MODUL

BML 3043:

FONETIK
&

FONOLOGI
BAHASA MELAYU
Penulis: PROF. DR. ABDUL HAMID MAHMOOD Penyunting: SUHAINA BINTI ABDULLAH

FAKULTI BAHASA DAN KOMUNIKASI UNIVERSITI PENDIDIKAN SULTAN IDRIS 2012

Cetakan Pertama/ First Printing 2012

Cetakan Pertama/ First Printing 2012 ©Universiti Pendidikan Sultan Idris 2012

Hak Cipta Terpelihara. Tiada bahagian daripada terbitan ini boleh diterbitkan semula, disimpan untuk pengeluaran atau ditukarkan ke dalam sebarang bentuk atau dengan sebarang alat juga pun, sama ada dengan cara lektronik, gambar serta rakaman dan sebagainya tanpa kebenaran bertulis daripada Penerbit Universiti Pendidikan Sultan Idris terlebih dahulu. All right reserved. No part of this publication may be reproduced or transmitted in any form or by an v means, electronic or mechanical including photocopy, recording, or any information storage and retrieval system, without permission in writing from the Penerbit Universiti Pendidikan Sultan Idris.

Diterbitkan di Malaysia/ Published in Malaysia by Universiti Pendidikan Sultan Idris 35900 Tanjong Malim, Perak Darul Ridzuan, Malaysia Tel: 05-450 6000, Faks: 05-459 5169 Laman Sesawang: www.upsi.edu.my E-mel: penerbitupsi.edu.my. Atur huruf olehl Typesetting by Penerbit UPSI Universiti Pendidikan Sultan Idris 35900 Tanjong Malim, Perak Darul Ridzuan, Malaysia. Dicetak oleh/ Printed by

Perpustakaan Negara Malaysia

Data Pengkatalogan-dalam-Penerbitan

KANDUNGAN
Senarai Rajah Prakata Pengenalan viii xi xiii

Unit 1 : LINGUISTIK DAN CABANG-CABANGNYA
Pengenalan Tahukah Anda Pengertian Linguistik? Tahukah Anda Asal Perkataan Linguistik? Siapakah Pelopor Linguistik Moden? Kesimpulan tentang Ilmu Linguistik Tahukah Anda Cabang-cabang Linguistik? i. Apakah Linguistik Deskriptif ? ii. Apakah Linguistik Historis? iii. Apakah Linguistik Komparatif? iv. Apakah Sosiolinguistik? v. Apakah Neurolinguistik? vi. Apakah Linguistik Am? vii. Apakah Linguistik Terapan? viii. Apakah Psikolinguistik? Apakah Cabang Linguistik Lain? Linguistik Aliran Tatabahasa Transformasi Generatif Panduan Menjawab Soalan Latihan Unit 1 Rujukan 1 1 2 2 2 3 3 5 5 6 8 9 10 11 12 14 16 21

Unit 2 : FONETIK DAN FONOLOGI
Pengenalan Apakah yang Dimaksudkan dengan Bunyi? Tahukah Anda Pengertian Fonetik? Tahukah Anda Pengertian Fonologi? Tahukah Anda Konsep Fonetik dan Fonologi dalam Bahasa Melayu? Tahukah Anda Bunyi Bahasa dan Bukan Bunyi Bahasa ? Apakah Alat Artikulasi? Tahukah Anda Fungsi Alat Artikulasi? Paru-paru Pangkal Tenggorok (Larynx) Rongga Kerongkongan (Pharynx) Langit-langit Lembut (Soft Palate, Velum) Langit-langit Keras (Hard Palate, Palatum) iii 22 22 23 24 25 27 29 31 31 31 34 34 34

Gusi Dalam (Alveola, Alveolum) Gigi (Teeth Denta) Bibir (Lip, Labia) Lidah (Tongue) Apakah Bunyi Bersuara dan Bunyi Tidak Bersuara? Panduan Menjawab Soalan Unit 2 Rujukan

35 35 35 36 37 40 42

Unit 3 : KLASIFIKASI BUNYI BAHASA
Pengenalan Tahukah Anda Bunyi Vokal? Tahukah Anda Bunyi Konsonan? Tahukah Anda Bunyi Semi-Vokal? Tahukah Anda Bunyi Nasal dan Bunyi Oral? Tahukah Anda Bunyi Keras (Fortes) dan Lembut (Lenes)? Tahukah Anda Bunyi Panjang dan Bunyi Pendek? Tahukah Anda Bunyi Rangkap dan Bunyi Tunggal? Tahukah Anda Bunyi Nyaring dan Tidak Nyaring? Tahukah Anda Bunyi dengan Arus Udara Egresif dan Bunyi dengan Arus Udara Ingresif? Apakah Egresif Pulmonik? Apakah Egresif Glotalik? Apakah Ingresif Glotalik? Apakah Ingresif Velarik? Panduan Menjawab Soalan Latihan Unit 3 Rujukan 45 45 46 47 47 48 49 50 51 53 54 55 55 56 57 61

Unit 4 : BUNYI-BUNYI BAHASA
Pengenalan Apakah Bunyi Vokal? Tahukah Anda Vokal dalam Bahasa Melayu? Vokal Hadapan Vokal Tengah Vokal Belakang Tahukah Anda Cara Penghasilan Bunyi Vokal? Apakah Bunyi Konsonan? Tahukah Anda Konsonan Asli Bahasa Melayu? Tahukah Anda Cara Penghasilan Bunyi Konsonan? Tahukah Anda Konsonan Pinjaman dalam Bahasa Melayu? Tahukah Anda Cara Penghasilan Konsonan Pinjaman dalam 64 64 65 67 68 68 71 82 82 89 114

iv

Bahasa Melayu? Panduan Menjawab Soalan Latihan Unit 4 Rujukan

115 121 128

Unit 5 : ARTIKULASI TAMBAHAN / KOARTIKULASI
Pengenalan Apakah Pengertian Artikulasi Tambahan / Koartikulasi? Tahukah Anda Proses Pembibiran? Tahukah Anda Proses Penyengauan? Tahukah Anda Proses Penglelangitkerasan? Tahukah Anda Proses Perengkungan? Tahukah Anda Proses Pengglotisan (Glotalisasi)? Panduan Menjawab Soalan Latihan Unit 5 Rujukan 130 130 131 132 132 133 133 136 139

Unit 6 : FONEM SUPRASEGMENTAL
Pengenalan Apakah Pengertian Fonem Suprasegmental? i. Apakah Tekanan? ii. Apakah Kepanjangan? iii. Apakah Jeda? iv. Apakah Tona? v. Apakah Intonasi? Panduan Menjawab Soalan Latihan Unit 6 Rujukan 141 141 142 143 143 145 147 155 157

Unit 7 : BIDANG FONEMIK
Pengenalan Apakah Bidang Fonemik? Tahukah Anda Pengertian Fonem? Tahukah Anda Pengertian Alofon? Tahukah Anda Pengertian Pasangan Minimal? Tahukah Anda Pengertian Bervariasi Bebas? Tahukah Anda Pengertian Beralternasi Bebas? Tahukah Anda Pengertian Saling Melengkapi? Tahukah Anda Pengertian Kesamaan Fonetis? Tahukah Anda Pengertian Fonem Vokal Rangkap? Tahukah Anda Pengertian Fonem Konsonan Rangkap? Panduan Menjawab Soalan Latihan Unit 7 Rujukan v 159 159 160 161 163 164 164 165 166 167 167 169 173

Pengenalan Penggunaan Tanda Sempang Penulisan Imbuhan Pinjaman Penulisan kata Maha secara Terpisah Ejaan bagi Kata Depan Ejaan bagi Partikel Ejaan bagi Kata Ganti Singkatan 215 215 218 219 220 221 222 vi . RANGKAI KATA DAN KATA MAJMUK. IMBUHAN PINJAMAN.Unit 8 : TRANSKRIPSI Pengenalan Apakah Transkripsi? Apakah Transkripsi Fonetik? Apakah Transkripsi Fonemik? Contoh Transkripsi Fonetik & Fonemik? Panduan Menjawab Soalan Latihan Unit 8 Rujukan 175 175 176 176 177 188 190 Unit 9 : SEJARAH SISTEM EJAAN BAHASA MELAYU Pengenalan Tahukah Anda Sejarah Sistem Ejaan Bahasa Melayu? Tahukah Anda Perancangan dan Perkembangan Sistem Ejaan Rumi di Tanah Melayu? Kamus Jawi-Melayu-Inggeris (1903) Tahukah Anda Pedoman Umum Ejaan Rumi Bahasa Melayu Abjad dan Huruf Huruf Vokal Huruf Diftong Huruf Konsonan Huruf yang Diperkenalkan Sistem Keselarasan Huruf Vokal Pola Keselarasan Huruf Vokal Pola Kekecualian kepada Keselarasan Huruf Vokal Penyesuaian Huruf Ejaan Kata Pinjaman Bentuk Ejaan Tampak Kekecualian bagi Ejaan yang Sudah Lama Panduan Menjawab Soalan Latihan Unit 9 Rujukan 193 193 195 195 199 199 200 201 201 202 203 204 205 206 210 211 212 214 Unit 10 : TANDA SEMPANG.

Rangkai Kata Kata Majmuk Kata Majmuk Ejaan Cara Terpisah Kata Majmuk Ejaan Cara Tercantum Ejaan Tercantum yang Sudah Mantap Ejaan Penggandaan Kata Majmuk Panduan Menjawab Soalan Latihan Unit 10 Rujukan Glosari Istilah Linguistik Biodata Penulis Indeks 223 224 224 225 226 226 228 229 230 235 267 270 vii .

SENARAI RAJAH Rajah 2.6 : Keadaan pita suara (glotis) ketika: (a) tertutup.2 : Proses Penghasilan Bunyi Rajah 2.4 : Keadaan bibir semasa menghasilkan bunyi [e] Rajah 4.11 : Kedudukan Lidah Semasa Menghasilkan Bunyi-bunyi Vokal 26 28 30 32 33 38 39 66 66 67 67 67 68 68 68 69 69 70 viii .10 : Keadaan bibir semasa menghasilkan bunyi [ɔ] Rajah 4.7 : Tiga bentuk gelombang bunyi yang mungkin berupa getaran pada pita suara Rajah 4. (c) terbuka untuk bunyi bisikan.1 : Bentuk gelombang akustik bagi perkataan bahasa Inggeris “see” /si:/ Rajah 2.1 : Kedudukan Vokal Bahasa Melayu Rajah 4.9 : Keadaan bibir semasa menghasilkan bunyi [ε] Rajah 4. (d) proses getaran Rajah 2.4 : Proses Menutup dan Membukanya Glotis Rajah 2.3 : Alat-alat Artikulasi Rajah 2.8: Keadaan bibir semasa menghasilkan bunyi [o] Rajah 4.2 : Vokal [a] seperti dalam perkataan bahasa Inggeris “father” dan vokal [i] seperti dalam perkataan “see” menunjukkan turun-naik bunyi apabila vokal-vokal berkenaan diujarkan pada tona yang sama Rajah 4.5 : Keadaan Glotis Ketika Menghasilkan Bunyi Rajah 2.3 : Kedudukan bibir semasa menghasilkan bunyi [i] Rajah 4.5 : Keadaan bibir semasa menghasilkan bunyi [a] Rajah 4.7 : Keadaan bibir semasa menghasilkan bunyi [u] Rajah 4.6 : Keadaan bibir semasa menghasilkan bunyi [ə] Rajah 4. (b) terbuka untuk bunyi bersuara.

34 : Penghasilan Konsonan [r] 72 73 74 75 76 77 78 79 79 83 85 90 91 93 94 96 97 98 100 101 102 104 105 ix .26 : Penghasilan Konsonan [d] Rajah 4.27 : Penghasilan Konsonan [k] Rajah 4.23 : Penghasilan Konsonan [p] Rajah 4.19 : Penghasilan Vokal [ə] Rajah 4.22 : Carta Lambang Konsonan Antarabangsa (The International Phonetic Alphabet) Rajah 4.14 : Penghasilan Vokal [ε] Rajah 4.28 : Penghasilan Konsonan [g] Rajah 4.29 : Penghasilan Konsonan [ʔ] Rajah 4.33 : Penghasilan Konsonan [h] Rajah 4.24 : Penghasilan Konsonan [b] Rajah 4.25 : Penghasilan Konsonan [t] Rajah 4.16 : Penghasilan Vokal [u] Rajah 4.17 : Pengasilan Vokal [o] Rajah 4.20 : Carta Kedudukan Vokal Antarabangsa Rajah 4.31 : Penghasilan Konsonan [ǰ] Rajah 4.21 : Carta Konsonan Asli Bahasa Melayu Rajah 4.30 : Penghasilan Konsonan [č] Rajah 4.32 : Penghasilan Konsonan [s] Rajah 4.12 : Penghasilan Vokal [i] Rajah 4.Rajah 4.15 : Penghasilan Vokal [a] Rajah 4.18 : Penghasilan Vokal [ɔ] Rajah 4.13 : Penghasilan Vokal [e] Rajah 4.

Rajah 4.35 : Penghasilan Konsonan [l] Rajah 4.36 : Penghasilan Konsonan [m] Rajah 4.44 : Penghasilan Konsonan [] Rajah 6.43 : Penghasilan Konsonan [v] Rajah 4.41 : Penghasilan Separuh Vokal [j] Rajah 4.1 : Kedudukan Tinggi-Rendah Suara 106 107 108 110 111 112 114 116 117 118 146 x .42 : Penghasilan Konsonan [f] Rajah 4.37 : Penghasilan Konsonan [n] Rajah 4.40 : Penghasilan Separuh Vokal [w] Rajah 4.38 : Penghasilan Konsonan [ɲ] Rajah 4.39 : Penghasilan Konsonan [ŋ] Rajah 4.

Pelajaran ini menghuraikan perbezaan transkripsi fonetik dan transkripsi fonemik. oral dan sebagainya. Pelajaran yang dimuatkan dan disusun dalam Modul ini bermula dengan Unit 1: Linguistik dan Cabang-cabangnya yang menghuraikan aspek-aspek kajian yang ditekankan dalam setiap cabang linguistik. Unit 3: Klasifikasi Bunyi Bahasa. perengkungan dan pengglotisan (glotalisasi). alofon. iaitu bunyi vokal dan konsonan yang terdapat dalam bahasa Melayu serta cara-cara penghasilan bunyi berkenaan. penglelangitkerasan. Dalam unit ini. penyengauan. diberikan penjelasan tentang fonem-fonem suprasegmental yang terdapat dalam bahasa Melayu seperti tekanan. dalam Unit 5. beralternasi bebas. tona dan intonasi. huraian tentang Artikulasi Tambahan menyentuh hal tentang proses pembibiran. Unit 2: Fonetik dan Fonologi membincangkan pengertian fonetik dan fonologi bahasa Melayu. Dalam Unit 8. semi-vokal. Huraian tentang cara-cara penghasilan bunyi itu disertakan dengan gambar-gambar rajah bagi memudahkan pemahaman anda.BML 3043: FONETIK & FONOLOGI BAHASA MELAYU PRAKATA M odul BML 3043 : Fonetik dan Fonologi Bahasa Melayu ini ditulis khusus untuk memberikan bimbingan serta pengetahuan tentang ilmu fonetik dan fonologi bahasa Melayu kepada pelajar program Pengajian Jarak Jauh (PJJ). Unit 9: Sejarah Sistem Ejaan Bahasa Melayu. Unit 4: Bunyi-bunyi Bahasa menjelaskan secara terperinci bunyi-bunyi bahasa. dimuatkan pelajaran tentang Transkripsi. Unit 7: Bidang Fonemik pula mengandungi penerangan tentang perbezaan fonem. konsonan. menghuraikan pembahagian bunyi bahasa yang digolongkan kepada bunyi vokal. Rangkai Kata dan Kata Majmuk. jeda. Imbuhan Pinjaman. bunyi nasal. Pelajaran akhir ini menjelaskan penggunaan xi . Seterusnya. Unit 10: Tanda Sempang. kepanjangan. Dalam Unit 6: Fonem Suprasegmental. saling melengkapi dan kesamaan fonetis. dimuatkan contoh-contoh transkripsi fonetik dan transkripsi fonemik sebagai panduan bagi mengukuhkan kefahaman anda tentang penulisan transkripsi fonetik dan fonemik bahasa Melayu. Unit ini turut memuatkan pelajaran tentang alat-alat artikulasi dan peranannya dalam proses penghasilan bunyi bahasa. menjelaskan sejarah dan perkembangan serta pedoman umum ejaan Rumi bahasa Melayu. pasangan minimal. konsonan bervariasi bebas. Modul ini dibahagikan kepada sepuluh unit pelajaran yang disampaikan secara komprehensif bagi membantu anda memahami ilmu linguistik. fonetik dan fonologi bahasa Melayu dengan lebih mudah dan menguasainya dengan baik.

Sementara itu. 2012. Akhir kata. Perak. xii . di samping penulisan imbuhan pinjaman. ABDUL HAMID MAHMOOD Fakulti Bahasa dan Komunikasi. rangkai kata dan kata majmuk dalam bahasa Melayu. fonetik dan fonologi bahasa Melayu dengan baik. Modul ini turut menyediakan pelbagai bentuk latihan bagi menguji pemahaman anda. Semoga Modul BML 3043 : Fonetik dan Fonologi Bahasa Melayu ini dapat membantu anda menguasai ilmu linguistik. Sekian. DR. Penulis menaruh harapan penuh agar Modul ini dapat memberi bimbingan kepada anda sekalian untuk memahami aspek-aspek bidang linguistik. panduan menjawab soalan latihan juga disediakan di hujung setiap unit pelajaran bagi membimbing anda menjawab soalan latihan yang diberikan serta membolehkan anda membuat penilaian kendiri terhadap pelajaran yang telah dipelajari. penulis merakamkan setinggi penghargaan dan terima kasih khusus kepada Cik Suhaina Abdullah atas jasa baiknya yang telah membantu menaip dan menyunting Modul ini. Selamat maju jaya. PROF. selain membantu anda mengingat semula dan mengaplikasikan ilmu yang telah dipelajari. Indeks. fonetik serta fonologi bahasa Melayu dengan lebih mudah dan jelas. Universiti Pendidikan Sultan Idris.BML 3043: FONETIK & FONOLOGI BAHASA MELAYU tanda sempang dalam sistem ejaan bahasa Melayu. glosari dan istilah linguistik turut disediakan pada bahagian akhir Modul ini bagi kemudahan rujukan anda dan pengguna Modul ini. Tanjong Malim. Di samping itu.

Di samping pengetahuan tentang teori. berusaha untuk mengikuti dan memenuhi segala perkara yang disarankan bagi membolehkan anda menguasai kursus ini dengan cemerlang. bagi kursus ini anda perlu memperuntukkan 120 jam waktu pembelajaran. Seterusnya. di samping penelitian intonasi yang terdapat dalam ayat bahasa Melayu. sifat-sifat bunyi bahasa Melayu. PERUNTUKAN MASA PEMBELAJARAN Mengikut piawaian UPSI dan MQA. anda juga akan dilatih mengaplikasikan fonetik bahasa Melayu secara praktik. Bagi tujuan pengajaran dan pembelajaran. xiv . Anggaran agihan waktu pembelajaran bagi kursus ini adalah seperti dalam Jadual 1. Kursus BML 3043 : Fonetik dan Fonologi Bahasa Melayu ini memberi pendedahan dan pemahaman tentang lambang-lambang fonetik sejagat dengan penekanan khusus terhadap bunyi-bunyi bahasa Melayu. Kursus ini bernilai 3 jam kredit. jenisjenis bunyi vokal. fonem suprasegmental dan penggunaannya dalam transkripsi fonetik dan fonemik.BML 3043: FONETIK & FONOLOGI BAHASA MELAYU PENGENALAN Panduan Kursus BML 3043 : Fonetik dan Fonologi Bahasa Melayu disedia khusus bagi membantu pelajar program PJJ memahami sepenuhnya keperluan dan kandungan kursus. Modul ini digubal khas untuk membantu pelajar-pelajar yang mengikuti program PJJ tersebut. KUMPULAN SASARAN Kursus ini ditawarkan kepada semua pelajar program PJJ yang mengikuti Program Ijazah Sarjana Muda Pendidikan di UPSI. Antara perkara yang diketengahkan ialah cabang-cabang fonetik. Anda dinasihati agar membaca bahagian ini dengan teliti. Oleh itu. setiap jam kredit memerlukan anda memperuntukkan 40 jam waktu pembelajaran. konsonan jati dan pinjaman dalam bahasa Melayu.

SINOPSIS KURSUS Kursus ini membincang dan membimbing anda memahami ilmu linguistik. mentranskripsikan bunyi bahasa pertuturan ke dalam bentuk transkripsi fonetik dan fonemik. .) Forum (E-Learning melalui MyGuru3) Video P&P melalui MyGuru3 Kuiz dalam talian melalui MyGuru3 Jumlah Masa Pembelajaran Jam Pembelajaran BERSEMUKA TIDAK BERSEMUKA 40 10 46 12 10 2 64 120 56 HURAIAN KURSUS BML 3043 : FONETIK DAN FONOLOGI BAHASA MELAYU HASIL PEMBELAJARAN KURSUS Pada akhir kursus BML 3043. pelajar dapat: 1. contohnya melalui Big Blue Button. dll. mengaplikasi pengetahuan fonetik dan fonologi dalam pengajaran bahasa Melayu. diftong. fonetik dan fonologi bahasa Melayu. membezakan bunyi bahasa dengan bukan bunyi bahasa. 4. Menerangkan konsep fonetik dan fonologi bahasa Melayu. 5. menganalisis bunyi vokal. 3. fonetik dan fonologi bahasa Melayu.BML 3043: FONETIK & FONOLOGI BAHASA MELAYU Jadual 1: Anggaran agihan masa pembelajaran (3 jam kredit) Aktiviti Pembelajaran Membaca Modul. deretan vokal. Skype. konsonan asli dan pinjaman dalam bahasa Melayu. sifat-sifat bunyi bahasa Melayu. fonem vokal dan konsonan serta ciri-cirinya dan cara-cara menghasilkan xv . 2. menyiap tugasan Tutorial di Pusat Tutorial dalam talian (E-Learning. ulangkaji. Antara aspek yang dibincang ialah linguistik dan cabang-cabangnya.

tona dan intonasi. bunyi rangkap dan bunyi tunggal dan bunyi nyaring dengan bunyi tidak nyaring. fungsi-fungsinya dan proses edaran udara yang menghasilkan bunyi.BML 3043: FONETIK & FONOLOGI BAHASA MELAYU bunyi vokal dan konsonan bahasa Melayu. Membincangkan ilmu fonetik dan fonologi serta jenis-jenis fonetik artikulasi. Membincangkan klasifikasi bunyi bahasa. di samping bunyi oral dan bunyi nasal. ayat tanya. iaitu jenis bunyi. di samping aplikasi fonetik dan fonologi bahasa Melayu terhadap sebutan baku dan sistem ejaan bahasa Melayu. kepanjangan. perengkungan dan pengglotisan (glotalisasi). penyengauan. konsonan asli dan pinjaman. termasuklah jenis-jenis artikulasi tambahan seperti pembibiran. ISI KANDUNGAN KURSUS Bagi membantu anda mencapai hasil pembelajaran kursus ini. penglelangitkerasan. didedahkan bunyi dengan arus udara egresif dan bunyi dengan arus udara ingresif. Berikut diberikan perincian bagi setiap unit pelajaran tersebut: UNIT 1 2 TAJUK Membincangkan ilmu linguistik dan cabang-cabangnya serta aliran tatabahasa transformasi generatif. Selain itu. deretan vokal. konsonan jati dan pinjaman dalam bahasa Melayu. Menerangkan alat-alat sebutan. ayat songsang dan ayat pasif bahasa Melayu. jeda. kandungan kursus dibahagikan kepada sepuluh unit seperti yang terkandung dalam Modul ini. konsonan rangkap dalam bahasa Melayu. di samping meneliti intonasi dalam ayat penyata. anda juga akan diperkenal dan dilatih dalam penggunaan transkripsi fonetik dan fonemik bahasa Melayu secara praktik. bunyi panjang dan bunyi pendek. diftong. termasuklah membezakan bunyi bahasa dan bukan bunyi bahasa. termasuklah bunyi vokal. 3 4 5 6 xvi . bunyi bersuara dan bunyi tidak bersuara. ayat perintah. konsonan dan semi-vokal. iaitu bunyi vokal dan kelompoknya. bunyi keras dan bunyi lembut. Membincangkan bunyi-bunyi bahasa secara mendalam. Membincangkan fonem suprasegmental seperti tekanan. Membincangkan artikulasi tambahan (koartikulasi). fonetik auditori dan fonetik akustik. di samping cara penghasilan dan kriteria yang menentukan jenis-jenis bunyi vokal. Selain pengetahuan tentang teori.

PENAKSIRAN Tugasan % Wajaran 40 20 20 10 10 100 Kaedah dan Hasil Tugasan Rancangan Mengajar Harian beserta rakaman video pengajaran di sekolah dan dimuat naik dalam talian ke Blog. Menggunakan Google Docs atau menghantar melalui email. Rakaman video pengajaran di sekolah yang sama seperti di atas. di samping diftong. beralternasi bebas. sistem keselarasan vokal dan pola kekecualian keselarasan vokal bahasa Melayu. pasangan minimal. bervariasi bebas. fonem. Membincangkan sejarah sistem ejaan bahasa Melayu. Dalam talian menggunakan MyGuru2 . Membincangkan tanda sempang. termasuklah perancangan dan perkembangan ejaan Rumi di Tanah Melayu. Makropengajaran Mikropengajaran Cadangan Kajian Tindakan Penulisan Jurnal Refleksi Forum Jumlah xvii . fonem vokal rangkap dan konsonan rangkap. saling melengkapi dan kesamaan fonetis. alofon.BML 3043: FONETIK & FONOLOGI BAHASA MELAYU 7 8 9 10 Membincangkan bidang fonemik yang meliputi bunyi distingtif dan tidak distingtif. Menggunakan Google Docs atau menghantar melalui email. Membincangkan aspek transkripsi fonetik dan fonemik dengan mengaplikasikan simbol transkripsi fonetik dan fonemik dalam penulisan. imbuhan pinjaman. rangkai kata dan kata majmuk bahasa Melayu.

Situasi yang memerlukan anda berfikir dan membuat refleksi mengenainya. dan sumber-sumber lain. buku. xviii . Aktiviti termasuklah menjawab soalan.BML 3043: FONETIK & FONOLOGI BAHASA MELAYU HURAIAN IKON YANG DIGUNAKAN Ikon Huraian Aktiviti latihan bagi membina kefahaman dan mengaplikasi konsep yang dibincangkan. dan/ atau mencari maklumat daripada Internet. mengisi tempat kosong. melakar.

menerangkan definisi linguistik dan cabang-cabangnya. A Dictionary of Linguistics and Phonetics (1986:181). mengetahui pelopor linguistik moden. ii.LINGUISTIK DAN CABANG-CABANGNYA / 1 Unit 1 LINGUISTIK DAN CABANG-CABANGNYA HASIL PEMBELAJARAN Setelah selesai mempelajari unit ini. Tahukah Anda Pengertian Linguistik? Menurut Kamus Dewan (2005:945) linguistik bererti pengajian ilmu bahasa. Pengenalan Unit ini membincangkan hal tentang Linguistik dan Cabang-cabangnya yang mencakupi konsep linguistik. anda seharusnya dapat: i. menjelaskan ilmu linguistik aliran tatabahasa transformasi generatif. Oleh David Crystal dalam bukunya. linguistik merupakan kajian saintifik terhadap bahasa (the scientific study of language). 1 . pelopor linguistik moden. cabang-cabang linguistik serta aliran linguistik tatabahasa transformasi generatif. iii. mengetahui asal perkataan linguistik. asal perkataan linguistik. dan iv.

Langue dianggap bahasa kepunyaan kumpulan atau masyarakat bahasa tertentu dan parole pula merupakan pertuturan atau bentuk ucapan individu yang kerap disebut sebagai idiolek. Kesimpulan tentang Ilmu Linguistik Kesimpulannya.M. Oleh sebab itu. Langue bererti bahasa tertentu kepunyaan satu-satu kumpulan penutur tertentu. beberapa istilah yang dipakai oleh de Saussure diterima umum sebagai istilah rasmi. misalnya semua manusia di dunia ini mempunyai bahasa. langue dan parole (Prof. ilmu linguistik ialah ilmu yang mengkaji bahasa secara saintifik. bahasa Itali (lingua). dan orang yang mengetahui atau bertutur dalam dua bahasa atau banyak bahasa dikenali sebagai bilingual. Bukunya Cours de Linguistique Generale (1916) sangat terkenal dan dianggap sebagai buku asas linguistik moden. atau bahasa Sepanyol (lengua) atau dalam bahasa Inggeris (linguistics). misalnya langage. J. bahasa Jerman. Maksudnya ilmu yang mengkaji dan menganalisis satu-satu bahasa tertentu secara empirikal dan objektif. Perkataan linguistik dalam bahasa Melayu berasal daripada bahasa Inggeris. kita menggunakan ilmu linguistik itu untuk mengkaji bahasa Melayu. sentimen atau falsafah. Siapakah Pelopor Linguistik Moden? Ferdinand de Saussure ialah seorang sarjana bangsa Swiss. Orang yang pandai atau faham bermacam-macam bahasa asing atau ahli bahasa dipanggil linguis. Langage bererti bahasa pada umumnya. atau multilingual. iaitu mengkaji bahasa itu seperti yang benar-benar wujud tanpa dipengaruhi oleh agak-agakan. Dr. Verhaar. Misalnya. bahasa Indonesia dan bahasa Melayu merupakan bahasa-bahasa atau langue-langue tersendiri. Beliau dianggap sebagai pelopor linguistik moden. ramalan. 1983:1).W. iaitu linguistique. 2 . bahasa Belanda. misalnya bahasa Perancis.LINGUISTIK DAN CABANG-CABANGNYA / 1 Tahukah Anda Asal Perkataan Linguistik? Perkataan linguistik berasal daripada perkataan Latin. iaitu linguistics yang dipinjam daripada bahasa Perancis. Perkataan Latin ini juga digunakan dalam banyak bahasa lain yang berasal daripada bahasa Latin seperti dalam bahasa Perancis (langue. iaitu lingua yang bermaksud bahasa. langage).

misalnya bagaimana bahasa Melayu itu diucapkan. ilmu linguistik yang 3 . sistem fonem.1 Jelaskan konsep Linguistik. Misalnya. sentimen atau falsafah dan hasil kajian itu pula boleh diuji kebenarannya. Kajian ini dilakukan secara objektif dan tidak boleh berdasarkan agak-agakan. 1.LINGUISTIK DAN CABANG-CABANGNYA / 1 Kita mengkaji bahasa Melayu seperti yang benar-benar wujud dan digunakan oleh masyarakat bahasa itu. kata. Kita mengkaji secara formal dan objektif bagaimana bunyi-bunyi bahasa itu dihasilkan.2 Siapakah pelopor Linguistik Moden? Tahukah Anda Cabang-cabang Linguistik? Linguistik mempunyai cabang atau bidang pengajian yang berlainan seperti: i) ii) iii) iv) v) vi) vii) viii) Linguistik Deskriptif (Descriptive Linguistics) Linguistik Historis (Historical Linguisticsi) Linguistik Komparatif (Comparative Linguistics) Sosiolinguistik (Sociolinguistics) Neurolinguistik (Neurolinguistics) Linguistik Am (General Linguistics) Linguistik Terapan (Applied Linguistics) Psikolinguistik (Psycholinguistics) i. bentuk dan sistem bahasa itu. Apakah Linguistik Deskriptif? Linguistik Deskriptif ialah satu cabang linguistik yang menghuraikan satu-satu bahasa tertentu pada satu-satu masa tertentu. 1. morfem. ramalan. frasa dan ayat yang berlainan bentuk dalam bahasa Melayu.

perkataan. tetapi tidak membuat perbandingan antara sistem vokal. bahasa Perancis. Jepun atau bahasa Cina.LINGUISTIK DAN CABANG-CABANGNYA / 1 menghurai atau menganalisis bahasa Melayu seperti yang dituturkan oleh masyarakat Melayu pada hari ini. bahasa Itali dan lain-lain. bahasa Kadazan. sintaksis dan segala aspek yang terdapat dalam bahasa Melayu.4 4 . Apa yang diutamakan dalam disiplin ini ialah menghuraikan bentuk dan sistem bahasa itu secara objektif dan secara empirikal. frasa dan ayat bahasa Melayu. diftong. baik bahasa Melayu. Ilmu Linguistik Deskriptif boleh digunakan untuk mengkaji dan menghuraikan secara umum sebarang bahasa di dunia. frasa atau ayat bahasa Melayu dengan ciri-ciri dan sistem dalam bahasa Inggeris. bahasa Inggeris. perkataan. sistem suku kata. Linguistik Deskriptif menghuraikan bagaimana bunyi-bunyi bahasa itu dituturkan dan bagaimana sistem bahasa Melayu itu digunakan dalam bidang fonologi. Misalnya. diftong. Linguistik Deskriptif akan menghuraikan bunyi-bunyi vokal. bahasa Jawa. bahasa Iban. morfologi. bahasa Jepun. 1. Linguistik Deskriptif juga tidak berminat untuk mengkaji sejarah perkembangan atau pertumbuhan bahasa Melayu. bahasa Portugis. suku kata. konsonan. bahasa Perancis. bahasa Tamil. Linguistik Deskriptif hanya membuat huraian tentang satu-satu bahasa itu dan tidak pula membuat perbandingan dengan bahasa-bahasa lain atau mengkaji daripada sudut sejarah bahasa itu.3 Apakah yang dimaksudkan dengan Linguistik Deskriptif? Apakah yang menjadi keutamaan dalam disiplin Linguistik Deskriptif? 1. konsonan. bahasa Tagalog mahupun bahasa Mandarin. iaitu seperti yang benar-benar wujud dalam bahasa itu. baik pada awal ataupun pada akhir satu-satu zaman itu.

bahasa Kadazan. bahasa Murut dan lain-lain atau membandingkan bahasa Inggeris dengan bahasa-bahasa induk Jerman yang lain seperti bahasa Belanda. ahli bahasa membandingbandingkan ciri-ciri bahasa serumpun seperti membandingkan bahasa Melayu dengan bahasa Jawa. iaitu dengan cara melihat aspek-aspek persamaan dan perbezaan antara satu bahasa dengan satu bahasa yang lain. bahasa Iban. 5 . Linguistik Historis mengkaji sejarah pertumbuhan dan perkembangan bahasa Melayu sejak zaman sebelum merdeka hingga ke hari ini atau mengkaji sejarah perkamusan bahasa Melayu atau sejarah sistem ejaan bahasa Melayu dan seumpamanya. Apakah Linguistik Historis? Linguistik Historis ialah satu cabang linguistik yang mengkaji satu-satu bahasa itu daripada sudut sejarah. dialek Negeri Sembilan dan dialek Perak dengan bahasa Melayu baku.LINGUISTIK DAN CABANG-CABANGNYA / 1 ii. Linguistik Komparatif kerap digunakan untuk membandingkan antara dialek Kedah dengan dialek Perak atau dialek Kelantan dengan dialek Terengganu atau membandingkan bidang fonologi. Apakah Linguistik Komparatif? Linguistik Komparatif ialah cabang linguistik yang mengkaji bahasa secara perbandingan. morfologi. baik daripada segi fonologi. bahasa Tagalog. Apa yang diutamakan dalam disiplin ini ialah sejarah dan perubahan-perubahan yang berlaku dalam bahasa dari satu masa ke satu masa yang lain. Namun demikian. 1. ada pula ahli-ahli bahasa yang turut membandingkan struktur bahasa-bahasa yang bukan daripada satu rumpun seperti membandingkan struktur frasa dan ayat bahasa Melayu dengan struktur frasa dan ayat bahasa Inggeris. morfologi dan sintaksis antara dialek-dialek seperti dialek Kedah.5 Huraikan maksud Linguistik Historis. 1. iaitu menyelidiki segala perubahan dan perkembangan satu-satu bahasa itu. Perancis dan Jerman.6 Apakah yang menjadi keutamaan dalam disiplin Linguistik Historis? iii. sintaksis dan seumpamanya. Lazimnya. Misalnya.

Sosiolinguistik merupakan ilmu yang mengkaji bahasa daripada segi hubungan antara latar (setting). huraikan Linguistik Komparatif. Manusia menggunakan bahasa sebagai alat perhubungan untuk menyampaikan hasrat. bunyibunyi perkataan.LINGUISTIK DAN CABANG-CABANGNYA / 1 1. Apakah Sosiolinguistik? Sosiolinguistik yang juga dikenali sebagai linguistik antropologi atau linguistik sosial ialah satu cabang linguistik yang mengkaji hubungan antara bahasa dengan masyarakat. fungsi sesuatu interaksi.7 Apakah yang dimaksudkan dengan Linguistik Komparatif? 1. berubah dan mengubah satu sama lain dalam sesuatu masyarakat bahasa. seseorang itu dapat menangkap sikap dan pendiriannya. ciri-ciri fungsi variasi-variasi ini dan ciri-ciri penutur yang menggunakannya apabila ketigatiga unsur ini berinteraksi. pekerjaannya dan berbagai-bagai aspek latar 6 . iv. buah fikiran dan perasaan serta mengeratkan hubungan antara satu sama lain dalam kalangan masyarakat. Menurut Dell Hymes (1966). 1981:4) dan Fishman (1968) pula menyatakan bahawa Sosiolinguistik ialah bidang yang mengkaji ciri-ciri variasi bahasa. Bahasa digunakan sebagai alat oleh masyarakat untuk berhubung. serta jenis-jenis perbendaharaan kata yang digunakan olehnya akan menunjukkan dari daerah mana dan golongan mana ia berasal dan jenis pendidikan yang telah diterimanya. tajuk perbincangan. mengenal orang yang sedang bercakap dengan lebih mendalam. cara ia menyebutkan perkataan. Daripada apa yang dicakapkan.8 Dengan memberikan contoh-contoh yang sesuai. bentuk perhubungan dan nilai-nilai yang dipegang oleh ahli-ahli yang terlibat dalam pertuturan terhadap sesama sendiri (Nik Safiah Karim. peserta (participant). bagaimanakah ia menyusun frasa dan ayat-ayat tertentu. Dengan perkataan lain. Bagaimanakah seseorang itu bercakap. Bagaimanakah orang itu bercakap dan apa yang dicakapkan itu akan memberikan tanda-tanda dan keterangan-keterangan tertentu tentang dirinya. Sosiolinguistik merupakan kajian yang menumpukan perhatian kepada bahasa dalam konteks sosial dan kebudayaan.

“Abang”. “engkau”. Di samping itu. “Adik”. panggilan dan gelaran seperti “aku”. “Puan Sri” dan seumpamanya. “anda”. “Mak Cik”. “Puan”. Bidang-bidang seperti inilah yang tercakup oleh disiplin Sosiolinguistik. Sosiolinguistik juga turut mengkaji sistem ganti nama.LINGUISTIK DAN CABANG-CABANGNYA / 1 belakangnya.9 Apakah yang anda faham tentang Sosiolinguistik? 1. “beta”. “Encik”. Sosiolinguistik lazimnya menumpukan kajian pada aspek atau topik seperti yang berikut: i) Bahasa rasmi ii) Bahasa kebangsaan iii) Pidgin iv) Kreol v) Bilingualism vi) Multilingualism vii) Dialek viii) Ideolek ix) Ragam bahasa x) Sikap terhadap bahasa xi) Sistem panggilan dalam masyarakat xii) Kesetiaan terhadap bahasa dan perancangan bahasa 1. sistem panggilan dan sistem gelaran dalam sesebuah masyarakat dalam masyarakat Melayu seperti penggunaan kata ganti nama. “Dato”. “Tuan”. “Tan Sri”.10 Bincangkan aspek-aspek yang boleh dikaji dalam bidang Sosiolinguistik. 7 . “patik”. “Pak Cik”.

Kalimat-kalimat difahami melalui Medan Wernicke belahan kiri (hemisfera kiri korteks) otak manusia. Menurut teori Neurolinguistik Klasik. pemahaman kalimat-kalimat terganggu apabila hemisfera kanan secara aktif terlibat dalam 8 .Wernicke. Neurolinguistik menumpukan kajian terhadap bagaimana bahasa itu diproses di dalam otak dari awal pemerolehan bahasa sampailah ke bahasa itu berkembang dalam kehidupan manusia. Neurolinguistik banyak mendapat manfaat daripada kerjasama antara psikologi dengan linguistik dan afasiologi pula mendapat manfaat daripada neurologi. Neurolinguistik ingin mengetahui bagaimana otak diorganisasi pada waktu mengelolakan aspek-aspek kemampuan bahasa dan perlakuan bahasa yang begitu rumit. Apakah Neurolinguistik? Neurolinguistik ialah cabang ilmu linguistik yang mengkaji hal-hal otak dan perkaitannya dengan bahasa.. Medan Broca korteks menukar kalimat-kalimat yang disimpan dalam Medan Wernicke korteks kepada bentuk bunyi. tetapi juga proses-proses morfologi. Damasi H. Kalimat-kalimat bahasa disimpan dan diproses di hemisfera kiri otak manusia. Medan Broca korteks pula berfungsi melahirkan kalimat-kalimat. Pakar kajian neurolinguistik. Menurut ilmu Neurolinguistik. ekspresi muka dan gerak-geri badan waktu bertutur dan makna perumpamaan serta ungkapan ideomatik juga. Afasiologi mengkaji penyakit bertutur. Dengan perkataan lain. terutama untuk tujuan mengubatinya dan Neurolinguistik cenderung untuk mengetahui hakikat hubungan antara otak dengan bahasa demi pengubatan penyakit bertutur. Teori Neurolinguistik Wernicke merupakan teori yang pertama lahir daripada beberapa kes kajian penyakit afasia. iaitu Medan Wernicke korteks (hemisfera kiri korteks) dan Medan Broca korteks. diwujudkan oleh P. otak manusia mempunyai dua bahagian. Neurologi mula-mula wujud pada abad ke-19. Oleh sebab itulah.Broca dan C. 1987 telah mengemukakan penemuan terbaharu beliau yang menunjukkan bahawa Medan Broca tidak sahaja berfungsi untuk melaksanakan proses-proses sintaksis dan produksi fonologi. hemisfera kanan berfungsi untuk komunikasi kebahasaan yang penting. Hemisfera kanan mempunyai fungsi mengendalikan semua fonem segmental (aspek-aspek intonasi dan prosodi) dan tona suara. Medan Wernicke mengandungi representasi ingatan perbendaharaan bentuk kata yang berfungsi mengamati dan menerima ucapan.LINGUISTIK DAN CABANG-CABANGNYA / 1 v. Neurolinguistik mempunyai hubungan yang erat dengan afasiologi kerana kedua-dua disiplin ini sama-sama mengkaji penyakit bertutur.

kaedahkaedah. inovasi dan kekaryaan (Mangantar Simanjuntak. dalam Linguistik Am dibicarakan hal-hal tentang teori-teori kajian bahasa. pengajaran bahasa. kajian bahasa mengikut aliran struktur. Kedua-dua hemisfera bekerjasama pada waktu berkomunikasi untuk menjamin pemahaman dan penyampaian makna yang sempurna. 1991:143). pengubatan penyakit bertutur. proses kegiatan gestalt. Dalam Linguistik Am turut dihuraikan cara kajian bahasa dilakukan mengikut teori. Kajian Neurolinguistik juga mendapati bahawa hemisfera kiri mengendalikan kata-kata yang membawa makna-makna literal (tersurat) dalam kalimat-kalimat. hemisfera kanan juga berfungsi untuk semua hal yang berkaitan dengan pembentukan idea yang bukan bahasa seperti kebolehan konstruksi.11 Jelaskan konsep Neurolinguistik. Implikasi penemuan ini sangat penting pada bidang pendidikan. kaedah dan pendekatan tradisional. ruang dan segala sesuatu yang termasuk ke dalam apa yang dulunya terkenal dengan istilah bawah sedar. 1. 1991:142-143). vi. Maksudnya. muzik dan lagu. Di samping itu.LINGUISTIK DAN CABANG-CABANGNYA / 1 proses kebahasaan pada waktu berkomunikasi (Mangantar Simanjuntak. permainan tenis. teori dan kaedah kajian bahasa mengikut aliran transformasi generatif. sedangkan hemisfera kanan bertanggungjawab mengendalikan makna-makna tersirat. pengenalan muka dan garis gambar yang rumit. pendekatan-pendekatan atau model-model yang digunakan dalam kajian bahasa. 9 . 1. Apakah Linguistik Am? Linguistik Am juga disebut linguistik umum merupakan ilmu linguistik yang membuat kajian atau membicarakan bahasa secara umum. badminton.12 Bincangkan hubungan Neurolinguistik dengan Afasiologi. relasional. fungsional dan seumpamanya.

bahasa Thai. bahasa Mandarin. penulisan buku-buku teks. Huraian bahasa secara umum dan universal ini mencakupi bidang fonologi.13 Apakah yang dibincangkan dalam Linguistik Am? 1. deskripsi. 1. morfologi. sama ada pengajaran bahasa sebagai bahasa pertama ataupun sebagai bahasa kedua. patologi bahasa dan sebagainya. 1. Dengan menggunakan pengetahuan ilmu Linguistik Am. sintaksis dan seumpamanya secara umum. Apakah Linguistik Terapan? Linguistik Terapan ialah satu cabang linguistik yang memanfaatkan teori.15 Apakah yang dimaksudkan dengan Linguistik Terapan? 1. pendekatan. bahasa Tamil. Teori. stilistik. vii. kaedah dan hasil kajian linguistik sangat berguna untuk diterapkan ke dalam pengajaran bahasa. bahasa Perancis.14 Huraikan ciri-ciri Linguistik Am bahasa Melayu. penterjemahan. ahli bahasa dapat mengkaji dan menghuraikan segala bahasa yang dituturkan oleh manusia di dunia seperti bahasa Melayu. bahasa Inggeris. bahasa Itali dan seumpamanya.LINGUISTIK DAN CABANG-CABANGNYA / 1 Dalam Linguistik Am.16 Bagaimanakah Linguistik Terapan dapat dimanfaatkan dalam pengajaran bahasa? 10 . bahasa Jepun. kajian ditumpukan kepada perkara-perkara umum dalam bahasa secara universal. dalam leksikografi. kaedah dan hasil kajian linguistik dalam pengajaran bahasa.

1968:6) (lihat Henry Guntur Tarigan. mengingat dan melahirkan kembali bentuk-bentuk bahasa dalam pertuturan. Psikolinguistik turut meneliti aspek penguasaan bahasa kanak-kanak dan mengkaji proses akal kanakkanak dalam memahami. Apakah Psikolinguistik? Psikolinguistik ialah cabang linguistik yang mengkaji hubungan antara bahasa dengan jiwa manusia. seorang ahli dalam bidang pengajaran bahasa mengatakan bahawa Psikolinguistik ialah pendekatan gabungan melalui psikologi dan linguistik bagi telaah atau studi pengetahuan bahasa.LINGUISTIK DAN CABANG-CABANGNYA / 1 viii. Psikolinguistik menganalisis jenis-jenis. perubahan bahasa dan hal-hal yang ada kaitannya dengan itu yang tidak begitu mudah dicapai atau didekati melalui salah satu dari kedua ilmu tersebut secara terpisah atau sendiri-sendiri” (Lado. 1964:64). bahasa dalam pemakaian. 1976:220). membuat persepsi. Psikolinguistik turut mengkaji perkaitan antara peranan bahasa dengan proses mengingat. bentuk-bentuk bahasa dan perkataan-perkataan yang digunakan oleh penutur dan hubungannya dengan fikiran dan jiwa penutur itu.17 Jelaskan Psikolinguistik berdasarkan definisi tokoh-tokoh bahasa. Langacker.18 Apakah yang diteliti dalam Psikolinguistik? 11 . Emmon Bach dengan singkat dan tegas mengutarakan bahawa Psikolinguistik adalah satu ilmu yang meneliti bagaimana sebenarnya para pembaca/ pemakai sesuatu bahasa membentuk/ membangun atau mengerti kalimat-kalimat bahasa tersebut” (Bach. Disiplin ini juga memberikan perhatian terhadap pengaruh ingatan ke atas pertuturan dan kefahaman. 1. Psikolinguistik ialah studi atau telaah mengenai behaviour atau perilaku linguistik. Robert Lado. iaitu performansi atau perbuatan dan perlengkapan atau aparat psikologis yang bertanggungjawab atasnya” (Langac ker. 1985:3). Menurut Ronald W. 1. pemerhatian dan pembelajaran. Maksudnya.

Huraian tentang Linguistik Fungsional ini ada terkandung di dalam teori dan tulisan sarjana-sarjana seperti Buhler. iaitu cabang Linguistik Terapan yang mengkaji permasalahan dalam bahasa seperti cacat bahasa dan sebagainya. Linguistik Komputasi (Computational Linguistics). Kajian ini juga disebut patologi bahasa. Linguistik Renaisans (Renaissance Linguistics). iaitu satu teori linguistik yang lahir sebagai satu alternatif kepada teori Tatabahasa Transformasi Generatif. Linguistik Medis (Language Pathology). telah wujud Tatabahasa Fungsional (Functional Grammar). Halliday. misalnya menerapkan teori dan dapatan kajian linguistik dalam mencari kaedah-kaedah yang efektif dalam pengajaran bahasa dan lain-lain. Pike. baik dalam bidang bahasa ataupun di luar bidang bahasa. Troubetzkoy dan lain-lain. Firth.LINGUISTIK DAN CABANG-CABANGNYA / 1 Apakah Cabang Linguistik Lain? Terdapat juga beberapa cabang linguistik yang lain seperti Linguistik Etnografi (Ethnographic Linguistics). Linguistik Kontrastif (Contrastive Linguistics). Linguistik Pedagogi (Pedagogical Linguistics). iaitu zaman sesudah linguistik abad pertengahan yang ditandai oleh perluasan kajian atau pandangan di luar bahasa Yunani dan Latin dan bahasa-bahasa Indo-Eropah dengan menambahkan beberapa konsep dan kategori baharu dalam kajian bahasa. iaitu sejenis kajian terhadap bahasa yang mempelajari ciri-ciri matematik dalam bahasa dengan menggunakan konsep-konsep statistik dan algebra. Linguistik Matematik (Mathematical Linguistics). Linguistik Saussure 12 . iaitu kajian linguistik pada zaman Renaisans. Linguistik Kognitif (Cognitive Linguistics). iaitu cabang kajian bahasa yang menerapkan teori dan hasil kajian bahasa dalam pengajaran. Martinet. iaitu kajian terhadap bahasa yang menekankan hubungan antara bentuk-bentuk bahasa dengan informasi-informasi yang terdapat di dalam otak atau akal manusia. Lamb mengakui bahawa teori stratifikasi merupakan sejenis Linguistik Kognitif. Linguistik Fungsional (Functional Linguistics). iaitu cabang linguistik yang menggunakan teknik komputer dalam kajian bahasa dan kesusasteraan. iaitu analisis bahasa yang memberi perhatian kepada pelbagai fungsi bahasa. iaitu kajian terhadap lingkungan alam dan budaya sesuatu masyarakat dan hubungannya dengan bahasa dan situasi pertuturan. Pada tahun 1970-an. iaitu cabang linguistik yang mengkaji persamaan dan perbezaan antara bahasa-bahasa atau dialek-dialek untuk mencari prinsip-prinsip yang dapat diterapkan dalam pengajaran bahasa atau penterjemahan.

iaitu bidang kajian linguistik yang menggunakan teori. 13 . Cara Linguistik Sinkronis ini digunakan dalam kajian Linguistik Deskriptif. misanya kajian bahasa Melayu pada hari ini. Linguistik Diakronis (Diachronic Linguistics). sintaksis dan semantik. jenis-jenis konsonan dalam bidang fonetik. Kajian cara Sinkronis ini diperkenalkan oleh linguis bangsa Swiss. Linguistik Taksonomi (Taxonomic Linguistics) ialah pendekatan kajian dan analisis bahasa dengan tujuan utama untuk mendaftarkan dan mengklasifikasikan pelbagai fenomena bahasa kepada kelompok atau golongan seperti kelas atau golongan kata dalam tatabahasa.LINGUISTIK DAN CABANG-CABANGNYA / 1 (Saussure Linguistics) ialah istilah yang digunakan untuk kajian linguistik teori Ferdinand de Saussure. iaitu linguistik yang mengkaji bahasa pada dua masa atau yang berlainan masa. Cara kajian Linguistik Diakronis ini diperkenalkan oleh ahli bahasa bangsa Swiss. morfologi. Linguistik Struktural (Structural Linguistics). Aliran ini menumpukan kajian ke atas bahasa lisan dan tidak mengutamakan aspek semantik. medan makna dalam bidang semantik dan sebagainya. atau pada abad ke-20 tanpa melihat perubahan-perubahan pada bahasa itu dan tidak pula membuat perbandingan antara perkembangan bahasa dari satu masa ke satu masa. kaedah dan pendekatan struktural. Hasil kajian linguistik struktural ini boleh digunakan untuk melatih pelajar-pelajar asing atau yang baru mempelajari bahasa atau pelajar yang lemah pencapaian dalam penguasaan bahasa. iaitu yang menganggap bahasa itu mempunyai struktur atau sistem yang bebas. Ferdinand de Saussure (1916). misalnya mengkaji bahasa Melayu pada zaman sebelum merdeka dengan bahasa pada zaman selepas merdeka dengan melihat perubahan-perubahan bahasa daripada segi fonologi. Linguistik Sinkronis (Syncronic Linguistics). Teori ini dianut pula dengan perubahan atau tanpa perubahan oleh aliran Praha dan Glosematik. Ferdinand de Saussure. perbezaan antara langue dengan parole. iaitu kajian bahasa yang dilakukan terhad pada satu-satu masa tertentu. iaitu mengkaji satu-satu bahasa itu pada satu-satu masa tertentu. yang mencakupi pemisahan antara pendekatan diakronis dan sinkronis. hubungan paradigmatis dan sintagmatis.

Teori ini menumpukan kajian dalam bidang sintaksis atau ayat dan mengutamakan bidang makna atau semantik. iaitu struktur ayat yang biasanya telah mengalami perubahan daripada struktur dalamannya dan merupakan bentuk ayat yang akan sebenarnya diucapkan oleh si penutur dan yang diperlukan untuk ditafsirkan oleh bahagian bunyi bahasa yang dinamai komponen fonologi (Nik Safiah Karim dan rakanrakan. 2003:505). 14 . setiap ayat yang dilahirkan mengandungi dua peringkat. 1.21 Bincangkan perbezaan antara Linguistik Sinkronis dengan Linguistik Diakronis. peringkat struktur dalaman. Kemudian Chomsky telah memperbaiki teori ini dan menerbitkan pula buku Aspects of the Theory of Syntax pada tahun 1965 dan teori ini dianggap sebagai teori standard. Pertama. peringkat struktur permukaan. 1. rasanya tidak lengkap jika tidak disentuh serba ringkas tentang ilmu Linguistik Aliran Tatabahasa Transformasi Generatif (Transformational Generative Grammar) sebagai pengetahuan ringkas. Teori Transformasi Generatif ini dianggapkan sebagai satu aliran linguistik yang baru dan sebagai revolusi dalam bidang kajian tatabahasa. iaitu struktur yang biasanya mengandungi bentuk ayat dasar atau ayat inti yang diperlukan untuk membentuk asas makna ayat atau dengan kata lain membentuk semantik ayat. Tatabahasa aliran Transformasi Generatif ini ialah satu aliran kajian bahasa yang dikemukakan oleh ahli bahasa Amerika bernama Noam Chomsky. Beliau telah mengemukakan teori tatabahasa Transformasi Generatif ini dalam buku monografnya yang terkenal. Menurut teori ini.LINGUISTIK DAN CABANG-CABANGNYA / 1 1. Kedua. iaitu Syntactic Structures pada tahun 1957. Profesor Linguistik dan bahasa-bahasa moden di Massachusetts Institute of Technology.19 Terangkan cabang linguistik lain.20 Huraikan maksud Linguistik Fungsional. Linguistik Aliran Tatabahasa Transformasi Generatif Apabila membicarakan ilmu linguistik dan cabang-cabang atau bidang-bidangnya.

Struktur dalaman yang diwujudkan oleh rumus struktur frasa kemudian akan menjadi input kepada komponen yang mengandungi rumus transformasi. Teori ini juga mengandaikan bahawa kedua-dua jenis rumus tatabahasa itu menjadi sebahagian daripada unsur kecekapan berbahasa seseorang individu (ibid:202). menambahkan unsur kata dan mengubah atau menyusun semula susunan unsur kata. Rumus struktur frasa menerbitkan ayat-ayat pada peringkat struktur dalaman dan rumus transformasi pula berfungsi menukarkan pola atau struktur ayat-ayat hingga membawa kepada peringkat struktur permukaan.26 Huraikan Ilmu Linguistik yang melihat perubahan dan perkembangan bahasa. 15 .25 Bincangkan sejauh mana Ilmu Linguistik penting kepada guru bahasa. iaitu rumus struktur frasa dan rumus transformasi. Rumus transformasi itu berkuasa untuk menggugurkan unsur kata. 1.24 Nyatakan semua Cabang Linguistik.22 Huraikan konsep Linguistik Aliran Tatabahasa Transformatif Generatif.LINGUISTIK DAN CABANG-CABANGNYA / 1 Kedua-dua jenis struktur. 1. 1. iaitu struktur dalaman dan struktur permukaan diterbitkan oleh dua jenis hukum atau rumus tatabahasa.23 Jelaskan rumus struktur frasa dan rumus transformasi. 1. 1. Bentuk ayat struktur permukaan selalunya tidak serupa dengan bentuk struktur dalaman.

Sila rujuk sumber lain daripada buku. jawapan anda harus mencakupi: i.5 Bagi soalan ini. Asal usul perkataan linguistik ii. frasa dan ayat bahasa Melayu secara deskriptif iv. Langage. Aspek yang dihuraikan meliputi fonetik dan fonologi kata. Contoh perkembangan bahasa secara historis.4 Bagi soalan ini. youtube dan seumpamanya 1. youtube dan seumpamanya 1. bilingualisme dan multilingualisme iv. Sila rujuk sumber lain daripada buku. misalnya bahasa Melayu sebelum merdeka dan bahasa Melayu selepas merdeka 16 . jurnal.2 Jawapan bagi soalan ini perlu menyentuh: i. jurnal.3 Bagi soalan ini.LINGUISTIK DAN CABANG-CABANGNYA / 1 PANDUAN MENJAWAB SOALAN LATIHAN UNIT 1 1. Laras-laras linguistik seperti Langue. anda perlu memberikan: i. internet. 1. Ciri-ciri Linguistik Deskriptif ii. Sertakan contoh-contohnya sekali. frasa dan ayat iii. Maksud Linguistik Deskripstif ii. internet. jurnal. internet. anda perlu memberikan: i. perihal Ferdinand de Saussure dan hasil usahanya dalam bidang ilmu linguistik (Linguistique General) ii. Sertakan contoh-contoh bidang linguistik yang dihuraikan oleh Linguistik Deskriptif. internet. Bapa linguistik moden iii. Parole. youtube.1 Bagi soalan ini. jurnal. misalnya menghuraikan bahasa Melayu iii. termasuklah bidang fonetik dan fonologi kata. anda harus menghuraikan: i. 1. youtube dan seumpamanya. Definisi Linguistik Historis ii. dll. Sila rujuk sumber lain daripada buku. Sila rujuk sumber lain daripada buku.

Sanskrit. bahasa Indonesia v. anda perlu: i. anda harus menghuraikan: i. anda perlu: i. Menjelaskan maksud linguistik komparatif ii. youtube dan seumpamanya. youtube. iaitu bahasa serumpun iv. Cina dan Inggeris dari segi sejarah turut menambah perbendaharaan kata bahasa Melayu. dan seumpamanya. youtube dan seumpamanya 1. dialek Kelantan. 1. 1.7 Bagi menjawab soalan ini. iv.10 Bagi soalan ini. internet. vi. youtube dan seumpamanya. anda perlu: i. mempunyai sejarah perkembangan dan pertumbuhan bahasa itu iii.9 Bagi menjawab soalan ini. bahasa Iban.6 Bagi menjawab soalan ini.LINGUISTIK DAN CABANG-CABANGNYA / 1 iii. Sila rujuk sumber lain daripada buku. misalnya bahasa yang boleh dibanding-bandingkan. Contoh bahasa serumpun: bahasa Melayu. Memahami disiplin Linguistik Historis yang mengutamakan sejarah satu-satu bahasa itu ii. Sila rujuk sumber lain daripada buku. Dialek serumpun bahasa Melayu seperti dialek Kedah. Tokoh-tokoh Sosiolinguistik dalam negara dan luar negara iii. jurnal. youtube dan seumpamanya. jurnal. Sila rujuk sumber lain daripada buku. jurnal. 1. bahasa Tagalog. internet. Maksud bidang Sosiolinguistik ii. anda perlu memberikan: i. 1. Menghuraikan linguistik komparatif. Sila rujuk sumber lain daripada buku. dialek Perak dan seumpamanya. jurnal. jurnal. internet. Bidang Sosiolinguistik yang mencakupi semua aspek yang ada kaitan antara bahasa dengan masyarakat 17 .8 Bagi menjawab soalan ini. internet. Misalnya bahasa Melayu. internet. Sila rujuk sumber lain daripada buku. Pengaruh bahasa Arab.

kata. youtube dan seumpamanya. 1. pidjin. jurnal. Anda juga harus memberikan jawapan anda meliputi sikap terhadap bahasa. internet. anda perlu memberikan: i. Sila rujuk sumber lain daripada buku. Contoh ciri-ciri linguistik am yang terdapat dalam bahasa Melayu seperti huraian secara umum tentang bunyi-bunyi bahasa. bahasa kebangsaan. internet. Ciri-ciri linguistik am ii. Menghuraikan kegunaan linguistik terapan dan seumpamanya. 1. anda perlu: i. Aspek-aspek lain berkaitan dengan neurolinguistik iii. anda perlu memberikan: i.15 Bagi soalan ini. Maksud linguistik am ii. internet. 1. kata. kesetiaan terhadap bahasa dan perancangan bahasa. frasa.14 Bagi menjawab soalan ini. Anda perlu memberi jawapan anda yang meliputi bahasa kebangsaan. youtube dan seumpamanya. 1. 18 .13 Bagi menjawab soalan ini. bahasa rasmi dan seumpamanya iii. ayat dan seumpamanya iii. Sila hurai secara am bidang fonetik dan fonologi bahasa Melayu. Menerangkan hubungan antara neurolinguistik dengan penyakit afasia ii. klausa. Sila rujuk sumber lain daripada buku. sistem panggilan dalam masyarakat. khususnya dalam pengajaran bahasa iii.LINGUISTIK DAN CABANG-CABANGNYA / 1 ii. pembentukan suku kata. Menerangkan maksud linguistik terapan ii. kreol. youtube dan seumpamanya. Aspek-aspek neurolinguistik 1. Penjelasan tentang konsep neurolinguistik ii. jawapan anda harus: i. jurnal. jurnal. Sila rujuk sumber lain daripada buku. Contoh linguistik am yang terdapat dalam bahasa Melayu iii. jawapan anda harus mencakupi: i.12 Bagi soalan ini. Jawapan anda juga harus meliputi bilingualisme dan multilingualisme serta dialek dan ideolek iv.11 Bagi soalan ini. sistem fonem.

Memberikan pelbagai cabang linguistik yang anda tahu ii. anda perlu: i.20 Untuk menjawab soalan ini. 1. Menyatakan nama tokoh-tokoh psikolinguistik iii. Anda perlu menjelaskan jenis-jenis bahasa yang kerap digunakan oleh penutur tertentu ii.17 Bagi soalan ini. 1. youtube dan seumpamanya. internet. youtube dan seumpamanya. Sila rujuk sumber lain daripada buku. Sertakan nama tokoh-tokoh linguistik fungsional iv. Memberikan nama tokoh-tokoh bahasa Bahasa Melayu iv. Anda perlu mengenal pasti bahasa-bahasa yang lazim digunakan oleh murid-murid tertentu pada peringkat-peringkat umur tertentu iii. Sila rujuk sumber lain daripada buku. anda perlu: i. 19 . 1. jurnal.LINGUISTIK DAN CABANG-CABANGNYA / 1 1. Sila rujuk sumber lain daripada buku. internet. 1. Menjelaskan aspek-aspek yang dicakupi oleh linguistik fungsional iii. youtube dan seumpamanya. Sila rujuk sumber lain daripada buku. jurnal. Berikan maksud linguistik fungsional ii. Menghuraikan dengan lebih lanjut setiap cabang linguistik tersebut iii. youtube dan seumpamanya. anda perlu: i. internet. Menyertakan tokoh-tokoh linguistik dan aliran mereka iv. internet.19 Untuk menjawab soalan ini. Sila rujuk sumber lain daripada buku. jurnal. Memberikan contoh buku teks yang mengandungi linguistik terapan iv. Menjelaskan bagaimanakah linguistik terapan dimanfaatkan dalam pengajaran bahasa iii.18 Untuk menjawab soalan ini: i. internet. anda perlu: i. youtube dan seumpamanya. Memberikan definisi mengenai psikolinguistik ii. Menghuraikan maksud linguistik terapan ii.16 Bagi soalan ini. jurnal. jurnal.

huraian anda perlu meliputi: i.25 Untuk menjawab soalan ini: i. anda perlu: i. Memahirkan murid-murid dengan sistem ejaan baharu iii. Berikan penjelasan ringkas bagi setiap cabang linguistik tersebut iii. huraian anda perlu: i. Berikan maksud linguistik diakronis iii. Berikan maksud linguistik sinkronis ii.26 Untuk menjawab soalan ini.21 Untuk menjawab soalan ini. 1. Memahirkan guru-guru menghuraikan bidang-bidang bahasa kepada murid-murid termasuklah frasa dan ayat 1. Noam Chomsky dan seumpamanya iii. youtube dan seumpamanya.22 Untuk menjawab soalan ini.23 Untuk menjawab soalan ini. Mengenal pasti perbezaan antara linguistik sinkronis dengan linguistik diakronis iv. Sila rujuk sumber lain daripada buku. Berikan maksud rumus transformasi iii. Saya yakin anda pasti dapat menjelaskan kepentingan ilmu linguistik kepada guru. Maksud tatabahasa transformatif generatif ii. anda perlulah: i. youtube dan seumpamanya. 20 .LINGUISTIK DAN CABANG-CABANGNYA / 1 1. internet. termasuklah membantu mengajar sebutan kepada murid-murid ii. Menyatakan semua cabang linguistik yang anda tahu ii. Sertakan contoh-contohnya sekali. internet. Sila rujuk sumber lain daripada buku. internet. jurnal. 1. Sila rujuk sumber lain daripada buku. Sila sertakan contoh-contohnya sekali.24 Untuk menjawab soalan ini. Berikan maksud rumus struktur frasa ii. Menghuraikan segala aspek perubahan dan perkembangan bahasa Melayu sebelum merdeka. youtube dan seumpamanya. jurnal. selepas merdeka dan bahasa Melayu terkini ii. jurnal. Ciri-ciri tatabahasa transformatif generatif iv. anda perlu: i. 1. 1. Berikan contoh-contohnya sekali iv.

International encyclopedia of linguistics. Bhd. Speech sounds. Bright. (Ed. London: Routledge. Abdul Hamid Mahmood (2002). Masa Enterprise. Guru dan bahasa Melayu. (1995). Kulim: Penerbit Sarlis. R. Ashby.K. Barnhart. P. Petaling Jaya: Fajar Bakti Sdn. The world book of encyclopedia volume two. Abdul Hamid Mahmood dan Nurfarah Lo Abdullah (2007). Linguistik am untuk guru Bahasa Malaysia. C. Fonetik dan fonologi suatu tinjauan. (Ed) (1992). Kuala Lumpur: Aslita Sdn. Linguistik fonetik dan fonologi bahasa Melayu. Toronto: World Book Inc.L.LINGUISTIK DAN CABANG-CABANGNYA / 1 Rujukan Abdul Hamid Mahmood (1995). Arbak Othman (1983). Kuala Lumpur: Sarjana Enterprise. New York: Oxford University Press. & Barnhart. Permulaan ilmu linguistik. Kuala Lumpur: City Reprographic Services.) (1981). 21 . Alias Mohammad Yatim (1992). W. Bhd. Abdullah Hassan (1993). Ejaan bahasa Melayu terkini.

FONETIK DAN FONOLOGI / 2 Unit 2 FONETIK DAN FONOLOGI HASIL PEMBELAJARAN Setelah selesai mempelajari unit ini. bukan bunyi bahasa. bunyi bersuara dan bukan bunyi bersuara. bukan bunyi bahasa. mengetahui alat-alat artikulasi dan fungsinya dalam penghasilan bunyi bahasa Melayu. akustik dan fonetik auditori. Pengenalan Unit ini membincangkan hal tentang konsep Fonetik dan Fonologi bahasa Melayu serta aspek kajiannya. bunyi bersuara dan bukan bunyi bersuara serta menerangkan alatalat artikulasi dan fungsinya dalam penghasilan bunyi bahasa Melayu. iii. ii. Unit ini juga menjelaskan hal tentang bunyi bahasa. menganalisis bunyi bahasa. anda seharusnya dapat: i. iv. Apakah yang Dimaksudkan dengan Bunyi? Bunyi ialah kesan yang didengar oleh telinga yang berlaku apabila udara daripada paru-paru keluar melalui pita suara ke rongga tekak. membezakan kajian fonetik dan fonologi bahasa Melayu. menjelaskan aspek kajian fonetik artikulasi. kemudian terus keluar ke rongga mulut atau rongga hidung. Semasa udara keluar melalui rongga tekak dan 22 .

1981:1566). The Penguin Dictionary (2004:1046) menjelaskan fonetik sebagai “the study and classification of speech sounds”. udara mungkin mengalami gangguan atau sekatan atau mungkin tidak. Barnhart. and their relation to one another”.. Menurut Kamus Dewan (2005:354). Barnhart & R. Udara yang keluar dalam bentuk gelombang itu mengenai bahagian gegendang telinga dan terhasillah bunyi. Marsono dalam bukunya. pendengaran atau sifatnya . Fonetik amnya ialah pengkajian terhadap unsur-unsur dalam bentuk bunyi”. W. Berikut diberikan beberapa definisi atau pengertian serta pendapat tentang fonetik: (i) Dalam The World Book of Dictionary (C. penyampaian dan penerimaan bunyi bahasa”. “fonetik ialah ilmu bahasa (linguistik) yang berkaitan dengan penyebutan kata dan lambang yang menunjukkan sebutannya”. Fonetik (1986:1) mendefinisikan fonetik sebagai “ilmu yang menyelidiki bunyi-bunyi bahasa tanpa melihat fungsi bunyi itu sebagai pembeda makna dalam sesuatu bahasa”. Bright (1992:194) dalam International Encyclopedia of Linguistics menghuraikan fonetik sebagai “the study of the physical characteristics of human speech sounds”.. (ii) (iii) (iv) (v) (vi) (vii) 23 . Abdullah Hassan (1993:40) memberikan definisi fonetik sebagai “fonetik mengkaji bunyi bahasa dari segi penyebutan.L. fonetik dikatakan “the body of speech sounds of any one language.FONETIK DAN FONOLOGI / 2 rongga mulut atau rongga hidung. Tahukah Anda Pengertian Fonetik? Bunyi bahasa dikaji dalam bidang fonetik. Kamus Linguistik (Harimurti Kridalaksana.K. 1984:51) memberikan definisi fonetik sebagai “ilmu yang menyelidiki penghasilan.

fonologi didefinisikan sebagai “the systems of sounds used in a language”. 1981:1567). Dalam World Book of Dictionary (C. (ii) (iii) (iv) (v) (vi) (vii) 24 .1 Berikan definisi fonetik menurut tokoh yang anda tahu.. Fonologi dalam The Penguin Dictionary (2004:1045) ditakrifkan sebagai “the study of the sound systems of a language”. Barnhart. the patterns they form. menjelaskan fonologi sebagai “the study of the distinctive sound units of a language. Tahukah Anda Pengertian Fonologi? Bunyi-bunyi bahasa yang mempunyai sistem atau peraturan pula dikaji dalam bidang fonologi. Antara definisi atau pengertian serta pandangan tentang fonologi adalah seperti yang berikut: (i) F. Parker (1974:112) memberikan pengertian fonologi sebagai “.K. Clark dan C. Yallop (1995:5) “phonology is concerned with the organization of speech within specific languages”. Kamus Linguistik (Harimurti Kridalaksana. Roach dalam bukunya Phonetics.. 1984:61) memberikan definisi fonologi sebagai bidang dalam linguistik yang menyelidiki bunyi-bunyi bahasa mengikut fungsinya.2 Rumuskan konsep fonetik berdasarkan definisi yang telah diberikan oleh tokohtokoh di atas.L. Barnhart & R.FONETIK DAN FONOLOGI / 2 2. iaitu rumus-rumus yang menentukan sebutan”. 2. Linguistik Am untuk Guru Bahasa Malaysia (1993:40) menyatakan bahawa “fonologi mengkaji bunyi bunyi yang berfungsi dalam sesuatu bahasa itu”. Menurut J. Abdullah Hassan dalam bukunya. and the rules which regulate their use” (2001:111). P. suatu bidang yang mengkaji sesuatu bahasa.

lidah. Fonetik akustik pula mengkaji sifat bunyi itu sendiri. Tahukah Anda Konsep Fonetik dan Fonologi dalam Bahasa Melayu? Berdasarkan pelbagai definisi dan pengertian daripada beberapa buah kamus dan ensiklopedia serta berdasarkan pandangan dan pendapat yang diberikan oleh beberapa orang sarjana bahasa tentang fonetik dan fonologi. bibir dan sebagainya (lihat rajah 2. iaitu: (i) fonetik artikulasi (ii) fonetik akustik (iii) fonetik auditori Fonetik artikulasi mengkaji bagaimana bunyi-bunyi bahasa itu dikeluarkan oleh alat-alat artikulasi.3 Jelaskan konsep fonologi berdasarkan pandangan tokoh yang anda tahu. daerah pengeluarannya dan alat-alat pengucapan yang terlibat dalam menghasilkan bunyi-bunyi bahasa. terdapat tiga aspek kajian yang dilakukan. Fonetik auditori pula merupakan kajian yang berkaitan dengan pendengaran terhadap bunyi-bunyi yang dihasilkan supaya bunyi-bunyi itu dapat diperturunkan ke dalam lambang-lambang yang tepat. iaitu bagaimana gelombang udara dari paru-paru mengalami perubahan yang disebabkan oleh gangguan yang dibuat oleh alat artikulasi seperti pita suara.1 – bentuk gelombang akustik). 2.4 Bezakan konsep antara fonetik dengan fonologi. Dalam bidang fonetik. 25 .FONETIK DAN FONOLOGI / 2 2. iaitu mengkaji bunyi-bunyi bahasa dari segi cara pengeluarannya. dapat kita rumuskan bahawa fonetik mengkaji bunyi-bunyi bahasa yang dituturkan oleh manusia.

separuh vokal dan seumpamanya. apakah yang dimaksudkan dengan Fonetik dan Fonologi Bahasa Melayu? Fonetik dan fonologi bahasa Melayu ialah bidang pengajian yang melibatkan pengkajian terhadap bunyi-bunyi bahasa dan fungsi-fungsi bunyi bahasa dalam bahasa Melayu. geseran. 2001:40) Fonologi pula dapat disimpulkan sebagai kajian terhadap fungsi-fungsi bunyi bahasa. 2002:198). vokal belakang. Matlamat akhir bidang fonologi ialah menentukan sistem bunyi atau menentukan huruf-huruf atau fonemfonem tertentu yang seterusnya mewujudkan sistem ejaan bagi sesuatu bahasa. Oleh itu. Misalnya. Maksudnya bidang fonologi menentukan sistem bunyi satu-satu bahasa dengan berdasarkan jenis-jenis bunyi sama ada bunyi itu distingtif (membezakan makna) atau tidak distingtif (tidak membezakan makna). ai dan oi dalam bahasa Melayu (Abdul Hamid Mahmood. Dalam bidang ini. Apakah alat-alat artikulasi yang terlibat dan daerah mana pada alat artikulasi yang berperanan dalam menghasilkan bunyi-bunyi bahasa dalam bahasa Melayu. Bidang ini turut mengkaji jenis-jenis diftong seperti diftong au. dan vokal tengah dalam bahasa Melayu.FONETIK DAN FONOLOGI / 2 s i Rajah 2. juga turut dikaji pelbagai jenis bunyi konsonan dalam bahasa Melayu seperti konsonan letupan. Roach. misalnya bagaimanakah bunyi-bunyi vokal dan konsonan serta diftong dalam bahasa Melayu itu dihasilkan. 26 .1: Bentuk gelombang akustik bagi perkataan bahasa Inggeris “see” /si:/ (Sumber: P. Kajian fonetik dan fonologi bahasa Melayu meliputi bidang bagaimana bunyi-bunyi bahasa Melayu itu dihasilkan atau dituturkan. sengau. bagaimanakah cara menghasilkan bunyi vokal hadapan. letusan.

Bunyi-bunyi yang dihasilkan oleh alat yang bukan alat artikulasi seperti bunyi lipatan jari. fonetik akustik dan fonetik auditori. maka lahirlah bunyi-bunyi bersuara seperti bunyi vokal. bunyi sendawa.2 yang berikut menunjukkan proses penghasilan bunyi. Rajah 2. Bunyi bahasa tidak akan terjadi sekiranya tiada halangan atau gangguan pada alat artikulasi seperti dalam bernafas. tetapi tidak digunakan dalam pertuturan. tepuk tangan dan seumpamanya juga bukan bunyi bahasa. rongga mulut. Jika udara mengalami gangguan atau himpitan. manusia menyedut udara setiap hari. Udara disedut ke dalam paru-paru dan dihembuskan keluar bersama-sama waktu kita sedang bernafas.FONETIK DAN FONOLOGI / 2 2. udara dapat keluar bagi menghasilkan bunyi-bunyi tidak bersuara. Pada waktu udara mengalir keluar. Jika pita suara itu terbuka. antaranya ialah batang tenggorok. bunyi dehem. bunyi siulan. Tahukah Anda Bunyi Bahasa dan Bukan Bunyi Bahasa? Dalam kehidupan. kerongkong. Jika pita suara itu tertutup.5 Bincangkan aspek-aspek kajian bidang fonetik. maka bunyi-bunyi yang dihasilkan merupakan bunyi-bunyi konsonan. pangkal tenggorok. 27 . Udara merupakan sumber tenaga utama dalam penghasilan bunyi bahasa. misalnya bunyi batuk. Tempat atau alat artikulasi yang dilalui. rongga hidung atau rongga hidung bersama-sama dengan alat yang lain. kemudian mendapat halangan atau gangguan di berbagai-bagai tempat alat artikulasi dengan berbagai-bagai cara sehingga terjadilah bunyi-bunyi bahasa. Bunyi bahasa ialah bunyi yang dihasilkan oleh alat artikulasi manusia yang digunakan dalam pertuturan. bunyi berdengkur dan seumpamanya. udara yang keluar dengan kuat akan menggegarkan pita suara. pita suara boleh berada dalam keadaan terbuka atau tertutup. Bunyi yang bukan bunyi bahasa pula merupakan bunyi yang mungkin dihasilkan oleh alat artikulasi. fonetik artikulasi. Udara yang dihembuskan (atau dihirup untuk sebahagian kecil bunyi bahasa) itu.

7 Apakah yang dimaksudkan dengan bunyi bahasa dan bukan bunyi bahasa? 2. 28 .William.2: Proses Penghasilan Bunyi (Sumber: B. terangkan proses-proses yang terlibat dalam penghasilan bunyi. 1992:195) 2.FONETIK DAN FONOLOGI / 2 Proses oral Proses sebutan (artikulasi) Proses penghasilan bunyi (fonasi) Proses pengaliran udara (menghembus dan menghirup) paru-paru Rajah 2.6 Dengan menyertakan gambar rajah.8 Berikan lima contoh bunyi bahasa dan bukan bunyi bahasa. 2.

alveolum) Gigi atas (upper teeth. ceruk gigi. Alat artikulasi atau disebut juga artikulator yang berfungsi dalam penghasilan bunyi-bunyi bahasa terdiri daripada yang berikut: (1) (2) (3) (4) (5) (6) (7) (8) (9) (10) (11) (12) (13) (14) (15) (16) (17) (18) (19) (20) (21) (22) (23) (24) (25) Paru-paru (lungs) Batang tenggorok (trachea) Pangkal tenggorok (larynx) Pita suara (vocal cords) Krikoid (cricoid) Tiroid (thyroid) atau halkum Aritenoid (arythenoids) Dinding rongga kerongkongan (wall of pharynx) Epiglotis (epiglottis) Akar lidah (root of tongue) Akar lidah. velum) Langit-langit keras (hard palate. baik secara langsung ataupun tidak langsung ialah alat artikulasi. Secara terperinci. back of tongue. labia) Bibir bawah (lower lip. dorsum) Tengah lidah (middle of the tongue. palatum) Gusi dalam. lengkung kaki gigi (alveola. nasal cavity) 29 . lidah belakang. mouth cavity) Rongga hidung (nose cavity.FONETIK DAN FONOLOGI / 2 Apakah Alat Artikulasi? Seperti yang diterangkan bahawa bunyi bahasa terjadi jika udara mengalami halangan atau gangguan pada alat-alat artikulasi. pangkal lidah (hump. denta) Bibir atas (upper lip. denia) Gigi bawah (lower teeth. bahagianbahagian anggota tubuh yang ikut membentuk bunyi. medium) Daun lidah (blade of the tongue. apex) Anak tekak (uvula) Langit-langit lembut (soft palate. gusi belakang. labia) Mulut (mouth) Rongga mulut (oral cavity. laminal) Hujung lidah (tip of the tongue.

3: Alat-alat Artikulasi 30 .FONETIK DAN FONOLOGI / 2 18 17 19 16 25 15 12 21 23 22 20 13 14 6 4 24 10 8 9 7 5 5 11 3 2 1 Rajah 2.

Berkurangnya tekanan udara dalam paru-paru kerana adanya pembesaran ruangan. epiglotis ini tidak mempunyai peranan apa-apa. otot perut dan rongga dada berjalan terus secara teratur. Malmberg. epiglotis menutup batang tenggorok sehingga makanan atau minuman tidak masuk ke saluran itu. Proses ini disebut menghembuskan nafas. proses mengembang (pembesaran ruangan paru-paru) dan mengempis (pengecilan ruangan paru-paru)nya paru-paru yang dikerjakan oleh otot-otot paru-paru.FONETIK DAN FONOLOGI / 2 Tahukah Anda Fungsi Alat Artikulasi? Setelah kita mengenali pelbagai jenis alat artikulasi yang berperanan dalam penghasilan bunyi-bunyi bahasa. Rongga ini terdiri daripada empat komponen. sehingga memungkinkan CO2 (gas karbon dioksida) mengalir ke luar. Udara yang mengandungi O2 (oksigen) akan mengalir ke paru-paru jika tekanan udara luar lebih besar daripada tekanan udara dalam paru-paru. 1947:4. Bernafas pada dasarnya ialah mengalirkan udara ke dalam paru-paru. Udara akan mengalir keluar dari paru-paru hanya apabila tekanan udara yang ada di dalam paru-paru lebih besar daripada tekanan udara yang ada di luar. begitu pula sebaliknya. Pike. Pangkal Tenggorok (Larynx) Pangkal tenggorok atau laring (larynx) adalah rongga pada hujung pipa pernafasan. Tulang rawan krikoid berbentuk seperti lingkaran sebagai tumpuannya terletak di belakang. Pada waktu kita menelan makanan dan minuman. Dua tulang rawan aritenoid 31 . B.L. iaitu (i) tulang rawan krikoid. Arus udara yang dari paru-paru inilah yang menjadi sumber syarat mutlak terjadinya bunyi (K. 1963:21-22). (iii) sepasang pita suara dan (iv) tulang rawan tiroid (B. Selama manusia masih hidup. (ii) dua tulang rawan aritenoid. Malmberg. Dalam pembentukan bunyi bahasa. Proses ini disebut menarik nafas dan mengeluarkan udara yang telah kotor. 1963:22). sekarang kita meneliti dengan terperinci fungsifungsi alat artikulasi tersebut: Paru-paru Fungsi utama paru-paru adalah untuk pernafasan. Epiglotis (katup pangkal tenggorok) terletak pada pintu masuk pangkal tenggorok berfungsi untuk melindungi masuknya makanan atau minuman ke batang tenggorok.

Pita suara bahagian muka terkait pada tulang rawan tiroid. sehingga memungkinkan arus udara yang mengalir menggetarkan pita suara pada waktu menghasilkan bunyi 32 . Malmberg. iaitu dalam keadaan: terbuka lebar. maka terbentuklah suatu celah atau ruang di antara sepasang pita suara. maka glotis biasa dibezakan atas empat posisi. Tulang rawan tiroid atau halkum yang dapat dilihat berbentuk menonjol pada kaum laki-laki sebenarnya tidak begitu mempunyai peranan yang bererti dalam pembentukan bunyi bahasa. Sepasang pita suara dapat membuka lebar. 1963:25) Dengan peristiwa membuka dan menutupnya pita suara. menutup dan menutup rapat.4: Proses Menutup dan Membukanya Glotis (Sumber: B. Tiroid (lekum) Aritenoid Krikoid Keterangan: Garis putus dengan titik – menarik nafas Garis agak tebal – bernafas biasa (normal) Garis tipis di tengah – fonasi Garis putus melengkung di bawah – pergerakan arah aritenoid Rajah 2. sedang dalam keadaan tertutup. sedangkan bahagian belakang pada tulang rawan aritenoid. Glotis dalam keadaan terbuka lebar terjadi apabila kita bernafas secara normal.FONETIK DAN FONOLOGI / 2 bentuknya kecil seperti piramid terletak di atas rawan krikoid. membuka. Glotis dalam keadaan terbuka dalam menghasilkan bunyi tak bersuara. Celah itu disebut glotis. Sehubungan dengan terjadinya bunyi dan pernafasan. Sistem otot aritenoid dapat bergerak mengatur gerakan pada sepasang pita suara. terbuka. Fungsi utama pita suara ini adalah sebagai pintu klep yang mengatur pengawasan arus udara antara paru-paru dengan mulut atau hidung. tertutup dan tertutup rapat.

Proses menggetarnya pita suara itu sendiri disebut fonasi (phonation) (B. 1963:23-25. ruang. Ladefoged. Malmberg. Yang terakhir. lubang pita suara) 2 .glotis (garis tempat pertemuan pita suara) Rajah 2.5 yang berikut dapat memperjelas huraian ini. Rajah 2. keadaannya tertutup rapat. iaitu dengan menghasilkan bunyi hamzah.FONETIK DAN FONOLOGI / 2 bersuara. P.pita suara (celah. 1973:7-22). 1 1 2 tulang rawan aritenoid 2 tulang rawan aritenoid Pita suara terbuka lebar dalam bernafas normal Pita suara terbuka dalam menghasilkan bunyi tak bersuara 1 1 2 tulang rawan aritenoid 2 tulang rawan aritenoid Pita suara tertutup dalam menghasilkan bunyi bersuara Keterangan: Pita suara tertutup rapat dalam menghasilkan bunyi hamzah 1 . Ladefoged. 1973:6) 33 .5 : Keadaan Pita Suara & Glotis ketika Menghasilkan Bunyi (Sumber: P.

Bunyi yang dihasilkan oleh hujung lidah (apex) disebut apikal dan bunyi yang dihasilkan dengan halangan tengah lidah ( medium) disebut medial. Dalam pembentukan bunyi bahasa. Langit-langit Keras (Hard Palate. Davenport & S. Bunyi sebegini terdapat dalam bahasa Arab dan Hebrew (M. Langit-langit Lembut (Soft Palate. langit-langit lunak beserta hujung anak tekak menurun. Trager. sedangkan artikulator aktifnya adalah hujung lidah atau tengah lidah. langit-langit lembut beserta anak tekaknya terangkat ke atas menutup rongga hidung. 1942:15). 34 . Gabungan yang pertama menjadi apikopalatal sedangkan gabungan yang kedua menjadi medio-palatal. Palatum) Langit-langit keras merupakan bahagian bertulang selepas gusi yang pada bahagian depan langit-langit itu melengkung cekung ke atas dan bahagian belakang berakhir dengan bahagian yang terasa lembut apabila diraba. 1998:13).J. 1942:16). Demikian pula pada waktu terbentuknya bunyi nasal. Trager. L. Bunyi bahasa yang dihasilkan oleh langit-langit lembut ini disebut bunyi velar. iaitu bahagian lembut selepas langit-langit keras. beserta bahagian hujungnya yang disebut anak tekak (uvula) dapat turun naik sedemikian rupa. Dalam pembentukan bunyi bahasa. Bunyi yang dihasilkan oleh langit-langit keras (palatum) disebut palatal (Bloch & George L. sedangkan artikulator (aktif)nya ialah pangkal lidah. Dalam pembentukan bunyi. Trager. Fungsi utamanya adalah sebagai saluran makanan dan minuman.FONETIK DAN FONOLOGI / 2 Rongga Kerongkongan (Pharynx) Rongga kerongkongan atau faring (pharynx) ialah rongga yang terletak di antara pangkal tenggorok dengan rongga mulut dan rongga hidung. ia sebagai artikulator pasif. Hannahs. Velum) Langit-langit lembut (velum). Dalam kebanyakan pembentukan bunyi bahasa. Bunyi bahasa yang dihasilkan oleh faring disebut bunyi faringal (Bloch & George. Gabungan keduaduanya menjadi dorso-velar. sehingga udara dapat keluar masuk melalui rongga hidung. langit-langit keras ini sebagai artikulator pasif. Bunyi yang dibentuk oleh pangkal lidah (dorsum) disebut dorsal (Bloch & George L. peranannya terutama hanyalah sebagai tabung udara yang akan ikut bergetar apabila pita suara bergetar. Dalam keadaan bernafas normal. iaitu bunyi non-nasal atau pada waktu kita menguap. 1942:16). Untuk bunyi yang dihasilkan dengan halangan anak tekak (uvula) disebut bunyi anak tekak atau uvular.

Selain itu. Bunyi yang dihasilkan oleh bibir (labia) disebut bunyi labial. Bunyi yang dihasilkan oleh gusi (alveola. Bunyi yang dihasilkan oleh gigi (denta) disebut bunyi dental. ceruk gigi. Walaupun gigi bawah dapat digerakkan ke bawah dan ke atas namun dalam pembentukan bunyi bahasa tidak banyak berperanan. Fungsi utama gigi untuk mengunyah. Labia) Bibir terbahagi menjadi dua. iaitu gigi bawah dan atas. Bunyi yang dihasilkan oleh daun lidah (lamina) disebut bunyi laminal. [m] dan bunyi labio dental. [f] dan [v]. Bunyi yang dihasilkan oleh halangan gigi atas dengan bibir bawah disebut bunyi labio-dental dan yang dihasilkan oleh halangan gigi atas dengan hujung lidah disebut bunyi apiko-dental. bibir adalah sebagai artikulator pasif bekerjasama dengan bibir bawah sebagai artikulator aktifnya. 35 . Gabungan keduaduanya menjadi bunyi lamino-alveolar. alveolum) disebut bunyi alveolar atau bunyi gusi.FONETIK DAN FONOLOGI / 2 Gusi Dalam (Alveola. Bunyi yang dihasilkan oleh halangan hujung lidah pada gusi disebut bunyi apiko-alveolar. dapat juga gusi bekerjasama dengan daun lidah sebagai artikulator aktifnya. Dalam pembentukan bunyi bahasa. Contoh-contoh bunyi yang dihasilkan oleh bibir ialah bunyi fonem [p]. Alveolum) Gusi dalam (gusi belakang. Fungsi utama kedua-dua bibir adalah sebagai pintu penjaga rongga mulut. Yang berfungsi penuh sebagai artikulator atau dasar artikulasi adalah gigi atas bekerjasama dengan bibir bawah atau hujung lidah. gusi ini sebagai artikulator pasif sedang artikulator aktifnya adalah hujung lidah. Dalam pembentukan bunyi bahasa. [b]. Bibir (Lip. Contoh-contoh bunyi yang dihasilkan oleh gigi ialah [] seperti dalam perkataan hadith [hadi]. Gigi (Teeth Denta) Gigi terbahagi menjadi dua. lengkung kaki gigi. terletak tepat di atas serta di belakang gigi yang melengkung ke dalam menghadap lidah. lekuk gigi) adalah bahagian gusi tempat letak akar gigi depan atas bahagian belakang. hasilnya ialah bunyi labio-dental. hanya bersifat membantu sahaja. iaitu bibir bawah dan atas. Dapat juga bibir bawah sebagai artikulator aktif itu bekerjasama dengan gigi atas. [w].

Lidah dapat dibahagi kepada lima bahagian. pangkal lidah (dorsum). Dalam pembentukan bunyi bahasa. Akar lidah bekerjasama dengan rongga kerongkongan menghasilkan bunyi dorso-velar. hujung lidah boleh bekerjasama dengan gigi atas untuk menghasilkan bunyi [] seperti dalam perkataan mithal [mial]. Tengah lidah bekerjasama dengan langit-langit keras menghasilkan bunyi seperti [. Selain itu. tengah lidah (medium). 36 . ʒ . 2. lidah sebagai artikulator aktif mempunyai peranan yang amat penting. daun lidah (lamina) dan hujung lidah (apex). Hujung lidah bekerjasama dengan langit-langit keras menghasilkan bunyi seperti [l]. iaitu akar lidah (root). s].FONETIK DAN FONOLOGI / 2 Lidah (Tongue) Fungsi utama lidah adalah sebagai alat perasa dan untuk memindahkan makanan yang akan atau sudah dikunyah. seperti dalam perkataan [tadi] dan [sapu].9 Namakan alat-alat artikulasi dalam rajah di bawah. juga dengan gusi untuk menghasilkan bunyi [t. y].

FONETIK DAN FONOLOGI / 2 xi i vii viii ii iii iv vi v x xii ix Apakah Bunyi Bersuara dan Bunyi Tidak Bersuara? Bunyi bersuara dan bunyi tidak bersuara ini mempunyai kaitan dengan keadaan pita suara seperti yang digambarkan dalam rajah 2.6 yang berikut: 37 .

Contohnya. 1993:188) Sekiranya pita suara (glotis) itu tertutup rapat sewaktu udara keluar melaluinya. maka berlakulah getaran pada pita suara dan bunyi yang dihasilkan ialah bunyi bersuara.6: Keadaan pita suara (glotis) ketika: (a) tertutup. [d]. (c) terbuka untuk bunyi bisikan. (b) terbuka untuk bunyi bersuara. Laver. 38 . [g] dan bunyi-bunyi vokal.FONETIK DAN FONOLOGI / 2 (a) (b) (d) (c) Rajah 2. bunyi [b]. (d) proses getaran (Sumber: J.

[k]. 2006: 183) Sebaliknya. [f].10 Dengan memberikan contoh-contoh yang sesuai.7 : Tiga bentuk gelombang bunyi yang mungkin berupa getaran pada pita suara (Sumber: P. maka getaran pada pita suara tidak berlaku dan bunyi yang dihasilkan ialah bunyi tidak bersuara. jika pita suara (glotis) itu direnggangkan (terbuka) sewaktu udara keluar melaluinya. [s] dan seumpamanya. Ladefoged. 2.FONETIK DAN FONOLOGI / 2 Rajah 2. Contohnya. huraikan perbezaan bunyi bersuara dan bunyi tidak bersuara. [t]. bunyi [p]. 39 .

sila buat rumusan anda sendiri terhadap ilmu fonologi. Barnhart dalam The World Book of Dictionary iii. Definisi yang diberikan oleh Menurut Kamus Dewan. Fonologi mengkaji sistem bunyi bahasa. sila buat rumusan anda sendiri terhadap ilmu fonetik. Berikan pendapat C.L.2 Bagi menjawab soalan ini. Sila beri keterangan tentang fonetik artikulasi iii. konsonan. Berdasarkan definisi oleh pelbagai tokoh tersebut. Definisi fonetik ii. Anda juga harus membincangkan bagaimana fonem tersebut berperanan membentuk suku kata dalam bahasa Melayu. Bright (1992) vi. jawapan anda harus mencakupi aspek-aspek berikut: i. Definisi yang diberikan oleh Abdullah Hassan (1993) vii. Definisi yang diberikan oleh Marsono dalam bukunya.5 Untuk menjawab soalan ini. Barnhart & R. anda perlu: i. 2. Menjelaskan perbezaan antara fonetik dan fonologi ii. anda perlu: i. anda harus boleh: i. 2. Memberikan penjelasan tentang jenis-jenis aspek fonetik bahasa Melayu ii. Memberikan beberapa definisi yang diberikan oleh tokoh-tokoh yang berlainan tentang ilmu fonologi ii. Sila beri keterangan tentang fonetik akustik iv. 2.3 Bagi menjawab soalan ini. Definisi yang diberikan oleh Harimurti Kridalaksana iv. Fonetik (1986) v. Sila beri keterangan tentang fonetik auditori. Definisi yang diberikan oleh W. 2. dll iii. 40 . Fonetik mengkaji bunyi-bunyi bahasa seperti bunyi vokal. dll.FONETIK DAN FONOLOGI / 2 PANDUAN MENJAWAB SOALAN LATIHAN UNIT 2 2. Berdasarkan definisi oleh pelbagai tokoh tersebut. jawapan anda harus boleh: i. iaitu menentukan fonem-fonem yang distingtif iv.K.1 Bagi soalan ini.4 Bagi menjawab soalan ini. Memberikan beberapa definisi yang diberikan oleh tokoh-tokoh yang berlainan tentang ilmu fonetik ii.

anda perlu: i. 2. Berikan juga ciri-ciri bunyi bahasa dan bukan bunyi bahasa. proses pengaliran udara (menghembus dan menghisap) dan paru-paru. 41 . proses sebutan (artikulasi). lipat jari. bunyi batuk. Sila berikan lima (5) contoh bagi bunyi bersuara dan bukan bunyi bersuara yang meliputi bunyi vokal dan konsonan. 2. konsonan. anda perlu: i. Menerangkan proses oral. 2.9 Untuk jawapan soalan ini. Memberikan contoh-contoh bunyi bahasa seperti bunyi vokal. diftong. Perlu membezakan antara bunyi bersuara dan bukan bunyi bersuara ii. Memerhatikan semua alat artikulasi yang terlibat dalam penyebutan bunyi bahasa ii. Sila berikan nama setiap alat artikulasi tersebut. vokal rangkap dan bunyi suku kata ii. anda perlu: i. Melukis gambar rajah alat artikulasi yang terlibat dalam proses penghasilan bunyi ii. anda perlu: i.8 Untuk menjawab soalan ini. 2. berdehem. Contoh bukan bunyi bahasa termasuklah bunyi kentut. dll.FONETIK DAN FONOLOGI / 2 2.10 Untuk jawapan soalan ini. Menerangkan bunyi-bunyi yang dikatakan bunyi bahasa dan bunyi yang bukan bunyi bahasa ii.6 Soalan ini memerlukan anda: i. proses penghasilan bunyi (fonasi).7 Untuk menjawab soalan ini.

Auckland: Arnold. International encyclopedia of linguistics. Bright. An introduction to phonetics and phonology (second edition). D. R. Permulaan ilmu linguistik. Barnhart. (1995). (1955). Abdul Hamid Mahmood (2002). W. Linguistik am untuk guru Bahasa Malaysia. P. C. The world book of encyclopedia volume two. Kulim: Penerbit Sarlis.L. New York: Holt. Masa Enterprise.J. Kamus linguistik. An introduction to descriptive linguistics. Bhd. (Ed. London: Routledge. Fonetik dan fonologi suatu tinjauan. (Ed) (1992).K. Introducing phonetics & phonology. & Yallop. Bhd. M. 42 . Jakarta: Penerbit P. Clark.T. Abdul Hamid Mahmood dan Nurfarah Lo Abdullah (2007). & Hannahs.) (1981). New York: Oxford University Press. Crystal. Kuala Lumpur: Sarjana Enterprise. (1998). A Dictionary of Linguistics and Phonetics. Ejaan bahasa Melayu terkini. (1986). Gleason. S. Harimurti Kridalaksana (1983). Oxford: Basil Blackwell Ltd. Gramedia Jakarta. H. Petaling Jaya: Fajar Bakti Sdn. Abdullah Hassan (1993). Speech sounds. Ashby. Linguistik fonetik dan fonologi bahasa Melayu. Davenport. Arbak Othman (1983). USA: Blackewell.A. Kuala Lumpur: City Reprographic Services. (1995). J. Rinehart & Winston. Kuala Lumpur: Aslita Sdn.FONETIK DAN FONOLOGI / 2 Rujukan Abdul Hamid Mahmood (1995). Alias Mohammad Yatim (1992). & Barnhart. Guru dan bahasa Melayu. C. Toronto: World Book Inc.

(1993). A course in phonetics (3rd. New York: Cambridge University Press. 35(2). Bahasa Malaysia – Bahasa Inggeris. nahu bahasa Melayu. Principles of phonetics. Kuala Lumpur: Dewan Bahasa dan Pustaka. Laver. Kuala Lumpur: Dewan Bahasa dan Pustaka. Kuala Lumpur: PTS Professional. P. New York: Harcourt. (1981). Noam Chomsky. Kamus Dewan Edisi Keempat (2005). Kuala Lumpur: Dewan Bahasa dan Pustaka. 1991. Lyons. Fonetik dan fonologi siri pengajaran dan pembelajaran bahasa Melayu. Kuala Lumpur: Dewan Bahasa dan Pustaka.FONETIK DAN FONOLOGI / 2 Hymes. Indirawati Zahid & Mardian Shah Omar (2006). Mangantar Simanjuntak (1991). (1958). New York: Denver. P. (2006). Chicago: University of Chicago Press. A course in phonetics (fifth edition). Lutfi Abas (1985). P. (1993). D. P. Dalam Brigth (Ed. Marsono (1986). Jones. Boston. Ladefoged. Fonetik. An outline of English phonetics. Yogyakarta: Gadjah Mada University Press. MA: Thomson Wadsworth. (1963). B. Preliminaries to linguistic phonetics. Australia: Blackwell Publishing. Ladefoged. J.). Dewan Bahasa. New York: Penguin Modern Master University Press. (1966). Neurolinguistik dan Afasiologi: Satu kewujudan kerjasama yang saling menguntungkan. (2005). Sociolinguistics. Ed). Vowels and consonants (second edition). Ladefoged. Brace and Jovanovich. 43 . D. Phonetics. (1973). Istilah linguistik Bahasa Inggeris – Bahasa Malaysia. Linguistics and Language Planning. London: Heffer. J. Linguistik deskriptif. Malmberg. Ladefoged.

The Penguin Dictionary (2004). Yogyakarta: Gadjah Mada University Press. Phonetics: A critical analysis of phonetic theory and a technique for the practical description of sounds University of Michigan Press. H.M. Nor Hashimah Jalaluddin (1998). Universiti Malaya. Kuala Lumpur: Fakulti Bahasa dan Linguistik. Phonetics. Linguistik untuk bukan ahli linguistik.B. Kuala Lumpur: Dewan Bahasa dan Pustaka. United Kingdom: Oxford University Press. J. London: Penguin Books. Sudaryanto (1983). (1974). Pengenalan fonetik dan fonologi. Roach. (1998). (1947). P.FONETIK DAN FONOLOGI / 2 Martin. Mohd. Pike. Parker. Linguistik. (2001). Yogyakarta: Gadjah Mada University Press. Taib Osman (2004). Verhaar. Kuala Lumpur: Penerbit Universiti Malaya. F. Kuala Lumpur: Dewan Bahasa dan Pustaka. J. Budaya dan bahasa Melayu masalah dan harapan. Pengantar linguistik. Phonetics the science of speech. London: Arnold. (1983). 44 . (1999). Rahmat Sato.L. K.W. & Rahilly. Asas fonetik. J.

Pengenalan Unit ini membincangkan hal tentang Klasifikasi Bunyi Bahasa dalam bahasa Melayu yang mencakupi bunyi vokal. Tahukah Anda Bunyi Vokal? Secara umum. dan bunyi nyaring . unit ini juga menyentuh hal tentang bunyi oral dan bunyi nasal. iii. 1958:12). membezakan bunyi vokal. membezakan bunyi dengan arus udara egresif dan bunyi dengan arus udara ingresif. vokal. konsonan dan semi-vokal.bunyi pendek.bunyi nasal. konsonan dan semi-vokal.KLASIFIKASI BUNYI BAHASA / 3 Unit 3 KLASIFIKASI BUNYI BAHASA HASIL PEMBELAJARAN Setelah selesai mempelajari unit ini.bunyi tunggal.bunyi tidak nyaring. Perbezaan ini didasarkan pada ada 45 . Jones.bunyi lembut. bunyi panjang dan bunyi pendek. bunyi keras . Di samping itu. bunyi rangkap dan bunyi tunggal. bunyi rangkap . bunyi keras dan bunyi lembut. membezakan bunyi oral . bunyi panjang . konsonan dan semi-konsonan (D. ii. anda seharusnya dapat: i. bunyi bahasa dibahagikan kepada dua golongan. dan bunyi nyaring dengan bunyi tidak nyaring serta bunyi dengan arus udara egresif dan bunyi dengan arus udara ingresif.

Jika hal ini terjadi. k. misalnya bunyi [b. Halangan yang hanya terjadi pada pita suara tidak lazim disebut artikulasi (J. 3. tetapi tidak rapat sekali. 46 . Halangan untuk bunyi vokal hanya pada pita suara sahaja.3 Berikan contoh bunyi-bunyi konsonan bersuara dan tak bersuara bahasa Melayu. l] dan lain-lain. t.1 Terangkan bagaimanakah proses penghasilan bunyi vokal? Tahukah Anda Bunyi Konsonan? Bunyi disebut konsonan apabila terjadinya arus udara dihalang atau disekat pada sebahagian alat artikulasi. Verhaar.2 Terangkan bagaimanakah proses penghasilan bunyi konsonan? 3. v.M. glotis dalam keadaan terbuka. Dengan demikian. Proses halangan pada arus udara ini dapat disertai dengan bergetarnya pita suara. s] dan seumpamanya. maka bunyi yang dihasilkan adalah konsonan tak bersuara.W. Jika artikulasi itu tidak disertai bergetarnya pita suara. maka pita suara bergetar. Arus udara dihalang semasa bunyi dihasilkan. g. z. Bunyi disebut vokal apabila tiada halangan pada alat artikulasi.KLASIFIKASI BUNYI BAHASA / 3 tidaknya halangan atau gangguan (proses artikulasi) pada alat artikulasi. maka yang terbentuk adalah bunyi konsonan bersuara. semua vokal ialah bunyi bersuara. f. d. 3. Pita suara dalam keadaan tertutup. Arus udara keluar terus-menerus tanpa sekatan. misalnya bunyi [p. 1977:17) kerana vokal dihasilkan dengan halangan pita suara.

istilah semi-konsonan jarang dipakai. 3. Jika udara keluar atau disertai keluarnya udara melalui rongga hidung dengan cara menurunkan langit-langit lembut beserta hujung anak tekaknya. Cara terbentuknya jika dibandingkan dengan vokal [u] sebagai vokal yang dihasilkan dengan posisi penutupan sedikit dari posisi bibir yang tertutup bulat itu. maka bunyi-bunyi itu disebut semi-vokal atau semi-konsonan. Bunyi [y] medio-palatal tempat artikulasinya adalah tengah lidah dengan langit-langit keras. Tetapi peninggian itu tidak sampai menempel pada langit-langit keras sehingga yang terjadi ialah konsonan. tetapi kerana pada waktu diartikulasikan belum membentuk konsonan murni. 47 . Perbezaan ini didasarkan pada keluarnya atau disertainya udara melalui rongga hidung. dan penutupan bibir itu pun tidak sampai tertutup sama sekali sehingga yang terjadi ialah bunyi konsonan. bunyi [w] bilabial. Pembentangan bibir itu tidak sampai terbentang lebar sehingga yang terjadi ialah bunyi [i]. v]. masing-masing tempat artikulasinya ialah bibir atas dengan bibir bawah dan gigi atas dengan bibir bawah. misalnya. [y] ini terbentuk dengan meninggikan sedikit tengah lidah dari posisi lidah yang paling tinggi dalam mengucapkan [I]. Namun.KLASIFIKASI BUNYI BAHASA / 3 Tahukah Anda Bunyi Semi-Vokal? Bunyi semi-vokal atau separuh vokal ialah bunyi yang secara praktis termasuk golongan konsonan. З]. ∫. f. [w] labio-dental. Misalnya. [č. Cara terbentuknya jika dibandingkan dengan vokal [i] sebagai vokal yang dihasilkan dengan posisi lidah paling tinggi. konsonan dan semi-vokal akan dihuraikan secara lebih terperinci dalam bahagian-bahagian selanjutnya. maka bunyi itu disebut bunyi nasal atau sengau. misalnya [p. ǰ.4 Apakah yang anda faham tentang bunyi semi-vokal? Tahukah Anda Bunyi Nasal dan Bunyi Oral? Bunyi bahasa dapat dibezakan sebagai bunyi nasal (sengau) dan oral. b. Bunyi-bunyi vokal.

Vokal nasal dalam dialek Kelantan dan bahasa Acheh misalnya: [ã. Bunyi-bunyi nasal dan likuida [r. 1964:1-2). b. disebabkan langit-langit lembut beserta hujung anak tekak menaik menutupi rongga hidung sehingga udara hanya melalui rongga mulut sahaja. dh. Malmberg. d]. s. Tahukah Anda Bunyi Keras (Fortes) dan Lembut (Lenes)? Bunyi bahasa dibezakan atas bunyi keras atau fortis (fortes) dan lembut atau lenis (lenes). ĩ. Oleh sebab itu. З] adalah lembut. Perbezaan ini didasarkan pada ada tidaknya ketegangan kekuatan arus udara pada waktu bunyi itu diartikulasikan (B. bahasa Acheh dan Perancis. n. Vokal nasal banyak terdapat dalam dialek Kelantan. v. g. th. konsonan letupan tak bersuara tanpa aspirasi (k. t. j. Dalam bahasa Inggeris dan Perancis. z. ñ. jh. dh. s] adalah konsonan keras sedangkan konsonan bersuara tanpa aspirasi (g. p). ŋ. k. Konsonan juga dibezakan atas konsonan oral atau non-nasal seperti: [p. ũ]. k] serta geseran tak bersuara [f. beraspirasi (kh. g. ch. c. d. bunyi letupan tak bersuara [p. 3. d. ɲ] adalah konsonan lembut (Haryati Soebadio. en [ ə] dan [ε] dalam matin `pagi’ [matε]. ∫] adalah keras sedangkan yang bersuara [b. maka bunyi yang dihasilkan disebut bunyi oral.5 Huraikan perbezaan antara bunyi nasal dan bunyi oral dengan memberikan beberapa contoh. maka vokal sering dibezakan menjadi vokal nasal dan vokal oral. t. d. b) dan beraspirasi (gh. Dalam bahasa Sanskerta. Jika tidak disertai ketegangan kekuatan arus udara disebut bunyi lembut.KLASIFIKASI BUNYI BAHASA / 3 Jika tidak demikian. 1963:51-52). l] serta semi-vokal dalam 48 . Bunyi bahasa disebut keras apabila pada waktu diartikulasi disertai ketegangan kekuatan arus udara. ph) dan desis (š ṣ. bh) serta nasal [m. ẽ. Vokal nasal dalam bahasa Perancis misalnya: on [õ]. t.

Gleason. Tanda untuk panjang biasanya dengan tanda garis pendek di atas atau dengan titik dua di sebelah kanan bunyi panjang itu. [a] panjang ditulis [a:] atau [ā]. Jawa dan Madura adalah termasuk vokal lembut. nasal [m. likuida [r. Misalnya. Jones. Acheh. ǰ. Dalam bahasa Jawa. Dalam bahasa Indonesia. Demikianlah.A. l] serta semi-vokal [w. 1963:52). d. Gorontalo. j] adalah lembut. u] seperti terdapat dalam bahasa Melayu. e. Tahukah Anda Bunyi Panjang dan Bunyi Pendek? Bunyi bahasa dibezakan atas dasar bunyi panjang dan pendek (D.KLASIFIKASI BUNYI BAHASA / 3 bahasa-bahasa Eropah selalu lembut (H. č. n. k] dan geseran [s] adalah keras sedangkan bunyi letupan bersuara [ b. ɲ]. maka vokal-vokal [i. k] dan geseran [s] adalah keras sedangkan letupan bersuara [b. [u] panjang ditulis [u:] atau [ū]. j. Perbezaan ini berdasarkan pada lamanya bunyi itu diucapkan atau lamanya bunyi itu diartikulasikan. bunyi letupan tak bersuara [p. Malmberg. č. Vokal selain [ə] adalah lembut. j] adalah lembut. bahasa Indonesia. t. Bugis dan Jawa ialah vokal-vokal keras. 1958:136). Demikian pada konsonannya. ŋ.7 Berikan beberapa contoh bunyi keras dan bunyi lembut dalam bahasa yang anda tahu. [l] panjang ditulis [l:] atau [Ī] dan sebagainya. t. o. g ]. t. g] dan semi-vokal [w. bahasa Indonesia. 49 . Vokal dapat dibahagikan atas vokal panjang dan pendek.6 Apakah yang anda faham tentang bunyi keras dan bunyi lembut? 3. Sedangkan [ə] seperti terdapat dalam bahasa Melayu. d. B. 1955:247-248. letupan tak bersuara [p. d. 3.

Aceh. Diftong naik dihasilkan dengan cara vokal pertama dihasilkan dengan cara tidak selesai dan vokal kedua dihasilkan sepenuhnya. Dalam bahasa Banjar Hulu ialah [ai. manakala vokal kedua dihasilkan separuh penuh. Aceh dan Jawa ialah pr. ɔi] dan diftong turun ialah [iə. Contoh gugusan konsonan dalam bahasa Indonesia. oi] dan [ui]. Dalam bahasa Inggeris. baik diftong naik. kr. bl. Jika terdapat dalam dua suku kata yang berbeza. Ciri gugusan konsonan atau konsonan klaster ialah cara diartikulasikan atau tempat artikulasi kedua konsonan itu saling berbeza. tr. Bunyi rangkap konsonan disebut gugusan konsonan atau konsonan klaster. Bunyi rangkap vokal yang terdiri daripada satu vokal penuh dan satu vokal tak selesai disebut diftong sedangkan bunyi tunggal vokal disebut monoftong. mahupun diftong turun terdapat kedua-duanya. Ciri diftong ialah keadaan posisi lidah dalam mengucapkan bunyi vokal penuh dan bunyi vokal separuh penuh. Termasuk diftong naik dalam bahasa ini ialah [ei. Bunyi rangkap adalah bunyi yang terdiri daripada dua bunyi dan terdapat dalam satu suku kata. Lebih jauh.8 Apakah yang anda faham tentang bunyi panjang dan bunyi pendek? 3. Contoh. Banjar Hulu dan Madura. bahasa Indonesia.KLASIFIKASI BUNYI BAHASA / 3 3. Dalam ketiga-tiga bahasa ini tidak ada diftong turun. Tentang diftong ini akan dihuraikan lagi secara terperinci dalam bahagian lain kemudian. Diftong naik antaranya terdapat dalam bahasa Melayu. Tahukah Anda Bunyi Rangkap dan Bunyi Tunggal? Bunyi dibezakan atas dasar bunyi rangkap (padu. uə]. kl dan sebagainya. Diftong naik dalam bahasa Indonesia ialah [oi. Dalam bahasa Madura ialah [ai. Contoh 50 . au] dan [ui]. ganda) dan tunggal. [kuih]. Diftong turun pula dihasilkan dengan cara vokal pertama dihasilkan sepenuhnya. ai] dan [au]. seperti dalam perkataan [amboi]. bahasa Indonesia. [gua]. Jawa dan bahasa Inggeris.9 Berikan contoh bahasa yang mempunyai bunyi bahasa yang pendek dan bunyi bahasa yang panjang. diftong dibezakan lagi atas diftong naik dan diftong turun. iaitu kedua-duanya dihasilkan secara berbeza. [lambai] dan [tapai]. bukan bunyi rangkap melainkan bunyi tunggal saja. [buah]. Gugusan konsonan antaranya terdapat dalam bahasa Melayu.

3. makin sempit ruang resonansinya. Makin luas ruang resonansi saluran pengucapan yang digunakan pada waktu membentuk bunyi bahasa.KLASIFIKASI BUNYI BAHASA / 3 gugusan konsonan dalam bahasa Inggeris ialah [t∫] dan [dЗ]. v. Makin ke bawah darjah kenyaringan untuk vokal itu. ii. 51 .12 Nyatakan sama ada perkataan-perkataan di bawah merupakan vokal rangkap atau diftong. vii. Jadi. Malmberg. Sebaliknya. aktif dan seumpamanya. ix. i. lambai tiup kalau landai tuala vi. Gugusan konsonan dalam bahasa Melayu banyak dipinjam daripada bahasa Inggeris seperti dalam perkataan praktik. [u] mempunyai darjah kenyaringan (kelantangan. makin rendah pula darjah kenyaringannya. Antara vokal-vokal.10 Huraikan perbezaan antara vokal rangkap dan diftong. makin tinggi darjah kenyaringannya. sebenarnya adalah tinjauan menurut aspek auditoris. perbezaan bunyi berdasarkan darjah atau sifat kenyaringan itu. sonoran) paling rendah kerana ruang resonansinya pada waktu diucapkan paling sempit jika dibandingkan dengan vokal-vokal yang lain. u]. kaloi bius buih sekoi tuai Tahukah Anda Bunyi Nyaring dan Tidak Nyaring? Bunyi dibezakan kepada bunyi nyaring (lantang) dan tidak nyaring pada waktu terdengar dengan telinga (B. iv. drama. iii. jelaskan perbezaan diftong naik dan diftong turun. viii. 3. dari yang paling rendah sampai kepada yang paling tinggi ialah: vokal tertutup [i. Darjah kenyaringan ruang resonansi pada waktu bunyi itu diucapkan. maka vokal yang paling tinggi seperti [i]. 3. x. 1963:66).11 Dengan memberikan contoh-contoh yang sesuai.

Dalam bahasa Jawa. bunyi [a-i] dalam kata baita `perahu’. o. Dibandingkan dengan bunyi vokal. Pada prinsipnya semua luncuran itu seperti pemanjangan vokal tunggal saja. z] dan sebagainya. jua diucapkan [ǰuwa]. vokal terbuka [a] (B. letupan bersuara [b. Dalam bahasa Indonesia. Dua vokal itu merupakan dua suku kata. maka darjah kenyaringannya lebih rendah. k]. Dalam kata. s] dan sebagainya. Bunyi silabik dapat membentuk suku kata. Dua bunyi vokal yang nyaring yang kedua-duanya silabik yang berdistribusi berdekatan. [a-u] dalam mau dan sebagainya. [a-u] dalam bausasra `kamus’ [a-ε] dalam aeng `ajiab’ dan sebagainya. ɔ:]. misalnya kata: siang diucapkan [siyaŋ]. bunyi-bunyi yang demikian disebut bunyi silabik. gua diucapkan [guwa]. Yang bunyi silabik hanya vokal yang pertama saja. ε. sisian [l] dan getaran [r] (B. ɔ]. Bunyi pelancar itu ialah semi-vokal untuk struktur [i-a]. bunyi-bunyi konsonan tidak nyaring bunyi konsonan terhasil dengan disertai oleh halangan alat artikulasi pada saluran pengucapan sebagai ruang resonansinya. n. č. dalam bahasa Indonesia [i-a] dalam kata ia. geseran tak bersuara [f. untuk [u-a] dan [o-a] ialah [w]. Jadi. misalnya diftong dalam bahasa Inggeris [u:.KLASIFIKASI BUNYI BAHASA / 3 vokal semi-tertutup (semi-terbuka) [e. 1963:66). hanyalah merupakan luncuran bunyi saja dari vokal yang pertama. [a-i] dalam air. Misalnya. ɔ:] boleh diucapkan sebagai [u:. t. d. ǰ g]. ŋ]. Malmberg. keduaduanya adalah silabik. darjah kenyaringannya juga berbeza-beza. 52 . ə. 1963:66). Jika demikian maka vokal yang kedua tidak membentuk suku kata. nasal [m. Malmberg. Jones. 1958:22). jika vokal yang kedua itu waktu diucapkan posisi lidah lebih rendah daripada yang pertama maka muncullah bunyi pelancar yang tidak nyaring di antara kedua-dua vokal itu. [e-a] ialah [y]. Dua vokal yang masing-masing mempunyai darjah kenyaringan tinggi. Bunyi seperti itu disebut diftong. bunyi merupakan puncak kenyaringan adalah bunyi yang darjah kenyaringannya tinggi. Dapat juga terjadi bunyi yang kedua daripada vokal yang berdistribusi berdekatan itu tidak nyaring. sedang yang kedua tidak silabik. loak diucapkan [lowaʔ] dan sebagainya. Darjah kenyaringan untuk konsonan dari yang paling rendah sampai yang paling tinggi berturut-turut adalah sebagai berikut: konsonan letupan tak bersuara [p. d. Dalam bahasa Jawa. t. Antara konsonan-konsonan itu sendiri. jika kemudian berdistribusi secara berdekatan. niat diucapkan [nijat]. Konsonan letupan tak bersuara adalah yang paling rendah kenyaringannya dan yang paling tinggi kenyaringannya adalah konsonan getaran seperti [r]. geseran bersuara [v. Demikianlah. diftong pada dasarnya adalah luncuran dari vokal tunggal ke vokal tunggal yang lain (D. ɲ.

m] misalnya dalam: apple [æpl] `buah epal’ often [ɒfn] `sering’. 3. Selain itu. r]. Konsonan yang demikian disebut konsonan silabik. tiyang `orang’. buwang `buang’. bottom [bɒtəm] `dasar’. maka bahagian atau kata yang mengandungi konsonan tersebut dapat membentuk suku kata. button [b⋀tn] `kancing’ atau ‘butang’. glg]. 1993:23). misalnya: drs `pemandangan’. smrti `ingatan’. Ladefoged. Dalam kebanyakan bunyi bahasa. sedangkan bunyi yang mendahului atau mengikuti kurang nyaring atau bahkan tidak nyaring sama sekali dan konsonan itu kebetulan darjat kenyaringannya tinggi sehingga menjadi puncak kenyaringan di antara konsonan di sekitarnya. jika ada sebuah konsonan.13 Huraikan perbezaan bunyi nyaring dan bunyi tidak nyaring. Konsonan kerana kenyaringannya yang rendah tidak bersifat silabik dan dalam keadaan biasa tidak pernah merupakan puncak kenyaringan sehingga tidak dapat membentuk suku kata tanpa bantuan vokal. dalam bahasa Jawa Kuno. Dalam bahasa Indonesia dan Jawa. geseran [s. s. terdapat konsonan silabik [r. arus udara demikian disebut egresif. yang terakhir ini juga terdapat dalam bahasa Sanskerta. terdapat konsonan silabik [l. kuwat `kuat’. lowah `sela. Namun. pembentukan bunyi itu dilaksanakan dengan arus udara keluar dari paru-paru. l] dalam kata-kata tiruan bunyi seperti [krk.KLASIFIKASI BUNYI BAHASA / 3 misalnya: piyara `pelihara’. sadean `berjualan’ diucapkan [sadhejan] dan sebagainya. st.14 Jelaskan konsonan silabik dengan menyertakan contoh yang sesuai. Tahukah Anda Bunyi dengan Arus Udara Egresif dan Bunyi dengan Arus Udara Ingresif? Arah arus udara dalam pembentukan bunyi bahasa dapat dibezakan atas egresif dan ingresif (P. Dalam bahasa Inggeris. n. `dilihat’ krta `telah dikerjakan’. m]. sisian [l] dan nasal [n. Biasanya konsonan yang silabik seperti itu hanya terbatas pada bunyi-bunyi: getaran [r]. keboan `tiruan kebau’ diucapkan sebagai [kebhowan]. 3. Namun. terdapat juga [n] silabik dalam kata: drsta. dalam bahasa-bahasa tertentu 53 .

3.KLASIFIKASI BUNYI BAHASA / 3 dapat juga bunyi itu terbentuk dengan arah udara masuk ke dalam paru-paru. Apakah Egresif Pulmonik? Egresif pulmonik ialah bunyi yang terbentuk dengan arus udara egresif (keluar) dengan mekanisma pulmonik.15 Jelaskan maksud arus udara egresif dan arus udara ingresif. Hampir semua bunyi bahasa yang dihasilkan dalam pertuturan dibentuk dengan cara egresif pulmonik ini. Arus udara egresif dapat dibahagi lagi kepada dua. Demikian juga bunyi egresif pulmonik ini turut terdapat dalam bahasa Melayu. otot perut dan rongga dada. Begitu juga arus udara ingresif dapat dibahagi kepada dua. bahasa Indonesia dan kebanyakan bahasa Nusantara. 3.16 Mengapakah bunyi bahasa disebut bunyi egresif pulmonik? 54 . iaitu ingresif glotalik dan ingresif valerik. jika demikian arah udara itu disebut ingresif. iaitu egresif pulmonik dan egresif glotalik. Mekanisma udara pulmonik ialah udara dari paruparu sebagai sumber utamanya dihembuskan keluar dengan cara mengecilkan ruangan paru-paru oleh otot paru-paru.

Dalam sistem tulisan. d]). Saluran rongga mulut dan hidung ditutup. sehingga udara dalam rongga mulut dan rongga kerongkongan (faring) terhalang serta tertekan (tersekat). 1993:25). d. g]. k’. Proses yang lebih umum ialah pada waktu rongga pangkal tenggorok yang disempitkan itu diturunkan tidak disertai dengan penutupan dengan cara merapatkan pita suara. iaitu dengan cara merapatkan pita-pita suara sehingga glotis tertutup rapat sekali. bunyi ejektif itu diberi tanda apostrof di sebelah atas kanan. sehingga glotis keadaannya hanya tertutup dengan cara tidak terlalu rapat. bunyi implosif jenis ini ditandai dengan lengkung ke arah kanan. s’ ∫’]. Swahili. t’. misalnya: [b. Bunyi egresif glotalik terdapat dalam kebanyakan bahasa di Afrika.d]) dan Sawu ([b. Mekanisma glotalik terjadi dengan cara merapatkan pita-pita suara sehingga glotis dalam keadaan tertutup rapat sekali. Bunyi yang dihasilkan dengan proses egresif glotalik ini disebut bunyi ejektif. 1993:26). Bunyi-bunyi bahasa yang dihasilkan dengan proses ingresif glotalik ini disebut bunyi implosif. Bersama-sama dengan itu. Ngadha ([b. Bunyi dengan arus udara ingresif mekanisma glotalik ini mungkin secara sempurna prosesnya sama dengan egresif glotalik di atas. Indian-Amerika dan Kaukasus (P. Dalam sistem tulisan.KLASIFIKASI BUNYI BAHASA / 3 Apakah Egresif Glotalik? Egresif glotalik ialah bunyi yang terbentuk dengan arus udara (keluar) dengan mekanis glotalik. Bunyi-bunyi ini antaranya terdapat dalam bahasa: Sindhi. Ladefoged. Kemudian udara masuk. hanya penutupan sedikit saja. Bunyi letupan terhalang dengan mekanisma seperti itu terdapat dalam bahasa Toyolabal. pita suara ikut bergetar. salah satu bahasa Indian-Amerika. Apakah Ingresif Glotalik? Ingresif glotalik ialah bunyi bahasa yang terbentuk dengan arus udara ingresif (masuk) dengan mekanisma glotalik. 55 . misalnya: [p’. Tetapi bunyi bahasa dengan jenis ini tidak banyak. seluruh rongga pangkal tenggorok (laring) disempitkan dan dinaikkan. Hanya bersama-sama dengan itu rongga pangkal tenggorok yang disempitkan itu diturunkan (tidak dinaikkan). Marwari (P. Ladefoged. Kemudian udara yang terhalang itu dihembuskan keluar dengan cara membuka saluran rongga mulut.

Dengan demikian memungkinkan udara luar masuk. egresif pulmonik b. Sedangkan pangkal lidah tetap terkena (berkontak-hubungan) dengan langit-langit lembut. Kemudian hujung lidah (atau daun lidah) dan kedua-dua sisi lidah yang merapat pada gigi atau gusi dalam itu dilepaskan turun serta dikebelakangkan. Keadaan ini menyebabkan terjadinya bunyi klik sebagai akibat proses ingresif velarik. Mekanisma udara velarik terjadi dengan menaikkan pangkal lidah ditempelkan pada langit-langit lembut.17 Huraikan perbezaan bunyi bahasa yang berikut dengan contoh yang sesuai: a. dan klik postalveolar [c]. terdapat tiga jenis klik. Misalnya. ingresif velarik 56 . iaitu: klik dental [∫]. alveolar lateral [З]. atau yang lebih umum ialah hujung (atau daun lidah) dan kedua-dua sisi lidah dirapatkan pada gigi atas atau gusi dalam. bibir dibuka sehingga ada kerenggangan ruangan udara pada rongga mulut. egresif glotalik c.KLASIFIKASI BUNYI BAHASA / 3 Apakah Ingresif Velarik? Ingresif velarik ialah bunyi terbentuk dengan arus udara ingresif (masuk) dengan mekanisma velarik. dalam bahasa Zulu. 1993:28-30). Ladefoged. seperti dalam bahasabahasa Khoisa (seperti Bosman dan Hottentot) dan beberapa bahasa Bantu Selatan (seperti Xhosa dan Zulu) (P. 3. Bersama-sama dengan itu kedua-dua bibir ditutup rapat. ingresif glotalik d.

Menerangkan cara penghasilan vokal depan. 57 . Menerangkan cara udara keluar dari paru-paru melalui rongga mulut vii. 3. Menjelaskan jenis-jenis bunyi vokal bahasa Melayu ii. 3. konsonan getaran. anda perlu: i. Berikan contoh-contoh konsonan bersuara bahasa Melayu iii. Menjelaskan bunyi-bunyi semi-vokal kerana ada percampuran antara bunyi vokal dengan bunyi konsonan iii. Menunjukkan kedudukan lidah menaik dan menurun vi. vokal belakang iv. semi-vokal iii. Memahami konsonan bersuara dan konsonan tak bersuara ii. Memahami ciri-ciri bunyi vokal dan bunyi konsonan ii. Anda perlu membuat rujukan tambahan daripada buku atau sumber lain. anda perlu: i. konsonan sengau. Bagi menjawab bagaimana konsonan itu dihasilkan. konsonan letusan. Dapat menjelaskan bunyi konsonan letupan.4 Bagi menjawab soalan ini.3 Bagi menjawab soalan ini. Menerangkan ciri-ciri bunyi nasal dan bunyi oral ii. 3. anda perlu: i.KLASIFIKASI BUNYI BAHASA / 3 PANDUAN MENJAWAB SOALAN LATIHAN UNIT 3 3. Menerangkan cara lidah yang terlibat dalam penghasilan bunyi vokal tersebut v. Mengenali semua jenis konsonan bahasa Melayu ii. anda dinasihatkan membuat rujukan pada bahagian proses penghasilan bunyi konsonan pada halaman 89 – 118. vokal tengah. Sila beri contoh bunyi-bunyi nasal iii.Bagi proses penghasilan bunyi-bunyi vokal (sila rujuk halaman 71 – 80). konsonan geseran. anda perlu: i.1 Bagi menjawab soalan ini. anda perlu: i. Menerangkan keadaan bibir hampar dan bundar iii. Sila beri contoh bunyi-bunyi oral.2 Bagi menjawab soalan ini. Berikan contoh-contoh konsonan tak bersuara bahasa Melayu iv. 3. Menjelaskan berlakunya geluncuran semasa menghasilkan bunyi tersebut.5 Bagi soalan ini.

Boleh memberikan contoh bahasa yang mempunyai bunyi pendek seperti yang terdapat dalam bahasa Melayu dan bahasa-bahasa di Asia Tenggara. Sertakan contoh-contoh bunyi panjang dan bunyi pendek yang terdapat dalam bahasa yang anda tahu. Berikan contoh-contoh vokal rangkap seperti tahu. anda perlu: i. anda perlu: i. anda perlu: i. Boleh memberikan contoh bahasa yang mempunyai bunyi panjang seperti yang terdapat dalam bahasa Inggeris. au dalam kurau. dll di Eropah iii. Sila berikan contoh-contoh bunyi lembut dalam bahasa yang anda tahu atau dalam dialek-dialek anda.7 Bagi soalan ini. Menjelaskan bunyi-bunyi lembut iii. Boleh membezakan antara bunyi panjang dan bunyi pendek ii. dll iii. 3. bahasa Arab. Menerangkan ciri-ciri bunyi panjang dan bunyi pendek ii. Menjelaskan ciri-ciri bunyi keras ii.9 Bagi soalan ini. 3. anda perlu: i. bau. 3. Sila berikan contoh-contoh bunyi keras dalam bahasa yang anda tahu atau contoh dalam dialek-dialek anda iii. Berikan contoh-contoh diftong seperti oi dalam kaloi. anda perlu: i. Menjelaskan ciri-ciri bunyi keras dan lembut ii.6 Bagi soalan ini. 3. Berikan contoh-contoh bunyi yang keras dan bunyi yang lembut dalam bahasa Melayu.8 Bagi soalan ini.KLASIFIKASI BUNYI BAHASA / 3 3.10 Sebelum menjawab perbezaan antara vokal rangkap dengan diftong. Menjelaskan ciri-ciri vokal rangkap dan ciri-ciri diftong ii. 58 . ai dalam rampai.

Menjelaskan perbezaan maksud antara arus udara egresif dengan arus udara ingresif ii. jawapan anda perlu: i. anda perlu: i.15 Bagi menjawab soalan ini. Menjelaskan ciri-ciri diftong ii. Sila berikan contoh-contoh konsonan silabik dalam bahasa Jawa kuno.13 Bagi soalan ini. Sila kenal pasti sama ada dua vokal itu dihasilkan sepenuhnya atau salah satu daripada vokal tersebut dihasilkan tidak selesai ii. [r. Berikan contoh bunyi-bunyi egresif iii.KLASIFIKASI BUNYI BAHASA / 3 3.vokal kedua dalam diftong tersebut dihasilkan tak selesai iv. Anda perlu menjelaskan bahawa diftong turun . contohnya [n].l]. anda perlu boleh: i. seperti vokal tinggi [u].n.s. Berdasarkan kepada ciri-ciri vokal dan diftong tadi. Anda perlu menjelaskan bahawa diftong naik itu mempunyai ciri vokal pertama dihasilkan tak selesai iii. Sila berikan contoh-contoh bunyi tak nyaring dalam bahasa Melayu. button. Menerangkan ciri-ciri konsonan silabik ii.(x) sama ada bunyi-bunyi vokal dalam perkataan tersebut ialah vokal rangkap atau diftong.11 Bagi soalan ini. Menjelaskan ciri-ciri bunyi nyaring dan tidak nyaring ii.12 Bagi menjawab soalan ini: i.14 Soalan ini memerlukan anda: i. Sila berikan contoh-contoh bunyi nyaring dalam bahasa Melayu. 3.m] seperti apple. sila kenal pasti perkataan (i) . Berikan contoh bunyi-bunyi ingresif 59 . dan contoh dalam bahasa Inggeris [l. often. 3. seperti vokal rendah [a] iii. [i] 3. 3. Berikan contoh diftong naik dan diftong turun dalam bahasa Melayu.

60 .17 Bagi menjawab soalan ini. 3. Menerangkan sebab mengapa bunyi itu diistilahkan sebagai bunyi egresif pulmonik iii. Menjelaskan maksud bunyi egresif pulmonik ii. Sila gunakan istilah dan laras yang betul.KLASIFIKASI BUNYI BAHASA / 3 3.16 Soalan ini memerlukan anda: i. Merujuk penerangan dalam halaman 53 – 56. Menyertakan contoh yang sesuai dalam huraian anda iii. Sertakan contoh yang sesuai bagi menyokong penerangan anda. anda perlu: i. ii.

D.K. & Hannahs. Ejaan bahasa Melayu terkini. Gramedia Jakarta.L. Oxford: Basil Blackwell Ltd. Indirawati Zahid & Mardian Shah Omar (2006). C. The world book of encyclopedia volume two. Linguistics and Language Planning. An introduction to phonetics and phonology (second edition). Barnhart. (1955). Auckland: Arnold. London: Routledge. Gleason. Guru dan bahasa Melayu. (1995). An introduction to descriptive linguistics. Abdul Hamid Mahmood dan Nurfarah Lo Abdullah (2007). Kuala Lumpur: Aslita Sdn. H. (1966). Hymes. Rinehart & Winston.J. J. Bhd.T. D. Bright. New York: Holt. 61 . & Yallop.). New York: Oxford University Press. Abdul Hamid Mahmood (2002). Linguistik fonetik dan fonologi bahasa Melayu. Speech sounds. Ashby. Clark. Sociolinguistics. (Ed) (1992). (1998). & Barnhart. A Dictionary of Linguistics and Phonetics.) (1981). W. C. (Ed.A. Toronto: World Book Inc. Kuala Lumpur: PTS Professional. Kamus linguistik. S. (1986). R. Jakarta: Penerbit P. Harimurti Kridalaksana (1983). Fonetik dan fonologi siri pengajaran dan pembelajaran bahasa Melayu. Crystal. Masa Enterprise. (1995). International encyclopedia of linguistics. Davenport.KLASIFIKASI BUNYI BAHASA / 3 Rujukan Abdul Hamid Mahmood (1995). P. M. Introducing phonetics & phonology. USA: Blackewell. Dalam Brigth (Ed. Kuala Lumpur: City Reprographic Services.

(2005). Phonetics. Ladefoged. (1973). New York: Cambridge University Press. Jones. (2006). London: Heffer. (1993). Pike. Parker. J. Kuala Lumpur: Dewan Bahasa dan Pustaka. & Rahilly. Kuala Lumpur: Dewan Bahasa dan Pustaka. Tatabahasa dewan. Principles of phonetics. Phonetics: A critical analysis of phonetic theory and a technique for the practical description of sounds University of Michigan Press. London: Arnold. Phonetics the science of speech. Martin. 62 . P. D. A course in phonetics (fifth edition). F. Ladefoged. J. Laver. Malmberg. Bahasa Malaysia – Bahasa Inggeris.L. J. (1958). New York: Penguin Modern Master University Press. MA: Thomson Wadsworth. 1991. K. Boston. B. New York: Denver. Australia: Blackwell Publishing. Yogyakarta: Gadjah Mada University Press. Kuala Lumpur: Dewan Bahasa dan Pustaka. Nik Safiah Karim dan rakan-rakan. Linguistik untuk bukan ahli linguistik. (1999). (1974). (1981). (1947).KLASIFIKASI BUNYI BAHASA / 3 Istilah linguistik Bahasa Inggeris – Bahasa Malaysia. Lyons. Preliminaries to linguistic phonetics. Chicago: University of Chicago Press. Nor Hashimah Jalaluddin (1998). P. P. Fonetik.B. (2003). Kamus Dewan Edisi Keempat (2005). Kuala Lumpur: Dewan Bahasa dan Pustaka. Vowels and consonants (second edition). An outline of English phonetics. Asas fonetik. Kuala Lumpur: Dewan Bahasa dan Pustaka. J. (1963). Ladefoged. Marsono (1986). Noam Chomsky.

United Kingdom: Oxford University Press. Yogyakarta: Gadjah Mada University Press. 63 . (1998). Pengantar linguistik. Sitindoan. Universiti Malaya. Sudaryanto (1983). (2001). (Drs. Phonetics. Pengenalan fonetik dan fonologi. J. Yogyakarta: Gadjah Mada University Press. Kuala Lumpur: Fakulti Bahasa dan Linguistik. Verhaar. Bandung: Pustaka Prima Bandung. G. Roach. Linguistik. Pengantar linguistik dan tatabahasa bahasa Indonesia. H.M. (1983).KLASIFIKASI BUNYI BAHASA / 3 Rahmat Sato.) (1984).W. P.

konsonan jati dan konsonan pinjaman dalam bahasa Melayu. Bunyi vokal mempunyai ciri-ciri kelantangan dan kepanjangan. Pengenalan Fokus unit ini adalah tentang Bunyi-bunyi Bahasa secara terperinci. menjelaskan kriteria yang menentukan jenis-jenis bunyi vokal. membezakan ciri bunyi vokal dan bunyi konsonan dalam bahasa Melayu. bunyi vokal. bunyi-bunyi bahasa dapat dibahagikan kepada tiga kategori utama. iii. 64 .BUNYI-BUNYI BAHASA / 4 Unit 4 BUNYI-BUNYI BAHASA HASIL PEMBELAJARAN Setelah selesai mempelajari unit ini. udara dari paru-paru keluar berterusan melalui ronga tekak dan rongga mulut tanpa sebarang gangguan atau sekatan. ii. Apakah Bunyi Vokal? Vokal ialah bunyi bersuara yang tatkala dihasilkan. Huraian juga meliputi kriteria yang menentukan jenis-jenis bunyi vokal. konsonan jati dan pinjaman dalam bahasa Melayu. mengetahui cara penghasilan bunyi vokal dan bunyi konsonan dalam bahasa Melayu. iaitu seperti yang telah dijelaskan dalam pelajaran yang terdahulu. konsonan dan semi-vokal. anda seharusnya dapat: i.

sama ada luas atau sempit. sekiranya bahagian tengah lidah yang berperanan. [ε]. maka bunyi vokal yang dihasilkan itu ialah bunyi vokal depan. [a].1 Terangkan pengertian dan ciri-ciri vokal. 65 . maka bunyi vokal tersebut ialah vokal belakang. sama ada bahagian depan. [o] dan [ә]. vokal tengah dan vokal belakang. 4. vokal tengah [ә] serta vokal belakang [u] dan [o] seperti dalam rajah 4. sama ada bibir dihamparkan atau dibundarkan. [a]. maka bunyi vokal yang dihasilkan itu ialah bunyi vokal tengah dan seterusnya jika bahagian belakang lidah yang berperanan dalam penghasilan bunyi itu. [e]. [e]. [a]. Kriteria yang menentukan jenis-jenis bunyi vokal itu dapat dirumuskan seperti yang berikut: (i) (ii) (iii) (iv) Bahagian lidah yang berperanan. Keadaan bibir. iaitu [i]. [o]. tengah atau belakang lidah.BUNYI-BUNYI BAHASA / 4 Maksudnya bunyi-bunyi vokal dapat didengar lebih jelas dan lebih panjang daripada bunyi-bunyi konsonan. [e]. [ɔ] dan [ә]. Tahukah Anda Vokal dalam Bahasa Melayu? Bunyi-bunyi vokal dalam bahasa Melayu terbahagi kepada tiga jenis utama. Vokal dalam bahasa Inggeris terdiri daripada lapan jenis. Vokal dalam bahasa Melayu terdiri daripada vokal [i]. iaitu vokal depan [i]. sama ada tinggi. Pembukaan rahang.1 yang berikut. Kriteria yang menentukan jenis-jenis vokal itu ialah lidah. [u]. Vokal dalam bahasa Melayu terdiri daripada enam jenis. Ketinggian lidah yang dinaikkan. sama ada bahagian depan lidah. iaitu vokal hadapan. separuh tinggi. tengah lidah atau belakang lidah. [u]. Sekiranya bahagian depan lidah yang berperanan. rendah dan separuh rendah.

Bagi membunyikan bunyi vokal [i] dan vokal [u] misalnya. Garis-garis yang melintang itu pula merupakan garis yang menunjukkan ketinggian lidah yang dinaikkan. lidah dinaikkan setinggi mungkin sementara bagi membunyikan vokal [a]. Bahagian di sebelah kiri merupakan bahagian hadapan lidah dan di bahagian kanan merupakan bahagian belakang lidah dan di bahagian tengah merupakan bahagian tengah lidah.BUNYI-BUNYI BAHASA / 4 Hadapan Sempit Tengah Belakang i o ә u Tinggi Separuh sempit e Separuh luas Luas a Rajah 4.1: Kedudukan Vokal Bahasa Melayu Rendah Rajah kedudukan vokal bahasa Melayu di atas menunjukkan kedudukan lidah mengikut bahagian-bahagiannya. Rajah 4.2: Vokal [a] seperti dalam perkataan bahasa Inggeris “father” dan vokal [i] seperti dalam perkataan “see” menunjukkan turun-naik bunyi apabila vokal-vokal berkenaan diujarkan pada tona yang sama (Sumber: P. Rajah 4.2 menunjukkan keadaan turun-naik bunyi ketika vokal [a] dan [i] disebutkan pada tona yang sama. kedudukan lidah letaknya rendah sekali. 2005:33) 66 . Ladefoged.

[sila]. Rajah 4. maka vokal bahasa Melayu dapat dirumuskan seperti yang berikut: Vokal Hadapan [ i ] Vokal depan sempit Contoh dalam perkataan: [ibu]. [beloʔ]. Chaiyanara. [bola]. [iteʔ]. [sate]. 2006:47) [ e ]Vokal depan separuh sempit Contoh dalam perkataan: [ekor]. [ba ǰa]. [eloʔ]. Chaiyanara. Rajah 4. [pәti]. [kita]. [kaja]. [batu].3: Kedudukan bibir semasa menghasilkan bunyi [i] (Sumber: Paitoon M.1. Rajah 4. [lari]. Chaiyanara. [herot]. [seroŋ]. [aku]. [ubi]. [abaŋ].BUNYI-BUNYI BAHASA / 4 Berdasarkan rajah kedudukan vokal bahasa Melayu pada rajah 4.5: Keadaan bibir semasa menghasilkan bunyi [a] (Sumber: Paitoon M. [bәli]. 2006:48) 67 .4: Keadaan bibir semasa menghasilkan bunyi [e] (Sumber: Paitoon M. 2006:48) [a] Vokal depan luas Contoh dalam perkataan: [ayu]. [ikan]. [biru]. [ela].

BUNYI-BUNYI BAHASA / 4 Vokal Tengah [ ә ]Vokal tengah pendek Contoh dalam perkataan: [әmaʔ]. [obor]. [satu]. [unta]. [әmas]. [solo]. Chaiyanara. [bәsar]. [olah]. [kota]. Chaiyanara. [adu]. 2006:49) [o] Vokal belakang separuh sempit Contoh dalam perkataan: [oleh]. [lәmas]. [ukor].8: Keadaan bibir semasa menghasilkan bunyi [o] (Sumber: Paitoon M.7: Keadaan bibir semasa menghasilkan bunyi [u] (Sumber: Paitoon M. 2006:48) Vokal Belakang [u] Vokal belakang sempit Contoh dalam perkataan: [ular]. [foto]. Chaiyanara. [tola ʔ]. [soto] Rajah 4. [lәmaʔ]. [әŋkau]. Rajah 4. [kuda]. [hu ǰan]. Rajah 4. 2006:49) 68 . [boleh]. [ǰamu].6: Keadaan bibir semasa menghasilkan bunyi [ә] (Sumber: Paitoon M. [buroŋ].

Begitu juga sekiranya bahagian lidah itu diturunkan separuh rendah akan menghasilkan vokal separuh rendah [ε] dan [ɔ]. Untuk 69 . Chaiyanara. iaitu [u]. bunyi [ε] dan [e] dilambangkan dengan huruf “e”. [ ɔrε]. Bahagian hadapan lidah. Rajah 4. Vokal tengah pula dihasilkan apabila bahagian tengah lidah berperanan menghasilkan bunyi dengan cara tengah lidah dinaikkan separuh tinggi. Dalam bahasa Melayu. iaitu vokal [i]. Bahagian tengah lidah berfungsi menghasilkan vokal tengah.9: Keadaan bibir semasa menghasilkan bunyi [ε] (Sumber: Paitoon M. kemudian jika diturunkan separuh tinggi terhasil pula bunyi vokal separuh tinggi.10: Keadaan bibir semasa menghasilkan bunyi [ɔ] (Sumber: Paitoon M. misalnya berperanan menghasilkan bunyi vokal hadapan. Begitu juga dengan bahagian belakang lidah menghasilkan bunyibunyi vokal belakang. manakala bunyi [ ɔ] dan [o] dilambangkan dengan huruf “o”. Bahagian lidah itu boleh diangkat setinggi mungkin untuk menghasilkan vokal tinggi [i] dan [u]. Perbezaan bunyi antara vokal-vokal tersebut yang dihasilkan adalah terletak pada tinggi rendahnya bahagian lidah itu diangkat atau diturunkan. 2006: 48) Alat artikulasi lidah merupakan kriteria penting dalam pembahagian jenis vokal. iaitu vokal [e] dan [o]. iaitu [ε] dan [ɔ] yang tidak digunakan dalam penulisan tetapi terdapat dalam dialek-dialek tempatan seperti dialek Kelantan. [e] dan [a]. Chaiyanara. [malε]. 2006: 48) Rajah 4. [kitɔ].BUNYI-BUNYI BAHASA / 4 Terdapat dua lagi bunyi vokal. contohnya dalam perkataan [makε]. [o] dan [ɔ].

BUNYI-BUNYI BAHASA / 4 lebih jelas lagi.3 Namakan jenis vokal bagi huruf vokal yang bercetak tebal di bawah: (a) e n a k (b) f o t o (c) b a j u (d) s i k u ________________________________ ________________________________ ________________________________ ________________________________ 70 . berikut diturunkan gambar rajah yang menunjukkan kedudukan tinggi rendah lidah semasa menghasilkan bunyi-bunyi vokal. 4. i e ε a u o ɔ ә Rajah 4.2 Senaraikan vokal-vokal yang terdapat dalam bahasa Melayu.11: Kedudukan Lidah semasa Menghasilkan Bunyi-bunyi Vokal 4.

(ii) Depan lidah dinaikkan tinggi (setinggi mungkin) ke arah gusi. [silap]. [ε]. Berikut diberikan contoh kehadiran bunyi [i] dalam perkataan. [bәri]. Vokal Depan Sempit (Tinggi) [i] Bagi menghasilkan bunyi vokal hadapan sempit [i].12). di akhir perkataan: [tali].BUNYI-BUNYI BAHASA / 4 (e) k o t a (f) h a r i (g) l a p a n (h) k a s u t (i) b e s a n (j) k e j a r ________________________________ ________________________________ ________________________________ ________________________________ ________________________________ ________________________________ Tahukah Anda Cara Penghasilan Bunyi Vokal? Berikut dihuraikan secara terperinci cara bunyi vokal kardinal [i]. [bәsi] [guli]. proses yang berikut turut berlaku: (i) Bibir dihamparkan. [a]. (v) Bunyi yang dihasilkan ialah bunyi [i] (lihat rajah 4. [bila]. [ikut]. u]. di tengah perkataan: [biru]. 71 . (iv) Pita suara dirapatkan supaya udara dari paru-paru keluar dengan menggetarkan pita suara ke rongga mulut. [e]. [ɔ] dan [ә] dihasilkan oleh alat artikulasi. [ibu]. [o]. di awal perkataan: [ikan]. [bәli]. (iii) Lelangit lembut dan anak tekak dinaikkan menutup rongga hidung supaya udara tidak keluar melalui rongga hidung. [ipar]. [kita]. [sila]. [itu].

[ela] . [eloʔ]. [ edah]. [beraŋ].BUNYI-BUNYI BAHASA / 4 [i] Rajah 4. [leper].12 : Penghasilan Vokal [i] Vokal Depan Separuh Sempit (Separuh Tinggi) [e] Bagi menghasilkan bunyi vokal depan separuh sempit [e]. (iv) Pita suara dirapatkan supaya udara dari paru-paru keluar dengan menggetarkan pita suara ke rongga mulut. [sepet]. di tengah perkataan: [katel]. (ii) Depan lidah dinaikkan separuh tinggi ke arah gusi. [elaʔ]. [heret]. perkara yang berikut turut berlaku: (i) Bibir dihamparkan separuh sempit. Contoh kehadiran bunyi vokal ini dalam perkataan adalah seperti yang berikut: di awal perkataan: [ekor]. di akhir perkataan: [sate].13). 72 . (iii) Lelangit lembut dan anak tekak dinaikkan menutup rongga hidung supaya udara tidak dapat keluar melalui rongga hidung. (v) Bunyi yang dihasilkan ialah bunyi [e] (lihat rajah 4.

13 : Penghasilan Vokal [e] Vokal Depan Separuh Luas (Separuh Rendah) [ε] Untuk menghasilkan bunyi vokal depan separuh luas. 73 . [εǰεʔ]. (iii) Lelangit lembut dan anak tekak dinaikkan menutup rongga hidung supaya udara tidak dapat keluar melalui rongga hidung. [pεlεʔ]. (ii) Depan lidah dinaikkan separuh rendah ke arah gusi. [bulε]. (v) Bunyi yang dihasilkan ialah bunyi vokal [ε] (lihat rajah 4.BUNYI-BUNYI BAHASA / 4 [e] Rajah 4. [tulε]. proses yang berikut turut berlaku: (i) Bibir dihampar separuh luas. [udε]. [εdoh]. [gεlεʔ]. Berikut diberikan contoh perkataan yang dihadiri oleh bunyi vokal ini dalam dialek Kelantan: di awal perkataan: [εsoʔ]. di akhir perkataan: [godε]. (iv) Pita suara dirapatkan supaya udara dari paru-paru keluar dengan menggetarkan pita suara ke rongga mulut. [gεtεʔ]. [εloʔ].14). di tengah perkataan: [bεso].

(ii) Depan lidah diturunkan serendah mungkin. [alah]. [bukan]. di tengah perkataan: [dadu]. 74 .14 : Penghasilan Vokal [ε] Vokal Depan Luas (Rendah) [a] Vokal depan luas [a] boleh dihasilkan melalui proses seperti yang berikut: (i) Bibir dalam keadaan hampar. (v) Bunyi yang dihasilkan ialah bunyi vokal depan luas hampar seperti yang terdapat dalam perkataan yang berikut: di awal perkataan: [araŋ]. di akhir perkataan: [pita]. [asap]. [kәlapa]. [aǰar]. [amal]. (iii) Lelangit lembut dan anak tekak dinaikkan menutup rongga hidung supaya udara dari paru-paru tidak dapat keluar melalui rongga hidung. [tiba]. [rasa]. [paku]. (iv) Pita suara dirapatkan supaya udara dari paru-paru keluar dengan menggetarkan pita suara ke rongga mulut. [lampu]. [kuda].BUNYI-BUNYI BAHASA / 4 [ε] Rajah 4. [bahu].

(iii) Lelangit lembut dan anak tekak dinaikkan menutup rongga hidung supaya udara tidak dapat keluar melalui hidung. (ii) Belakang lidah dinaikkan tinggi (setinggi mungkin) ke arah lelangit lembut.16). alat artikulasi penting yang berperanan ialah bahagian belakang lidah. (v) Bunyi yang dihasilkan ialah bunyi vokal belakang bundar [u].15 : Penghasilan Vokal [a] Vokal Belakang Sewaktu penghasilan vokal belakang. (lihat rajah 4.BUNYI-BUNYI BAHASA / 4 [a] Rajah 4. Vokal Belakang Sempit (Tinggi) [u] Untuk menghasilkan bunyi vokal belakang sempit. Keadaan bibir adalah bundar. proses yang berikut harus dilakukan: (i) Bibir dibundarkan. Kehadiran bunyi ini dalam perkataan adalah seperti yang berikut: 75 . (iv) Pita suara dirapatkan supaya udara yang keluar dari paru-paru menggetarkan pita suara ke rongga mulut.

di akhir perkataan: [baǰu]. Kehadiran bunyi vokal ini adalah seperti dalam contoh yang berikut: 76 . [kabur]. [kelambu]. [undur]. [u] Rajah 4. [gandum]. [pasu]. [usap]. [unto ʔ].BUNYI-BUNYI BAHASA / 4 di awal perkataan: [uli]. [usuŋ].16 : Penghasilan Vokal [u] Vokal Belakang Separuh Sempit (Separuh Tinggi) [o] Vokal ini boleh dihasilkan melalui proses seperti yang berikut: (i) Bibir dibundarkan. (iii) Lelangit lembut dan anak tekak dinaikkan menutup rongga hidung supaya udara tidak dapat keluar melalui rongga hidung. (iv) Pita suara dirapatkan supaya udara dari paru-paru keluar ke rongga mulut menggetarkan pita suara. di tengah perkataan: [buka]. (v) Bunyi yang dihasilkan ialah bunyi vokal belakang separuh sempit [o] (lihat rajah 4. [batu]. [subur]. [labu]. [bubur].17). (ii) Belakang lidah dinaikkan separuh tinggi ke arah lelangit lembut.

(ii) Belakang lidah dinaikkan separuh rendah ke arah lelangit lembut. (iii) Lelangit lembut dan anak tekak dinaikkan menutup rongga hidung supaya udara tidak dapat keluar melalui rongga hidung. [obor]. [ɔpeh]. [ɔrε]. (v) Bunyi yang dihasilkan ialah bunyi vokal [ɔ] (lihat rajah 4.BUNYI-BUNYI BAHASA / 4 di awal perkataan: [oleh]. [bilɔ]. di tengah perkataan: [pɔkɔʔ]. [bәlakɔ]. [sudɔh]. [soto]. [toloŋ]. di akhir perkataan: [kitɔ]. [foto] [o] Rajah 4.18). [oren]. proses berikut berlaku: (i) Bibir dibundarkan. di tengah perkataan: [boleh]. (iv) Pita suara dirapatkan supaya udara dari paru-paru keluar dengan menggetarkan pita suara ke rongga mulut. Bunyi ini terdapat dalam dialek Kelantan seperti yang berikut: di awal perkataan: [ɔbat]. 77 . [koŋkoŋ]. [bɔrɔh]. di akhir perkataan: [solo].17 : Pengasilan Vokal [o] Vokal Belakang Separuh Luas (Separuh Rendah) [ɔ] Untuk menghasilkan bunyi vokal belakang separuh luas. [ɔtaʔ]. [sotoŋ]. [pәčɔh]. [guanɔ]. [otaʔ].

BUNYI-BUNYI BAHASA / 4 [ɔ] Rajah 4. [kәmas]. (iv) Pita suara dirapatkan supaya udara yang keluar dari paru-paru ke rongga mulut menggetarkan pita suara. [әnam]. (v) Bunyi yang dihasilkan ialah bunyi [ә] (lihat rajah 4.19). [čәrgas]. (ii) Tengah lidah dinaikkan sedikit ke arah lelangit keras. [әmbun]. Keadaan bibir adalah hampar. Vokal Tengah [ә] Untuk menghasilkan bunyi vokal tengah ini. [bәrat]. 78 . [әmpat].18 : Penghasilan Vokal [ɔ] Vokal Tengah Alat artikulasi yang berperanan dalam penghasilan vokal tengah ialah bahagian tengah lidah. (iii) Lelangit lembut dan anak tekak dinaikkan menutup rongga hidung supaya udara tidak dapat keluar melalui rongga hidung. proses yang berikut turut berlaku: (i) Keadaan bibir hampar. di tengah perkataan: [pәnat]. Bunyi ini hadir dalam perkataan seperti dalam contoh yang berikut: di awal perkataan: [әmaʔ].

berikut pula diberikan rajah serta nama dan lambang-lambang vokal antarabangsa. Martin & J. [u]. [a]. vokal-vokal lain adalah nyaring dan lantang.19 : Penghasilan Vokal [ә] Kesimpulannya.] [e]. Vokal asli dalam bahasa Melayu hanya enam jenis.20: Carta Kedudukan Vokal Antarabangsa (Sumber: J. maka lambang pada sebelah kanan mewakili vokal bundar Rajah 4. [α]. Rahilly.B. Kecuali vokal [ә] yang agak lemah bunyinya dan kurang lantang. Semua vokal adalah bersuara. [a]. dapat dirumuskan bahawa jumlah vokal kardinal ialah lapan jenis. iaitu vokal [i. [e]. Sementara itu. [o] dan [u].BUNYI-BUNYI BAHASA / 4 [ә] Rajah 4. iaitu vokal [i]. 1999: 226) 79 . [ε]. [o] dan [ ә]. [ɔ] . HADAPAN Sempit Separuh sempit Separuh luas Luas TENGAH BELAKANG * Apabila lambang hadir secara berpasangan.

BUNYI-BUNYI BAHASA / 4 [i] [e] [ε] [a] [u] [o] [ɔ] [α] [y] [ø] [œ] [Œ] [ɒ] [Λ] [Ɣ] [ɯ] [ɨ] [u] Vokal depan sempit hampar (Closed front unrounded) Vokal depan separuh sempit hampar (Closed-mid front rounded) Vokal depan separuh luas hampar (Open-mid front unrounded) Vokal depan luas (Open front unrounded) Vokal belakang sempit bundar (Closed back rounded) Vokal belakang separuh sempit bundar (Closed-mid back rounded) Vokal belakang separuh luas bundar (Opened-mid back rounded) Vokal belakang luas hampar (Opened back rounded) Vokal depan sempit bundar (Closed front rounded) Vokal depan separuh sempit bundar (Closed-mid front rounded) Vokal depan separuh luas bundar (Opened-mid front rounded) Vokal depan luas bundar (Opened front rounded) Vokal belakang luas bundar (Opened back rounded) Vokal belakang separuh luas hampar (Opened-mid back unrounded) Vokal belakang separuh sempit hampar (Opened-mid back unrounded) Vokal belakang sempit hampar (Closed back unrounded) Vokal tengah sempit hampar (Cosed central unrounded) Vokal tengah sempit bundar (Closed central rounded) (Sumber: Paitoon M. 2006:59-60) 80 . Chaiyanara.

4.5 Tuliskan tiga contoh perkataan (jika ada) bagi setiap vokal di bawah mengikut kedudukannya dalam perkataan: Vokal Awal perkataan Tengah perkataan Belakang perkataan [i] [e] [a] [u] [o] [ә] 81 .BUNYI-BUNYI BAHASA / 4 4.4 Namakan kelompok vokal yang sifatnya kurang nyaring dan kurang lantang.

Konsonan tidak bersuara pula adalah konsonan yang dihasilkan tanpa mengalami getaran pita suara oleh arus udara seperti [p]. g] (iv) 1 konsonan hentian glotis (ʔ) (v) 2 konsonan letusan bersuara dan tidak bersuara [č. Menurut Yunus Maris. Konsonan boleh terdiri daripada konsonan bersuara dan konsonan tidak bersuara. konsonan asli dan ii. iaitu: i. Sekiranya bunyi vokal itu adalah bunyi yang dihasilkan oleh alat artikulasi dengan udara keluar terus-menerus tanpa sekatan atau gangguan oleh alat artikulasi. Konsonan dalam bahasa Melayu terdiri daripada dua golongan. iaitu geseran gusi tidak bersuara [s] dan geseran glotis bersuara [h] (vii) 1 konsonan getaran bersuara [r] (viii) 1 konsonan sisian bersuara [l] (ix) 4 konsonan sengau bersuara [m. pita suara digetarkan oleh arus udara yang keluar dari paru-paru. Konsonan bersuara ialah konsonan yang semasa penghasilannya. maka bunyi konsonan ialah bunyi yang semasa menghasilkannya terdapat gangguan atau halangan oleh alat artikulasi. b] (ii) 2 konsonan letupan gusi bersuara dan tidak bersuara [t. [t] dan [k]. terdapat 19 konsonan asli dalam bahasa Melayu yang terdiri daripada: (i) 2 konsonan letupan dua bibir bersuara dan tidak bersuara [p. contohnya [b]. iaitu 1 separuh vokal dua bibir bersuara [w] dan 1 separuh vokal lelangit keras bersuara [j] 82 . konsonan pinjaman Tahukah Anda Konsonan Asli Bahasa Melayu? Konsonan asli dalam bahasa Melayu adalah konsonan yang tersedia ada dalam bahasa Melayu dan telah digunakan oleh penutur bahasa Melayu tanpa perubahan. ǰ] (vi) 2 konsonan geseran tidak bersuara. ŋ] (x) 2 konsonan separuh vokal bersuara.BUNYI-BUNYI BAHASA / 4 Apakah Bunyi Konsonan? Konsonan ialah bunyi bahasa selain daripada bunyi vokal. [d] dan [g]. n. d] (iii) 2 letupan lelangit lembut bersuara dan tidak bersuara [k. ɲ.

rongga hidung dan lain-lain.BUNYI-BUNYI BAHASA / 4 Penghasilan konsonan-konsonan tersebut melibatkan daerah artikulasi tertentu seperti dua bibir. lelangit keras. Berikut diberikan carta konsonan asli bahasa Melayu dan daerah artikulasi dan cara penyebutannya sekali. Daerah Sebutan Cara Sebutan 1 Dua bibir p b 2 Gusi 3 Gusi Lelangit Keras 4 Lelangit keras 5 Lelangit lembut k g 6 Pita suara ʔ Letupan tak bersuara Letupan bersuara Letusan tak bersuara Letusan bersuara Sengau Geseran tak bersuara Geseran bersuara Getaran Sisian Separuh vokal t d č ǰ m n s ɲ ŋ h r l w y/j Rajah 4. glotis. lelangit lembut. pita suara. gusi.21 : Carta Konsonan Asli Bahasa Melayu 83 .

BUNYI-BUNYI BAHASA / 4 Di samping itu. Lambanglambang fonetik antarabangsa itu adalah seperti dalam rajah 4.21. terdapat juga lambang-lambang linguistik untuk melambangkan bunyi-bunyi bahasa yang terdapat dalam kalangan bahasa dunia. Berikut diberikan nama bunyi konsonan antarabangsa tersebut: [p] [b] [t] [d] [c] [ɟ] [k] [g] [q] [G] [ʔ] [ph] [bh] [m] [ɱ] Letupan dua bibir tidak beraspirat tidak bersuara (Voiceless unaspirated bilabial stop) Letupan dua bibir tidak beraspirat bersuara (Voiced bilabial stop) Letupan gigi-gusi tidak beraspirat tidak bersuara (Voiceless unaspirated dental-alveolar stop) Letupan gigi-gusi tidak beraspirat bersuara (Voiced unaspirated dental-alveolar stop) Letupan lelangit keras tidak beraspirat tidak bersuara (Voiceless unaspirated palatal stop) Letupan lelangit keras tidak beraspirat bersuara (Voiced unaspirated palatal stop) Letupan lelangit lembut tidak beraspirat tidak bersuara (Voiceless unaspirated velar stop) Letupan lelangit lembut tidak beraspirat bersuara (Voiced unaspirated velar stop) Letupan anak tekak tidak beraspirat tidak bersuara (Voiceless unaspirated uvular stop) Letupan anak tekak tidak beraspirat bersuara (Voiced unaspirated uvular stop) Letupan glotis tidak beraspirat tidak bersuara (Voiceless unaspirated glottal stop) Letupan dua bibir beraspirat tidak bersuara (Voiceless aspirated bilabial stop) Letupan dua bibir beraspirat bersuara (Voiced aspirated bilabial stop) Sengau dua bibir bersuara (Voiced bilabial nasal) Sengau bibir-gigi bersuara (Voiced labio-dental nasal) 84 .

22: Carta Lambang Konsonan Antarabangsa (The International Phonetic Alphabet) (Sumber: J. Martin & J.BUNYI-BUNYI BAHASA / 4 Dua bibir Letupan Gigibibir Gigi Gusi Postalveola Retrofleks Lelangit keras Lelangit lembut Uvular Faringal Glotal p b m B ɱ t n r Ր d ʈ ɖ ɳ C ɟ ɲ k g ŋ R N ʔ Sengau Getaran Tap/ Flap Geseran Geseran Sisian Malaran Tak Bergeser Malaran Tak Bergeser Sisian ɽ ∫ ʒ ʐ Ф β f v Θ ð S z ɫ ɮ ç ʝ x Ɣ Χ ʁ ћ ʕ h ɦ ʊ ɺ l ɻ Į j ʎ պ L * Apabila lambang hadir secara berpasangan. * Bahagian berwarna menandakan artikulasi mustahil berlaku. Rahilly. 1999:226) 85 . maka lambang pada sebelah kanan mewakili konsonan bersuara. Rajah 4.B.

BUNYI-BUNYI BAHASA / 4 [n] [ɳ] [ɲ] [ŋ] [N] [ф] [β] [f] [v] [θ] [ð] [s] [z] [ ] [ʐ] [∫] [Ʒ] [ç] Sengau gigi-gusi bersuara (Voiced dental-alveolar nasal) Sengau gelungan bersuara (Voiced retroflex nasal) Sengau lelangit keras bersuara (Voiced palatal nasal) Sengau lelangit lembut bersuara (Voiced velar nasal) Sengau anak tekak bersuara (Voiced uvular nasal) Geseran dua bibir tidak bersuara (Voiceless bilabial fricative) Geseran dua bibir bersuara (Voiced bilabial fricative) Geseran bibir-gigi tidak bersuara (Voiceless labio-dental fricative) Geseran bibir-gigi bersuara (Voiced labio-dental fricative) Geseran gigi tidak bersuara (Voiceless dental fricative) Geseran gigi bersuara (Voiced dental fricative) Geseran gigi-gusi tidak bersuara (Voiceless dental-alveolar fricative) Geseran gigi-gusi bersuara (Voiced dental-alveolar fricative) Geseran gelungan tidak bersuara (Voiceless retroflex fricative) Geseran gelungan bersuara (Voiced retroflex fricative) Geseran gusi-lelangit keras tidak bersuara (Voiceless palato-alveolar fricative) Geseran gusi-lelangit keras bersuara (Voiced palato-alveolar fricative) Geseran lelangit keras tidak bersuara (Voiceless palatal fricative) 86 .

BUNYI-BUNYI BAHASA / 4 [ʝ] [x] [Ɣ] [χ] [ʁ] [ћ] [ʕ] [h] [ɧ] [w] [ɥ] [ʊ] [ɺ] [ɻ] [j] [պ] [ɬ] [ɮ] Geseran lelangit keras bersuara (Voiced palatal fricative) Geseran lelangit lembut tidak bersuara (Voiceless velar fricative) Geseran lelangit lembut bersuara (Voiced velar fricative) Geseran anak tekak tidak bersuara (Voiceless uvular fricative) Geseran anak tekak bersuara (Voiced uvular fricative) Geseran rongga tekak tidak bersuara (Voiceless pharyngeal fricative) Geseran rongga tekak bersuara (Voiced pharyngeal fricative) Geseran pita suara tidak bersuara (Voiceless glottal fricative) Geseran pita suara bersuara (Voiced glottal fricative) Malaran tidak bergeser bibir-lelangit lembut (Labial-velar approximant) Malaran tidak bergeser bibir-lelangit keras (Labial-palatal approximant) Malaran tidak bergeser bibir-gigi (Labial-dental approximant) Malaran tidak bergeser gigi-gusi (Dental-alveolar approximant) Malaran tidak bergeser gelungan (Retroflex approximant) Malaran tidak bergeser lelangit keras (Palatal approximant) Malaran tidak bergeser lelangit lembut (Velar approximant) Sisian bergeser gigi-gusi (Dental-alveolar lateral fricative) Sisian bergeser lepas gusi (Post-alveolar lateral fricative) 87 .

BUNYI-BUNYI BAHASA / 4 [l] [Į] [ʎ] [r] [R] [Ր] [ɽ] [R] Sisian tidak bergeser gigi-gusi (Dental-alveolar lateral) Sisian tidak bergeser gigi-gusi (Retroflex lateral) Sisian tidak bergeser lelangit keras (Palatal lateral) Getaran gigi-gusi (Dental-alveolar trill) Getaran anak tekak (Uvular trill) Tamparan gigi-gusi (Dental-alveolar trill) Tamparan gelungan (Retroflex flap) Tamparan anak tekak (Uvular flap) (Sumber: Paitoon M. Chaiyanara.6 Lengkapkan bahagian berwarna dalam carta di bawah dengan lambang konsonan bahasa Melayu yang betul. 2006:53-58) 4. Daerah Sebutan / Cara Sebutan Letupan tak bersuara Letupan bersuara Letusan tak bersuara Dua bibir Gusi Gusi Lelangit Keras Lelangi t keras Lelangit lembut Pita suara p k ʔ d g 88 .

89 . kemudian dilepaskan serta-merta. (ii) Lelangit lembut dan anak tekak dinaikkan dan dirapatkan kepada dinding tekak bagi menyekat udara supaya tidak dapat keluar melalui rongga hidung. (iv) Udara dari paru-paru keluar ke rongga mulut tanpa menggetarkan pita suara.BUNYI-BUNYI BAHASA / 4 Daerah Sebutan / Cara Sebutan Letusan bersuara Sengau Dua bibir Gusi Gusi Lelangit Keras Lelangit keras Lelangit lembut Pita suara ǰ n ŋ Geseran tak bersuara Geseran bersuara Getaran s Sisian l Separuh vokal y/j Tahukah Anda Cara Penghasilan Bunyi Konsonan? 1. Udara tersekat sepenuhnya pada bibir. Letupan Dua Bibir Tidak Bersuara [p] Konsonan letupan dua bibir tidak bersuara [p] dihasilkan melalui proses seperti yang berikut: (i) Dua bibir dirapatkan untuk menghalang sepenuhnya udara dari paruparu yang keluar ke rongga mulut. (iii) Pita suara dibuka (direnggangkan).

Bulatkan perkataan yang bermula dengan konsonan letupan dua bibir tidak bersuara. [p] Rajah 4. [putәri].8 besar hampas perah . di akhir perkataan: [dakap].23 : Penghasilan Konsonan [p] 5. [santap]. basah 90 boros pijak hitam bola 5. [pukul].23). Kehadiran konsonan ini dalam perkataan adalah seperti yang berikut: di awal perkataan: [papan]. [sepaʔ]. [atap].7 Terangkan cara penghasilan bunyi konsonan Letupan Dua Bibir Tidak Bersuara [p]. [dapur]. [dapat]. [sәdap].BUNYI-BUNYI BAHASA / 4 (v) Bunyi yang dihasilkan ialah bunyi konsonan letupan dua bibir tidak bersuara [p] (lihat rajah 4. di tengah perkataan: [lәpas]. [pasu].

[kitab]. [subuh]. Kehadiran konsonan ini dalam perkataan adalah seperti yang berikut: di awal perkataan: [buruŋ]. [budaʔ]. [buku]. [adab]. (iv) Udara dari paru-paru keluar dengan menggetarkan pita suara ke rongga mulut dan tersekat sepenuhnya seketika pada bibir mulut. [tiba]. kemudian udara dilepaskan dengan serta-merta. (v) Bunyi yang dihasilkan ialah bunyi konsonan dua bibir bersuara [b] (lihat rajah 4. [karib]. di akhir perkataan: [sәbab].24). (ii) Lelangit lembut dan anak tekak dinaikkan dan dirapatkan pada dinding tekak untuk menyekat udara supaya tidak dapat keluar melalui rongga hidung. di tengah perkataan: [tubuh].BUNYI-BUNYI BAHASA / 4 2.24 : Penghasilan Konsonan [b] 91 . Letupan Dua Bibir Bersuara [b] Konsonan ini dihasilkan melalui proses seperti yang berikut: (i) Dua bibir dirapatkan untuk menghalang sepenuhnya udara yang keluar dari paru-paru ke rongga mulut. (iii) Pita suara dirapatkan. [tabur]. [batu]. [b] Rajah 4.

25).9 Terangkan cara penghasilan bunyi Konsonan Letupan Dua Bibir Bersuara [b]. 92 . (ii) Lelangit lembut dan anak tekak dinaikkan dan dirapatkan pada dinding tekak untuk menutup rongga hidung supaya udara tidak dapat keluar melalui rongga hidung. kemudian tersekat pada bahagian gusi. Letupan Gusi Tidak Bersuara [t] Konsonan letupan gusi tidak bersuara dihasilkan melalui proses seperti yang berikut: (i) Hujung lidah dirapatkan pada gusi untuk membuat sekatan penuh pada arus udara yang keluar dari paru-paru ke rongga mulut. Udara kemudiannya dilepaskan dengan serta-merta.BUNYI-BUNYI BAHASA / 4 4. [lәmbut]. 3. [putus]. [tahu]. (iii) Pita suara dibuka (direnggangkan). [tareʔ]. di akhir perkataan: [pәnuntut]. [satu]. (v) Bunyi yang dihasilkan ialah konsonan letupan gusi tidak bersuara [t] (lihat rajah 4. (iv) Udara yang keluar dari paru-paru ke rongga mulut keluar tanpa menggetarkan pita suara. [toloŋ]. Kehadiran konsonan ini dalam perkataan adalah seperti yang berikut: di awal perkataan: [taŋan]. [patut]. [bantu]. [sәbut]. di tengah perkataan: [pәtaŋ].

Letupan Gusi Bersuara [d] Untuk menghasilkan bunyi konsonan ini. 93 . proses yang berikut perlu berlaku: (i) Hujung lidah dirapatkan pada gusi untuk membuat sekatan penuh pada arus udara yang keluar dari paru-paru ke rongga mulut.10 Terangkan cara penghasilan bunyi konsonan Letupan Gusi Tidak Bersuara [t].25: Penghasilan Konsonan [t] 4.BUNYI-BUNYI BAHASA / 4 [t] Rajah 4. 4. (iii) Pita suara dirapatkan. . (ii) Lelangit lembut dan anak tekak dinaikkan dan dirapatkan pada dinding tekak untuk menutup rongga hidung supaya udara tidak dapat keluar melalui rongga hidung.

[tekad]. [d] Rajah 4. kemudian udara tersebut dilepaskan dengan serta-merta.BUNYI-BUNYI BAHASA / 4 (iv) (v) Udara dari paru-paru keluar dengan menggetarkan pita suara ke rongga mulut dan tersekat sepenuhnya pada gusi. [dahulu].26: Penghasilan Konsonan [d] 94 . [duka]. [padah].26). [dapur]. [hasad]. di tengah perkataan: [pәdaŋ]. di akhir perkataan: [abad]. Bunyi yang dihasilkan ialah bunyi konsonan letupan dua bibir bersuara [d] (lihat rajah 4. [maʔsud]. [padaŋ]. [sidaŋ]. Konsonan ini hadir dalam perkataan yang berikut: di awal perkataan: [dalam].

[kita]. [dәkat]. (v) Bunyi yang dihasilkan ialah bunyi konsonan letupan lelangit lembut tidak bersuara [k] (lihat rajah 4. Letupan Lelangit Lembut Tidak Bersuara [k] Konsonan letupan lelangit lembut tidak bersuara [k] dihasilkan melalui proses seperti yang berikut: (i) Belakang lidah dinaikkan dan dirapatkan pada lelangit lembut untuk membuat sekatan penuh pada arus udara yang keluar dari paru-paru ke rongga mulut. (iii) Pita suara dibuka (direnggangkan). (ii) Lelangit lembut dan anak tekak dirapatkan pada dinding tekak untuk menyekat udara supaya tidak dapat keluar melalui rongga hidung. [kuda]. Bunyi konsonan ini hadir dalam perkataan yang berikut: di awal perkataan: [kawan]. di tengah perkataan: [sukat]. 4.BUNYI-BUNYI BAHASA / 4 4.11 Terangkan cara penghasilan bunyi konsonan Letupan Gusi Bersuara [d]. [kalau]. [pukat]. Udara tersekat pada bahagian lelangit lembut.12 Bulatkan perkataan yang bermula dengan konsonan letupan gusi bersuara. 95 . kemudian dilepaskan dengan serta-merta. duri gulai dapur batas desak buruh gitar bilas 5. [teŋoʔ]. (iv) Udara dari paru-paru keluar ke rongga mulut tanpa menggetarkan pita suara.27). di akhir perkataan: [budaʔ]. [әmaʔ]. [pәkaʔ]. [bakat].

proses berikut perlu dilakukan: (i) Belakang lidah dinaikkan dan dirapatkan pada lelangit lembut untuk membuat sekatan penuh pada arus udara yang keluar dari paruparu. Letupan Lelangit Lembut Bersuara [g] Bagi menghasilkan konsonan letupan lelangit lembut bersuara [g].BUNYI-BUNYI BAHASA / 4 [k] Rajah 4.27 : Penghasilan Konsonan [k] 4. 96 . (ii) Lelangit lembut dan anak tekak dirapatkan kepada dinding tekak untuk membuat sekatan supaya udara tidak dapat keluar melalui rongga hidung. 5 6.13 Terangkan cara penghasilan bunyi konsonan Letupan Lelangit Lembut Tidak Bersuara [k].

di tengah perkataan: [agaʔ]. [agar]. [ganti]. Udara dari paru-paru keluar dengan menggetarkan pita suara ke rongga mulut dan tersekat pada bahagian lelangit lembut. Bunyi yang dihasilkan ialah bunyi konsonan letupan lelangit lembut bersuara [g] (lihat rajah 4. [gambar]. [ǰuga]. Udara tersebut kemudiannya dilepaskan dengan serta-merta. Bunyi konsonan ini hadir dalam perkataan seperti yang berikut: di awal perkataan: [guru].28). [monolog]. [g] Rajah 4.28 : Penghasilan Konsonan [g] 4. [dialog]. di akhir perkataaan: [beg].BUNYI-BUNYI BAHASA / 4 (iii) (iv) (v) Pita suara dirapatkan. 4 97 . 1. [gantuŋ]. [ragu].14 Terangkan cara penghasilan bunyi konsonan Letupan Lelangit Lembut Bersuara [g].

[galaʔ]. [kәʔadaʔan].BUNYI-BUNYI BAHASA / 4 7. Contoh perkataan yang mengandungi bunyi konsonan ini ialah: di awal perkataan: [ʔibu]. [ʔada]. di tengah perkataan: [saʔat]. (iii) Udara dari paru-paru keluar dan tersekat dan terhenti pada bahagian glotis dan tidak dilepaskan. (iv) Bunyi yang dihasilkan ialah bunyi konsonan hentian glotis [ʔ] yang terdapat dalam bahasa Melayu (lihat rajah 4. [anaʔ]. [ǰumaʔat].29 : Penghasilan Konsonan [ʔ] 98 . [soʔal]. (ii) Lelangit lembut dan anak tekak dinaikkan dan dirapatkan kepada dinding tekak untuk membuat sekatan supaya udara tidak dapat keluar melalui rongga hidung. proses berikut turut berlaku: (i) Pita suara dirapatkan serapat-rapatnya. [čәkaʔ]. [ʔikan]. [ʔoraŋ]. di akhir perkataan: [tidaʔ]. Hentian Glotis [ʔ] Untuk menghasilkan bunyi hentian glotis. [ʔ] Rajah 4.29).

Walau bagaimanapun. di akhir perkataan: [mač]. 99 . Udara tersebut tersekat seketika pada bahagian lelangit keras-gusi. [čuri]. pelepasan udara adalah lebih cepat sedikit berbanding dengan pelepasan udara untuk bunyi konsonan letusan (afrikat) dalam bahasa Inggeris seperti dalam perkataan church. (iii) Pita suara dibuka (direnggangkan). [kunči]. [čuti]. kemudian udara tersebut dilepaskan dengan perlahan (bukan dengan cepat atau dengan serta-merta). (iv) Udara dari paru-paru keluar ke rongga mulut tanpa menggetarkan pita suara. (ii) Lelangit lembut dan anak tekak dinaikkan dan dirapatkan pada dinding tekak untuk membuat sekatan supaya udara tidak dapat keluar melalui rongga hidung. [čontoh]. Bunyi konsonan [č] yang hadir dalam bahasa Melayu adalah seperti yang berikut: di awal perkataan: [čari]. Letusan Lelangit Keras-Gusi Tidak Bersuara [č] Untuk menghasilkan bunyi konsonan ini.BUNYI-BUNYI BAHASA / 4 4. 4. elok tamak cucuk kicap bahu semak muka itik 8. untuk bunyi konsonan [č] dalam bahasa Melayu. di tengah perkataan: [suči]. [koč]. [bәnči]. proses yang berikut turut berlaku: (i) Depan lidah dirapatkan pada daerah lelangit keras-gusi untuk membuat sekatan pada arus udara dari paru-paru ke rongga mulut. [banči].15 Terangkan cara penghasilan bunyi konsonan Hentian Glotis [ʔ].16 Bulatkan perkataan yang berakhir dengan hentian glotis.

Letusan Lelangit Keras-Gusi Bersuara [ǰ] Bunyi letusan lelangit keras-gusi dihasilkan melalui proses seperti yang berikut: (i) Depan lidah dirapatkan pada daerah lelangit keras-gusi untuk membuat sekatan pada arus udara dari paru-paru ke rongga mulut. 100 .BUNYI-BUNYI BAHASA / 4 [č] Rajah 4. (iii) Pita suara dirapatkan.30 : Penghasilan Konsonan [č] 4.17 Terangkan cara penghasilan bunyi konsonan Letusan Lelangit Keras-Gusi Tidak Bersuara [č]. 9. (ii) Lelangit lembut dan anak tekak dinaikkan dan dirapatkan pada dinding tekak untuk menyekat udara daripada memasuki rongga hidung.

pelepasan udara adalah lebih cepat daripada pelepasan udara untuk bunyi konsonan j dalam bahasa Inggeris seperti untuk perkataan judge. di tengah perkataan: [taǰam]. Bunyi yang dihasilkan ialah bunyi [ǰ] (lihat rajah 4.31).31 : Penghasilan Konsonan [ǰ] 4.BUNYI-BUNYI BAHASA / 4 (iv) (v) Udara dari paru-paru keluar ke rongga mulut dengan menggetarkan pita suara dan tersekat pada daerah lelangit keras-gusi. Udara dilepaskan perlahan (bukan dilepaskan dengan cepat atau sertamerta). [ǰaŋgut]. [ǰoloʔ]. 101 . di akhir perkataan: [imeǰ]. [ǰuga]. [buǰaŋ].18 Terangkan cara penghasilan bunyi konsonan Letusan Lelangit Keras-Gusi Bersuara [ǰ]. [huǰan]. [ǰ] Rajah 4. [koleǰ]. Bagi bunyi kononan [ǰ] dalam bahasa Melayu. [tәrǰun]. Bunyi konsonan ini hadir dalam perkataan seperti yang berikut: di awal perkataan: [ǰaŋan].

[hiris].32 : Penghasilan Konsonan [s] 102 . (iii) Pita suara dibuka (direnggangkan). cukai jambu capal juta celah kipas cuci jala 10.19 Bulatkan perkataan yang bermula dengan konsonan letusan lelangit keras bersuara. Pita suara tidak digetarkan. [pasar]. [bәras]. [bilis].BUNYI-BUNYI BAHASA / 4 4. [sapu]. Geseran Gusi Tidak Bersuara [s] Untuk menghasilkan bunyi konsonan geseran gusi tidak bersuara [s].32). (ii) Lelangit lembut dan anak tekak dirapatkan pada dinding tekak bagi menyekat udara daripada keluar melalui rongga hidung. [dasar]. [suŋguh]. [sәdap]. di akhir perkataan: [habis]. Bunyi konsonan ini hadir dalam perkataan seperti yang berikut: di awal perkataan: [sayaŋ]. (iv) Udara dari paru-paru keluar dengan menggeser melalui sempitan pada daerah gusi. di tengah perkataan: [basuh]. [s] Rajah 4. proses yang berikut turut berlaku: (i) Daun lidah dinaikkan ke arah gusi untuk membuat sempitan. [kasar]. (v) Bunyi yang dihasilkan ialah bunyi geseran gusi tidak bersuara [s] (lihat rajah 4.

Geseran Glotis Bersuara [h] Untuk menghasilkan bunyi konsonan geseran glotis [h]. [tahap].20 Terangkan cara penghasilan bunyi konsonan Geseran Gusi Tidak Bersuara [s]. proses yang berikut turut berlaku: (i) Pita suara dibuka (direnggangkan) sedikit untuk membuat sempitan pada glotis. Pita suara digetarkan. 11.BUNYI-BUNYI BAHASA / 4 4. Kehadiran bunyi ini adalah seperti yang berikut: di awal perkataan: [habis]. (iv) Bunyi yang dihasilkan ialah bunyi konsonan geseran glotis bersuara [h] (lihat rajah 4. di akhir perkataan: [bәrseh]. [hulur]. [hiŋgap]. di tengah perkataan: [lihat]. (iii) Udara keluar dengan menggeser melalui sempitan glotis. 103 . [lәteh]. [sehat]. [kaseh]. [lәbeh]. [hantu]. (ii) Lelangit lembut dan anak tekak dinaikkan dan dirapatkan pada dinding tekak bagi menutup rongga ke hidung supaya udara tidak dapat keluar melalui hidung.33). [pehaʔ].

104 . (ii) Lelangit lembut dan anak tekak dinaikkan dan dirapatkan pada dinding tekak supaya udara tidak dapat keluar melalui rongga hidung. 12. (iii) Pita suara dirapatkan.33 : Penghasilan Konsonan [h] 4.21 Terangkan cara penghasilan bunyi konsonan Geseran Glotis Bersuara [h].BUNYI-BUNYI BAHASA / 4 [h] Rajah 4. Getaran Gusi Bersuara [r] Bunyi getaran gusi bersuara [r] dihasilkan dengan cara yang berikut: (i) Hujung lidah dikenakan pada gusi.

[kәras]. [edar]. [r] Rajah 4. [lebar]. [runtuh]. Konsonan ini hadir dalam perkataan seperti yang berikut: di awal perkataan: [rasa]. [rabun]. di tengah perkataan [bәras].BUNYI-BUNYI BAHASA / 4 (iv) (v) Udara dari paru-paru keluar ke rongga mulut dan menggetarkan hujung lidah dan pita suara digetarkan. di akhir perkataan: [bәsar]. Bunyi yang dihasilkan ialah bunyi getaran gusi bersuara [r] (lihat rajah 4.34 : Penghasilan Konsonan [r] 4.34). 105 . [karut]. [laras]. [kasar]. [rusuh].22 Terangkan cara penghasilan bunyi konsonan Getaran Gusi Bersuara [r].

BUNYI-BUNYI BAHASA / 4 13. Kehadiran konsonan ini dalam perkataan adalah seperti yang berikut: di awal perkataan: [lama]. Pita suara digetarkan.35). di akhir perkataan: [tiŋgal]. [lupa].35 : Penghasilan Konsonan [l] 106 . [peŋgal]. di tengah perkataan: [sәlamat]. [bәkal]. Sisian Gusi Bersuara [l] Konsonan sisian gusi bersuara [l] dihasilkan dengan cara: (i) Hujung lidah dikenakan pada bahagian tengah gusi untuk membuat sekatan pada arus udara yang keluar dari paru-paru ke rongga mulut. [bulat]. [kilat]. [lampu]. (iii) Pita suara dirapatkan. [kәlat]. [pukul] [l] Rajah 4. (v) Bunyi yang dihasilkan ialah bunyi konsonan sisian gusi bersuara [l] (lihat rajah 4. (iv) Udara dari paru-paru keluar ke rongga mulut tetapi hanya dapat keluar melalui sisian atau tepian. (ii) Lelangit lembut dan anak tekak dinaikkan dan dirapatkan pada dinding tekak untuk menutup rongga ke hidung supaya udara tidak dapat keluar melalui rongga hidung. [lambat].

[malam]. [masin]. di tengah perkataan: [timun]. [lima]. (ii) Lelangit lembut dan anak tekak diturunkan supaya suara dapat memasuki rongga hidung. [silam].36). Sengau Dua Bibir Bersuara [m] Konsonan sengau dua bibir bersuara [m] dihasilkan dengan cara: (i) Bibir bawah dirapatkan pada bibir atas untuk membuat sekatan pada arus udara yang keluar dari paru-paru ke rongga mulut. Bibir mulut dibuka semasa menyebut bunyi [m] dan pita suara digetarkan (lihat rajah 4. [namun].36 : Penghasilan Konsonan [m] 107 .23 Terangkan cara penghasilan bunyi konsonan Sisian Gusi Bersuara [l]. di akhir perkataan: [salam]. [timur]. Bunyi konsonan ini hadir dalam perkataan seperti yang berikut: di awal perkataan: [makan]. (iii) Pita suara dirapatkan. (iv) Udara dari paru-paru memasuki rongga mulut dan keluar melalui rongga hidung. [mula]. [tilam]. [m] Rajah 4. 14. [dalam].BUNYI-BUNYI BAHASA / 4 4.

BUNYI-BUNYI BAHASA / 4 15.37 : Penghasilan Konsonan [n] 108 . [naluri]. [lontar]. [naŋka]. (ii) Lelangit lembut dan anak tekak diturunkan membuka rongga hidung supaya udara dapat keluar melalui rongga hidung. kemudian keluar melalui rongga hidung. [simpan]. [binasa]. di tengah perkataan: [kәnari]. [lapan]. [panas]. (iii) Pita suara dirapatkan. [sәmbilan] [n] Rajah 4. Pita suara digetarkan. Kehadiran bunyi konsonan ini adalah seperti dalam contoh yang berikut: di awal perkataan: [nasi]. Sengau Gusi Bersuara [n] Bunyi sengau gusi bersuara [n] dihasilkan dengan cara: (i) Hujung lidah dirapatkan pada gusi untuk membuat sekatan pada arus udara yang keluar dari paru-paru ke rongga mulut. di akhir perkataan: [papan].37). (v) Bunyi yang dihasilkan ialah bunyi sengau gusi bersuara [n] (lihat rajah 4. [nuri]. (iv) Udara dari paru-paru keluar ke rongga mulut dan terhalang pada bahagian gusi.

Pita suara digetarkan. 4. (ii) Lelangit lembut dan anak tekak diturunkan membuka ruang rongga ke hidung supaya udara dari paru-paru dapat keluar melalui rongga hidung. [ɲata]. (v) Bunyi yang dihasilkan ialah bunyi konsonan sengau lelangit kerasgusi bersuara [ɲ] (lihat rajah 4. [taɲa].25 Terangkan cara penghasilan bunyi konsonan Sengau Gusi Bersuara [n]. 109 .BUNYI-BUNYI BAHASA / 4 4. (iii) Pita suara dirapatkan. [ɲaɲoʔ]. 16. [miɲaʔ]. (iv) Udara dari paru-paru keluar ke rongga mulut dan terhalang pada daerah lelangit keras-gusi. Kehadiran bunyi konsonan ini adalah seperti dalam contoh yang berikut: di awal perkataan: [ɲaɲi]. kemudian keluar melalui rongga hidung. [ɲamoʔ].38).24 Terangkan cara penghasilan bunyi konsonan Sengau Dua Bibir Bersuara [m]. Sengau Lelangit Keras-Gusi Bersuara [ɲ] Untuk menghasilkan bunyi ini. [suɲi]. di tengah perkataan: [baɲaʔ]. proses yang berikut turut berlaku: (i) Depan lidah dirapatkan pada daerah lelangit keras-gusi untuk membuat sekatan pada arus udara yang keluar dari paru-paru ke rongga mulut.

(ii) Lelangit lembut dan anak tekak diturunkan membuka rongga hidung supaya udara dapat keluar melalui rongga hidung. (iii) Pita suara dirapatkan.BUNYI-BUNYI BAHASA / 4 [ɲ] Rajah 4.26 Terangkan cara penghasilan bunyi konsonan Sengau Lelangit KerasGusi Bersuara [ɲ]. 110 .38 : Penghasilan Konsonan [ɲ] 4. 17. Sengau Lelangit Lembut Bersuara [ŋ] Bunyi konsonan sengau lelangit lembut bersuara [ŋ] dihasilkan melalui proses yang berikut: (i) Belakang lidah dinaikkan dan dirapatkan kepada lelangit lembut untuk menyekat udara yang keluar dari paru-paru ke rongga mulut.

Pita suara digetarkan.BUNYI-BUNYI BAHASA / 4 (iv) (v) Udara dari paru-paru keluar ke rongga mulut dan terhalang pada daerah lelangit lembut. Bunyi yang dihasilkan ialah bunyi sengau lelangit lembut bersuara [ŋ] (lihat rajah 4.39). kemudian keluar melalui rongga hidung. [baraŋ].27 Terangkan cara penghasilan bunyi konsonan Sengau Lelangit Lembut Bersuara [ŋ]. di akhir perkataan: [taŋguŋ]. di tengah perkataan: [buŋa]. [baŋga]. [tanǰuŋ]. Kehadiran konsonan ini dalam perkataan adalah seperti dalam contoh yang berikut: di awal perkataan: [ŋaŋa]. [siŋa]. [ŋ] Rajah 4. [taŋga]. [ŋiau]. 111 . [gunuŋ].39 : Penghasilan Konsonan [ŋ] 4.

40: Penghasilan Separuh Vokal [w] 112 . Kehadiran konsonan ini adalah seperti dalam contoh yang berikut: di awal perkataan: [wau]. [kawat]. (iv) Udara keluar dari paru-paru ke rongga mulut menggetarkan pita suara.40). di akhir perkataan: [sepaʔ takraw]. (iii) Pita suara dirapatkan. lidah dengan pantas berubah ke kedudukan (posisi) untuk menghasilkan vokal tengah [ә] (lihat rajah 4. [w] Rajah 4. [lawan]. [waŋ]. (ii) Belakang lidah diangkat ke arah lelangit lembut tetapi tidak menyentuh lelangit lembut (sama seperti kedudukan lidah untuk membunyikan vokal belakang [u]). Separuh Vokal Dua Bibir Bersuara [w] Bunyi separuh vokal dua bibir bersuara [w] ini dihasilkan dengan cara: (i) Bibir dibundarkan. [waris]. [lewat]. [wajaŋ]. Semasa menghasilkan bunyi vokal [u]. di tengah perkataan: [kawan].BUNYI-BUNYI BAHASA / 4 18.

Separuh Vokal Lelangit Keras Bersuara [j] Bagi menghasilkan bunyi konsonan separuh vokal lelangit keras bersuara [j]. 4. [bajaŋ]. [sәmbahjaŋ]. proses yang berikut turut berlaku: (i) Depan lidah dinaikkan ke arah gusi seperti hendak menghasilkan bunyi vokal [i].29 Bulatkan perkataan yang bermula dengan separuh vokal dua bibir bersuara: wisel wirid yuran watan lipas yakin larut wira 19. kemudian semasa menghasilkan bunyi itu. Kehadiran bunyi konsonan ini dalam perkataan adalah seperti dalam contoh yang berikut: di awal perkataan: [jaŋ]. [sajaŋ]. di tengah perkataan: [dajaŋ]. 113 . (iii) Pita suara dirapatkan. [jakin]. [jatim].28 Terangkan cara penghasilan bunyi konsonan Separuh Vokal Dua Bibir Bersuara [w]. kedudukan lidah berubah dengan pantas ke kedudukan vokal tengah [ә]. (iv) Udara dari paru-paru keluar ke rongga mulut dan menggetarkan pita suara. (ii) Lelangit lembut dan anak tekak dinaikkan dan dirapatkan kepada dinding tekak supaya udara tidak keluar melalui rongga hidung. Semasa menghasilkan bunyi vokal [i]. (v) Bunyi yang dihasilkan ialah bunyi konsonan separuh vokal [j] (lihat rajah 4. kedudukan lidah berubah dengan pantas ke kedudukan vokal tengah [ә].41).BUNYI-BUNYI BAHASA / 4 4. [juran].

BUNYI-BUNYI BAHASA / 4

[j]

Rajah 4.41 : Penghasilan Separuh Vokal [j]

4.30 Terangkan cara penghasilan bunyi konsonan Separuh Vokal Lelangit Keras Bersuara [j].

Tahukah Anda Konsonan Pinjaman dalam Bahasa Melayu?
Dengan konsonan pinjaman, dimaksudkan konsonan-konsonan yang bukan berasal daripada bahasa Melayu tetapi dipinjam daripada bahasa lain, seperti bahasa Arab, Sanskrit, Inggeris dan sebagainya. Konsonan-konsonan ini telah umum dipakai dalam perkataan-perkataan yang dipinjam daripada bahasa asing. Konsonan-konsonan tersebut terdiri daripada:

114

BUNYI-BUNYI BAHASA / 4

(i) (ii) (iii) (iv) (v) (vi) (vii) (viii)

Geseran bibir-gigi tidak bersuara [f] Geseran bibir-gigi bersuara [v] Geseran gigi tidak bersuara [] Geseran gigi bersuara [ð] Geseran gusi bersuara [z] Geseran lelangit keras tidak bersuara [š, ž] Geseran lelangit lembut tidak bersuara [x] Geseran lelangit lembut bersuara [Ɣ]

Tahukah Anda Cara Penghasilan Konsonan Pinjaman dalam Bahasa Melayu?
Geseran Bibir-Gigi Tidak Bersuara [f]
Bunyi konsonan geseran bibir-gigi tidak bersuara [f] dihasilkan dengan cara: (i) Bibir bawah dihampirkan pada gigi atas untuk membuat sempitan supaya udara keluar dengan menggeser melalui ruang yang sempit. (ii) Lelangit lembut dan anak tekak dinaikkan menutup rongga ke hidung supaya udara tidak dapat keluar melalui rongga hidung. (iii) Pita suara dibuka (direnggangkan). (iv) Udara dari paru-paru keluar dengan menggeser melalui sempitan pada daerah bibir-gigi. Pita suara tidak digetarkan. (v) Bunyi yang dihasilkan ialah bunyi geseran bibir-gigi tidak bersuara [f] (lihat rajah 4.42). Konsonan ini hadir dalam perkataan pinjaman seperti contoh yang berikut: di awal perkataan: [fikir], [fitnah], [faham], [fonetiʔ]. di tengah perkataan: [nafkah], [sifir], [sifar], [kufur]. di akhir perkataan: [arif], [maʔaf], [alif], [huruf].

115

BUNYI-BUNYI BAHASA / 4

[f]

Rajah 4.42 : Penghasilan Konsonan [f]

4.31 Terangkan cara penghasilan bunyi konsonan pinjaman Geseran BibirGigi Tidak Bersuara [f].

Geseran Bibir-Gigi Bersuara [v]
Bunyi konsonan geseran bibir-gigi bersuara [v] dihasilkan dengan cara: (i) Bibir bawah dihampirkan pada gigi atas untuk membuat sempitan supaya udara keluar dengan menggeser melalui sempitan. (ii) Lelangit lembut dan anak tekak dinaikkan dan dirapatkan pada dinding tekak menutup rongga ke hidung supaya udara tidak dapat keluar melalui rongga hidung. (iii) Pita suara dirapatkan. (iv) Udara dari paru-paru keluar dengan menggeser melalui sempitan pada daerah bibir-gigi. Pita suara digetarkan.

116

BUNYI-BUNYI BAHASA / 4

(v)

Bunyi yang dihasilkan ialah bunyi geseran bibir-gigi bersuara [v] (lihat rajah 4.43). Kehadiran bunyi konsonan ini adalah seperti dalam contoh yang berikut: di awal perkataan: [vokal], [variasi]. di tengah perkataan: [univәrsiti], [novel].

[v]

Rajah 4.43 : Penghasilan Konsonan [v]

4.32 Terangkan cara penghasilan bunyi konsonan pinjaman Geseran BibirGigi Bersuara [v].

Geseran Gigi Tidak Bersuara []
Konsonan geseran gigi tidak bersuara [] dihasilkan melalui cara: (i) Hujung lidah dihampirkan kepada daerah antara gigi atas dengan gigi bawah untuk membuat sempitan pada daerah antara gigi atas dan gigi bawah supaya udara keluar dengan menggeser.

117

BUNYI-BUNYI BAHASA / 4

(ii)

(iii) (iv) (v)

Lelangit lembut dan anak tekak dinaikkan dan dirapatkan pada dinding tekak untuk menutup rongga ke hidung supaya udara tidak dapat keluar melalui rongga hidung. Pita suara dibuka (direnggangkan). Udara dari paru-paru keluar dengan menggeser melalui sempitan antara gigi atas dan gigi bawah. Pita suara tidak digetarkan. Bunyi yang dihasilkan ialah bunyi geseran gigi tidak bersuara [] (lihat rajah 4.44). Konsonan ini hadir dalam perkataan seperti dalam contoh yang berikut: di awal perkataan: [inin], [alaa], [abit], di tengah perkataan: [mial]. di akhir perkataan: [hadi].

[oman].

[]

Rajah 4.44 : Penghasilan Konsonan []

118

33 Terangkan cara penghasilan bunyi konsonan pinjaman Geseran Gigi Tidak Bersuara [].34 (a) _____________ (b) _____________ (c) _____________ (d) _____________ (e) _____________ (f) _____________ (g) _____________ (h) _____________ 119 (i)_____________ .BUNYI-BUNYI BAHASA / 4 4. Tuliskan lambang bunyi konsonan yang dihasilkan berdasarkan gambar rajah di bawah: 4.

35 Kenal pasti jenis bunyi konsonan dalam perkataan berikut: Perkataan duri gulai dapur batas desak buruh gitar bilas jala cukai jambu capal juta celah kipas cuci besar hampas perah basah boros pijak hitam bola wisel wirid yuran watan lipas yakin larut wira elok tamak cucuk kicap bahu semak muka Jenis Konsonan 120 .BUNYI-BUNYI BAHASA / 4 4.

Menyenaraikan enam jenis vokal bahasa Melayu ii. Bebas memilih mana-mana perkataan dalam bahasa Melayu. . 4. Menjelaskan ciri-ciri vokal hadapan. [u]. Mengandungi vokal-vokal yang berikut. jawapan anda harus mencakupi: i. Sila buat rujukan tambahan daripada sumber lain. [o] dan vokal [ә] ii.vokal belakang.2 Bagi menjawab soalan ini. Anda juga perlu memberikan vokal tengah [ә] iii. Ciri-ciri vokal bahasa Melayu iii. . Mengenal pasti sama ada huruf yang bercetak tebal dalam perkataan yang diberikan tersebut merupakan: .vokal hadapan separuh luas. vokal tengah dan vokal belakang dengan menyertakan gambar rajah kedudukan bibir dan lidah semasa menghasilkan bunyi vokal tersebut dan contoh yang sesuai.vokal hadapan sempit. [a]. . Anda perlu memberikan tiga contoh perkataan bagi setiap vokal tersebut yang hadir di hadapan. 121 . anda: i.vokal hadapan luas.vokal hadapan separuh sempit. anda perlu: i.4 Bagi menjawab soalan ini. anda harus: i.5 Bagi soalan ini. atau lain-lain ii. Definisi vokal ii.vokal tengah. . 4. jawapan anda perlu: i. 4. [e]. dan [u] ii. 4.1 bagi mengesahkan jawapan anda itu betul. di tengah dan di akhir perkataan.3 Bagi soalan ini. . Anda perlu rujuk Rajah 4. Sila sertakan contoh-contoh yang mengandungi vokal tersebut.BUNYI-BUNYI BAHASA / 4 PANDUAN MENJAWAB SOALAN LATIHAN UNIT 4 4. iaitu vokal tinggi [i]. asalkan perkataan tersebut mengandungi vokal [i].1 Bagi soalan ini.

23 ii. 4. Sebaik-baiknya sertakan sekali gambar rajah dalam penerangan anda.7 Bagi menjawab soalan ini. Antara lambang konsonan yang perlu mengisi kotak bahagian berwarna itu ialah [b]. Anda perlu melihat gambar rajah 4. dll iii.11 Bagi menjawab soalan ini. anda perlu: i. 4.9 Bagi menjawab soalan ini.10 Bagi menjawab soalan ini. Merujuk Rajah 4. Sebaik-baiknya sertakan sekali gambar rajah dalam penerangan anda. Pastikan anda menghuraikan proses penghasilan bunyi konsonan letupan gusi tidak bersuara [t] tersebut dengan teratur dan betul iii. Pastikan anda menghuraikan proses penghasilan bunyi konsonan [p] tersebut dengan teratur dan betul iii. Merujuk Rajah 4. 122 . Sila pastikan yang anda mengetahui nama-nama konsonan tersebut.21 bagi mendapatkan jawapan seterusnya iv. Pastikan anda menghuraikan proses penghasilan bunyi konsonan letupan gusi bersuara [d] tersebut dengan teratur dan betul iii. [m].26 ii.25 ii. 4. anda perlu: i. Sebaik-baiknya sertakan sekali gambar rajah dalam penerangan anda. 4. [t]. anda perlu: i. Sebaik-baiknya sertakan sekali gambar rajah dalam penerangan anda. Pastikan anda menghuraikan proses penghasilan bunyi konsonan letupan dua bibir bersuara [b] tersebut dengan teratur dan betul iii.BUNYI-BUNYI BAHASA / 4 4. [j].24 ii. Merujuk Rajah 4. anda perlu: i.6 Bagi menjawab soalan ini. anda perlu meneliti setiap perkataan yang diberikan dan carikan perkataan yang mengandungi konsonan letupan dua bibir bersuara [b]. Merujuk Rajah 4.8 Bagi soalan ini. anda perlu: i. Mengisi kotak bahagian berwarna itu dengan lambang konsonan yang betul ii. 4. [č].

Merujuk Rajah 4. anda perlu: i.30 ii. 4. Pastikan anda menghuraikan proses penghasilan bunyi konsonan letupan lelangit lembut tidak bersuara [k] tersebut dengan teratur dan betul iii.27 ii.29 ii. anda perlu: i. Sebaik-baiknya sertakan sekali gambar rajah dan contoh dalam penerangan anda.15 Bagi menjawab soalan ini. 4. anda perlu meneliti setiap perkataan yang diberikan dan bulatkan perkataan yang mengandungi konsonan letupan gusi bersuara. anda perlu: i. anda perlu meneliti setiap perkataan yang diberikan dan bulatkan perkataan yang berakhir dengan hentian glotis. Merujuk Rajah 4. Merujuk Rajah 4. Pastikan anda menghuraikan proses penghasilan bunyi konsonan hentian glotis [ʔ] tersebut dengan teratur dan betul iii.14 Bagi menjawab soalan ini.28 ii. Sebaik-baiknya sertakan sekali gambar rajah dan contoh dalam penerangan anda. Sebaik-baiknya sertakan sekali gambar rajah dan contoh dalam penerangan anda. 4.12 Bagi soalan ini. Merujuk Rajah 4. 4.13 Bagi menjawab soalan ini. Pastikan anda menghuraikan proses penghasilan bunyi konsonan letusan lelangit keras-gusi tidak bersuara [č] tersebut dengan teratur dan betul iii. anda perlu: i. 4. Sebaik-baiknya sertakan sekali gambar rajah dan contoh dalam penerangan anda. 123 . Pastikan anda menghuraikan proses penghasilan bunyi konsonan letupan lelangit lembut bersuara [g] tersebut dengan teratur dan betul iii.BUNYI-BUNYI BAHASA / 4 4.16 Bagi soalan ini.17 Bagi menjawab soalan ini.

Merujuk Rajah 4.22 Bagi menjawab soalan ini. Merujuk Rajah 4. Pastikan anda menghuraikan proses penghasilan bunyi konsonan geseran gusi tidak bersuara [s] tersebut dengan teratur dan betul iii. 4. Merujuk Rajah 4. Sebaik-baiknya sertakan sekali gambar rajah dan contoh dalam penerangan anda.BUNYI-BUNYI BAHASA / 4 4.31 ii. anda perlu meneliti setiap perkataan yang diberikan dan bulatkan perkataan yang bermula dengan konsonan letusan lelangit keras bersuara.18 Bagi menjawab soalan ini. Pastikan anda menghuraikan proses penghasilan bunyi konsonan geseran glotis bersuara [h] tersebut dengan teratur dan betul iii.34 ii. Sebaik-baiknya sertakan sekali gambar rajah dan contoh dalam penerangan anda. anda perlu: i. Pastikan anda menghuraikan proses penghasilan bunyi konsonan Getaran gusi bersuara [r] tersebut dengan teratur dan betul iii.33 ii. anda perlu: i. Sebaik-baiknya sertakan sekali gambar rajah dan contoh dalam penerangan anda. 4. 4. anda perlu: i. 4.21 Bagi menjawab soalan ini. Pastikan anda menghuraikan proses penghasilan bunyi konsonan letusan lelangit keras-gusi bersuara [j] tersebut dengan teratur dan betul iii. 124 . Sebaik-baiknya sertakan sekali gambar rajah dan contoh dalam penerangan anda. Merujuk Rajah 4.32 ii.19 Bagi soalan ini.20 Bagi menjawab soalan ini. anda perlu: i.

Sebaik-baiknya sertakan sekali gambar rajah dan contoh dalam penerangan anda. Merujuk Rajah 4. anda perlu: i. anda perlu: i.23 Bagi menjawab soalan ini. Merujuk Rajah 4. Bagi menjawab soalan ini. Bagi menjawab soalan ini. Pastikan anda menghuraikan proses penghasilan bunyi konsonan sengau lelangit keras-gusi bersuara [ɲ] tersebut dengan teratur dan betul iii. anda perlu: i. Bagi menjawab soalan ini. Merujuk Rajah 4.37 ii.25 4. Bagi menjawab soalan ini.38 ii. Sebaik-baiknya sertakan sekali gambar rajah dan contoh dalam penerangan anda.39 ii. Sebaik-baiknya sertakan sekali gambar rajah dan contoh dalam penerangan anda. Pastikan anda menghuraikan proses penghasilan bunyi konsonan sengau gusi bersuara [n] tersebut dengan teratur dan betul iii.36 ii.27 125 . 4.BUNYI-BUNYI BAHASA / 4 4. Merujuk Rajah 4.35 ii.24 4. Sebaik-baiknya sertakan sekali gambar rajah dan contoh dalam penerangan anda. Sebaik-baiknya sertakan sekali gambar rajah dan contoh dalam penerangan anda. Pastikan anda menghuraikan proses penghasilan bunyi konsonan sengau dua bibir bersuara [m] tersebut dengan teratur dan betul iii. anda perlu: i. Pastikan anda menghuraikan proses penghasilan bunyi konsonan sengau lelangit lembut bersuara [ŋ] tersebut dengan teratur dan betul iii. anda perlu: i. Merujuk Rajah 4. Pastikan anda menghuraikan proses penghasilan bunyi konsonan sisian gusi bersuara [l] tersebut dengan teratur dan betul iii.26 4.

28 Bagi menjawab soalan ini.40 ii. Sebaik-baiknya sertakan sekali gambar rajah dan contoh dalam penerangan anda. anda perlu meneliti setiap perkataan yang diberikan dan bulatkan perkataan yang bermula dengan konsonan vokal dua bibir bersuara Bagi menjawab soalan ini. Merujuk Rajah 4. Sebaik-baiknya sertakan sekali gambar rajah dan contoh dalam penerangan anda. anda perlu: i. anda perlu: i.32 126 .BUNYI-BUNYI BAHASA / 4 4. Bagi soalan ini.30 4.29 4. Pastikan anda menghuraikan proses penghasilan bunyi konsonan pinjaman geseran bibir-gigi tidak bersuara [f] tersebut dengan teratur dan betul iii. anda perlu: i.41 ii. Pastikan anda menghuraikan proses penghasilan bunyi konsonan pinjaman geseran bibir-gigi bersuara [v] tersebut dengan teratur dan betul iii.43 ii. Pastikan anda menghuraikan proses penghasilan bunyi konsonan separuh vokal lelangit keras bersuara [j] tersebut dengan teratur dan betul iii. Merujuk Rajah 4.31 4. Bagi menjawab soalan ini. 4. Merujuk Rajah 4. anda perlu: i.42 ii. Merujuk Rajah 4. Sebaik-baiknya sertakan sekali gambar rajah dan contoh dalam penerangan anda. Bagi menjawab soalan ini. Sebaik-baiknya sertakan sekali gambar rajah dan contoh dalam penerangan anda. Pastikan anda menghuraikan proses penghasilan bunyi konsonan separuh vokal dua bibir bersuara [w] tersebut dengan teratur dan betul iii.

[k]. Sebaik-baiknya sertakan sekali gambar rajah dan contoh dalam penerangan anda.35 127 . Merujuk Rajah 4. Bagi menjawab soalan ini. Pastikan anda memasukkan lambang konsonan [p]. [z].33 Bagi menjawab soalan ini.44 ii. [z]. anda perlu: i.(i) ii. [g]. Meneliti setiap perkataan yang disenaraikan dalam soalan ii. [ʔ].34 4. Kenal pasti jenis-jenis bunyi konsonan dalam perkataan tersebut. Kenal pasti kedudukan alat artikulasi yang menghasilkan bunyi konsonan tertentu iii. [č]. anda perlu: i. [s]. anda perlu: i. [n] dalam jawapan anda. Bagi menjawab soalan ini.BUNYI-BUNYI BAHASA / 4 4. 4. [t]. Menerangkan setiap rajah (a) . Pastikan anda menghuraikan proses penghasilan bunyi konsonan pinjaman geseran gigi tidak bersuara [] tersebut dengan teratur dan betul iii.

Abdul Hamid Mahmood (2002). (1973). (1955). The world book of encyclopedia volume two. Ejaan bahasa Melayu terkini. Auckland: Arnold. (1986). P. Kuala Lumpur: Dewan Bahasa dan Pustaka. Kuala Lumpur: City Reprographic Services. Chicago: University of Chicago Press. London: Heffer. 128 . Crystal. An introduction to phonetics and phonology (second edition). Barnhart.K. Rinehart & Winston. USA: Blackewell. Speech sounds. (1995). Ashby. R. Kamus Dewan Edisi Keempat (2005). (Ed) (1992). Introducing phonetics & phonology. Bhd. Linguistik fonetik dan fonologi bahasa Melayu. Guru dan bahasa Melayu. London: Routledge. Masa Enterprise. Bright.J. W. Davenport. H. P. International encyclopedia of linguistics. Kuala Lumpur: PTS Professional.) (1981). An outline of English phonetics. A Dictionary of Linguistics and Phonetics.A. C. Ladefoged. Preliminaries to linguistic phonetics. C.L. J. M. (1998). (1995). An introduction to descriptive linguistics. & Barnhart. & Hannahs. Abdul Hamid Mahmood dan Nurfarah Lo Abdullah (2007). S. New York: Oxford University Press. New York: Holt. (Ed. Kuala Lumpur: Aslita Sdn. Jones. Gleason. (1958). & Yallop. Oxford: Basil Blackwell Ltd. D. Fonetik dan fonologi siri pengajaran dan pembelajaran bahasa Melayu. Toronto: World Book Inc. Clark. Indirawati Zahid & Mardian Shah Omar (2006).BUNYI-BUNYI BAHASA / 4 Rujukan Abdul Hamid Mahmood (1995). D.

(1963). (1983). Fonetik. Phonetics the science of speech. Brace and Jovanovich. London: Penguin Books. Martin. Vowels and consonants (second edition). Phonetics. Lyons. (1998). (2001). A course in phonetics (3rd. New York: Penguin Modern Master University Press. J. J. 129 . (2006). Ladefoged. Principles of phonetics. Linguistik. MA: Thomson Wadsworth. The Penguin Dictionary (2004). P. Ladefoged. K. P. New York: Denver. London: Arnold. (1947).W. J. J. Sudaryanto (1983). Kuala Lumpur: Dewan Bahasa dan Pustaka. Universiti Malaya.M. B. Malmberg.B. New York: Cambridge University Press. United Kingdom: Oxford University Press. Boston. A course in phonetics (fifth edition). & Rahilly. New York: Harcourt. Pengenalan fonetik dan fonologi. P. Roach. Verhaar. Yogyakarta: Gadjah Mada University Press. Nor Hashimah Jalaluddin (1998). (1993). Laver. Rahmat Sato. Pengantar linguistik.BUNYI-BUNYI BAHASA / 4 Ladefoged. Yogyakarta: Gadjah Mada University Press. (1981). (1993). H. Phonetics. P. (1999). Marsono (1986). Phonetics: A critical analysis of phonetic theory and a technique for the practical description of sounds University of Michigan Press. Asas fonetik. Pike. Kuala Lumpur: Fakulti Bahasa dan Linguistik. Yogyakarta: Gadjah Mada University Press. Ed).L. Noam Chomsky. Australia: Blackwell Publishing. J. (2005).

menerangkan pengertian artikulasi tambahan/ koartikulsi. penglelangitkerasan. Apakah Pengertian Artikulasi Tambahan / Koartikulasi? Artikulasi tambahan atau koartikulasi ialah sebutan tambahan yang terjadi akibat daripada pengaruh penyebutan sesuatu bunyi tertentu. ii. perengkungan dan pengglotisan iii. penyengauan. anda seharusnya dapat: i. penyengauan. perengkungan dan pengglotisan. beberapa alat artikulasi turut 130 . membezakan antara pembibiran.ARTIKULASI TAMBAHAN / 5 Unit 5 ARTIKULASI TAMBAHAN / KOARTIKULASI HASIL PEMBELAJARAN Setelah selesai mempelajari unit ini. Sewaktu menyebutkan sesuatu bunyi tertentu. Pengenalan Unit ini membincangkan hal tentang Artikulasi Tambahan atau juga dipanggil Koartikulasi yang mencakupi pembibiran. penglelangitkerasan. menulis perkataan dalam bentuk fonetik dengan memasukkan lambang-lambang koartikulasi. terjadi juga sebutan tambahan secara sampingan kerana dalam proses penyebutan sesuatu bunyi tertentu.

perengkungan. Tahukah Anda Proses Pembibiran? Pembibiran atau dikenal sebagai labialisasi ialah artikulasi tambahan yang berlaku semasa hendak menyebut bunyi vokal belakang. pembibiran. penglelangitkerasan. pengglotisan (Glotalisasi) 5. Artikulasi tambahan pembibiran ditanda dengan lambang w seperti dalam contoh yang berikut: [kwuniŋ] [kwučiŋ] [lwubaŋ] [swulit] [twolaʔ] 5. iaitu pengaruh daripada hendak menyebut bunyi vokal belakang [u] dalam perkataan “kuning” itu. 131 . iv. jelaskan maksud pembibiran. ii. penyengauan. semasa kita menyebut bunyi perkataan [kuniŋ]. dan v. rengkung dan seumpamanya sehingga berlakunya artikulasi tambahan seperti: i.ARTIKULASI TAMBAHAN / 5 terlibat. misalnya bibir. rongga hidung.2 Dengan memberikan contohcontoh yang sesuai. berlaku sedikit pembundaran bibir.1 Apakah yang anda faham tentang koartikulasi? Berikan pengertian menurut banyak sumber. Misalnya. lelangit keras. iii. Sebenarnya semasa kita hendak menyebut bunyi konsonan [k] yang diikuti oleh vokal belakang [u] dalam perkataan “kuning” itu.

ɲ. jelaskan maksud penyengauan. Lambang penyengauan atau nasalisasi ditanda dengan lambang ~ seperti dalam perkataan yang berikut: [mãkan] [nãŋka] [ɲãɲi] [məŋãntoʔ] 5. n. ŋ] merebak kepada bunyi vokal kerana rongga hidung tidak sempat ditutup sepenuhnya semasa menyebut bunyi vokal dalam perkataan tersebut.3 Dengan memberikan contoh-contoh yang sesuai. nyamuk. pengaruh bunyi sengau [m. ŋ] seperti dalam perkataan malam. n.ARTIKULASI TAMBAHAN / 5 Tahukah Anda Proses Penyengauan? Penyengauan atau nasalisasi merupakan artikulasi tambahan yang berlaku pengaruh daripada proses penyebutan bunyi perkataan yang mengandungi konsonan sengau yang diikuti oleh vokal. Semasa menyebutkan bunyi sengau. Penglelangitkerasan ini terhasil sebelum bunyi letusan lelangit keras [č] dan [ǰ] dan lambang yang digunakan untuk melambangkan penglelangitkerasan ialah lambang [^] di bawah atau [ǰ] di sebelah kanan atas lambang fonetik konsonan berkenaan. [m. Tahukah Anda Proses Penglelangitkerasan? Penglelangitkerasan atau palatalisasi merupakan artikulasi tambahan yang berlaku akibat proses penghasilan bunyi lelangit keras. seperti dalam contoh yang berikut: [punǰča] [manǰja] [belanjǰa] [senǰǰa] [belunǰǰur] 132 . misalnya. ɲ. nasi. nganga.

4 Dengan memberikan contoh-contoh yang sesuai. Misalnya.ARTIKULASI TAMBAHAN / 5 5. 133 . [ʔadeʔ]. Tahukah Anda Proses Pengglotisan (Glotalisasi)? Pengglotisan atau glotalisasi merupakan ciri suprasegmental yang berlaku sebelum penyebutan bunyi vokal. jelaskan maksud perengkungan. Sebelum bunyi vokal itu dilafazkan. d dan z 5. Bunyi seperti ini banyak terdapat dalam bahasa Arab.5 Dengan memberikan contoh-contoh yang sesuai. alat artikulasi mengambil sedikit masa untuk melafazkan bunyi vokal tersebut dan ini mengakibatkan udara terhenti sebentar pada glotis semasa menyebut bunyi vokal dalam perkataan itu. Glotalisasi biasanya berlaku pada awal bunyi vokal yang hadir pada perkataan yang disebut secara satu-satu. [ʔabaŋ]. jelaskan maksud penglelangitkerasan. Simbol yang digunakan bagi melambangkan bunyi perengkungan ialah seperti yang terdapat pada fonem yang berikut: L. [ʔalat] dan seumpamanya. Tahukah Anda Proses Perengkungan? Perengkungan ialah artikulasi tambahan yang berlaku akibat daripada pengucapan bunyi rengkungan.

ARTIKULASI TAMBAHAN / 5 Glotalisasi juga berlaku antara dua vokal yang berdekatan dalam perkataan. jelaskan maksud glotalisasi. penyengauan.6 Dengan memberikan contoh-contoh yang sesuai. udara terhenti sekejap pada glotis dan memakan sedikit masa untuk menyebut vokal yang berikutnya. penglelangitkerasan. [faʔedah] dan seumpamanya. [ǰumaʔat]. [saʔat]. perengkungan dan pengglotisan 1.7 Nyatakan perbezaan antara pembibiran. 1. 5. Contohnya. Semasa menyebut vokal pertama.8 Nyatakan artikulasi tambahan yang terlibat dalam contoh-contoh perkataan di bawah: (a) [kwuraŋ] (b) [tanǰǰaʔ] (c) [ʔiteʔ] (d) [taʔat] (e) [mãsin] (f) [punjčaʔ] (g) [kwotaʔ] (h) [panǰǰat] (i) [ŋãŋã] (j) [kaʔedah] ____________________ ____________________ ____________________ ____________________ ____________________ ____________________ ____________________ ____________________ ____________________ ____________________ 134 .

9 Salin semula perkataan-perkataan di bawah dalam bentuk fonetik dengan memasukkan lambang-lambang artikulasi tambahan yang sesuai.ARTIKULASI TAMBAHAN / 5 5. a) putih (b) banjir (c) singa (d) taat (e) tulang (f) banyak (g) kumbang (h) sunting (i) jemaah (h) sengaja (i) ombak (j) semalam ____________________ ____________________ ____________________ ____________________ ____________________ ____________________ ____________________ ____________________ ____________________ ____________________ ____________________ ____________________ 135 .

Menjelaskan maksud koartikulasi penglelangitkerasan ii.2 Bagi menjawab soalan ini.1 Bagi menjawab soalan ini. [nusa] iii. Contohnya.ARTIKULASI TAMBAHAN / 5 PANDUAN MENJAWAB SOALAN LATIHAN UNIT 5 5.3 Bagi menjawab soalan ini. Menerangkan maksud artikulasi tambahan/ koartikulasi ii. anda perlu: i. ii. [nila]. Anda perlu menjelaskan proses menghasilkan bunyi konsonan tertentu yang melibatkan berlakunya artikulasi tambahan. Berikan contoh-contoh lain dalam bahasa Melayu tentang artikulasi tambahan penglelangitkerasan. 136 . Pengaruh daripada konsonan sengau itu terkena juga pada vokal yang mengikutinya. anda harus: i. Sila teliti perkataan yang mengandungi konsonan lain yang diikuti oleh vokal belakang. anda perlu: i. anda harus: i.4 Untuk menjawab soalan ini. konsonan [n] yang diikuti oleh konsonan [j] berlaku artikulasi tambahan penglelangitkerasan yang hadir bersamasama bunyi tersebut iii. Sila teliti semua definisi yang diberikan oleh tokoh-tokoh bahasa yang berlainan dan terangkannya mengikut fahaman anda iii. Berikan contoh-contoh perkataan yang mengandungi artikulasi tambahan tersebut. bunyi koartikulasi pembibiran yang hadir bersama dengan konsonan [k] semasa menyebut bunyi [kwuda] ii. Menerangkan bahawa bunyi-bunyi penyengauan berlaku kerana wujudnya konsonan sengau yang diikuti oleh bunyi vokal. misalnya [mãlam]. 5. misalnya apabila menyebut perkataan panjang. 5. Menghuraikan artikulasi tambahan/ koartikulasi yang hadir bersama-sama dengan bunyi konsonan yang lain yang hadir selepas konsonan tersebut. Sila berikan juga contoh-contoh konsonan sengau lain yang diikuti oleh bunyi-bunyi vokal tersebut. Pastikan anda memberikan contoh-contoh penyengauan yang berlaku pada vokal-vokal lain yang hadir mengikuti konsonan sengau. 5.

Memberikan maksud koartikulasi pengglotisan bahasa Melayu ii. iii.(j) tersebut iii.5 Untuk menjawab soalan ini. Mengenal pasti jenis-jenis koartikulasi yang berlainan yang berlaku semasa menyebut perkataan dalam soalan (a) . Terangkan cara penghasilan konsonan tertentu yang boleh menyebabkan berlakunya koartikulasi perengkungan iii.ARTIKULASI TAMBAHAN / 5 5. penyengauan. Berikan contoh-contoh koartikulasi pengglotisan dalam bahasa Melayu. penglelangitkerasan. anda perlu: i. Pastikan anda menerangkan setiap artikulasi tambahan yang berlainan yang terdapat dalam perkataan (a) .9 Untuk soalan ini.6 Untuk menjawab soalan ini. 5. anda perlu: i. Menerangkan perbezaan cara-cara menghasilkan bunyi koartikulasi pembibiran. Meneliti dan mengenali setiap perkataan dan bunyi-bunyi konsonan serta vokal yang terdapat pada perkataan tersebut ii.7 Bagi menjawab soalan ini. Anda juga perlu mengetahui setiap penghasilan bunyi konsonan dan vokal itu ada bunyi lain yang turut serta bersama-samanya.8 Bagi soalan ini. anda perlu: i. anda perlu: i. dll 137 . pengglotisan. Sila rujuk sumber lain seperti buku dan internet bagi mendapatkan maklumat tambahan. seperti pembibiran. Menerangkan maksud koartikulasi perengkungan bahasa Melayu ii.(j) ii. Sila rujuk halaman 131 – 133. 5. Berikan contoh-contoh lain koartikulasi perenkungan dalam bahasa Melayu. 5. 5. Sila rujuk sumber lain seperti buku dan internet bagi mendapatkan maklumat tambahan. Huraikan proses pengglotisan berlaku iii. perengkungan dan pengglotisan ii. anda perlu: i.

138 . Misalnya bagi perkataan ombak. berlakunya pengglotisan pada huruf vokal [o] dan bentuk transkripsi fonetik ditulis seperti berikut: [ʔombaʔ].ARTIKULASI TAMBAHAN / 5 iii. Anda perlu memasukkan lambang-lambang artikulasi tambahan tersebut bagi perkatan-perkataan itu.

(1958). Rinehart & Winston. Gramedia Jakarta. Kamus linguistik. Davenport. & Hannahs. Introducing phonetics & phonology.A. M. Toronto: World Book Inc. Harimurti Kridalaksana (1983). Jones. R. New York: Oxford University Press. Bright. C. (Ed. Preliminaries to linguistic phonetics.ARTIKULASI TAMBAHAN / 5 Rujukan Abdul Hamid Mahmood (1995). (1995). & Barnhart. H. Gleason. Speech sounds. & Yallop. (Ed) (1992). Abdul Hamid Mahmood dan Nurfarah Lo Abdullah (2007). Jakarta: Penerbit P. Chicago: University of Chicago Press. P. Kuala Lumpur: City Reprographic Services. Linguistik fonetik dan fonologi bahasa Melayu. New York: Holt.L.K. Bhd. An introduction to descriptive linguistics. W. Ladefoged.T. Kuala Lumpur: Aslita Sdn. D. Ashby. 139 . Barnhart. J.) (1981). An introduction to phonetics and phonology (second edition). USA: Blackewell. D. S. (1998). Clark. Kuala Lumpur: Dewan Bahasa dan Pustaka. Abdul Hamid Mahmood (2002). (1995). Ejaan bahasa Melayu terkini. An outline of English phonetics. (1955). London: Heffer. Kamus Dewan Edisi Keempat (2005). Masa Enterprise. The world book of encyclopedia volume two. Guru dan bahasa Melayu. A Dictionary of Linguistics and Phonetics. C. (1986). (1973). International encyclopedia of linguistics. Auckland: Arnold. London: Routledge. P.J. Oxford: Basil Blackwell Ltd. Crystal.

J. (2006). Boston. (1974). New York: Penguin Modern Master University Press. K.M. New York: Denver. MA: Thomson Wadsworth. Phonetics. Phonetics the science of speech. P. Marsono (1986). B. Ladefoged. Australia: Blackwell Publishing. Pengenalan fonetik dan fonologi. London: Penguin Books. (1981). Pengantar linguistik. New York: Cambridge University Press. (1947). Laver. United Kingdom: Oxford University Press. (1983). Vowels and consonants (second edition). Rahmat Sato. J. J. London: Arnold. Malmberg. Phonetics. Noam Chomsky. P. (2001). Lyons.W. H. Yogyakarta: Gadjah Mada University Press. Parker. Pike. Fonetik. (1999). (1963). & Rahilly. The Penguin Dictionary (2004). J. (1993).B. Principles of phonetics. Martin.L. Universiti Malaya. F. Phonetics: A critical analysis of phonetic theory and a technique for the practical description of sounds University of Michigan Press. Verhaar. A course in phonetics (fifth edition). Yogyakarta: Gadjah Mada University Press. Roach. J. Kuala Lumpur: Fakulti Bahasa dan Linguistik. Kuala Lumpur: Dewan Bahasa dan Pustaka. 140 .ARTIKULASI TAMBAHAN / 5 Ladefoged. (2005). (1998). Linguistik untuk bukan ahli linguistik. P.

jeda. anda seharusnya dapat: i. ciri suprasegmental hadir bersama-sama fonem penggalan dengan cara menumpangi bunyi segmental. Fonem suprasegmental tersebut terdiri daripada: i. kepanjangan.FONEM SUPRASEGMENTAL / 6 Unit 6 FONEM SUPRASEGMENTAL HASIL PEMBELAJARAN Setelah selesai mempelajari unit ini. kepanjangan. tona dan intonasi. membezakan antara tekanan. kepanjangan. ii. menerangkan pengertian fonem suprasegmental. Apakah Pengertian Fonem Suprasegmental? Fonem suprasegmental yang juga disebut fonem suprapenggalan ialah ciri atau sifat bunyi yang menindihi atau menumpangi sesuatu fonem. ii. Maksudnya. tekanan. Fonem suprasegmental ini bukannya bunyi segmental atau bunyi penggalan. tetapi ciri yang hadir bersama dengan cara menindihi atau menumpangi bunyi penggalan. Pengenalan Unit ini membincangkan hal tentang Fonem Suprasegmental dalam fonetik dan fonologi bahasa Melayu yang meliputi tekanan. tona dan intonasi dalam bidang fonetik dan fonologi bahasa Melayu. jeda. 141 .

Dalam bahasa asing.FONEM SUPRASEGMENTAL / 6 iii. Tekanan dalam perkataan bahasa Melayu lazimnya berlaku pada suku kata yang kedua seperti dalam perkataan ki ta. Dalam bahasa Melayu. iv.2 Dengan memberikan contoh-contoh yang sesuai. 142 . Contohnya. misalnya bahasa Inggeris. jelaskan bagaimana “tekanan” boleh membezakan makna sesuatu frasa atau ayat. perkataan pro gress bermaksud “memajukan” (kata kerja) / dan pro gress bermaksud “kemajuan” (kata nama).1 Apakah perbezaan antara bunyi segmental dan bunyi suprasegmental? i. v. 6. tekanan boleh membezakan / makna. Tekanan ditanda dengan tanda ( / ). ba pa. 6. Apakah Tekanan? Tekanan ialah ciri lemah atau kerasnya suara penyebutan sesuatu suku kata. Tekanan biasanya berlaku pada suku kata dalam perkataan. Begitulah seterusnya dengan perkataan conduct. sa tu dan seumpamanya. tona dan intonasi. Begitu juga dengan / perkataan ex port yang tekanannya diletakkan pada awal suku kata membawa / maksud “barang yang dieksportkan” (kata nama) sedangkan ex port yang tekanannya dilakukan pada suku kata kedua membawa maksud “melakukan kerja eksport” (kata kerja). tekanan berlaku pada vokal. jeda. insult dan seumpamanya boleh membawa maksud yang berbeza dalam bahasa Inggeris apabila dipakai tekanan pada suku kata yang berbeza. Bunyi vokal dalam bahasa Melayu disebut dengan lantang dan boleh dipanjangkan.

6. Dalam bahasa Inggeris. unsur jeda ini boleh membezakan makna.3 Ciri kepanjangan ditandai dengan tanda titik yang dipanggil mora. kepanjangannya satu mora. iaitu perkataan. dua titik ( : ). ). perbezaan makna terjadi apabila kepanjangan ini digunakan. Contohnya. “saya menjerit” dan ice-cream “aiskrim” bunyi ujarannya sama dan sukar dibezakan maknanya sekiranya kita tidak membezakannya dengan jeda seperti yang berikut: 143 . kepanjangannya ialah dua mora. Jika tanda mora itu satu titik ( . Ciri kepanjangan atau panjang pendek ini boleh membezakan makna dalam bahasa-bahasa tertentu seperti bahasa Inggeris dan Arab tetapi tidak membezakan makna dalam bahasa Melayu. Apakah Kepanjangan? Kepanjangan atau juga disebut panjang pendek bunyi merupakan ciri khusus yang terdapat pada perkataan dalam bahasa-bahasa tertentu. dan si:t bermakna “tempat duduk”. Terangkan lambang mora tersebut dengan contoh yang sesuai. dan jika empat titik ( :: ). perkataan sit bermakna “duduk”.FONEM SUPRASEGMENTAL / 6 ii. Misalnya. Ciri panjang pendek ini ditanda dengan tanda titik yang dipanggil mora. Dalam bahasa tertentu. ship maknanya “kapal” dan shi:p bermakna “kambing biri-biri”. Jeda atau persendian ini dilambangkan dengan tanda ( + ). ayat atau rangkai kata. kepanjangan bunyinya setengah mora. iii. ujaran I scream. khususnya bahasa Inggeris. Apakah Jeda? Jeda yang juga disebut persendian ialah ciri atau unsur hentian (senyap) dalam ujaran sebagai tanda memisahkan unsur linguistik.

Jeda juga digunakan untuk membezakan makna ayat.FONEM SUPRASEGMENTAL / 6 i scream / ai / ais + + skri:m / kri:m / “saya menjerit” “aiskrim” ice cream Dalam bahasa Melayu juga terdapat rangkai kata yang boleh mengelirukan makna sekiranya tidak dipakai tanda jeda. misalnya ujaran belikantin (belikan tin) dan belikantin (beli kantin). Bagi membezakan makna ujaran. rangkai kata itu perlu ditanda dengan tanda jeda seperti yang berikut: / belikan / beli + + tin / “membelikan tin “membeli kantin = = tin yang dibeli” kantin yang dibeli” kantin / Sebenarnya jeda atau persendian merupakan unsur pembeza dalam bahasa. Contoh ayat “Saya membaca buku kakak” boleh dibezakan maknanya dengan memakai jeda seperti yang berikut: / # Saya membaca buku kakak # / (Maksudnya saya membaca buku kepunyaan kakak) / # Saya membaca buku # kakak / (Maksudnya saya memberitahu kakak bahawa saya membaca buku) / # Kami makan sate kambing # / (Maksudnya kami makan sate daging kambing) / # Kami makan sate # kambing / (Maksudnya kami memberitahu kambing bahawa kami makan sate) 144 .

(i) _________________________________________ (ii) _________________________________________ iv. jelaskan makna ayat-ayat yang telah dibina. Apakah Tona? Tona merupakan naik atau turunnya suara dalam pengucapan perkataan. bina dua ayat yang berlainan makna dengan meletakkan lambang jeda pada bahagian yang sesuai. Kemudian.5 Bagi setiap ayat di bawah.4 Apakah makna dan lambang jeda? 6. Banyak bahasa yang mempunyai tona dan tona ini membezakan makna seperti dalam bahasa Mandarin. (i) _________________________________________ (ii) _________________________________________ (b) Saya mahu membaca ensiklopedia bahasa Melayu cikgu. bahasa Kampuchea dan lain-lain. tona meninggi. (i) _________________________________________ (ii) _________________________________________ (c) Adik suka makan nasi ayam. Yang pertama memakai lambang tona mendatar.FONEM SUPRASEGMENTAL / 6 6. tona turun-naik dan tona menurun seperti dalam contoh yang berikut: 145 . bahasa Vietnam. bahasa Laos. (a) Ibu menjahit baju ayah. bahasa Thai. Terdapat dua jenis tanda atau lambang yang berbeza digunakan untuk membezakan tinggi rendahnya bunyi satu-satu perkataan itu.

2005:12) Yang kedua pula memakai tanda nombor 1 hingga 4 untuk menunjukkan perbezaan tona seperti yang berikut: Tona tinggi (sangat keras) Tona sederhana tinggi (keras) Tona rendah (lemah) 1 2 3 Tona sangat rendah (sangat lemah) 4 Walau bagaimanapun. Ladefoged. 2 untuk tona rendah (lemah) dan 1 untuk tona sangat rendah (sangat lemah).1: Kedudukan Tinggi-Rendah Suara (Sumber:P.FONEM SUPRASEGMENTAL / 6 Tona datar Tona meninggi Tona turun-naik Tona menurun ma ma ma ma – / V “ibu” “guni” “kuda” “marah” \ Tona datar Tona meninggi Tona turun-naik Tona menurun “ibu” “guni” “kuda’ “marah” Rajah 6. sesetengah pengarang menggunakan tona 4 untuk tona tinggi (sangat keras). 146 . 3 untuk tona sederhana tinggi (keras).

kepanjangan. ayat berita mempunyai intonasi yang menurun pada akhir ayat. iaitu: a) Intonasi ayat penyata b) Intonasi ayat tanya c) Intonasi ayat perintah d) Intonasi ayat terbalik atau songsang e) Intonasi ayat pasif a) Intonasi Pada Ayat Penyata Biasa Intonasi pada ayat penyata mempunyai pola intonasi 2-4-2-3. Intonasi juga disebut sebagai lagu bahasa. Misalnya. jeda dan tona secara kombinasi turut membentuk intonasi ayat. dan digunakan dalam pertuturan.6 Apakah makna dan lambang tona? v. Apabila kita bertutur. kita menggunakan ayat-ayat yang diucapkan secara bersambung-sambung. Ayat-ayat yang dituturkan itu turut menggunakan intonasi atau lagu bahasa yang berbezabeza. seperti dalam ayat yang berikut: 4 3 Pelajar 2 i tu 2 peng awas 147 . Berikut diturunkan contoh-contoh intonasi pada ayat-ayat dalam bahasa Melayu. iaitu tekanan.FONEM SUPRASEGMENTAL / 6 6. Dalam bahasa Melayu. Semua jenis ciri suprasegmental atau suprapenggalan. terdapat berbagaibagai intonasi atau lagu yang terdapat pada ayat. Ayat tanya pula mempunyai intonasi meninggi pada akhir ayat dan seumpamanya. Apakah Intonasi? Intonasi ialah turun naik nada suara dalam pengucapan ayat atau frasa.

Dalam hal ini. iaitu nada permulaan bagi frasa predikat pengawas. oleh sebab predikat yang disertai partikel kah dipentingkan. manakala frasa predikat pengawas ditandai dengan tingkat 2-3. Tingkat nada 3 pada suku kata akhir ayat naik semula ke nada 4 sebagai tanda selesainya pengucapan ayat. Ayat tanya dapat juga dibentuk dengan meletakkan partikel -kah pada bahagian predikat ayat. Frasa predikat pergi dilafazkan dengan tingkat nada 2-3 seperti yang berikut: 148 . b) Intonasi Pada Ayat Tanya Dalam bahasa Melayu. ayat Pergi! sebenarnya terbit daripada ayat Awak pergi! Kata ganti nama diri kedua. Contohnya: 4 3 4 Pelajar 2 i tu peng awas ? Intonasi ayat tanya seperti contoh di atas digunakan dalam bentuk pertanyaan kepada seorang pendengar untuk dijawab oleh pendengar berkenaan. Sebagai contoh. Tingkat nada 3 pada suku kata akhir menandakan selesainya pengucapan frasa predikat pengawas. maka predikat dipindahkan ke bahagian hadapan ayat menjadi: Pengawaskah pelajar itu? Intonasi bagi ayat tanya di atas ditandai dengan tingkat nada 2-3-1-4 seperti dalam contoh yang berikut: 3 4 Penga was kah 2 1 pelajar i tu ? c) Intonasi Pada Ayat Perintah Dalam ayat perintah.FONEM SUPRASEGMENTAL / 6 Frasa subjek pelajar itu ditandai dengan tingkat nada 2-4. Pemisahan frasa subjek daripada predikat menjadi jelas disebabkan nada suara turun daripada tingkat 4 pada subjek pelajar itu ke tingkat nada 2. bahagian predikat lebih dipentingkan berbanding bahagian subjek. iaitu awak digugurkan dan meninggalkan predikat pergi. intonasi ayat tanya biasa ditandai dengan tingkat nada 2-4-3-4.

Ayat yang mempunyai susunan sedemikian disebut ayat terbalik atau ayat songsang. iaitu bahagian predikat ayat mendahului bahagian subjek. kerap berlaku susunan ayat yang berlawanan dengan pola biasa tersebut. intonasinya bertukar menjadi 2-3-1. dalam percakapan atau pertuturan seharian. Contoh: Susunan biasa Ayat songsang Susunan biasa Ayat songsang : : : : Adik saya Pandai Pelajar itu Pengawas + + + + pandai adik saya pengawas pelajar itu Intonasi ayat penyata biasa seperti yang telah dijelaskan mempunyai tingkat nada 2-4-2-3 seperti yang berikut: 4 3 Adik 2 sa ya 2 pan dai Apabila ayat tersebut disongsangkan. partikel -lah dapat disertakan bagi membentuk ayat: Pergilah.FONEM SUPRASEGMENTAL / 6 3 Per g i! 2 Bagi melembutkan perintah dalam ayat perintah di atas. Walau bagaimanapun. seperti yang berikut: 3 Pan dai 2 adik saya 1 149 . Intonasi ayat di atas ditandai dengan tingkat nada 2-3-1 seperti yang berikut: 3 Per g i lah 2 1 d) Intonasi Pada Ayat Terbalik atau Ayat Songsang Ayat bahasa Melayu dalam bentuk susunan biasa ialah Subjek + Predikat.

yang berubah ialah tingkat nada pada bahagian subjek.FONEM SUPRASEGMENTAL / 6 Begitu juga ayat-ayat di bawah: Susunan biasa: 4 3 Pelajar 2 i tu 2 penga was Susunan songsang: 3 Penga was 2 pelajar itu 1 Perhatikan bahawa dalam contoh ayat-ayat di atas. iaitu menurun kepada tingkat 1. Sebaliknya. Tingkat nada berkenaan tidak berubah meskipun kedudukan predikat berubah ke hadapan ayat. tingkat nada bagi bahagian predikat kekal pada tingkat 2-3. Oleh sebab kedua-dua partikel ini berfungsi hanya sebagai tanda bahawa bahagian predikat ayat dipentingkan. Susunan biasa: 4 3 Pelajar 2 i tu 2 penga was Susunan songsang: 3 4 Penga 2 was kah 1 pelajar i tu 150 . Selain partikel -kah. bersama-sama keseluruhan subjek ayat berkenaan yang tidak lagi dipentingkan. maka nada untuk -kah dan -lah menurun kepada tingkat 1. -lah juga menandakan bahawa bahagian predikat diberi penekanan. Sila teliti contoh ayat yang mengandungi partikel -kah.

Ayat tanya aktif biasa dan ayat tanya pasif biasa juga mempunyai tingkat nada 2-4 bagi bahagian subjek dan 2-3 bagi bahagian predikat seperti dalam contohcontoh yang berikut: Ayat Tanya Aktif Biasa: 4 3 Di 2 a 2 membuka bungkusan i tu? Ayat Tanya Pasif Biasa: 4 3 Bungkusan 2 i tu 2 dibuka nya? Walau bagaimanapun. Lihat contoh-contoh yang berikut: 151 . Perhatikan contoh-contoh yang berikut: Ayat Aktif: 4 3 I bu 2 2 belum menjahit baju i tu Ayat Pasif: 4 3 Baju 2 i tu 2 belum dijahit oleh i bu Dalam ayat-ayat di atas. bahagian pertama yang mempunyai tingkat nada 2-4 merupakan subjek. manakala bahagian kedua yang mempunyai tingkat nada 2-3 pula merupakan bahagian predikat ayat. iaitu 2-4-2-3.FONEM SUPRASEGMENTAL / 6 e) Intonasi Pada Ayat Pasif Ayat pasif mempunyai intonasi yang sama seperti ayat aktif biasa. jika ayat pasif berkenaan merupakan ayat pasif bagi orang pertama dan kedua. tingkat nada intonasi berbeza.

Dalam hal ini. ayat (a) merupakan ayat aktif biasa. Dalam contoh di atas. Oleh sebab itu.FONEM SUPRASEGMENTAL / 6 (a) (b) Saya membuka bungkusan itu. Dalam ayat (c) di atas. Saya buka bungkusan itu. seperti yang berikut: Nada Intonasi Ayat (b): 3 Saya 2 bu ka bungkusan itu 1 Ayat (a) dan (c) pula mempunyai intonasi ayat penyata biasa. fungsi intonasi adalah sebagai pemisah frasa-frasa dalam ayat. seperti dalam contoh-contoh yang berikut: Nada Intonasi Ayat (a): 4 3 Sa ya 2 2 membuka bungkusan i tu Nada Intonasi Ayat (c): 4 3 Bungkusan 2 i tu 2 saya bu ka f) Intonasi Pada Ayat yang Panjang Perlu diingat bahawa nada turun naiknya suara disesuaikan dengan unit-unit frasa. walau bagaimana panjang sekalipun sesuatu ayat. Oleh hal yang demikian. Predikat sesuatu ayat mempunyai tingkat intonasi 2-3. intonasi bagi ayat (b) di atas adalah 2-3-1. bahagian predikat ayat ialah saya buka. iaitu 2-4-2-3. Ayat (b) berasasl daripada ayat: (c) Bungkusan itu saya buka. manakala ayat (b) merupakan ayat pasif songsang. seperti dalam contoh yang berikut: 152 . nada intonasinya tetap mempunyai pola yang sama.

iaitu frasa subjek. Oleh hal yang demikian. seperti yang berikut: 4 3 Para 2 pelajar i tu 2 menelaah pelaja ran di perpustakaan 1 Ayat di atas berkemungkinan diucapkan dengan nada 2-3 pada bahagian frasa tambahan yang menjadi keterangan sekiranya frasa tambahan itu dipentingkan dan perlu ditegaskan seperti yang berikut: 4 4 Para 2 pelajar i tu 2 3 menelaah pelaja ran di 2 perpustaka an 153 . Oleh yang demikian. frasa predikat dan keterangan. nada yang diterimanya ialah nada 1.FONEM SUPRASEGMENTAL / 6 Para pelajar itu menelaah pelajaran di perpustakaan. Seperti yang telah dijelaskan. frasa di perpustakaan merupakan keterangan tambahan dan tidak begitu penting. pola intonasi bagi ayat biasa ialah 2-4-2-3. Maka intonasi bagi keseluruhan ayat tersebut ialah 2-4-3-1. Ayat di atas boleh dibahagikan kepada tiga frasa intonasi utama. tanpa keterangan adalah seperti yang berikut: 4 3 Para 2 pelajar i tu 2 menelaah pelaja ran Dalam contoh di atas. pola intonasi bagi ayat di atas.

FONEM SUPRASEGMENTAL / 6 6.7 Huraikan perbezaan antara intonasi dan tona.9 Huraikan fonem-fonem suprasegmental yang terdapat dalam bahasa Melayu. 154 .8 Tandakan tingkat nada intonasi yang sesuai bagi ayat-ayat di bawah: (a) (b) (c) (d) (e) (f) (g) (h) Jalan! Minumlah Kurus Anjing Suami Bunga Budak Hadiah budak itu itu garang pegawai siram Milah itu itu itu saya dihalaunya? belum dibungkus oleh Anis 6. 6.

FONEM SUPRASEGMENTAL / 6

PANDUAN MENJAWAB SOALAN LATIHAN UNIT 6
6.1 Untuk soalan ini, anda perlu: i. Memberi perbezaan definisi antara bunyi segmental (bunyi penggalan) dengan bunyi-bunyi suprasegmental, iaitu bunyi yang hadir secara menumpangi bunyi penggalan ii. Sila buat rujukan daripada sumber-sumber lain untuk mendapatkan maklumat tambahan. 6.2 Bagi menjawab soalan ini, anda harus: i. Menerangkan maksud tekanan dan tanda tekanan ( / ) ii. Tekanan dalam perkataan bahasa Melayu tidak membezakan makna, tetapi membezakan makna dari segi ayat, misalnya:
 kami makan sate kambing (tekanan diberikan pada sate)  kami makan sate kambing (tekanan diberikan pada kambing)

iii.

iv.

Tekanan boleh membezakan makna dalam perkataan bahasa lain, misalnya bahasa Inggeris: /  in sult (tekanan pada suku kata kedua) /  in sult (tekanan pada suku kata pertama) Sila dapatkan maklumat daripada sumber lain.

6.3 Untuk soalan ini, anda perlu: i. Menerangkan maksud mora/ kepanjangan v. Anda perlu juga menerangkan bahawa dalam bahasa Melayu, kepanjangan tidak membezakan makna, tidak seperti bahasa Arab dan bahasa Inggeris. Contoh:  [ sit ] = bermaksud “duduk”  [ si:t ] = bermaksud “tempat duduk” ii. iii. Sertakan lambang-lambang mora satu titik (.), dua titik (:), tiga titik (·:), empat titik (::) dengan contoh yang sesuai Sila dapatkan maklumat tambahan daripada sumber lain.

6.4 Untuk menjawab soalan ini, anda perlu: i. Menghuraikan maksud jeda dan lambang jeda ii. Berikan contoh-contoh penggunaan jeda dalam bahasa Melayu iii. Sila rujuk halaman 143 – 144 untuk mendapat keterangan yang jelas.

155

FONEM SUPRASEGMENTAL / 6

6.5 Bagi soalan ini, anda perlu: i. Memberi dua contoh ayat yang membawa makna yang berbeza, contohnya:
[ Ibu menjahit + baju ayah ] maksudnya, ibu membuat kerja menjahit baju ayah [ Ibu menjahit baju + ayah ] maksudnya, dia memberitahu ayahnya bahawa ibunya menjahit baju. ii. Dengan berpandukan contoh yang diberikan, sila jawab soalan (b) dan (c)

dengan betul. iii. Sila dapatkan maklumat tambahan daripada buku dan jurnal lain. 6.6 Bagi soalan ini, anda perlu: i. Memberi penjelasan terhadap makna tona ii. Memberi penjelasan terhadap lambang tona iii. Sila rujuk halaman 145 – 146. iv. Sila sertakan contoh yang sesuai bagi menyokong huraian anda. 6.7 Bagi menjawab soalan ini, anda perlu: i. Menjelaskan maksud intonasi dan tona ii. Berikan contoh intonasi ayat-ayat bahasa Melayu iii. Sila rujuk halaman 145 – 153. iv. Dapatkan juga maklumat tambahan daripada sumber lain seperti buku, internet, dll. 6.8 Bagi menjawab soalan ini, anda perlu: i. Meneliti ciri-ciri intonasi yang dihuraikan pada halaman 147 ii. Sila rujuk bentuk intonasi ayat perintah, ayat penyata, ayat pasif, ayat tanya pada halaman 147 – 153 dan terapkannya dalam ayat (a) - (h). iii. Pastikan anda tidak tersalah letak tanda intonasi pada ayat-ayat yang berlainan tersebut. 6.9 Bagi menjawab soalan tentang fonem suprasegmental ini, anda perlu: i. Merujuk jenis-jenis fonem suprasegmental seperti tekanan, kepanjangan, jeda, tona dan intonasi pada halaman 141 – 153 ii. Sila rujuk sumber lain seperti buku dan internet bagi mendapatkan maklumat tambahan. 156

FONEM SUPRASEGMENTAL / 6

Rujukan
Abdul Hamid Mahmood (1995). Ejaan bahasa Melayu terkini. Masa Enterprise.

Abdul Hamid Mahmood (2002). Guru dan bahasa Melayu. Kuala Lumpur: City Reprographic Services. Abdul Hamid Mahmood dan Nurfarah Lo Abdullah (2007). Linguistik fonetik dan fonologi bahasa Melayu. Kuala Lumpur: Aslita Sdn. Bhd. Ashby, P. (1995). Speech sounds. London: Routledge. Barnhart, C.L. & Barnhart, R.K. (Ed.) (1981). The world book of encyclopedia volume two. Toronto: World Book Inc. Bright, W. (Ed) (1992). International encyclopedia of linguistics. New York: Oxford University Press. Clark, J. & Yallop, C. (1995). An introduction to phonetics and phonology (second edition). USA: Blackewell. Crystal, D. (1986). A Dictionary of Linguistics and Phonetics. Oxford: Basil Blackwell Ltd. Davenport, M. & Hannahs, S.J. (1998). Introducing phonetics & phonology. Auckland: Arnold. Gleason, H.A. (1955). An introduction to descriptive linguistics. New York: Holt, Rinehart & Winston. Harimurti Kridalaksana (1983). Kamus linguistik. Jakarta: Penerbit P.T. Gramedia Jakarta. Indirawati Zahid & Mardian Shah Omar (2006). Fonetik dan fonologi siri pengajaran dan pembelajaran bahasa Melayu. Kuala Lumpur: PTS Professional. Istilah linguistik Bahasa Inggeris – Bahasa Malaysia, Bahasa Malaysia – Bahasa Inggeris. Kuala Lumpur: Dewan Bahasa dan Pustaka, 1991. Jones, D. (1958). An outline of English phonetics. London: Heffer.

157

FONEM SUPRASEGMENTAL / 6

Kamus Dewan Edisi Keempat (2005). Kuala Lumpur: Dewan Bahasa dan Pustaka. Ladefoged, P. (2005). Vowels and consonants (second edition). Australia: Blackwell Publishing. Ladefoged, P. (2006). A course in phonetics (fifth edition). Boston, MA: Thomson Wadsworth. Laver, J. (1993). Principles of phonetics. New York: Cambridge University Press. Lyons, J. (1981). Noam Chomsky. New York: Penguin Modern Master University Press. Malmberg, B. (1963). Phonetics. New York: Denver. Marsono (1986). Fonetik. Yogyakarta: Gadjah Mada University Press. Martin, J.B. & Rahilly, J. (1999). Phonetics the science of speech. London: Arnold. Nik Safiah Karim dan rakan-rakan. (2003). Tatabahasa dewan. Kuala Lumpur: Dewan Bahasa dan Pustaka. Pike, K.L. (1947). Phonetics: A critical analysis of phonetic theory and a technique for the practical description of sounds University of Michigan Press. Rahmat Sato, H. (1998). Pengenalan fonetik dan fonologi. Kuala Lumpur: Fakulti Bahasa dan Linguistik, Universiti Malaya. Roach, P. (2001). Phonetics. United Kingdom: Oxford University Press. Sitindoan, G. (Drs.) (1984). Pengantar linguistik dan tatabahasa bahasa Indonesia. Bandung: Pustaka Prima Bandung. Sudaryanto (1983). Linguistik.Yogyakarta: Gadjah Mada University Press. The Penguin Dictionary (2004). London: Penguin Books. Verhaar, J.W.M. (1983). Pengantar linguistik. Yogyakarta: Gadjah Mada University Press.

158

BIDANG FONEMIK / 7

Unit

7
BIDANG FONEMIK
HASIL PEMBELAJARAN Setelah selesai mempelajari unit ini, anda seharusnya dapat:

i. menjelaskan bunyi itu distingtif atau tidak distingtif, ii. membezakan fonem dengan alofon, diftong dengan fonem vokal rangkap, iii. menjelaskan konsep pasangan minimal, bervariasi bebas, beralternasi bebas, saling melengkapi dan kesamaan fonetis serta iv. menjelaskan fonem konsonan rangkap.

Pengenalan
Unit ini membincangkan Bidang Fonemik yang meliputi bunyi distingtif atau tidak distingtif, konsep fonem, alofon, pasangan minimal, bervariasi bebas, beralternasi bebas, saling melengkapi, kesamaan fonetis, fonem vokal rangkap, dan fonem konsonan rangkap dalam bahasa Melayu.

Apakah Bidang Fonemik?
Bidang fonemik ialah bidang linguistik yang membincangkan hal yang berkaitan dengan sistem atau fungsi bunyi bahasa. Dalam bidang fonemik, bunyi-bunyi bahasa akan dianalisis dan menentukan taraf sesuatu bunyi itu sama ada bunyi itu distingtif (membezakan makna) atau tidak distingtif. Jika bunyi itu bertaraf 159

Oleh itu. Perbezaan makna ini dapat dilihat pada pasangan minimal atau pasangan terkecil perkataan. Di sebaliknya. jika bunyi itu tidak distingtif dan tidak membezakan makna. pasangan minimal. Misalnya.BIDANG FONEMIK / 7 distingtif. 7. iaitu / d / dan / t /. maka dikatakan bahawa bunyi d dan bunyi t adalah bunyi yang distingtif yang membezakan makna. iaitu membezakan makna. Dalam pasangan minimal perkataan pedang dengan petang itu terdapat bunyi yang berbeza (distingtif). kecuali bunyi d dan bunyi t.1 Jelaskan pengertian bidang fonemik. pedang dengan petang. bunyi d dan bunyi t adalah bertaraf fonem yang berbeza dan bunyi fonem ini diletakkan dalam kurungan fonem. Contoh-contoh pasangan minimal yang lain yang membezakan makna adalah seperti yang berikut: (i) kaya paya / k / dan / p / adalah fonem yang berbeza barat karat / b / dan / k / adalah fonem yang berbeza sayang wayang / s / dan / w / adalah fonem yang berbeza 160 (ii) (iii) . maka bunyi itu dianggap bertaraf fonem.2 Apakah yang anda faham tentang bunyi distingtif dan bunyi tidak distingtif? Tahukah Anda Pengertian Fonem? Fonem ialah unit bunyi yang terkecil yang membezakan makna. maka bunyi itu dianggap alofon. iaitu bunyi d dan bunyi t. Oleh sebab perkataan pedang hampir sama. 7.

tulang dengan dulang.3 Berikan beberapa contoh pasangan minimal yang anda tahu. kw 161 . Contohnya: pakar dengan bakar. (i) (ii) (iii) (iv) _________________________ _________________________ _________________________ _________________________ Tahukah Anda Pengertian Alofon? Alofon ialah anggota-anggota kepada satu fonem. misalnya alofon k. Kelainan bunyi yang tergolong ke dalam satu fonem ini berlaku akibat terpengaruh oleh bunyi tertentu sama ada yang terdahulu atau terkemudian daripadanya. Misalnya. terdapat banyak pasangan minimal yang lain yang membezakan makna. bunyi fonem / k / dalam bahasa Melayu mempunyai beberapa kelainan bunyi (alofon) kerana terpengaruh oleh bunyi di sekitarnya.BIDANG FONEMIK / 7 (iv) dalam talam / d / dan / t / adalah fonem yang berbeza cari jari / c / dan / j / adalah fonem yang berbeza (v) Selain contoh pasangan minimal di atas. sakat dengan zakat dan lain-lain. 7. Alofon juga merupakan kelainan bunyi antara satu sama lain tetapi masih tergolong ke dalam satu fonem.

BIDANG FONEMIK / 7

dan ʔ. Bunyi alofon k terjadi akibat kehadirannya dalam perkataan kiri (atau k yang diikuti oleh vokal depan i). Bunyi kw terjadi kerana kehadirannya dalam perkataan kuda (iaitu k yang diikuti oleh vokal belakang u). Bunyi ʔ terjadi kerana kehadirannya diakhiri kata dalam suku kata tertutup seperti dalam perkataan kakaʔ. Dalam hal ini, alofon k, kw dan ʔ adalah alofon-alofon daripada keluarga bunyi yang sama, iaitu fonem / k /. Ketiga-tiga bunyi k, kw, ʔ itu adalah bunyi yang mempunyai kesamaan fonetis. Maksudnya bunyi-bunyi alofon tersebut hampir-hampir sama dari segi cara pengucapannya dan juga cara penghasilannya. Ketiga-tiga bunyi itu adalah saling melengkapi. Dengan saling melengkapi dimaksudkan masing-masing bunyi tersebut menduduki posisi tertentu (tempat masing-masing) dalam bahasa Melayu. Alofon juga boleh terjadi daripada bunyi yang bervariasi bebas. Dengan bervariasi bebas dimaksudkan walaupun bunyi-bunyi itu berbeza dalam perkataan tertentu, misalnya faham dengan paham, tetapi perbezaan bunyi tidak membawa makna yang berbeza (maknanya sama). Dalam bahasa Melayu terdapat pula beberapa perkataan yang hampir sama dari segi sebutan, tetapi maknanya sama (tidak berbeza), misalnya perkataan agama, ugama dan igama. Walaupun perkataan agama, ugama dan igama itu dari segi makna tidak berbeza, tetapi vokal a, u dan i adalah asalnya fonem yang berbeza kerana terdapat pasangan minimal masing-masing yang membezakan makna, iaitu baru, buru, biru. Oleh sebab itu, vokal a, u dan i adalah distingtif (membezakan makna), maka bunyi a, u dan i adalah bertaraf fonem. Apabila bunyi a, u dan i itu sudah pernah bertaraf fonem, maka bunyi a, u dan i adalah bertaraf alternasi bebas.

7.4 Dengan memberikan contoh-contoh yang sesuai, jelaskan maksud alofon.

162

BIDANG FONEMIK / 7

Tahukah Anda Pengertian Pasangan Minimal?
Pasangan minimal ialah pasangan terkecil perkataan, iaitu pasangan perkataan yang hampir sama dari segi sebutan dan juga cara menghasilkan bunyi perkataan tersebut tetapi masih terdapat perbezaan kecil pada bunyi (fonem) tertentu yang membezakan makna antara perkataan tersebut. Contoh-contoh pasangan minimal adalah seperti yang berikut: paku tari laku baca sama bawang situ garu bila serong buka dengan dengan dengan dengan dengan dengan dengan dengan dengan dengan dengan baku dari lagu baja sana bayang satu guru bela sorong buku

7.5 Dengan memberikan contoh-contoh yang sesuai, jelaskan maksud pasangan minimal.

7.6 Kenal pasti sama ada pasangan minimal yang berikut berkontras atau tidak berkontras. i. ii. iii. iv. v. fikir perang panah semak bela pikir perang patah semak bela

163

BIDANG FONEMIK / 7

vi. vii. viii. ix. x.

serang agama Selasa faham tadah

-

terang ugama Thalatha paham tabah

Tahukah Anda Pengertian Bervariasi Bebas?
Bervariasi bebas merupakan istilah yang digunakan bagi dua bunyi yang berbeza secara fonetis yang hadir pada lingkungan yang sama dalam perkataan dan bunyi itu boleh saling berganti antara satu sama lain tetapi tidak membezakan makna. Contohnya: fikir dengan elok dengan orang dengan pikir ( f dengan p bervariasi bebas ) Elok ( e dengan ε bervariasi bebas ) Orang ( o dengan ɔ bervariasi bebas)

7.7 Berikan contoh-contoh perkataan yang bervariasi bebas dalam bahasa Melayu.

Tahukah Anda Pengertian Beralternasi Bebas?
Beralternasi bebas merupakan istilah yang dipakai bagi bunyi yang sudah bertaraf fonem, tetapi boleh dipakai secara bertukar ganti dalam perkataan tertentu pada lingkungan yang sama tetapi tidak membezakan makna. Contohnya fonem /a/, /i/ dan /u/ yang hadir pada lingkungan yang sama dalam perkataan agama, igama dan ugama tetapi maknanya tidak berbeza. Oleh hal yang demikian, fonem /a/, /i/ dan /u/ dikatakan beralternasi bebas.

164

BIDANG FONEMIK / 7

7.8 Berikan contoh-contoh perkataan yang beralternasi bebas dalam bahasa Melayu. 7.9 Huraikan perbezaan antara beralternasi bebas dan bervariasi bebas.

Tahukah Anda Pengertian Saling Melengkapi?
Istilah saling melengkapi juga dikenali sebagai distribusi komplementar, iaitu lingkungan atau tempat yang dihadiri (diisi) oleh satu anggota bunyi daripada satusatu fonem dan lingkungan atau tempat itu tidak boleh dihadiri (diisi) oleh anggota bunyi yang lain daripada fonem yang sama dalam perkataan. Maksudnya bunyi tersebut mempunyai tempat (lingkungan) tertentu yang boleh dihadiri atau dilengkapinya. Misalnya bunyi [k] dalam perkataan [kakaʔ]. Bunyi [k] boleh hadir hanya pada awal suku kata (koda) manakala bunyi [ʔ] pula boleh hadir pada lingkungan akhir suku kata (onset) sahaja. Kehadiran bunyi [ k] dan [ʔ] pada tempat tertentu sahaja ini terdapat dalam banyak perkataan lain dalam bahasa Melayu, misalnya perkataan [kanaʔ-kanaʔ, pəkaʔ, pokoʔ, beŋkoʔ, bəŋkaʔ, songkoʔ] dan seumpamanya. Oleh sebab tempat atau lingkungan yang boleh diisi oleh [k] dan [ʔ] adalah tempat yang tertentu sahaja, maka bunyi [k] dan [ʔ] dikatakan saling melengkapi. Oleh hal yang demikian, bunyi [k] dan [ʔ] adalah alofon-alofon kepada fonem /k/.

7.10 Jelaskan pengertian saling melengkapi.

165

BIDANG FONEMIK / 7

Tahukah Anda Pengertian Kesamaan Fonetis?
Kesamaan fonetis merupakan satu cara atau kriteria yang digunakan untuk menentukan sama ada bunyi-bunyi itu merupakan alofon-alofon kepada satu fonem. Cara yang lain untuk menentukan alofon-alofon kepada satu fonem ialah saling melengkapi (distribusi komplementar) seperti yang dihuraikan di atas. Bunyi kesamaan fonetis ialah bunyi yang mempunyai sifat fonetis yang sama. Bunyi kesamaan fonetis ini boleh terjadi dengan cara bunyi tertentu yang mendapat pengaruh artikulasi tambahan (koartikulasi) seperti pembibiran, penyengauan (penasalan), penglelangitkerasan, pengglotisan dan seumpamanya. Contohnya bunyi k dengan bunyi kw (k yang mendapat pengaruh daripada vokal depan dan kw pembibiran) yang terdapat pada perkataan kawan dan buwku merupakan bunyi yang mempunyai kesamaan fonetis (k, dan k w). Oleh itu, k dan kw adalah alofon kepada fonem yang sama, iaitu k. Begitu juga dengan bunyi vokal a dalam perkataan dalam dan ã sengauan (nasalisasi) dalam perkataan mãlam juga merupakan bunyi yang mempunyai kesamaan fonetis (yang satu merupakan vokal biasa sedangkan vokal a yang satu lagi disengaukan). Oleh hal yang demikian, bunyi a biasa dan bunyi a yang disengaukan itu dikatakan bunyi yang mempunyai kesamaan fonetis. Dalam bahasa Inggeris, terdapat juga bunyi yang mempunyai kesamaan fonetis. Contohnya bunyi p yang mendapat pengaruh koartikulasi hembusan seperti dalam perkataan pen (phen) mempunyai kesamaan fonetis dengan p yang tidak dihembus yang berada di akhir kata dalam perkataan top. Oleh hal yang demikian, bunyi ph (yang diiringi oleh hembusan) dengan p (yang tidak dihembuskan) adalah alofon-alofon kepada fonem p.

7.11 Bagaimanakah kesamaan fonetis berlaku? Jelaskan dengan contohcontoh yang sesuai.

166

kedudukan lidah kemudiannya berubah dan geluncur kepada bunyi vokal yang lain. steep.13 Nyatakan perbezaan diftong dan vokal rangkap. brief. bau. Contohnya perkataan stop.BIDANG FONEMIK / 7 Tahukah Anda Pengertian Fonem Vokal Rangkap? Fonem vokal rangkap ialah fonem yang hadir berturut-turut dalam satu-satu perkataan. Fonem vokal rangkap ini berbeza dengan diftong. Dalam bahasa Inggeris. 7. Contohnya perkataan kerbau (kerbaw). jauh dan buah sedangkan diftong ialah dua vokal yang hadir berturut-turut dalam perkataan tetapi cara penghasilan diftong itu berbeza. Diftong dihasilkan dengan cara satu vokal diucapkan sepenuhnya sedangkan yang satu lagi diucapkan separuh sahaja. Tahukah Anda Pengertian Fonem Konsonan Rangkap? Fonem konsonan rangkap ialah dua konsonan yang hadir berturut-turut dalam satu-satu perkataan. 167 . bring. cloth dan seumpamanya. misalnya dia. Vokal rangkap ialah vokal penuh yang diucapkan dengan penuh tiap-tiap satu dalam perkataan.12 Dengan memberikan contoh-contoh yang sesuai. Cara menghasilkan diftong pula melibatkan berlakunya geluncuran. 7. clock. creep. Maksudnya semasa menghasilkan bunyi vokal penuh. jelaskan maksud fonem vokal rangkap. sampai (sampay) dan amboi (amboy). Konsonan rangkap tidak terdapat dalam bahasa Melayu kecuali dalam kata-kata pinjaman daripada bahasa Jawa dan bahasa Inggeris. terdapat banyak perkataan yang memakai fonem konsonan rangkap ini.

prihatin. drama.BIDANG FONEMIK / 7 Konsonan rangkap dalam bahasa Melayu terdapat dalam perkataan-perkataan pinjaman yang dipinjam daripada bahasa Jawa dan Inggeris seperti trampil. 168 . 7.14 Huraikan maksud fonem konsonan rangkap dengan memberikan contoh-contoh yang sesuai.15 Adakah fonem konsonan rangkap terdapat dalam bahasa Melayu? Bincangkan. proses dan seumpamanya. draf. 7. blok. projek.

Sila dapatkan maklumat tambahan daripada sumber lain seperti buku dan internet. 7. iaitu bunyi-bunyi yang tidak membezakan makna vi. Sila berikan contoh-contoh pasangan minimal yang lain yang menunjukkan berlakunya fonem-fonem yang membezakan makna iv. 163 – 164. Sila rujuk huraian tentang pengertian fonem dan alofon pada halaman 159 – 162. Anda perlu memasukkan contoh perkataan yang mengandungi fonem yang beralternasi bebas. 7. 169 .3 Untuk soalan ini. pasangan minimal dan seumpamanya ii. konsanan rangkap. Anda perlu memberikan beberapa contoh perkataan yang mengandungi fonem yang berbeza iv. Sila rujuk sumber lain bagi mendapatkan maklumat tambahan. Menerangkan bidang fonemik dan cakupannya seperti fonem.  petang – pedang. anda perlu: i. vokal rangkap. seperti dalam perkataan petang dan pedang yang berlainan maksudnya iii. Memahami maksud fonem distingtif. igama dan agama v. Definisi fonem seperti yang dijelaskan pada halaman 160.BIDANG FONEMIK / 7 PANDUAN MENJAWAB SOALAN LATIHAN UNIT 7 7. iaitu yang membezakan makna ii. Berikan contoh perkataan yang sesuai yang mengandungi fonem distingtif tersebut. yakni vokal [a] dengan vokal [u] ialah fonem berbeza kerana membezakan makna. Begitu juga dengan fonem [t] dan [d] membezakan makna bagi pasangan minimal tersebut iii. Beberapa contoh pasangan minimal seperti:  baru – biru.1 Bagi soalan ini. alofon. Berikan contoh yang sesuai bagi menyokong penerangan anda iii.2 Bagi menjawab soalan ini. seperti agama. Sila berikan contoh-contoh lain tentang bunyi-bunyi alofon kepada fonemfonem tertentu vii. Anda perlu memberikan contoh-contoh bunyi alofon yang tidak distingtif. ii. anda perlu: i. anda perlu memberikan: i.

7.BIDANG FONEMIK / 7 7. Anda perlu memberi jawapan untuk pasangan minimal yang lain dengan berpandukan jawapan di atas. [piker] dan alofon [k w] dalam perkataan [kita]. Menjelaskan maksud alofon ii. Menerangkan maksud pasangan minimal dengan memberikan contohcontoh yang sesuai. agama.4 Bagi soalan ini. ugama. 7. Fonem ə.x) berkontras atau tidak berkontras. misalnya alofon [f] kepada fonem [p] dalam perkataan [fiker]. contoh perkataan: serong – sorong ii. u dan a adalah beralternasi bebas (sudah bertaraf fonem dalam perkataan lain) walaupun masih boleh membawa makna yang sama. misalnya menyatakan perbezaan makna perkataan pasangan minimal tersebut adalah akibat pengunaan fonem yang berbeza. iaitu “agama”.8 Jawapan untuk soalan ini ialah anda perlu memberikan beberapa contoh fonem yang bertaraf distingtif yang kemudiannya digunakan untuk maksud yang sama seperti dalam igama. anda perlu: i. anda perlu mengenal pasti sama ada perkataan pasangan minimal yang diberikan itu ( no. anda perlu: i.5 Bagi soalan ini. berikan perkataan yang mengandungi bunyi bervariasi bebas. Berikan beberapa contoh alofon kepada satu fonem.6 Bagi menjawab soalan ini. anda perlu: i. 170 .paham yang tidak membezakan makna. Dengan berpandukan penjelasan tentang fonem dan alofon tersebut. Memahami perbezaan antara bunyi bervariasi bebas dan bunyi distingtif seperti fonem p dengan f dalam perkataan fikir dengan pikir yang tidak membezakan makna ii. i . Dengan berpandukan bunyi bervariasi bebas dalam contoh di atas.7 Untuk soalan ini. 7. anda perlu terlebih dahulu: i. seperti faham . [kwuda] 7. Menjelaskan ciri-ciri fonem dan alofon ii. maksud bunyi alofon kepada fonem tertentu.

yakni bunyi konsonan diikuti oleh bunyi vokal tertentu menyebabkan kesamaan fonetis berlaku. Memberikan definisi tentang fonem vokal rangkap ii. Sila berikan beberapa contoh pasangan perkataan beralternasi bebas dengan bervariasi bebas dalam bahasa Melayu. Contohnya perkataan kataʔ. 7. Penjelasan tentang perbezaan antara beralternasi bebas dengan bervariasi bebas ii. anda perlu memberi: i. Sila sertakan contoh perkataan yang bunyinya saling melengkapi seperti perkataan kakak. 171 . 7.10 Bagi menjawab soalan ini. sila berikan beberapa contoh lain dalam bahasa Melayu. iaitu k dan ʔ saling melengkapi ii. anda perlu: i. Menjelaskan perbezaan antara diftong dan vokal rangkap ii. Menghurai maksud saling melengkapi ii. sila berikan beberapa contoh lain dalam bahasa Melayu.12 Jawapan bagi soalan ini.11 Bagi menjawab soalan ini. Dengan berpandukan contoh di atas. Sila berikan beberapa contoh perkataan yang mengandungi fonem vokal rangkap iii.13 Untuk soalan ini. 7. 7. Menjelaskan cara kesamaan fonetis berlaku. anda perlu: i. anda perlu: i. Sila rujuk buku. Dengan berpandukan contoh di atas. anda perlu: i. Sila berikan beberapa contoh vokal rangkap dan diftong bagi menjelaskan huraian anda. Sila rujuk sumber lain seperti buku dan internet bagi mendapatkan maklumat tambahan.9 Bagi menjawab soalan ini. iii. yakni fonem k dan ʔ ialah saling melengkapi iii. jurnal dan internet bagi mendapatkan malumat tambahan.BIDANG FONEMIK / 7 7.

Berikan contoh-contoh fonem konsonan rangkap yang terdapat dalam bahasa yang anda tahu seperti bahasa Inggeris. structure. anda perlu: i. Sila nyatakan bahawa tidak terdapat fonem konsonan rangkap asli dalam bahasa Melayu kecuali perkataan pinjaman daripada bahasa Inggeris dan bahasa Jawa.14 Bagi menjawab soalan ini. Menghuraikan definisi tentang fonem konsonan rangkap ii. misalnya kontraktor. Membincangkan bahawa dalam bahasa Melayu terdapat fonem konsonan rangkap atau tidak ii. dan bahasa Jawa seperti gembleng. 7. Anda perlu menyatakan bahawa fonem konsonan rangkap tidak terdapat dalam bahasa Melayu asli kecuali fonem konsonan rangkap yang dipinjam daripada bahasa Inggeris dan bahasa lain. dan seumpamanya iii.BIDANG FONEMIK / 7 7. prihatin iii. misalnya project. struktur.15 Bagi menjawab soalan ini. 172 . anda perlu: i. Berikan beberapa contoh perkataan yang mengandungi fonem konsonan rangkap yang dipinjam daripada bahasa Inggeris.

Oxford: Basil Blackwell Ltd. Ladefoged. International encyclopedia of linguistics. A course in phonetics (3rd. Guru dan bahasa Melayu. Ladefoged. An introduction to descriptive linguistics. New York: Harcourt. W. Jakarta: Penerbit P. Preliminaries to linguistic phonetics. London: Routledge. (1995).T. (1995). Bhd. USA: Blackewell. M. Chicago: University of Chicago Press. Auckland: Arnold. An introduction to phonetics and phonology (second edition). S. Ashby. New York: Holt. (Ed.K. (1973). Speech sounds. & Yallop. (1993). Ejaan bahasa Melayu terkini. Abdul Hamid Mahmood (2002). Rinehart & Winston. J. Kuala Lumpur: City Reprographic Services. 173 . D.A. Kamus Dewan Edisi Keempat (2005). C. Kuala Lumpur: Dewan Bahasa dan Pustaka.L. Gramedia Jakarta. (1998). The world book of encyclopedia volume two. Kuala Lumpur: Aslita Sdn. Clark. & Barnhart. Kamus linguistik. Abdul Hamid Mahmood dan Nurfarah Lo Abdullah (2007). Bright. (Ed) (1992). R. New York: Oxford University Press. (1986). A Dictionary of Linguistics and Phonetics.J. P. Brace and Jovanovich. Davenport. & Hannahs. Crystal. P. Barnhart. Masa Enterprise. Linguistik fonetik dan fonologi bahasa Melayu. P.BIDANG FONEMIK / 7 Rujukan Abdul Hamid Mahmood (1995). Gleason. H. C.) (1981). Introducing phonetics & phonology. (1955). Toronto: World Book Inc. Harimurti Kridalaksana (1983). Ed).

L. J. Australia: Blackwell Publishing. New York: Denver. (2006). 174 . (1993). MA: Thomson Wadsworth. Vowels and consonants (second edition). The Penguin Dictionary (2004). P. Marsono (1986). Malmberg. Pengantar linguistik. (1947). Ladefoged.M. B. United Kingdom: Oxford University Press.BIDANG FONEMIK / 7 Ladefoged. New York: Cambridge University Press. P. Boston. Phonetics. Yogyakarta: Gadjah Mada University Press. Verhaar. Phonetics. A course in phonetics (fifth edition). (1963). Roach. (1983). K. Phonetics: A critical analysis of phonetic theory and a technique for the practical description of sounds University of Michigan Press. London: Penguin Books. (2005). J. Yogyakarta: Gadjah Mada University Press. P. Pike.W. Principles of phonetics. Fonetik. Laver. (2001).

Pengenalan Fokus huraian unit ini adalah tentang bentuk penulisan dalam transkripsi fonetik dan fonemik. ii. Transkripsi juga menurunkan lambang-lambang bunyi sebutan ke dalam bentuk lambang-lambang fonetik yang setepat mungkin mengikut sebutan sebenar penutur satu-satu bahasa. anda seharusnya dapat: i. menulis transkripsi fonetik dan fonemik dengan baik. Apakah Transkripsi? Transkripsi ialah penulisan dalam bentuk lambang-lambang fonetik daripada lambang-lambang tulisan huruf-huruf biasa. satu lambang digunakan untuk mewakili satu bunyi yang 175 . mengenali dan membezakan lambang-lambang yang digunakan dalam penulisan transkripsi fonetik dan fonemik. iii. Di samping itu. mengenal pasti bentuk penulisan dalam transkripsi fonetik dan fonemik.TRANSKRIPSI / 8 Unit 8 TRANSKRIPSI HASIL PEMBELAJARAN Setelah selesai mempelajari unit ini. juga diterangkan beberapa lambang yang digunakan dalam penulisan transkripsi fonetik dan fonemik bagi mewakili bunyi yang diucapkan. Dalam transkripsi fonetik.

iaitu dengan menggunakan fonem-fonem yang terdapat dalam satu-satu bahasa itu secara umum dan mudah. Transkripsi fonemik mencatatkan bunyi-bunyi bahasa yang diucapkan dengan cara yang lebih luas. z]. kecuali dalam kata-kata pinjaman daripada bahasa asing seperti bahasa Inggeris atau bahasa Arab.TRANSKRIPSI / 8 diucapkan. Apakah Transkripsi Fonemik? Transkripsi fonemik juga disebut transkripsi luas. Walau bagaimanapun. Terdapat dua jenis transkripsi. j penglelangitkerasan [ ] dan pengglotisan (glotalisasi) [ʔ]. Dalam transkripsi fonetik atau transkripsi sempit ini pengkaji cuba memberi lambang fonetik yang setepat-tepat dan sedetail-detailnya (terperinci) dengan bunyi yang diucapkan atau tulisan yang dipindahkan ke dalam transkripsi fonetik tersebut. dalam bahasa Melayu. tidak semua bunyi koartikulasi itu wujud. penyengauan (nasalisasi) [ ]. penulisan transkripsi fonemik bagi ayat Buku itu di atas meja ditulisnya dengan mudah sebagai: / # buku itu di atas meǰa # / 176 . dimasukkan juga lambang-lambang koartikulasi seperti lambang pembibiran [w]. Tujuan penulisan transkripsi fonemik ialah untuk memberikan lambang-lambang bunyi dengan mudah dalam bentuk lambang bunyi segmental sahaja tanpa mencatat dengan detail semua sifat bunyi yang ada pada satu-satu bahasa natif itu. Misalnya dalam tulisan atau sebutan untuk ayat Buku itu di atas meja ditulis semula dengan terperinci segala bunyi segmental dan juga segala jenis koartikulasi dan juga ciri-ciri suprasegmental yang ditumpanginya dalam bentuk transkripsi fonetik seperti yang berikut: [ # b u w ku iwtu di atas meǰa # ] Transkripsi fonetik bertujuan mencatatkan setepat mungkin semua sifat yang terdapat pada pengucapan seseorang penutur natif. Apakah Transkripsi Fonetik? Transkripsi fonetik juga dikenali sebagai transkripsi sempit. iaitu transkripsi fonetik dan transkripsi fonemik. Transkripsi fonemik tidak menulis lambang-lambang transkripsi fonetik dengan detail (terperinci) dan tidak menggunakan ciri-ciri koartikulasi atau ciri-ciri suprasegmental. d. Dalam transkripsi fonetik. Misalnya. perengkungan [L.

pendapat. rasa senang hati dan marah dapat diluahkan melalui penggunaan bahasa. Segala pandangan. Contoh Transkripsi Fonetik [ # bahasa ijalah alat jaŋ diwgunãkan unwtoʔ məɲãmpaikan fikeran dan pərasaʔan # səgala pandaŋãn // pəndapat // rasa sənãŋ hati dan mãrah dapat diwluwahkan məlawluwi pəŋwgunãʔan bahasa # ] [ # məlawluwi bahasa wǰuga kita bərwhuǰah unwtoʔ məjakenkan pəndəŋãr tərhadap səsuawtu pərkara dan ini boleh məmpəŋãwrohi məreka unwtoʔ məmwbuwat kəwpuwtusan samã ʔada bərsewtuwǰu atau tidaʔ dəŋãn apa jaŋ diwucapkan # ] Contoh Transkripsi Fonemik / # bahasa ijlah alat jaŋ digunakan untoʔ məɲampaikan fikeran dan perasaan # səgala pandaŋan // pəndapat // rasa sənaŋ hati dan marah dapat diluahkan məlalui pəŋgunaʔan bahasa# / / # məlalui bahasa ǰuga kita bərhuǰah untoʔ məjakenkan pəndəŋar tərhadap səsuatu pərkara dan ini boleh məmpəŋarohi məreka untoʔ məmbuat kəputusan sama ada bərsetuǰu atau tidaʔ dəŋan apa jaŋ diucapkan # / 177 .TRANSKRIPSI / 8 Transkripsi fonemik sangat mirip kepada sistem ejaan bagi satu-satu bahasa natif. Melalui bahasa juga kita berhujah untuk meyakinkan pendengar terhadap sesuatu perkara dan ini boleh mempengaruhi mereka untuk membuat keputusan sama ada bersetuju atau tidak dengan apa yang diucapkan. Berikut diberikan beberapa petikan dalam tulisan Rumi bahasa Melayu beserta contoh-contoh transkripsi fonetik (transkripsi sempit) dan transkripsi fonemik (transkripsi luas): Petikan 1 Bahasa ialah alat yang digunakan untuk menyampaikan fikiran dan perasaan.

1985. Orang yang menyampaikan saman dikehendaki membuat catatan yang mengandungi butiran-butiran seperti tarikh dan hari saman disampaikan. Setelah saman disampaikan dan catatan penyampaian dibuat. halaman 275) Contoh Transkripsi Fonetik [ # samãn həndaʔlah disampaikan səndiri oleh mãhkamãh rəndah kəpada difendan // tidaʔ wkuraŋ daripada əmpat bəlas hari səbəwlom pəŋəmbalijan samãn məlaenkan mãhkamãh məmərintahkan səlaenɲã # ʔoraŋ jaŋ məŋãmpaikan samãn dikəhəndaki məmwbuwat čatatan jaŋ məŋãnwduŋi buteran səpərti tarex dan hari samãn disampaikan // di mãnã dan bagaimãnã pəɲãmpaijan samãn diwbuwat sərta kəpada sijapa samãn diwsampaikan # sətəlah samãn disampaikan dan čatatan pəɲãmpaian diwbuwat // pəndaftar haros məmbəri nõtis kəpada plentif atau pəwguamɲã məŋənãʔi hal itu dan məŋənãʔi čara samãn disampaikan # ] Contoh Transkripsi Fonemik / # saman həndaʔlah disampaikan səndiri oleh mahkamah rəndah kəpada difendan // tidaʔ kuraŋ daripada əmpat bəlas hari səbəlom pəŋəmbalian saman məlaenkan mahkamah məmərintahkan səlainɲa # oraŋ jaŋ məŋampaikan saman dikəhəndaki məmbuat čatatan jaŋ məŋanduŋi buteran buteran səpərti tarex dan hari saman disampaikan // di mana dan bagaimana pəŋampaian saman dibuat sərta kəpada siapa saman disampaikan # sətəlah saman disampaikan dan čatatan pəɲampaian dibuat // pəndaftar haros məmbəri notis kəpada plentif atau pəguamɲa məŋənai hal itu dan məŋənai čara saman disampaikan # / 178 . Kuala Lumpur. di mana dan bagaimana penyampaian saman dibuat serta kepada siapa saman disampaikan.TRANSKRIPSI / 8 Petikan 2 Saman hendaklah disampaikan sendiri oleh Mahkamah Rendah kepada defendan. (Dipetik daripada Ahmad Ibrahim dan Ahilemah Joned. DBP. Pendaftar harus memberi notis kepada plaintif atau peguamnya mengenai hal itu dan mengenai cara saman disampaikan. tidak kurang daripada 14 hari sebelum hari pengembalian saman (melainkan mahkamah memerintahkan selainnya). Sistem Undang-undang Di Malaysia.

Noor Alam S. dan tindakan setiap pekongsi yang melakukan apa-apa tindakan untuk menjalankan secara yang lazim jenis perniagaan yang dijalankan oleh firma itu yang dia menjadi ahli. Kuala Lumpur: Dewan Bahasa dan Pustaka. Undang-undang Perniagaan.TRANSKRIPSI / 8 Petikan 3 Setiap pekongsi adalah wakil bagi firma dan pekongsi-pekongsi yang lain bagi maksud perniagaan perkongsian itu. 1987. Hussain. (Dipetik daripada Shaik Mohd. mengikut firma dan pekongsi-pekongsinya. dan orang dengan siapa dia berurusan itu tahu atau percaya bahawa dia seorang pekongsi. kecuali jika pekongsi-pekongsinya yang bertindak itu pada hakikatnya tidak mempunyai kuasa bertindak untuk firma dalam perkara tertentu itu. halaman 27) Contoh Transkripsi Fonetik [ # sətijap pəwkoŋsi adalah wakel bagi firmã dan pəwkoŋsi pəwkoŋsi jaŋ laen bagi mãkwsud pərnijagaʔan pərkoŋsijan itu // dan tindakan setijap pəwkoŋsi jaŋ məlawkukan apa apa tindakan unwtoʔ mənǰalankan səčara lazem ǰənis pərnijagaʔan jaŋ diǰalankan oleh firmã itu jaŋ dija mənǰadi ahli # məŋiwkut firmã dan pəwkoŋsi pəwkoŋsiɲã kəwčuwali ǰika pəkoŋsi pəkoŋsiɲã jaŋ bərtindaʔ itu pada hakikatɲã tidaʔ məmpuɲãi kwuasa bərtindaʔ unwtoʔ firmã dalam pərkara tərtəntu itu // dan oraŋ dəŋãn sijapa dija bərʔurusan itu tawhu atau pərčaja bahawa dija səoraŋ pəwkoŋsi # ] Contoh Transkripsi Fonemik / # sətiap pəkoŋsi adalah wakel bagi firma dan pəkoŋsi pəkoŋsi jaŋ laen bagi maksud pərniagaan pərkoŋsian itu // dan tindakan setiap pəkoŋsi jaŋ məlakukan apa apa tindakan untoʔ mənǰalankan səčara lazem ǰənis pərniagaan jaŋ diǰalankan oleh firma itu jaŋ dia mənǰadi ahli # məŋikut firma dan pəkoŋsi pəkoŋsiɲa kəčuali ǰika pəkoŋsi pəkoŋsiɲa jaŋ bərtindaʔ itu pada hakikatɲa tidaʔ məmpuɲai kuasa bərtindaʔ untoʔ firma dalam pərkara tərtəntu itu // dan oraŋ dəŋan siapa dia bərurusan itu tahu atau pərčaja bahawa dia səoraŋ pəkoŋsi # / 179 .M.

8. Satu kabel gentian optik mempunyai bentuk silinder yang terdiri daripada tiga bahagian memusat: teras cladding dan jaket. tidak membentuk spora dan berkembang biak dengan baik dalam keadaan 180 . 2003:49) ________________________________________________________ ________________________________________________________ ________________________________________________________ ________________________________________________________ ________________________________________________________ ________________________________________________________ ________________________________________________________ ________________________________________________________ (b) Petikan 2 Bakteria laktobasilus adalah bakteria yang bersifat gram positif. Plastik adalah lebih murah tetapi pelemahan isyaratnya tinggi dan hanya sesuai digunakan untuk jarak yang dekat. Gelas yang sangat tulin paling baik digunakan sebagai teras tetapi mahal kosnya.TRANSKRIPSI / 8 8. (Dipetik daripada: Saadiah Yahya & Rosilah Haji Hassan.3 Salin semula petikan-petikan di bawah dalam bentuk transkripsi fonemik. (a) Petikan 1 Kabel gentian optik mengandungi satu atau lebih media liut yang diperbuat daripada gelas atau plastik.1 Jelaskan pengertian transkripsi. 8.2 Huraikan perbezaan transkripsi fonetik dan transkripsi fonemik.

(Dipetik daripada Rahimah Abdul Kadir. semenjak Millre mengemukakan teori kemoparasitnya. Bakteria ini kebanyakan ditemui di dalam mulut bayi dan mewakili satu peratus daripada flora mulut. Dengan perkataan lain.TRANSKRIPSI / 8 mikroaerofilik. dasar fizikal ialah dasar yang dijalankan dalam soal perundangan dan peraturan yang berhubung dengan pencukaian. 1985:34) 181 . Populasinya tergantung kepada dan dipengaruhi oleh kebiasaan memakan. (Dipetik daripada Siti Rohani. hutang kerajaan dan perbelanjaan awam untuk menghasilkan tingkat guna tenaga penuh dan mengawal inflasi dengan sesebuah ekonomi bergantung kepada tingkat permintaan agregat berbanding dengan kemampuan ekonomi untuk memenuhinya. 1989:37) ________________________________________________________ ________________________________________________________ ________________________________________________________ ________________________________________________________ ________________________________________________________ ________________________________________________________ ________________________________________________________ ________________________________________________________ ________________________________________________________ ________________________________________________________ ________________________________________________________ ________________________________________________________ (c) Petikan 3 Dasar fizikal atau dasar belanjawan ialah cara pengurusan pendapatan dan perbelanjaan kerajaan dengan tujuan untuk mempengaruhi tingkat pendapatan negara. Tempat yang paling disukainya adalah pada lesi dentin yang dalam. Bakteria laktobasilus telah dilaporkan sebagai bakteria yang cukup penting dan terbanyak.

Razani Mohd. budaya dan ideologi politik. Jepun dan Singapura. Fenomena ini menjadikan dunia kelihatan mengecil daripada segi perhubungan manusia disebabkan kepantasan teknologi maklumat. Jali. Fauzi Hussin dan Mohd. (Dipetik daripada: Siti Hadijah Che Mat. Perubahan ini dapat dirasakan di Malaysia dengan adanya teknologi maklumat dan komunikasi yang hampir seiring dengan negara maju seperti Amerika Syarikat.TRANSKRIPSI / 8 _________________________________________________________ _________________________________________________________ _________________________________________________________ _________________________________________________________ _________________________________________________________ _________________________________________________________ _________________________________________________________ _________________________________________________________ _________________________________________________________ (d) Petikan 4 Globalisasi ialah keadaan di mana perhubungan yang tidak terbatas dan tidak dikongkong oleh sempadan geografi. 2003: 179) _________________________________________________________ _________________________________________________________ _________________________________________________________ _________________________________________________________ _________________________________________________________ _________________________________________________________ _________________________________________________________ _________________________________________________________ _________________________________________________________ _________________________________________________________ _________________________________________________________ _________________________________________________________ 182 . bahasa.

terutama dalam jantung. Contoh sebatian organik semulajadi termasuklah sebatian yang mempunyai struktur ringkas seperti etena. (a) Petikan 1 Sifat Termodinamik adalah sebarang ciri makroskop yang tercerap untuk sistem. kimia organik terlibat dengan kajian sebatian yang diekstrak daripada benda hidup seperti tumbuh-tumbuhan. Sebutan organik bermaksud diterbitkan daripada organisma hidup. tenaga-dalam. entalpi. Terdapat lapan sifat yang biasa digunakan: tekanan. etanol dan asid oksalik hinggalah sebatian yang berstruktur kompleks seperti karpain. isipadu. (Dipetik daripada: Kamaliah Mahmood. suhu. 2004:1-2) ________________________________________________________ ________________________________________________________ ________________________________________________________ ________________________________________________________ ________________________________________________________ ________________________________________________________ ________________________________________________________ ________________________________________________________ ________________________________________________________ ________________________________________________________ 8. haiwan dan mikroorganisma.4 Salin semula petikan-petikan di bawah dalam bentuk transkripsi fonetik. buah pinggang dan pankreas. kolestrol dan koenzim yang terdapat dalam tisu. entropi.TRANSKRIPSI / 8 (e) Petikan 5 Kimia organik bermula sebagai kimia benda hidup. Pada asalnya. hati. sejenis alkaloid. Hal ini membezakan sebatian organik dengan sebatian tak organik yang merangkumi hampir semua sebatian yang tidak mengandungi karbon dan didapati daripada batuan dan mineral. ketersediaan dan 183 .

(Dipetik daripada Abdul Hamid Mahmood. 2002:80) 184 . terutamanya melalui perbendaharaan kata dan sebagainya melalui sistem tatabahasa. (Dipetik daripada Mohd. Tiga sifat pertama merupakan kuantiti-kuantiti yang boleh diukur secara langsung sementara yang lainnya diterbit. Kita akan tunjukkan nanti betapa tenaga-tenaga dalam merupakan natijah langsung daripada Hukum Termodinamik Pertama sementara entropi dihasil daripada Hukum Termodinamik Kedua. iaitu mengungkapkan kesinambungan dan keRumitan fikiran.TRANSKRIPSI / 8 rangkap Gibb. 1987:3) ________________________________________________________ ________________________________________________________ ________________________________________________________ ________________________________________________________ ________________________________________________________ ________________________________________________________ ________________________________________________________ ________________________________________________________ ________________________________________________________ ________________________________________________________ ________________________________________________________ ________________________________________________________ ________________________________________________________ (b) Petikan 2 Dengan keintelektualan bahasa dimaksudkan bahasa itu harus mempunyai keupayaan menyampaikan buah fikiran dan hujah dengan tepat dan berkesan. Keintelektualan bahasa dicapai. Zaki Abdul Muin. Mengikut Havranek. kemuncak pencapaian taraf keintelektualan bahasa ialah penggunaan laras saintifik yang berusaha menghasilkan bentuk bahasa yang tepat yang mencerminkan kejelasan pemikiran yang logik.

hutan hujan tropika mengandungi tiga strata utama. Hal sebaliknya pula. iaitu pokok. Stratifikasi silara hutan dan kaitannya dengan struktur hutan terangkum dalam apa yang disebut sebagai sinusia. Jika sesebuah hutan mengandungi hanya beberapa spesies. semak samun dan herba. Strata pokok dapat membentuk silara yang bersambungan atau terputus-putus.TRANSKRIPSI / 8 ___________________________________________________________ ___________________________________________________________ ___________________________________________________________ ___________________________________________________________ ___________________________________________________________ ___________________________________________________________ ___________________________________________________________ ___________________________________________________________ ___________________________________________________________ ___________________________________________________________ ___________________________________________________________ (c) Petikan 3 Strata hutan dimaksudkan sebagai lapisan tumbuhan yang silaranya mempunyai ketinggian yang berbeza-beza dalam julat tertentu. (Dipetik daripada: Abdul Hamid Mar Iman. lapisan silaranya lebih mudah dilihat. 2000: 8) ____________________________________________________________ ____________________________________________________________ ____________________________________________________________ ____________________________________________________________ ____________________________________________________________ ____________________________________________________________ ____________________________________________________________ ____________________________________________________________ ____________________________________________________________ 185 . jika hutan berkenaan mengandungi banyak spesies dengan setiap spesies hidup rapat-rapat di antara satu sama lain. Struktur yang lazim.

Ia disebabkan oleh sejenis bakteria yang dipanggil vibrio cholerae.. Ia dibawa oleh lalat dan boleh membiak dengan cepat. air kencing dan muntah pesakit ini mestilah dibuang dengan teliti supaya ia dimusnahkan dengan cara yang betul. air liur. Segala najis. Bakteria ini boleh berada di mana-mana sahaja termasuk dalam air dan dalam makanan. air dikeluarkan dengan banyak bersama najis dan akibatnya badan akan kekurangan air. Apabila kuman vibrio cholerae masuk ke badan manusia. (Dipetik daripada Mustafa Ali Mohd. 1987:49) ______________________________________________________________ ______________________________________________________________ ______________________________________________________________ ______________________________________________________________ ______________________________________________________________ ______________________________________________________________ ______________________________________________________________ ______________________________________________________________ ______________________________________________________________ ______________________________________________________________ ______________________________________________________________ ______________________________________________________________ ______________________________________________________________ ______________________________________________________________ ______________________________________________________________ ______________________________________________________________ ______________________________________________________________ ______________________________________________________________ 186 . ia memerlukan masa di antara satu hingga lima hari untuk menunjukkan ciri-ciri taun. Dalam keadaan cirit-birit. Orang-orang yang diserang taun mestilah diasingkan supaya penyakit ini tidak berjangkit.TRANSKRIPSI / 8 (a) Petikan 4 Taun adalah sejenis penyakit cirit-birit yang amat berbahaya. Keadaan ini boleh dikawal dengan meminum banyak air. Antara ciri penyakit taun ialah cirit-birit yang berterusan dan diikuti oleh keadaan kekeringan badan kerana kehilangan air.

TRANSKRIPSI / 8

(e) Petikan 5 Salah satu peninggalan material daripada peradaban Melayu tradisi ialah naskhah tulisan tangan atau manuskrip. Sebahagian besarnya tersimpan di perpustakaan termasuk di luar rantau ini. Kehadiran katalog yang menyenaraikan pegangan manuskrip ini pada perpustakaan itu memberi gambaran seolah-olah kegiatan mengumpul atau mengutipnya sudah berlalu dan segala yang pernah terhasil, sudah terkumpul. Ini tidak benar kerana pengesahan simpanan manuskrip Melayu, pengumpulannya, serta pengajian dan penerbitannya masih berjalan dengan rancak. Jika dahulu kita banyak bergantung kepada sarjana Barat dari segi pengetahuan kita terhadap alam manuskrip Melayu, kini tidak lagi. Sarjana dan golongan intelektual tempatan semenjak berpindahnya pusat pengajian Melayu ke rantau ini sejak tahun 60-an, memberi perhatian penuh terhadap khazanah peninggalan peradabannya. (Dipetik daripada Mohd. Taib Osman, 2004:155)

___________________________________________________________ ___________________________________________________________ ___________________________________________________________ ___________________________________________________________ ___________________________________________________________ ___________________________________________________________ ___________________________________________________________ ___________________________________________________________ ___________________________________________________________ ___________________________________________________________ ___________________________________________________________ ___________________________________________________________ ___________________________________________________________ ___________________________________________________________ ___________________________________________________________ ___________________________________________________________

187

TRANSKRIPSI / 8

PANDUAN MENJAWAB SOALAN LATIHAN UNIT 8
8.1 Bagi menjawab soalan ini, anda perlu: i. Perjelaskan maksud transkripsi, iaitu transkripsi fonetik dan transkripsi fonemik ii. Berikan contoh lambang-lambang transkripsi fonetik dan transkripsi fonemik mengikut contoh bunyi perkataan dalam bahasa Melayu 8.2 Untuk soalan ini, jawapan anda perlu mencakupi: i. Perbezaan antara lambang transkripsi fonetik dan transkripsi fonemik ii. Anda perlu memberikan contoh perbezaan antara kurungan fonetik dengan kurungan fonemik semasa membuat transkripsi tersebut iii. Anda juga perlu memasukkan alofon-alofon tertentu kepada fonem-fonem tertentu semasa membuat transkripsi fonetik, termasuklah lambang bunyi yang saling melangkapi iv. Perlu dinyatakan juga bahawa lambang-lambang alofon tidak digunakan dalam transkripsi fonemik. 8.3 Bagi menjawab soalan ini, anda perlu: i. Menyalin semula petikan soalan (a) - (e) dengan menggunakan kurungan fonemik ii. Anda juga perlu menggunakan lambang fonem dan tidak menggunakan lambang-lambang alofon kepada satu fonem, maksudnya anda menggunakan lambang fonetik yang luas dan bukan lambang fonetik sempit dalam transkripsi fonemik iii. Sila rujuk contoh penulisan transkripsi fonemik pada halaman 176 – 179. 8.4 Bagi menjawab soalan ini, anda perlu: i. Menyalin semula petikan soalan (a) - (e) dengan menggunakan transkripsi fonetik ii. Bagi menjawab soalan yang melibatkan transkripsi fonetik ini, anda perlu terlebih dahulu mengenal semua lambang bunyi bunyi fonetik bahasa Melayu iii. Anda perlu memulakan jawapan anda dengan membuat kurungan fonetik terlebih dahulu dengan diikuti oleh tanda kesenyapan seperti berikut: [ # ... # ]

188

TRANSKRIPSI / 8

iii. Anda juga perlu menulis lambang fonetik dengan lebih terperinci dengan memasukkan tanda-tanda kesamaan fonetis iv. Sila rujuk halaman 176 – 179 bagi melihat contoh penulisan transkripsi fonetik v. Sila buat rujukan pada sumber-sumber lain bagi mendapatkan maklumat tambahan.

189

TRANSKRIPSI / 8

Rujukan
Abdul Hamid Mahmood (1995). Ejaan bahasa Melayu terkini. Masa Enterprise. Abdul Hamid Mahmood (2002). Guru dan bahasa Melayu. Kuala Lumpur: City Reprographic Services. Abdul Hamid Mahmood dan Nurfarah Lo Abdullah (2007). Linguistik fonetik dan fonologi bahasa Melayu. Kuala Lumpur: Aslita Sdn. Bhd. Abdul Hamid Mar Iman (2000). Hutan pengurusan dan penilaian. Kuala Lumpur: Dewan Bahasa dan Pustaka. Ahmad Ibrahim & Ahlilemah Joned (1985). Sistem undang-undang di Malaysia. Kuala Lumpur: Dewan Bahasa dan Pustaka. Barnhart, C.L. & Barnhart, R.K. (Ed.) (1981). The world book of encyclopedia volume two. Toronto: World Book Inc. Bright, W. (Ed) (1992). International encyclopedia of linguistics. New York: Oxford University Press. Clark, J. & Yallop, C. (1995). An introduction to phonetics and phonology (second edition). USA: Blackewell. Crystal, D. (1986). A Dictionary of Linguistics and Phonetics. Oxford: Basil Blackwell Ltd. Davenport, M. & Hannahs, S.J. (1998). Introducing phonetics & phonology. Auckland: Arnold. Harimurti Kridalaksana (1983). Kamus linguistik. Jakarta: Penerbit P.T. Gramedia Jakarta. Jones, D. (1958). An outline of English phonetics. London: Heffer. Kamaliah Mahmood (2004). Kimia organik awalan. Kuala Lumpur: Utusan Publications & Distributors. Sdn. Bhd. Kamus Dewan Edisi Keempat (2005). Kuala Lumpur: Dewan Bahasa dan Pustaka.

190

TRANSKRIPSI / 8

Ladefoged, P. (1973). Preliminaries to linguistic phonetics. Chicago: University of Chicago Press. Ladefoged, P. (1993). A course in phonetics (3rd. Ed). New York: Harcourt, Brace and Jovanovich. Ladefoged, P. (2005). Vowels and consonants (second edition). Australia: Blackwell Publishing. Ladefoged, P. (2006). A course in phonetics (fifth edition). Boston, MA: Thomson Wadsworth. Laver, J. (1993). Principles of phonetics. New York: Cambridge University Press. Lyons, J. (1981). Noam Chomsky. New York: Penguin Modern Master University Press. Malmberg, B. (1963). Phonetics. New York: Denver. Mangantar Simanjuntak (1991). Neurolinguistik dan Afasiologi: Satu kewujudan kerjasama yang saling menguntungkan. Dewan Bahasa, 35(2). Kuala Lumpur: Dewan Bahasa dan Pustaka. Marsono (1986). Fonetik. Yogyakarta: Gadjah Mada University Press. Martin, J.B. & Rahilly, J. (1999). Phonetics the science of speech. London: Arnold. Mohd. Taib Osman (2004). Budaya dan bahasa Melayu masalah dan harapan. Kuala Lumpur: Penerbit Universiti Malaya. Pike, K.L. (1947). Phonetics: A critical analysis of phonetic theory and a technique for the practical description of sounds University of Michigan Press. Rahimah Abdul Kadir (1989). Ilmu pergigian: pencegahan. Kuala Lumpur: Dewan Bahasa dan Pustaka. Rahmat Sato, H. (1998). Pengenalan fonetik dan fonologi. Kuala Lumpur: Fakulti Bahasa dan Linguistik, Universiti Malaya. Roach, P. (2001). Phonetics. United Kingdom: Oxford University Press.

191

W. Fauzi Hussin & Mohd. Verhaar.TRANSKRIPSI / 8 Saadiah Yahya & Rosilah Haji Hassan (2003). Siti Hadijah Che Mat. 192 . Pahang: PTS Publications. Yogyakarta: Gadjah Mada University Press. Siti Rohani (1985). Ekonomi Malaysia. The Penguin Dictionary (2004). Kuala Lumpur: Dewan Bahasa dan Pustaka. Jali (2003). J. Undang-undang Perniagaan.M. (1983). Konsep asas ekonomi.M. Noor Alam S. Hussain (1987). Kuala Lumpur: Dewan Bahasa dan Pustaka. Razani Mohd. Selangor: Venton Publishing. London: Penguin Books. Komunikasi data dan telekomunikasi. Pengantar linguistik. Shaik Mohd.

ii. mengetahui perancangan dan perkembangan ejaan Rumi di Tanah Melayu. perkembangan ejaan Rumi di Tanah Melayu. juga diketengahkan sistem keselarasan vokal dan pola kekecualian keselarasan vokal dalam bahasa Melayu. Tahukah Anda Sejarah Sistem Ejaan Bahasa Melayu? Sistem Ejaan Bahasa Melayu bermaksud Sistem Ejaan Rumi Bahasa Melayu.SEJARAH SISTEM EJAAN BAHASA MELAYU / 9 Unit 9 SEJARAH SISTEM EJAAN BAHASA MELAYU HASIL PEMBELAJARAN Setelah selesai mempelajari unit ini. Di samping itu. iaitu sistem ejaan baharu yang dipersetujui bersama oleh Kerajaan Malaysia dan Pemerintah Republik Indonesia berikutan dari perisytiharan oleh Yang Berhormat Menteri Pendidikan Malaysia dan Menteri Pendidikan dan Kebudayaan Republik 193 . mengenal pasti sistem keselarasan vokal dan pola kekecualian keselarasan vokal bahasa Melayu. anda seharusnya dapat: i. Pengenalan Fokus huraian unit ini adalah tentang Sejarah Sistem Ejaan Bahasa Melayu yang mencakupi perancangan ejaan Rumi di Tanah Melayu. pedoman umum ejaan bahasa Melayu.

Antara sistem ejaan Rumi yang disusun oleh orang Inggeris sebelum abad ke-20 termasuklah ejaan Rumi Thomas Bowrey (1701). ejaan Rumi Swettenham (1881). Huruf Latin yang mula-mula digunakan untuk menulis perihal bahasa Melayu ditemui dalam senarai pelayaran Pigafetta dari Itali pada tahun 1522.SEJARAH SISTEM EJAAN BAHASA MELAYU / 9 Indonesia serentak pada 16 Ogos. Badan yang ditugaskan menyusun pedoman ejaan Rumi di Malaysia ialah Jawatankuasa Tetap Bahasa Malaysia yang dilantik oleh Menteri Pendidikan. pengembara. pengembara. Bermula dalam abad ke-16. Begitu juga dengan orang Inggeris yang mula berminat terhadap bahasa Melayu telah mengasaskan beberapa kaedah ejaan Rumi bagi bahasa Melayu di Tanah Melayu pada abad ke17 hingga akhir abad ke-19. dan Jawatankuasa ini diletak di bawah Dewan Bahasa dan Pustaka. (Daftar Ejaan Rumi Bahasa Malaysia. ejaan Rumi J. dan ejaan Rumi Maxwell (1882). dan penjelajah yang datang dari Eropah ke Nusantara secara perseorangan. ejaan Dalam abad ke-17 dengan kedatangan bangsa Belanda ke Timur. 9. 1972. bahasa Melayu terus ditulis dengan huruf Rumi oleh pedagang. hasil usaha mereka dalam banyak hal tidak begitu sempurna. dan banyak pula terdapat kesilapan. penjelajah dan juga sarjana dari Eropah. Namun demikian. yang kesemuanya berpedomankan kaedah transliterasi huruf Jawi kepada Rumi. Semasa di sini. tulisan Rumi mula mendapat asas dalam ejaan Rumi bahasa Indonesia.Howison (1800). 1992: 43) 194 . (Ismail Dahaman.1 Terangkan definisi sistem baharu bahasa Melayu. 1978:v) Sejarah awal penggunaan tulisan Rumi Bahasa Melayu dilakukan oleh pedagang. Sistem Ejaan Rumi yang dilaksanakan pada tahun 1972 itu adalah hasil kesepakatan Majlis Bahasa Indonesia-Malaysia (MBIM) bagi pihak Kerajaan Malaysia dan Republik Indonesia. mereka tertarik dengan tatabahasa bahasa Melayu dengan menggunakan huruf-huruf Rumi Latin.

1904. terutamanya apabila Maktab Perguruan Sultan Idris (SITC) turut memperkembangkannya. (iii) Kitab Pelita Mengarang (Rumi) susunan O. Beberapa buah buku tentang tulisan Rumi yang memperluas penggunaan sistem ‘Ejaan Sekolah’ yang berasaskan ejaan Wilkinson telah disusun dan diterbitkan oleh beberapa orang tokoh bahasa dan pendidikan di SITC. (ii) Kitab Loghat Melayu susunan R. Dussek (1923).SEJARAH SISTEM EJAAN BAHASA MELAYU / 9 Tahukah anda sejarah sistem ejaan Rumi di Indonesia? Tahukah Anda Perancangan dan Perkembangan Sistem Ejaan Rumi di Tanah Melayu? Perancangan ejaan Rumi yang pertama di Tanah Melayu bermula pada tahun 1902 apabila kerajaan Negeri-negeri Melayu Bersekutu menubuhkan sebuah jawatankuasa ejaan yang diketuai oleh R. Tahukah anda punca perancangan ejaan Rumi di Malaysia? Kamus Jawi-Melayu-Inggeris (1903) Perkembangan dan pemantapan sistem ejaan Rumi turut berlaku seiring dengan perkembangan bahasa Melayu dalam pendidikan. Antaranya (i) Mithal Huruf Rumi Bagi Darjah Satu (1902). Ejaan itu sama seragam dengan ejaan yang digunakan dalam semua kamus dan penerbitan karangan Wilkinson sendiri yang dihasilkan dari tahun 1901 hingga akhir tahun 1940-an. Ejaan Wilkinson digunakan secara rasmi di semua sekolah umum di Tanah Melayu.T. Wilkinson.0 Winstedt dan Ibrahim Dato’ Muda Linggi (1921). antaranya ialah kamus Jawi-Melayu-Inggeris (1903). dan Kitab Kumpulan Nama Melayu susunan Ibrahim Dato’ Muda Linggi (1924). 195 .J. Jawatankuasa ini telah menghasilkan Ejaan Wilkinson yang dikenali sebagai Romanised Malay Spelling yang diterbitkan dalam bulan Oktober.

1972. Hasil daripada perjanjian persahabatan itu membawa kepada satu pertemuan antara jawatankuasa Ejaan Rumi Persekutuan Tanah Melayu yang diketuai oleh Tuan Syed Nasir bin Ismail dengan Panitia Pelaksanaan kerjasama Bahasa Melayu – Bahasa Indonesia yang dipimpin oleh Dr. Sistem Ejaan Za’ba telah digunakan sebagai Ejaan Sekolah yang sebenar dan sebagai ejaan rasmi kerajaan sehingga digantikan dengan Sistem Ejaan Rumi Baharu Bahasa Malaysia yang dirasmikan penggunaannya pada 16 Ogos. Usaha Kongres itu mendapat perhatian kerajaan. Slamet Muljana di Jakarta pada 4 hingga 7 Disember 1959. Memeriksa dan menimbangkan ketetapan2 yang telah diambil dalam Kongres Bahasa dan Persuratan Melayu iii (1956) berkenaan dengan ejaan Rumi dan penyatuannya dengan ejaan bahasa Indonesia. terdapat juga beberapa sistem ejaan Rumi yang lain yang digunakan di Tanah Melayu dan Singapura sebelum tahun 1967 seperti (i) Ejaan Fajar Asia.SEJARAH SISTEM EJAAN BAHASA MELAYU / 9 Sistem Ejaan yang terkenal selepas Ejaan Wilkinson ialah Sistem Ejaan Rumi Za’ba yang juga dihasilkan dari SITC. dirasmikan pelaksanaannya tidak dapat 196 . Beberapa pembaharuan yang radikal telah dibuat. 2. Terutamanya dalam (i) Ilmu Bahasa Melayu Penggal I (1926). 1992: 43) Pada tahun 1956. Selain Sistem Ejaan Za’ba. Mendatangkan shor2 berkenaan dengan masa dan chara2 bagi pelaksanaan cara ejaan yang baharu itu. Sistem Ejaan Za’ba telah disusun dan diperkemas dalam jangka masa beberapa tahun dan termuat dalam beberapa buah buku pedoman bahasa terbitan Pejabat Karang Mengarang SITC. dengan judul Petua-Petua Ejaan Rumi yang kesemuanya dikarang oleh Za’ba. Pertemuan ini telah menghasilkan Ejaan Malindo yang mengikut perancangan. dan (iii) Daftar Ejaan Melayu (Jawi-Rumi) (1949). soal sistem ejaan Melayu telah dibincangkan dalam Kongres Bahasa dan Persuratan Melayu yang ketiga. (ii) Pelita Bahasa Melayu Penggal I (1941). Pada 17 April 1959 tercapailah suatu perjanjian persahabatan antara Malaysia (dahulunya Persekutuan Tanah Melayu) dengan negara Republik Indonesia. Ejaan Fajar Asia ini berbeza sedikit dengan Ejaan Za’ba di Tanah Melayu dan Ejaan Van Opuijsen di Indonesia. (Ismail Dahaman. dan dalam tahun 1957 sebuah Jawatankuasa Ejaan telah dibentuk oleh kerajaan untuk: 1. iaitu ejaan Rumi yang digunakan dalam majalah FAJAR ASIA yang diterbitkan di Singapura pada zaman pendudukan Jepun 1942-1945. Inilah kali pertama isu ejaan Rumi mendapat perhatian yang serius. mendatangkan shor2 bagi satu chara Ejaan Kebangsaan Rumi yang tetap. Ejaan Fajar Asia ini kemudiannya digunakan oleh Asas’50 sebagai ejaan rasmi mereka.

Hasilnya persetujuan telah tercapai mengenai beberapa masalah dasar yang penting. terutama dalam bidang ilmu bahasa yang baik. yang telah bertanggungjawab mencapai keputusan dalam masalah Ejaan dengan Pihak Indonesia. dan hasilnya kedua-dua pihak Malaysia dan Indonesia telah mencapai persetujuan untuk mengkaji semula serta memperbaiki Ejaan Malindo. satu pertemuan antara Jawatankuasa Bahasa/ Ejaan Malaysia dengan satu rombongan kebudayaan dari Indonesia yang diketuai oleh Kolonel Wahju Sukatjo diadakan di Dewan Bahasa dan Pustaka Kuala Lumpur. 1957: xi) Pada tanggal 7 September 1996.SEJARAH SISTEM EJAAN BAHASA MELAYU / 9 dilakukan hinggalah menjelang tahun 1966 apabila Kerajaan Malaysia membentuk sebuah jawatankuasa Bahasa/ Ejaan yang diketuai oleh Tuan Syed Nasir bin Ismail. Kedua-dua pihak bersetuju mengadakan kerjasama yang lebih erat dalam usaha untuk menyamakan penggunaan istilah bahasa Malaysia dengan bahasa Indonesia. pada 20-25 September 1966. 2. 197 . Meneruskan usaha jawatankuasa Ejaan di bawah pengerusinya. Kedua-dua negara bersetuju memperbaiki ejaan masing-masing bagi mencapai keseragaman atas dasar-dasar yang berikut: 1. Dalam pertemuan itu. (Pedoman Umum Ejaan Bahasa Malaysia. Kemajuan ilmu pengetahuan dan perkembangan konsep ilmiah. Tuan Syed Nasir bin Ismail. Kekurangan-kekurangan yang masih terdapat pada ejaan sekarang dalam hal mencerminkan kesanggupan bahasa Malaysia dan Indonesia. Tugas jawatankuasa ini ialah untuk: a) Mengadakan rundingan dengan jawatankuasa Bahasa Pemerintahan Indonesia dengan maksud bagi menyampai persetujuan yang seluasluasnya di dalam penggunaan dan perkembangan bahasa Melayu – Indonesia dan untuk memenuhi maksud tersebut supaya mendapat persetujuan dengan lapangan: (i) Bahasa dalam jangka panjang (ii) Pertukaran bahan-bahan berkenaan dengan bahasa dan sastera (iii) Soal pemakaian istilah-istilah a. Satu kertas kerja mengenai ejaan baharu itu telah dikaji oleh Jawatankuasa Malaysia. Dalam perkembangan selanjutnya. kedua-dua pihak bersetuju mengesyorkan kepada kerajaan masing-masing supaya EJAAN MALINDO yang dipersetujui pada tahun 1959 itu dilaksanakan segera. satu lagi perundingan diadakan di Jakarta.

Jawatankuasa Ejaan/ Bahasa Melayu Malaysia dan Team Ahli Bahasa KOTI dari Indonesia telah mengadakan perundingan di Dewan Bahasa dan Pustaka di Kuala Lumpur selama beberapa hari dan telah mencapai persetujuan mengadakan satu sistem ejaan bersama antara Malaysia dan Indonesia. Berdasarkan pertimbangan tersebut.SEJARAH SISTEM EJAAN BAHASA MELAYU / 9 3. bersetuju mengeluarkan pedoman umum ejaan yang lebih lengkap. Malaysia dan Indonesia. 4. Perlunya usaha kodifikasi dalam pemakaian huruf dan tanda baca. telah mengadakan lima persidangan. Majlis ini yang diadakan di Johor Bahru pada 2 hingga 4 Disember 1974. ekonomis dan praktis. 5. Majlis yang dianggotai bersama oleh Jawatankuasa Tetap Bahasa dan Pustaka. Tuan Haji Sujak bin Rahiman. Kedua-dua negara. Jawatankuasa di kedua-dua negara harus juga mengambil kira perkara-perkara berikut: 1. Kedua-dua 198 . Dato’ Hussein Onn dengan Menteri Pendidikan dan Kebudayaan Republik Indonesia. Dalam usaha memperbaiki sistem ejaan itu. Peranan yang akan dimainkan oleh bahasa Malaysia dan bahasa Indonesia di Asia Tenggara dan di seluruh dunia. Dari segi praktis – iaitu boleh digunakan dengan mudah. 2. dan Panitia Pengembangan Bahasa Indonesia yang diketuai oleh Dr. Pada tanggal 23 Mei 1972. Malaysia dan Indonesia kemudiannya melaksanakan Sistem Ejaan Baharu Bahasa Malaysia yang disempurnakan pada 16 Ogos 1972. sesuai dari segi mesin taip dan mesin cetak. namun beberapa perkara kecil mengenai ejaan tersebut perlu diselesaikan dengan segera. yang dapat berlaku untuk kedua-dua negara Malaysia dan Indonesia. Walaupun sistem ejaan bersama yang baharu telah digunakan secara rasmi di Malaysia dan negara Indonesia. Bapak Mahsuri. iaitu sesuai digunakan dikedua-dua negara. Beberapa masalah kecil mengenai ejaan telah dibincangkan dan diselesaikan bersama oleh jawatankuasa yang dibentuk dikenali dengan nama Majlis Bahasa Indonesia-Malaysia. Dalam persidangan Kelima. Dari segi ilmiah – iaitu sistem ejaan itu hendaklah menunjukkan satu hasil kajian yang ilmiah yang boleh digunakan dengan baik dalam kemajuan bahasa dan ilmu. Amran Halim. Pentingnya pengajaran membaca dan menulis. satu kenyataan bersama telah ditandantangi oleh Menteri Pendidikan Malaysia. Ejaan Baharu yang diputuskan itu harus ilmiah. 3. Dari segi teknis – iaitu menggunakan satu huruf bagi melambangkan satu fonem.

Pada 5 Disember 1974. diftong dan huruf konsonan lama kepada baharu. dan dengan ini wujudlah Sistem Ejaan Baharu Bahasa Malaysia-Indonesia seperti yang digunakan pada hari ini. Pedoman umum ini mencakupi penggunaan abjad dan huruf vokal. Pedoman Umum Ejaan Bahasa Malaysia diterbitkan untuk kegunaan umum. (Pedoman Umum Ejaan Bahasa Malaysia. Abjad dan Huruf Sistem Ejaan Baharu Bahasa Melayu yang diselaraskan dengan sistem ejaan bahasa Indonesia menggunakan sebanyak 26 huruf abjad tulisan Rumi. 1974) 9. penggunaan tanda koma di atas dan huruf yang diperkenalkan. Huruf-huruf abjad tersebut adalah seperti yang berikut: Huruf Aa Bb Cc Dd Ee Sebutan e bi si di i Perkataan arnab burung cawan darah ekor 199 . Tahukah Anda Pedoman Umum Ejaan Rumi Bahasa Melayu Bahagian ini membincangkan hal tentang Pedoman Umum Ejaan Rumi Bahasa Melayu.SEJARAH SISTEM EJAAN BAHASA MELAYU / 9 belah pihak bersetuju menerbitkan versi yang sesuai dengan negara masingmasing.2 Bilakah bermulanya perancangan ejaan Rumi di Tanah Melayu? 9.3 Rumuskan sejarah ejaan bahasa Melayu.

Huruf-huruf yang melambangkan pemakaiannya adalah seperti yang berikut: Huruf Vokal a ə (i) pepet e (ii) taling i o u di depan api əmak ela ibu oleh ubi di tengah tali kəna petak tidur kota uda di belakang kita sosialismə tauge padi pidato satu 200 .SEJARAH SISTEM EJAAN BAHASA MELAYU / 9 Ff Gg Hh Ii Jj Kk Ll Mm Nn Oo Pp Qq Rr Ss Tt Uu Vv Ww Xx Yy Zz ef gi ec ai je ke el em en o pi kiu ar es ti yu vi dabliu eks wai zek filem gigi hati ibu jam kuda lari malam nangka orang pintu Quran rambut sikat tahu ular vokal wang xenom yuran zarah Huruf Vokal Terdapat sebanyak enam vokal atau bunyi vokal standard dalam bahasa Melayu.

ng. au dan oi.SEJARAH SISTEM EJAAN BAHASA MELAYU / 9 9. dan nya. iaitu gh. Daripada 26 konsonan tersebut lima daripadanya memakai huruf gabungan. kh. iaitu ai.4 Berapakah jumlah huruf vokal asli bahasa Melayu? Huruf Diftong Dalam bahasa Melayu terdapat tiga diftong. Berikut diberikan contoh pemakaian konsonan tersebut dalam perkataan: Huruf konsonan b c d f g gh h j k kh l di depan baju cakap dapur fikir guru ghaib hari jari kami khusus langsat di tengah sabut baca budak tafsir tiga maghrib saham hajat paksa akhir bila di belakang adab Mac abad maaf beg mubaligh buah kolej adik tarikh kesal 201 . pemakaiannya adalah seperti berikut: Diftong ai au oi di depan aising aurat oidium di tengah ghairah saudara boikot Contoh di belakang lambai surau amboi Huruf Konsonan Dalam bahasa Melayu terdapat sebanyak 26 huruf konsonan.

Huruf v digunakan untuk mengeja kata pinjaman daripada daripada bahasa Inggeris dan bahasa-bahasa asing yang lain. iaitu q. i. v. Contohnya: Quran qadak dan qadar wukuq ii. Contohnya: vitamin revolusi vokal subversif novel universiti 202 . Huruf q digunakan sebagai padanan kepada huruf jawi qaf ( ‫ ) ق‬untuk mengeja kata istilah agama atau kata mengenai agama yang asal daripada bahasa Arab. x. di pangkal kata atau di pangkal suku kata.SEJARAH SISTEM EJAAN BAHASA MELAYU / 9 m n ng ny p q r s sy t v w y z (i) z (ii) x makan nama nganga nyata payung Quran rasa satu syarat tahu vitamin wanita yakin zaman xenom bumi anak bunga hanya tempat wuquf berat beras isytihar mati universiti bawa sayang lazat - tilam ikan kuning siap buraq biar besar Quraisy alat takraw lafaz - Huruf yang Diperkenalkan Daripada 26 huruf konsonan dalam sistem ejaan Melayu terdapat tiga huruf yang diperkenalkan supaya digunakan secara tetap.

Huruf x hanya digunakan pada pangkal kata istilah khusus yang ditukar menjadi z. Contohnya: Lama xeromorph xenon xanthate Baharu xeromorf xenon xantat 9. Contohnya: Lama active passive negative Baharu aktif pasif negatif iii.5 Berapakah huruf konsonan asli bahasa Melayu? Sistem Keselarasan Huruf Vokal Dalam bab ini kita akan berbicara tentang Sistem Keselarasan Huruf Vokal. Dengan Sistem Keselarasan Huruf Vokal bererti sistem atau aturan mengikut kesesuaian dua huruf vokal yang membentuk dua suku kata pada kata dasar.SEJARAH SISTEM EJAAN BAHASA MELAYU / 9 Huruf -ve yang hadir diakhir kata ditukar menjadi f. iaitu pasangan antara huruf vokal ini mengikut syarat yang berikut: 203 . Sisitem ejaan bahasa Melayu yang baharu ini digubal dengan mengambil kira sistem keselarasan huruf vokal.

kəlam. təlan. ə pepet 6.6 Jelaskan sistem keselarasan huruf vokal bahasa Melayu. təmbelang bənih. kalah. halangan i u a i u a e taling o alih. esok. ə pepet 7. təlur. habis asuh. belerang gelek. səlekeh elok. Keselarasan antara dua huruf vokal pada kata dasar. ləbih. 9. a 2. a 3. leceh. terdapat sebanyak 18 pola keselarasan huruf vokal seperti yang berikut: Pola Keselarasan Vokal Suku kata akhir Contoh pemakaian tertutup a arah. Kata dasar hendaklah berakhirkan suku kata tertutup. bətik. e taling 8. serong. səmbəlih bəlum. halus. e taling 9. ə pepet 5. panas. a 4. tewas. iii. Bagi kata yang mengandungi lebih daripada dua suku kata. ii. Pola Keselarasan Huruf Vokal Dalam Sistem Ejaan Baharu Bahasa Melayu. gadis. təmpuh. yang terlibat dengan sistem keselarasan vokal hanyalah dua suku kata yang terakhir. e taling 204 . dewan. təmənggung enak. səlekoh Suku kata praakhir 1. batuk. lembayung əmak. heret.SEJARAH SISTEM EJAAN BAHASA MELAYU / 9 i.

transistor subjek. pamer. borang. tiket diftong. lapor. untuk. kaget. ubat. otak. sisih. Contohnya: Pola Vokal 1. a – e taling a–o ə pepet – e taling ə pepet – o i – e taling i–o u – e taling Contoh Kata Bahasa Nusantara awet. bəndok imlek ijon. lakon. u a i u a e taling o a i u ingat. pilih. belimbing cium. 5. intərkom parlimen. borang. raden calon. pulih. korek. o 14. 7. dokumen 205 . tunduk. 6. oleh botol. i 11.SEJARAH SISTEM EJAAN BAHASA MELAYU / 9 10. cəloteh. 4. u 17. aneh. o 16. gerusih tujuh. lancong. selinap intip. i 13. u 18. Pola kekecualian ini digunakan untuk mengeja kata-kata pinjaman seperti kata-kata daripada bahasa Nusantara atau bahasa Inggeris. seliuh olah. perabot gəmbleng jəmpol. pilon tulən. o 15. ulat Contoh Kata Bahasa Inggeris kabaret. sekolah boleh. riuh. panel atom. ketupat usik. keratin. bilang. Sistem Ejaan Rumi Bahasa Melayu juga menerima beberapa pola lain sebagai kekecualian kepada pola keselarasan huruf vokal. tumpang. tulis. tiup. kontraktor gabənor. simen. kotor. hilang. i 12. 3. tengkujuh Pola Kekecualian kepada Keselarasan Huruf Vokal Selain pola-pola keselarasan huruf vokal tersebut. 2. kelompok ulat.

artikəl. Berikut diberikan contoh-contoh perkataan bahasa Inggeris dan bahasa asing yang disesuaikan ejaannya mengikut ejaan bahasa Melayu: Bahasa Inggeris (BI) 1. buron pakəm kupon. objektif petroleum. lelucon teatər hipotesis. fosil bonus. i – ə pepet 14. o – i 15. ə pepet – ə pepet 13. pəpət isəng filəm. 9. partikəl hipokrit. o – u 16. abstract plate 2. e taling – u 12. e taling – i 11. aerial aerpgraph Bahasa Melayu (BM) abstrak plat aerial aerograf Perubahan huruf BI BM a a ae ae 206 . u–o a – ə pepet bunglon. Penyesuaian Huruf Ejaan Kata Pinjaman Ejaan bagi kata pinjaman daripada bahasa Inggeris dan bahasa-bahasa Eropah yang lain dibuat mengikut peraturan penyesuaian huruf-huruf yang terdapat dalam perkataan bahasa Inggeris atau bahasa asing disesuaikan ejaannya dengan huruf mengikut ejaan bahasa Melayu. konduktor. spektrum 10.SEJARAH SISTEM EJAAN BAHASA MELAYU / 9 8. forum skutər Adakah prinsip kekecualian vokal sama dengan prinsip keselarasan vokal? Bincangkan. u – ə pepet lumər dəmdem.

harmony hotel 23. beer jamboree 17. factor traffic 21. geology aggressive 22. carbon classic 9. technique cholera 12. barbecue lobby 7. beaker grease 16. effective system 14. aesthetics haematite 4. bearing idealist 15. dd e ea ea ee ei eo eu f. machine achelin 11. cylinder cent 8. bb c c. protein atheist 18.SEJARAH SISTEM EJAAN BAHASA MELAYU / 9 3. geometry stereo 19. aileron trailer 5. identity textile estetik hematit aileron trailer automatik auditorium barbeku lobi silinder sen karbon klasik aksen vaksin mesin eselin teknik kolera dividen efektif sistem bearing idealis bikar gris bir jambori protein ateis geometri stereo petroleum europium faktor trafik geologi agresif harmoni hotel identity tekstil 207 ae ai au b. petroleum europium 20. automatic auditorium 6. dividend 13. accent vaccin 10. chh d. cc cc ch ch. ff g. gg h i e ai au b s k ks s k d e ea i i ei eo eu f g h i .

neon tennis 36. diesel tieceron 28. stadium premium 30. operator orthodox 38. jj k. gonorrhea foetus 40. kk kh. pie 27. optimism mammal 35. linguistics congres 37. journal jury 31. zoo zoology 42. mm n. coat cardboard 39. nn ng o oa oe oi oo oo ou ou p. accountant pound 44. kh l. calorie 26. ll m. pp ia i ai ie io iu j k kh l m n ng o o e oi oo u au u P 208 . coupon serius 45. dialect criteria 25. iodine 29. alkaloid duboisine 41.SEJARAH SISTEM EJAAN BAHASA MELAYU / 9 24. cartoon 43. pill 34. khaki 33. apple dialek kriteria kalori pai diesel tieceron iodin stadium premium jurnal juri kilo khaki pil optimisme mamalia neon tenis linguistik kongres operator ortodoks kot kadbod gonorea fetus alkaloid duboisin zoo zoologi kartun akautan paun kupon serius epal ia ie ie ie io iu j. kilo 32.

equinox annuity 62. whisky whistle graf fonem kualiti teknik rekrut lori ritma retorik status ekspres sains prosenium skuter teleskop skim skolastik traktor bateri antropologi teori unit republik akuarium dualisme tisu akru duet cek katalog ekuinoks enuiti kuota korum vakum kontinum novel universiti kiwi wayar Wiski wisel ph q r. tt th teori u ua ue ue ue ui uo uu uu w wh f k r r s s sk sk t t u ua u ue digugurkan iu uo u u w w 209 . scooter telescope 53. ss sc sc sch t. graph phoneme 47. scheme scholastic 54. science proscenium 52. quota quorum 63. anthropology theory 56. cheque catalogue 61. kiwi wire 66. vaccum continuum 64. novel university 65. rr rh s. aquarium dualism 58. duet 60. recruit lorry 49. unit republic 57. tractor battery 55. quality technique 48. rhythm rhetoric 50.SEJARAH SISTEM EJAAN BAHASA MELAYU / 9 46. tissue accrue 59. status express 51.

taxi express 68. dynasty 70. iaitu hampir sama dengan ejaan (dalam bahasa asalnya). imag institiut leger lojik Bukan . royalty yankee 71. Maksudnya ejaan bagi perkataan asing yang dipinjam daripada bahasa asing itu dieja mengikut bentuk tampak. zodiac teksi ekspres xenon dinasti royalti yangki zodiak x x y y z.SEJARAH SISTEM EJAAN BAHASA MELAYU / 9 67. zz ks x i y z Bentuk Ejaan Tampak Sistem Ejaan Baharu Bahasa Melayu berlandaskan bentuk tampak atau bentuk visual. Contohnya: Bahasa Inggeris atom block bonus carbon cartoon clinic college contigent conductor Jadi dialogue dialect drama engine factor function garage general image institute ledger logic Bahasa Melayu atom blok bonus karbon kartun klinik kolej kontijen konduktor dialog dialek drama enjin faktor fungsi garaj jeneral imej institut lejar logik 210 atum belok bonos kaban katun kelinik koleg kontigen kondakter dailog dailek derama engin fekter fangsi garag general imaj. xenon 69.

211 . Kekecualian ini diberikan kepada perkataan Inggeris atau asing yang sudah lama digunakan dalam bahasa Melayu. iaitu perkataan yang sudah sebati pemakaiannya dalam bahasa Melayu.SEJARAH SISTEM EJAAN BAHASA MELAYU / 9 logistics magistrate margarine prestige psychology regime sabotage sergeant structure technologi zoology Jadi logistik majistret marjerin prestij psikologi rejim sabotaj sarjan struktur teknologi zoologi Bukan lojistik magistrat margarin prestig saikoloji regim sabotag serjen strakcer teknoloji zooloji Kekecualian bagi Ejaan yang Sudah Lama Sistem Ejaan Baharu Bahasa Melayu membenarkan beberapa kekecualian daripada peraturan yang ditetapkan.7 Senaraikan 15 perkataan Inggeris yang sudah sebati dengan bahasa Melayu. Contohnya: Bahasa Inggeris class club custom driver glass modern pension plan stamp Bahasa Melayu klas kelas klas kelab kusom kastam driver. drebar driber Bukan glas gelas modern moden pension pencen plan pelan stem setem 9.

1 Bagi soalan ini.2 Bagi menjawab soalan ini. Menyatakan tarikh bermulanya perancangan ejaan Rumi di Tanah Melayu dan badan yang terlibat dengannya ii.4 Untuk soalan ini. iaitu hasil daripada persetujuan Malaysia dengan Pemerintah Republik Indonesia untuk mengadakan satu sistem ejaan bersama antara dua negara. e. yakni sebanyak enam huruf vokal. anda harus menjelaskan maksud sistem ejaan Rumi baharu bahasa Melayu dengan jelas.5 Bagi soalan ini. Menerangkan keenam-enam vokal tersebut iii. Menjelaskan sebab perancangan tersebut dilaksanakan 1. iaitu sebanyak 26 jenis semuanya ii. 212 . Berikan contoh-contoh perkataan bahasa Melayu yang menggunakan enam vokal tersebut. Jumlah huruf vokal asli bahasa Melayu. jawapan anda hendaklah mempunyai: i. Berikan juga contoh. anda perlu: i. o.3 Jawapan bagi soalan ini haruslah mencakupi: i. iaitu i. u dan ə ii.kehadiran konsanan tersebut dalam perkataan bahasa Melayu. 1. jawapan anda hendaklah: i. Sejarah perkembangan sistem ejaan Rumi di Malaysia daripada tahap awal pada tahun 1902 (Ejaan Wilkinson) hinggalah akhir pada tahun 1974 (Pedoman Umum Ejaan Bahasa Melayu) ii. Memasukkan semua jenis konsanan asli bahasa Melayu. a.SEJARAH SISTEM EJAAN BAHASA MELAYU / 9 PANDUAN MENJAWAB SOALAN LATIHAN UNIT 9 1. 1. Menghuraikan susur galur dan perkembangan dari masa ke masa dalam memurnikan sistem ejaan yang sedia ada dengan bekerjasama dengan pelbagai pihak 1.

Berikan contoh yang sesuai bagi menjelaskan penerangan anda iii. 1. anda haruslah: i.7 Bagi soalan ini. 213 .SEJARAH SISTEM EJAAN BAHASA MELAYU / 9 1. Sila rujuk juga sumber-sumber lain bagi mendapatkan maklumat tambahan. Menjelaskan bahawa sistem keselarasan vokal itu ialah sistem atau aturan mengikut kesesuaian dua huruf vokal yang membentuk dua suku kata pada kata dasar. anda perlu memberikan senarai 15 perkataan Inggeris yang sudah sebati dalam bahasa Melayu seperti stesen. iaitu mengikut syarat tertentu ii. pencen dan seumpamanya.6 Bagi soalan ini. drebar.

Bhd. Masa Enterprise. Kuala Lumpur: Aslita Sdn. Onn. Kuala Lumpur: Aslita Sdn. Gunakan Bahasa Melayu Yang Betul. Abdul Hamid Mahmood (2004). Kuala Lumpur: City Reprographic Services. Abdul Hamid Mahmood dan Nurfarah Lo Abdullah (2007). Abdul Hamid Mahmood (2012). Kuala Lumpur: Aslita Sdn. Hashim Hj. Tanjong Malim: Penerbit UPSI. Menguasai bahasa Melayu tinggi. Abdul Hamid Mahmood (2010). Kuasai sistem ejaan baharu bahasa Melayu melalui latihan. Abdul Hamid Mahmood (2002). 214 . Ejaan bahasa Melayu terkini. Kursus menguasai bahasa Melayu mudah. Bhd. Guru dan bahasa Melayu. Musa & Abdul Hamid Mahmood (2008). Linguistik fonetik dan fonologi bahasa Melayu. Abdul Hamid Mahmood (2002). Tanjong Malim: Penerbit UPSI. Farid M. Bhd.SEJARAH SISTEM EJAAN BAHASA MELAYU / 9 Rujukan Abdul Hamid Mahmood (1995). Nik Safiah Karim. Kuala Lumpur: Dewan Bahasa dan Pustaka. Betulkan Kesalahan Bahasa Anda.

Bagi kata ulang yang diulang sepenuhnya. Contoh: anai-anai anak. anda seharusnya dapat: i. Penggunaan Tanda Sempang Dalam penulisan.kura kupu.TANDA SEMPANG. HASIL PEMBELAJARAN Setelah selesai mempelajari unit ini. rangkai kata serta kata majmuk bahasa Melayu. menggunakan imbuhan pinjaman.kupu 215 . IMBUHAN PINJAMAN. RANGKAI KATA DAN KATA MAJMUK. menggunakan tanda sempang bahasa Melayu dengan betul. ii.anak cantik-cantik conteng. IMBUHAN PINJAMAN. Pengenalan Fokus huraian unit ini adalah tentang penggunaan tanda sempang dalam bahasa Melayu dan penulisan imbuhan pinjaman. rangkai kata dan kata majmuk dalam bahasa Melayu dengan tepat. tanda sempang digunakan seperti berikut: 1.… / 10 Unit 10 TANDA SEMPANG. tanda sempang diletak pada bahagian kata yang diulang.conteng kura.

Tanda sempang juga digunakan apabila kata ulang dijadikan bentuk dasar yang sekali gus mendapat awalan dan akhiran.… / 10 biri-biri budak-budak dalam. Contohnya: se-Nusantara se-Malaysia se-Tanah Melayu 216 . tanda sempang diletak di antara bahagian-bahagian kata yang diulang. Contohnya: anak-anakan akhir-akhirnya bermain-main berpeluk-pelukan pijak-memijak bersiri-siri dibesar-besarkan ditinggal-tinggalkan karang-mengarang renung-merenung kait-mengait menangis-nangis melambai-lambai pukul-memukul sayang-menyayangi 4.TANDA SEMPANG.sia undang.undang 2. Tanda sempang digunakan apabila awalan se. Contohnya: dolak-dalik gerak-geri gunung-ganang serba-serbi kucar-kacir kuih-muih lemah-lembut tunggang-langgang mandi-manda mundar-mandir ramah-tamah sedu-sedan 3. Bagi kata ulang yang dalam pengulangannya mengalami perubahan bunyi atau fonem. tanda sempang diletak di antara kata dasar dan kata yang diulang. Bagi kata terbitan yang kata dasarnya diulang.diikuti oleh kata nama khas yang huruf awalnya huruf besar. Contohnya: dikucar-kacirkan disia-siakan diporak-perandakan mengucar-kacirkan 5. IMBUHAN PINJAMAN.dalam hati-hati sia.

Contohnya: ke-12 (kedua belas) ke-100 (keseratus) ke-100. Tanda sempang digunakan untuk merangkaikan angka yang menunjukkan tahun dengan akhiran -an. Tanda sempang yang digunakan untuk menyatakan hubungan antara katakata pada rangkaian kata setara tertentu atau rangkai kata istilah.… / 10 6. 000 (keseratus ribu) 9. Contohnya: anti-Rusia pro-Malaysia hamba-Mu kepada-Nya petunjuk-Nya rahmat-Nya 7. Contohnya: tahun 50-an (tahun lima puluhan) tahun 60-an (tahun enam puluhan) tahun 70-an (tahun tujuh puluhan) tahun 80-an (tahun lapan puluhan) 8.dengan angka.TANDA SEMPANG. Contohnya: duti anti-lambak (anti-dumping dutty) mikro-zat makanan (micronutrient) lima butir-isi peluru (load five rounds) larutan Kerbs-Ringer (Kerbs-Ringer Solution) nodus sino-atrium (sino-atrial node) antisiklon semi-kekal (semi-permanent anticyclone) perbadanan semi-awam (semi-public corporation) semi-berdaulat (semi-severeign) suai-iklim (acclimation) penyesuaian-ikliman (acclimatization) 217 . Tanda sempang digunakan untuk merangkaikan huruf kecil dengan huruf besar pada kata yang sama. Tanda sempang juga digunakan untuk merangkaikan awalan ke. IMBUHAN PINJAMAN.

dwi-. poli-. -ita. imbuhan-imbuhan pinjaman seperti ab-. IMBUHAN PINJAMAN. homo-. tuna-. Contohnya: Imbuhan pinjaman abantibidasadwiekahidrohomoinfrainterkontra- Contoh perkataan abnormal antikerajaan.1 Terangkan penggunaan tanda sempang dalam bahasa Melayu. ekabahasa hidrometer homograf infrastruktur interlokal. -wan. maha-. ultra-. dwibahasa ekafungsi. infra-. interaktif kontrarevolusi 218 . kontra-. pra-. anti-. inter-. pan-. hidro-. makro. antitoksin biadab dasawarsa dwibulanan. tele-. -man. dasa-. sub-. trans-. tata-. dan -wati penulisannya dilakukan secara serangkai. re-. semi-. eka-. mikro-. mono-. swa-. inter-.TANDA SEMPANG. Maksudnya imbuhan pinjaman itu dirangkaikan pada kata dasar.… / 10 10. interlingua. bi-. -isme. Penulisan Imbuhan Pinjaman Dalam Sistem Ejaan Rumi Baharu. panca-.

ultrasonik impresionisme. mahaguru makroskopi mikrofilem monograf pancaindera panteisme politeknik prasangka. Contohnya: Maha Besar Maha Mengetahui Maha Esa Maha Bijaksana Duli Yang Maha Mulia 219 . subtajuk.TANDA SEMPANG. kolonialisme biduanita seniman angkasawan seniwati Penulisan kata Maha secara Terpisah Dalam bahasa Melayu terdapat juga kata maha yang ditulis secara terpisah. prasekolah. (semi-profesional) substandard.… / 10 mahamakromikromonopancapanpolipraproresemisubswatatateletranstunaultra-isme -ita -man -wan -wati mahasiswi. praijazah prokerajaan. subgolongan swadaya tatabahasa. IMBUHAN PINJAMAN. prodemokrasi reaksi semiparasit. tatasusila telefoto transmigrasi tunasusila ultralembayung.

Kata depan ditulis secara berasingan atau terpisah. Contohnya: Ejaan Lama ka-atas ka-bawah ka-dalam ka-pejabat ka-sekolah ka-Hotel Istana ka-seluruh dunia ka-England Ejaan Baharu ke atas ke bawah ke dalam ke pejabat ke sekolah ke Hotel Istana ke seluruh dunia ke England 220 .… / 10 Ejaan bagi Kata Depan Peraturan penulisan kata depan ejaan lama yang menggunakan tanda sempang ( .dalam ejaan lama diubah menjadi ke dalam ejaan baharu dan ditulis terpisah daripada kata yang mengikutnya. IMBUHAN PINJAMAN. Contohnya: Ejaan Lama di-atas di-bawah di-dalam di-pejabat di-sekolah di-Hotel Istana di-seluruh dunia di-England Ejaan Baharu di atas di bawah di dalam di pejabat di sekolah di Hotel Istana di seluruh dunia di England Kata depan ka.TANDA SEMPANG.) selepas kata depan di dan ke kini digugurkan dalam Ejaan Rumi Baharu.

… / 10 Ejaan bagi Partikel Ada empat jenis partikel dalam bahasa Malaysia. iaitu -lah. 2. -kah. Bagi partikel pun yang membawa makna ‘‘juga’’ ditulis berasingan atau terpisah daripada kata yang mendahuluinya.TANDA SEMPANG. Contohnya: 1. Contohnya: Ejaan Lama ada-lah datang-lah tolong-lah apa-kah apa-tah bila-tah Ejaan Baharu adalah datanglah tolonglah apakah apatah bilatah Ada dua cara menulis partikel pun. -kah dan -tah yang menggunakan tanda sempang dalam ejaan lama ditulis serangkai dengan kata dasar yang mendahuluinya. iaitu: adapun andaipun ataupun biarpun meskipun sekalipun sungguhpun walaupun 221 . IMBUHAN PINJAMAN. anaknya pun ingin pergi. Partikel -lah. Jika ibu pergi. Partikel pun yang satu lagi itu pula ditulis serangkai dengan kata yang mendahuluinya. Ada 13 perkataan yang telah ditetapkan ejaannya supaya ditulis serangkai dengan partikel tersebut. Ahmad pergi ke Tanjong Malim dan Aminah pun pergi ke Tanjong Malim. Guru itu membaca buku di perpustakaan dan murid-muridnya pun membaca di perpustakaan. -tah dan -pun. 3. tanpa sempang dalam Ejaan Rumi Baharu.

Ejaan bagi Kata Ganti Singkatan Dalam bahasa Melayu terdapat empat jenis kata ganti singkatan. iaitu ku. Contohnya: kuambil kulihat kuterima kauambil kaulihat kauterima Kata ganti singkatan singkatan ku.2 Terangkan penggunaan partikel dalam bahasa Melayu. Contohnya: hatiku cintaku untukku hatimu cintamu untukmu hatinya cintanya untuknya 222 . mu dan kau sebagai awalan penanda pasif ditulis serangkai dengan kata dasar yang mengikutinya.… / 10 kalaupun kendatipun mahupun lagipun bagaimanapun 10.TANDA SEMPANG. kau. IMBUHAN PINJAMAN. mu dan nya sebagai akhiran ditulis serangkai dengan kata yang mendahuluinya.

rangkai kata juga dikenali sebagai frasa.). Terdapat empat jenis rangkai kata atau frasa. ya Tuhanku Mereka memohon rahmat-Nya. frasa adjektif dan frasa sendi nama. iaitu frasa nama. hidayat-Nya dan petunjuk-Nya Rangkai Kata Dalam bahasa Melayu.… / 10 Kata ganti singkatan -mu dan -nya bagi nama Tuhan menggunakan huruf besar sebagai huruf pertama dan ditulis dengan mengguna tanda sempang ( . frasa kerja.TANDA SEMPANG. Ejaan bagi rangkai kata atau frasa tersebut ditulis secara terpisah seperti contoh berikut: Ejaan Frasa Nama anak sulung burung putih rumah besar emas tulen kereta baharu perempuan gemuk hutan tebal ikan masin bangunan tinggi pemandangan indah udara nyaman zaman moden Ejaan Frasa Kerja berjalan cepat bangun awal sembahyang subuh terbang tinggi menunai janji memancing ikan memelihara ayam datang lewat berlumba kuda membina bangunan memasak nasi menyanyi lagu kebangsaan Ejaan Frasa Ejaan Frasa Adjektif Sendi Nama biru yang lembut di dapur hijau seperti warna di Kuala Lumpur daun tinggi gunung di dewan hitam manis merah saga masam seperti cuka merah muda panas terik pucat putih panjang lebar kurus kering lemah lembut ke pasar malam ke Amerika ke Jepun oleh Ahmad oleh mereka itu oleh polis tentang perkara itu tentang pendidikan moral tentang budaya kerja 223 . Contohnya: Ampunkan hamba-Mu. ya Tuhanku Tolonglah hamba-Mu. IMBUHAN PINJAMAN.

TANDA SEMPANG. Kata majmuk berbeza dengan dengan rantai kata atau frasa. IMBUHAN PINJAMAN. kerana rangkai kata atau frasa boleh menerima penyisipan unsur lain. pengejaan kata majmuk dilakukan melalui dua cara. Contoh: 224 . baik istilah yang berbentuk daripada dua kata bebas mahupun tiga kata bebas dieja secara terpisah. Contohnya kata majmuk ‘kereta lembu’ tidak boleh disisipkan dengan perkataan ‘itu’ atau ‘yang’ menjadikan ‘kereta itu lembu’ atau ‘kereta yang lembu’. misalnya rangkai kata rumah ‘rumah besar’ boleh disisipkan dengan perkataan ‘yang’ menjadikan ‘rumah yang besar’. Hubungan makna antara kata-kata dasar yang membentuk kata majmuk itu sangat erat bentuknya hingga tidak boleh menerima sebarang penyisipan unsur lain.… / 10 Kata Majmuk Kata Majmuk ialah kata yang terbentuk daripada dua kata dasar atau lebih yang membawa satu makna. Kata Majmuk Ejaan Cara Terpisah Kata majmuk yang dieja secara terpisah ini terdiri daripada kata majmuk yang terbentuk daripada dua kata bebas. Contoh: air batu air hujan alat tulis baju kemeja balai raya bandar raya bom tangan nuzul Quran peti besi periuk nasi ulat bulu burung merpati daging lembu daun pandan dasar laut duta besar enam ratus ribu empat puluh lima pukat tunda ratu cantik terima kasih ular sawa kapal terbang kapal korek kereta api kereta kebal kereta kuda meja tulis mesin jahit nasi minyak topi keledar tukang besi tukang rumah Kata majmuk yang terdiri daripada kata-kata istilah khusus. iaitu cara terpisah dan cara tercantum.

… / 10 batu kapur garis pusat kanta tangan kaedah bayar balik kawasan pinggiran kertas kerja kultur mutiara lintasan bebas min mata pelajaran min jangka masa model linear nisbah bayar balik peledekan gambut tanah gambut telefon dail terus tempoh pinjaman lesung sendi lintasan cahaya rumput ternak Kata majmuk yang terbentuk daripada kata yang digunakan sebagai gelaran juga dieja secara terpisah.TANDA SEMPANG. IMBUHAN PINJAMAN. 2003:75). terdapat sebilangan kecil kata majmuk yang sudah dianggap mantap sebagai satu perkataan yang utuh. (Nik Safiah Karim dan rakan. Antara kata majmuk yang lama serta mantap dan dieja tercantum adalah seperti berikut: adakala antarabangsa apabila apahal apakala bagaimana barangkali beritahu bumiputera darihal daripada dinihari dukacita hulubalang jawatankuasa kadangkala kakitangan kepada kerjasama manakala olahraga padahal peribadi peribahasa 225 . walaupun bentuk kata lama tersebut ternyata mengandungi dua kata dasar. Contoh: Duta Besar Ketua Menteri Ketua Setiausaha Negara Menteri Besar Naib Presiden Pegawai Daerah Profesor Madya Perdana Menteri Timbalan Perdana Menteri Raja Muda Setiausaha Politik Kata Majmuk Ejaan Cara Tercantum Dalam bahasa Melayu.

Perkataan yang demikian tetap dieja sebagai satu perkataan.TANDA SEMPANG. Contohnya: alat-alat tulis balai-balai raya garis-garis pusat kapal-kapal terbang mata-mata pelajaran model-model linear Guru-guru Besar Naib-naib Cancelor Ketua-ketua Menteri Menteri-menteri Besar Perdana-perdana Menteri Timbalan-timbalan Perdana Menteri Penggandaan kata majmuk melibatkan penggandaan unsur pertama kata majmuk sahaja. dan ejaannya dilakukan dengan cara meletakkan tanda sempang pada kata yang digandakan. Bentuk perkataan tersebut ialah: antarabangsa beritahu bumiputera jawatankuasa kakitangan kerjasama olahraga matahari setiausaha sukarela suruhanjaya tandatangan tanggungjawab warganegara pesuruhjaya Ejaan Penggandaan Kata Majmuk Penggandaan kata majmuk melibatkan penggandaan unsur pertama kata majmuk itu sahaja. IMBUHAN PINJAMAN.… / 10 perikemanusiaan pesuruhjaya sediakala sepertimana setiausaha sukacita sukarela suruhanjaya tandatangan tanggungjawab warganegara Ejaan Tercantum yang Sudah Mantap Buku Tatabahasa Dewan Edisi Baharu (2003:75) telah menyenaraikan 15 perkataan yang terdiri daripada kata majmuk yang penggunaannya sudah mantap sebagai satu perkataan yang utuh. walaupun bnetuk kata dasar tersebut ternyata mempunyai dua kata dasar. dan ejaannya dilakukan dengan cara meletakkan tanda sempang 226 .

IMBUHAN PINJAMAN. 227 .TANDA SEMPANG. terdapat kekecualian bagi kata majmuk yang telah mantap.… / 10 pada kata yang digandakan seperti ditunjukkan dalam contoh di atas. 2008: 75). Contohnya: kakitangan-kakitangan jawatankuasa-jawatankuasa pesuruhjaya-pesuruhjaya sukarela-sukarela warganegara-warganegara setiausaha-setiausaha 10.3 Terangkan penggunaan kata majmuk dalam bahasa Melayu. yakni penggandaannya melibatkan keseluruhan unsur (Tatabahasa Dewan. Walau bagaimanapun.

Menerangkan semua penggunaan partikel dalam bahasa Melayu seperti -lah. Sertakan contoh-contoh penggunaannya dalam perkataan iii. Sila rujuk buku Kuasai Sistem Ejaan Baharu Bahasa Melayu Melalui Latihan. dll. anda perlu menjelaskan cara-cara menggunakan tanda sempang bahasa Melayu dengan betul seperti yang diterangkan pada halaman 215 – 217. misalnya:  tanda sempang diletak pada kata ulang.1 Bagi menjawab soalan ini. -kah. pun ii. kupu-kupu  tanda sempang digunakan untuk merangkaikan huruf kecil dengan huruf besar pada kata yang sama. Sila rujuk buku lain dan internet untuk maklumat tambahan. Membezakan kata majmuk dengan frasa dan sertakan contohcontohnya sekali iii. petunjuk-Mu. Penerbit UPSI (2004). 228 . anda perlu: i.2 Bagi soalan ini. anda perlu: i. Menerangkan pengertian kata majmuk bahasa Melayu ii. kemudian sertakan contoh-contohnya sekali iv. -tah. IMBUHAN PINJAMAN.3 Bagi menjawab soalan ini.TANDA SEMPANG. contoh: anti-Amerika.… / 10 PANDUAN MENJAWAB SOALAN LATIHAN UNIT 10 10. 10. contoh: cantik-cantik. 10. Huraikan jenis-jenis kata majmuk tercantum dan kata majmuk terpisah.

Kuala Lumpur: Aslita Sdn. Tanjong Malim: Penerbit UPSI. Tatabahasa dewan edisi ketiga. Abdul Hamid Mahmood (2012). Tanjong Malim: Penerbit UPSI. Menguasai bahasa Melayu tinggi. Linguistik fonetik dan fonologi bahasa Melayu. Bhd. Tatabahasa dewan edisi baharu. Kuala Lumpur: City Reprographic Services. Kursus menguasai bahasa Melayu mudah. Masa Enterprise. Guru dan bahasa Melayu. Kuala Lumpur: Aslita Sdn. Bhd. Nik Safiah Karim. Musa & Abdul Hamid Mahmood (2008). Kuasai sistem ejaan baharu bahasa Melayu melalui latihan. Abdul Hamid Mahmood dan Nurfarah Lo Abdullah (2007). Farid M. Kuala Lumpur: Aslita Sdn. Bhd. Kuala Lumpur: Dewan Bahasa dan Pustaka. Abdul Hamid Mahmood (2010). Gunakan Bahasa Melayu Yang Betul. Abdul Hamid Mahmood (2002).… / 10 Rujukan Abdul Hamid Mahmood (1995). Hashim Hj. Abdul Hamid Mahmood (2002). Nik Safiah dan rakan-rakan (2003). Ejaan bahasa Melayu terkini.TANDA SEMPANG. IMBUHAN PINJAMAN. Betulkan Kesalahan Bahasa Anda. Onn. Kuala Lumpur: Dewan Bahasa dan Pustaka. 229 . Abdul Hamid Mahmood (2004).

Pada peringkat permulaan. artikulator Alat pengucapan yang berfungsi dalam penghasilan bunyi-bunyi bahasa. dental Bunyi yang dihasilkan oleh gigi seperti bunyi [ θ ] dalam perkataan hadith. bundar Keadaan atau bentuk bibir yang bulat. alveolar daerah di atas serta di belakang gigi yang melengkung ke dalam menghadap lidah.Glosari afrikat Bunyi letusan yang dihasilkan oleh geseran dan hentian di antara artikulator pasif dan aktif. berlaku getaran pada pita suara. alofon Anggota-anggota kepada satu fonem yang juga merupakan kelainan bunyi antara satu sama lain. artikulasi Proses pengujaran. [ hadi ]. Contoh bunyi bersuara ialah [ b ]. Contoh bunyi yang dihasilkan ialah [ ǰ ] dan [ č ]. pengucapan atau pengeluaran bunyi mengikut rongga mulut atau rongga hidung. bunyi yang hendak dihasilkan tersekat di daerah lelangit keras dan diikuti oleh geseran di antara bahagian tengah lidah dengan daerah lelangit keras. 230 . [ g ] dan semua bunyi vokal. bersuara Bunyi yang dihasilkan dalam keadaan pita suara tertutup rapat dan sewaktu udara keluar melaluinya. [ d ].

fonologi Kajian tentang fungsi-fungsi bunyi bahasa.dialek Variasi bagi sesuatu bahasa. Contoh-contoh diftong dalam bahasa Melayu ialah [ ai ]. glotalik Penghasilan bunyi dengan cara merapatkan pita suara sehingga glotis dalam keadaan tertutup rapat dan seluruh rongga pangkal tenggorok (laring) disempitkan dan dinaikkan sehingga udara dalam rongga mulut dan rongga kerongkongan (faring) terhalang serta tersekat. ejektif Bunyi yang dihasilkan dengan proses egresif glotalik. fonetik Kajian tentang bunyi-bunyi bahasa yang dituturkan oleh manusia yang merangkumi cara pengeluaran. contohnya: [ p’. diftong Bunyi yang dihasilkan akibat geluncuran dari satu daerah artikulasi ke daerah artikulasi yang lain. Dalam sistem tulisan. bunyi ejektif diberikan tanda apostrof (`) di sebelah atas kanan. fonem Unit bunyi terkecil yang memberi perbezaan makna. s’ ∫’ ]. khususnya dari segi bunyi. daerah pengeluaran dan alat-alat pengucapan yang terlibat dalam penghasilan bunyi-bunyi bahasa itu. sama ada bunyi itu distingtif (membezakan makna) atau tidak distingtif (tidak membezakan makna). iaitu menentukan sistem bunyi satu-satu bahasa dengan berdasarkan jenis-jenis bunyi. egresif Pembentukan bunyi yang dilaksanakan dengan cara arus udara keluar dari paru-paru. Kemudian udara yang terhalang dihembuskan keluar dengan cara membuka saluran rongga mulut. t’. [ au ] dan [ oi ]. k’. 231 .

232 . klik Bunyi letupan yang dihasilkan sebagai akibat proses ingresif velarik. oral Bunyi yang dihasilkan apabila lelangit lembut serta hujung anak tekak naik menutupi rongga hidung sehingga udara hanya melalui rongga mulut sahaja. labial Bunyi yang dihasilkan oleh bibir. jeda ciri atau unsur hentian (kesenyapan) dalam ujaran sebagai tanda memisahkan unsur linguiistik seperti perkataan. sentimen atau falsafah. hentian glotis Bunyi yang dihasilkan oleh hentian di daerah anak tekak atau glotis. seperti bunyi [ p ]. tanpa dipengaruhi ole agak-agakan. linguistik Ilmu yang mengkaji bahasa secara saintifik. iaitu menganalisis satu-satu bahasa tertentu secara empirikal dan objektif. Contoh bunyi yang dihasilkan ialah [ ʔ ] ingresif Pembentukan bunyi yang dilaksanakan dengan cara arus udara masuk ke dalam paru-paru. rangkai kata atau ayat. ramalan. iaitu ruangan atau kawasan yang tertutup rapat yang dilalui oleh arus udara. terutama ketika pita suara dalam keadaan tertutup atau renggang sedikit. [ b ] dan [ m ]. intonasi Turun naik nada suara dalam pengucapan ayat atau frasa. nasal Bunyi yang dihasilkan apabila udara keluar melalui rongga hidung dengan cara menurunkan lelangit lembut beserta hujung anak tekak.glotis Ruang atau garisan antara pita suara.

Contoh bunyi tidak bersuara ialah [p]. [k]. [ š ] dan [ ž ]. [ ǰ ]. semi-vokal Bunyi yang secara praktis termasuk golongan konsonan tetapi disebabkan ketika diartikulasikan belum membentuk konsonan murni.palatal Bunyi yang dihasilkan oleh lelangit keras. Contoh ciri suprasegmental ialah tekanan. Contoh bunyi semi-vokal ialah [w] dan [j]. tona dan intonasi. getaran pada pita suara tidak berlaku. tekanan Ciri lemah atau kerasnya suara penyebutan sesuatu suku kata. lazimnya berlaku pada suku kata dalam perkataan. [f]. [t]. otot perut dan rongga dada. struktur permukaan Struktur ayat yang lazimnya telah mengalami perubahan daripada struktur dalaman dan merupakan bentuk ayat yang sebenarnya diucapkan. jeda. pulmonik Penghasilan bunyi dengan udara dari paru-paru sebagai sumber utama dihembuskan keluar dengan mengecilkan ruangan paru-paru. 233 . kepanjangan. suprasegmental Ciri atau sifat bunyi yang menindihi sesuatu fonem. tona Naik atau turunnya suara dalam pengucapan perkataan. maka disebut bunyi semi-vokal atau separuh vokal. struktur dalaman Struktur yang lazimnya mengandungi ayat dasar atau ayat inti yang diperlukan untuk membentuk asas makna ayat. tidak bersuara Bunyi yang dihasilkan dalam keadaan pita suara direnggangkan (terbuka) dan sewaktu udara keluar melaluinya. Contoh bunyi palatal ialah [ č ]. [s] dan lain-lain.

transkripsi Penulisan dalam bentuk lambang-lambang fonetik daripada lambang-lambang tulisan huruf-huruf biasa. Dalam penghasilan bunyi oral. iaitu [ i ]. velarik Penghasilan udara dengan cara pangkal lidah dinaikkan pada lelangit lembut dan kedua-dua bibir ditutup rapat. vokal kardinal Sekumpulan vokal yang diletakkan di kedudukan tertentu bagi memberikan gambaran yang lebih dekat tentang kedudukan vokal-vokal dalam bahasabahasa di dunia. 234 . [ a ]. [ o ] dan [ u ]. velum Bahagian lembut selepas lelangit keras beserta bahagian hujungnya yang disebut anak tekak dapat turun naik mengikut bunyi yang hendak diujarkan. velum akan naik manakala untuk bunyi nasal. [ α ]. bibir dibuka sehingga terdapat kerenggangan ruangan udara pada rongga mulut bagi membolehkan udara luar masuk. velar Daerah artikulasi di bahagian belakang lidah dan juga di kawasan selepas lelangit lembut. [ e ]. Terdapat sejumlah lapan vokal kardinal. velum akan menurun. [ ε ]. udara dari paru-paru keluar berterusan melalui rongga tekak dan rongga mulut tanpa sebarang gangguan. vokal Bunyi bersuara yang tatkala dihasilkan. [ ɔ ]. Kemudian hujung lidah dan kedua-dua sisi lidah yang merapat pada gigi atau gusi dalam dilepaskan turun serta dikebelakangkan. Keadaan ini menyebabkan terjadinya bunyi klik.

Istilah Linguistik Bahasa Inggeris A abbreviate abbreviation acoustics active articulator active cavity active voice acute resonant adam’s apple affix air chamber air mechanism air stream air stream mechanism allomorph allopohone allophonic change allophonic realization allophonic variant alteration alternant alveolar alveolar arch alveolar ridge alveolar sound alveolum alveopalatal alveopalatal sound ambiguity ambiguous ambilingual ambilingualism analyse analysis analytic language analytical method analytical procedur anaphora apex aphasia Bahasa Melayu menyingkatkan. memendekkan singkatan ilmu akustik artikulator aktif rongga aktif ragam aktif kenyaringan tirus halkum imbuhan ruang udara mekanisma udara arus udara mekanisma arus udara alomorf alofon perubahan alofon pengwujudan alofon kelainan alofon/ varian alofon perubahan kelainan/ varian gusi/ alveolar lengkung gusi/ lengkung alveolar batas gusi/ batas alveolar bunyi gusi/ bunyi alveolar gusi/ alveolum alveopalatal bunyi alveopalatal ketaksaan taksa dwibahasa setara keadaan dwibahasa setara menganalisis analisis bahasa analitik kaedah analisis tatacara analisis anafora hujung lidah afasia 235 .

penghembusan asonansi bentuk berbintang tak silabik konsonan tak simetri sifat/atribut kawasan pendengaran alat pendengaran fonetik pendengaran bahasa-bahasa Austronesia belakang belakang lidah vokal belakang morfem dasar landasan artikulasi dua bibir/bilabial bunyi dua bibir/bunyi bilabial bilabiodental 236 .apical articulation apicoapico-alveolar apico-dental apico-dental sound approach arbitrariness arbitrary arbitrary symbol articulacy articulation articulation mechanism articulator articulatory parameter articulatory phonetics articulatory setting articulatory system articulatory variable artificial speech ascending diphthong aspirate aspirated aspirated affricate aspirated-p aspirated stop aspiration assonance asterick form asyllabic asymmetric consonant attribute auditory area auditory organs auditory phonetics Austronesian languages B Back back of tongue back vowel base morpheme basic of articulation bilabial bilabial sound bilabiodental artikulasi hujung lidah apikoapikoalveolar apikodental bunyi apikodental pendekatan kearbitrarian arbitrari lambang arbitrari/ simbol arbitrari kefasihan artikulasi mekanisma artikulasi alat artikulasi parameter artikulasi fonetik artikulasi penyesuaian alat artikulasi sistem artikulasi pemboleh ubah artikulasi ujaran buatan diftong meninggi/ menaik letusan/ hembusan berhembusan letusan berhembusan p-berhembusan hentian berhembusan hembusan.

mulut rongga mulut kardinal konsonan kardinal ragam bersahaja rongga geseran rongga.bilateral bilateral consonant bilateral opposition bilingual bilingualism blade of tongue blend blocked syllable bound form bound morpheme bound sentence boundary marker breath stream bright vowel broad band spectrogram broad transcription broad vowel buccal buccal cavity C cardinal cardinal consonant casual speech cavity cavity friction cavity wall central air escape central non-resonant central resonant central resonant oral central sound central vowel centralisation centralisation of sound centre of Broca centre of tongue centring diphthong closed syllable closed system closed vowel cluster co-articulation common language dwisisi/bilateral konsonan dwisisi/konsonan bilateral pertentangan dwisisi/ pertentangan bilateral dwibahasa kedwibahasaan daun lidah paduan suku kata tertutup bentuk terikat morfem terikat ayat terikat penanda sempadan arus udara vokal depan spektrogram jalur lebar transkripsi luas vokal belakang oral. penggeseran rongga dinding rongga saluran udara tengah bunyi bukan nyaring tengah bunyi nyaring tengah (bunyi) oral tengah nyaring bunyi tengah vokal tengah penengahan penengahan bunyi pusat Broca pusat lidah diftong menengah suku kata tertutup sistem tertutup vokal tertutup gugus/rangkap artikulasi serentak/ koartikulasi bahasa bersama 237 .

kesejajaran sejajar dengan/ selaras dengan kelainan bersyarat konsonan rangkap konsonan/ gugus konsonan bersifat konsonan vokal bersifat konsonan unsur bahasa buatan tatabahasa bebas konteks/ nahu bebas konteks analisis konteks kelainan konteks bezaan.common speech comparative linguistics comparison of language compound compound phoneme compound predicate compound sentence compound word concordance concordant conditioned variant consonant consonant cluster consonantal consonantal vowel constituent constructed language context-free grammar contextual analysis contextual variant contrast contrastive contrastive analysis contrastive distribution contrastive feature contrastive pair contrastive stress convergence coocurence coordinate correlation creole cross-reference D dark vowel declarative sentence decoder decoding deep structure deep vowel degree degree marker deletion bahasa biasa linguistik perbandingan perbandingan bahasa majmuk fonem majmuk predikat majmuk ayat majmuk kata majmuk kesejodohan. struktur dalaman vokal belakang darjat. serentak ada setara hubung kait/korelasi kreol rujuk silang vokal belakang ayat penyata/modus berita penyahkod penyahkodan struktur batin. bertentangan bezaan analisis bezaan penyebaran bezaan/ distribusi bezaan ciri bezaan pasangan bezaan tekanan bezaan persetumpuan keserasian. berbeza. darjah penanda darjat pengguguran/penghilangan 238 .

penerbitan penambah terbitan/imbuhan terbitan terbitan bentuk terbitan kata terbitan primer kata terbitan sekunder diftong menurun tatabahasa pemerian/nahu pemerian linguistik pemerian/ linguistik huraian urutan pemerian/ tatabahasa huraian linguistik perkembangan penyimpangan menyimpang diakronik linguistik diakronik fonologi diakronik kajian diakronik lingkungan penentu dwihuruf dialek kawasan dialek peminjaman dialek sempadan dialek geografi dialek dialek bahasa Melayu proses mendialek dialektologi resapan. bauran digolosia diftong pendiftongan cakap ajuk morfem terbahagi wacana analisis wacana distingtif 239 .deletion rule deletion transformation denasalisation denotation denotative meaning dental dental consonant dental sound derivation derivational affix derivative derived form derived primary word derived secondary word descending diphthong descriptive grammar descriptive linguistic descriptive order developmental linguistics deviance deviant diachronic diachronic linguistics diachronic phonology diachronic study diagnostic environment diagraph dialect dialect area dialect borrowing dialect boundary dialect geography dialectal Malay dialectalisation dialectology diffusion diglossia diphthong diphthongisation direct speech discontinuous morpheme discourse discourse analysis distinctive rumus pengguguran/ rumus penghilangan transformasi pengguguran/ transformasi penghilangan proses nyahsengau/ proses nyahnasal denotasi makna denotatif gigi/dental konsonan gigi/ konsonan dental bunyi gigi/bunyi dental terbitan.

penyebaran analisis taburan.distinctive feature distribution distributional analysis disylabic disyllable word domain dorsal dorsal sound dorso-alveolar dorso-palatal dorso-uvular dorsopalatal sound dorsovelar sound dorsum dorsum of tongue double articulation double stop double vowel down glide duration durative dynamic accent E ecology of language egressive egressive click egressive click sound egressive direction of air egressive sound ejection sound ejective ejective sound element emotive encode encoding epiglottis epistemology escape cavity esophageal cavity ethnographic linguistics etymologist ciri distingtif taburan. lingkungan.alveolar belakang lelangit keras/ dorsopalatal belakang velar/dorsovelar bunyi belakang lelangit keras/bunyi dorsopalatal bunyi belakang velar/bunyi dorsovelar dorsum belakang lidah artikulasi ganda dwihentian vokal ganda geluncuran menurun lihat: durative panjang pendek bunyi tekanan dinamik ekologi bahasa egresif klik egresif bunyi klik egresif arah udara egresif bunyi egresif bunyi ejektif ejektif bunyi ejektif unsur emotif mengekod pengekodan epiglotis epistemologi rongga lepas udara rongga esofagus etnolinguistik ahli etimologi 240 . analisis penyebaran. analisis lingkungan dwisuku (kata) kata dwisuku mandala/domain belakang/dorsal bunyi belakang/bunyi dorsal belakang gusi/dorso.

exhalation exhale exit of air expansion rule experimental phonetics expiration explode explosion explosive sound extinct language extralingual features F factor factor analysis falling diphthong feature field field of discourse field study field theory final cluster final syllable finite-state grammar first articulation first language flap flat articulator flat fricative flection fluency form-class form-word formative formula free form free morpheme free sentence free variant/free vatiation free word order frequency frequency analysis fricative fricative sound friction perlepasan udara menghembuskan nafas saluran lepas udara rumus perluasan fonetik percubaan penghembusan udara meletup letupan bunyi letupan bahasa mati ciri luar bahasa faktor analisis faktor diftong menurun ciri/fitur bidang/medan bidang wacana kajian lapangan teori medan makna/ teori bidang makna gugus akhir/rangkap akhir suku kata akhir tatabahasa terbatas/ nahu terbatas artikulasi pertama bahasa pertama tamparan alat artikulasi dasar frikatif datar/geseran datar fleksi kefasihan golongan bentuk kata tugas morfem terikat/formatif rumus bentuk bebas morfem bebas ayat bebas kelainan bebas urutan kata bebas kekerapan analisis kekerapan geseran/frikatif bunyi geseran/bunyi frikatif geseran 241 .

frictional stop frictionalizing stop frictionless frictionless continuant front of tongue front vowel fronting frozen speech function functional anlaysis functional grammar functional linguistics fundamental feature furtive glide furtive vowel G geminate gemination general general distribution general grammar general linguistics general semantics generic term geographical dialect geographical linguistics gesture gesture language glide gloss glossary glottal glottal catch glottal cavity glottal check glottal consonant glottal plosive glottal sound glottal stop glottal trill glottalic click glottalic closure glottalization glottalized hentian geseran hentian menggeser tak bergeser malaran tak bergeser depan lidah vokal depan pendepanan ragam beku fungsi/tugas analisis fungsian tatabahasa fungsian/ nahu fungsian linguistik fungsian ciri dasar geluncuran senyap vokal pelancar konsonan panjang pemanjangan konsonan umum/am penyebaran am tatabahasa am/nahu am linguistik am semantik am kata generik dialek geografi linguistik geografi gerak isyarat bahasa gerak isyarat geluncuran padanan kata senarai kata/glosari glotis hamzah/hentian glotis rongga glotis lihat: glottal stop konsonan glotis letupan glotif/plosif glotis bunyi glotis hentian glotis getaran glotis klik glotis penutupan glotis penghamzahan/pengglotisan berhamzah/berhentian glotis 242 .

glottalized sound glottalized vowel glottis glottogonic linguistics glottopolitics gradation gradation of vowel grammarian grammatical grammatical analysis grammatical category grammatical feature grammatical item grammatical meaning grammatical process grammatical structure grammatical unit grammaticalisation grapheme groove spirant grooved articulator grooved fricative H half-close vowel half-open vowel hard palate harmonic harmonic overtone head word heavy stress height of tongue hesitation form high-falling high vocoid high vowel higher-mid historical linguistics holophrase holophrastic language homorganic affricate homorganic sound hyphothesis hyphothetical bunyi glotis vokal glotis glotis linguistik asal usul ilmu politik bahasa pemeringkatan pemeringkatan voka nahu ahli tatabahasa/ahli nahu tatabahasa/nahu analisis tatabahasa/analisis nahu kategori tatabahasa/ kategori nahu ciri tatabahasa/ciri nahu butir tatabahasa/butir nahu makna kenahuan proses tatabahasa/proses nahu struktur tatabahasa/struktur nahu unit tatabahasa/unit subjek nahu pentatabahasaan/penahuan grafem geseran beralur alat artikulasi beralur geseran beralur/frikatif beralur vokal separuh sempit vokal sparuh luas lelangit keras/palatum berharmoni nada atasan berharmoni kata inti tekanan keras tinggi lidah bentuk ayat menurun tinggi vokoid tinggi vokal tinggi sederhana/agak tinggi linguistik sejarawi holofrasa bahasa holofrasa letusan homorgan/afrikat homorgan/sealat/afrikat sealat bunyi homorgan/bunyi sealat hipotesis lihat: hyphothesis 243 .

seruan bahasa antara vokal antara fleksi dalam abjad fonetik antarabangsa intonasi jeda intonasi 244 .I identification of morpheme idiom idolect imitative word immigrant language imperative implosion impressionistif translation inactive voice inarticulate incomplete plosive consonant index indigenous language indirect discourse indirect object indirect question indirect speech infix inflected language inflected prefix inflection ingressive ingressive air stream inhalation inhale initial cluster initial stress initial string initiator of air stream innate stress inspiration instrumental noun instrumental phonetics interconsonantal interdental interdental phone interjection interlanguage intermedian vowel internal inflection international phonetic alphabet intonation intonation break penentuan morfem idiom/ungkapan idiolek kata ajuk bunyi/onomatopeia bahasa pendatang perintah/imperatif sedutan transkrips sepintas suara tak aktif tidak petah (bercakap/bertutur) konsonan plosif tak selesai indeks bahasa bumiputera/ bahasa pribumi wacana tak langsung objek tak langsung ayat tanya tak langsung cakap pindah sisipan bahasa fleksi awalan fleksi fleksi ingresif arus udara ingresif tarikan nafas menarik nafas rangkap awal/gugus awal tekanan awal rentetan awal pemula arus udara tekanan sejadi lihat: inhalation kata nama penantian fonetik perantian antara konsonan antara gigi bunyi antara gigi kata seru.

intonation contour intonation morpheme intralinguistic feature intransitive verb invariable word invariant inverse derivation inversion inverted word order irregular verb isolating language isolative sound change isolex item analysis K kernel sentence kinetic consonant L labia labial labial sound labialisation labiodental labiodental sound labiolabial labiovelar laboratory phonetics laminal laminal sound laminodental sound language ability language boundary language change language development language family language learning language planning language skill language standardisation language structure language teaching language universal langue kontur intonasi morfem intonasi ciri dalam linguistik kata kerja tak transitif kata tetap bentuk lihat: invariable word terbitan terbalik/ terbitan songsang keterbalikan/kesongsangan urutan kata songsang/ urutan kata terbalik kata kerja tak transitif bahasa isolatif perubahan bunyi pencilan isoleks analisis butir ayat inti konsonan kinetik lihat: lip bibir/ labial bunyi bibir/ bunyi labial pembibiran/ pelabialan bibir gigi/ labiodental bunyi bibir gigi/ bunyi labiodental dua bibir/ labiolabial labiovelar fonetik makmal laminal bunyi laminal bunyi laminodental kebolehan berbahasa sempadan bahasa perubahan bahasa perkembangan bahasa keluarga bahasa pembelajaran bahasa perancangan bahasa kemahiran berbahasa penstandardan bahasa struktur bahasa pengajaran bahasa (ciri) kesejagatan bahasa langue 245 .

analisis kebahasaan antropologi linguistik peminjaman linguistik konteks linguistik demografi linguistik disiplin linguistik geografi linguistik norma bahasa falsafah bahasa psikologi linguistik lambang linguistik/ simbol linguistik lihat: language skill pantang larang bahasa tipologi bahasa lihat: linguist 246 . ahli leksikografi leksikon kata penghubung pembatas gambaran mendatar lingua franca bunyi lidah kaedah linguafon ahli bahasa/ ahli linguistik linguistik. kebahasaan analisis linguistik.lapse laryngeal laryngeal air mechanism laryngeal consonant laryngeal sound laryngealisation laryngealised vowel larynx lateral lateral area lateral consonant lateral plosion lateral release lateral resonant lateral sound lexical lexical field lexical item leksikal meaning lexical stress lexicalisation lexicographer lexicon limitative conjunction linear representation lingua franca lingual sound linguaphone method linguist linguistic linguistic analysis linguistic anthropology linguistic borrowing linguistic context linguistic demography linguistic discipline linguistic geography linguistic norm linguistic philosophy linguistic psychology linguistic sign linguistic skill linguistic taboo linguistic typology linguistician selang (masa) laringal mekanisma udara laringal konsonan laringal bunyi laringal pelaringalan vokal laringalan larinks sisian ruang sisian konsonan sisian letupan sisian/plosif sisian pelepasan sisian kenyaringan sisian bunyi sisian leksikal medan leksikal butir leksikal makna leksikal tekanan leksikal pengleksikalan ahli perkamusan.

linking morpheme lip lip formation lip position lip rounding lip spreading lip tracing literal literal translation literary language literary translation loan word local friction long consonant long vowel loose apposition loquacity loudness low vocoid low vowel lowering M macro macrolinguistics major air stream manner of articulation manner of discourse marked marker mathematical linguistics matrix matrix sentence maximal stress mechanistic linguistics medial medial cluster medial voice median resonant medieval linguistics medio of tongue mediopalatal medium mentalistic linguistics metalanguage morfem penghubung bibir pembentukan bibir kedudukan bibir pembundaran bibir penghamparan bibir surihan bibir harfiah penterjemahan harfiah bahasa persuratan penterjemahan sastera kata pinjaman geseran tempatan konsonan panjang vokal panjang kedudukan terpisah kefasihan kelantangan vokoid rendah vokal rendah perendahan makro makrolinguistik mekanisma udara utama cara artikulasi cara wacana bertanda penanda linguistik matematik matriks ayat matriks tekanan maksima aliran mekanisma tengah rangkap tengah/ gugus tengah lihat: middle voice bunyi nyaring tengah linguistik zaman pertengahan tengah lidah mediopalatal perantara linguistik mentalisma metalinguistik 247 .

microlinguistics mid vocoid mid vowel middle of tongue middle voice minimal contrast minimal pair minimal stress minimum obstruction minor air stream mechanism mixed language mode of articulation modern language modification modifier modulation monitor function monolateral consonant monolingual monolingual approach monologue monomorphemic monophonemic monophthong monosyllabic monosyllabic word monosyllable monotone mora morph morpheme morpheme boundary morphemic morphemic analysis morphemic reference morphemic script morphemic transcription morphemics morphologic morphological analysis morphological assimilation morphological process morphology morphoneme mikrolinguistik vokoid tengah vokal tengah tengah lidah ragam tengah bezaan minimal pasangan minimal tekanan terlemah/ tekanan minimal gangguan minimum gangguan arus udara minor bahasa campuran cara artikulasi bahasa moden modifikasi penerang modulasi fungsi monitor konsonan monolateral ekabahasa pendekatan ekabahasa monolog monomorfemik monofonemik monoftong ekasuku kata ekasuku ekasuku senada ciri yang menunjukkan panjang pendek bunyi suara bagi perkataan tertentu morf morfem batas morfem morfemik analisis morfemik rujukan morfemik aksara morfemik transkripsi morfemik lihat: morphology morfologi analisis morfologi asimilasi morfologi proses morfologi morfologi morfonem 248 .

morphophoneme morphophonemic rule morphophonemic stress morphophonemic transcription morphophonemic variation morphophonemics mother tongue mouth air mouth cavity movable speech organ movable stress multidimensional phonology multilingual multisyllabic murmur vowel mutual intelligibility mutually complementary mutually exclusive N narrative discourse narrow narrow diphthong narrow transcription narrow vowel narrowing of meaning nasal nasal and oral exit of air nasal cavity nasal exit of air nasalisation nasalisation symbol morfofonem rumus morfofonemik tekanan morfofonemik transkripsi morfofonemik kelainan morfofonemik morfofonemik bahasa ibunda udara mulut rongga mulut lihat: articulator tekanan pindah fonologi pelbagai dimensi pelbagai bahasa pelbagai suku lihat central vowel kefahaman menyaling saling melengkapi saling menyingkiri nasalised click nasalised vowel nasalism nasality nasalization nasalized nasally released stop nasal pharynx nasal plosion nasal release huraian naratif sempit diftong sempit transkrisi halus/ transkripsi sempit vokal sempit penyempitan makna sengau/hidung/nasal saluran keluar udara dari hidung dan mulut rongga hidung saluran udara keluar dari hidung penyengauan/penasalan lambang penyengauan/lambang penasalan/simbol penyengauan/ simbol penasalan klik sengauan/hentian nasalan vokal sengauan/vokal nasalan sebutan sengau kesengauan/kenasalan penyengauan disengaukan/dinasalkan hentian lepasan hidung farinks sengau/letupan nasal letupan sengau/letupan nasal pelepasan sengau/ pelepasan nasal 249 .

nasal resonant nasal sound nasal twang nasal vowel native language native speaker natural language negation negative negative conjunctive negative particle negative sentence neo-linguistics network of isogloss neutral neutral vowel neutralisation node nominal nominal adjective nominal clause nominal definition nominal inflection nominal phrase nominal sentence nominalisation non-consonantal non-continuant non-distinctive feature non-finite verb form non-linguistic context non-syllabic non-syllabic segment non-syllabic vocoid non-vocalic non-vocoid non-speech sound normative grammar normative linguistics nose cavity notional grammar noun noun adjunct noun clause noun cluster bunyi nyaring sengau/ bunyi nyaring nasal bunyi sengau/bunyi nasal telor sengau/telor nasal vokal sengau/vokal nasal bahasa asli penutur asli bahasa tabii penafian nafi kata penghubung nafi partikel nafi ayat nafi neolinguistik jaringan isoglos neutral vokal neutral peneutralan nodus namaan kata sifat namaan/ adjektif namaan klausa namaan takrif namaan fleksi namaan frasa namaan ayat namaan penamaan bersifat bukan konsonan bukan malaran ciri bukan distingtif bentuk kata kerja tak finit konteks bukan linguistik bukan sukuan segmen bukan sukuan vokoid bukan sukuan bukan vokalik bukan vokoid bunyi bukan bahasa lihat: prescriptive grammar linguistik normatif rongga hidung lihat: linguistic philosophy kata nama nama penerang klausa nama rangkap nama/gugus nama 250 .

noun phrase initiator noun word null hyphothesis numeral classifier O object objective objectivity obligatory obligatory transformation obscure vowel off-glide official dialect on-glide open juncture open lip rounding open syllable open transition open vocoid open vowel optional optional transformation rule oral oral air mechanism oral exit of air oral plosion oral resonant distinctive feature oral sound oratorical speech organs of speech origin of language origin of speech orthographical procedure orthographic transcription orthography overlapping distribution P palatal palatal consonant palatal lateral palatal sound palatalisation palatalised pemula frasa nama kata nama hipotesis nol penjodoh bilangan objek Objektif keobjektifan wajib rumus transformasi wajib vokal kabur geluncuran akhir lihat: standard dialect geluncuran awal saktah terbuka pembundaran bibir luas suku kata terbuka lihat: open juncture vokoid luas vokal luas pilihan rumus transformasi pilihan mulut/oral mekanisma udara mulut saluran keluar udara mulut letupan oral/plosif oral ciri distingtif nyaring oral bunyi oral ragam pidato organ sebutan/alat sebutan asal usul bahasa lihat: origin of language tatacara ejaan transkripsi ejaan ejaan penyebaran bertindan lelangit keras/palatal konsonan lelangit keras/ konsonan palatal sisian lelangit keras/ sisian lateral bunyi lelangit keras/ bunyi palatal penglelangitkerasan/ pempalatalan dilelangitkeraskan/ dipalatalkan 251 .

farinks mekanisma udara farinks rongga farinks bunyi farinks pemfaringalan rongga tekak/farinks udara farinks fasa artikulasi tatabahasa falsafah/ nahu falsafah pembunyian fonem kesepadanan fonem-grafem fonemik analisis fonemik perbezaan fonemik rujukan fonemik tekanan fonemik struktur fonemik suku kata fonemik lambang fonemik/ simbol fonemik 252 .palate palate-alveolar palato-alveolar consonant palatum paralanguage paralinguistic feature parameter parametric linguistics paraphrase parent language parenthesis perenthetic clause adjunct parsing part of speech passive passive articulator passive voice peak of prominance peak of sonority pedagogical grammar pedagogical linguistics permutation rule pharyngeal pharyngeal air mechanism pharyngeal cavity pharyngeal sound pharyngealisation pharynx pharynx air phase of articulation philosophical grammar phonation phoneme phoneme-grapheme correspondence phonemic phonemic analysis phonemic contrast phonemic reference phonemic stress phonemic structure phonemic syllable phonemic symbol lihat: palatum gusi-lelangit keras konsonan gusi lelangit keras/ konsonan palato-alveolar lelangit keras/palatum lihat: paralinguistic feature ciri paralinguistik parameter linguistik parametrik parafrasa bahasa induk tanda kurungan/perentesis penerang klausa parentesis/ adjung klausa parentesis penghuraian ayat golongan kata/ jenis perkataan pasif alat artikulasi pasif ragam pasif lihat: peak of sonority puncak kelantangan tatabahasa pedagogi/ nahu pedagogi linguistik pedagogi rumus permutasi faringal.

phonemic transcription phonemic variant phonemicist phonemics phonetic phonetic analysis phonetic chart phonetic complement phonetic diagraph phonetic indicator phonetic notation phonetic sound change phonetic spelling phonetic syllable phonetic symbol phonetic transcription phonetic variant phonetician phonetics phonic phonic substance phono-morphology phonological analysis phonological change phonological component phonological item phonological process phonologist phonology phonometrics phrasal verb phrase phrase marker phrase structure phrase structure component phrase structure grammar phrase structure rule pidgin pitch pitch level place of articulation plosion plosive plosive consonant transkripsi fonemik perbezaan fonemik ahli fonemik fonemik fonetik/bunyi analisis fonetik carta fonetik lihat: phonetic indicator dwihuruf fonetik penanda bunyi lihat: phonetic transcription perubahan bunyi ejaan fonetik suku kata fonetik lambang fonetik/simbol fonetik transkrispsi fonetik kelainan fonetik ahli fonetik (ilmu) fonetik fonik jisim fonik fonomorfologi analisis fonologi perubahan fonologi komponen fonologi butir fonologi proses fonologi ahli fonologi fonologi fonometrik frasa kerja/frasa verba rangkai kata/frasa penanda frasa struktur frasa komponen struktur frasa tatabahasa struktur frasa/ nahu struktur frasa rumus struktur frasa pijin nada tingkat nada daerah artikulasi letupan/plosif letupan/plosif konsonan letupan/ konsonan plosif 253 .

plosive sound p-marker point of articulation polyglot polysyllable position of articulation position of tongue positional variant positive sentence possessive compound possessive pronoun post-alveolar post-dental post of tongue post-palatal post-velar post-vocalic pragmatic translation pragmatics predicate predicative phrase prefix prefixation prehistoric language prenasalisation prepalatal prepalatal sound prescriptive grammar prestige dialect prevelar prevocalic primary articulation primary derivative primary language primary stress principal principal clause principal verb pronominal pronominal inflection pronominalisation prop word proscriptive grammar prosodic distinctive feature prosodic feature bunyi letupan/bunyi plosif penanda frasa titik artikulasi penutur pelbagai bahasa banyak suku (kata) kedudukan artikulasi kedudukan lidah kelainan lingkungan/ kelainan posisi ayat positif majmuk milik kata ganti milik belakang gusi/belakang alveolar belakang gigi belakang lidah belakang lelangit keras/belakang palatal belakang lelangit lembut/ belakang velar lepas vokal penterjemahan pragmatik pragmatik predikat frasa predikat awalan pengawalan bahasa prasejarah prapenyengauan pralelangit keras/prapalatal bunyi pralelangit keras/bunyi prapalatal tatabahasa preskriptif/nahu preskriptif dialek martabat/dialet prestij pravelar pravokal artikulasi primer terbitan primer bahasa primer tekanan primer utama klausa utama kata kerja utama/verba utama kata ganti fleksi kata ganti kepronominalan kata silih tatabahasa proskriptif/nahu proskriptif ciri distingtif prosodi ciri prosodi 254 .

penyempitan (makna) rumus penyingkatan. rumus penyempitan (makna) penambah serentak/pengimbuhan serentak dialek kawasan bahasa daerah 255 .prosodic mark prosodic phoneme prosodic phonology proto language pseudo-procedure psycholinguistics pulmonic air mechanism pulmonic click punctuation punctuation mark pure vowel Q qualifier qualifying phrase qualitative qualitative analysis quantifier quantitative quantitative analysis quantitative linguistics question word R radical axis radical language radix of tongue raising rapid form received pronounciation recessive stress reciprocal reciprocal pronoun reciprocal verb reciprocity reconstruction recursive string reduction reduction rule reduplicate affixation regional dialect regional language tanda prosodi fonem prosodi fonologi prosodi bahasa purba/bahasa proto tatacara semu psikolinguistik mekanisme udara pulmonik klik pulmonik tanda baca lihat: punctuation vokal tulen penerang rangkai kata penerang/ frasa penerang kualitatif analisis kualitatif kata kuantiti kuantitatif analisis kuantitatif linguistik kuantitatif kata tanya paksi radikal lihat: isolating language lihat: root of tongue peninggian bentuk cepat lafaz terima tekanan pangkal menyaling/timbal balik ganti nama menyaling/ganti nama timbal balik kata kerja menyaling kesalingan/ketimbalbalikan rekonstruksi deretan ulang penyingkatan.

bunyi nyaring ciri distingtif nyaring bunyi nyaring penyalun gelungan konsonan gelungan bunyi gelungan vokal gelungan penggelungan bentuk pulih rumus tulis semula retorik rima irama menaik diftong menaik turun naik bergulung konsonan bergulung/konsonan bergetar linguistik romans peRumian akar bahasa fleksi akar fleksi akar bahasa isolatif akar pangkal lidah akar kata dibundarkan bibir dibundarkan (vokal) pembentukan bibir bundar vokoid dibundarkan vokal dibundarkan pembundaran 256 .register register tone system regularity release released-P released plosive renaissance linguistics repertoire replacement rule reported speech resonance resonance chamber resonant resonant distinctive feature resonant sound resonator retroflex retroflexed consonant retroflexed sound retroflexed vowel retroflexion revival form rewrite rule rhetorics rhyme rhythm rising rising diphthong rising-falling rolled rolled consonant romance linguistics romanisation root root-inflected language root inflection root-isolating language root of tongue root of word rounded rounded lip (vowels) rounded lip formation rounded vocoid rounded vowel rounding laras bahasa sistem nada register kenalaran pelepasan P-lepas letupan lepas/plosif lepas linguistik zaman pembaharuan perbendaharaan rumus ganti cakap pindah kenyaringan rongga kenyaringan nyaring.

rule S sampel Saussurean linguistics scholaticism scientific grammar second articulation second language second-order language second sound shift secondary secondary phoneme secondary stress segment (noun) segment (verb) segment diagram segment of utterance segmental analysis segmental morpheme segmental phoneme segmental phonology segmentation segmentator semantic semantic analysis semantic change semantic component semantic differential semantic distinguisher semantic feature semantic field semantic field theory semantic marker semantic pair semantic range semantif shift semantic triangle semantic value semantics semi-consonant semi-vowel semiotics sentence rumus sampel linguistik ala Saussure linguistik skolastik/ skolastisisme tatabahasa ilmiah/ tatabahasa saintifik/ nahu ilmiah/ nahu saintifik artikulasi kedua bahasa kedua bahasa tertib kedua perubahan bunyi peringkat kedua sekunder fonem sekunder tekanan sekunder penggalan memenggal gambar rajah penggalan penggalan ujaran analisis penggalan morfem penggalan fonem penggalan fonologi penggalan pemenggalan pemenggal semantik analisis semantik perubahan makna/ perubahan semantik komponen semantik kebezaan makna pembeza makna ciri makna medan makna teori medan makna penanda semantik pasangan makna julat makna perubahan makna segi tiga makna nilai semantik makna/semantik separuh konsonan separuh vokal. semi-vokal semiotik ayat 257 .

sentence adverbial sentence compound sentence connector sentence modifier sentence part sentence stress sentence structure shape word sharp resonant distinctive feature shift of meaning sibilant side adjunct side chamber sign sign language signification silence simultaneous affixation simultaneous distinctive feature single morpheme single phoneme singular singular number slang slavic linguistics slavonic linguistics slit fricative slot slur social dialect sosiolect sociolinguistics sociological linguistics soft consonant soft palate sonant sonogram sonorant sonority sound sound change sound change by allophones sound change by phonemes sound classification criteria adverba ayat majmuk ayat penghubung ayat penerang ayat bahagian ayat tekanan ayat struktur ayat kata bentuk ciri distingtif nyaring tajam perubahan makna bunyi desis/sibilan adjung samping ruang samping tanda. lambang. isyarat bahasa isyarat pemaknaan kesenyapan penambahan serentak ciri distingtif serentak morfem tunggal fonem tunggal mufrad bilangan mufrad slanga linguistik slavik lihat: slavic linguistics geseran selit/frikatif selit gatra pelah dialek sosial sosiolek Sosiolinguistik linguistik sosiologi konsonan lembut lelangit lembut/palatum lembut sonan lihat: spectogram sonoran kesonoran bunyi perubahan bunyi perubahan bunyi alofonik perubahan bunyi fonemik kriteria penggolongan bunyi/ kriteria 258 .

pecahan (diakronik).sound complex sound echoism sound law sound shift sound source sound spectograph sound symbolism sound value sound wave source source language special language spectogram spectograph spectrum speculative grammar speech speech act speech community speech event speech habit speech organ speeech pathology speech perception speech production speech recognition speech response speech signal speech sound speech stretcher speech symbol speech synthesis speech therapy spirant split split fricative split morpheme spoken form spoken language spontaneous sound change sporadic sound change spread vowel standard dialect klasifikasi bunyi bunyi kompleks gema bunyi hukum bunyi perubahan bunyi sumber bunyi spektograf bunyi perlambangan bunyi nilai bunyi gelombang bunyi sumber bahasa sumber bahasa khas spektogram spektograf spektrum tatabahasa spekulatif/ nahu spekulatif pertuturan lakuan bahasa komuniti bahasa peristiwa bahasa kebiasaan berbahasa alat ujaran/alat artikulasi patologi bahasa persepsi bahasa pengwujudan bahasa pengenalan bahasa gerak balas bahasa isyarat bahasa bunyi bahasa peregang bahasa lambang bahasa sintesis bahasa terapi bahasa geseran pemecahan. celah bunyi frikatif celah morfem terbahagi bentuk pertuturan bahasa lisan/bahasa pertuturan lihat: sporadic sound change perubahan bunyi semerta vokal hampar dialek standard 259 . terbahagi (nahu).

standard language standard pronounciation standard speech standardisation state of language static linguistics statistical linguistics stem stem compound stem-inflected language stop stratification stratificational grammar stress stress group stress mark stress prosodic distinctive feature stressed syllable string string analysis strong stress structural change structural linguistics structural meaning structural semantics structural word structuralistic linguistics structure drill style style of pronounciation stylictics subclause subcategorisation subcategory subgroup subject subordinate subordinate clause subordinate conjunction subordination subordinator subphonemic modification subphonemic variant bahasa standard sebutan standard lihat: standard language penstandardan keadaan bahasa linguistik statik linguistik statistik dasar majmuk dasar bahasa fleksi dasar hentian stratifikasi tatabahasa stratifikasi/ nahu stratifikasi tekanan kelompok tekanan tanda tekanan ciri tekanan/fitur distingtif prosodi tekanan struktur kata bertekanan untaian/rentetan analisis untaian/analisis rentetan tekanan kuat perubahan struktur linguistik struktur makna struktur semantik struktur kata struktur linguistik struktur latih tubi struktur gaya gaya sebutan ilmu gaya bahasa klausa subordinat pensubkategorian subkategori subgolongan subjek tak setara/subordinat klausa tak setara/klausa subordinat kata penghubung tak setara/ kata penghubung subordinat pentaksetaraan/subordinasi lihat: subordinate conjunction perubahan subfonemik kelainan subfonemik 260 .

substandard substitution substitution class substitution drill substitution frame substitution item suction sound suffix suffixation suffixing language superficial structure supraglottal friction supraglottal cavity suprasegmental feature suprasegmental grapheme suprasegmental phoneme surface grammar surface structure switching syllabic syllabic consonant syllabic peak syllabic sign syllabic sound syllabic vocoid syllabication syllable symbol symbolic sign symmetry syntactic syntactic category syntactic change syntactic class syntactic compound syntactic construction syntactic group syntactic order syntactic pattern syntax synthetic compound synthetic index synthetic language systematic transcription systemic grammar substandard/koman/kodi penggantian. gantian golongan gantian latih tubi gantian rangka gantian butiran gantian bunyi sedutan akhiran pengakhiran bahasa berakhiran struktur permukaan geseran supraglotal rongga supraglotal ciri suprasegmental grafem suprasegmental fonem suprasegmental tatabahasa permukaan/ nahu permukaan struktur permukaan/struktur lahir alih silabik konsonan silabik puncak suku kata tanda suku kata bunyi silabik vokoid silabik penyukuan suku kata lambang/simbol tanda lambang/tanda simbol keseimbangan sintaksis kategori sintaksis perubahan sintaksis golongan sintaksis majmuk sintaksis binaan sintaksis/ konstruksi sintaksis kelompok sintaksis urutan sintaksis pola sintaksis sintaksis majmuk sintesis indeks sintesis bahasa sintesis transkripsi sistematik tatabahasa sistemik/ nahu sistemik 261 .

T tag statement tag question tap target language taxanomic phonemics teeth ridge tense vocoid tense vowel terminal contour terminal juncture terminal stress terminal string terminology territorial dialect tertiary articulator tertiary stress theoretical linguistics theory theory of meaning thesaurus throat thought and language tight phonation tip of tongue tone tone language tone prosodic distinctive feature tongue tongue position trachea traditional grammar transcribe transcription transfer transferred meaning transformation transformation rule transformational generative grammar tranformational grammar transformed sentence transliteration penyataan tempelan ayat tempelan tamparan bahasa sasaran fonemik taksonomi lengkungan pangkal gigi vokoid tegang vokal tegang kontur akhir saktah akhir tekanan akhir untaian akhir peristilahan dialek kawasan alat artikulasi tertier tekanan tertier linguistik teori teori teori makna tesaurus kerongkong/tekak fikiran dan bahasa pembunyian tegang hujung lidah nada bahasa nadaan ciri distingtif prosodi nada lidah kedudukan lidah trakea tatabahasa tradisional/ nahu tradisional mentranskripsi transkripsi/alih tanda memindahkan. pemindahan. pindahan makna kiasan transformasi rumus transformasi tatabahasa transformasi generatif/nahu transformasi generatif tatabahasa transformasi/ nahu transformasi ayat terbitan alih huruf/transliterasi 262 .

tree diagram trill consonant trill sound trillisation triphthong type of articulation U ultimate ultimate constituents ultimate stress ultra unilateral consonant ultrasound unaccented underlying form underlying structure unexploded plosive ungrammatical unilateral unilingual union language universal universal form universal grammar universal language universal semantics universalism unmarked unreleased plosive unrounded unrounded lip formation unrounded vowel unrounding unstressed unvoiced unvoiced inherent distinctive feature utterance utterance act uvula uvula sound uvular uvular sound rajah pohon konsonan getaran bunyi getaran penggetaran triftong jenis artikulasi terakhir unsur terakhir tekanan terakhir ultra konsonan ekasisi ultrabunyi tanpa aksen bentuk batin struktur batin letupan tak lepas/plosif tak lepas/letupan tertahan/ plosif tertahan binahu ekasisi ekabahasa bahasa persatuan sejagat bentuk sejagat tatabahasa sejagat bahasa sejagat semantik sejagat kesejagatan tak bertanda lihat: unexploded plosive tak bundar pembentukan bibir tak bundar vokal tak bundar penyahbundaran tak bertekanan tak bersuara ciri distingtif hakiki tak bersuara ujaran aksi ujaran anak tekak/uvula bunyi anak tekak/bunyi uvula anak tekak/uvular bunyi anak tekak/bunyi uvular 263 .

V valency variable word variant variation variety in language velar velar sound velaric click velaric closure velarisation velic verb cluster vibration vibration frequency vocal bands vocal cord vocal lip vocal organ vocal tract vocalic alteration vocalisation vocalised vocative vocoid vocoid backing vocoid low vocoid mid voice voice quality voiced voiced click voiced stop voiced unaspirated stop voiced vowel voiceless voiceless grooved fricative voiceless sound voiceless stop voiceless unaspirated stop voiceless vowel voicing valensi kata boleh ubah kelainan kelainan kelainan bahasa lelangit lembut/velar bunyi lelangit lembut/ bunyi velar klik lelangit lembut/klik velar penyempitan lelangit lembut/ penyempitan velar pemvelaran anak lidah/velik gugus karyaan getaran kekerapan getaran pita suara pita suara pita suara alat ujaran saluran udara perubahan bunyi vokal penyuaraan lihat: voiced vokatif vokoid pembelakangan vokoid vokoid rendah vokoid tengah 1. ragam kualiti suara bersuara klik bersuara hentian bersuara hentian bersuara tanpa hembusan vokal bersuara tak bersuara geseran beralur tak bersuara/ frikatif beralur tak bersuara bunyi tak bersuara hentian tak bersuara hentian tak bersuara tanpa hembusan vokal tak bersuara penyuaraan 264 . suara 2.

vowel vowel cluster vowel harmony vowel modification vowel quadrilateral vowel reduction vowel shift vowel system vowel triangle vokal rangkap vokal/gugus vokal mutasi vokal perubahan vokal rajah vokal sisi empat pengurangan vokal penggeseran vokal sistem vokal rajah vokal segi tiga W wave waveband wave-form wave length wavemeter wave theory way of obstruction weak form weak stress Wernicke’s area whispered sound whispered vowel Whorfian hypothesis wide diphthong word base word border marker configurative feature word boundary word class word count word division word-for-word translation word form word formation word group word list word order word sign word stress written language gelombang jalur gelombang bentuk gelombang jarak gelombang meter gelombang teori gelombang cara gangguan bentuk lemah tekanan lemah kawasan Wernicke bunyi bisikan vokal bisikan hipotesis Whorf diftong lebar dasar kata ciri konfiguratif tanda sempadan kata sempadan kata golongan kata hitung kata pemisahan suku kata. pemisahan unsur kata terjemahan harfiah bentuk kata pembentukan kata kelompok kata senarai kata urutan kata/jujukan kata lambang kata tekanan kata bahasa tulisan 265 .

Z zero zero anaphora zero modification zero morpheme zero phoneme kosong/sifar (tiada langsung) anafora kosong/anafora sifar perubahan kosong/ perubahan sifar morfem kosong/morfem sifar fonem kosong/fonem sifar 266 .

Amerika Syarikat. (1992) 267 . Profesor Madya di Universiti Pertanian Malaysia (1981) dan Profesor (1992). Kelantan (1966-69) dan Sekolah Alam Shah. pernah memegang jawatan Setiausaha Agung Persatuan dan pada tahun 1969 melanjutkan pelajaran di Universiti Malaya. Universiti Putra Malaysia (Ogos 1999-31 Disember 2000). Penerbitan Masa (1992) 4. Timbalan Dekan (Hal Ehwal Pelajar) di Fakulti Pengajian Pendidikan (1989-1995). Jeli. Kelantan.D di University of California. Antara buku beliau yang terpenting ialah : 1. Insimal (M) Sdn. Universiti Putra Malaysia (1995-1996). (karya bersama) Dewan Bahasa dan Pustaka (1986) 2. Ketua Jabatan Bahasa Melayu. Kelantan. Maktab Sultan Ismail. Dalam bidang penerbitan. kemudian di Sekolah Datok Abdul Razak (SDAR). Pada 1 November 2001 beliau dilantik sebagai Pengarah Penerbit UPSI. Kota Bharu. Beliau pernah memegang jawatan Ketua Jabatan Bahasa (1979-1983). Fakulti Pengajian Bahasa Moden. Berkley. Perak dan menjadi ketua penuntut SDAR pada tahun 1961. Beliau kemudian mengikuti kursus bagi menyiapkan tesis Ph. Betulkan Kesalahan Bahasa Anda. Sehingga kini beliau telah menghasilkan beberapa buah buku bertaraf akademik dan digunakan sebagai rujukan di sekolah. Tanjong Malim. Tatabahasa Dewan Jilid 1. Profesor Dr. beliau bergiat cergas dalam penyelidikan dan penulisan tentang bahasa dan linguistik Melayu. menjadi Ketua Hal Ehwal Akademik IDEAL. menjadi pensyarah di Kolej Pertanian Malaya (1972-73). maktab dan universiti. Universiti Putra Malaysia (1996-0gos 1999) dau Timbalan Pengarah IDEAL. Bhd. Dewan Bahasa dan Pustaka (1992) 3. Menguasai Ejaan Dengan Cepat. Kota Bharu. mendapat pendidikan awal di Sekolah Kebangsaan Dewan Beta. Ayat Pasif Bahasa Melayu. Cheras (1972). Pada 1964-65 beliau mengikuti kursus perguruan di Language Institute (kini Institut Bahasa) Lembah Pantai. Abdul Hamid Mahmood dilahirkan pada 23 Ogos 1945 di Kampung Dewan Beta.BIODATA PENULIS Profesor Dr. Abdul Hamid berkhidmat sebagai guru terlatih selama 5 tahun di Sekolah Menengah Ayer Lanas. Pada awal Januari 2001 beliau telah dijemput untuk menjadi Profesor Bahasa Melayu di UPSI.

Masa Enterprise (1995) 7. Glosari Dialek Kelantan. Bhd. Menguasai Tatabahasa Dengan Cepat. Aslita Sdn. Penerbit UPSI (2004) 18. Penerbit Aslita Sdn.5. Tinjauan Pelaksanaan Dasar Bahasa Dalam Sistem Pendidikan Negara Di Peringkat Sekolah (suntingan bersama Asiah Idris). City Reprographic Services (1991) 6. Penerbit UPSI (2010) 28. City Reprographic Services (1997) 11. Bhd. Gunakan Bahasa Melayu Yang Betul. Fonetik dan Fonologi Bahasa Melayu. Tatabahasa Dewan Edisi Semakan (2008) 27. Aspirasi Kebitaraan Ibu Kandung Suluh Budiman 1922-2002 (2003) 20. 2012) 31. Kursus Bahasa Melayu Mudah (2006) 22. Guru dan Bahasa Melayu. Ejaan Bahasa Melayu Terkini. (2002) 17. Pendidikan Gemilang Menuju Wawasan: Koleksi Ucapan Naib Canselor (Karya Bersama). Bhd. Bahasa Melayu Sebagai Bahasa Ilmu: Cabaran dan Harapan. (2000) 15. Syarikat Percetakan Bintang Baru (1) 13. Kuasai Bahasa Anda. Sintaksis Dialek Kelantan. beliau telah menghasilkan lebih daripada 200 artikel bahasa dan linguistik Melayu dan telah mengedit sebanyak 107 buah buku terbitan UPSI. (2001) 16. (2007) 25. Linguistik. Warisan Maktab Kirkby (karya Bersama). Memartabatkan Warisan Za'ba (2005) 19. Dewan Bahasa dan Pustaka (1997) 10. (2012) Di samping itu. Betulkan Kesalahan Bahasa Anda. Tuanku Bainun. Menguasai Ejaan Bahasa Melayu. Bhd. Tatabahasa Dewan (Edisi Baru). Pro-Office Shoppe Sdn. Tatabahasa Dewan Edisi Sekolah Rendah (Dalam penerbitan Dewan Bahasa dan Pustaka. Betulkan Kesalahan Bahasa Anda (2012) 29. Affluent Master Sdn. Perkembangan Profesional Dalam Pendidikan Bahasa. Seminar Bahasa Melayu. Kuasai Sistem Ejaan Baharu Bahasa Melayu Melalui Latihan. Aspirasi Global (2006) 21. Affluent Master Sdn. Dewan Bahasa dan Pustaka (1995) 8. Tatabahasa Dewan Edisi Sekolah Menengah (Dalam penerbitan Dewan Bahasa dan Pustaka. Bhd. Penerbit UPSI (2007) 23. Dewan Bahasa dan Pustaka (1999) 14. Dewan Bahasa dan Pustaka (1994) 9. Menguasai Bahasa Melayu Tinggi. Penerbit UPSI (2007) 24. Gunakan Bahasa Melayu Yang Betul. Percetakan Nasional Malaysia Berhad (1997) 12. Canselor Pendidikan (Karya Bersama). 2012) 30. 268 . Penerbit UPSI (2008) 26.

M) oleh D.M.Beliau juga menjadi ahli panel kurikulum dan penilai luar Malaysian Studies kepada SSABSA South Australia (1983-1990). Sarawak dan di Semenanjung. beliau telah dilantik menjadi Presiden Persatuan Belia Ayer Lanas. Brunei. dan ahli panel Pelaksanaan Bahasa Melayu di sekolah-sekolah Kementrian Pendidikan Malaysia. Beliau dilantik sebagai penulis tamu majalah MINDA PELAJAR dan pada tahun 1994 telah terpilih sebagai Tokoh Minda Pelajar. dan Johan Setia Mahkota (J. Pada tahun 1968.M. Tanjong Malim. Dalam bidang politik pernah terpilih sebagai perwakilan UMNO kawasan Ayer Lanas. 269 . Jeli dan pada tahun 1995 sebagai Presiden Persatuan Anak Jeli di Perantauan. Beliau juga menduduki Jawatankuasa Induk Persatuan Linguistik Malaysia dan turut menyumbang perkhidmatan beliau dalam perjuangan mengenai pemasyarakatan Bahasa Kebangsaan di negara ini. Beliau telah dilantik sebagai penilai luar untuk jawatan Profesor Universiti Kebangsaan Malaysia (1998) dan Universiti Malaya (1999). di samping banyak membentangkan kertas kerja di konferensi. ahli panel penggubalan Kurikulum Baru Bahasa Melayu STPM Majlis Peperiksaan Malaysia. Penggubal soalan Bahasa Melayu STPM. Beliau juga menjadi penulis Ensiklopedia Dewan Bahasa dan juga menjadi penulis tamu kepada Dewan Bahasa dan Pustaka cawangan Sarawak (1996-1999). baik di peringkat kebangsaan mahupun di peringkat antarabangsa. Pada tahun 2008 beliau dilantik sebagai Penilai Luar Program Pengajian Bahasa Melayu oleh Akademik Pengajian Melayu Universiti Malaya. Pada tahun 2005 beliau telah menerima anugerah Cemerlang Tokoh Kontrak Terpuji UPSI . Jeli. ahli panel Biro Buku Teks. Abdul Hamid telah dianugerahi Darjah Kebesaran Bintang Ahli-Sultan Salahuddin Abdul Aziz Shah (A. Berita Harian. Pada tahun 1996 Profesor Dr. Pada tahun 1996 beliau telah dilantik menjadi pemeriksa luar program Bahagian Bahasa Malaysia Pusat Pengajian Ilmu Kemanusiaan. Beliau menerima lebih daripada 200 undangan untuk memberi kursus dan ceramah penataran Bahasa Melayu di Singapura.S. seminar dan bengkel. pada sesi tahun 1997/98 dan pada 1998/99 Universiti Brunei Darussalam telah melantik beliau sebagai pemeriksa luar bagi Program Pengajian Sarjana Muda Pendidikan dan pada tahun 1997 beliau dilantik sebagai panel perancangan program ijazah pertama Universiti Pendidikan Sultan Idris.S.Y. Universiti Sains Malaysia. Sabah. Beliau juga turut menceburkan diri dalam kegiatan kemasyarakatan.A) oleh Duli Yang Maha Mulia Sultan Selangor Darul Ehsan. Seri Paduka Baginda Yang Di Pertuan Agong (2000).

78. 50 diftong turun. 64. 16 dialek. 31. 258-259. 99-100. 50. 64-. 55 ingresif. 130-133. 34. 50 bunyi segmental (penggalan). 51. 241. 27. 77. 45. 55 velarik. 112-113. 239. 230. 50 D B batang tenggorok. 120-127. 164 bervariasi bebas. 82. 231. 251. 27. 250. 239. 75. 29. 79-80. 133. 235. 50-52. 12. 235 arus udara. 261. 188. 58. 22-27. 24-27. 55 glotalik. 82-91. 199. 35. 46. 113. 169-170. 47. 71-78. 244. 48. 2. 263 bundar. 230-231 bunyi bersuara. 262 diftong. 234 bunyi ejektif. 29 artikulator. 75. 5. 254. 216. 155. 48. 210. 232. 55 pulmonik. 247. 59 distingtif. 8. 6. 241. 55 glotalik. 201. 57. 235 alternasi bebas. 32. 4. 111-113. 155. 265 diftong naik. 250 bunyi rangkap. 3-4. 262 alofon. 37. 86-89. 65. 65-78. 106-110. 159-162. 200. 170171 bibir. 240 bunyi nyaring. 69. 53-56. 18. 242. 101-103. 233 bunyi tunggal. 106-109. 115-116. 25. 236. 73. 26. 188. 48. 78. 27 bunyi bahasa. 230. 230. 234. 258. 159. 257 bunyi tidak bersuara. 115-117. 236. 18. 118. 263 aritenoid. 13. 55 bunyi. 94. 31 beralternasi bebas. 145. 117118. 115. 230. 165-166. 239-248. 176. 256. 29. 239. 95. 90-95. 237. 235 alat artikulasi. 71. 205. 34. 243. 59. 67-69. 263-265 bukan bunyi bahasa.96. 82. 159-162. 164. 58-59. 262-263 dorsal (pangkal lidah).INDEKS A afasia. 260. 208. 41. 232. 40-41. 259. 240 270 . 141. 136-137. 97-99. 75. 107. 52. 125-126. 18. 231232. 162 anak tekak. 22-27. 131. 95-96. 141. 121122. 256. 263 hampar. 256. 29. 26. 29. 127. 84. 17-18. 39. 84. 176. 230-237. 231. 159-167. 259 de Saussure. 167. 31-41. 236-237. 31. 169-170. 45-60. 256. 105-109. 53-54. 248 egresif. 3-4. 34-36. 162. 169-171. 249. 245. 231. 40. 254-255. 234. 130. 231. 34. 14. 29. 171. 82. 240. 91-93. 41. 22. 51. 45-46. 56-57. 250-259. 159. 74. 8. 92-93. 252. 45. 143. 175176. 251. 84. 37. 80. 55. 57. 98-104.

101-103. 83. 47 langit-langit lembut. 82-84. 29. 57. 153. 34 lelangit keras. 169-172. 154. 26-27. 240. 94-97. 26. 123124. 109. 57. 2. 169. 244-248. 201202. 92-94. 124. 147-148. 176-179. 143. 244 intonasi. 136-137. 252. 141-144. 230. 126-127. 253-254. 18. 264 geseran bibir-gigi. 61-62. 34. 38-39. 258-259. 243. 141. 82. 254. 99-102. 232-233. 141. 8. 84. 254 lelangit lembut. 89. 4. 242. 103. 133-134. 263 konsonan rangkap. 195. 32-33. 238. 175-180. 113. 140. 91-93. 57. 102. 102103. 256-258. 242-243 gusi. 244-245 F fonem. 90. 233. 147. 244245. 262 fonetik. 88. 104-106. 167. 233. 255. 232-244 K kepanjangan. 234-235. 56. 246. 52-53. 82-85. 115116. 155156. 64-65. 233-234. 239. 233 konsonan. 132. 78. 82. 38-39. 230. 120-127. 133. 47. 131-132. 40. 122-125. 174. 141 fonemik. 233. 250253. 261. 59. 236-239. 243 271 . 256. 48. 95-96. 82-84. 230-231.E Ejaan Wilkinson. 99-102. 159. 172 krikoid. 21-23. 35. 115. 123-124. 159. 191. 115. 126-127. 31 I idiolek. 115118. 159. 55. 237. 40. 241-243. 242. 98. 98-110. 86-88. 8. 232. 26. 92. 176. 156. 212 epiglotis. 261. 29. 71-73. 86-88. 57. 82. 55. 236. 104-105. 99. 240. 258. 56. 141-142. 40. 167. 85. 234. 113. 252. 171-172. 188. 50-53. 113. 100. 251. 257-258. 122-123. 40-41. 155-156. 251-252. 263-264 gigi. 26. 269 J jeda. 13. 115-118. 64. 160-167. 86-88. 29 G geseran. 263 letusan. 269 fonologi. 196. 57. 261. 157-158. 52-53. 266 suprasegmental. 188. 231-232. 71-78. 34-36. 230. 46. 3. 131-132. 82-84. 45-48. 25-26. 24-26. 147. 115 geseran glotis. 42-43. 254 L langit-langit keras. 29. 123-126. 49. 36. 241-242. 90-99. 22. 118 letupan. 252253. 52. 230. 230. 48-49. 35-36. 200. 156. 151-152. 216. 26. 108-109. 29. 249. 262 glotis. 82. 209.89. 106-117. 247. 128-129. 82 getaran. 199. 198. 82 geseran gusi.

208. 181. 29. 105-113. 246. 48. 250 272 . 176. 55. 104-106. 143. 13. 245-247. 3. 64. 230-233. 190. 231 paru-paru. 12 Linguistik Matematik. 89. 25. 22. 52. 134. 134. 24 Linguistik Deskriptif. 27. 13 Linguistik Struktural. 46. 8-9. 5 Linguistik Kontrastif. 5-6. 91-95. 249 perengkungan. 64. 92-93. 108-109. 34. 268-269 Linguistik Am. 136-137. 121. 82. 3-4. 105. 133-134. 242243. 155. 251 R rongga hidung. 234-237. 52-53. 31-34. 230-232. 237. 242-243. 131132. 248 Pedoman Umum Ejaan Rumi Bahasa Melayu. 10-24. 242 penglelangitkerasan. 130-132. 94-95. 57. 102. 99101. 98-104. 89. 13 Linguistik Terapan. 232. 31-32. 166. 250. 13 Linguistik Taksonomi. 112-113. 159-163. 262. 10. 12 Linguistik Medis. 99-100. 69-78. 83. 1. 5. 34. 166. 117. 10. 143. 22-23. 110. 255-258. 14. 35. 42-44. 27. 230-234. 62. 129. 249. 130-131. 22. 9192. 250 Neurolinguistik. 112113. 57. 137-138. 176. 256. 91-96. 34. 115-116. 254. 240. 16. 3. 12 Linguistik Pedagogi. 97. 264 Psikolinguistik. 20. 176 pita suara. 55-57. 173-174. 137. 99. 249. 55. 176. 232. 130-134. 71-78. 234. 12 N nasal. 82-83. 101. 248 mulut. 167. 5657. 27. 136-137. 34. 3. 53-54. 31. 41. 71-78. 43. 248 mora. 139-140. 238-239. 166. 87. 12 Linguistik Renaisans. 192. 252. 3. 65-66. 260. 136-137. 118. 12 Linguistik Sinkronis. 84. 140. 37-39. 17 Linguistik Kognitif. 9. 25. 129. 27. 71-78.lidah. 45. 12 Linguistik Komparatif. 130-132. 262. 91-118. 3. 61-63. 249. 2. 191 Noam Chomsky. 166. 22-23. 43. 29. 97. 176. 47-49. 86. 247-248. 245 pengglotisan (glotalisasi). 27. 89. 11 M monoftong. 231234 pasangan minimal. 3. 32-35. 251 penyengauan (nasalisasi). 264 Linguistik. 191 P pangkal tenggorok. 25. 16 Linguistik Diakronis. 169-170. 199 pembibiran. 50. 13 Linguistik Etnografi. 230. 29. 12 Linguistik Historis. 158. 50. 12 Linguistik Fungsional. 36. 130131. 3. 157-159. 47-48. 12 Linguistik Saussure. 47. 133-134. 89. 106109. 84. 71-78. 8-9. 107. 95-96. 110-113.

248. 3. 193. 31. 238. 243-244. 215-216. 141-142.rongga mulut. 234. 254-255. 159-160. 176. 188 V vokal. 242-244. 14 transkripsi. 175. 141-142. 156. 259. 233. 237. 252. 233-234. 55. 260. 177-179. 233. 180. 69. 26-27. 12. 15. 57-59. 47. 159. 176. 262-265 Keselarasan Huruf Vokal. 233. 261 suprasegmental. 238 struktur frasa. 253 struktur permukaan. 131 vokal depan. 65. 26. 64. 147. 15. 154156. 178. 14-15. 45. 64-79. 147. 230.49. 89. 246-247. 249-250 Sosiolinguistik. 117. 176. 107-111. 4. 231 tiroid. 202-206. 142. 136-138. 112-113. 125. 126. 169. 171. 262 S sengau. 179 transkripsi fonetik. 121. 57. 228 tekanan. 26. 65. 57. 265 tidak distingtif. 253. 176. 223. 29 273 . 204. 220-221. 183. 257-258. 133. 236238. 262 transkripsi fonemik. 199-200. 258 struktur dalaman. 183. 257 vokal belakang. 6-7. 156. 233. 5. 15. 240. 40-41. 155. 20. 203. 226. 261. 112. 162. 233. 136. 131-134. 46-53. 261 tona. 121 T tanda sempang. 145-147. 138. 45. 262-263. 205 semi-vokal. 188. 20. 251. 57. 17. 254-257. 248-249. 121. 233 Transformasi Generatif. 15. 175. 57. 38. 26. 167 vokal tengah. 240. 8. 65 vokal rangkap. 250-251. 14. 166-167. 66. 212-213. 82-83. 189. 52. 246-249. 141. 132. 26. 69. 253 rumus transformasi. 177. 113. 251. 231 rumus struktur frasa. 249. 82.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful