalam usaha untuk menyamakan penggunaan istilah bahasa Malaysia dengan bahasa Indonesia. Hasilnya persetujuan telah tercapai mengenai beberapa masalah dasar yang penting. Meneruskan usaha jawatankuasa Ejaan di bawah pengerusinya. 2. Tugas jawatankuasa ini ialah untuk: a) Mengadakan rundingan dengan jawatankuasa Bahasa Pemerintahan Indonesia dengan maksud bagi menyampai persetujuan yang seluasluasnya di dalam penggunaan dan perkembangan bahasa Melayu – Indonesia dan untuk memenuhi maksud tersebut supaya mendapat persetujuan dengan lapangan: (i) Bahasa dalam jangka panjang (ii) Pertukaran bahan-bahan berkenaan dengan bahasa dan sastera (iii) Soal pemakaian istilah-istilah a. dan hasilnya kedua-dua pihak Malaysia dan Indonesia telah mencapai persetujuan untuk mengkaji semula serta memperbaiki Ejaan Malindo. pada 20-25 September 1966.SEJARAH SISTEM EJAAN BAHASA MELAYU / 9 dilakukan hinggalah menjelang tahun 1966 apabila Kerajaan Malaysia membentuk sebuah jawatankuasa Bahasa/ Ejaan yang diketuai oleh Tuan Syed Nasir bin Ismail. yang telah bertanggungjawab mencapai keputusan dalam masalah Ejaan dengan Pihak Indonesia. Kedua-dua negara bersetuju memperbaiki ejaan masing-masing bagi mencapai keseragaman atas dasar-dasar yang berikut: 1. terutama dalam bidang ilmu bahasa yang baik. 197 . satu lagi perundingan diadakan di Jakarta. Kemajuan ilmu pengetahuan dan perkembangan konsep ilmiah. Tuan Syed Nasir bin Ismail. Kekurangan-kekurangan yang masih terdapat pada ejaan sekarang dalam hal mencerminkan kesanggupan bahasa Malaysia dan Indonesia. Dalam pertemuan itu. satu pertemuan antara Jawatankuasa Bahasa/ Ejaan Malaysia dengan satu rombongan kebudayaan dari Indonesia yang diketuai oleh Kolonel Wahju Sukatjo diadakan di Dewan Bahasa dan Pustaka Kuala Lumpur.

Dari segi teknis – iaitu menggunakan satu huruf bagi melambangkan satu fonem. namun beberapa perkara kecil mengenai ejaan tersebut perlu diselesaikan dengan segera. ekonomis dan praktis. Dalam persidangan Kelima. 5. Berdasarkan pertimbangan tersebut. Beberapa masalah kecil mengenai ejaan telah dibincangkan dan diselesaikan bersama oleh jawatankuasa yang dibentuk dikenali dengan nama Majlis Bahasa Indonesia-Malaysia. Pada tanggal 23 Mei 1972. telah mengadakan lima persidangan. Jawatankuasa di kedua-dua negara harus juga mengambil kira perkara-perkara berikut: 1. Jawatankuasa Ejaan/ Bahasa Melayu Malaysia dan Team Ahli Bahasa KOTI dari Indonesia telah mengadakan perundingan di Dewan Bahasa dan Pustaka di Kuala Lumpur selama beberapa hari dan telah mencapai persetujuan mengadakan satu sistem ejaan bersama antara Malaysia dan Indonesia. satu kenyataan bersama telah ditandantangi oleh Menteri Pendidikan Malaysia. Ejaan Baharu yang diputuskan itu harus ilmiah. Perlunya usaha kodifikasi dalam pemakaian huruf dan tanda baca. Malaysia dan Indonesia kemudiannya melaksanakan Sistem Ejaan Baharu Bahasa Malaysia yang disempurnakan pada 16 Ogos 1972. Tuan Haji Sujak bin Rahiman. iaitu sesuai digunakan dikedua-dua negara. Dari segi praktis – iaitu boleh digunakan dengan mudah. Walaupun sistem ejaan bersama yang baharu telah digunakan secara rasmi di Malaysia dan negara Indonesia. Majlis ini yang diadakan di Johor Bahru pada 2 hingga 4 Disember 1974. 4. 3. Peranan yang akan dimainkan oleh bahasa Malaysia dan bahasa Indonesia di Asia Tenggara dan di seluruh dunia. Malaysia dan Indonesia. Bapak Mahsuri. Pentingnya pengajaran membaca dan menulis.SEJARAH SISTEM EJAAN BAHASA MELAYU / 9 3. bersetuju mengeluarkan pedoman umum ejaan yang lebih lengkap. dan Panitia Pengembangan Bahasa Indonesia yang diketuai oleh Dr. sesuai dari segi mesin taip dan mesin cetak. Kedua-dua negara. Majlis yang dianggotai bersama oleh Jawatankuasa Tetap Bahasa dan Pustaka. Dalam usaha memperbaiki sistem ejaan itu. yang dapat berlaku untuk kedua-dua negara Malaysia dan Indonesia. 2. Amran Halim. Kedua-dua 198 . Dato’ Hussein Onn dengan Menteri Pendidikan dan Kebudayaan Republik Indonesia. Dari segi ilmiah – iaitu sistem ejaan itu hendaklah menunjukkan satu hasil kajian yang ilmiah yang boleh digunakan dengan baik dalam kemajuan bahasa dan ilmu.

1974) 9. diftong dan huruf konsonan lama kepada baharu. (Pedoman Umum Ejaan Bahasa Malaysia. Pedoman Umum Ejaan Bahasa Malaysia diterbitkan untuk kegunaan umum. Pedoman umum ini mencakupi penggunaan abjad dan huruf vokal.SEJARAH SISTEM EJAAN BAHASA MELAYU / 9 belah pihak bersetuju menerbitkan versi yang sesuai dengan negara masingmasing. Pada 5 Disember 1974.2 Bilakah bermulanya perancangan ejaan Rumi di Tanah Melayu? 9. penggunaan tanda koma di atas dan huruf yang diperkenalkan. Tahukah Anda Pedoman Umum Ejaan Rumi Bahasa Melayu Bahagian ini membincangkan hal tentang Pedoman Umum Ejaan Rumi Bahasa Melayu. Huruf-huruf abjad tersebut adalah seperti yang berikut: Huruf Aa Bb Cc Dd Ee Sebutan e bi si di i Perkataan arnab burung cawan darah ekor 199 . dan dengan ini wujudlah Sistem Ejaan Baharu Bahasa Malaysia-Indonesia seperti yang digunakan pada hari ini.3 Rumuskan sejarah ejaan bahasa Melayu. Abjad dan Huruf Sistem Ejaan Baharu Bahasa Melayu yang diselaraskan dengan sistem ejaan bahasa Indonesia menggunakan sebanyak 26 huruf abjad tulisan Rumi.

Huruf-huruf yang melambangkan pemakaiannya adalah seperti yang berikut: Huruf Vokal a ə (i) pepet e (ii) taling i o u di depan api əmak ela ibu oleh ubi di tengah tali kəna petak tidur kota uda di belakang kita sosialismə tauge padi pidato satu 200 .SEJARAH SISTEM EJAAN BAHASA MELAYU / 9 Ff Gg Hh Ii Jj Kk Ll Mm Nn Oo Pp Qq Rr Ss Tt Uu Vv Ww Xx Yy Zz ef gi ec ai je ke el em en o pi kiu ar es ti yu vi dabliu eks wai zek filem gigi hati ibu jam kuda lari malam nangka orang pintu Quran rambut sikat tahu ular vokal wang xenom yuran zarah Huruf Vokal Terdapat sebanyak enam vokal atau bunyi vokal standard dalam bahasa Melayu.

4 Berapakah jumlah huruf vokal asli bahasa Melayu? Huruf Diftong Dalam bahasa Melayu terdapat tiga diftong.SEJARAH SISTEM EJAAN BAHASA MELAYU / 9 9. au dan oi. iaitu ai. iaitu gh. ng. pemakaiannya adalah seperti berikut: Diftong ai au oi di depan aising aurat oidium di tengah ghairah saudara boikot Contoh di belakang lambai surau amboi Huruf Konsonan Dalam bahasa Melayu terdapat sebanyak 26 huruf konsonan. Berikut diberikan contoh pemakaian konsonan tersebut dalam perkataan: Huruf konsonan b c d f g gh h j k kh l di depan baju cakap dapur fikir guru ghaib hari jari kami khusus langsat di tengah sabut baca budak tafsir tiga maghrib saham hajat paksa akhir bila di belakang adab Mac abad maaf beg mubaligh buah kolej adik tarikh kesal 201 . kh. Daripada 26 konsonan tersebut lima daripadanya memakai huruf gabungan. dan nya.

Contohnya: Quran qadak dan qadar wukuq ii. x. Contohnya: vitamin revolusi vokal subversif novel universiti 202 . Huruf q digunakan sebagai padanan kepada huruf jawi qaf ( ‫ ) ق‬untuk mengeja kata istilah agama atau kata mengenai agama yang asal daripada bahasa Arab. iaitu q. di pangkal kata atau di pangkal suku kata. Huruf v digunakan untuk mengeja kata pinjaman daripada daripada bahasa Inggeris dan bahasa-bahasa asing yang lain. v.SEJARAH SISTEM EJAAN BAHASA MELAYU / 9 m n ng ny p q r s sy t v w y z (i) z (ii) x makan nama nganga nyata payung Quran rasa satu syarat tahu vitamin wanita yakin zaman xenom bumi anak bunga hanya tempat wuquf berat beras isytihar mati universiti bawa sayang lazat - tilam ikan kuning siap buraq biar besar Quraisy alat takraw lafaz - Huruf yang Diperkenalkan Daripada 26 huruf konsonan dalam sistem ejaan Melayu terdapat tiga huruf yang diperkenalkan supaya digunakan secara tetap. i.

Contohnya: Lama xeromorph xenon xanthate Baharu xeromorf xenon xantat 9. Contohnya: Lama active passive negative Baharu aktif pasif negatif iii. Huruf x hanya digunakan pada pangkal kata istilah khusus yang ditukar menjadi z.5 Berapakah huruf konsonan asli bahasa Melayu? Sistem Keselarasan Huruf Vokal Dalam bab ini kita akan berbicara tentang Sistem Keselarasan Huruf Vokal. iaitu pasangan antara huruf vokal ini mengikut syarat yang berikut: 203 . Dengan Sistem Keselarasan Huruf Vokal bererti sistem atau aturan mengikut kesesuaian dua huruf vokal yang membentuk dua suku kata pada kata dasar. Sisitem ejaan bahasa Melayu yang baharu ini digubal dengan mengambil kira sistem keselarasan huruf vokal.SEJARAH SISTEM EJAAN BAHASA MELAYU / 9 Huruf -ve yang hadir diakhir kata ditukar menjadi f.

Kata dasar hendaklah berakhirkan suku kata tertutup. bətik. yang terlibat dengan sistem keselarasan vokal hanyalah dua suku kata yang terakhir. kəlam. leceh. səlekeh elok. dewan. serong. 9. batuk. ə pepet 7. ləbih. habis asuh. Pola Keselarasan Huruf Vokal Dalam Sistem Ejaan Baharu Bahasa Melayu. ə pepet 6. ii. a 3. halus. a 2.SEJARAH SISTEM EJAAN BAHASA MELAYU / 9 i. halangan i u a i u a e taling o alih. terdapat sebanyak 18 pola keselarasan huruf vokal seperti yang berikut: Pola Keselarasan Vokal Suku kata akhir Contoh pemakaian tertutup a arah.6 Jelaskan sistem keselarasan huruf vokal bahasa Melayu. e taling 204 . təlan. Keselarasan antara dua huruf vokal pada kata dasar. təmpuh. təmənggung enak. səmbəlih bəlum. e taling 9. gadis. Bagi kata yang mengandungi lebih daripada dua suku kata. səlekoh Suku kata praakhir 1. iii. heret. belerang gelek. kalah. ə pepet 5. tewas. e taling 8. panas. lembayung əmak. təlur. təmbelang bənih. esok. a 4.

a – e taling a–o ə pepet – e taling ə pepet – o i – e taling i–o u – e taling Contoh Kata Bahasa Nusantara awet. cəloteh. raden calon. perabot gəmbleng jəmpol. bilang. belimbing cium. seliuh olah. bəndok imlek ijon. tengkujuh Pola Kekecualian kepada Keselarasan Huruf Vokal Selain pola-pola keselarasan huruf vokal tersebut. dokumen 205 . 7. keratin. u a i u a e taling o a i u ingat. u 18. gerusih tujuh. lancong. transistor subjek. tiket diftong. aneh. Pola kekecualian ini digunakan untuk mengeja kata-kata pinjaman seperti kata-kata daripada bahasa Nusantara atau bahasa Inggeris. 2. pulih. 3. kelompok ulat. untuk. intərkom parlimen. lapor. borang. selinap intip. korek. hilang. ubat. i 13. o 16. kontraktor gabənor. borang. i 11. kaget. ulat Contoh Kata Bahasa Inggeris kabaret. pamer. panel atom. lakon. tunduk. 4. 5. simen. tiup. pilon tulən. riuh. kotor. sisih. oleh botol. Sistem Ejaan Rumi Bahasa Melayu juga menerima beberapa pola lain sebagai kekecualian kepada pola keselarasan huruf vokal.SEJARAH SISTEM EJAAN BAHASA MELAYU / 9 10. ketupat usik. o 15. i 12. o 14. 6. tulis. otak. u 17. tumpang. sekolah boleh. Contohnya: Pola Vokal 1. pilih.

i – ə pepet 14. konduktor. pəpət isəng filəm. u – ə pepet lumər dəmdem. lelucon teatər hipotesis. partikəl hipokrit. o – i 15. e taling – u 12. objektif petroleum. u–o a – ə pepet bunglon. o – u 16. artikəl. ə pepet – ə pepet 13.SEJARAH SISTEM EJAAN BAHASA MELAYU / 9 8. Berikut diberikan contoh-contoh perkataan bahasa Inggeris dan bahasa asing yang disesuaikan ejaannya mengikut ejaan bahasa Melayu: Bahasa Inggeris (BI) 1. aerial aerpgraph Bahasa Melayu (BM) abstrak plat aerial aerograf Perubahan huruf BI BM a a ae ae 206 . buron pakəm kupon. forum skutər Adakah prinsip kekecualian vokal sama dengan prinsip keselarasan vokal? Bincangkan. spektrum 10. fosil bonus. Penyesuaian Huruf Ejaan Kata Pinjaman Ejaan bagi kata pinjaman daripada bahasa Inggeris dan bahasa-bahasa Eropah yang lain dibuat mengikut peraturan penyesuaian huruf-huruf yang terdapat dalam perkataan bahasa Inggeris atau bahasa asing disesuaikan ejaannya dengan huruf mengikut ejaan bahasa Melayu. 9. abstract plate 2. e taling – i 11.

technique cholera 12. effective system 14. aileron trailer 5. bb c c.SEJARAH SISTEM EJAAN BAHASA MELAYU / 9 3. bearing idealist 15. aesthetics haematite 4. machine achelin 11. beaker grease 16. dd e ea ea ee ei eo eu f. accent vaccin 10. ff g. gg h i e ai au b s k ks s k d e ea i i ei eo eu f g h i . cylinder cent 8. geometry stereo 19. carbon classic 9. protein atheist 18. cc cc ch ch. beer jamboree 17. petroleum europium 20. dividend 13. harmony hotel 23. factor traffic 21. barbecue lobby 7. identity textile estetik hematit aileron trailer automatik auditorium barbeku lobi silinder sen karbon klasik aksen vaksin mesin eselin teknik kolera dividen efektif sistem bearing idealis bikar gris bir jambori protein ateis geometri stereo petroleum europium faktor trafik geologi agresif harmoni hotel identity tekstil 207 ae ai au b. automatic auditorium 6. geology aggressive 22. chh d.

pp ia i ai ie io iu j k kh l m n ng o o e oi oo u au u P 208 . diesel tieceron 28. coupon serius 45. apple dialek kriteria kalori pai diesel tieceron iodin stadium premium jurnal juri kilo khaki pil optimisme mamalia neon tenis linguistik kongres operator ortodoks kot kadbod gonorea fetus alkaloid duboisin zoo zoologi kartun akautan paun kupon serius epal ia ie ie ie io iu j. khaki 33. ll m. linguistics congres 37. accountant pound 44. calorie 26. cartoon 43. zoo zoology 42. stadium premium 30. neon tennis 36. dialect criteria 25. coat cardboard 39. jj k. kk kh. iodine 29. alkaloid duboisine 41. mm n. pie 27. journal jury 31.SEJARAH SISTEM EJAAN BAHASA MELAYU / 9 24. gonorrhea foetus 40. kh l. operator orthodox 38. kilo 32. pill 34. nn ng o oa oe oi oo oo ou ou p. optimism mammal 35.

anthropology theory 56. quality technique 48. scooter telescope 53. science proscenium 52. rr rh s. tt th teori u ua ue ue ue ui uo uu uu w wh f k r r s s sk sk t t u ua u ue digugurkan iu uo u u w w 209 . aquarium dualism 58. cheque catalogue 61. vaccum continuum 64. recruit lorry 49. duet 60. status express 51. novel university 65. tissue accrue 59. equinox annuity 62. quota quorum 63. tractor battery 55. kiwi wire 66. whisky whistle graf fonem kualiti teknik rekrut lori ritma retorik status ekspres sains prosenium skuter teleskop skim skolastik traktor bateri antropologi teori unit republik akuarium dualisme tisu akru duet cek katalog ekuinoks enuiti kuota korum vakum kontinum novel universiti kiwi wayar Wiski wisel ph q r. ss sc sc sch t. graph phoneme 47. rhythm rhetoric 50. unit republic 57.SEJARAH SISTEM EJAAN BAHASA MELAYU / 9 46. scheme scholastic 54.

SEJARAH SISTEM EJAAN BAHASA MELAYU / 9 67. dynasty 70. zodiac teksi ekspres xenon dinasti royalti yangki zodiak x x y y z. Maksudnya ejaan bagi perkataan asing yang dipinjam daripada bahasa asing itu dieja mengikut bentuk tampak. Contohnya: Bahasa Inggeris atom block bonus carbon cartoon clinic college contigent conductor Jadi dialogue dialect drama engine factor function garage general image institute ledger logic Bahasa Melayu atom blok bonus karbon kartun klinik kolej kontijen konduktor dialog dialek drama enjin faktor fungsi garaj jeneral imej institut lejar logik 210 atum belok bonos kaban katun kelinik koleg kontigen kondakter dailog dailek derama engin fekter fangsi garag general imaj. zz ks x i y z Bentuk Ejaan Tampak Sistem Ejaan Baharu Bahasa Melayu berlandaskan bentuk tampak atau bentuk visual. xenon 69. iaitu hampir sama dengan ejaan (dalam bahasa asalnya). imag institiut leger lojik Bukan . taxi express 68. royalty yankee 71.

7 Senaraikan 15 perkataan Inggeris yang sudah sebati dengan bahasa Melayu. Kekecualian ini diberikan kepada perkataan Inggeris atau asing yang sudah lama digunakan dalam bahasa Melayu. 211 .SEJARAH SISTEM EJAAN BAHASA MELAYU / 9 logistics magistrate margarine prestige psychology regime sabotage sergeant structure technologi zoology Jadi logistik majistret marjerin prestij psikologi rejim sabotaj sarjan struktur teknologi zoologi Bukan lojistik magistrat margarin prestig saikoloji regim sabotag serjen strakcer teknoloji zooloji Kekecualian bagi Ejaan yang Sudah Lama Sistem Ejaan Baharu Bahasa Melayu membenarkan beberapa kekecualian daripada peraturan yang ditetapkan. Contohnya: Bahasa Inggeris class club custom driver glass modern pension plan stamp Bahasa Melayu klas kelas klas kelab kusom kastam driver. drebar driber Bukan glas gelas modern moden pension pencen plan pelan stem setem 9. iaitu perkataan yang sudah sebati pemakaiannya dalam bahasa Melayu.

1.4 Untuk soalan ini. 212 .1 Bagi soalan ini. anda harus menjelaskan maksud sistem ejaan Rumi baharu bahasa Melayu dengan jelas. Jumlah huruf vokal asli bahasa Melayu.2 Bagi menjawab soalan ini. Menghuraikan susur galur dan perkembangan dari masa ke masa dalam memurnikan sistem ejaan yang sedia ada dengan bekerjasama dengan pelbagai pihak 1. anda perlu: i. jawapan anda hendaklah mempunyai: i. Berikan juga contoh. jawapan anda hendaklah: i.3 Jawapan bagi soalan ini haruslah mencakupi: i. iaitu sebanyak 26 jenis semuanya ii. e.5 Bagi soalan ini. iaitu i. Berikan contoh-contoh perkataan bahasa Melayu yang menggunakan enam vokal tersebut. u dan ə ii. 1. a. Menerangkan keenam-enam vokal tersebut iii. Menyatakan tarikh bermulanya perancangan ejaan Rumi di Tanah Melayu dan badan yang terlibat dengannya ii. yakni sebanyak enam huruf vokal. o.kehadiran konsanan tersebut dalam perkataan bahasa Melayu. Memasukkan semua jenis konsanan asli bahasa Melayu. Menjelaskan sebab perancangan tersebut dilaksanakan 1. iaitu hasil daripada persetujuan Malaysia dengan Pemerintah Republik Indonesia untuk mengadakan satu sistem ejaan bersama antara dua negara.SEJARAH SISTEM EJAAN BAHASA MELAYU / 9 PANDUAN MENJAWAB SOALAN LATIHAN UNIT 9 1. Sejarah perkembangan sistem ejaan Rumi di Malaysia daripada tahap awal pada tahun 1902 (Ejaan Wilkinson) hinggalah akhir pada tahun 1974 (Pedoman Umum Ejaan Bahasa Melayu) ii.

SEJARAH SISTEM EJAAN BAHASA MELAYU / 9 1. drebar. Berikan contoh yang sesuai bagi menjelaskan penerangan anda iii. pencen dan seumpamanya.7 Bagi soalan ini.6 Bagi soalan ini. anda haruslah: i. iaitu mengikut syarat tertentu ii. Sila rujuk juga sumber-sumber lain bagi mendapatkan maklumat tambahan. 213 . anda perlu memberikan senarai 15 perkataan Inggeris yang sudah sebati dalam bahasa Melayu seperti stesen. 1. Menjelaskan bahawa sistem keselarasan vokal itu ialah sistem atau aturan mengikut kesesuaian dua huruf vokal yang membentuk dua suku kata pada kata dasar.

Abdul Hamid Mahmood dan Nurfarah Lo Abdullah (2007). Betulkan Kesalahan Bahasa Anda. Ejaan bahasa Melayu terkini. Kuala Lumpur: Dewan Bahasa dan Pustaka.SEJARAH SISTEM EJAAN BAHASA MELAYU / 9 Rujukan Abdul Hamid Mahmood (1995). Tanjong Malim: Penerbit UPSI. Guru dan bahasa Melayu. Menguasai bahasa Melayu tinggi. Bhd. Abdul Hamid Mahmood (2002). Bhd. Kuala Lumpur: Aslita Sdn. Bhd. Kuala Lumpur: Aslita Sdn. Onn. Nik Safiah Karim. Kuala Lumpur: Aslita Sdn. Musa & Abdul Hamid Mahmood (2008). Kuala Lumpur: City Reprographic Services. Linguistik fonetik dan fonologi bahasa Melayu. Masa Enterprise. Kuasai sistem ejaan baharu bahasa Melayu melalui latihan. Abdul Hamid Mahmood (2002). Abdul Hamid Mahmood (2012). Kursus menguasai bahasa Melayu mudah. Abdul Hamid Mahmood (2004). Abdul Hamid Mahmood (2010). Hashim Hj. Farid M. Gunakan Bahasa Melayu Yang Betul. 214 . Tanjong Malim: Penerbit UPSI.

TANDA SEMPANG. Penggunaan Tanda Sempang Dalam penulisan. menggunakan tanda sempang bahasa Melayu dengan betul.kupu 215 .kura kupu. HASIL PEMBELAJARAN Setelah selesai mempelajari unit ini. rangkai kata dan kata majmuk dalam bahasa Melayu dengan tepat. tanda sempang digunakan seperti berikut: 1. Bagi kata ulang yang diulang sepenuhnya. anda seharusnya dapat: i. IMBUHAN PINJAMAN. Pengenalan Fokus huraian unit ini adalah tentang penggunaan tanda sempang dalam bahasa Melayu dan penulisan imbuhan pinjaman. IMBUHAN PINJAMAN. ii.conteng kura. RANGKAI KATA DAN KATA MAJMUK. rangkai kata serta kata majmuk bahasa Melayu. menggunakan imbuhan pinjaman. tanda sempang diletak pada bahagian kata yang diulang. Contoh: anai-anai anak.… / 10 Unit 10 TANDA SEMPANG.anak cantik-cantik conteng.

tanda sempang diletak di antara kata dasar dan kata yang diulang.TANDA SEMPANG. Contohnya: se-Nusantara se-Malaysia se-Tanah Melayu 216 . Tanda sempang juga digunakan apabila kata ulang dijadikan bentuk dasar yang sekali gus mendapat awalan dan akhiran.undang 2. Contohnya: dolak-dalik gerak-geri gunung-ganang serba-serbi kucar-kacir kuih-muih lemah-lembut tunggang-langgang mandi-manda mundar-mandir ramah-tamah sedu-sedan 3. Bagi kata ulang yang dalam pengulangannya mengalami perubahan bunyi atau fonem.diikuti oleh kata nama khas yang huruf awalnya huruf besar. Bagi kata terbitan yang kata dasarnya diulang. Contohnya: dikucar-kacirkan disia-siakan diporak-perandakan mengucar-kacirkan 5.dalam hati-hati sia. tanda sempang diletak di antara bahagian-bahagian kata yang diulang. IMBUHAN PINJAMAN.sia undang. Contohnya: anak-anakan akhir-akhirnya bermain-main berpeluk-pelukan pijak-memijak bersiri-siri dibesar-besarkan ditinggal-tinggalkan karang-mengarang renung-merenung kait-mengait menangis-nangis melambai-lambai pukul-memukul sayang-menyayangi 4. Tanda sempang digunakan apabila awalan se.… / 10 biri-biri budak-budak dalam.

TANDA SEMPANG. Contohnya: tahun 50-an (tahun lima puluhan) tahun 60-an (tahun enam puluhan) tahun 70-an (tahun tujuh puluhan) tahun 80-an (tahun lapan puluhan) 8. 000 (keseratus ribu) 9. Tanda sempang digunakan untuk merangkaikan huruf kecil dengan huruf besar pada kata yang sama. Contohnya: ke-12 (kedua belas) ke-100 (keseratus) ke-100. Tanda sempang digunakan untuk merangkaikan angka yang menunjukkan tahun dengan akhiran -an. Contohnya: duti anti-lambak (anti-dumping dutty) mikro-zat makanan (micronutrient) lima butir-isi peluru (load five rounds) larutan Kerbs-Ringer (Kerbs-Ringer Solution) nodus sino-atrium (sino-atrial node) antisiklon semi-kekal (semi-permanent anticyclone) perbadanan semi-awam (semi-public corporation) semi-berdaulat (semi-severeign) suai-iklim (acclimation) penyesuaian-ikliman (acclimatization) 217 . IMBUHAN PINJAMAN.dengan angka.… / 10 6. Contohnya: anti-Rusia pro-Malaysia hamba-Mu kepada-Nya petunjuk-Nya rahmat-Nya 7. Tanda sempang yang digunakan untuk menyatakan hubungan antara katakata pada rangkaian kata setara tertentu atau rangkai kata istilah. Tanda sempang juga digunakan untuk merangkaikan awalan ke.

anti-. dan -wati penulisannya dilakukan secara serangkai. homo-. re-. Maksudnya imbuhan pinjaman itu dirangkaikan pada kata dasar. maha-. dwi-. interlingua. kontra-. -wan. mono-. bi-. panca-. -isme. ultra-. Contohnya: Imbuhan pinjaman abantibidasadwiekahidrohomoinfrainterkontra- Contoh perkataan abnormal antikerajaan. interaktif kontrarevolusi 218 . semi-. eka-. antitoksin biadab dasawarsa dwibulanan. dasa-. tele-.TANDA SEMPANG. tuna-. -man. ekabahasa hidrometer homograf infrastruktur interlokal. pan-. imbuhan-imbuhan pinjaman seperti ab-. swa-. trans-.… / 10 10. dwibahasa ekafungsi. sub-. inter-. poli-. -ita. pra-.1 Terangkan penggunaan tanda sempang dalam bahasa Melayu. hidro-. mikro-. makro. Penulisan Imbuhan Pinjaman Dalam Sistem Ejaan Rumi Baharu. infra-. inter-. tata-. IMBUHAN PINJAMAN.

tatasusila telefoto transmigrasi tunasusila ultralembayung.TANDA SEMPANG. prasekolah. subgolongan swadaya tatabahasa. kolonialisme biduanita seniman angkasawan seniwati Penulisan kata Maha secara Terpisah Dalam bahasa Melayu terdapat juga kata maha yang ditulis secara terpisah. prodemokrasi reaksi semiparasit. subtajuk.… / 10 mahamakromikromonopancapanpolipraproresemisubswatatateletranstunaultra-isme -ita -man -wan -wati mahasiswi. (semi-profesional) substandard. Contohnya: Maha Besar Maha Mengetahui Maha Esa Maha Bijaksana Duli Yang Maha Mulia 219 . mahaguru makroskopi mikrofilem monograf pancaindera panteisme politeknik prasangka. praijazah prokerajaan. IMBUHAN PINJAMAN. ultrasonik impresionisme.

Kata depan ditulis secara berasingan atau terpisah.… / 10 Ejaan bagi Kata Depan Peraturan penulisan kata depan ejaan lama yang menggunakan tanda sempang ( . Contohnya: Ejaan Lama ka-atas ka-bawah ka-dalam ka-pejabat ka-sekolah ka-Hotel Istana ka-seluruh dunia ka-England Ejaan Baharu ke atas ke bawah ke dalam ke pejabat ke sekolah ke Hotel Istana ke seluruh dunia ke England 220 .) selepas kata depan di dan ke kini digugurkan dalam Ejaan Rumi Baharu.TANDA SEMPANG.dalam ejaan lama diubah menjadi ke dalam ejaan baharu dan ditulis terpisah daripada kata yang mengikutnya. IMBUHAN PINJAMAN. Contohnya: Ejaan Lama di-atas di-bawah di-dalam di-pejabat di-sekolah di-Hotel Istana di-seluruh dunia di-England Ejaan Baharu di atas di bawah di dalam di pejabat di sekolah di Hotel Istana di seluruh dunia di England Kata depan ka.

anaknya pun ingin pergi. Partikel pun yang satu lagi itu pula ditulis serangkai dengan kata yang mendahuluinya. Jika ibu pergi. -kah. -tah dan -pun. Bagi partikel pun yang membawa makna ‘‘juga’’ ditulis berasingan atau terpisah daripada kata yang mendahuluinya. iaitu -lah. Ahmad pergi ke Tanjong Malim dan Aminah pun pergi ke Tanjong Malim. tanpa sempang dalam Ejaan Rumi Baharu. IMBUHAN PINJAMAN.… / 10 Ejaan bagi Partikel Ada empat jenis partikel dalam bahasa Malaysia. -kah dan -tah yang menggunakan tanda sempang dalam ejaan lama ditulis serangkai dengan kata dasar yang mendahuluinya. Contohnya: 1. Contohnya: Ejaan Lama ada-lah datang-lah tolong-lah apa-kah apa-tah bila-tah Ejaan Baharu adalah datanglah tolonglah apakah apatah bilatah Ada dua cara menulis partikel pun. Ada 13 perkataan yang telah ditetapkan ejaannya supaya ditulis serangkai dengan partikel tersebut. iaitu: adapun andaipun ataupun biarpun meskipun sekalipun sungguhpun walaupun 221 . 3. Partikel -lah. 2.TANDA SEMPANG. Guru itu membaca buku di perpustakaan dan murid-muridnya pun membaca di perpustakaan.

kau. mu dan nya sebagai akhiran ditulis serangkai dengan kata yang mendahuluinya.2 Terangkan penggunaan partikel dalam bahasa Melayu.TANDA SEMPANG. Contohnya: kuambil kulihat kuterima kauambil kaulihat kauterima Kata ganti singkatan singkatan ku. IMBUHAN PINJAMAN. iaitu ku. mu dan kau sebagai awalan penanda pasif ditulis serangkai dengan kata dasar yang mengikutinya. Contohnya: hatiku cintaku untukku hatimu cintamu untukmu hatinya cintanya untuknya 222 .… / 10 kalaupun kendatipun mahupun lagipun bagaimanapun 10. Ejaan bagi Kata Ganti Singkatan Dalam bahasa Melayu terdapat empat jenis kata ganti singkatan.

IMBUHAN PINJAMAN. Terdapat empat jenis rangkai kata atau frasa.). ya Tuhanku Mereka memohon rahmat-Nya. ya Tuhanku Tolonglah hamba-Mu. Contohnya: Ampunkan hamba-Mu. frasa kerja. frasa adjektif dan frasa sendi nama. hidayat-Nya dan petunjuk-Nya Rangkai Kata Dalam bahasa Melayu.… / 10 Kata ganti singkatan -mu dan -nya bagi nama Tuhan menggunakan huruf besar sebagai huruf pertama dan ditulis dengan mengguna tanda sempang ( . Ejaan bagi rangkai kata atau frasa tersebut ditulis secara terpisah seperti contoh berikut: Ejaan Frasa Nama anak sulung burung putih rumah besar emas tulen kereta baharu perempuan gemuk hutan tebal ikan masin bangunan tinggi pemandangan indah udara nyaman zaman moden Ejaan Frasa Kerja berjalan cepat bangun awal sembahyang subuh terbang tinggi menunai janji memancing ikan memelihara ayam datang lewat berlumba kuda membina bangunan memasak nasi menyanyi lagu kebangsaan Ejaan Frasa Ejaan Frasa Adjektif Sendi Nama biru yang lembut di dapur hijau seperti warna di Kuala Lumpur daun tinggi gunung di dewan hitam manis merah saga masam seperti cuka merah muda panas terik pucat putih panjang lebar kurus kering lemah lembut ke pasar malam ke Amerika ke Jepun oleh Ahmad oleh mereka itu oleh polis tentang perkara itu tentang pendidikan moral tentang budaya kerja 223 .TANDA SEMPANG. rangkai kata juga dikenali sebagai frasa. iaitu frasa nama.

Hubungan makna antara kata-kata dasar yang membentuk kata majmuk itu sangat erat bentuknya hingga tidak boleh menerima sebarang penyisipan unsur lain. Kata Majmuk Ejaan Cara Terpisah Kata majmuk yang dieja secara terpisah ini terdiri daripada kata majmuk yang terbentuk daripada dua kata bebas. IMBUHAN PINJAMAN. Contoh: air batu air hujan alat tulis baju kemeja balai raya bandar raya bom tangan nuzul Quran peti besi periuk nasi ulat bulu burung merpati daging lembu daun pandan dasar laut duta besar enam ratus ribu empat puluh lima pukat tunda ratu cantik terima kasih ular sawa kapal terbang kapal korek kereta api kereta kebal kereta kuda meja tulis mesin jahit nasi minyak topi keledar tukang besi tukang rumah Kata majmuk yang terdiri daripada kata-kata istilah khusus. misalnya rangkai kata rumah ‘rumah besar’ boleh disisipkan dengan perkataan ‘yang’ menjadikan ‘rumah yang besar’.TANDA SEMPANG. kerana rangkai kata atau frasa boleh menerima penyisipan unsur lain. Contohnya kata majmuk ‘kereta lembu’ tidak boleh disisipkan dengan perkataan ‘itu’ atau ‘yang’ menjadikan ‘kereta itu lembu’ atau ‘kereta yang lembu’. Contoh: 224 .… / 10 Kata Majmuk Kata Majmuk ialah kata yang terbentuk daripada dua kata dasar atau lebih yang membawa satu makna. baik istilah yang berbentuk daripada dua kata bebas mahupun tiga kata bebas dieja secara terpisah. pengejaan kata majmuk dilakukan melalui dua cara. Kata majmuk berbeza dengan dengan rantai kata atau frasa. iaitu cara terpisah dan cara tercantum.

2003:75). IMBUHAN PINJAMAN. Antara kata majmuk yang lama serta mantap dan dieja tercantum adalah seperti berikut: adakala antarabangsa apabila apahal apakala bagaimana barangkali beritahu bumiputera darihal daripada dinihari dukacita hulubalang jawatankuasa kadangkala kakitangan kepada kerjasama manakala olahraga padahal peribadi peribahasa 225 .… / 10 batu kapur garis pusat kanta tangan kaedah bayar balik kawasan pinggiran kertas kerja kultur mutiara lintasan bebas min mata pelajaran min jangka masa model linear nisbah bayar balik peledekan gambut tanah gambut telefon dail terus tempoh pinjaman lesung sendi lintasan cahaya rumput ternak Kata majmuk yang terbentuk daripada kata yang digunakan sebagai gelaran juga dieja secara terpisah. walaupun bentuk kata lama tersebut ternyata mengandungi dua kata dasar. Contoh: Duta Besar Ketua Menteri Ketua Setiausaha Negara Menteri Besar Naib Presiden Pegawai Daerah Profesor Madya Perdana Menteri Timbalan Perdana Menteri Raja Muda Setiausaha Politik Kata Majmuk Ejaan Cara Tercantum Dalam bahasa Melayu. (Nik Safiah Karim dan rakan. terdapat sebilangan kecil kata majmuk yang sudah dianggap mantap sebagai satu perkataan yang utuh.TANDA SEMPANG.

Contohnya: alat-alat tulis balai-balai raya garis-garis pusat kapal-kapal terbang mata-mata pelajaran model-model linear Guru-guru Besar Naib-naib Cancelor Ketua-ketua Menteri Menteri-menteri Besar Perdana-perdana Menteri Timbalan-timbalan Perdana Menteri Penggandaan kata majmuk melibatkan penggandaan unsur pertama kata majmuk sahaja. Bentuk perkataan tersebut ialah: antarabangsa beritahu bumiputera jawatankuasa kakitangan kerjasama olahraga matahari setiausaha sukarela suruhanjaya tandatangan tanggungjawab warganegara pesuruhjaya Ejaan Penggandaan Kata Majmuk Penggandaan kata majmuk melibatkan penggandaan unsur pertama kata majmuk itu sahaja.… / 10 perikemanusiaan pesuruhjaya sediakala sepertimana setiausaha sukacita sukarela suruhanjaya tandatangan tanggungjawab warganegara Ejaan Tercantum yang Sudah Mantap Buku Tatabahasa Dewan Edisi Baharu (2003:75) telah menyenaraikan 15 perkataan yang terdiri daripada kata majmuk yang penggunaannya sudah mantap sebagai satu perkataan yang utuh. Perkataan yang demikian tetap dieja sebagai satu perkataan. dan ejaannya dilakukan dengan cara meletakkan tanda sempang pada kata yang digandakan. IMBUHAN PINJAMAN. walaupun bnetuk kata dasar tersebut ternyata mempunyai dua kata dasar. dan ejaannya dilakukan dengan cara meletakkan tanda sempang 226 .TANDA SEMPANG.

IMBUHAN PINJAMAN. Walau bagaimanapun.3 Terangkan penggunaan kata majmuk dalam bahasa Melayu. yakni penggandaannya melibatkan keseluruhan unsur (Tatabahasa Dewan. terdapat kekecualian bagi kata majmuk yang telah mantap. Contohnya: kakitangan-kakitangan jawatankuasa-jawatankuasa pesuruhjaya-pesuruhjaya sukarela-sukarela warganegara-warganegara setiausaha-setiausaha 10.TANDA SEMPANG.… / 10 pada kata yang digandakan seperti ditunjukkan dalam contoh di atas. 2008: 75). 227 .

Huraikan jenis-jenis kata majmuk tercantum dan kata majmuk terpisah. Membezakan kata majmuk dengan frasa dan sertakan contohcontohnya sekali iii. Menerangkan semua penggunaan partikel dalam bahasa Melayu seperti -lah. 228 . anda perlu menjelaskan cara-cara menggunakan tanda sempang bahasa Melayu dengan betul seperti yang diterangkan pada halaman 215 – 217. -kah. pun ii. Sertakan contoh-contoh penggunaannya dalam perkataan iii. 10.2 Bagi soalan ini. -tah. misalnya:  tanda sempang diletak pada kata ulang.3 Bagi menjawab soalan ini. Menerangkan pengertian kata majmuk bahasa Melayu ii. anda perlu: i. Sila rujuk buku Kuasai Sistem Ejaan Baharu Bahasa Melayu Melalui Latihan. dll.… / 10 PANDUAN MENJAWAB SOALAN LATIHAN UNIT 10 10. Penerbit UPSI (2004). contoh: cantik-cantik. kupu-kupu  tanda sempang digunakan untuk merangkaikan huruf kecil dengan huruf besar pada kata yang sama. IMBUHAN PINJAMAN. Sila rujuk buku lain dan internet untuk maklumat tambahan. anda perlu: i. 10. petunjuk-Mu. contoh: anti-Amerika.1 Bagi menjawab soalan ini. kemudian sertakan contoh-contohnya sekali iv.TANDA SEMPANG.

Musa & Abdul Hamid Mahmood (2008). Menguasai bahasa Melayu tinggi. Betulkan Kesalahan Bahasa Anda. Kuala Lumpur: City Reprographic Services. Bhd.… / 10 Rujukan Abdul Hamid Mahmood (1995). Nik Safiah dan rakan-rakan (2003). Kuala Lumpur: Aslita Sdn. Kuala Lumpur: Aslita Sdn. Kuasai sistem ejaan baharu bahasa Melayu melalui latihan. Guru dan bahasa Melayu. Abdul Hamid Mahmood (2010). Abdul Hamid Mahmood (2012). IMBUHAN PINJAMAN. Kuala Lumpur: Dewan Bahasa dan Pustaka. Masa Enterprise. Tatabahasa dewan edisi ketiga. Abdul Hamid Mahmood (2002). Bhd. Tanjong Malim: Penerbit UPSI. Kursus menguasai bahasa Melayu mudah. Ejaan bahasa Melayu terkini.TANDA SEMPANG. Onn. Kuala Lumpur: Dewan Bahasa dan Pustaka. Abdul Hamid Mahmood (2004). Kuala Lumpur: Aslita Sdn. Nik Safiah Karim. Tanjong Malim: Penerbit UPSI. Linguistik fonetik dan fonologi bahasa Melayu. Gunakan Bahasa Melayu Yang Betul. Bhd. Tatabahasa dewan edisi baharu. Hashim Hj. Abdul Hamid Mahmood dan Nurfarah Lo Abdullah (2007). Abdul Hamid Mahmood (2002). 229 . Farid M.

pengucapan atau pengeluaran bunyi mengikut rongga mulut atau rongga hidung. artikulator Alat pengucapan yang berfungsi dalam penghasilan bunyi-bunyi bahasa.Glosari afrikat Bunyi letusan yang dihasilkan oleh geseran dan hentian di antara artikulator pasif dan aktif. bunyi yang hendak dihasilkan tersekat di daerah lelangit keras dan diikuti oleh geseran di antara bahagian tengah lidah dengan daerah lelangit keras. 230 . alveolar daerah di atas serta di belakang gigi yang melengkung ke dalam menghadap lidah. bundar Keadaan atau bentuk bibir yang bulat. [ d ]. Contoh bunyi yang dihasilkan ialah [ ǰ ] dan [ č ]. [ g ] dan semua bunyi vokal. Pada peringkat permulaan. artikulasi Proses pengujaran. [ hadi ]. bersuara Bunyi yang dihasilkan dalam keadaan pita suara tertutup rapat dan sewaktu udara keluar melaluinya. alofon Anggota-anggota kepada satu fonem yang juga merupakan kelainan bunyi antara satu sama lain. Contoh bunyi bersuara ialah [ b ]. berlaku getaran pada pita suara. dental Bunyi yang dihasilkan oleh gigi seperti bunyi [ θ ] dalam perkataan hadith.

daerah pengeluaran dan alat-alat pengucapan yang terlibat dalam penghasilan bunyi-bunyi bahasa itu. fonetik Kajian tentang bunyi-bunyi bahasa yang dituturkan oleh manusia yang merangkumi cara pengeluaran. sama ada bunyi itu distingtif (membezakan makna) atau tidak distingtif (tidak membezakan makna). [ au ] dan [ oi ]. s’ ∫’ ]. diftong Bunyi yang dihasilkan akibat geluncuran dari satu daerah artikulasi ke daerah artikulasi yang lain. t’.dialek Variasi bagi sesuatu bahasa. k’. fonologi Kajian tentang fungsi-fungsi bunyi bahasa. egresif Pembentukan bunyi yang dilaksanakan dengan cara arus udara keluar dari paru-paru. contohnya: [ p’. fonem Unit bunyi terkecil yang memberi perbezaan makna. Contoh-contoh diftong dalam bahasa Melayu ialah [ ai ]. Kemudian udara yang terhalang dihembuskan keluar dengan cara membuka saluran rongga mulut. bunyi ejektif diberikan tanda apostrof (`) di sebelah atas kanan. iaitu menentukan sistem bunyi satu-satu bahasa dengan berdasarkan jenis-jenis bunyi. glotalik Penghasilan bunyi dengan cara merapatkan pita suara sehingga glotis dalam keadaan tertutup rapat dan seluruh rongga pangkal tenggorok (laring) disempitkan dan dinaikkan sehingga udara dalam rongga mulut dan rongga kerongkongan (faring) terhalang serta tersekat. ejektif Bunyi yang dihasilkan dengan proses egresif glotalik. 231 . khususnya dari segi bunyi. Dalam sistem tulisan.

jeda ciri atau unsur hentian (kesenyapan) dalam ujaran sebagai tanda memisahkan unsur linguiistik seperti perkataan. labial Bunyi yang dihasilkan oleh bibir. rangkai kata atau ayat. intonasi Turun naik nada suara dalam pengucapan ayat atau frasa. terutama ketika pita suara dalam keadaan tertutup atau renggang sedikit. iaitu menganalisis satu-satu bahasa tertentu secara empirikal dan objektif. [ b ] dan [ m ]. oral Bunyi yang dihasilkan apabila lelangit lembut serta hujung anak tekak naik menutupi rongga hidung sehingga udara hanya melalui rongga mulut sahaja. hentian glotis Bunyi yang dihasilkan oleh hentian di daerah anak tekak atau glotis.glotis Ruang atau garisan antara pita suara. tanpa dipengaruhi ole agak-agakan. sentimen atau falsafah. Contoh bunyi yang dihasilkan ialah [ ʔ ] ingresif Pembentukan bunyi yang dilaksanakan dengan cara arus udara masuk ke dalam paru-paru. ramalan. nasal Bunyi yang dihasilkan apabila udara keluar melalui rongga hidung dengan cara menurunkan lelangit lembut beserta hujung anak tekak. iaitu ruangan atau kawasan yang tertutup rapat yang dilalui oleh arus udara. linguistik Ilmu yang mengkaji bahasa secara saintifik. 232 . klik Bunyi letupan yang dihasilkan sebagai akibat proses ingresif velarik. seperti bunyi [ p ].

Contoh ciri suprasegmental ialah tekanan. tidak bersuara Bunyi yang dihasilkan dalam keadaan pita suara direnggangkan (terbuka) dan sewaktu udara keluar melaluinya. suprasegmental Ciri atau sifat bunyi yang menindihi sesuatu fonem. [f]. Contoh bunyi tidak bersuara ialah [p]. [s] dan lain-lain. Contoh bunyi palatal ialah [ č ]. pulmonik Penghasilan bunyi dengan udara dari paru-paru sebagai sumber utama dihembuskan keluar dengan mengecilkan ruangan paru-paru. [ ǰ ]. tekanan Ciri lemah atau kerasnya suara penyebutan sesuatu suku kata. tona Naik atau turunnya suara dalam pengucapan perkataan. otot perut dan rongga dada. [t]. struktur permukaan Struktur ayat yang lazimnya telah mengalami perubahan daripada struktur dalaman dan merupakan bentuk ayat yang sebenarnya diucapkan. Contoh bunyi semi-vokal ialah [w] dan [j]. kepanjangan. getaran pada pita suara tidak berlaku. maka disebut bunyi semi-vokal atau separuh vokal. [ š ] dan [ ž ].palatal Bunyi yang dihasilkan oleh lelangit keras. semi-vokal Bunyi yang secara praktis termasuk golongan konsonan tetapi disebabkan ketika diartikulasikan belum membentuk konsonan murni. jeda. [k]. struktur dalaman Struktur yang lazimnya mengandungi ayat dasar atau ayat inti yang diperlukan untuk membentuk asas makna ayat. tona dan intonasi. lazimnya berlaku pada suku kata dalam perkataan. 233 .

velum akan menurun. [ o ] dan [ u ]. vokal Bunyi bersuara yang tatkala dihasilkan. 234 . [ α ]. vokal kardinal Sekumpulan vokal yang diletakkan di kedudukan tertentu bagi memberikan gambaran yang lebih dekat tentang kedudukan vokal-vokal dalam bahasabahasa di dunia. [ ɔ ]. iaitu [ i ].transkripsi Penulisan dalam bentuk lambang-lambang fonetik daripada lambang-lambang tulisan huruf-huruf biasa. velum Bahagian lembut selepas lelangit keras beserta bahagian hujungnya yang disebut anak tekak dapat turun naik mengikut bunyi yang hendak diujarkan. velarik Penghasilan udara dengan cara pangkal lidah dinaikkan pada lelangit lembut dan kedua-dua bibir ditutup rapat. Keadaan ini menyebabkan terjadinya bunyi klik. [ a ]. Dalam penghasilan bunyi oral. Kemudian hujung lidah dan kedua-dua sisi lidah yang merapat pada gigi atau gusi dalam dilepaskan turun serta dikebelakangkan. velar Daerah artikulasi di bahagian belakang lidah dan juga di kawasan selepas lelangit lembut. [ ε ]. bibir dibuka sehingga terdapat kerenggangan ruangan udara pada rongga mulut bagi membolehkan udara luar masuk. Terdapat sejumlah lapan vokal kardinal. [ e ]. udara dari paru-paru keluar berterusan melalui rongga tekak dan rongga mulut tanpa sebarang gangguan. velum akan naik manakala untuk bunyi nasal.

Istilah Linguistik Bahasa Inggeris A abbreviate abbreviation acoustics active articulator active cavity active voice acute resonant adam’s apple affix air chamber air mechanism air stream air stream mechanism allomorph allopohone allophonic change allophonic realization allophonic variant alteration alternant alveolar alveolar arch alveolar ridge alveolar sound alveolum alveopalatal alveopalatal sound ambiguity ambiguous ambilingual ambilingualism analyse analysis analytic language analytical method analytical procedur anaphora apex aphasia Bahasa Melayu menyingkatkan. memendekkan singkatan ilmu akustik artikulator aktif rongga aktif ragam aktif kenyaringan tirus halkum imbuhan ruang udara mekanisma udara arus udara mekanisma arus udara alomorf alofon perubahan alofon pengwujudan alofon kelainan alofon/ varian alofon perubahan kelainan/ varian gusi/ alveolar lengkung gusi/ lengkung alveolar batas gusi/ batas alveolar bunyi gusi/ bunyi alveolar gusi/ alveolum alveopalatal bunyi alveopalatal ketaksaan taksa dwibahasa setara keadaan dwibahasa setara menganalisis analisis bahasa analitik kaedah analisis tatacara analisis anafora hujung lidah afasia 235 .

penghembusan asonansi bentuk berbintang tak silabik konsonan tak simetri sifat/atribut kawasan pendengaran alat pendengaran fonetik pendengaran bahasa-bahasa Austronesia belakang belakang lidah vokal belakang morfem dasar landasan artikulasi dua bibir/bilabial bunyi dua bibir/bunyi bilabial bilabiodental 236 .apical articulation apicoapico-alveolar apico-dental apico-dental sound approach arbitrariness arbitrary arbitrary symbol articulacy articulation articulation mechanism articulator articulatory parameter articulatory phonetics articulatory setting articulatory system articulatory variable artificial speech ascending diphthong aspirate aspirated aspirated affricate aspirated-p aspirated stop aspiration assonance asterick form asyllabic asymmetric consonant attribute auditory area auditory organs auditory phonetics Austronesian languages B Back back of tongue back vowel base morpheme basic of articulation bilabial bilabial sound bilabiodental artikulasi hujung lidah apikoapikoalveolar apikodental bunyi apikodental pendekatan kearbitrarian arbitrari lambang arbitrari/ simbol arbitrari kefasihan artikulasi mekanisma artikulasi alat artikulasi parameter artikulasi fonetik artikulasi penyesuaian alat artikulasi sistem artikulasi pemboleh ubah artikulasi ujaran buatan diftong meninggi/ menaik letusan/ hembusan berhembusan letusan berhembusan p-berhembusan hentian berhembusan hembusan.

mulut rongga mulut kardinal konsonan kardinal ragam bersahaja rongga geseran rongga.bilateral bilateral consonant bilateral opposition bilingual bilingualism blade of tongue blend blocked syllable bound form bound morpheme bound sentence boundary marker breath stream bright vowel broad band spectrogram broad transcription broad vowel buccal buccal cavity C cardinal cardinal consonant casual speech cavity cavity friction cavity wall central air escape central non-resonant central resonant central resonant oral central sound central vowel centralisation centralisation of sound centre of Broca centre of tongue centring diphthong closed syllable closed system closed vowel cluster co-articulation common language dwisisi/bilateral konsonan dwisisi/konsonan bilateral pertentangan dwisisi/ pertentangan bilateral dwibahasa kedwibahasaan daun lidah paduan suku kata tertutup bentuk terikat morfem terikat ayat terikat penanda sempadan arus udara vokal depan spektrogram jalur lebar transkripsi luas vokal belakang oral. penggeseran rongga dinding rongga saluran udara tengah bunyi bukan nyaring tengah bunyi nyaring tengah (bunyi) oral tengah nyaring bunyi tengah vokal tengah penengahan penengahan bunyi pusat Broca pusat lidah diftong menengah suku kata tertutup sistem tertutup vokal tertutup gugus/rangkap artikulasi serentak/ koartikulasi bahasa bersama 237 .

berbeza. kesejajaran sejajar dengan/ selaras dengan kelainan bersyarat konsonan rangkap konsonan/ gugus konsonan bersifat konsonan vokal bersifat konsonan unsur bahasa buatan tatabahasa bebas konteks/ nahu bebas konteks analisis konteks kelainan konteks bezaan. bertentangan bezaan analisis bezaan penyebaran bezaan/ distribusi bezaan ciri bezaan pasangan bezaan tekanan bezaan persetumpuan keserasian. serentak ada setara hubung kait/korelasi kreol rujuk silang vokal belakang ayat penyata/modus berita penyahkod penyahkodan struktur batin.common speech comparative linguistics comparison of language compound compound phoneme compound predicate compound sentence compound word concordance concordant conditioned variant consonant consonant cluster consonantal consonantal vowel constituent constructed language context-free grammar contextual analysis contextual variant contrast contrastive contrastive analysis contrastive distribution contrastive feature contrastive pair contrastive stress convergence coocurence coordinate correlation creole cross-reference D dark vowel declarative sentence decoder decoding deep structure deep vowel degree degree marker deletion bahasa biasa linguistik perbandingan perbandingan bahasa majmuk fonem majmuk predikat majmuk ayat majmuk kata majmuk kesejodohan. struktur dalaman vokal belakang darjat. darjah penanda darjat pengguguran/penghilangan 238 .

bauran digolosia diftong pendiftongan cakap ajuk morfem terbahagi wacana analisis wacana distingtif 239 .deletion rule deletion transformation denasalisation denotation denotative meaning dental dental consonant dental sound derivation derivational affix derivative derived form derived primary word derived secondary word descending diphthong descriptive grammar descriptive linguistic descriptive order developmental linguistics deviance deviant diachronic diachronic linguistics diachronic phonology diachronic study diagnostic environment diagraph dialect dialect area dialect borrowing dialect boundary dialect geography dialectal Malay dialectalisation dialectology diffusion diglossia diphthong diphthongisation direct speech discontinuous morpheme discourse discourse analysis distinctive rumus pengguguran/ rumus penghilangan transformasi pengguguran/ transformasi penghilangan proses nyahsengau/ proses nyahnasal denotasi makna denotatif gigi/dental konsonan gigi/ konsonan dental bunyi gigi/bunyi dental terbitan. penerbitan penambah terbitan/imbuhan terbitan terbitan bentuk terbitan kata terbitan primer kata terbitan sekunder diftong menurun tatabahasa pemerian/nahu pemerian linguistik pemerian/ linguistik huraian urutan pemerian/ tatabahasa huraian linguistik perkembangan penyimpangan menyimpang diakronik linguistik diakronik fonologi diakronik kajian diakronik lingkungan penentu dwihuruf dialek kawasan dialek peminjaman dialek sempadan dialek geografi dialek dialek bahasa Melayu proses mendialek dialektologi resapan.

alveolar belakang lelangit keras/ dorsopalatal belakang velar/dorsovelar bunyi belakang lelangit keras/bunyi dorsopalatal bunyi belakang velar/bunyi dorsovelar dorsum belakang lidah artikulasi ganda dwihentian vokal ganda geluncuran menurun lihat: durative panjang pendek bunyi tekanan dinamik ekologi bahasa egresif klik egresif bunyi klik egresif arah udara egresif bunyi egresif bunyi ejektif ejektif bunyi ejektif unsur emotif mengekod pengekodan epiglotis epistemologi rongga lepas udara rongga esofagus etnolinguistik ahli etimologi 240 . lingkungan. penyebaran analisis taburan. analisis lingkungan dwisuku (kata) kata dwisuku mandala/domain belakang/dorsal bunyi belakang/bunyi dorsal belakang gusi/dorso. analisis penyebaran.distinctive feature distribution distributional analysis disylabic disyllable word domain dorsal dorsal sound dorso-alveolar dorso-palatal dorso-uvular dorsopalatal sound dorsovelar sound dorsum dorsum of tongue double articulation double stop double vowel down glide duration durative dynamic accent E ecology of language egressive egressive click egressive click sound egressive direction of air egressive sound ejection sound ejective ejective sound element emotive encode encoding epiglottis epistemology escape cavity esophageal cavity ethnographic linguistics etymologist ciri distingtif taburan.

exhalation exhale exit of air expansion rule experimental phonetics expiration explode explosion explosive sound extinct language extralingual features F factor factor analysis falling diphthong feature field field of discourse field study field theory final cluster final syllable finite-state grammar first articulation first language flap flat articulator flat fricative flection fluency form-class form-word formative formula free form free morpheme free sentence free variant/free vatiation free word order frequency frequency analysis fricative fricative sound friction perlepasan udara menghembuskan nafas saluran lepas udara rumus perluasan fonetik percubaan penghembusan udara meletup letupan bunyi letupan bahasa mati ciri luar bahasa faktor analisis faktor diftong menurun ciri/fitur bidang/medan bidang wacana kajian lapangan teori medan makna/ teori bidang makna gugus akhir/rangkap akhir suku kata akhir tatabahasa terbatas/ nahu terbatas artikulasi pertama bahasa pertama tamparan alat artikulasi dasar frikatif datar/geseran datar fleksi kefasihan golongan bentuk kata tugas morfem terikat/formatif rumus bentuk bebas morfem bebas ayat bebas kelainan bebas urutan kata bebas kekerapan analisis kekerapan geseran/frikatif bunyi geseran/bunyi frikatif geseran 241 .

frictional stop frictionalizing stop frictionless frictionless continuant front of tongue front vowel fronting frozen speech function functional anlaysis functional grammar functional linguistics fundamental feature furtive glide furtive vowel G geminate gemination general general distribution general grammar general linguistics general semantics generic term geographical dialect geographical linguistics gesture gesture language glide gloss glossary glottal glottal catch glottal cavity glottal check glottal consonant glottal plosive glottal sound glottal stop glottal trill glottalic click glottalic closure glottalization glottalized hentian geseran hentian menggeser tak bergeser malaran tak bergeser depan lidah vokal depan pendepanan ragam beku fungsi/tugas analisis fungsian tatabahasa fungsian/ nahu fungsian linguistik fungsian ciri dasar geluncuran senyap vokal pelancar konsonan panjang pemanjangan konsonan umum/am penyebaran am tatabahasa am/nahu am linguistik am semantik am kata generik dialek geografi linguistik geografi gerak isyarat bahasa gerak isyarat geluncuran padanan kata senarai kata/glosari glotis hamzah/hentian glotis rongga glotis lihat: glottal stop konsonan glotis letupan glotif/plosif glotis bunyi glotis hentian glotis getaran glotis klik glotis penutupan glotis penghamzahan/pengglotisan berhamzah/berhentian glotis 242 .

glottalized sound glottalized vowel glottis glottogonic linguistics glottopolitics gradation gradation of vowel grammarian grammatical grammatical analysis grammatical category grammatical feature grammatical item grammatical meaning grammatical process grammatical structure grammatical unit grammaticalisation grapheme groove spirant grooved articulator grooved fricative H half-close vowel half-open vowel hard palate harmonic harmonic overtone head word heavy stress height of tongue hesitation form high-falling high vocoid high vowel higher-mid historical linguistics holophrase holophrastic language homorganic affricate homorganic sound hyphothesis hyphothetical bunyi glotis vokal glotis glotis linguistik asal usul ilmu politik bahasa pemeringkatan pemeringkatan voka nahu ahli tatabahasa/ahli nahu tatabahasa/nahu analisis tatabahasa/analisis nahu kategori tatabahasa/ kategori nahu ciri tatabahasa/ciri nahu butir tatabahasa/butir nahu makna kenahuan proses tatabahasa/proses nahu struktur tatabahasa/struktur nahu unit tatabahasa/unit subjek nahu pentatabahasaan/penahuan grafem geseran beralur alat artikulasi beralur geseran beralur/frikatif beralur vokal separuh sempit vokal sparuh luas lelangit keras/palatum berharmoni nada atasan berharmoni kata inti tekanan keras tinggi lidah bentuk ayat menurun tinggi vokoid tinggi vokal tinggi sederhana/agak tinggi linguistik sejarawi holofrasa bahasa holofrasa letusan homorgan/afrikat homorgan/sealat/afrikat sealat bunyi homorgan/bunyi sealat hipotesis lihat: hyphothesis 243 .

I identification of morpheme idiom idolect imitative word immigrant language imperative implosion impressionistif translation inactive voice inarticulate incomplete plosive consonant index indigenous language indirect discourse indirect object indirect question indirect speech infix inflected language inflected prefix inflection ingressive ingressive air stream inhalation inhale initial cluster initial stress initial string initiator of air stream innate stress inspiration instrumental noun instrumental phonetics interconsonantal interdental interdental phone interjection interlanguage intermedian vowel internal inflection international phonetic alphabet intonation intonation break penentuan morfem idiom/ungkapan idiolek kata ajuk bunyi/onomatopeia bahasa pendatang perintah/imperatif sedutan transkrips sepintas suara tak aktif tidak petah (bercakap/bertutur) konsonan plosif tak selesai indeks bahasa bumiputera/ bahasa pribumi wacana tak langsung objek tak langsung ayat tanya tak langsung cakap pindah sisipan bahasa fleksi awalan fleksi fleksi ingresif arus udara ingresif tarikan nafas menarik nafas rangkap awal/gugus awal tekanan awal rentetan awal pemula arus udara tekanan sejadi lihat: inhalation kata nama penantian fonetik perantian antara konsonan antara gigi bunyi antara gigi kata seru. seruan bahasa antara vokal antara fleksi dalam abjad fonetik antarabangsa intonasi jeda intonasi 244 .

intonation contour intonation morpheme intralinguistic feature intransitive verb invariable word invariant inverse derivation inversion inverted word order irregular verb isolating language isolative sound change isolex item analysis K kernel sentence kinetic consonant L labia labial labial sound labialisation labiodental labiodental sound labiolabial labiovelar laboratory phonetics laminal laminal sound laminodental sound language ability language boundary language change language development language family language learning language planning language skill language standardisation language structure language teaching language universal langue kontur intonasi morfem intonasi ciri dalam linguistik kata kerja tak transitif kata tetap bentuk lihat: invariable word terbitan terbalik/ terbitan songsang keterbalikan/kesongsangan urutan kata songsang/ urutan kata terbalik kata kerja tak transitif bahasa isolatif perubahan bunyi pencilan isoleks analisis butir ayat inti konsonan kinetik lihat: lip bibir/ labial bunyi bibir/ bunyi labial pembibiran/ pelabialan bibir gigi/ labiodental bunyi bibir gigi/ bunyi labiodental dua bibir/ labiolabial labiovelar fonetik makmal laminal bunyi laminal bunyi laminodental kebolehan berbahasa sempadan bahasa perubahan bahasa perkembangan bahasa keluarga bahasa pembelajaran bahasa perancangan bahasa kemahiran berbahasa penstandardan bahasa struktur bahasa pengajaran bahasa (ciri) kesejagatan bahasa langue 245 .

lapse laryngeal laryngeal air mechanism laryngeal consonant laryngeal sound laryngealisation laryngealised vowel larynx lateral lateral area lateral consonant lateral plosion lateral release lateral resonant lateral sound lexical lexical field lexical item leksikal meaning lexical stress lexicalisation lexicographer lexicon limitative conjunction linear representation lingua franca lingual sound linguaphone method linguist linguistic linguistic analysis linguistic anthropology linguistic borrowing linguistic context linguistic demography linguistic discipline linguistic geography linguistic norm linguistic philosophy linguistic psychology linguistic sign linguistic skill linguistic taboo linguistic typology linguistician selang (masa) laringal mekanisma udara laringal konsonan laringal bunyi laringal pelaringalan vokal laringalan larinks sisian ruang sisian konsonan sisian letupan sisian/plosif sisian pelepasan sisian kenyaringan sisian bunyi sisian leksikal medan leksikal butir leksikal makna leksikal tekanan leksikal pengleksikalan ahli perkamusan. ahli leksikografi leksikon kata penghubung pembatas gambaran mendatar lingua franca bunyi lidah kaedah linguafon ahli bahasa/ ahli linguistik linguistik. analisis kebahasaan antropologi linguistik peminjaman linguistik konteks linguistik demografi linguistik disiplin linguistik geografi linguistik norma bahasa falsafah bahasa psikologi linguistik lambang linguistik/ simbol linguistik lihat: language skill pantang larang bahasa tipologi bahasa lihat: linguist 246 . kebahasaan analisis linguistik.

linking morpheme lip lip formation lip position lip rounding lip spreading lip tracing literal literal translation literary language literary translation loan word local friction long consonant long vowel loose apposition loquacity loudness low vocoid low vowel lowering M macro macrolinguistics major air stream manner of articulation manner of discourse marked marker mathematical linguistics matrix matrix sentence maximal stress mechanistic linguistics medial medial cluster medial voice median resonant medieval linguistics medio of tongue mediopalatal medium mentalistic linguistics metalanguage morfem penghubung bibir pembentukan bibir kedudukan bibir pembundaran bibir penghamparan bibir surihan bibir harfiah penterjemahan harfiah bahasa persuratan penterjemahan sastera kata pinjaman geseran tempatan konsonan panjang vokal panjang kedudukan terpisah kefasihan kelantangan vokoid rendah vokal rendah perendahan makro makrolinguistik mekanisma udara utama cara artikulasi cara wacana bertanda penanda linguistik matematik matriks ayat matriks tekanan maksima aliran mekanisma tengah rangkap tengah/ gugus tengah lihat: middle voice bunyi nyaring tengah linguistik zaman pertengahan tengah lidah mediopalatal perantara linguistik mentalisma metalinguistik 247 .

microlinguistics mid vocoid mid vowel middle of tongue middle voice minimal contrast minimal pair minimal stress minimum obstruction minor air stream mechanism mixed language mode of articulation modern language modification modifier modulation monitor function monolateral consonant monolingual monolingual approach monologue monomorphemic monophonemic monophthong monosyllabic monosyllabic word monosyllable monotone mora morph morpheme morpheme boundary morphemic morphemic analysis morphemic reference morphemic script morphemic transcription morphemics morphologic morphological analysis morphological assimilation morphological process morphology morphoneme mikrolinguistik vokoid tengah vokal tengah tengah lidah ragam tengah bezaan minimal pasangan minimal tekanan terlemah/ tekanan minimal gangguan minimum gangguan arus udara minor bahasa campuran cara artikulasi bahasa moden modifikasi penerang modulasi fungsi monitor konsonan monolateral ekabahasa pendekatan ekabahasa monolog monomorfemik monofonemik monoftong ekasuku kata ekasuku ekasuku senada ciri yang menunjukkan panjang pendek bunyi suara bagi perkataan tertentu morf morfem batas morfem morfemik analisis morfemik rujukan morfemik aksara morfemik transkripsi morfemik lihat: morphology morfologi analisis morfologi asimilasi morfologi proses morfologi morfologi morfonem 248 .

morphophoneme morphophonemic rule morphophonemic stress morphophonemic transcription morphophonemic variation morphophonemics mother tongue mouth air mouth cavity movable speech organ movable stress multidimensional phonology multilingual multisyllabic murmur vowel mutual intelligibility mutually complementary mutually exclusive N narrative discourse narrow narrow diphthong narrow transcription narrow vowel narrowing of meaning nasal nasal and oral exit of air nasal cavity nasal exit of air nasalisation nasalisation symbol morfofonem rumus morfofonemik tekanan morfofonemik transkripsi morfofonemik kelainan morfofonemik morfofonemik bahasa ibunda udara mulut rongga mulut lihat: articulator tekanan pindah fonologi pelbagai dimensi pelbagai bahasa pelbagai suku lihat central vowel kefahaman menyaling saling melengkapi saling menyingkiri nasalised click nasalised vowel nasalism nasality nasalization nasalized nasally released stop nasal pharynx nasal plosion nasal release huraian naratif sempit diftong sempit transkrisi halus/ transkripsi sempit vokal sempit penyempitan makna sengau/hidung/nasal saluran keluar udara dari hidung dan mulut rongga hidung saluran udara keluar dari hidung penyengauan/penasalan lambang penyengauan/lambang penasalan/simbol penyengauan/ simbol penasalan klik sengauan/hentian nasalan vokal sengauan/vokal nasalan sebutan sengau kesengauan/kenasalan penyengauan disengaukan/dinasalkan hentian lepasan hidung farinks sengau/letupan nasal letupan sengau/letupan nasal pelepasan sengau/ pelepasan nasal 249 .

nasal resonant nasal sound nasal twang nasal vowel native language native speaker natural language negation negative negative conjunctive negative particle negative sentence neo-linguistics network of isogloss neutral neutral vowel neutralisation node nominal nominal adjective nominal clause nominal definition nominal inflection nominal phrase nominal sentence nominalisation non-consonantal non-continuant non-distinctive feature non-finite verb form non-linguistic context non-syllabic non-syllabic segment non-syllabic vocoid non-vocalic non-vocoid non-speech sound normative grammar normative linguistics nose cavity notional grammar noun noun adjunct noun clause noun cluster bunyi nyaring sengau/ bunyi nyaring nasal bunyi sengau/bunyi nasal telor sengau/telor nasal vokal sengau/vokal nasal bahasa asli penutur asli bahasa tabii penafian nafi kata penghubung nafi partikel nafi ayat nafi neolinguistik jaringan isoglos neutral vokal neutral peneutralan nodus namaan kata sifat namaan/ adjektif namaan klausa namaan takrif namaan fleksi namaan frasa namaan ayat namaan penamaan bersifat bukan konsonan bukan malaran ciri bukan distingtif bentuk kata kerja tak finit konteks bukan linguistik bukan sukuan segmen bukan sukuan vokoid bukan sukuan bukan vokalik bukan vokoid bunyi bukan bahasa lihat: prescriptive grammar linguistik normatif rongga hidung lihat: linguistic philosophy kata nama nama penerang klausa nama rangkap nama/gugus nama 250 .

noun phrase initiator noun word null hyphothesis numeral classifier O object objective objectivity obligatory obligatory transformation obscure vowel off-glide official dialect on-glide open juncture open lip rounding open syllable open transition open vocoid open vowel optional optional transformation rule oral oral air mechanism oral exit of air oral plosion oral resonant distinctive feature oral sound oratorical speech organs of speech origin of language origin of speech orthographical procedure orthographic transcription orthography overlapping distribution P palatal palatal consonant palatal lateral palatal sound palatalisation palatalised pemula frasa nama kata nama hipotesis nol penjodoh bilangan objek Objektif keobjektifan wajib rumus transformasi wajib vokal kabur geluncuran akhir lihat: standard dialect geluncuran awal saktah terbuka pembundaran bibir luas suku kata terbuka lihat: open juncture vokoid luas vokal luas pilihan rumus transformasi pilihan mulut/oral mekanisma udara mulut saluran keluar udara mulut letupan oral/plosif oral ciri distingtif nyaring oral bunyi oral ragam pidato organ sebutan/alat sebutan asal usul bahasa lihat: origin of language tatacara ejaan transkripsi ejaan ejaan penyebaran bertindan lelangit keras/palatal konsonan lelangit keras/ konsonan palatal sisian lelangit keras/ sisian lateral bunyi lelangit keras/ bunyi palatal penglelangitkerasan/ pempalatalan dilelangitkeraskan/ dipalatalkan 251 .

palate palate-alveolar palato-alveolar consonant palatum paralanguage paralinguistic feature parameter parametric linguistics paraphrase parent language parenthesis perenthetic clause adjunct parsing part of speech passive passive articulator passive voice peak of prominance peak of sonority pedagogical grammar pedagogical linguistics permutation rule pharyngeal pharyngeal air mechanism pharyngeal cavity pharyngeal sound pharyngealisation pharynx pharynx air phase of articulation philosophical grammar phonation phoneme phoneme-grapheme correspondence phonemic phonemic analysis phonemic contrast phonemic reference phonemic stress phonemic structure phonemic syllable phonemic symbol lihat: palatum gusi-lelangit keras konsonan gusi lelangit keras/ konsonan palato-alveolar lelangit keras/palatum lihat: paralinguistic feature ciri paralinguistik parameter linguistik parametrik parafrasa bahasa induk tanda kurungan/perentesis penerang klausa parentesis/ adjung klausa parentesis penghuraian ayat golongan kata/ jenis perkataan pasif alat artikulasi pasif ragam pasif lihat: peak of sonority puncak kelantangan tatabahasa pedagogi/ nahu pedagogi linguistik pedagogi rumus permutasi faringal. farinks mekanisma udara farinks rongga farinks bunyi farinks pemfaringalan rongga tekak/farinks udara farinks fasa artikulasi tatabahasa falsafah/ nahu falsafah pembunyian fonem kesepadanan fonem-grafem fonemik analisis fonemik perbezaan fonemik rujukan fonemik tekanan fonemik struktur fonemik suku kata fonemik lambang fonemik/ simbol fonemik 252 .

phonemic transcription phonemic variant phonemicist phonemics phonetic phonetic analysis phonetic chart phonetic complement phonetic diagraph phonetic indicator phonetic notation phonetic sound change phonetic spelling phonetic syllable phonetic symbol phonetic transcription phonetic variant phonetician phonetics phonic phonic substance phono-morphology phonological analysis phonological change phonological component phonological item phonological process phonologist phonology phonometrics phrasal verb phrase phrase marker phrase structure phrase structure component phrase structure grammar phrase structure rule pidgin pitch pitch level place of articulation plosion plosive plosive consonant transkripsi fonemik perbezaan fonemik ahli fonemik fonemik fonetik/bunyi analisis fonetik carta fonetik lihat: phonetic indicator dwihuruf fonetik penanda bunyi lihat: phonetic transcription perubahan bunyi ejaan fonetik suku kata fonetik lambang fonetik/simbol fonetik transkrispsi fonetik kelainan fonetik ahli fonetik (ilmu) fonetik fonik jisim fonik fonomorfologi analisis fonologi perubahan fonologi komponen fonologi butir fonologi proses fonologi ahli fonologi fonologi fonometrik frasa kerja/frasa verba rangkai kata/frasa penanda frasa struktur frasa komponen struktur frasa tatabahasa struktur frasa/ nahu struktur frasa rumus struktur frasa pijin nada tingkat nada daerah artikulasi letupan/plosif letupan/plosif konsonan letupan/ konsonan plosif 253 .

plosive sound p-marker point of articulation polyglot polysyllable position of articulation position of tongue positional variant positive sentence possessive compound possessive pronoun post-alveolar post-dental post of tongue post-palatal post-velar post-vocalic pragmatic translation pragmatics predicate predicative phrase prefix prefixation prehistoric language prenasalisation prepalatal prepalatal sound prescriptive grammar prestige dialect prevelar prevocalic primary articulation primary derivative primary language primary stress principal principal clause principal verb pronominal pronominal inflection pronominalisation prop word proscriptive grammar prosodic distinctive feature prosodic feature bunyi letupan/bunyi plosif penanda frasa titik artikulasi penutur pelbagai bahasa banyak suku (kata) kedudukan artikulasi kedudukan lidah kelainan lingkungan/ kelainan posisi ayat positif majmuk milik kata ganti milik belakang gusi/belakang alveolar belakang gigi belakang lidah belakang lelangit keras/belakang palatal belakang lelangit lembut/ belakang velar lepas vokal penterjemahan pragmatik pragmatik predikat frasa predikat awalan pengawalan bahasa prasejarah prapenyengauan pralelangit keras/prapalatal bunyi pralelangit keras/bunyi prapalatal tatabahasa preskriptif/nahu preskriptif dialek martabat/dialet prestij pravelar pravokal artikulasi primer terbitan primer bahasa primer tekanan primer utama klausa utama kata kerja utama/verba utama kata ganti fleksi kata ganti kepronominalan kata silih tatabahasa proskriptif/nahu proskriptif ciri distingtif prosodi ciri prosodi 254 .

prosodic mark prosodic phoneme prosodic phonology proto language pseudo-procedure psycholinguistics pulmonic air mechanism pulmonic click punctuation punctuation mark pure vowel Q qualifier qualifying phrase qualitative qualitative analysis quantifier quantitative quantitative analysis quantitative linguistics question word R radical axis radical language radix of tongue raising rapid form received pronounciation recessive stress reciprocal reciprocal pronoun reciprocal verb reciprocity reconstruction recursive string reduction reduction rule reduplicate affixation regional dialect regional language tanda prosodi fonem prosodi fonologi prosodi bahasa purba/bahasa proto tatacara semu psikolinguistik mekanisme udara pulmonik klik pulmonik tanda baca lihat: punctuation vokal tulen penerang rangkai kata penerang/ frasa penerang kualitatif analisis kualitatif kata kuantiti kuantitatif analisis kuantitatif linguistik kuantitatif kata tanya paksi radikal lihat: isolating language lihat: root of tongue peninggian bentuk cepat lafaz terima tekanan pangkal menyaling/timbal balik ganti nama menyaling/ganti nama timbal balik kata kerja menyaling kesalingan/ketimbalbalikan rekonstruksi deretan ulang penyingkatan. penyempitan (makna) rumus penyingkatan. rumus penyempitan (makna) penambah serentak/pengimbuhan serentak dialek kawasan bahasa daerah 255 .

bunyi nyaring ciri distingtif nyaring bunyi nyaring penyalun gelungan konsonan gelungan bunyi gelungan vokal gelungan penggelungan bentuk pulih rumus tulis semula retorik rima irama menaik diftong menaik turun naik bergulung konsonan bergulung/konsonan bergetar linguistik romans peRumian akar bahasa fleksi akar fleksi akar bahasa isolatif akar pangkal lidah akar kata dibundarkan bibir dibundarkan (vokal) pembentukan bibir bundar vokoid dibundarkan vokal dibundarkan pembundaran 256 .register register tone system regularity release released-P released plosive renaissance linguistics repertoire replacement rule reported speech resonance resonance chamber resonant resonant distinctive feature resonant sound resonator retroflex retroflexed consonant retroflexed sound retroflexed vowel retroflexion revival form rewrite rule rhetorics rhyme rhythm rising rising diphthong rising-falling rolled rolled consonant romance linguistics romanisation root root-inflected language root inflection root-isolating language root of tongue root of word rounded rounded lip (vowels) rounded lip formation rounded vocoid rounded vowel rounding laras bahasa sistem nada register kenalaran pelepasan P-lepas letupan lepas/plosif lepas linguistik zaman pembaharuan perbendaharaan rumus ganti cakap pindah kenyaringan rongga kenyaringan nyaring.

semi-vokal semiotik ayat 257 .rule S sampel Saussurean linguistics scholaticism scientific grammar second articulation second language second-order language second sound shift secondary secondary phoneme secondary stress segment (noun) segment (verb) segment diagram segment of utterance segmental analysis segmental morpheme segmental phoneme segmental phonology segmentation segmentator semantic semantic analysis semantic change semantic component semantic differential semantic distinguisher semantic feature semantic field semantic field theory semantic marker semantic pair semantic range semantif shift semantic triangle semantic value semantics semi-consonant semi-vowel semiotics sentence rumus sampel linguistik ala Saussure linguistik skolastik/ skolastisisme tatabahasa ilmiah/ tatabahasa saintifik/ nahu ilmiah/ nahu saintifik artikulasi kedua bahasa kedua bahasa tertib kedua perubahan bunyi peringkat kedua sekunder fonem sekunder tekanan sekunder penggalan memenggal gambar rajah penggalan penggalan ujaran analisis penggalan morfem penggalan fonem penggalan fonologi penggalan pemenggalan pemenggal semantik analisis semantik perubahan makna/ perubahan semantik komponen semantik kebezaan makna pembeza makna ciri makna medan makna teori medan makna penanda semantik pasangan makna julat makna perubahan makna segi tiga makna nilai semantik makna/semantik separuh konsonan separuh vokal.

lambang. isyarat bahasa isyarat pemaknaan kesenyapan penambahan serentak ciri distingtif serentak morfem tunggal fonem tunggal mufrad bilangan mufrad slanga linguistik slavik lihat: slavic linguistics geseran selit/frikatif selit gatra pelah dialek sosial sosiolek Sosiolinguistik linguistik sosiologi konsonan lembut lelangit lembut/palatum lembut sonan lihat: spectogram sonoran kesonoran bunyi perubahan bunyi perubahan bunyi alofonik perubahan bunyi fonemik kriteria penggolongan bunyi/ kriteria 258 .sentence adverbial sentence compound sentence connector sentence modifier sentence part sentence stress sentence structure shape word sharp resonant distinctive feature shift of meaning sibilant side adjunct side chamber sign sign language signification silence simultaneous affixation simultaneous distinctive feature single morpheme single phoneme singular singular number slang slavic linguistics slavonic linguistics slit fricative slot slur social dialect sosiolect sociolinguistics sociological linguistics soft consonant soft palate sonant sonogram sonorant sonority sound sound change sound change by allophones sound change by phonemes sound classification criteria adverba ayat majmuk ayat penghubung ayat penerang ayat bahagian ayat tekanan ayat struktur ayat kata bentuk ciri distingtif nyaring tajam perubahan makna bunyi desis/sibilan adjung samping ruang samping tanda.

sound complex sound echoism sound law sound shift sound source sound spectograph sound symbolism sound value sound wave source source language special language spectogram spectograph spectrum speculative grammar speech speech act speech community speech event speech habit speech organ speeech pathology speech perception speech production speech recognition speech response speech signal speech sound speech stretcher speech symbol speech synthesis speech therapy spirant split split fricative split morpheme spoken form spoken language spontaneous sound change sporadic sound change spread vowel standard dialect klasifikasi bunyi bunyi kompleks gema bunyi hukum bunyi perubahan bunyi sumber bunyi spektograf bunyi perlambangan bunyi nilai bunyi gelombang bunyi sumber bahasa sumber bahasa khas spektogram spektograf spektrum tatabahasa spekulatif/ nahu spekulatif pertuturan lakuan bahasa komuniti bahasa peristiwa bahasa kebiasaan berbahasa alat ujaran/alat artikulasi patologi bahasa persepsi bahasa pengwujudan bahasa pengenalan bahasa gerak balas bahasa isyarat bahasa bunyi bahasa peregang bahasa lambang bahasa sintesis bahasa terapi bahasa geseran pemecahan. celah bunyi frikatif celah morfem terbahagi bentuk pertuturan bahasa lisan/bahasa pertuturan lihat: sporadic sound change perubahan bunyi semerta vokal hampar dialek standard 259 . terbahagi (nahu). pecahan (diakronik).

standard language standard pronounciation standard speech standardisation state of language static linguistics statistical linguistics stem stem compound stem-inflected language stop stratification stratificational grammar stress stress group stress mark stress prosodic distinctive feature stressed syllable string string analysis strong stress structural change structural linguistics structural meaning structural semantics structural word structuralistic linguistics structure drill style style of pronounciation stylictics subclause subcategorisation subcategory subgroup subject subordinate subordinate clause subordinate conjunction subordination subordinator subphonemic modification subphonemic variant bahasa standard sebutan standard lihat: standard language penstandardan keadaan bahasa linguistik statik linguistik statistik dasar majmuk dasar bahasa fleksi dasar hentian stratifikasi tatabahasa stratifikasi/ nahu stratifikasi tekanan kelompok tekanan tanda tekanan ciri tekanan/fitur distingtif prosodi tekanan struktur kata bertekanan untaian/rentetan analisis untaian/analisis rentetan tekanan kuat perubahan struktur linguistik struktur makna struktur semantik struktur kata struktur linguistik struktur latih tubi struktur gaya gaya sebutan ilmu gaya bahasa klausa subordinat pensubkategorian subkategori subgolongan subjek tak setara/subordinat klausa tak setara/klausa subordinat kata penghubung tak setara/ kata penghubung subordinat pentaksetaraan/subordinasi lihat: subordinate conjunction perubahan subfonemik kelainan subfonemik 260 .

substandard substitution substitution class substitution drill substitution frame substitution item suction sound suffix suffixation suffixing language superficial structure supraglottal friction supraglottal cavity suprasegmental feature suprasegmental grapheme suprasegmental phoneme surface grammar surface structure switching syllabic syllabic consonant syllabic peak syllabic sign syllabic sound syllabic vocoid syllabication syllable symbol symbolic sign symmetry syntactic syntactic category syntactic change syntactic class syntactic compound syntactic construction syntactic group syntactic order syntactic pattern syntax synthetic compound synthetic index synthetic language systematic transcription systemic grammar substandard/koman/kodi penggantian. gantian golongan gantian latih tubi gantian rangka gantian butiran gantian bunyi sedutan akhiran pengakhiran bahasa berakhiran struktur permukaan geseran supraglotal rongga supraglotal ciri suprasegmental grafem suprasegmental fonem suprasegmental tatabahasa permukaan/ nahu permukaan struktur permukaan/struktur lahir alih silabik konsonan silabik puncak suku kata tanda suku kata bunyi silabik vokoid silabik penyukuan suku kata lambang/simbol tanda lambang/tanda simbol keseimbangan sintaksis kategori sintaksis perubahan sintaksis golongan sintaksis majmuk sintaksis binaan sintaksis/ konstruksi sintaksis kelompok sintaksis urutan sintaksis pola sintaksis sintaksis majmuk sintesis indeks sintesis bahasa sintesis transkripsi sistematik tatabahasa sistemik/ nahu sistemik 261 .

pindahan makna kiasan transformasi rumus transformasi tatabahasa transformasi generatif/nahu transformasi generatif tatabahasa transformasi/ nahu transformasi ayat terbitan alih huruf/transliterasi 262 . pemindahan.T tag statement tag question tap target language taxanomic phonemics teeth ridge tense vocoid tense vowel terminal contour terminal juncture terminal stress terminal string terminology territorial dialect tertiary articulator tertiary stress theoretical linguistics theory theory of meaning thesaurus throat thought and language tight phonation tip of tongue tone tone language tone prosodic distinctive feature tongue tongue position trachea traditional grammar transcribe transcription transfer transferred meaning transformation transformation rule transformational generative grammar tranformational grammar transformed sentence transliteration penyataan tempelan ayat tempelan tamparan bahasa sasaran fonemik taksonomi lengkungan pangkal gigi vokoid tegang vokal tegang kontur akhir saktah akhir tekanan akhir untaian akhir peristilahan dialek kawasan alat artikulasi tertier tekanan tertier linguistik teori teori teori makna tesaurus kerongkong/tekak fikiran dan bahasa pembunyian tegang hujung lidah nada bahasa nadaan ciri distingtif prosodi nada lidah kedudukan lidah trakea tatabahasa tradisional/ nahu tradisional mentranskripsi transkripsi/alih tanda memindahkan.

tree diagram trill consonant trill sound trillisation triphthong type of articulation U ultimate ultimate constituents ultimate stress ultra unilateral consonant ultrasound unaccented underlying form underlying structure unexploded plosive ungrammatical unilateral unilingual union language universal universal form universal grammar universal language universal semantics universalism unmarked unreleased plosive unrounded unrounded lip formation unrounded vowel unrounding unstressed unvoiced unvoiced inherent distinctive feature utterance utterance act uvula uvula sound uvular uvular sound rajah pohon konsonan getaran bunyi getaran penggetaran triftong jenis artikulasi terakhir unsur terakhir tekanan terakhir ultra konsonan ekasisi ultrabunyi tanpa aksen bentuk batin struktur batin letupan tak lepas/plosif tak lepas/letupan tertahan/ plosif tertahan binahu ekasisi ekabahasa bahasa persatuan sejagat bentuk sejagat tatabahasa sejagat bahasa sejagat semantik sejagat kesejagatan tak bertanda lihat: unexploded plosive tak bundar pembentukan bibir tak bundar vokal tak bundar penyahbundaran tak bertekanan tak bersuara ciri distingtif hakiki tak bersuara ujaran aksi ujaran anak tekak/uvula bunyi anak tekak/bunyi uvula anak tekak/uvular bunyi anak tekak/bunyi uvular 263 .

suara 2. ragam kualiti suara bersuara klik bersuara hentian bersuara hentian bersuara tanpa hembusan vokal bersuara tak bersuara geseran beralur tak bersuara/ frikatif beralur tak bersuara bunyi tak bersuara hentian tak bersuara hentian tak bersuara tanpa hembusan vokal tak bersuara penyuaraan 264 .V valency variable word variant variation variety in language velar velar sound velaric click velaric closure velarisation velic verb cluster vibration vibration frequency vocal bands vocal cord vocal lip vocal organ vocal tract vocalic alteration vocalisation vocalised vocative vocoid vocoid backing vocoid low vocoid mid voice voice quality voiced voiced click voiced stop voiced unaspirated stop voiced vowel voiceless voiceless grooved fricative voiceless sound voiceless stop voiceless unaspirated stop voiceless vowel voicing valensi kata boleh ubah kelainan kelainan kelainan bahasa lelangit lembut/velar bunyi lelangit lembut/ bunyi velar klik lelangit lembut/klik velar penyempitan lelangit lembut/ penyempitan velar pemvelaran anak lidah/velik gugus karyaan getaran kekerapan getaran pita suara pita suara pita suara alat ujaran saluran udara perubahan bunyi vokal penyuaraan lihat: voiced vokatif vokoid pembelakangan vokoid vokoid rendah vokoid tengah 1.

vowel vowel cluster vowel harmony vowel modification vowel quadrilateral vowel reduction vowel shift vowel system vowel triangle vokal rangkap vokal/gugus vokal mutasi vokal perubahan vokal rajah vokal sisi empat pengurangan vokal penggeseran vokal sistem vokal rajah vokal segi tiga W wave waveband wave-form wave length wavemeter wave theory way of obstruction weak form weak stress Wernicke’s area whispered sound whispered vowel Whorfian hypothesis wide diphthong word base word border marker configurative feature word boundary word class word count word division word-for-word translation word form word formation word group word list word order word sign word stress written language gelombang jalur gelombang bentuk gelombang jarak gelombang meter gelombang teori gelombang cara gangguan bentuk lemah tekanan lemah kawasan Wernicke bunyi bisikan vokal bisikan hipotesis Whorf diftong lebar dasar kata ciri konfiguratif tanda sempadan kata sempadan kata golongan kata hitung kata pemisahan suku kata. pemisahan unsur kata terjemahan harfiah bentuk kata pembentukan kata kelompok kata senarai kata urutan kata/jujukan kata lambang kata tekanan kata bahasa tulisan 265 .

Z zero zero anaphora zero modification zero morpheme zero phoneme kosong/sifar (tiada langsung) anafora kosong/anafora sifar perubahan kosong/ perubahan sifar morfem kosong/morfem sifar fonem kosong/fonem sifar 266 .

Dalam bidang penerbitan. Ayat Pasif Bahasa Melayu.BIODATA PENULIS Profesor Dr. Tatabahasa Dewan Jilid 1. maktab dan universiti. kemudian di Sekolah Datok Abdul Razak (SDAR). Kelantan (1966-69) dan Sekolah Alam Shah. pernah memegang jawatan Setiausaha Agung Persatuan dan pada tahun 1969 melanjutkan pelajaran di Universiti Malaya. (karya bersama) Dewan Bahasa dan Pustaka (1986) 2. Berkley. menjadi Ketua Hal Ehwal Akademik IDEAL. Abdul Hamid Mahmood dilahirkan pada 23 Ogos 1945 di Kampung Dewan Beta. Fakulti Pengajian Bahasa Moden. Penerbitan Masa (1992) 4. Profesor Madya di Universiti Pertanian Malaysia (1981) dan Profesor (1992). Profesor Dr. Betulkan Kesalahan Bahasa Anda.D di University of California. Bhd. Abdul Hamid berkhidmat sebagai guru terlatih selama 5 tahun di Sekolah Menengah Ayer Lanas. Maktab Sultan Ismail. Amerika Syarikat. Kelantan. Cheras (1972). Universiti Putra Malaysia (Ogos 1999-31 Disember 2000). Timbalan Dekan (Hal Ehwal Pelajar) di Fakulti Pengajian Pendidikan (1989-1995). Sehingga kini beliau telah menghasilkan beberapa buah buku bertaraf akademik dan digunakan sebagai rujukan di sekolah. Pada 1964-65 beliau mengikuti kursus perguruan di Language Institute (kini Institut Bahasa) Lembah Pantai. Kota Bharu. (1992) 267 . Pada awal Januari 2001 beliau telah dijemput untuk menjadi Profesor Bahasa Melayu di UPSI. Ketua Jabatan Bahasa Melayu. Universiti Putra Malaysia (1996-0gos 1999) dau Timbalan Pengarah IDEAL. Kota Bharu. Insimal (M) Sdn. mendapat pendidikan awal di Sekolah Kebangsaan Dewan Beta. Kelantan. beliau bergiat cergas dalam penyelidikan dan penulisan tentang bahasa dan linguistik Melayu. Dewan Bahasa dan Pustaka (1992) 3. Tanjong Malim. Menguasai Ejaan Dengan Cepat. Beliau pernah memegang jawatan Ketua Jabatan Bahasa (1979-1983). Beliau kemudian mengikuti kursus bagi menyiapkan tesis Ph. Jeli. Perak dan menjadi ketua penuntut SDAR pada tahun 1961. Antara buku beliau yang terpenting ialah : 1. Universiti Putra Malaysia (1995-1996). menjadi pensyarah di Kolej Pertanian Malaya (1972-73). Pada 1 November 2001 beliau dilantik sebagai Pengarah Penerbit UPSI.

(2012) Di samping itu. Canselor Pendidikan (Karya Bersama). Kuasai Bahasa Anda. Bhd. Dewan Bahasa dan Pustaka (1999) 14. Penerbit Aslita Sdn. Gunakan Bahasa Melayu Yang Betul. Ejaan Bahasa Melayu Terkini. Tatabahasa Dewan Edisi Sekolah Rendah (Dalam penerbitan Dewan Bahasa dan Pustaka. Seminar Bahasa Melayu. Glosari Dialek Kelantan. Dewan Bahasa dan Pustaka (1997) 10. Memartabatkan Warisan Za'ba (2005) 19. Warisan Maktab Kirkby (karya Bersama). Menguasai Bahasa Melayu Tinggi. Perkembangan Profesional Dalam Pendidikan Bahasa. Kursus Bahasa Melayu Mudah (2006) 22. Tatabahasa Dewan Edisi Sekolah Menengah (Dalam penerbitan Dewan Bahasa dan Pustaka. Aspirasi Global (2006) 21. Masa Enterprise (1995) 7. Affluent Master Sdn. Aslita Sdn. Sintaksis Dialek Kelantan. Affluent Master Sdn. 2012) 31. Betulkan Kesalahan Bahasa Anda (2012) 29. 2012) 30. Tuanku Bainun. Penerbit UPSI (2007) 23. (2007) 25. Gunakan Bahasa Melayu Yang Betul. Betulkan Kesalahan Bahasa Anda. Bahasa Melayu Sebagai Bahasa Ilmu: Cabaran dan Harapan. Percetakan Nasional Malaysia Berhad (1997) 12. Penerbit UPSI (2008) 26. 268 . beliau telah menghasilkan lebih daripada 200 artikel bahasa dan linguistik Melayu dan telah mengedit sebanyak 107 buah buku terbitan UPSI. Menguasai Ejaan Bahasa Melayu. Linguistik. Penerbit UPSI (2007) 24. Tatabahasa Dewan (Edisi Baru). Tatabahasa Dewan Edisi Semakan (2008) 27. Dewan Bahasa dan Pustaka (1994) 9. Aspirasi Kebitaraan Ibu Kandung Suluh Budiman 1922-2002 (2003) 20. Bhd. Menguasai Tatabahasa Dengan Cepat. Fonetik dan Fonologi Bahasa Melayu. Dewan Bahasa dan Pustaka (1995) 8. (2000) 15. Bhd. Syarikat Percetakan Bintang Baru (1) 13. (2002) 17.5. Pendidikan Gemilang Menuju Wawasan: Koleksi Ucapan Naib Canselor (Karya Bersama). Guru dan Bahasa Melayu. Kuasai Sistem Ejaan Baharu Bahasa Melayu Melalui Latihan. Bhd. Penerbit UPSI (2004) 18. Bhd. Pro-Office Shoppe Sdn. City Reprographic Services (1991) 6. (2001) 16. Penerbit UPSI (2010) 28. Tinjauan Pelaksanaan Dasar Bahasa Dalam Sistem Pendidikan Negara Di Peringkat Sekolah (suntingan bersama Asiah Idris). City Reprographic Services (1997) 11.

ahli panel Biro Buku Teks. Sarawak dan di Semenanjung. seminar dan bengkel. Beliau dilantik sebagai penulis tamu majalah MINDA PELAJAR dan pada tahun 1994 telah terpilih sebagai Tokoh Minda Pelajar. dan ahli panel Pelaksanaan Bahasa Melayu di sekolah-sekolah Kementrian Pendidikan Malaysia. baik di peringkat kebangsaan mahupun di peringkat antarabangsa.M. Jeli. Universiti Sains Malaysia. Pada tahun 2005 beliau telah menerima anugerah Cemerlang Tokoh Kontrak Terpuji UPSI . Berita Harian. Beliau menerima lebih daripada 200 undangan untuk memberi kursus dan ceramah penataran Bahasa Melayu di Singapura. Pada tahun 2008 beliau dilantik sebagai Penilai Luar Program Pengajian Bahasa Melayu oleh Akademik Pengajian Melayu Universiti Malaya. ahli panel penggubalan Kurikulum Baru Bahasa Melayu STPM Majlis Peperiksaan Malaysia.A) oleh Duli Yang Maha Mulia Sultan Selangor Darul Ehsan. Beliau juga menjadi penulis Ensiklopedia Dewan Bahasa dan juga menjadi penulis tamu kepada Dewan Bahasa dan Pustaka cawangan Sarawak (1996-1999).S. di samping banyak membentangkan kertas kerja di konferensi. Sabah. 269 . Seri Paduka Baginda Yang Di Pertuan Agong (2000). beliau telah dilantik menjadi Presiden Persatuan Belia Ayer Lanas.Y.M) oleh D. Beliau telah dilantik sebagai penilai luar untuk jawatan Profesor Universiti Kebangsaan Malaysia (1998) dan Universiti Malaya (1999). Dalam bidang politik pernah terpilih sebagai perwakilan UMNO kawasan Ayer Lanas. Penggubal soalan Bahasa Melayu STPM.S. Jeli dan pada tahun 1995 sebagai Presiden Persatuan Anak Jeli di Perantauan. Pada tahun 1996 beliau telah dilantik menjadi pemeriksa luar program Bahagian Bahasa Malaysia Pusat Pengajian Ilmu Kemanusiaan. Beliau juga turut menceburkan diri dalam kegiatan kemasyarakatan. Tanjong Malim. Pada tahun 1996 Profesor Dr.M. Pada tahun 1968. dan Johan Setia Mahkota (J.Beliau juga menjadi ahli panel kurikulum dan penilai luar Malaysian Studies kepada SSABSA South Australia (1983-1990). Beliau juga menduduki Jawatankuasa Induk Persatuan Linguistik Malaysia dan turut menyumbang perkhidmatan beliau dalam perjuangan mengenai pemasyarakatan Bahasa Kebangsaan di negara ini. pada sesi tahun 1997/98 dan pada 1998/99 Universiti Brunei Darussalam telah melantik beliau sebagai pemeriksa luar bagi Program Pengajian Sarjana Muda Pendidikan dan pada tahun 1997 beliau dilantik sebagai panel perancangan program ijazah pertama Universiti Pendidikan Sultan Idris. Abdul Hamid telah dianugerahi Darjah Kebesaran Bintang Ahli-Sultan Salahuddin Abdul Aziz Shah (A. Brunei.

67-69. 252. 29. 29. 71. 14. 84. 230-237. 50 diftong turun. 82. 25. 45-46. 265 diftong naik. 55 glotalik. 239. 50. 78. 136-137. 236-237. 205. 240 bunyi nyaring. 256. 52. 210. 230. 18. 240 270 . 34-36. 256. 230. 245. 48. 199. 27. 248 egresif. 64. 240. 231. 259 de Saussure. 51. 159-162. 55 ingresif. 55 velarik. 175176. 262-263 dorsal (pangkal lidah). 46. 18. 159. 262 diftong. 247. 59. 115. 92-93. 80. 105-109. 75. 56-57. 90-95. 34. 244. 75. 18. 256. 188. 117118. 95-96. 169-170. 50 bunyi segmental (penggalan). 97-99. 86-89. 45. 41. 254-255. 176. 112-113. 258-259. 45-60. 53-54. 230-231 bunyi bersuara. 13. 50-52. 236. 58-59. 4. 71-78. 29. 233 bunyi tunggal. 35. 169-171.96. 262 alofon. 236. 84. 235 arus udara. 82. 77. 257 bunyi tidak bersuara. 188. 263-265 bukan bunyi bahasa. 55 pulmonik. 263 hampar. 65. 164 bervariasi bebas. 261. 242. 159-162. 162 anak tekak. 231. 133. 235. 24-27. 239-248. 22-27. 39. 107. 239. 48. 131. 101-103. 55 bunyi. 250 bunyi rangkap. 45. 106-109. 260. 176. 258. 55. 98-104. 120-127. 115-116. 237. 232. 243. 37. 155. 8. 41. 251. 5. 231232. 130-133. 235 alat artikulasi. 263 aritenoid. 59 distingtif. 51. 200. 170171 bibir. 106-110. 65-78. 82. 27. 234 bunyi ejektif. 37. 130. 69. 254. 165-166. 234. 250. 58. 263 bundar. 84. 145. 232. 94. 169-170. 3-4. 26. 208. 55 glotalik. 74. 27 bunyi bahasa. 113. 159. 57. 40. 95. 235 alternasi bebas. 162. 53-56. 143. 48. 115-117. 64-. 26. 256. 3-4. 75. 241. 127. 141. 32. 2. 230. 34. 167. 73. 241. 259. 31. 99-100. 249. 171. 47. 6. 251. 31-41. 12. 8. 239. 155. 22. 164. 29 artikulator. 111-113. 50 D B batang tenggorok.INDEKS A afasia. 121122. 17-18. 250-259. 40-41. 29. 234. 216. 201. 34. 118. 31. 57. 159-167. 125-126. 22-27. 231. 141. 79-80. 231. 31 beralternasi bebas. 16 dialek. 78. 230. 29. 91-93. 82-91.

78. 212 epiglotis. 240. 254 L langit-langit keras. 141-144. 258-259. 4. 29. 24-26. 34. 209. 82-84. 141 fonemik. 57. 113. 91-93. 124. 198. 26. 136-137. 172 krikoid. 143. 115-118. 102103. 95-96. 141. 35. 246. 56. 82 geseran gusi. 88. 250253. 55. 238. 131-132. 126-127. 269 J jeda. 86-88. 92-94. 18. 29 G geseran. 8. 26-27. 113. 46. 251-252. 256. 85. 86-88. 169-172. 263 letusan. 40-41. 59. 254. 49. 230. 98-110. 249. 232-244 K kepanjangan. 26. 8. 82. 141. 38-39. 240. 244-248. 120-127. 242. 153. 195. 244245. 253-254. 156. 234-235. 52-53. 199. 13. 71-78. 174. 21-23. 232. 216. 106-117. 230-231. 242-243 gusi. 128-129. 29. 2. 159. 251. 82. 231-232. 243. 264 geseran bibir-gigi. 3. 71-73. 47. 42-43. 31 I idiolek. 34 lelangit keras. 115. 171-172. 47 langit-langit lembut. 45-48. 92. 29. 256-258. 90. 233-234. 196. 123124. 167. 262 glotis. 252. 126-127. 118 letupan. 57. 98. 252253. 230. 258. 261. 255. 50-53. 82. 239. 86-88. 64. 99-102. 132. 230. 104-105. 140. 22. 188. 176-179. 269 fonologi. 191. 160-167. 83. 169. 241-243. 48-49. 155156. 100. 109. 48. 141-142. 55. 61-62. 113. 234. 40. 123-124. 156. 200. 147. 237. 82-85. 133-134. 35-36. 263 konsonan rangkap. 155-156. 52-53. 233. 175-180. 57. 122-123. 26. 82. 29. 36. 115116. 123-126.E Ejaan Wilkinson. 99-102. 57. 261. 84. 82-84. 233. 26. 233. 233 konsonan. 52.89. 247. 201202. 232-233. 122-125. 230. 115 geseran glotis. 243 271 . 147. 101-103. 261. 34-36. 254 lelangit lembut. 157-158. 108-109. 257-258. 103. 188. 131-132. 94-97. 89. 56. 242. 241-242. 57. 99. 151-152. 133. 236. 82 getaran. 82-84. 25-26. 104-106. 154. 244 intonasi. 40. 102. 236-239. 115. 115118. 167. 244-245 F fonem. 266 suprasegmental. 263-264 gigi. 32-33. 230. 252. 90-99. 64-65. 262 fonetik. 159. 38-39. 176. 147-148. 40. 159.

5. 92-93.lidah. 250 272 . 20. 104-106. 47. 133-134. 105-113. 105. 252. 87. 260. 13 Linguistik Taksonomi. 48. 47-48. 231 paru-paru. 64. 121. 29. 176. 249 perengkungan. 99-100. 169-170. 37-39. 89. 22-23. 55. 36. 62. 190. 130-132. 10. 106109. 157-159. 159-163. 191 Noam Chomsky. 107. 52. 12 N nasal. 12 Linguistik Fungsional. 5-6. 50. 134. 112113. 249. 71-78. 43. 173-174. 230-232. 137. 22-23. 249. 246. 97. 3-4. 143. 245-247. 22. 97. 13 Linguistik Etnografi. 41. 29. 89. 129. 12 Linguistik Historis. 137-138. 136-137. 256. 42-44. 86. 118. 57. 24 Linguistik Deskriptif. 34. 83. 130131. 25. 31-32. 262. 10-24. 133-134. 166. 5657. 268-269 Linguistik Am. 3. 31-34. 251 penyengauan (nasalisasi). 8-9. 47-49. 192. 191 P pangkal tenggorok. 102. 134. 108-109. 12 Linguistik Sinkronis. 242 penglelangitkerasan. 13 Linguistik Terapan. 231234 pasangan minimal. 61-63. 91-118. 251 R rongga hidung. 91-96. 232. 139-140. 50. 234. 230. 89. 94-95. 12 Linguistik Saussure. 115-116. 8-9. 12 Linguistik Pedagogi. 176. 91-95. 248 Pedoman Umum Ejaan Rumi Bahasa Melayu. 35. 11 M monoftong. 250 Neurolinguistik. 89. 199 pembibiran. 248 mulut. 1. 9192. 238-239. 69-78. 53-54. 176. 16. 98-104. 3. 143. 110-113. 136-137. 27. 34. 99101. 101. 3. 262. 112-113. 5 Linguistik Kontrastif. 9. 3. 155. 264 Psikolinguistik. 25. 12 Linguistik Matematik. 71-78. 55-57. 242243. 248 mora. 237. 64. 27. 254. 22. 17 Linguistik Kognitif. 255-258. 264 Linguistik. 12 Linguistik Komparatif. 65-66. 10. 71-78. 82-83. 208. 230-233. 3. 129. 250. 166. 234-237. 82. 43. 176 pita suara. 14. 84. 158. 46. 12 Linguistik Renaisans. 34. 32-35. 242-243. 2. 117. 55. 95-96. 57. 131132. 240. 232. 181. 27. 166. 25. 45. 13. 84. 245 pengglotisan (glotalisasi). 3. 230-234. 249. 29. 136-137. 130-131. 140. 13 Linguistik Struktural. 12 Linguistik Medis. 166. 52-53. 16 Linguistik Diakronis. 110. 27. 34. 130-132. 31. 130-134. 99. 71-78. 176. 3. 247-248. 27. 167.

82. 215-216. 162. 262 S sengau. 240. 233. 212-213. 254-255. 155. 20. 132. 240. 20. 15. 233. 233-234. 121. 177-179. 29 273 . 175. 177. 199-200. 5. 113. 141-142. 121. 246-247. 45. 236238. 26-27. 65. 156. 141. 176. 233. 26. 223. 249. 4. 65 vokal rangkap. 64-79. 188 V vokal. 246-249. 142. 242-244. 183. 52. 46-53.rongga mulut. 154156. 136. 169. 205 semi-vokal. 69. 121 T tanda sempang. 261 tona. 178. 233. 226. 188. 15. 243-244. 26. 31. 112-113. 220-221. 12. 176.49. 40-41. 64. 131-134. 261 suprasegmental. 65. 231 tiroid. 159-160. 126. 183. 248. 257 vokal belakang. 238 struktur frasa. 159. 230. 17. 107-111. 254-257. 251. 253. 66. 262 transkripsi fonemik. 156. 45. 82-83. 180. 133. 252. 125. 238. 26. 253 rumus transformasi. 138. 14-15. 15. 234. 233 Transformasi Generatif. 257-258. 261. 233. 47. 203. 193. 145-147. 237. 179 transkripsi fonetik. 131 vokal depan. 3. 55. 202-206. 167 vokal tengah. 15. 117. 228 tekanan. 258 struktur dalaman. 231 rumus struktur frasa. 147. 14 transkripsi. 265 tidak distingtif. 6-7. 260. 176. 38. 166-167. 136-138. 14. 176. 57. 69. 57-59. 262-265 Keselarasan Huruf Vokal. 248-249. 253 struktur permukaan. 249-250 Sosiolinguistik. 147. 89. 171. 8. 26. 204. 189. 250-251. 141-142. 251. 57. 112. 57. 57. 262-263. 175. 259.