MODUL

BML 3043:

FONETIK
&

FONOLOGI
BAHASA MELAYU
Penulis: PROF. DR. ABDUL HAMID MAHMOOD Penyunting: SUHAINA BINTI ABDULLAH

FAKULTI BAHASA DAN KOMUNIKASI UNIVERSITI PENDIDIKAN SULTAN IDRIS 2012

Cetakan Pertama/ First Printing 2012

Cetakan Pertama/ First Printing 2012 ©Universiti Pendidikan Sultan Idris 2012

Hak Cipta Terpelihara. Tiada bahagian daripada terbitan ini boleh diterbitkan semula, disimpan untuk pengeluaran atau ditukarkan ke dalam sebarang bentuk atau dengan sebarang alat juga pun, sama ada dengan cara lektronik, gambar serta rakaman dan sebagainya tanpa kebenaran bertulis daripada Penerbit Universiti Pendidikan Sultan Idris terlebih dahulu. All right reserved. No part of this publication may be reproduced or transmitted in any form or by an v means, electronic or mechanical including photocopy, recording, or any information storage and retrieval system, without permission in writing from the Penerbit Universiti Pendidikan Sultan Idris.

Diterbitkan di Malaysia/ Published in Malaysia by Universiti Pendidikan Sultan Idris 35900 Tanjong Malim, Perak Darul Ridzuan, Malaysia Tel: 05-450 6000, Faks: 05-459 5169 Laman Sesawang: www.upsi.edu.my E-mel: penerbitupsi.edu.my. Atur huruf olehl Typesetting by Penerbit UPSI Universiti Pendidikan Sultan Idris 35900 Tanjong Malim, Perak Darul Ridzuan, Malaysia. Dicetak oleh/ Printed by

Perpustakaan Negara Malaysia

Data Pengkatalogan-dalam-Penerbitan

KANDUNGAN
Senarai Rajah Prakata Pengenalan viii xi xiii

Unit 1 : LINGUISTIK DAN CABANG-CABANGNYA
Pengenalan Tahukah Anda Pengertian Linguistik? Tahukah Anda Asal Perkataan Linguistik? Siapakah Pelopor Linguistik Moden? Kesimpulan tentang Ilmu Linguistik Tahukah Anda Cabang-cabang Linguistik? i. Apakah Linguistik Deskriptif ? ii. Apakah Linguistik Historis? iii. Apakah Linguistik Komparatif? iv. Apakah Sosiolinguistik? v. Apakah Neurolinguistik? vi. Apakah Linguistik Am? vii. Apakah Linguistik Terapan? viii. Apakah Psikolinguistik? Apakah Cabang Linguistik Lain? Linguistik Aliran Tatabahasa Transformasi Generatif Panduan Menjawab Soalan Latihan Unit 1 Rujukan 1 1 2 2 2 3 3 5 5 6 8 9 10 11 12 14 16 21

Unit 2 : FONETIK DAN FONOLOGI
Pengenalan Apakah yang Dimaksudkan dengan Bunyi? Tahukah Anda Pengertian Fonetik? Tahukah Anda Pengertian Fonologi? Tahukah Anda Konsep Fonetik dan Fonologi dalam Bahasa Melayu? Tahukah Anda Bunyi Bahasa dan Bukan Bunyi Bahasa ? Apakah Alat Artikulasi? Tahukah Anda Fungsi Alat Artikulasi? Paru-paru Pangkal Tenggorok (Larynx) Rongga Kerongkongan (Pharynx) Langit-langit Lembut (Soft Palate, Velum) Langit-langit Keras (Hard Palate, Palatum) iii 22 22 23 24 25 27 29 31 31 31 34 34 34

Gusi Dalam (Alveola, Alveolum) Gigi (Teeth Denta) Bibir (Lip, Labia) Lidah (Tongue) Apakah Bunyi Bersuara dan Bunyi Tidak Bersuara? Panduan Menjawab Soalan Unit 2 Rujukan

35 35 35 36 37 40 42

Unit 3 : KLASIFIKASI BUNYI BAHASA
Pengenalan Tahukah Anda Bunyi Vokal? Tahukah Anda Bunyi Konsonan? Tahukah Anda Bunyi Semi-Vokal? Tahukah Anda Bunyi Nasal dan Bunyi Oral? Tahukah Anda Bunyi Keras (Fortes) dan Lembut (Lenes)? Tahukah Anda Bunyi Panjang dan Bunyi Pendek? Tahukah Anda Bunyi Rangkap dan Bunyi Tunggal? Tahukah Anda Bunyi Nyaring dan Tidak Nyaring? Tahukah Anda Bunyi dengan Arus Udara Egresif dan Bunyi dengan Arus Udara Ingresif? Apakah Egresif Pulmonik? Apakah Egresif Glotalik? Apakah Ingresif Glotalik? Apakah Ingresif Velarik? Panduan Menjawab Soalan Latihan Unit 3 Rujukan 45 45 46 47 47 48 49 50 51 53 54 55 55 56 57 61

Unit 4 : BUNYI-BUNYI BAHASA
Pengenalan Apakah Bunyi Vokal? Tahukah Anda Vokal dalam Bahasa Melayu? Vokal Hadapan Vokal Tengah Vokal Belakang Tahukah Anda Cara Penghasilan Bunyi Vokal? Apakah Bunyi Konsonan? Tahukah Anda Konsonan Asli Bahasa Melayu? Tahukah Anda Cara Penghasilan Bunyi Konsonan? Tahukah Anda Konsonan Pinjaman dalam Bahasa Melayu? Tahukah Anda Cara Penghasilan Konsonan Pinjaman dalam 64 64 65 67 68 68 71 82 82 89 114

iv

Bahasa Melayu? Panduan Menjawab Soalan Latihan Unit 4 Rujukan

115 121 128

Unit 5 : ARTIKULASI TAMBAHAN / KOARTIKULASI
Pengenalan Apakah Pengertian Artikulasi Tambahan / Koartikulasi? Tahukah Anda Proses Pembibiran? Tahukah Anda Proses Penyengauan? Tahukah Anda Proses Penglelangitkerasan? Tahukah Anda Proses Perengkungan? Tahukah Anda Proses Pengglotisan (Glotalisasi)? Panduan Menjawab Soalan Latihan Unit 5 Rujukan 130 130 131 132 132 133 133 136 139

Unit 6 : FONEM SUPRASEGMENTAL
Pengenalan Apakah Pengertian Fonem Suprasegmental? i. Apakah Tekanan? ii. Apakah Kepanjangan? iii. Apakah Jeda? iv. Apakah Tona? v. Apakah Intonasi? Panduan Menjawab Soalan Latihan Unit 6 Rujukan 141 141 142 143 143 145 147 155 157

Unit 7 : BIDANG FONEMIK
Pengenalan Apakah Bidang Fonemik? Tahukah Anda Pengertian Fonem? Tahukah Anda Pengertian Alofon? Tahukah Anda Pengertian Pasangan Minimal? Tahukah Anda Pengertian Bervariasi Bebas? Tahukah Anda Pengertian Beralternasi Bebas? Tahukah Anda Pengertian Saling Melengkapi? Tahukah Anda Pengertian Kesamaan Fonetis? Tahukah Anda Pengertian Fonem Vokal Rangkap? Tahukah Anda Pengertian Fonem Konsonan Rangkap? Panduan Menjawab Soalan Latihan Unit 7 Rujukan v 159 159 160 161 163 164 164 165 166 167 167 169 173

RANGKAI KATA DAN KATA MAJMUK.Unit 8 : TRANSKRIPSI Pengenalan Apakah Transkripsi? Apakah Transkripsi Fonetik? Apakah Transkripsi Fonemik? Contoh Transkripsi Fonetik & Fonemik? Panduan Menjawab Soalan Latihan Unit 8 Rujukan 175 175 176 176 177 188 190 Unit 9 : SEJARAH SISTEM EJAAN BAHASA MELAYU Pengenalan Tahukah Anda Sejarah Sistem Ejaan Bahasa Melayu? Tahukah Anda Perancangan dan Perkembangan Sistem Ejaan Rumi di Tanah Melayu? Kamus Jawi-Melayu-Inggeris (1903) Tahukah Anda Pedoman Umum Ejaan Rumi Bahasa Melayu Abjad dan Huruf Huruf Vokal Huruf Diftong Huruf Konsonan Huruf yang Diperkenalkan Sistem Keselarasan Huruf Vokal Pola Keselarasan Huruf Vokal Pola Kekecualian kepada Keselarasan Huruf Vokal Penyesuaian Huruf Ejaan Kata Pinjaman Bentuk Ejaan Tampak Kekecualian bagi Ejaan yang Sudah Lama Panduan Menjawab Soalan Latihan Unit 9 Rujukan 193 193 195 195 199 199 200 201 201 202 203 204 205 206 210 211 212 214 Unit 10 : TANDA SEMPANG. Pengenalan Penggunaan Tanda Sempang Penulisan Imbuhan Pinjaman Penulisan kata Maha secara Terpisah Ejaan bagi Kata Depan Ejaan bagi Partikel Ejaan bagi Kata Ganti Singkatan 215 215 218 219 220 221 222 vi . IMBUHAN PINJAMAN.

Rangkai Kata Kata Majmuk Kata Majmuk Ejaan Cara Terpisah Kata Majmuk Ejaan Cara Tercantum Ejaan Tercantum yang Sudah Mantap Ejaan Penggandaan Kata Majmuk Panduan Menjawab Soalan Latihan Unit 10 Rujukan Glosari Istilah Linguistik Biodata Penulis Indeks 223 224 224 225 226 226 228 229 230 235 267 270 vii .

4 : Keadaan bibir semasa menghasilkan bunyi [e] Rajah 4.4 : Proses Menutup dan Membukanya Glotis Rajah 2. (b) terbuka untuk bunyi bersuara.5 : Keadaan Glotis Ketika Menghasilkan Bunyi Rajah 2. (d) proses getaran Rajah 2.1 : Kedudukan Vokal Bahasa Melayu Rajah 4.6 : Keadaan bibir semasa menghasilkan bunyi [ə] Rajah 4.3 : Alat-alat Artikulasi Rajah 2.7 : Keadaan bibir semasa menghasilkan bunyi [u] Rajah 4. (c) terbuka untuk bunyi bisikan.3 : Kedudukan bibir semasa menghasilkan bunyi [i] Rajah 4.5 : Keadaan bibir semasa menghasilkan bunyi [a] Rajah 4.2 : Vokal [a] seperti dalam perkataan bahasa Inggeris “father” dan vokal [i] seperti dalam perkataan “see” menunjukkan turun-naik bunyi apabila vokal-vokal berkenaan diujarkan pada tona yang sama Rajah 4.8: Keadaan bibir semasa menghasilkan bunyi [o] Rajah 4.9 : Keadaan bibir semasa menghasilkan bunyi [ε] Rajah 4.SENARAI RAJAH Rajah 2.10 : Keadaan bibir semasa menghasilkan bunyi [ɔ] Rajah 4.6 : Keadaan pita suara (glotis) ketika: (a) tertutup.2 : Proses Penghasilan Bunyi Rajah 2.11 : Kedudukan Lidah Semasa Menghasilkan Bunyi-bunyi Vokal 26 28 30 32 33 38 39 66 66 67 67 67 68 68 68 69 69 70 viii .7 : Tiga bentuk gelombang bunyi yang mungkin berupa getaran pada pita suara Rajah 4.1 : Bentuk gelombang akustik bagi perkataan bahasa Inggeris “see” /si:/ Rajah 2.

23 : Penghasilan Konsonan [p] Rajah 4.12 : Penghasilan Vokal [i] Rajah 4.18 : Penghasilan Vokal [ɔ] Rajah 4.13 : Penghasilan Vokal [e] Rajah 4.30 : Penghasilan Konsonan [č] Rajah 4.17 : Pengasilan Vokal [o] Rajah 4.24 : Penghasilan Konsonan [b] Rajah 4.19 : Penghasilan Vokal [ə] Rajah 4.21 : Carta Konsonan Asli Bahasa Melayu Rajah 4.20 : Carta Kedudukan Vokal Antarabangsa Rajah 4.14 : Penghasilan Vokal [ε] Rajah 4.Rajah 4.34 : Penghasilan Konsonan [r] 72 73 74 75 76 77 78 79 79 83 85 90 91 93 94 96 97 98 100 101 102 104 105 ix .29 : Penghasilan Konsonan [ʔ] Rajah 4.32 : Penghasilan Konsonan [s] Rajah 4.15 : Penghasilan Vokal [a] Rajah 4.26 : Penghasilan Konsonan [d] Rajah 4.22 : Carta Lambang Konsonan Antarabangsa (The International Phonetic Alphabet) Rajah 4.27 : Penghasilan Konsonan [k] Rajah 4.25 : Penghasilan Konsonan [t] Rajah 4.16 : Penghasilan Vokal [u] Rajah 4.28 : Penghasilan Konsonan [g] Rajah 4.31 : Penghasilan Konsonan [ǰ] Rajah 4.33 : Penghasilan Konsonan [h] Rajah 4.

44 : Penghasilan Konsonan [] Rajah 6.42 : Penghasilan Konsonan [f] Rajah 4.43 : Penghasilan Konsonan [v] Rajah 4.40 : Penghasilan Separuh Vokal [w] Rajah 4.41 : Penghasilan Separuh Vokal [j] Rajah 4.35 : Penghasilan Konsonan [l] Rajah 4.38 : Penghasilan Konsonan [ɲ] Rajah 4.39 : Penghasilan Konsonan [ŋ] Rajah 4.1 : Kedudukan Tinggi-Rendah Suara 106 107 108 110 111 112 114 116 117 118 146 x .37 : Penghasilan Konsonan [n] Rajah 4.Rajah 4.36 : Penghasilan Konsonan [m] Rajah 4.

saling melengkapi dan kesamaan fonetis. Unit 9: Sejarah Sistem Ejaan Bahasa Melayu. kepanjangan. menjelaskan sejarah dan perkembangan serta pedoman umum ejaan Rumi bahasa Melayu. Unit 3: Klasifikasi Bunyi Bahasa. Unit 2: Fonetik dan Fonologi membincangkan pengertian fonetik dan fonologi bahasa Melayu. penglelangitkerasan. dalam Unit 5. Unit 10: Tanda Sempang. alofon. Seterusnya. bunyi nasal. Pelajaran ini menghuraikan perbezaan transkripsi fonetik dan transkripsi fonemik. Dalam Unit 6: Fonem Suprasegmental. diberikan penjelasan tentang fonem-fonem suprasegmental yang terdapat dalam bahasa Melayu seperti tekanan. pasangan minimal. fonetik dan fonologi bahasa Melayu dengan lebih mudah dan menguasainya dengan baik. jeda. Modul ini dibahagikan kepada sepuluh unit pelajaran yang disampaikan secara komprehensif bagi membantu anda memahami ilmu linguistik. Dalam Unit 8. Pelajaran akhir ini menjelaskan penggunaan xi . huraian tentang Artikulasi Tambahan menyentuh hal tentang proses pembibiran. Unit 7: Bidang Fonemik pula mengandungi penerangan tentang perbezaan fonem. konsonan bervariasi bebas. oral dan sebagainya. Unit ini turut memuatkan pelajaran tentang alat-alat artikulasi dan peranannya dalam proses penghasilan bunyi bahasa. tona dan intonasi. dimuatkan contoh-contoh transkripsi fonetik dan transkripsi fonemik sebagai panduan bagi mengukuhkan kefahaman anda tentang penulisan transkripsi fonetik dan fonemik bahasa Melayu. dimuatkan pelajaran tentang Transkripsi. Imbuhan Pinjaman. beralternasi bebas. Rangkai Kata dan Kata Majmuk. Unit 4: Bunyi-bunyi Bahasa menjelaskan secara terperinci bunyi-bunyi bahasa. semi-vokal. Huraian tentang cara-cara penghasilan bunyi itu disertakan dengan gambar-gambar rajah bagi memudahkan pemahaman anda. perengkungan dan pengglotisan (glotalisasi). Pelajaran yang dimuatkan dan disusun dalam Modul ini bermula dengan Unit 1: Linguistik dan Cabang-cabangnya yang menghuraikan aspek-aspek kajian yang ditekankan dalam setiap cabang linguistik. Dalam unit ini. penyengauan. iaitu bunyi vokal dan konsonan yang terdapat dalam bahasa Melayu serta cara-cara penghasilan bunyi berkenaan. menghuraikan pembahagian bunyi bahasa yang digolongkan kepada bunyi vokal. konsonan.BML 3043: FONETIK & FONOLOGI BAHASA MELAYU PRAKATA M odul BML 3043 : Fonetik dan Fonologi Bahasa Melayu ini ditulis khusus untuk memberikan bimbingan serta pengetahuan tentang ilmu fonetik dan fonologi bahasa Melayu kepada pelajar program Pengajian Jarak Jauh (PJJ).

DR. fonetik dan fonologi bahasa Melayu dengan baik. panduan menjawab soalan latihan juga disediakan di hujung setiap unit pelajaran bagi membimbing anda menjawab soalan latihan yang diberikan serta membolehkan anda membuat penilaian kendiri terhadap pelajaran yang telah dipelajari. xii . 2012. selain membantu anda mengingat semula dan mengaplikasikan ilmu yang telah dipelajari. Selamat maju jaya. Perak. Universiti Pendidikan Sultan Idris. Tanjong Malim. glosari dan istilah linguistik turut disediakan pada bahagian akhir Modul ini bagi kemudahan rujukan anda dan pengguna Modul ini. Sementara itu.BML 3043: FONETIK & FONOLOGI BAHASA MELAYU tanda sempang dalam sistem ejaan bahasa Melayu. Sekian. Semoga Modul BML 3043 : Fonetik dan Fonologi Bahasa Melayu ini dapat membantu anda menguasai ilmu linguistik. Modul ini turut menyediakan pelbagai bentuk latihan bagi menguji pemahaman anda. fonetik serta fonologi bahasa Melayu dengan lebih mudah dan jelas. Di samping itu. ABDUL HAMID MAHMOOD Fakulti Bahasa dan Komunikasi. di samping penulisan imbuhan pinjaman. Akhir kata. penulis merakamkan setinggi penghargaan dan terima kasih khusus kepada Cik Suhaina Abdullah atas jasa baiknya yang telah membantu menaip dan menyunting Modul ini. Indeks. rangkai kata dan kata majmuk dalam bahasa Melayu. PROF. Penulis menaruh harapan penuh agar Modul ini dapat memberi bimbingan kepada anda sekalian untuk memahami aspek-aspek bidang linguistik.

xiv . KUMPULAN SASARAN Kursus ini ditawarkan kepada semua pelajar program PJJ yang mengikuti Program Ijazah Sarjana Muda Pendidikan di UPSI. fonem suprasegmental dan penggunaannya dalam transkripsi fonetik dan fonemik. Oleh itu. Anda dinasihati agar membaca bahagian ini dengan teliti. anda juga akan dilatih mengaplikasikan fonetik bahasa Melayu secara praktik. Kursus BML 3043 : Fonetik dan Fonologi Bahasa Melayu ini memberi pendedahan dan pemahaman tentang lambang-lambang fonetik sejagat dengan penekanan khusus terhadap bunyi-bunyi bahasa Melayu. bagi kursus ini anda perlu memperuntukkan 120 jam waktu pembelajaran. setiap jam kredit memerlukan anda memperuntukkan 40 jam waktu pembelajaran. di samping penelitian intonasi yang terdapat dalam ayat bahasa Melayu. Di samping pengetahuan tentang teori. Antara perkara yang diketengahkan ialah cabang-cabang fonetik. Anggaran agihan waktu pembelajaran bagi kursus ini adalah seperti dalam Jadual 1. Kursus ini bernilai 3 jam kredit. Seterusnya. berusaha untuk mengikuti dan memenuhi segala perkara yang disarankan bagi membolehkan anda menguasai kursus ini dengan cemerlang. PERUNTUKAN MASA PEMBELAJARAN Mengikut piawaian UPSI dan MQA.BML 3043: FONETIK & FONOLOGI BAHASA MELAYU PENGENALAN Panduan Kursus BML 3043 : Fonetik dan Fonologi Bahasa Melayu disedia khusus bagi membantu pelajar program PJJ memahami sepenuhnya keperluan dan kandungan kursus. sifat-sifat bunyi bahasa Melayu. jenisjenis bunyi vokal. Bagi tujuan pengajaran dan pembelajaran. konsonan jati dan pinjaman dalam bahasa Melayu. Modul ini digubal khas untuk membantu pelajar-pelajar yang mengikuti program PJJ tersebut.

menganalisis bunyi vokal. fonetik dan fonologi bahasa Melayu.BML 3043: FONETIK & FONOLOGI BAHASA MELAYU Jadual 1: Anggaran agihan masa pembelajaran (3 jam kredit) Aktiviti Pembelajaran Membaca Modul. ulangkaji. mentranskripsikan bunyi bahasa pertuturan ke dalam bentuk transkripsi fonetik dan fonemik. Antara aspek yang dibincang ialah linguistik dan cabang-cabangnya. fonem vokal dan konsonan serta ciri-cirinya dan cara-cara menghasilkan xv . 2. mengaplikasi pengetahuan fonetik dan fonologi dalam pengajaran bahasa Melayu. diftong. konsonan asli dan pinjaman dalam bahasa Melayu.) Forum (E-Learning melalui MyGuru3) Video P&P melalui MyGuru3 Kuiz dalam talian melalui MyGuru3 Jumlah Masa Pembelajaran Jam Pembelajaran BERSEMUKA TIDAK BERSEMUKA 40 10 46 12 10 2 64 120 56 HURAIAN KURSUS BML 3043 : FONETIK DAN FONOLOGI BAHASA MELAYU HASIL PEMBELAJARAN KURSUS Pada akhir kursus BML 3043. menyiap tugasan Tutorial di Pusat Tutorial dalam talian (E-Learning. 5. fonetik dan fonologi bahasa Melayu. membezakan bunyi bahasa dengan bukan bunyi bahasa. . dll. Menerangkan konsep fonetik dan fonologi bahasa Melayu. 4. deretan vokal. sifat-sifat bunyi bahasa Melayu. SINOPSIS KURSUS Kursus ini membincang dan membimbing anda memahami ilmu linguistik. contohnya melalui Big Blue Button. Skype. 3. pelajar dapat: 1.

BML 3043: FONETIK & FONOLOGI BAHASA MELAYU bunyi vokal dan konsonan bahasa Melayu. diftong. Berikut diberikan perincian bagi setiap unit pelajaran tersebut: UNIT 1 2 TAJUK Membincangkan ilmu linguistik dan cabang-cabangnya serta aliran tatabahasa transformasi generatif. Membincangkan klasifikasi bunyi bahasa. tona dan intonasi. perengkungan dan pengglotisan (glotalisasi). Selain pengetahuan tentang teori. Selain itu. kandungan kursus dibahagikan kepada sepuluh unit seperti yang terkandung dalam Modul ini. di samping bunyi oral dan bunyi nasal. konsonan jati dan pinjaman dalam bahasa Melayu. bunyi bersuara dan bunyi tidak bersuara. Membincangkan bunyi-bunyi bahasa secara mendalam. fonetik auditori dan fonetik akustik. konsonan asli dan pinjaman. ISI KANDUNGAN KURSUS Bagi membantu anda mencapai hasil pembelajaran kursus ini. di samping meneliti intonasi dalam ayat penyata. deretan vokal. fungsi-fungsinya dan proses edaran udara yang menghasilkan bunyi. ayat songsang dan ayat pasif bahasa Melayu. bunyi rangkap dan bunyi tunggal dan bunyi nyaring dengan bunyi tidak nyaring. ayat tanya. anda juga akan diperkenal dan dilatih dalam penggunaan transkripsi fonetik dan fonemik bahasa Melayu secara praktik. penglelangitkerasan. ayat perintah. di samping cara penghasilan dan kriteria yang menentukan jenis-jenis bunyi vokal. Menerangkan alat-alat sebutan. iaitu jenis bunyi. bunyi panjang dan bunyi pendek. Membincangkan artikulasi tambahan (koartikulasi). 3 4 5 6 xvi . bunyi keras dan bunyi lembut. Membincangkan ilmu fonetik dan fonologi serta jenis-jenis fonetik artikulasi. konsonan rangkap dalam bahasa Melayu. termasuklah membezakan bunyi bahasa dan bukan bunyi bahasa. konsonan dan semi-vokal. termasuklah jenis-jenis artikulasi tambahan seperti pembibiran. penyengauan. Membincangkan fonem suprasegmental seperti tekanan. di samping aplikasi fonetik dan fonologi bahasa Melayu terhadap sebutan baku dan sistem ejaan bahasa Melayu. didedahkan bunyi dengan arus udara egresif dan bunyi dengan arus udara ingresif. iaitu bunyi vokal dan kelompoknya. jeda. termasuklah bunyi vokal. kepanjangan.

sistem keselarasan vokal dan pola kekecualian keselarasan vokal bahasa Melayu. Makropengajaran Mikropengajaran Cadangan Kajian Tindakan Penulisan Jurnal Refleksi Forum Jumlah xvii . beralternasi bebas. saling melengkapi dan kesamaan fonetis. Membincangkan sejarah sistem ejaan bahasa Melayu. PENAKSIRAN Tugasan % Wajaran 40 20 20 10 10 100 Kaedah dan Hasil Tugasan Rancangan Mengajar Harian beserta rakaman video pengajaran di sekolah dan dimuat naik dalam talian ke Blog. pasangan minimal. bervariasi bebas. Membincangkan tanda sempang.BML 3043: FONETIK & FONOLOGI BAHASA MELAYU 7 8 9 10 Membincangkan bidang fonemik yang meliputi bunyi distingtif dan tidak distingtif. termasuklah perancangan dan perkembangan ejaan Rumi di Tanah Melayu. Dalam talian menggunakan MyGuru2 . rangkai kata dan kata majmuk bahasa Melayu. Membincangkan aspek transkripsi fonetik dan fonemik dengan mengaplikasikan simbol transkripsi fonetik dan fonemik dalam penulisan. di samping diftong. fonem vokal rangkap dan konsonan rangkap. alofon. Rakaman video pengajaran di sekolah yang sama seperti di atas. imbuhan pinjaman. fonem. Menggunakan Google Docs atau menghantar melalui email. Menggunakan Google Docs atau menghantar melalui email.

mengisi tempat kosong. Aktiviti termasuklah menjawab soalan. dan sumber-sumber lain.BML 3043: FONETIK & FONOLOGI BAHASA MELAYU HURAIAN IKON YANG DIGUNAKAN Ikon Huraian Aktiviti latihan bagi membina kefahaman dan mengaplikasi konsep yang dibincangkan. melakar. buku. xviii . Situasi yang memerlukan anda berfikir dan membuat refleksi mengenainya. dan/ atau mencari maklumat daripada Internet.

dan iv. Pengenalan Unit ini membincangkan hal tentang Linguistik dan Cabang-cabangnya yang mencakupi konsep linguistik. pelopor linguistik moden. ii. menerangkan definisi linguistik dan cabang-cabangnya. asal perkataan linguistik. mengetahui asal perkataan linguistik.LINGUISTIK DAN CABANG-CABANGNYA / 1 Unit 1 LINGUISTIK DAN CABANG-CABANGNYA HASIL PEMBELAJARAN Setelah selesai mempelajari unit ini. anda seharusnya dapat: i. A Dictionary of Linguistics and Phonetics (1986:181). Oleh David Crystal dalam bukunya. iii. linguistik merupakan kajian saintifik terhadap bahasa (the scientific study of language). menjelaskan ilmu linguistik aliran tatabahasa transformasi generatif. mengetahui pelopor linguistik moden. Tahukah Anda Pengertian Linguistik? Menurut Kamus Dewan (2005:945) linguistik bererti pengajian ilmu bahasa. 1 . cabang-cabang linguistik serta aliran linguistik tatabahasa transformasi generatif.

ramalan. iaitu mengkaji bahasa itu seperti yang benar-benar wujud tanpa dipengaruhi oleh agak-agakan. Beliau dianggap sebagai pelopor linguistik moden. Dr. iaitu linguistics yang dipinjam daripada bahasa Perancis. Bukunya Cours de Linguistique Generale (1916) sangat terkenal dan dianggap sebagai buku asas linguistik moden. misalnya langage. langage).M. misalnya semua manusia di dunia ini mempunyai bahasa.LINGUISTIK DAN CABANG-CABANGNYA / 1 Tahukah Anda Asal Perkataan Linguistik? Perkataan linguistik berasal daripada perkataan Latin. dan orang yang mengetahui atau bertutur dalam dua bahasa atau banyak bahasa dikenali sebagai bilingual. iaitu linguistique. Langue bererti bahasa tertentu kepunyaan satu-satu kumpulan penutur tertentu. atau bahasa Sepanyol (lengua) atau dalam bahasa Inggeris (linguistics). 2 . Langage bererti bahasa pada umumnya. sentimen atau falsafah. Perkataan Latin ini juga digunakan dalam banyak bahasa lain yang berasal daripada bahasa Latin seperti dalam bahasa Perancis (langue. beberapa istilah yang dipakai oleh de Saussure diterima umum sebagai istilah rasmi.W. Maksudnya ilmu yang mengkaji dan menganalisis satu-satu bahasa tertentu secara empirikal dan objektif. Orang yang pandai atau faham bermacam-macam bahasa asing atau ahli bahasa dipanggil linguis. Siapakah Pelopor Linguistik Moden? Ferdinand de Saussure ialah seorang sarjana bangsa Swiss. atau multilingual. bahasa Indonesia dan bahasa Melayu merupakan bahasa-bahasa atau langue-langue tersendiri. iaitu lingua yang bermaksud bahasa. Perkataan linguistik dalam bahasa Melayu berasal daripada bahasa Inggeris. langue dan parole (Prof. Langue dianggap bahasa kepunyaan kumpulan atau masyarakat bahasa tertentu dan parole pula merupakan pertuturan atau bentuk ucapan individu yang kerap disebut sebagai idiolek. misalnya bahasa Perancis. bahasa Belanda. kita menggunakan ilmu linguistik itu untuk mengkaji bahasa Melayu. J. ilmu linguistik ialah ilmu yang mengkaji bahasa secara saintifik. Verhaar. Misalnya. Kesimpulan tentang Ilmu Linguistik Kesimpulannya. 1983:1). Oleh sebab itu. bahasa Jerman. bahasa Itali (lingua).

bentuk dan sistem bahasa itu. ramalan. kata. Kajian ini dilakukan secara objektif dan tidak boleh berdasarkan agak-agakan. Kita mengkaji secara formal dan objektif bagaimana bunyi-bunyi bahasa itu dihasilkan.1 Jelaskan konsep Linguistik. morfem. frasa dan ayat yang berlainan bentuk dalam bahasa Melayu. 1. ilmu linguistik yang 3 . misalnya bagaimana bahasa Melayu itu diucapkan. Misalnya. 1. sentimen atau falsafah dan hasil kajian itu pula boleh diuji kebenarannya. Apakah Linguistik Deskriptif? Linguistik Deskriptif ialah satu cabang linguistik yang menghuraikan satu-satu bahasa tertentu pada satu-satu masa tertentu. sistem fonem.2 Siapakah pelopor Linguistik Moden? Tahukah Anda Cabang-cabang Linguistik? Linguistik mempunyai cabang atau bidang pengajian yang berlainan seperti: i) ii) iii) iv) v) vi) vii) viii) Linguistik Deskriptif (Descriptive Linguistics) Linguistik Historis (Historical Linguisticsi) Linguistik Komparatif (Comparative Linguistics) Sosiolinguistik (Sociolinguistics) Neurolinguistik (Neurolinguistics) Linguistik Am (General Linguistics) Linguistik Terapan (Applied Linguistics) Psikolinguistik (Psycholinguistics) i.LINGUISTIK DAN CABANG-CABANGNYA / 1 Kita mengkaji bahasa Melayu seperti yang benar-benar wujud dan digunakan oleh masyarakat bahasa itu.

bahasa Kadazan. Linguistik Deskriptif akan menghuraikan bunyi-bunyi vokal. frasa dan ayat bahasa Melayu. baik pada awal ataupun pada akhir satu-satu zaman itu. bahasa Tamil. sistem suku kata. bahasa Tagalog mahupun bahasa Mandarin. Misalnya. tetapi tidak membuat perbandingan antara sistem vokal. perkataan. Apa yang diutamakan dalam disiplin ini ialah menghuraikan bentuk dan sistem bahasa itu secara objektif dan secara empirikal. bahasa Jepun. Jepun atau bahasa Cina. Ilmu Linguistik Deskriptif boleh digunakan untuk mengkaji dan menghuraikan secara umum sebarang bahasa di dunia.LINGUISTIK DAN CABANG-CABANGNYA / 1 menghurai atau menganalisis bahasa Melayu seperti yang dituturkan oleh masyarakat Melayu pada hari ini. sintaksis dan segala aspek yang terdapat dalam bahasa Melayu. 1. bahasa Iban. bahasa Portugis. iaitu seperti yang benar-benar wujud dalam bahasa itu. frasa atau ayat bahasa Melayu dengan ciri-ciri dan sistem dalam bahasa Inggeris. bahasa Perancis. suku kata. bahasa Inggeris. konsonan. Linguistik Deskriptif menghuraikan bagaimana bunyi-bunyi bahasa itu dituturkan dan bagaimana sistem bahasa Melayu itu digunakan dalam bidang fonologi. bahasa Jawa. baik bahasa Melayu. bahasa Itali dan lain-lain. Linguistik Deskriptif hanya membuat huraian tentang satu-satu bahasa itu dan tidak pula membuat perbandingan dengan bahasa-bahasa lain atau mengkaji daripada sudut sejarah bahasa itu.4 4 . diftong. perkataan. konsonan. diftong. bahasa Perancis.3 Apakah yang dimaksudkan dengan Linguistik Deskriptif? Apakah yang menjadi keutamaan dalam disiplin Linguistik Deskriptif? 1. morfologi. Linguistik Deskriptif juga tidak berminat untuk mengkaji sejarah perkembangan atau pertumbuhan bahasa Melayu.

Apakah Linguistik Historis? Linguistik Historis ialah satu cabang linguistik yang mengkaji satu-satu bahasa itu daripada sudut sejarah. Lazimnya. 1. baik daripada segi fonologi. bahasa Kadazan. 1. bahasa Murut dan lain-lain atau membandingkan bahasa Inggeris dengan bahasa-bahasa induk Jerman yang lain seperti bahasa Belanda. Apakah Linguistik Komparatif? Linguistik Komparatif ialah cabang linguistik yang mengkaji bahasa secara perbandingan. iaitu dengan cara melihat aspek-aspek persamaan dan perbezaan antara satu bahasa dengan satu bahasa yang lain. Linguistik Historis mengkaji sejarah pertumbuhan dan perkembangan bahasa Melayu sejak zaman sebelum merdeka hingga ke hari ini atau mengkaji sejarah perkamusan bahasa Melayu atau sejarah sistem ejaan bahasa Melayu dan seumpamanya. morfologi. ahli bahasa membandingbandingkan ciri-ciri bahasa serumpun seperti membandingkan bahasa Melayu dengan bahasa Jawa. Perancis dan Jerman. dialek Negeri Sembilan dan dialek Perak dengan bahasa Melayu baku. ada pula ahli-ahli bahasa yang turut membandingkan struktur bahasa-bahasa yang bukan daripada satu rumpun seperti membandingkan struktur frasa dan ayat bahasa Melayu dengan struktur frasa dan ayat bahasa Inggeris. Linguistik Komparatif kerap digunakan untuk membandingkan antara dialek Kedah dengan dialek Perak atau dialek Kelantan dengan dialek Terengganu atau membandingkan bidang fonologi. bahasa Iban. iaitu menyelidiki segala perubahan dan perkembangan satu-satu bahasa itu. sintaksis dan seumpamanya. 5 . bahasa Tagalog. Apa yang diutamakan dalam disiplin ini ialah sejarah dan perubahan-perubahan yang berlaku dalam bahasa dari satu masa ke satu masa yang lain.5 Huraikan maksud Linguistik Historis.LINGUISTIK DAN CABANG-CABANGNYA / 1 ii. Misalnya. morfologi dan sintaksis antara dialek-dialek seperti dialek Kedah. Namun demikian.6 Apakah yang menjadi keutamaan dalam disiplin Linguistik Historis? iii.

Apakah Sosiolinguistik? Sosiolinguistik yang juga dikenali sebagai linguistik antropologi atau linguistik sosial ialah satu cabang linguistik yang mengkaji hubungan antara bahasa dengan masyarakat.8 Dengan memberikan contoh-contoh yang sesuai. serta jenis-jenis perbendaharaan kata yang digunakan olehnya akan menunjukkan dari daerah mana dan golongan mana ia berasal dan jenis pendidikan yang telah diterimanya.LINGUISTIK DAN CABANG-CABANGNYA / 1 1. ciri-ciri fungsi variasi-variasi ini dan ciri-ciri penutur yang menggunakannya apabila ketigatiga unsur ini berinteraksi.7 Apakah yang dimaksudkan dengan Linguistik Komparatif? 1. cara ia menyebutkan perkataan. Menurut Dell Hymes (1966). Bahasa digunakan sebagai alat oleh masyarakat untuk berhubung. Dengan perkataan lain. fungsi sesuatu interaksi. bagaimanakah ia menyusun frasa dan ayat-ayat tertentu. berubah dan mengubah satu sama lain dalam sesuatu masyarakat bahasa. Bagaimanakah seseorang itu bercakap. Daripada apa yang dicakapkan. Sosiolinguistik merupakan kajian yang menumpukan perhatian kepada bahasa dalam konteks sosial dan kebudayaan. Manusia menggunakan bahasa sebagai alat perhubungan untuk menyampaikan hasrat. Bagaimanakah orang itu bercakap dan apa yang dicakapkan itu akan memberikan tanda-tanda dan keterangan-keterangan tertentu tentang dirinya. tajuk perbincangan. 1981:4) dan Fishman (1968) pula menyatakan bahawa Sosiolinguistik ialah bidang yang mengkaji ciri-ciri variasi bahasa. Sosiolinguistik merupakan ilmu yang mengkaji bahasa daripada segi hubungan antara latar (setting). buah fikiran dan perasaan serta mengeratkan hubungan antara satu sama lain dalam kalangan masyarakat. iv. seseorang itu dapat menangkap sikap dan pendiriannya. bunyibunyi perkataan. bentuk perhubungan dan nilai-nilai yang dipegang oleh ahli-ahli yang terlibat dalam pertuturan terhadap sesama sendiri (Nik Safiah Karim. pekerjaannya dan berbagai-bagai aspek latar 6 . mengenal orang yang sedang bercakap dengan lebih mendalam. peserta (participant). huraikan Linguistik Komparatif.

sistem panggilan dan sistem gelaran dalam sesebuah masyarakat dalam masyarakat Melayu seperti penggunaan kata ganti nama.LINGUISTIK DAN CABANG-CABANGNYA / 1 belakangnya. panggilan dan gelaran seperti “aku”. “Pak Cik”. “Tan Sri”. “patik”. “Mak Cik”. “engkau”. “anda”. “Adik”. “Encik”. 7 . “Puan Sri” dan seumpamanya. “Tuan”.10 Bincangkan aspek-aspek yang boleh dikaji dalam bidang Sosiolinguistik. Bidang-bidang seperti inilah yang tercakup oleh disiplin Sosiolinguistik. “beta”.9 Apakah yang anda faham tentang Sosiolinguistik? 1. Sosiolinguistik juga turut mengkaji sistem ganti nama. Sosiolinguistik lazimnya menumpukan kajian pada aspek atau topik seperti yang berikut: i) Bahasa rasmi ii) Bahasa kebangsaan iii) Pidgin iv) Kreol v) Bilingualism vi) Multilingualism vii) Dialek viii) Ideolek ix) Ragam bahasa x) Sikap terhadap bahasa xi) Sistem panggilan dalam masyarakat xii) Kesetiaan terhadap bahasa dan perancangan bahasa 1. “Dato”. “Puan”. Di samping itu. “Abang”.

Menurut ilmu Neurolinguistik. Dengan perkataan lain. Neurolinguistik ingin mengetahui bagaimana otak diorganisasi pada waktu mengelolakan aspek-aspek kemampuan bahasa dan perlakuan bahasa yang begitu rumit. Afasiologi mengkaji penyakit bertutur. Neurolinguistik banyak mendapat manfaat daripada kerjasama antara psikologi dengan linguistik dan afasiologi pula mendapat manfaat daripada neurologi.Wernicke. Damasi H. pemahaman kalimat-kalimat terganggu apabila hemisfera kanan secara aktif terlibat dalam 8 . Medan Wernicke mengandungi representasi ingatan perbendaharaan bentuk kata yang berfungsi mengamati dan menerima ucapan. 1987 telah mengemukakan penemuan terbaharu beliau yang menunjukkan bahawa Medan Broca tidak sahaja berfungsi untuk melaksanakan proses-proses sintaksis dan produksi fonologi. terutama untuk tujuan mengubatinya dan Neurolinguistik cenderung untuk mengetahui hakikat hubungan antara otak dengan bahasa demi pengubatan penyakit bertutur. Pakar kajian neurolinguistik. Neurolinguistik mempunyai hubungan yang erat dengan afasiologi kerana kedua-dua disiplin ini sama-sama mengkaji penyakit bertutur. iaitu Medan Wernicke korteks (hemisfera kiri korteks) dan Medan Broca korteks. diwujudkan oleh P. Apakah Neurolinguistik? Neurolinguistik ialah cabang ilmu linguistik yang mengkaji hal-hal otak dan perkaitannya dengan bahasa. hemisfera kanan berfungsi untuk komunikasi kebahasaan yang penting. otak manusia mempunyai dua bahagian. Teori Neurolinguistik Wernicke merupakan teori yang pertama lahir daripada beberapa kes kajian penyakit afasia. Medan Broca korteks pula berfungsi melahirkan kalimat-kalimat.LINGUISTIK DAN CABANG-CABANGNYA / 1 v. Medan Broca korteks menukar kalimat-kalimat yang disimpan dalam Medan Wernicke korteks kepada bentuk bunyi. tetapi juga proses-proses morfologi. Kalimat-kalimat bahasa disimpan dan diproses di hemisfera kiri otak manusia. Neurologi mula-mula wujud pada abad ke-19.Broca dan C.. Hemisfera kanan mempunyai fungsi mengendalikan semua fonem segmental (aspek-aspek intonasi dan prosodi) dan tona suara. Oleh sebab itulah. Neurolinguistik menumpukan kajian terhadap bagaimana bahasa itu diproses di dalam otak dari awal pemerolehan bahasa sampailah ke bahasa itu berkembang dalam kehidupan manusia. Kalimat-kalimat difahami melalui Medan Wernicke belahan kiri (hemisfera kiri korteks) otak manusia. ekspresi muka dan gerak-geri badan waktu bertutur dan makna perumpamaan serta ungkapan ideomatik juga. Menurut teori Neurolinguistik Klasik.

proses kegiatan gestalt. pengenalan muka dan garis gambar yang rumit. pengubatan penyakit bertutur.11 Jelaskan konsep Neurolinguistik. Kajian Neurolinguistik juga mendapati bahawa hemisfera kiri mengendalikan kata-kata yang membawa makna-makna literal (tersurat) dalam kalimat-kalimat. permainan tenis. ruang dan segala sesuatu yang termasuk ke dalam apa yang dulunya terkenal dengan istilah bawah sedar. 1. kaedah dan pendekatan tradisional. teori dan kaedah kajian bahasa mengikut aliran transformasi generatif. relasional. vi. kajian bahasa mengikut aliran struktur. pengajaran bahasa. Maksudnya. 9 . 1991:143). Di samping itu. muzik dan lagu. 1991:142-143).12 Bincangkan hubungan Neurolinguistik dengan Afasiologi. Implikasi penemuan ini sangat penting pada bidang pendidikan. Kedua-dua hemisfera bekerjasama pada waktu berkomunikasi untuk menjamin pemahaman dan penyampaian makna yang sempurna.LINGUISTIK DAN CABANG-CABANGNYA / 1 proses kebahasaan pada waktu berkomunikasi (Mangantar Simanjuntak. fungsional dan seumpamanya. badminton. sedangkan hemisfera kanan bertanggungjawab mengendalikan makna-makna tersirat. dalam Linguistik Am dibicarakan hal-hal tentang teori-teori kajian bahasa. hemisfera kanan juga berfungsi untuk semua hal yang berkaitan dengan pembentukan idea yang bukan bahasa seperti kebolehan konstruksi. Dalam Linguistik Am turut dihuraikan cara kajian bahasa dilakukan mengikut teori. inovasi dan kekaryaan (Mangantar Simanjuntak. kaedahkaedah. pendekatan-pendekatan atau model-model yang digunakan dalam kajian bahasa. Apakah Linguistik Am? Linguistik Am juga disebut linguistik umum merupakan ilmu linguistik yang membuat kajian atau membicarakan bahasa secara umum. 1.

patologi bahasa dan sebagainya. stilistik. 1. bahasa Inggeris. penulisan buku-buku teks. pendekatan.13 Apakah yang dibincangkan dalam Linguistik Am? 1. Apakah Linguistik Terapan? Linguistik Terapan ialah satu cabang linguistik yang memanfaatkan teori. kaedah dan hasil kajian linguistik sangat berguna untuk diterapkan ke dalam pengajaran bahasa. bahasa Tamil. bahasa Perancis. vii. morfologi. penterjemahan. bahasa Jepun. sama ada pengajaran bahasa sebagai bahasa pertama ataupun sebagai bahasa kedua. kajian ditumpukan kepada perkara-perkara umum dalam bahasa secara universal. bahasa Thai. bahasa Itali dan seumpamanya.16 Bagaimanakah Linguistik Terapan dapat dimanfaatkan dalam pengajaran bahasa? 10 . sintaksis dan seumpamanya secara umum. dalam leksikografi. ahli bahasa dapat mengkaji dan menghuraikan segala bahasa yang dituturkan oleh manusia di dunia seperti bahasa Melayu. Dengan menggunakan pengetahuan ilmu Linguistik Am.15 Apakah yang dimaksudkan dengan Linguistik Terapan? 1. deskripsi.14 Huraikan ciri-ciri Linguistik Am bahasa Melayu. kaedah dan hasil kajian linguistik dalam pengajaran bahasa.LINGUISTIK DAN CABANG-CABANGNYA / 1 Dalam Linguistik Am. bahasa Mandarin. Teori. Huraian bahasa secara umum dan universal ini mencakupi bidang fonologi. 1.

Psikolinguistik ialah studi atau telaah mengenai behaviour atau perilaku linguistik. 1964:64). Apakah Psikolinguistik? Psikolinguistik ialah cabang linguistik yang mengkaji hubungan antara bahasa dengan jiwa manusia. 1976:220). mengingat dan melahirkan kembali bentuk-bentuk bahasa dalam pertuturan. Psikolinguistik turut meneliti aspek penguasaan bahasa kanak-kanak dan mengkaji proses akal kanakkanak dalam memahami. Menurut Ronald W. Psikolinguistik menganalisis jenis-jenis. pemerhatian dan pembelajaran. Robert Lado. 1. Maksudnya. 1968:6) (lihat Henry Guntur Tarigan. membuat persepsi.LINGUISTIK DAN CABANG-CABANGNYA / 1 viii. bahasa dalam pemakaian. Disiplin ini juga memberikan perhatian terhadap pengaruh ingatan ke atas pertuturan dan kefahaman. perubahan bahasa dan hal-hal yang ada kaitannya dengan itu yang tidak begitu mudah dicapai atau didekati melalui salah satu dari kedua ilmu tersebut secara terpisah atau sendiri-sendiri” (Lado. Emmon Bach dengan singkat dan tegas mengutarakan bahawa Psikolinguistik adalah satu ilmu yang meneliti bagaimana sebenarnya para pembaca/ pemakai sesuatu bahasa membentuk/ membangun atau mengerti kalimat-kalimat bahasa tersebut” (Bach.18 Apakah yang diteliti dalam Psikolinguistik? 11 . Langacker. 1985:3). bentuk-bentuk bahasa dan perkataan-perkataan yang digunakan oleh penutur dan hubungannya dengan fikiran dan jiwa penutur itu. iaitu performansi atau perbuatan dan perlengkapan atau aparat psikologis yang bertanggungjawab atasnya” (Langac ker. seorang ahli dalam bidang pengajaran bahasa mengatakan bahawa Psikolinguistik ialah pendekatan gabungan melalui psikologi dan linguistik bagi telaah atau studi pengetahuan bahasa. 1.17 Jelaskan Psikolinguistik berdasarkan definisi tokoh-tokoh bahasa. Psikolinguistik turut mengkaji perkaitan antara peranan bahasa dengan proses mengingat.

Lamb mengakui bahawa teori stratifikasi merupakan sejenis Linguistik Kognitif. misalnya menerapkan teori dan dapatan kajian linguistik dalam mencari kaedah-kaedah yang efektif dalam pengajaran bahasa dan lain-lain. telah wujud Tatabahasa Fungsional (Functional Grammar). Linguistik Saussure 12 . baik dalam bidang bahasa ataupun di luar bidang bahasa. Troubetzkoy dan lain-lain. Linguistik Kognitif (Cognitive Linguistics). Kajian ini juga disebut patologi bahasa. Halliday. iaitu kajian terhadap lingkungan alam dan budaya sesuatu masyarakat dan hubungannya dengan bahasa dan situasi pertuturan. Linguistik Pedagogi (Pedagogical Linguistics). iaitu cabang linguistik yang menggunakan teknik komputer dalam kajian bahasa dan kesusasteraan. iaitu cabang Linguistik Terapan yang mengkaji permasalahan dalam bahasa seperti cacat bahasa dan sebagainya. iaitu analisis bahasa yang memberi perhatian kepada pelbagai fungsi bahasa. Pike. iaitu zaman sesudah linguistik abad pertengahan yang ditandai oleh perluasan kajian atau pandangan di luar bahasa Yunani dan Latin dan bahasa-bahasa Indo-Eropah dengan menambahkan beberapa konsep dan kategori baharu dalam kajian bahasa. iaitu sejenis kajian terhadap bahasa yang mempelajari ciri-ciri matematik dalam bahasa dengan menggunakan konsep-konsep statistik dan algebra. iaitu kajian linguistik pada zaman Renaisans. Huraian tentang Linguistik Fungsional ini ada terkandung di dalam teori dan tulisan sarjana-sarjana seperti Buhler. Linguistik Matematik (Mathematical Linguistics). iaitu cabang linguistik yang mengkaji persamaan dan perbezaan antara bahasa-bahasa atau dialek-dialek untuk mencari prinsip-prinsip yang dapat diterapkan dalam pengajaran bahasa atau penterjemahan. Linguistik Renaisans (Renaissance Linguistics). Linguistik Medis (Language Pathology). iaitu satu teori linguistik yang lahir sebagai satu alternatif kepada teori Tatabahasa Transformasi Generatif. Pada tahun 1970-an. Linguistik Kontrastif (Contrastive Linguistics). iaitu kajian terhadap bahasa yang menekankan hubungan antara bentuk-bentuk bahasa dengan informasi-informasi yang terdapat di dalam otak atau akal manusia. Martinet.LINGUISTIK DAN CABANG-CABANGNYA / 1 Apakah Cabang Linguistik Lain? Terdapat juga beberapa cabang linguistik yang lain seperti Linguistik Etnografi (Ethnographic Linguistics). Linguistik Fungsional (Functional Linguistics). Linguistik Komputasi (Computational Linguistics). Firth. iaitu cabang kajian bahasa yang menerapkan teori dan hasil kajian bahasa dalam pengajaran.

13 . Cara Linguistik Sinkronis ini digunakan dalam kajian Linguistik Deskriptif. iaitu mengkaji satu-satu bahasa itu pada satu-satu masa tertentu. iaitu bidang kajian linguistik yang menggunakan teori. morfologi. Cara kajian Linguistik Diakronis ini diperkenalkan oleh ahli bahasa bangsa Swiss. yang mencakupi pemisahan antara pendekatan diakronis dan sinkronis. iaitu yang menganggap bahasa itu mempunyai struktur atau sistem yang bebas. Ferdinand de Saussure (1916). jenis-jenis konsonan dalam bidang fonetik. atau pada abad ke-20 tanpa melihat perubahan-perubahan pada bahasa itu dan tidak pula membuat perbandingan antara perkembangan bahasa dari satu masa ke satu masa.LINGUISTIK DAN CABANG-CABANGNYA / 1 (Saussure Linguistics) ialah istilah yang digunakan untuk kajian linguistik teori Ferdinand de Saussure. misalnya mengkaji bahasa Melayu pada zaman sebelum merdeka dengan bahasa pada zaman selepas merdeka dengan melihat perubahan-perubahan bahasa daripada segi fonologi. kaedah dan pendekatan struktural. Hasil kajian linguistik struktural ini boleh digunakan untuk melatih pelajar-pelajar asing atau yang baru mempelajari bahasa atau pelajar yang lemah pencapaian dalam penguasaan bahasa. Ferdinand de Saussure. Linguistik Diakronis (Diachronic Linguistics). perbezaan antara langue dengan parole. iaitu kajian bahasa yang dilakukan terhad pada satu-satu masa tertentu. medan makna dalam bidang semantik dan sebagainya. Aliran ini menumpukan kajian ke atas bahasa lisan dan tidak mengutamakan aspek semantik. sintaksis dan semantik. hubungan paradigmatis dan sintagmatis. misanya kajian bahasa Melayu pada hari ini. Kajian cara Sinkronis ini diperkenalkan oleh linguis bangsa Swiss. Linguistik Struktural (Structural Linguistics). Teori ini dianut pula dengan perubahan atau tanpa perubahan oleh aliran Praha dan Glosematik. iaitu linguistik yang mengkaji bahasa pada dua masa atau yang berlainan masa. Linguistik Taksonomi (Taxonomic Linguistics) ialah pendekatan kajian dan analisis bahasa dengan tujuan utama untuk mendaftarkan dan mengklasifikasikan pelbagai fenomena bahasa kepada kelompok atau golongan seperti kelas atau golongan kata dalam tatabahasa. Linguistik Sinkronis (Syncronic Linguistics).

Profesor Linguistik dan bahasa-bahasa moden di Massachusetts Institute of Technology.20 Huraikan maksud Linguistik Fungsional. Teori ini menumpukan kajian dalam bidang sintaksis atau ayat dan mengutamakan bidang makna atau semantik. 1. iaitu struktur ayat yang biasanya telah mengalami perubahan daripada struktur dalamannya dan merupakan bentuk ayat yang akan sebenarnya diucapkan oleh si penutur dan yang diperlukan untuk ditafsirkan oleh bahagian bunyi bahasa yang dinamai komponen fonologi (Nik Safiah Karim dan rakanrakan. 14 . peringkat struktur permukaan. Kedua. Linguistik Aliran Tatabahasa Transformasi Generatif Apabila membicarakan ilmu linguistik dan cabang-cabang atau bidang-bidangnya.LINGUISTIK DAN CABANG-CABANGNYA / 1 1. Pertama. Teori Transformasi Generatif ini dianggapkan sebagai satu aliran linguistik yang baru dan sebagai revolusi dalam bidang kajian tatabahasa. 1. rasanya tidak lengkap jika tidak disentuh serba ringkas tentang ilmu Linguistik Aliran Tatabahasa Transformasi Generatif (Transformational Generative Grammar) sebagai pengetahuan ringkas. Kemudian Chomsky telah memperbaiki teori ini dan menerbitkan pula buku Aspects of the Theory of Syntax pada tahun 1965 dan teori ini dianggap sebagai teori standard. Beliau telah mengemukakan teori tatabahasa Transformasi Generatif ini dalam buku monografnya yang terkenal.19 Terangkan cabang linguistik lain. peringkat struktur dalaman. 2003:505). Tatabahasa aliran Transformasi Generatif ini ialah satu aliran kajian bahasa yang dikemukakan oleh ahli bahasa Amerika bernama Noam Chomsky.21 Bincangkan perbezaan antara Linguistik Sinkronis dengan Linguistik Diakronis. Menurut teori ini. setiap ayat yang dilahirkan mengandungi dua peringkat. iaitu Syntactic Structures pada tahun 1957. iaitu struktur yang biasanya mengandungi bentuk ayat dasar atau ayat inti yang diperlukan untuk membentuk asas makna ayat atau dengan kata lain membentuk semantik ayat.

25 Bincangkan sejauh mana Ilmu Linguistik penting kepada guru bahasa. Struktur dalaman yang diwujudkan oleh rumus struktur frasa kemudian akan menjadi input kepada komponen yang mengandungi rumus transformasi.26 Huraikan Ilmu Linguistik yang melihat perubahan dan perkembangan bahasa. 1. 1. 1.23 Jelaskan rumus struktur frasa dan rumus transformasi. Teori ini juga mengandaikan bahawa kedua-dua jenis rumus tatabahasa itu menjadi sebahagian daripada unsur kecekapan berbahasa seseorang individu (ibid:202). Rumus struktur frasa menerbitkan ayat-ayat pada peringkat struktur dalaman dan rumus transformasi pula berfungsi menukarkan pola atau struktur ayat-ayat hingga membawa kepada peringkat struktur permukaan. Rumus transformasi itu berkuasa untuk menggugurkan unsur kata.LINGUISTIK DAN CABANG-CABANGNYA / 1 Kedua-dua jenis struktur. iaitu rumus struktur frasa dan rumus transformasi. Bentuk ayat struktur permukaan selalunya tidak serupa dengan bentuk struktur dalaman.22 Huraikan konsep Linguistik Aliran Tatabahasa Transformatif Generatif. menambahkan unsur kata dan mengubah atau menyusun semula susunan unsur kata. 1. 15 . 1. iaitu struktur dalaman dan struktur permukaan diterbitkan oleh dua jenis hukum atau rumus tatabahasa.24 Nyatakan semua Cabang Linguistik.

jurnal. Sila rujuk sumber lain daripada buku. Langage. jurnal. Sila rujuk sumber lain daripada buku. youtube. internet.LINGUISTIK DAN CABANG-CABANGNYA / 1 PANDUAN MENJAWAB SOALAN LATIHAN UNIT 1 1. jurnal.1 Bagi soalan ini. Maksud Linguistik Deskripstif ii. internet. Sila rujuk sumber lain daripada buku. youtube dan seumpamanya 1. anda perlu memberikan: i. youtube dan seumpamanya. jawapan anda harus mencakupi: i. Parole. anda perlu memberikan: i.5 Bagi soalan ini. internet. perihal Ferdinand de Saussure dan hasil usahanya dalam bidang ilmu linguistik (Linguistique General) ii. Aspek yang dihuraikan meliputi fonetik dan fonologi kata.3 Bagi soalan ini. misalnya bahasa Melayu sebelum merdeka dan bahasa Melayu selepas merdeka 16 . misalnya menghuraikan bahasa Melayu iii. anda harus menghuraikan: i. Sila rujuk sumber lain daripada buku. Contoh perkembangan bahasa secara historis. youtube dan seumpamanya 1. internet. bilingualisme dan multilingualisme iv. Sertakan contoh-contoh bidang linguistik yang dihuraikan oleh Linguistik Deskriptif. frasa dan ayat bahasa Melayu secara deskriptif iv. Definisi Linguistik Historis ii. frasa dan ayat iii. dll. Asal usul perkataan linguistik ii. termasuklah bidang fonetik dan fonologi kata.4 Bagi soalan ini.2 Jawapan bagi soalan ini perlu menyentuh: i. Laras-laras linguistik seperti Langue. Ciri-ciri Linguistik Deskriptif ii. 1. 1. Sertakan contoh-contohnya sekali. jurnal. Bapa linguistik moden iii.

youtube. internet. internet. dialek Perak dan seumpamanya. anda perlu: i. anda perlu: i. Menjelaskan maksud linguistik komparatif ii. bahasa Tagalog. dan seumpamanya. 1. 1. Misalnya bahasa Melayu. Sila rujuk sumber lain daripada buku. youtube dan seumpamanya 1. jurnal. bahasa Indonesia v. iaitu bahasa serumpun iv. misalnya bahasa yang boleh dibanding-bandingkan. Sila rujuk sumber lain daripada buku. Sila rujuk sumber lain daripada buku. youtube dan seumpamanya. jurnal. Menghuraikan linguistik komparatif.10 Bagi soalan ini. anda perlu memberikan: i.8 Bagi menjawab soalan ini. vi. Bidang Sosiolinguistik yang mencakupi semua aspek yang ada kaitan antara bahasa dengan masyarakat 17 . anda perlu: i. Dialek serumpun bahasa Melayu seperti dialek Kedah.9 Bagi menjawab soalan ini. Maksud bidang Sosiolinguistik ii.6 Bagi menjawab soalan ini. Memahami disiplin Linguistik Historis yang mengutamakan sejarah satu-satu bahasa itu ii. jurnal. internet. jurnal. dialek Kelantan. iv.7 Bagi menjawab soalan ini. anda harus menghuraikan: i. mempunyai sejarah perkembangan dan pertumbuhan bahasa itu iii. internet. 1. Cina dan Inggeris dari segi sejarah turut menambah perbendaharaan kata bahasa Melayu. internet. Pengaruh bahasa Arab. Sila rujuk sumber lain daripada buku. Contoh bahasa serumpun: bahasa Melayu. Sanskrit. 1. youtube dan seumpamanya. bahasa Iban. youtube dan seumpamanya. jurnal.LINGUISTIK DAN CABANG-CABANGNYA / 1 iii. Tokoh-tokoh Sosiolinguistik dalam negara dan luar negara iii. Sila rujuk sumber lain daripada buku.

jurnal. Menerangkan maksud linguistik terapan ii. Contoh linguistik am yang terdapat dalam bahasa Melayu iii. Ciri-ciri linguistik am ii. Sila rujuk sumber lain daripada buku. youtube dan seumpamanya. anda perlu memberikan: i. 1. kreol. kesetiaan terhadap bahasa dan perancangan bahasa. ayat dan seumpamanya iii. Contoh ciri-ciri linguistik am yang terdapat dalam bahasa Melayu seperti huraian secara umum tentang bunyi-bunyi bahasa. Sila rujuk sumber lain daripada buku. youtube dan seumpamanya. 1. Menerangkan hubungan antara neurolinguistik dengan penyakit afasia ii. Sila hurai secara am bidang fonetik dan fonologi bahasa Melayu.14 Bagi menjawab soalan ini. anda perlu memberikan: i. anda perlu: i. jurnal. jurnal. Menghuraikan kegunaan linguistik terapan dan seumpamanya. Anda juga harus memberikan jawapan anda meliputi sikap terhadap bahasa. Maksud linguistik am ii. jawapan anda harus mencakupi: i. sistem fonem. internet.12 Bagi soalan ini. khususnya dalam pengajaran bahasa iii.LINGUISTIK DAN CABANG-CABANGNYA / 1 ii. Anda perlu memberi jawapan anda yang meliputi bahasa kebangsaan.13 Bagi menjawab soalan ini. kata. Penjelasan tentang konsep neurolinguistik ii. Aspek-aspek neurolinguistik 1. youtube dan seumpamanya. 1.11 Bagi soalan ini. bahasa kebangsaan. internet. jawapan anda harus: i. sistem panggilan dalam masyarakat.15 Bagi soalan ini. Sila rujuk sumber lain daripada buku. 18 . pembentukan suku kata. pidjin. Jawapan anda juga harus meliputi bilingualisme dan multilingualisme serta dialek dan ideolek iv. kata. internet. klausa. 1. frasa. bahasa rasmi dan seumpamanya iii. Aspek-aspek lain berkaitan dengan neurolinguistik iii.

1. Anda perlu menjelaskan jenis-jenis bahasa yang kerap digunakan oleh penutur tertentu ii. Menghuraikan dengan lebih lanjut setiap cabang linguistik tersebut iii. Memberikan definisi mengenai psikolinguistik ii. Memberikan nama tokoh-tokoh bahasa Bahasa Melayu iv. Memberikan pelbagai cabang linguistik yang anda tahu ii. Menyatakan nama tokoh-tokoh psikolinguistik iii. jurnal. Sila rujuk sumber lain daripada buku. youtube dan seumpamanya. Sila rujuk sumber lain daripada buku. Menyertakan tokoh-tokoh linguistik dan aliran mereka iv. Sila rujuk sumber lain daripada buku. Berikan maksud linguistik fungsional ii. youtube dan seumpamanya.16 Bagi soalan ini. youtube dan seumpamanya. 1. anda perlu: i. anda perlu: i. internet. Sertakan nama tokoh-tokoh linguistik fungsional iv.19 Untuk menjawab soalan ini. 19 . internet. Memberikan contoh buku teks yang mengandungi linguistik terapan iv. 1. youtube dan seumpamanya. jurnal. jurnal. Menjelaskan bagaimanakah linguistik terapan dimanfaatkan dalam pengajaran bahasa iii.LINGUISTIK DAN CABANG-CABANGNYA / 1 1. Menghuraikan maksud linguistik terapan ii. Sila rujuk sumber lain daripada buku. internet. internet. Sila rujuk sumber lain daripada buku. anda perlu: i. internet. jurnal. Menjelaskan aspek-aspek yang dicakupi oleh linguistik fungsional iii. anda perlu: i.18 Untuk menjawab soalan ini: i.17 Bagi soalan ini. Anda perlu mengenal pasti bahasa-bahasa yang lazim digunakan oleh murid-murid tertentu pada peringkat-peringkat umur tertentu iii. 1.20 Untuk menjawab soalan ini. youtube dan seumpamanya. jurnal.

jurnal. Sila sertakan contoh-contohnya sekali. Berikan maksud rumus transformasi iii. Sila rujuk sumber lain daripada buku. Memahirkan murid-murid dengan sistem ejaan baharu iii. Berikan maksud linguistik diakronis iii. Sertakan contoh-contohnya sekali. Sila rujuk sumber lain daripada buku. internet. Berikan maksud rumus struktur frasa ii. youtube dan seumpamanya. Menyatakan semua cabang linguistik yang anda tahu ii. jurnal. Memahirkan guru-guru menghuraikan bidang-bidang bahasa kepada murid-murid termasuklah frasa dan ayat 1. anda perlulah: i. Berikan penjelasan ringkas bagi setiap cabang linguistik tersebut iii. anda perlu: i. internet. Berikan maksud linguistik sinkronis ii. 1. jurnal. Mengenal pasti perbezaan antara linguistik sinkronis dengan linguistik diakronis iv. 1.22 Untuk menjawab soalan ini. Menghuraikan segala aspek perubahan dan perkembangan bahasa Melayu sebelum merdeka. Sila rujuk sumber lain daripada buku.26 Untuk menjawab soalan ini.23 Untuk menjawab soalan ini. Maksud tatabahasa transformatif generatif ii. 1.21 Untuk menjawab soalan ini. anda perlu: i. Ciri-ciri tatabahasa transformatif generatif iv. selepas merdeka dan bahasa Melayu terkini ii. youtube dan seumpamanya. youtube dan seumpamanya. Saya yakin anda pasti dapat menjelaskan kepentingan ilmu linguistik kepada guru.25 Untuk menjawab soalan ini: i. Noam Chomsky dan seumpamanya iii. huraian anda perlu: i.24 Untuk menjawab soalan ini. 1.LINGUISTIK DAN CABANG-CABANGNYA / 1 1. huraian anda perlu meliputi: i. Berikan contoh-contohnya sekali iv. internet. 20 . termasuklah membantu mengajar sebutan kepada murid-murid ii.

(Ed. Fonetik dan fonologi suatu tinjauan. (1995). W. Linguistik fonetik dan fonologi bahasa Melayu.LINGUISTIK DAN CABANG-CABANGNYA / 1 Rujukan Abdul Hamid Mahmood (1995). Bhd. Abdullah Hassan (1993). New York: Oxford University Press. Bright. Bhd. Kuala Lumpur: City Reprographic Services. Alias Mohammad Yatim (1992). Abdul Hamid Mahmood dan Nurfarah Lo Abdullah (2007). Kuala Lumpur: Sarjana Enterprise. Arbak Othman (1983). C.K. London: Routledge. Kuala Lumpur: Aslita Sdn.) (1981). Toronto: World Book Inc.L. Petaling Jaya: Fajar Bakti Sdn. International encyclopedia of linguistics. Kulim: Penerbit Sarlis. Permulaan ilmu linguistik. R. Guru dan bahasa Melayu. Speech sounds. P. Ejaan bahasa Melayu terkini. Ashby. The world book of encyclopedia volume two. Barnhart. Abdul Hamid Mahmood (2002). Linguistik am untuk guru Bahasa Malaysia. & Barnhart. Masa Enterprise. 21 . (Ed) (1992).

Semasa udara keluar melalui rongga tekak dan 22 . anda seharusnya dapat: i. kemudian terus keluar ke rongga mulut atau rongga hidung. iii. bunyi bersuara dan bukan bunyi bersuara. mengetahui alat-alat artikulasi dan fungsinya dalam penghasilan bunyi bahasa Melayu. bukan bunyi bahasa. menganalisis bunyi bahasa. menjelaskan aspek kajian fonetik artikulasi. membezakan kajian fonetik dan fonologi bahasa Melayu. Unit ini juga menjelaskan hal tentang bunyi bahasa. iv. Apakah yang Dimaksudkan dengan Bunyi? Bunyi ialah kesan yang didengar oleh telinga yang berlaku apabila udara daripada paru-paru keluar melalui pita suara ke rongga tekak. bukan bunyi bahasa.FONETIK DAN FONOLOGI / 2 Unit 2 FONETIK DAN FONOLOGI HASIL PEMBELAJARAN Setelah selesai mempelajari unit ini. akustik dan fonetik auditori. ii. Pengenalan Unit ini membincangkan hal tentang konsep Fonetik dan Fonologi bahasa Melayu serta aspek kajiannya. bunyi bersuara dan bukan bunyi bersuara serta menerangkan alatalat artikulasi dan fungsinya dalam penghasilan bunyi bahasa Melayu.

penyampaian dan penerimaan bunyi bahasa”. Kamus Linguistik (Harimurti Kridalaksana. Barnhart & R..L. pendengaran atau sifatnya . fonetik dikatakan “the body of speech sounds of any one language. Barnhart. 1981:1566). (ii) (iii) (iv) (v) (vi) (vii) 23 . Fonetik amnya ialah pengkajian terhadap unsur-unsur dalam bentuk bunyi”. The Penguin Dictionary (2004:1046) menjelaskan fonetik sebagai “the study and classification of speech sounds”.K. Udara yang keluar dalam bentuk gelombang itu mengenai bahagian gegendang telinga dan terhasillah bunyi. Abdullah Hassan (1993:40) memberikan definisi fonetik sebagai “fonetik mengkaji bunyi bahasa dari segi penyebutan. Marsono dalam bukunya.FONETIK DAN FONOLOGI / 2 rongga mulut atau rongga hidung. Fonetik (1986:1) mendefinisikan fonetik sebagai “ilmu yang menyelidiki bunyi-bunyi bahasa tanpa melihat fungsi bunyi itu sebagai pembeda makna dalam sesuatu bahasa”. and their relation to one another”. udara mungkin mengalami gangguan atau sekatan atau mungkin tidak. “fonetik ialah ilmu bahasa (linguistik) yang berkaitan dengan penyebutan kata dan lambang yang menunjukkan sebutannya”. W.. Bright (1992:194) dalam International Encyclopedia of Linguistics menghuraikan fonetik sebagai “the study of the physical characteristics of human speech sounds”. Berikut diberikan beberapa definisi atau pengertian serta pendapat tentang fonetik: (i) Dalam The World Book of Dictionary (C. 1984:51) memberikan definisi fonetik sebagai “ilmu yang menyelidiki penghasilan. Tahukah Anda Pengertian Fonetik? Bunyi bahasa dikaji dalam bidang fonetik. Menurut Kamus Dewan (2005:354).

1981:1567).. Clark dan C. iaitu rumus-rumus yang menentukan sebutan”. 1984:61) memberikan definisi fonologi sebagai bidang dalam linguistik yang menyelidiki bunyi-bunyi bahasa mengikut fungsinya. suatu bidang yang mengkaji sesuatu bahasa. Abdullah Hassan dalam bukunya. Dalam World Book of Dictionary (C. fonologi didefinisikan sebagai “the systems of sounds used in a language”. Yallop (1995:5) “phonology is concerned with the organization of speech within specific languages”.L.K. P. and the rules which regulate their use” (2001:111). Barnhart & R.1 Berikan definisi fonetik menurut tokoh yang anda tahu. menjelaskan fonologi sebagai “the study of the distinctive sound units of a language. Antara definisi atau pengertian serta pandangan tentang fonologi adalah seperti yang berikut: (i) F. Kamus Linguistik (Harimurti Kridalaksana. (ii) (iii) (iv) (v) (vi) (vii) 24 . Menurut J. the patterns they form. Linguistik Am untuk Guru Bahasa Malaysia (1993:40) menyatakan bahawa “fonologi mengkaji bunyi bunyi yang berfungsi dalam sesuatu bahasa itu”. Fonologi dalam The Penguin Dictionary (2004:1045) ditakrifkan sebagai “the study of the sound systems of a language”. Parker (1974:112) memberikan pengertian fonologi sebagai “. 2. Barnhart..FONETIK DAN FONOLOGI / 2 2. Tahukah Anda Pengertian Fonologi? Bunyi-bunyi bahasa yang mempunyai sistem atau peraturan pula dikaji dalam bidang fonologi. Roach dalam bukunya Phonetics.2 Rumuskan konsep fonetik berdasarkan definisi yang telah diberikan oleh tokohtokoh di atas.

Fonetik auditori pula merupakan kajian yang berkaitan dengan pendengaran terhadap bunyi-bunyi yang dihasilkan supaya bunyi-bunyi itu dapat diperturunkan ke dalam lambang-lambang yang tepat.FONETIK DAN FONOLOGI / 2 2. iaitu mengkaji bunyi-bunyi bahasa dari segi cara pengeluarannya. terdapat tiga aspek kajian yang dilakukan. Tahukah Anda Konsep Fonetik dan Fonologi dalam Bahasa Melayu? Berdasarkan pelbagai definisi dan pengertian daripada beberapa buah kamus dan ensiklopedia serta berdasarkan pandangan dan pendapat yang diberikan oleh beberapa orang sarjana bahasa tentang fonetik dan fonologi.4 Bezakan konsep antara fonetik dengan fonologi. dapat kita rumuskan bahawa fonetik mengkaji bunyi-bunyi bahasa yang dituturkan oleh manusia. iaitu bagaimana gelombang udara dari paru-paru mengalami perubahan yang disebabkan oleh gangguan yang dibuat oleh alat artikulasi seperti pita suara. lidah.3 Jelaskan konsep fonologi berdasarkan pandangan tokoh yang anda tahu. Fonetik akustik pula mengkaji sifat bunyi itu sendiri.1 – bentuk gelombang akustik). 25 . Dalam bidang fonetik. daerah pengeluarannya dan alat-alat pengucapan yang terlibat dalam menghasilkan bunyi-bunyi bahasa. 2. iaitu: (i) fonetik artikulasi (ii) fonetik akustik (iii) fonetik auditori Fonetik artikulasi mengkaji bagaimana bunyi-bunyi bahasa itu dikeluarkan oleh alat-alat artikulasi. bibir dan sebagainya (lihat rajah 2.

1: Bentuk gelombang akustik bagi perkataan bahasa Inggeris “see” /si:/ (Sumber: P. dan vokal tengah dalam bahasa Melayu. bagaimanakah cara menghasilkan bunyi vokal hadapan. separuh vokal dan seumpamanya. Misalnya. Kajian fonetik dan fonologi bahasa Melayu meliputi bidang bagaimana bunyi-bunyi bahasa Melayu itu dihasilkan atau dituturkan. Roach. 2001:40) Fonologi pula dapat disimpulkan sebagai kajian terhadap fungsi-fungsi bunyi bahasa. letusan. juga turut dikaji pelbagai jenis bunyi konsonan dalam bahasa Melayu seperti konsonan letupan. apakah yang dimaksudkan dengan Fonetik dan Fonologi Bahasa Melayu? Fonetik dan fonologi bahasa Melayu ialah bidang pengajian yang melibatkan pengkajian terhadap bunyi-bunyi bahasa dan fungsi-fungsi bunyi bahasa dalam bahasa Melayu. Apakah alat-alat artikulasi yang terlibat dan daerah mana pada alat artikulasi yang berperanan dalam menghasilkan bunyi-bunyi bahasa dalam bahasa Melayu. Dalam bidang ini. Matlamat akhir bidang fonologi ialah menentukan sistem bunyi atau menentukan huruf-huruf atau fonemfonem tertentu yang seterusnya mewujudkan sistem ejaan bagi sesuatu bahasa. geseran. ai dan oi dalam bahasa Melayu (Abdul Hamid Mahmood. sengau. Bidang ini turut mengkaji jenis-jenis diftong seperti diftong au. Maksudnya bidang fonologi menentukan sistem bunyi satu-satu bahasa dengan berdasarkan jenis-jenis bunyi sama ada bunyi itu distingtif (membezakan makna) atau tidak distingtif (tidak membezakan makna). misalnya bagaimanakah bunyi-bunyi vokal dan konsonan serta diftong dalam bahasa Melayu itu dihasilkan. Oleh itu. 26 . 2002:198).FONETIK DAN FONOLOGI / 2 s i Rajah 2. vokal belakang.

manusia menyedut udara setiap hari. udara yang keluar dengan kuat akan menggegarkan pita suara.2 yang berikut menunjukkan proses penghasilan bunyi. Bunyi-bunyi yang dihasilkan oleh alat yang bukan alat artikulasi seperti bunyi lipatan jari. Jika pita suara itu terbuka. udara dapat keluar bagi menghasilkan bunyi-bunyi tidak bersuara. pita suara boleh berada dalam keadaan terbuka atau tertutup. bunyi berdengkur dan seumpamanya. tetapi tidak digunakan dalam pertuturan. maka lahirlah bunyi-bunyi bersuara seperti bunyi vokal. kemudian mendapat halangan atau gangguan di berbagai-bagai tempat alat artikulasi dengan berbagai-bagai cara sehingga terjadilah bunyi-bunyi bahasa. Bunyi bahasa ialah bunyi yang dihasilkan oleh alat artikulasi manusia yang digunakan dalam pertuturan. bunyi sendawa.FONETIK DAN FONOLOGI / 2 2. 27 . Rajah 2. Tahukah Anda Bunyi Bahasa dan Bukan Bunyi Bahasa? Dalam kehidupan. Bunyi bahasa tidak akan terjadi sekiranya tiada halangan atau gangguan pada alat artikulasi seperti dalam bernafas. Jika pita suara itu tertutup. Bunyi yang bukan bunyi bahasa pula merupakan bunyi yang mungkin dihasilkan oleh alat artikulasi. fonetik akustik dan fonetik auditori. misalnya bunyi batuk. Pada waktu udara mengalir keluar. pangkal tenggorok. antaranya ialah batang tenggorok. kerongkong. Jika udara mengalami gangguan atau himpitan. bunyi siulan. fonetik artikulasi. maka bunyi-bunyi yang dihasilkan merupakan bunyi-bunyi konsonan. rongga hidung atau rongga hidung bersama-sama dengan alat yang lain. Tempat atau alat artikulasi yang dilalui. bunyi dehem.5 Bincangkan aspek-aspek kajian bidang fonetik. tepuk tangan dan seumpamanya juga bukan bunyi bahasa. Udara merupakan sumber tenaga utama dalam penghasilan bunyi bahasa. rongga mulut. Udara yang dihembuskan (atau dihirup untuk sebahagian kecil bunyi bahasa) itu. Udara disedut ke dalam paru-paru dan dihembuskan keluar bersama-sama waktu kita sedang bernafas.

6 Dengan menyertakan gambar rajah. 2.7 Apakah yang dimaksudkan dengan bunyi bahasa dan bukan bunyi bahasa? 2. terangkan proses-proses yang terlibat dalam penghasilan bunyi. 1992:195) 2. 28 .William.2: Proses Penghasilan Bunyi (Sumber: B.FONETIK DAN FONOLOGI / 2 Proses oral Proses sebutan (artikulasi) Proses penghasilan bunyi (fonasi) Proses pengaliran udara (menghembus dan menghirup) paru-paru Rajah 2.8 Berikan lima contoh bunyi bahasa dan bukan bunyi bahasa.

Secara terperinci. alveolum) Gigi atas (upper teeth. dorsum) Tengah lidah (middle of the tongue.FONETIK DAN FONOLOGI / 2 Apakah Alat Artikulasi? Seperti yang diterangkan bahawa bunyi bahasa terjadi jika udara mengalami halangan atau gangguan pada alat-alat artikulasi. ceruk gigi. nasal cavity) 29 . pangkal lidah (hump. laminal) Hujung lidah (tip of the tongue. palatum) Gusi dalam. gusi belakang. medium) Daun lidah (blade of the tongue. lengkung kaki gigi (alveola. baik secara langsung ataupun tidak langsung ialah alat artikulasi. labia) Mulut (mouth) Rongga mulut (oral cavity. Alat artikulasi atau disebut juga artikulator yang berfungsi dalam penghasilan bunyi-bunyi bahasa terdiri daripada yang berikut: (1) (2) (3) (4) (5) (6) (7) (8) (9) (10) (11) (12) (13) (14) (15) (16) (17) (18) (19) (20) (21) (22) (23) (24) (25) Paru-paru (lungs) Batang tenggorok (trachea) Pangkal tenggorok (larynx) Pita suara (vocal cords) Krikoid (cricoid) Tiroid (thyroid) atau halkum Aritenoid (arythenoids) Dinding rongga kerongkongan (wall of pharynx) Epiglotis (epiglottis) Akar lidah (root of tongue) Akar lidah. back of tongue. denia) Gigi bawah (lower teeth. velum) Langit-langit keras (hard palate. labia) Bibir bawah (lower lip. bahagianbahagian anggota tubuh yang ikut membentuk bunyi. denta) Bibir atas (upper lip. mouth cavity) Rongga hidung (nose cavity. lidah belakang. apex) Anak tekak (uvula) Langit-langit lembut (soft palate.

FONETIK DAN FONOLOGI / 2 18 17 19 16 25 15 12 21 23 22 20 13 14 6 4 24 10 8 9 7 5 5 11 3 2 1 Rajah 2.3: Alat-alat Artikulasi 30 .

1947:4. Rongga ini terdiri daripada empat komponen. Pangkal Tenggorok (Larynx) Pangkal tenggorok atau laring (larynx) adalah rongga pada hujung pipa pernafasan. begitu pula sebaliknya.FONETIK DAN FONOLOGI / 2 Tahukah Anda Fungsi Alat Artikulasi? Setelah kita mengenali pelbagai jenis alat artikulasi yang berperanan dalam penghasilan bunyi-bunyi bahasa. epiglotis menutup batang tenggorok sehingga makanan atau minuman tidak masuk ke saluran itu. (ii) dua tulang rawan aritenoid. Dalam pembentukan bunyi bahasa. Pada waktu kita menelan makanan dan minuman. otot perut dan rongga dada berjalan terus secara teratur. (iii) sepasang pita suara dan (iv) tulang rawan tiroid (B. 1963:22). Selama manusia masih hidup. 1963:21-22). sekarang kita meneliti dengan terperinci fungsifungsi alat artikulasi tersebut: Paru-paru Fungsi utama paru-paru adalah untuk pernafasan. Proses ini disebut menarik nafas dan mengeluarkan udara yang telah kotor. Bernafas pada dasarnya ialah mengalirkan udara ke dalam paru-paru. Malmberg. sehingga memungkinkan CO2 (gas karbon dioksida) mengalir ke luar. Udara akan mengalir keluar dari paru-paru hanya apabila tekanan udara yang ada di dalam paru-paru lebih besar daripada tekanan udara yang ada di luar. Udara yang mengandungi O2 (oksigen) akan mengalir ke paru-paru jika tekanan udara luar lebih besar daripada tekanan udara dalam paru-paru. epiglotis ini tidak mempunyai peranan apa-apa.L. Berkurangnya tekanan udara dalam paru-paru kerana adanya pembesaran ruangan. Dua tulang rawan aritenoid 31 . Arus udara yang dari paru-paru inilah yang menjadi sumber syarat mutlak terjadinya bunyi (K. Epiglotis (katup pangkal tenggorok) terletak pada pintu masuk pangkal tenggorok berfungsi untuk melindungi masuknya makanan atau minuman ke batang tenggorok. iaitu (i) tulang rawan krikoid. Pike. Tulang rawan krikoid berbentuk seperti lingkaran sebagai tumpuannya terletak di belakang. Proses ini disebut menghembuskan nafas. Malmberg. proses mengembang (pembesaran ruangan paru-paru) dan mengempis (pengecilan ruangan paru-paru)nya paru-paru yang dikerjakan oleh otot-otot paru-paru. B.

Sehubungan dengan terjadinya bunyi dan pernafasan. iaitu dalam keadaan: terbuka lebar. Celah itu disebut glotis. Glotis dalam keadaan terbuka dalam menghasilkan bunyi tak bersuara. Fungsi utama pita suara ini adalah sebagai pintu klep yang mengatur pengawasan arus udara antara paru-paru dengan mulut atau hidung. Sepasang pita suara dapat membuka lebar. maka glotis biasa dibezakan atas empat posisi. Tiroid (lekum) Aritenoid Krikoid Keterangan: Garis putus dengan titik – menarik nafas Garis agak tebal – bernafas biasa (normal) Garis tipis di tengah – fonasi Garis putus melengkung di bawah – pergerakan arah aritenoid Rajah 2. sedangkan bahagian belakang pada tulang rawan aritenoid. membuka. Pita suara bahagian muka terkait pada tulang rawan tiroid. Sistem otot aritenoid dapat bergerak mengatur gerakan pada sepasang pita suara. 1963:25) Dengan peristiwa membuka dan menutupnya pita suara. Tulang rawan tiroid atau halkum yang dapat dilihat berbentuk menonjol pada kaum laki-laki sebenarnya tidak begitu mempunyai peranan yang bererti dalam pembentukan bunyi bahasa. sedang dalam keadaan tertutup. tertutup dan tertutup rapat. menutup dan menutup rapat. maka terbentuklah suatu celah atau ruang di antara sepasang pita suara. Malmberg. sehingga memungkinkan arus udara yang mengalir menggetarkan pita suara pada waktu menghasilkan bunyi 32 .FONETIK DAN FONOLOGI / 2 bentuknya kecil seperti piramid terletak di atas rawan krikoid. terbuka.4: Proses Menutup dan Membukanya Glotis (Sumber: B. Glotis dalam keadaan terbuka lebar terjadi apabila kita bernafas secara normal.

Ladefoged.pita suara (celah. iaitu dengan menghasilkan bunyi hamzah. Ladefoged.5 : Keadaan Pita Suara & Glotis ketika Menghasilkan Bunyi (Sumber: P.FONETIK DAN FONOLOGI / 2 bersuara. Proses menggetarnya pita suara itu sendiri disebut fonasi (phonation) (B. 1973:6) 33 .5 yang berikut dapat memperjelas huraian ini. Malmberg. 1963:23-25. P. Yang terakhir. ruang. lubang pita suara) 2 . 1 1 2 tulang rawan aritenoid 2 tulang rawan aritenoid Pita suara terbuka lebar dalam bernafas normal Pita suara terbuka dalam menghasilkan bunyi tak bersuara 1 1 2 tulang rawan aritenoid 2 tulang rawan aritenoid Pita suara tertutup dalam menghasilkan bunyi bersuara Keterangan: Pita suara tertutup rapat dalam menghasilkan bunyi hamzah 1 .glotis (garis tempat pertemuan pita suara) Rajah 2. 1973:7-22). keadaannya tertutup rapat. Rajah 2.

Gabungan keduaduanya menjadi dorso-velar. 1942:16). Dalam kebanyakan pembentukan bunyi bahasa. Bunyi sebegini terdapat dalam bahasa Arab dan Hebrew (M. Palatum) Langit-langit keras merupakan bahagian bertulang selepas gusi yang pada bahagian depan langit-langit itu melengkung cekung ke atas dan bahagian belakang berakhir dengan bahagian yang terasa lembut apabila diraba. langit-langit lembut beserta anak tekaknya terangkat ke atas menutup rongga hidung. Trager. Dalam keadaan bernafas normal. Dalam pembentukan bunyi bahasa. Hannahs. iaitu bahagian lembut selepas langit-langit keras. Trager. L. 1998:13). Demikian pula pada waktu terbentuknya bunyi nasal. ia sebagai artikulator pasif. sedangkan artikulator aktifnya adalah hujung lidah atau tengah lidah. Velum) Langit-langit lembut (velum). Gabungan yang pertama menjadi apikopalatal sedangkan gabungan yang kedua menjadi medio-palatal. Bunyi yang dihasilkan oleh langit-langit keras (palatum) disebut palatal (Bloch & George L. Bunyi bahasa yang dihasilkan oleh faring disebut bunyi faringal (Bloch & George. Fungsi utamanya adalah sebagai saluran makanan dan minuman. langit-langit lunak beserta hujung anak tekak menurun. Trager. iaitu bunyi non-nasal atau pada waktu kita menguap. sehingga udara dapat keluar masuk melalui rongga hidung.J. Langit-langit Keras (Hard Palate. beserta bahagian hujungnya yang disebut anak tekak (uvula) dapat turun naik sedemikian rupa. Davenport & S. langit-langit keras ini sebagai artikulator pasif. Dalam pembentukan bunyi bahasa. 1942:16). peranannya terutama hanyalah sebagai tabung udara yang akan ikut bergetar apabila pita suara bergetar. Untuk bunyi yang dihasilkan dengan halangan anak tekak (uvula) disebut bunyi anak tekak atau uvular. Langit-langit Lembut (Soft Palate. sedangkan artikulator (aktif)nya ialah pangkal lidah. 1942:15). Dalam pembentukan bunyi. 34 . Bunyi yang dihasilkan oleh hujung lidah (apex) disebut apikal dan bunyi yang dihasilkan dengan halangan tengah lidah ( medium) disebut medial. Bunyi yang dibentuk oleh pangkal lidah (dorsum) disebut dorsal (Bloch & George L. Bunyi bahasa yang dihasilkan oleh langit-langit lembut ini disebut bunyi velar.FONETIK DAN FONOLOGI / 2 Rongga Kerongkongan (Pharynx) Rongga kerongkongan atau faring (pharynx) ialah rongga yang terletak di antara pangkal tenggorok dengan rongga mulut dan rongga hidung.

iaitu gigi bawah dan atas. Bunyi yang dihasilkan oleh halangan gigi atas dengan bibir bawah disebut bunyi labio-dental dan yang dihasilkan oleh halangan gigi atas dengan hujung lidah disebut bunyi apiko-dental. Bunyi yang dihasilkan oleh gigi (denta) disebut bunyi dental. gusi ini sebagai artikulator pasif sedang artikulator aktifnya adalah hujung lidah. [m] dan bunyi labio dental. bibir adalah sebagai artikulator pasif bekerjasama dengan bibir bawah sebagai artikulator aktifnya. Bunyi yang dihasilkan oleh bibir (labia) disebut bunyi labial. 35 . dapat juga gusi bekerjasama dengan daun lidah sebagai artikulator aktifnya. ceruk gigi. Dalam pembentukan bunyi bahasa. Walaupun gigi bawah dapat digerakkan ke bawah dan ke atas namun dalam pembentukan bunyi bahasa tidak banyak berperanan. Dalam pembentukan bunyi bahasa. Gabungan keduaduanya menjadi bunyi lamino-alveolar. hasilnya ialah bunyi labio-dental. Bunyi yang dihasilkan oleh daun lidah (lamina) disebut bunyi laminal. Labia) Bibir terbahagi menjadi dua.FONETIK DAN FONOLOGI / 2 Gusi Dalam (Alveola. lengkung kaki gigi. Contoh-contoh bunyi yang dihasilkan oleh gigi ialah [] seperti dalam perkataan hadith [hadi]. [f] dan [v]. terletak tepat di atas serta di belakang gigi yang melengkung ke dalam menghadap lidah. [b]. Alveolum) Gusi dalam (gusi belakang. Bunyi yang dihasilkan oleh gusi (alveola. Fungsi utama kedua-dua bibir adalah sebagai pintu penjaga rongga mulut. iaitu bibir bawah dan atas. Bibir (Lip. Gigi (Teeth Denta) Gigi terbahagi menjadi dua. [w]. alveolum) disebut bunyi alveolar atau bunyi gusi. Selain itu. hanya bersifat membantu sahaja. Contoh-contoh bunyi yang dihasilkan oleh bibir ialah bunyi fonem [p]. Yang berfungsi penuh sebagai artikulator atau dasar artikulasi adalah gigi atas bekerjasama dengan bibir bawah atau hujung lidah. Bunyi yang dihasilkan oleh halangan hujung lidah pada gusi disebut bunyi apiko-alveolar. lekuk gigi) adalah bahagian gusi tempat letak akar gigi depan atas bahagian belakang. Dapat juga bibir bawah sebagai artikulator aktif itu bekerjasama dengan gigi atas. Fungsi utama gigi untuk mengunyah.

iaitu akar lidah (root). Dalam pembentukan bunyi bahasa. Selain itu. tengah lidah (medium). lidah sebagai artikulator aktif mempunyai peranan yang amat penting.FONETIK DAN FONOLOGI / 2 Lidah (Tongue) Fungsi utama lidah adalah sebagai alat perasa dan untuk memindahkan makanan yang akan atau sudah dikunyah. s]. juga dengan gusi untuk menghasilkan bunyi [t. Hujung lidah bekerjasama dengan langit-langit keras menghasilkan bunyi seperti [l]. ʒ . 2. pangkal lidah (dorsum). y].9 Namakan alat-alat artikulasi dalam rajah di bawah. Akar lidah bekerjasama dengan rongga kerongkongan menghasilkan bunyi dorso-velar. daun lidah (lamina) dan hujung lidah (apex). seperti dalam perkataan [tadi] dan [sapu]. Lidah dapat dibahagi kepada lima bahagian. Tengah lidah bekerjasama dengan langit-langit keras menghasilkan bunyi seperti [. hujung lidah boleh bekerjasama dengan gigi atas untuk menghasilkan bunyi [] seperti dalam perkataan mithal [mial]. 36 .

6 yang berikut: 37 .FONETIK DAN FONOLOGI / 2 xi i vii viii ii iii iv vi v x xii ix Apakah Bunyi Bersuara dan Bunyi Tidak Bersuara? Bunyi bersuara dan bunyi tidak bersuara ini mempunyai kaitan dengan keadaan pita suara seperti yang digambarkan dalam rajah 2.

Laver.6: Keadaan pita suara (glotis) ketika: (a) tertutup. (c) terbuka untuk bunyi bisikan. [d]. (d) proses getaran (Sumber: J. [g] dan bunyi-bunyi vokal. (b) terbuka untuk bunyi bersuara. 38 .FONETIK DAN FONOLOGI / 2 (a) (b) (d) (c) Rajah 2. bunyi [b]. 1993:188) Sekiranya pita suara (glotis) itu tertutup rapat sewaktu udara keluar melaluinya. Contohnya. maka berlakulah getaran pada pita suara dan bunyi yang dihasilkan ialah bunyi bersuara.

FONETIK DAN FONOLOGI / 2 Rajah 2.7 : Tiga bentuk gelombang bunyi yang mungkin berupa getaran pada pita suara (Sumber: P. [s] dan seumpamanya.10 Dengan memberikan contoh-contoh yang sesuai. [t]. Ladefoged. [k]. maka getaran pada pita suara tidak berlaku dan bunyi yang dihasilkan ialah bunyi tidak bersuara. 2006: 183) Sebaliknya. 2. bunyi [p]. [f]. jika pita suara (glotis) itu direnggangkan (terbuka) sewaktu udara keluar melaluinya. Contohnya. 39 . huraikan perbezaan bunyi bersuara dan bunyi tidak bersuara.

konsonan. jawapan anda harus mencakupi aspek-aspek berikut: i. Berdasarkan definisi oleh pelbagai tokoh tersebut. jawapan anda harus boleh: i. Berikan pendapat C. Anda juga harus membincangkan bagaimana fonem tersebut berperanan membentuk suku kata dalam bahasa Melayu. Bright (1992) vi. Memberikan beberapa definisi yang diberikan oleh tokoh-tokoh yang berlainan tentang ilmu fonologi ii. Memberikan beberapa definisi yang diberikan oleh tokoh-tokoh yang berlainan tentang ilmu fonetik ii. Definisi yang diberikan oleh Harimurti Kridalaksana iv. iaitu menentukan fonem-fonem yang distingtif iv. Definisi yang diberikan oleh W. anda perlu: i. Memberikan penjelasan tentang jenis-jenis aspek fonetik bahasa Melayu ii. 40 .4 Bagi menjawab soalan ini. sila buat rumusan anda sendiri terhadap ilmu fonologi. Sila beri keterangan tentang fonetik akustik iv. anda harus boleh: i. Fonetik (1986) v. dll. Fonetik mengkaji bunyi-bunyi bahasa seperti bunyi vokal. Menjelaskan perbezaan antara fonetik dan fonologi ii.3 Bagi menjawab soalan ini. 2. sila buat rumusan anda sendiri terhadap ilmu fonetik. Barnhart dalam The World Book of Dictionary iii. Fonologi mengkaji sistem bunyi bahasa. dll iii. Definisi yang diberikan oleh Abdullah Hassan (1993) vii.FONETIK DAN FONOLOGI / 2 PANDUAN MENJAWAB SOALAN LATIHAN UNIT 2 2. Berdasarkan definisi oleh pelbagai tokoh tersebut.5 Untuk menjawab soalan ini. Definisi fonetik ii. anda perlu: i. Sila beri keterangan tentang fonetik artikulasi iii. Sila beri keterangan tentang fonetik auditori.L.2 Bagi menjawab soalan ini.1 Bagi soalan ini. 2.K. 2. Definisi yang diberikan oleh Marsono dalam bukunya. 2. Barnhart & R. Definisi yang diberikan oleh Menurut Kamus Dewan.

Memerhatikan semua alat artikulasi yang terlibat dalam penyebutan bunyi bahasa ii. konsonan. Perlu membezakan antara bunyi bersuara dan bukan bunyi bersuara ii. bunyi batuk. Sila berikan lima (5) contoh bagi bunyi bersuara dan bukan bunyi bersuara yang meliputi bunyi vokal dan konsonan.10 Untuk jawapan soalan ini. anda perlu: i. anda perlu: i.FONETIK DAN FONOLOGI / 2 2.6 Soalan ini memerlukan anda: i. diftong. Melukis gambar rajah alat artikulasi yang terlibat dalam proses penghasilan bunyi ii. 2. Menerangkan proses oral.8 Untuk menjawab soalan ini. 41 . dll. 2. proses penghasilan bunyi (fonasi). vokal rangkap dan bunyi suku kata ii. 2. berdehem. Sila berikan nama setiap alat artikulasi tersebut. proses pengaliran udara (menghembus dan menghisap) dan paru-paru.7 Untuk menjawab soalan ini. Menerangkan bunyi-bunyi yang dikatakan bunyi bahasa dan bunyi yang bukan bunyi bahasa ii. anda perlu: i. proses sebutan (artikulasi). Memberikan contoh-contoh bunyi bahasa seperti bunyi vokal. 2. Contoh bukan bunyi bahasa termasuklah bunyi kentut. Berikan juga ciri-ciri bunyi bahasa dan bukan bunyi bahasa.9 Untuk jawapan soalan ini. anda perlu: i. lipat jari.

USA: Blackewell. & Hannahs. (1986).A. Ejaan bahasa Melayu terkini. London: Routledge. D. Rinehart & Winston. Kuala Lumpur: Sarjana Enterprise. Abdul Hamid Mahmood dan Nurfarah Lo Abdullah (2007). (Ed) (1992). A Dictionary of Linguistics and Phonetics.J. An introduction to descriptive linguistics. Petaling Jaya: Fajar Bakti Sdn. C. Toronto: World Book Inc. (1955). Crystal. Kuala Lumpur: City Reprographic Services. Linguistik am untuk guru Bahasa Malaysia. Alias Mohammad Yatim (1992). New York: Oxford University Press.K. The world book of encyclopedia volume two. Davenport. Kuala Lumpur: Aslita Sdn. Ashby.) (1981). Linguistik fonetik dan fonologi bahasa Melayu. & Barnhart. W. (1995). (1998). H. Abdul Hamid Mahmood (2002). Harimurti Kridalaksana (1983). Clark. Introducing phonetics & phonology. Guru dan bahasa Melayu. (1995). Arbak Othman (1983). Bhd. Kulim: Penerbit Sarlis. Oxford: Basil Blackwell Ltd. Gramedia Jakarta. Abdullah Hassan (1993). New York: Holt. Auckland: Arnold. P. R. Barnhart. International encyclopedia of linguistics.T. Gleason. J. Fonetik dan fonologi suatu tinjauan. An introduction to phonetics and phonology (second edition).L. & Yallop. Jakarta: Penerbit P. Bright. Permulaan ilmu linguistik. S. (Ed. 42 .FONETIK DAN FONOLOGI / 2 Rujukan Abdul Hamid Mahmood (1995). Bhd. M. Speech sounds. Masa Enterprise. Kamus linguistik. C.

Lutfi Abas (1985). Malmberg. 1991. P. Ladefoged. (2006). Noam Chomsky. Kuala Lumpur: Dewan Bahasa dan Pustaka. Istilah linguistik Bahasa Inggeris – Bahasa Malaysia. Neurolinguistik dan Afasiologi: Satu kewujudan kerjasama yang saling menguntungkan. Bahasa Malaysia – Bahasa Inggeris. Lyons. D. Ladefoged. Principles of phonetics. (1993). Kuala Lumpur: Dewan Bahasa dan Pustaka. MA: Thomson Wadsworth. J. Fonetik. (1958). (1966). Boston. Linguistics and Language Planning. 35(2). An outline of English phonetics. London: Heffer.). Ed). (1981). Preliminaries to linguistic phonetics. (2005). A course in phonetics (fifth edition). (1993). Australia: Blackwell Publishing. (1973). Ladefoged. Indirawati Zahid & Mardian Shah Omar (2006). Mangantar Simanjuntak (1991). P. A course in phonetics (3rd. Vowels and consonants (second edition). New York: Penguin Modern Master University Press. Yogyakarta: Gadjah Mada University Press. nahu bahasa Melayu. Marsono (1986). Phonetics. Laver. Ladefoged. New York: Harcourt. (1963). Jones. 43 . Chicago: University of Chicago Press. Kuala Lumpur: PTS Professional. Sociolinguistics. Kamus Dewan Edisi Keempat (2005).FONETIK DAN FONOLOGI / 2 Hymes. Dewan Bahasa. Fonetik dan fonologi siri pengajaran dan pembelajaran bahasa Melayu. New York: Denver. New York: Cambridge University Press. J. P. Kuala Lumpur: Dewan Bahasa dan Pustaka. D. Kuala Lumpur: Dewan Bahasa dan Pustaka. P. Dalam Brigth (Ed. B. Linguistik deskriptif. Brace and Jovanovich.

F. Phonetics. Parker. J. Kuala Lumpur: Dewan Bahasa dan Pustaka. J. Phonetics: A critical analysis of phonetic theory and a technique for the practical description of sounds University of Michigan Press. & Rahilly. Yogyakarta: Gadjah Mada University Press. (2001). Pengenalan fonetik dan fonologi.FONETIK DAN FONOLOGI / 2 Martin.B. Taib Osman (2004). London: Arnold. Pike. United Kingdom: Oxford University Press.W. Kuala Lumpur: Dewan Bahasa dan Pustaka. P. Pengantar linguistik. Universiti Malaya. London: Penguin Books. K. (1999). Kuala Lumpur: Fakulti Bahasa dan Linguistik.L. Linguistik untuk bukan ahli linguistik. Yogyakarta: Gadjah Mada University Press. Asas fonetik. Roach. Budaya dan bahasa Melayu masalah dan harapan. (1974). Linguistik. (1947). The Penguin Dictionary (2004). (1998). Nor Hashimah Jalaluddin (1998). Kuala Lumpur: Penerbit Universiti Malaya.M. J. Phonetics the science of speech. Sudaryanto (1983). Rahmat Sato. H. Verhaar. Mohd. 44 . (1983).

konsonan dan semi-vokal.bunyi lembut. ii. unit ini juga menyentuh hal tentang bunyi oral dan bunyi nasal. dan bunyi nyaring . bunyi keras dan bunyi lembut. Di samping itu.bunyi pendek. bunyi panjang dan bunyi pendek. iii. membezakan bunyi dengan arus udara egresif dan bunyi dengan arus udara ingresif. vokal.KLASIFIKASI BUNYI BAHASA / 3 Unit 3 KLASIFIKASI BUNYI BAHASA HASIL PEMBELAJARAN Setelah selesai mempelajari unit ini. membezakan bunyi vokal. bunyi rangkap . bunyi rangkap dan bunyi tunggal. anda seharusnya dapat: i.bunyi nasal. bunyi bahasa dibahagikan kepada dua golongan. Tahukah Anda Bunyi Vokal? Secara umum. Perbezaan ini didasarkan pada ada 45 . konsonan dan semi-konsonan (D. Jones.bunyi tidak nyaring. 1958:12). konsonan dan semi-vokal.bunyi tunggal. membezakan bunyi oral . dan bunyi nyaring dengan bunyi tidak nyaring serta bunyi dengan arus udara egresif dan bunyi dengan arus udara ingresif. bunyi panjang . Pengenalan Unit ini membincangkan hal tentang Klasifikasi Bunyi Bahasa dalam bahasa Melayu yang mencakupi bunyi vokal. bunyi keras .

maka pita suara bergetar. Arus udara dihalang semasa bunyi dihasilkan. f. tetapi tidak rapat sekali. g. l] dan lain-lain. Halangan untuk bunyi vokal hanya pada pita suara sahaja. v. t. 3. maka bunyi yang dihasilkan adalah konsonan tak bersuara. Dengan demikian.1 Terangkan bagaimanakah proses penghasilan bunyi vokal? Tahukah Anda Bunyi Konsonan? Bunyi disebut konsonan apabila terjadinya arus udara dihalang atau disekat pada sebahagian alat artikulasi. semua vokal ialah bunyi bersuara. Arus udara keluar terus-menerus tanpa sekatan. Pita suara dalam keadaan tertutup.2 Terangkan bagaimanakah proses penghasilan bunyi konsonan? 3. Jika artikulasi itu tidak disertai bergetarnya pita suara. 1977:17) kerana vokal dihasilkan dengan halangan pita suara. Jika hal ini terjadi. 46 . z. s] dan seumpamanya. d. Bunyi disebut vokal apabila tiada halangan pada alat artikulasi.M. k. glotis dalam keadaan terbuka. maka yang terbentuk adalah bunyi konsonan bersuara. Proses halangan pada arus udara ini dapat disertai dengan bergetarnya pita suara. 3. Halangan yang hanya terjadi pada pita suara tidak lazim disebut artikulasi (J. misalnya bunyi [b.W.KLASIFIKASI BUNYI BAHASA / 3 tidaknya halangan atau gangguan (proses artikulasi) pada alat artikulasi.3 Berikan contoh bunyi-bunyi konsonan bersuara dan tak bersuara bahasa Melayu. Verhaar. misalnya bunyi [p.

Perbezaan ini didasarkan pada keluarnya atau disertainya udara melalui rongga hidung. Jika udara keluar atau disertai keluarnya udara melalui rongga hidung dengan cara menurunkan langit-langit lembut beserta hujung anak tekaknya. misalnya. З]. Bunyi-bunyi vokal.4 Apakah yang anda faham tentang bunyi semi-vokal? Tahukah Anda Bunyi Nasal dan Bunyi Oral? Bunyi bahasa dapat dibezakan sebagai bunyi nasal (sengau) dan oral. 3. Bunyi [y] medio-palatal tempat artikulasinya adalah tengah lidah dengan langit-langit keras. maka bunyi-bunyi itu disebut semi-vokal atau semi-konsonan. tetapi kerana pada waktu diartikulasikan belum membentuk konsonan murni. [č. Cara terbentuknya jika dibandingkan dengan vokal [i] sebagai vokal yang dihasilkan dengan posisi lidah paling tinggi. misalnya [p. istilah semi-konsonan jarang dipakai. [w] labio-dental. bunyi [w] bilabial. konsonan dan semi-vokal akan dihuraikan secara lebih terperinci dalam bahagian-bahagian selanjutnya. dan penutupan bibir itu pun tidak sampai tertutup sama sekali sehingga yang terjadi ialah bunyi konsonan. v]. Tetapi peninggian itu tidak sampai menempel pada langit-langit keras sehingga yang terjadi ialah konsonan. Misalnya.KLASIFIKASI BUNYI BAHASA / 3 Tahukah Anda Bunyi Semi-Vokal? Bunyi semi-vokal atau separuh vokal ialah bunyi yang secara praktis termasuk golongan konsonan. [y] ini terbentuk dengan meninggikan sedikit tengah lidah dari posisi lidah yang paling tinggi dalam mengucapkan [I]. 47 . f. ∫. b. masing-masing tempat artikulasinya ialah bibir atas dengan bibir bawah dan gigi atas dengan bibir bawah. maka bunyi itu disebut bunyi nasal atau sengau. Pembentangan bibir itu tidak sampai terbentang lebar sehingga yang terjadi ialah bunyi [i]. Cara terbentuknya jika dibandingkan dengan vokal [u] sebagai vokal yang dihasilkan dengan posisi penutupan sedikit dari posisi bibir yang tertutup bulat itu. ǰ. Namun.

bahasa Acheh dan Perancis. Perbezaan ini didasarkan pada ada tidaknya ketegangan kekuatan arus udara pada waktu bunyi itu diartikulasikan (B. ĩ. konsonan letupan tak bersuara tanpa aspirasi (k. p). ph) dan desis (š ṣ. j.KLASIFIKASI BUNYI BAHASA / 3 Jika tidak demikian. dh. disebabkan langit-langit lembut beserta hujung anak tekak menaik menutupi rongga hidung sehingga udara hanya melalui rongga mulut sahaja. d]. Bunyi-bunyi nasal dan likuida [r. th. g. d. d. Tahukah Anda Bunyi Keras (Fortes) dan Lembut (Lenes)? Bunyi bahasa dibezakan atas bunyi keras atau fortis (fortes) dan lembut atau lenis (lenes). z. n. Konsonan juga dibezakan atas konsonan oral atau non-nasal seperti: [p.5 Huraikan perbezaan antara bunyi nasal dan bunyi oral dengan memberikan beberapa contoh. dh. Dalam bahasa Inggeris dan Perancis. maka bunyi yang dihasilkan disebut bunyi oral. c. s] adalah konsonan keras sedangkan konsonan bersuara tanpa aspirasi (g. ŋ. 1963:51-52). k. Jika tidak disertai ketegangan kekuatan arus udara disebut bunyi lembut. Vokal nasal dalam bahasa Perancis misalnya: on [õ]. Malmberg. b) dan beraspirasi (gh. k] serta geseran tak bersuara [f. Vokal nasal banyak terdapat dalam dialek Kelantan. jh. l] serta semi-vokal dalam 48 . Vokal nasal dalam dialek Kelantan dan bahasa Acheh misalnya: [ã. 1964:1-2). ñ. ũ]. beraspirasi (kh. ∫] adalah keras sedangkan yang bersuara [b. en [ ə] dan [ε] dalam matin `pagi’ [matε]. t. ẽ. d. Oleh sebab itu. t. v. 3. b. bh) serta nasal [m. g. З] adalah lembut. s. bunyi letupan tak bersuara [p. ch. maka vokal sering dibezakan menjadi vokal nasal dan vokal oral. Bunyi bahasa disebut keras apabila pada waktu diartikulasi disertai ketegangan kekuatan arus udara. t. Dalam bahasa Sanskerta. ɲ] adalah konsonan lembut (Haryati Soebadio.

likuida [r. Acheh. Vokal selain [ə] adalah lembut. Malmberg. maka vokal-vokal [i. [u] panjang ditulis [u:] atau [ū]. ǰ. n. 1963:52). č. 1955:247-248. [a] panjang ditulis [a:] atau [ā]. nasal [m. Tanda untuk panjang biasanya dengan tanda garis pendek di atas atau dengan titik dua di sebelah kanan bunyi panjang itu. l] serta semi-vokal [w. Tahukah Anda Bunyi Panjang dan Bunyi Pendek? Bunyi bahasa dibezakan atas dasar bunyi panjang dan pendek (D. Dalam bahasa Jawa. j. Gorontalo. g] dan semi-vokal [w. j] adalah lembut. B. Dalam bahasa Indonesia. 49 .6 Apakah yang anda faham tentang bunyi keras dan bunyi lembut? 3.A. j] adalah lembut. Sedangkan [ə] seperti terdapat dalam bahasa Melayu. t.7 Berikan beberapa contoh bunyi keras dan bunyi lembut dalam bahasa yang anda tahu. Demikianlah. Gleason.KLASIFIKASI BUNYI BAHASA / 3 bahasa-bahasa Eropah selalu lembut (H. k] dan geseran [s] adalah keras sedangkan bunyi letupan bersuara [ b. bunyi letupan tak bersuara [p. e. č. 1958:136). d. Bugis dan Jawa ialah vokal-vokal keras. [l] panjang ditulis [l:] atau [Ī] dan sebagainya. Vokal dapat dibahagikan atas vokal panjang dan pendek. Jones. 3. bahasa Indonesia. bahasa Indonesia. ɲ]. letupan tak bersuara [p. u] seperti terdapat dalam bahasa Melayu. Jawa dan Madura adalah termasuk vokal lembut. t. k] dan geseran [s] adalah keras sedangkan letupan bersuara [b. Demikian pada konsonannya. Misalnya. d. ŋ. t. o. Perbezaan ini berdasarkan pada lamanya bunyi itu diucapkan atau lamanya bunyi itu diartikulasikan. d. g ].

Dalam bahasa Madura ialah [ai. Diftong turun pula dihasilkan dengan cara vokal pertama dihasilkan sepenuhnya. Aceh. Gugusan konsonan antaranya terdapat dalam bahasa Melayu. bl. Tahukah Anda Bunyi Rangkap dan Bunyi Tunggal? Bunyi dibezakan atas dasar bunyi rangkap (padu. Jika terdapat dalam dua suku kata yang berbeza. Aceh dan Jawa ialah pr.8 Apakah yang anda faham tentang bunyi panjang dan bunyi pendek? 3. Contoh. [buah]. Ciri diftong ialah keadaan posisi lidah dalam mengucapkan bunyi vokal penuh dan bunyi vokal separuh penuh. ai] dan [au].KLASIFIKASI BUNYI BAHASA / 3 3. Diftong naik dalam bahasa Indonesia ialah [oi. Bunyi rangkap vokal yang terdiri daripada satu vokal penuh dan satu vokal tak selesai disebut diftong sedangkan bunyi tunggal vokal disebut monoftong. manakala vokal kedua dihasilkan separuh penuh. iaitu kedua-duanya dihasilkan secara berbeza. Dalam ketiga-tiga bahasa ini tidak ada diftong turun. baik diftong naik. diftong dibezakan lagi atas diftong naik dan diftong turun.9 Berikan contoh bahasa yang mempunyai bunyi bahasa yang pendek dan bunyi bahasa yang panjang. Dalam bahasa Inggeris. Banjar Hulu dan Madura. Bunyi rangkap adalah bunyi yang terdiri daripada dua bunyi dan terdapat dalam satu suku kata. au] dan [ui]. Jawa dan bahasa Inggeris. seperti dalam perkataan [amboi]. Dalam bahasa Banjar Hulu ialah [ai. kr. oi] dan [ui]. Tentang diftong ini akan dihuraikan lagi secara terperinci dalam bahagian lain kemudian. tr. uə]. bahasa Indonesia. Ciri gugusan konsonan atau konsonan klaster ialah cara diartikulasikan atau tempat artikulasi kedua konsonan itu saling berbeza. [gua]. ɔi] dan diftong turun ialah [iə. kl dan sebagainya. mahupun diftong turun terdapat kedua-duanya. bukan bunyi rangkap melainkan bunyi tunggal saja. Contoh gugusan konsonan dalam bahasa Indonesia. Diftong naik antaranya terdapat dalam bahasa Melayu. Diftong naik dihasilkan dengan cara vokal pertama dihasilkan dengan cara tidak selesai dan vokal kedua dihasilkan sepenuhnya. Lebih jauh. Termasuk diftong naik dalam bahasa ini ialah [ei. bahasa Indonesia. [lambai] dan [tapai]. ganda) dan tunggal. Contoh 50 . Bunyi rangkap konsonan disebut gugusan konsonan atau konsonan klaster. [kuih].

perbezaan bunyi berdasarkan darjah atau sifat kenyaringan itu. dari yang paling rendah sampai kepada yang paling tinggi ialah: vokal tertutup [i. viii. 3. Antara vokal-vokal. 3. iv.10 Huraikan perbezaan antara vokal rangkap dan diftong. makin tinggi darjah kenyaringannya. i. vii. sebenarnya adalah tinjauan menurut aspek auditoris. kaloi bius buih sekoi tuai Tahukah Anda Bunyi Nyaring dan Tidak Nyaring? Bunyi dibezakan kepada bunyi nyaring (lantang) dan tidak nyaring pada waktu terdengar dengan telinga (B. makin sempit ruang resonansinya. Makin luas ruang resonansi saluran pengucapan yang digunakan pada waktu membentuk bunyi bahasa. makin rendah pula darjah kenyaringannya. Jadi. maka vokal yang paling tinggi seperti [i]. 1963:66). 51 . Gugusan konsonan dalam bahasa Melayu banyak dipinjam daripada bahasa Inggeris seperti dalam perkataan praktik. x. v. Makin ke bawah darjah kenyaringan untuk vokal itu. sonoran) paling rendah kerana ruang resonansinya pada waktu diucapkan paling sempit jika dibandingkan dengan vokal-vokal yang lain.11 Dengan memberikan contoh-contoh yang sesuai. ii. jelaskan perbezaan diftong naik dan diftong turun. aktif dan seumpamanya. Sebaliknya. drama. iii. Darjah kenyaringan ruang resonansi pada waktu bunyi itu diucapkan.KLASIFIKASI BUNYI BAHASA / 3 gugusan konsonan dalam bahasa Inggeris ialah [t∫] dan [dЗ].12 Nyatakan sama ada perkataan-perkataan di bawah merupakan vokal rangkap atau diftong. 3. ix. lambai tiup kalau landai tuala vi. u]. Malmberg. [u] mempunyai darjah kenyaringan (kelantangan.

letupan bersuara [b. nasal [m. č. 1963:66). z] dan sebagainya. bunyi merupakan puncak kenyaringan adalah bunyi yang darjah kenyaringannya tinggi.KLASIFIKASI BUNYI BAHASA / 3 vokal semi-tertutup (semi-terbuka) [e. 1963:66). Jones. vokal terbuka [a] (B. Bunyi pelancar itu ialah semi-vokal untuk struktur [i-a]. Dalam bahasa Jawa. Demikianlah. ǰ g]. keduaduanya adalah silabik. darjah kenyaringannya juga berbeza-beza. Jadi. misalnya kata: siang diucapkan [siyaŋ]. Antara konsonan-konsonan itu sendiri. bunyi-bunyi konsonan tidak nyaring bunyi konsonan terhasil dengan disertai oleh halangan alat artikulasi pada saluran pengucapan sebagai ruang resonansinya. Malmberg. hanyalah merupakan luncuran bunyi saja dari vokal yang pertama. Konsonan letupan tak bersuara adalah yang paling rendah kenyaringannya dan yang paling tinggi kenyaringannya adalah konsonan getaran seperti [r]. Pada prinsipnya semua luncuran itu seperti pemanjangan vokal tunggal saja. Dua bunyi vokal yang nyaring yang kedua-duanya silabik yang berdistribusi berdekatan. Malmberg. [a-i] dalam air. niat diucapkan [nijat]. ə. bunyi [a-i] dalam kata baita `perahu’. Dalam kata. [a-u] dalam bausasra `kamus’ [a-ε] dalam aeng `ajiab’ dan sebagainya. sisian [l] dan getaran [r] (B. Misalnya. d. d. Bunyi silabik dapat membentuk suku kata. 52 . s] dan sebagainya. dalam bahasa Indonesia [i-a] dalam kata ia. n. ɔ]. sedang yang kedua tidak silabik. diftong pada dasarnya adalah luncuran dari vokal tunggal ke vokal tunggal yang lain (D. Dalam bahasa Jawa. Bunyi seperti itu disebut diftong. ɲ. maka darjah kenyaringannya lebih rendah. gua diucapkan [guwa]. untuk [u-a] dan [o-a] ialah [w]. jua diucapkan [ǰuwa]. Dapat juga terjadi bunyi yang kedua daripada vokal yang berdistribusi berdekatan itu tidak nyaring. Darjah kenyaringan untuk konsonan dari yang paling rendah sampai yang paling tinggi berturut-turut adalah sebagai berikut: konsonan letupan tak bersuara [p. Dua vokal yang masing-masing mempunyai darjah kenyaringan tinggi. 1958:22). jika kemudian berdistribusi secara berdekatan. loak diucapkan [lowaʔ] dan sebagainya. [a-u] dalam mau dan sebagainya. k]. [e-a] ialah [y]. ŋ]. Dalam bahasa Indonesia. jika vokal yang kedua itu waktu diucapkan posisi lidah lebih rendah daripada yang pertama maka muncullah bunyi pelancar yang tidak nyaring di antara kedua-dua vokal itu. geseran tak bersuara [f. geseran bersuara [v. t. misalnya diftong dalam bahasa Inggeris [u:. Jika demikian maka vokal yang kedua tidak membentuk suku kata. ɔ:] boleh diucapkan sebagai [u:. Yang bunyi silabik hanya vokal yang pertama saja. bunyi-bunyi yang demikian disebut bunyi silabik. Dibandingkan dengan bunyi vokal. o. ε. ɔ:]. Dua vokal itu merupakan dua suku kata. t.

Dalam kebanyakan bunyi bahasa. m]. Konsonan kerana kenyaringannya yang rendah tidak bersifat silabik dan dalam keadaan biasa tidak pernah merupakan puncak kenyaringan sehingga tidak dapat membentuk suku kata tanpa bantuan vokal. st. 1993:23). terdapat konsonan silabik [l. Selain itu. jika ada sebuah konsonan. n. `dilihat’ krta `telah dikerjakan’. terdapat konsonan silabik [r. sisian [l] dan nasal [n. geseran [s. sadean `berjualan’ diucapkan [sadhejan] dan sebagainya. kuwat `kuat’. Ladefoged. l] dalam kata-kata tiruan bunyi seperti [krk. button [b⋀tn] `kancing’ atau ‘butang’. yang terakhir ini juga terdapat dalam bahasa Sanskerta. smrti `ingatan’. s. 3. Dalam bahasa Inggeris. Tahukah Anda Bunyi dengan Arus Udara Egresif dan Bunyi dengan Arus Udara Ingresif? Arah arus udara dalam pembentukan bunyi bahasa dapat dibezakan atas egresif dan ingresif (P.14 Jelaskan konsonan silabik dengan menyertakan contoh yang sesuai.13 Huraikan perbezaan bunyi nyaring dan bunyi tidak nyaring. arus udara demikian disebut egresif. Namun. misalnya: drs `pemandangan’. bottom [bɒtəm] `dasar’. 3. pembentukan bunyi itu dilaksanakan dengan arus udara keluar dari paru-paru. buwang `buang’. r]. Konsonan yang demikian disebut konsonan silabik. sedangkan bunyi yang mendahului atau mengikuti kurang nyaring atau bahkan tidak nyaring sama sekali dan konsonan itu kebetulan darjat kenyaringannya tinggi sehingga menjadi puncak kenyaringan di antara konsonan di sekitarnya. terdapat juga [n] silabik dalam kata: drsta. lowah `sela. dalam bahasa-bahasa tertentu 53 . Dalam bahasa Indonesia dan Jawa. tiyang `orang’. Biasanya konsonan yang silabik seperti itu hanya terbatas pada bunyi-bunyi: getaran [r]. m] misalnya dalam: apple [æpl] `buah epal’ often [ɒfn] `sering’. glg].KLASIFIKASI BUNYI BAHASA / 3 misalnya: piyara `pelihara’. Namun. keboan `tiruan kebau’ diucapkan sebagai [kebhowan]. maka bahagian atau kata yang mengandungi konsonan tersebut dapat membentuk suku kata. dalam bahasa Jawa Kuno.

Apakah Egresif Pulmonik? Egresif pulmonik ialah bunyi yang terbentuk dengan arus udara egresif (keluar) dengan mekanisma pulmonik.KLASIFIKASI BUNYI BAHASA / 3 dapat juga bunyi itu terbentuk dengan arah udara masuk ke dalam paru-paru. iaitu ingresif glotalik dan ingresif valerik.15 Jelaskan maksud arus udara egresif dan arus udara ingresif. 3. bahasa Indonesia dan kebanyakan bahasa Nusantara. Demikian juga bunyi egresif pulmonik ini turut terdapat dalam bahasa Melayu. otot perut dan rongga dada. Hampir semua bunyi bahasa yang dihasilkan dalam pertuturan dibentuk dengan cara egresif pulmonik ini. iaitu egresif pulmonik dan egresif glotalik. 3. Arus udara egresif dapat dibahagi lagi kepada dua.16 Mengapakah bunyi bahasa disebut bunyi egresif pulmonik? 54 . Mekanisma udara pulmonik ialah udara dari paruparu sebagai sumber utamanya dihembuskan keluar dengan cara mengecilkan ruangan paru-paru oleh otot paru-paru. jika demikian arah udara itu disebut ingresif. Begitu juga arus udara ingresif dapat dibahagi kepada dua.

Swahili. Bunyi-bunyi ini antaranya terdapat dalam bahasa: Sindhi. Tetapi bunyi bahasa dengan jenis ini tidak banyak. Bunyi yang dihasilkan dengan proses egresif glotalik ini disebut bunyi ejektif. bunyi ejektif itu diberi tanda apostrof di sebelah atas kanan. Bunyi dengan arus udara ingresif mekanisma glotalik ini mungkin secara sempurna prosesnya sama dengan egresif glotalik di atas. Mekanisma glotalik terjadi dengan cara merapatkan pita-pita suara sehingga glotis dalam keadaan tertutup rapat sekali. Dalam sistem tulisan. d]). sehingga udara dalam rongga mulut dan rongga kerongkongan (faring) terhalang serta tertekan (tersekat). 55 . Marwari (P. Kemudian udara masuk. Apakah Ingresif Glotalik? Ingresif glotalik ialah bunyi bahasa yang terbentuk dengan arus udara ingresif (masuk) dengan mekanisma glotalik. seluruh rongga pangkal tenggorok (laring) disempitkan dan dinaikkan. Ngadha ([b.d]) dan Sawu ([b. Bunyi letupan terhalang dengan mekanisma seperti itu terdapat dalam bahasa Toyolabal. iaitu dengan cara merapatkan pita-pita suara sehingga glotis tertutup rapat sekali. Bunyi egresif glotalik terdapat dalam kebanyakan bahasa di Afrika. 1993:26). Proses yang lebih umum ialah pada waktu rongga pangkal tenggorok yang disempitkan itu diturunkan tidak disertai dengan penutupan dengan cara merapatkan pita suara. Kemudian udara yang terhalang itu dihembuskan keluar dengan cara membuka saluran rongga mulut. Hanya bersama-sama dengan itu rongga pangkal tenggorok yang disempitkan itu diturunkan (tidak dinaikkan). s’ ∫’]. Dalam sistem tulisan. salah satu bahasa Indian-Amerika. pita suara ikut bergetar. Indian-Amerika dan Kaukasus (P.KLASIFIKASI BUNYI BAHASA / 3 Apakah Egresif Glotalik? Egresif glotalik ialah bunyi yang terbentuk dengan arus udara (keluar) dengan mekanis glotalik. Bunyi-bunyi bahasa yang dihasilkan dengan proses ingresif glotalik ini disebut bunyi implosif. Ladefoged. k’. Bersama-sama dengan itu. Ladefoged. t’. misalnya: [p’. misalnya: [b. bunyi implosif jenis ini ditandai dengan lengkung ke arah kanan. sehingga glotis keadaannya hanya tertutup dengan cara tidak terlalu rapat. hanya penutupan sedikit saja. Saluran rongga mulut dan hidung ditutup. d. 1993:25). g].

Mekanisma udara velarik terjadi dengan menaikkan pangkal lidah ditempelkan pada langit-langit lembut. ingresif glotalik d. dan klik postalveolar [c]. terdapat tiga jenis klik.KLASIFIKASI BUNYI BAHASA / 3 Apakah Ingresif Velarik? Ingresif velarik ialah bunyi terbentuk dengan arus udara ingresif (masuk) dengan mekanisma velarik. Ladefoged. egresif glotalik c. ingresif velarik 56 . Keadaan ini menyebabkan terjadinya bunyi klik sebagai akibat proses ingresif velarik. 1993:28-30). Dengan demikian memungkinkan udara luar masuk. dalam bahasa Zulu. egresif pulmonik b. atau yang lebih umum ialah hujung (atau daun lidah) dan kedua-dua sisi lidah dirapatkan pada gigi atas atau gusi dalam. bibir dibuka sehingga ada kerenggangan ruangan udara pada rongga mulut. iaitu: klik dental [∫]. Misalnya. seperti dalam bahasabahasa Khoisa (seperti Bosman dan Hottentot) dan beberapa bahasa Bantu Selatan (seperti Xhosa dan Zulu) (P. alveolar lateral [З]. 3. Kemudian hujung lidah (atau daun lidah) dan kedua-dua sisi lidah yang merapat pada gigi atau gusi dalam itu dilepaskan turun serta dikebelakangkan. Sedangkan pangkal lidah tetap terkena (berkontak-hubungan) dengan langit-langit lembut. Bersama-sama dengan itu kedua-dua bibir ditutup rapat.17 Huraikan perbezaan bunyi bahasa yang berikut dengan contoh yang sesuai: a.

semi-vokal iii. Mengenali semua jenis konsonan bahasa Melayu ii. Menjelaskan jenis-jenis bunyi vokal bahasa Melayu ii. 57 . anda perlu: i. konsonan sengau. 3. 3. anda perlu: i. Menjelaskan bunyi-bunyi semi-vokal kerana ada percampuran antara bunyi vokal dengan bunyi konsonan iii. Berikan contoh-contoh konsonan bersuara bahasa Melayu iii.Bagi proses penghasilan bunyi-bunyi vokal (sila rujuk halaman 71 – 80).2 Bagi menjawab soalan ini. Menerangkan cara penghasilan vokal depan.1 Bagi menjawab soalan ini.3 Bagi menjawab soalan ini.5 Bagi soalan ini. konsonan letusan. konsonan getaran.4 Bagi menjawab soalan ini. anda dinasihatkan membuat rujukan pada bahagian proses penghasilan bunyi konsonan pada halaman 89 – 118. 3. Menerangkan ciri-ciri bunyi nasal dan bunyi oral ii. vokal tengah. Menerangkan keadaan bibir hampar dan bundar iii. vokal belakang iv. Memahami konsonan bersuara dan konsonan tak bersuara ii. 3. Menunjukkan kedudukan lidah menaik dan menurun vi. Menerangkan cara udara keluar dari paru-paru melalui rongga mulut vii. konsonan geseran. Menerangkan cara lidah yang terlibat dalam penghasilan bunyi vokal tersebut v. Bagi menjawab bagaimana konsonan itu dihasilkan. Sila beri contoh bunyi-bunyi oral.KLASIFIKASI BUNYI BAHASA / 3 PANDUAN MENJAWAB SOALAN LATIHAN UNIT 3 3. Anda perlu membuat rujukan tambahan daripada buku atau sumber lain. anda perlu: i. Berikan contoh-contoh konsonan tak bersuara bahasa Melayu iv. Dapat menjelaskan bunyi konsonan letupan. anda perlu: i. anda perlu: i. Menjelaskan berlakunya geluncuran semasa menghasilkan bunyi tersebut. Sila beri contoh bunyi-bunyi nasal iii. Memahami ciri-ciri bunyi vokal dan bunyi konsonan ii.

Sila berikan contoh-contoh bunyi lembut dalam bahasa yang anda tahu atau dalam dialek-dialek anda. anda perlu: i. 3.KLASIFIKASI BUNYI BAHASA / 3 3. bahasa Arab.10 Sebelum menjawab perbezaan antara vokal rangkap dengan diftong. dll iii.6 Bagi soalan ini. bau. au dalam kurau. anda perlu: i. 3. Berikan contoh-contoh bunyi yang keras dan bunyi yang lembut dalam bahasa Melayu. anda perlu: i. Menjelaskan bunyi-bunyi lembut iii. Berikan contoh-contoh diftong seperti oi dalam kaloi. Menjelaskan ciri-ciri bunyi keras ii. Menjelaskan ciri-ciri vokal rangkap dan ciri-ciri diftong ii. Sila berikan contoh-contoh bunyi keras dalam bahasa yang anda tahu atau contoh dalam dialek-dialek anda iii. anda perlu: i.7 Bagi soalan ini. Boleh memberikan contoh bahasa yang mempunyai bunyi pendek seperti yang terdapat dalam bahasa Melayu dan bahasa-bahasa di Asia Tenggara. ai dalam rampai. Sertakan contoh-contoh bunyi panjang dan bunyi pendek yang terdapat dalam bahasa yang anda tahu. Berikan contoh-contoh vokal rangkap seperti tahu. anda perlu: i. Menerangkan ciri-ciri bunyi panjang dan bunyi pendek ii. Menjelaskan ciri-ciri bunyi keras dan lembut ii.9 Bagi soalan ini. Boleh memberikan contoh bahasa yang mempunyai bunyi panjang seperti yang terdapat dalam bahasa Inggeris. Boleh membezakan antara bunyi panjang dan bunyi pendek ii. dll di Eropah iii.8 Bagi soalan ini. 3. 3. 58 .

Menjelaskan ciri-ciri diftong ii. Sila berikan contoh-contoh bunyi nyaring dalam bahasa Melayu.12 Bagi menjawab soalan ini: i.13 Bagi soalan ini. [r.14 Soalan ini memerlukan anda: i.m] seperti apple. Berdasarkan kepada ciri-ciri vokal dan diftong tadi. Menjelaskan perbezaan maksud antara arus udara egresif dengan arus udara ingresif ii. sila kenal pasti perkataan (i) . seperti vokal tinggi [u]. Menjelaskan ciri-ciri bunyi nyaring dan tidak nyaring ii. Sila kenal pasti sama ada dua vokal itu dihasilkan sepenuhnya atau salah satu daripada vokal tersebut dihasilkan tidak selesai ii.vokal kedua dalam diftong tersebut dihasilkan tak selesai iv.l]. dan contoh dalam bahasa Inggeris [l.n.11 Bagi soalan ini. Berikan contoh bunyi-bunyi ingresif 59 . button. [i] 3.(x) sama ada bunyi-bunyi vokal dalam perkataan tersebut ialah vokal rangkap atau diftong. Anda perlu menjelaskan bahawa diftong naik itu mempunyai ciri vokal pertama dihasilkan tak selesai iii.s. Anda perlu menjelaskan bahawa diftong turun . 3. 3. Menerangkan ciri-ciri konsonan silabik ii. 3. Berikan contoh diftong naik dan diftong turun dalam bahasa Melayu. Sila berikan contoh-contoh bunyi tak nyaring dalam bahasa Melayu. Sila berikan contoh-contoh konsonan silabik dalam bahasa Jawa kuno. anda perlu boleh: i. contohnya [n]. anda perlu: i. seperti vokal rendah [a] iii.KLASIFIKASI BUNYI BAHASA / 3 3.15 Bagi menjawab soalan ini. jawapan anda perlu: i. often. Berikan contoh bunyi-bunyi egresif iii.

Menerangkan sebab mengapa bunyi itu diistilahkan sebagai bunyi egresif pulmonik iii. anda perlu: i.17 Bagi menjawab soalan ini. Menjelaskan maksud bunyi egresif pulmonik ii. ii.KLASIFIKASI BUNYI BAHASA / 3 3. Merujuk penerangan dalam halaman 53 – 56. 3. 60 . Menyertakan contoh yang sesuai dalam huraian anda iii. Sila gunakan istilah dan laras yang betul.16 Soalan ini memerlukan anda: i. Sertakan contoh yang sesuai bagi menyokong penerangan anda.

T. Abdul Hamid Mahmood (2002). Barnhart. Kuala Lumpur: City Reprographic Services. A Dictionary of Linguistics and Phonetics. Rinehart & Winston. Abdul Hamid Mahmood dan Nurfarah Lo Abdullah (2007). Masa Enterprise. S. Hymes. An introduction to phonetics and phonology (second edition). The world book of encyclopedia volume two. Dalam Brigth (Ed. Crystal.L. Kamus linguistik. Davenport. Bright. Bhd. International encyclopedia of linguistics. Kuala Lumpur: Aslita Sdn. (1966). New York: Holt. Introducing phonetics & phonology. Harimurti Kridalaksana (1983). (1955). (1995). Ashby. & Barnhart. New York: Oxford University Press. W.A. H.) (1981). M. Fonetik dan fonologi siri pengajaran dan pembelajaran bahasa Melayu. (1998). Gramedia Jakarta. Clark. J. Speech sounds. Sociolinguistics. London: Routledge. Auckland: Arnold. (Ed) (1992). (1986). Guru dan bahasa Melayu. An introduction to descriptive linguistics.J. Gleason. R. Linguistik fonetik dan fonologi bahasa Melayu. Toronto: World Book Inc. 61 . Linguistics and Language Planning. (1995). Kuala Lumpur: PTS Professional. D.). C. C. Ejaan bahasa Melayu terkini. Oxford: Basil Blackwell Ltd.KLASIFIKASI BUNYI BAHASA / 3 Rujukan Abdul Hamid Mahmood (1995). & Hannahs. & Yallop. (Ed. P. D.K. USA: Blackewell. Indirawati Zahid & Mardian Shah Omar (2006). Jakarta: Penerbit P.

Tatabahasa dewan. Phonetics the science of speech. P. (1993). Principles of phonetics. Jones. Phonetics. Malmberg. A course in phonetics (fifth edition). Noam Chomsky. Kuala Lumpur: Dewan Bahasa dan Pustaka.L. (2003). London: Heffer. Ladefoged. New York: Penguin Modern Master University Press. Ladefoged. J. Lyons. Kuala Lumpur: Dewan Bahasa dan Pustaka. Ladefoged. D. Fonetik. P. Asas fonetik. (2005). (1999). (1974). J.KLASIFIKASI BUNYI BAHASA / 3 Istilah linguistik Bahasa Inggeris – Bahasa Malaysia. (1981). MA: Thomson Wadsworth. (1963).B. Marsono (1986). (2006). New York: Denver. Linguistik untuk bukan ahli linguistik. Vowels and consonants (second edition). Chicago: University of Chicago Press. Laver. B. J. K. New York: Cambridge University Press. J. Kamus Dewan Edisi Keempat (2005). Kuala Lumpur: Dewan Bahasa dan Pustaka. (1947). Pike. Martin. Boston. Nik Safiah Karim dan rakan-rakan. (1973). 62 . Yogyakarta: Gadjah Mada University Press. P. F. An outline of English phonetics. Australia: Blackwell Publishing. Parker. Kuala Lumpur: Dewan Bahasa dan Pustaka. (1958). Preliminaries to linguistic phonetics. Phonetics: A critical analysis of phonetic theory and a technique for the practical description of sounds University of Michigan Press. Nor Hashimah Jalaluddin (1998). Bahasa Malaysia – Bahasa Inggeris. 1991. Kuala Lumpur: Dewan Bahasa dan Pustaka. & Rahilly. London: Arnold.

Sitindoan. Yogyakarta: Gadjah Mada University Press. (2001). Roach. Yogyakarta: Gadjah Mada University Press. (1983). H. Verhaar. Linguistik. G. Pengenalan fonetik dan fonologi. Pengantar linguistik.M. Sudaryanto (1983). Kuala Lumpur: Fakulti Bahasa dan Linguistik. J. (Drs.KLASIFIKASI BUNYI BAHASA / 3 Rahmat Sato. Bandung: Pustaka Prima Bandung. (1998). P. 63 . United Kingdom: Oxford University Press. Phonetics. Universiti Malaya.W.) (1984). Pengantar linguistik dan tatabahasa bahasa Indonesia.

Apakah Bunyi Vokal? Vokal ialah bunyi bersuara yang tatkala dihasilkan. bunyi vokal. menjelaskan kriteria yang menentukan jenis-jenis bunyi vokal. udara dari paru-paru keluar berterusan melalui ronga tekak dan rongga mulut tanpa sebarang gangguan atau sekatan. 64 . bunyi-bunyi bahasa dapat dibahagikan kepada tiga kategori utama. Pengenalan Fokus unit ini adalah tentang Bunyi-bunyi Bahasa secara terperinci. Bunyi vokal mempunyai ciri-ciri kelantangan dan kepanjangan. konsonan dan semi-vokal.BUNYI-BUNYI BAHASA / 4 Unit 4 BUNYI-BUNYI BAHASA HASIL PEMBELAJARAN Setelah selesai mempelajari unit ini. iaitu seperti yang telah dijelaskan dalam pelajaran yang terdahulu. Huraian juga meliputi kriteria yang menentukan jenis-jenis bunyi vokal. iii. membezakan ciri bunyi vokal dan bunyi konsonan dalam bahasa Melayu. ii. mengetahui cara penghasilan bunyi vokal dan bunyi konsonan dalam bahasa Melayu. konsonan jati dan konsonan pinjaman dalam bahasa Melayu. anda seharusnya dapat: i. konsonan jati dan pinjaman dalam bahasa Melayu.

BUNYI-BUNYI BAHASA / 4 Maksudnya bunyi-bunyi vokal dapat didengar lebih jelas dan lebih panjang daripada bunyi-bunyi konsonan. Vokal dalam bahasa Melayu terdiri daripada enam jenis. Ketinggian lidah yang dinaikkan. Sekiranya bahagian depan lidah yang berperanan. [e]. [u]. maka bunyi vokal yang dihasilkan itu ialah bunyi vokal tengah dan seterusnya jika bahagian belakang lidah yang berperanan dalam penghasilan bunyi itu. vokal tengah dan vokal belakang. vokal tengah [ә] serta vokal belakang [u] dan [o] seperti dalam rajah 4. 65 . rendah dan separuh rendah. sama ada luas atau sempit. [o] dan [ә]. Vokal dalam bahasa Inggeris terdiri daripada lapan jenis. maka bunyi vokal tersebut ialah vokal belakang. [e]. iaitu vokal depan [i]. [o]. Pembukaan rahang. iaitu vokal hadapan. sekiranya bahagian tengah lidah yang berperanan. 4. tengah lidah atau belakang lidah. separuh tinggi. Kriteria yang menentukan jenis-jenis vokal itu ialah lidah. sama ada bahagian depan. [a].1 Terangkan pengertian dan ciri-ciri vokal. [a]. Tahukah Anda Vokal dalam Bahasa Melayu? Bunyi-bunyi vokal dalam bahasa Melayu terbahagi kepada tiga jenis utama. tengah atau belakang lidah. [u]. sama ada tinggi. iaitu [i]. maka bunyi vokal yang dihasilkan itu ialah bunyi vokal depan. [a]. Keadaan bibir. sama ada bahagian depan lidah. [ɔ] dan [ә]. Kriteria yang menentukan jenis-jenis bunyi vokal itu dapat dirumuskan seperti yang berikut: (i) (ii) (iii) (iv) Bahagian lidah yang berperanan. [e]. sama ada bibir dihamparkan atau dibundarkan. [ε]. Vokal dalam bahasa Melayu terdiri daripada vokal [i].1 yang berikut.

Bagi membunyikan bunyi vokal [i] dan vokal [u] misalnya. kedudukan lidah letaknya rendah sekali. Garis-garis yang melintang itu pula merupakan garis yang menunjukkan ketinggian lidah yang dinaikkan. Rajah 4. Ladefoged.BUNYI-BUNYI BAHASA / 4 Hadapan Sempit Tengah Belakang i o ә u Tinggi Separuh sempit e Separuh luas Luas a Rajah 4. Rajah 4.1: Kedudukan Vokal Bahasa Melayu Rendah Rajah kedudukan vokal bahasa Melayu di atas menunjukkan kedudukan lidah mengikut bahagian-bahagiannya.2: Vokal [a] seperti dalam perkataan bahasa Inggeris “father” dan vokal [i] seperti dalam perkataan “see” menunjukkan turun-naik bunyi apabila vokal-vokal berkenaan diujarkan pada tona yang sama (Sumber: P. 2005:33) 66 .2 menunjukkan keadaan turun-naik bunyi ketika vokal [a] dan [i] disebutkan pada tona yang sama. Bahagian di sebelah kiri merupakan bahagian hadapan lidah dan di bahagian kanan merupakan bahagian belakang lidah dan di bahagian tengah merupakan bahagian tengah lidah. lidah dinaikkan setinggi mungkin sementara bagi membunyikan vokal [a].

[seroŋ].4: Keadaan bibir semasa menghasilkan bunyi [e] (Sumber: Paitoon M. Rajah 4. Rajah 4. Chaiyanara. [herot]. [ikan]. [ela]. Rajah 4.BUNYI-BUNYI BAHASA / 4 Berdasarkan rajah kedudukan vokal bahasa Melayu pada rajah 4.3: Kedudukan bibir semasa menghasilkan bunyi [i] (Sumber: Paitoon M. 2006:48) [a] Vokal depan luas Contoh dalam perkataan: [ayu]. [eloʔ]. [beloʔ]. [batu]. [sate]. [abaŋ]. [sila]. 2006:48) 67 . Chaiyanara. [biru]. 2006:47) [ e ]Vokal depan separuh sempit Contoh dalam perkataan: [ekor]. [aku]. [iteʔ]. [kaja]. [ubi].5: Keadaan bibir semasa menghasilkan bunyi [a] (Sumber: Paitoon M.1. [bola]. [lari]. Chaiyanara. [pәti]. [bәli]. [kita]. [ba ǰa]. maka vokal bahasa Melayu dapat dirumuskan seperti yang berikut: Vokal Hadapan [ i ] Vokal depan sempit Contoh dalam perkataan: [ibu].

Rajah 4. [boleh]. [tola ʔ]. [soto] Rajah 4. 2006:49) [o] Vokal belakang separuh sempit Contoh dalam perkataan: [oleh]. 2006:49) 68 . [solo]. [obor]. Rajah 4. [ukor]. [ǰamu]. [foto]. [buroŋ]. Chaiyanara. 2006:48) Vokal Belakang [u] Vokal belakang sempit Contoh dalam perkataan: [ular]. [lәmas].7: Keadaan bibir semasa menghasilkan bunyi [u] (Sumber: Paitoon M.6: Keadaan bibir semasa menghasilkan bunyi [ә] (Sumber: Paitoon M. [adu]. [bәsar]. [unta]. [әmas]. Chaiyanara. [hu ǰan].8: Keadaan bibir semasa menghasilkan bunyi [o] (Sumber: Paitoon M.BUNYI-BUNYI BAHASA / 4 Vokal Tengah [ ә ]Vokal tengah pendek Contoh dalam perkataan: [әmaʔ]. [kota]. [olah]. [lәmaʔ]. [satu]. [әŋkau]. Chaiyanara. [kuda].

misalnya berperanan menghasilkan bunyi vokal hadapan. Bahagian lidah itu boleh diangkat setinggi mungkin untuk menghasilkan vokal tinggi [i] dan [u]. Rajah 4. Chaiyanara. bunyi [ε] dan [e] dilambangkan dengan huruf “e”. Begitu juga dengan bahagian belakang lidah menghasilkan bunyibunyi vokal belakang. Vokal tengah pula dihasilkan apabila bahagian tengah lidah berperanan menghasilkan bunyi dengan cara tengah lidah dinaikkan separuh tinggi. kemudian jika diturunkan separuh tinggi terhasil pula bunyi vokal separuh tinggi.BUNYI-BUNYI BAHASA / 4 Terdapat dua lagi bunyi vokal. [kitɔ]. [malε]. Untuk 69 .10: Keadaan bibir semasa menghasilkan bunyi [ɔ] (Sumber: Paitoon M. Dalam bahasa Melayu. iaitu [ε] dan [ɔ] yang tidak digunakan dalam penulisan tetapi terdapat dalam dialek-dialek tempatan seperti dialek Kelantan.9: Keadaan bibir semasa menghasilkan bunyi [ε] (Sumber: Paitoon M. Bahagian tengah lidah berfungsi menghasilkan vokal tengah. Begitu juga sekiranya bahagian lidah itu diturunkan separuh rendah akan menghasilkan vokal separuh rendah [ε] dan [ɔ]. Bahagian hadapan lidah. contohnya dalam perkataan [makε]. [o] dan [ɔ]. Perbezaan bunyi antara vokal-vokal tersebut yang dihasilkan adalah terletak pada tinggi rendahnya bahagian lidah itu diangkat atau diturunkan. [e] dan [a]. iaitu vokal [e] dan [o]. iaitu [u]. 2006: 48) Alat artikulasi lidah merupakan kriteria penting dalam pembahagian jenis vokal. [ ɔrε]. iaitu vokal [i]. Chaiyanara. manakala bunyi [ ɔ] dan [o] dilambangkan dengan huruf “o”. 2006: 48) Rajah 4.

2 Senaraikan vokal-vokal yang terdapat dalam bahasa Melayu.11: Kedudukan Lidah semasa Menghasilkan Bunyi-bunyi Vokal 4.BUNYI-BUNYI BAHASA / 4 lebih jelas lagi. 4. i e ε a u o ɔ ә Rajah 4. berikut diturunkan gambar rajah yang menunjukkan kedudukan tinggi rendah lidah semasa menghasilkan bunyi-bunyi vokal.3 Namakan jenis vokal bagi huruf vokal yang bercetak tebal di bawah: (a) e n a k (b) f o t o (c) b a j u (d) s i k u ________________________________ ________________________________ ________________________________ ________________________________ 70 .

[itu]. Vokal Depan Sempit (Tinggi) [i] Bagi menghasilkan bunyi vokal hadapan sempit [i]. [ibu]. [ɔ] dan [ә] dihasilkan oleh alat artikulasi. (iv) Pita suara dirapatkan supaya udara dari paru-paru keluar dengan menggetarkan pita suara ke rongga mulut. (iii) Lelangit lembut dan anak tekak dinaikkan menutup rongga hidung supaya udara tidak keluar melalui rongga hidung. di awal perkataan: [ikan].BUNYI-BUNYI BAHASA / 4 (e) k o t a (f) h a r i (g) l a p a n (h) k a s u t (i) b e s a n (j) k e j a r ________________________________ ________________________________ ________________________________ ________________________________ ________________________________ ________________________________ Tahukah Anda Cara Penghasilan Bunyi Vokal? Berikut dihuraikan secara terperinci cara bunyi vokal kardinal [i]. di tengah perkataan: [biru]. [ipar]. proses yang berikut turut berlaku: (i) Bibir dihamparkan. [a]. 71 .12). [ikut]. [bәsi] [guli]. di akhir perkataan: [tali]. (v) Bunyi yang dihasilkan ialah bunyi [i] (lihat rajah 4. [bәli]. u]. (ii) Depan lidah dinaikkan tinggi (setinggi mungkin) ke arah gusi. Berikut diberikan contoh kehadiran bunyi [i] dalam perkataan. [o]. [bila]. [bәri]. [kita]. [silap]. [e]. [ε]. [sila].

Contoh kehadiran bunyi vokal ini dalam perkataan adalah seperti yang berikut: di awal perkataan: [ekor]. [beraŋ]. [heret]. 72 . (iii) Lelangit lembut dan anak tekak dinaikkan menutup rongga hidung supaya udara tidak dapat keluar melalui rongga hidung. perkara yang berikut turut berlaku: (i) Bibir dihamparkan separuh sempit. [eloʔ]. [ela] .13). [sepet]. (ii) Depan lidah dinaikkan separuh tinggi ke arah gusi. [leper]. (iv) Pita suara dirapatkan supaya udara dari paru-paru keluar dengan menggetarkan pita suara ke rongga mulut. di akhir perkataan: [sate]. (v) Bunyi yang dihasilkan ialah bunyi [e] (lihat rajah 4. [ edah].BUNYI-BUNYI BAHASA / 4 [i] Rajah 4. [elaʔ]. di tengah perkataan: [katel].12 : Penghasilan Vokal [i] Vokal Depan Separuh Sempit (Separuh Tinggi) [e] Bagi menghasilkan bunyi vokal depan separuh sempit [e].

73 . [εdoh]. [gεlεʔ]. [udε].BUNYI-BUNYI BAHASA / 4 [e] Rajah 4. Berikut diberikan contoh perkataan yang dihadiri oleh bunyi vokal ini dalam dialek Kelantan: di awal perkataan: [εsoʔ]. [bulε]. di akhir perkataan: [godε]. [εloʔ]. di tengah perkataan: [bεso].13 : Penghasilan Vokal [e] Vokal Depan Separuh Luas (Separuh Rendah) [ε] Untuk menghasilkan bunyi vokal depan separuh luas. [pεlεʔ]. [εǰεʔ]. (ii) Depan lidah dinaikkan separuh rendah ke arah gusi. (iv) Pita suara dirapatkan supaya udara dari paru-paru keluar dengan menggetarkan pita suara ke rongga mulut.14). [tulε]. (v) Bunyi yang dihasilkan ialah bunyi vokal [ε] (lihat rajah 4. [gεtεʔ]. (iii) Lelangit lembut dan anak tekak dinaikkan menutup rongga hidung supaya udara tidak dapat keluar melalui rongga hidung. proses yang berikut turut berlaku: (i) Bibir dihampar separuh luas.

[amal]. [aǰar]. (v) Bunyi yang dihasilkan ialah bunyi vokal depan luas hampar seperti yang terdapat dalam perkataan yang berikut: di awal perkataan: [araŋ]. [kuda]. [bahu]. (ii) Depan lidah diturunkan serendah mungkin. [rasa]. [alah]. [bukan]. [tiba]. di tengah perkataan: [dadu]. (iv) Pita suara dirapatkan supaya udara dari paru-paru keluar dengan menggetarkan pita suara ke rongga mulut. [paku]. (iii) Lelangit lembut dan anak tekak dinaikkan menutup rongga hidung supaya udara dari paru-paru tidak dapat keluar melalui rongga hidung.14 : Penghasilan Vokal [ε] Vokal Depan Luas (Rendah) [a] Vokal depan luas [a] boleh dihasilkan melalui proses seperti yang berikut: (i) Bibir dalam keadaan hampar. [lampu].BUNYI-BUNYI BAHASA / 4 [ε] Rajah 4. [asap]. 74 . di akhir perkataan: [pita]. [kәlapa].

(v) Bunyi yang dihasilkan ialah bunyi vokal belakang bundar [u]. alat artikulasi penting yang berperanan ialah bahagian belakang lidah.15 : Penghasilan Vokal [a] Vokal Belakang Sewaktu penghasilan vokal belakang. Vokal Belakang Sempit (Tinggi) [u] Untuk menghasilkan bunyi vokal belakang sempit. (iv) Pita suara dirapatkan supaya udara yang keluar dari paru-paru menggetarkan pita suara ke rongga mulut. proses yang berikut harus dilakukan: (i) Bibir dibundarkan.16). (lihat rajah 4. (iii) Lelangit lembut dan anak tekak dinaikkan menutup rongga hidung supaya udara tidak dapat keluar melalui hidung. Kehadiran bunyi ini dalam perkataan adalah seperti yang berikut: 75 . (ii) Belakang lidah dinaikkan tinggi (setinggi mungkin) ke arah lelangit lembut.BUNYI-BUNYI BAHASA / 4 [a] Rajah 4. Keadaan bibir adalah bundar.

[labu]. (iv) Pita suara dirapatkan supaya udara dari paru-paru keluar ke rongga mulut menggetarkan pita suara. (iii) Lelangit lembut dan anak tekak dinaikkan menutup rongga hidung supaya udara tidak dapat keluar melalui rongga hidung. [subur]. [unto ʔ]. [batu]. [pasu]. Kehadiran bunyi vokal ini adalah seperti dalam contoh yang berikut: 76 . [kabur]. [u] Rajah 4. [kelambu]. [undur]. [usap]. (ii) Belakang lidah dinaikkan separuh tinggi ke arah lelangit lembut.16 : Penghasilan Vokal [u] Vokal Belakang Separuh Sempit (Separuh Tinggi) [o] Vokal ini boleh dihasilkan melalui proses seperti yang berikut: (i) Bibir dibundarkan. di tengah perkataan: [buka]. (v) Bunyi yang dihasilkan ialah bunyi vokal belakang separuh sempit [o] (lihat rajah 4.BUNYI-BUNYI BAHASA / 4 di awal perkataan: [uli]. di akhir perkataan: [baǰu]. [bubur].17). [gandum]. [usuŋ].

[otaʔ]. [ɔpeh]. [ɔtaʔ]. [bәlakɔ].BUNYI-BUNYI BAHASA / 4 di awal perkataan: [oleh]. di tengah perkataan: [pɔkɔʔ]. proses berikut berlaku: (i) Bibir dibundarkan. (iii) Lelangit lembut dan anak tekak dinaikkan menutup rongga hidung supaya udara tidak dapat keluar melalui rongga hidung. [sotoŋ]. [foto] [o] Rajah 4. di akhir perkataan: [kitɔ]. [oren]. [toloŋ]. [koŋkoŋ]. [pәčɔh]. (ii) Belakang lidah dinaikkan separuh rendah ke arah lelangit lembut.17 : Pengasilan Vokal [o] Vokal Belakang Separuh Luas (Separuh Rendah) [ɔ] Untuk menghasilkan bunyi vokal belakang separuh luas. [sudɔh]. 77 . [soto]. di akhir perkataan: [solo]. (iv) Pita suara dirapatkan supaya udara dari paru-paru keluar dengan menggetarkan pita suara ke rongga mulut. (v) Bunyi yang dihasilkan ialah bunyi vokal [ɔ] (lihat rajah 4. [guanɔ]. [bilɔ]. Bunyi ini terdapat dalam dialek Kelantan seperti yang berikut: di awal perkataan: [ɔbat]. [bɔrɔh].18). [obor]. [ɔrε]. di tengah perkataan: [boleh].

Vokal Tengah [ә] Untuk menghasilkan bunyi vokal tengah ini. [bәrat]. proses yang berikut turut berlaku: (i) Keadaan bibir hampar. Keadaan bibir adalah hampar. (v) Bunyi yang dihasilkan ialah bunyi [ә] (lihat rajah 4. [әnam].BUNYI-BUNYI BAHASA / 4 [ɔ] Rajah 4. [čәrgas].18 : Penghasilan Vokal [ɔ] Vokal Tengah Alat artikulasi yang berperanan dalam penghasilan vokal tengah ialah bahagian tengah lidah. [әmbun]. Bunyi ini hadir dalam perkataan seperti dalam contoh yang berikut: di awal perkataan: [әmaʔ]. 78 . (iv) Pita suara dirapatkan supaya udara yang keluar dari paru-paru ke rongga mulut menggetarkan pita suara.19). di tengah perkataan: [pәnat]. [әmpat]. (iii) Lelangit lembut dan anak tekak dinaikkan menutup rongga hidung supaya udara tidak dapat keluar melalui rongga hidung. (ii) Tengah lidah dinaikkan sedikit ke arah lelangit keras. [kәmas].

] [e]. 1999: 226) 79 . [o] dan [u]. iaitu vokal [i. berikut pula diberikan rajah serta nama dan lambang-lambang vokal antarabangsa. HADAPAN Sempit Separuh sempit Separuh luas Luas TENGAH BELAKANG * Apabila lambang hadir secara berpasangan. vokal-vokal lain adalah nyaring dan lantang. Rahilly. [ε]. [α]. [ɔ] .20: Carta Kedudukan Vokal Antarabangsa (Sumber: J. Vokal asli dalam bahasa Melayu hanya enam jenis. [a]. Sementara itu. Martin & J. Semua vokal adalah bersuara.B.BUNYI-BUNYI BAHASA / 4 [ә] Rajah 4.19 : Penghasilan Vokal [ә] Kesimpulannya. [o] dan [ ә]. [a]. iaitu vokal [i]. [e]. [u]. dapat dirumuskan bahawa jumlah vokal kardinal ialah lapan jenis. Kecuali vokal [ә] yang agak lemah bunyinya dan kurang lantang. maka lambang pada sebelah kanan mewakili vokal bundar Rajah 4.

Chaiyanara. 2006:59-60) 80 .BUNYI-BUNYI BAHASA / 4 [i] [e] [ε] [a] [u] [o] [ɔ] [α] [y] [ø] [œ] [Œ] [ɒ] [Λ] [Ɣ] [ɯ] [ɨ] [u] Vokal depan sempit hampar (Closed front unrounded) Vokal depan separuh sempit hampar (Closed-mid front rounded) Vokal depan separuh luas hampar (Open-mid front unrounded) Vokal depan luas (Open front unrounded) Vokal belakang sempit bundar (Closed back rounded) Vokal belakang separuh sempit bundar (Closed-mid back rounded) Vokal belakang separuh luas bundar (Opened-mid back rounded) Vokal belakang luas hampar (Opened back rounded) Vokal depan sempit bundar (Closed front rounded) Vokal depan separuh sempit bundar (Closed-mid front rounded) Vokal depan separuh luas bundar (Opened-mid front rounded) Vokal depan luas bundar (Opened front rounded) Vokal belakang luas bundar (Opened back rounded) Vokal belakang separuh luas hampar (Opened-mid back unrounded) Vokal belakang separuh sempit hampar (Opened-mid back unrounded) Vokal belakang sempit hampar (Closed back unrounded) Vokal tengah sempit hampar (Cosed central unrounded) Vokal tengah sempit bundar (Closed central rounded) (Sumber: Paitoon M.

4.5 Tuliskan tiga contoh perkataan (jika ada) bagi setiap vokal di bawah mengikut kedudukannya dalam perkataan: Vokal Awal perkataan Tengah perkataan Belakang perkataan [i] [e] [a] [u] [o] [ә] 81 .4 Namakan kelompok vokal yang sifatnya kurang nyaring dan kurang lantang.BUNYI-BUNYI BAHASA / 4 4.

g] (iv) 1 konsonan hentian glotis (ʔ) (v) 2 konsonan letusan bersuara dan tidak bersuara [č. pita suara digetarkan oleh arus udara yang keluar dari paru-paru. ɲ. Konsonan tidak bersuara pula adalah konsonan yang dihasilkan tanpa mengalami getaran pita suara oleh arus udara seperti [p]. iaitu: i. terdapat 19 konsonan asli dalam bahasa Melayu yang terdiri daripada: (i) 2 konsonan letupan dua bibir bersuara dan tidak bersuara [p. ŋ] (x) 2 konsonan separuh vokal bersuara. ǰ] (vi) 2 konsonan geseran tidak bersuara. konsonan pinjaman Tahukah Anda Konsonan Asli Bahasa Melayu? Konsonan asli dalam bahasa Melayu adalah konsonan yang tersedia ada dalam bahasa Melayu dan telah digunakan oleh penutur bahasa Melayu tanpa perubahan. Konsonan boleh terdiri daripada konsonan bersuara dan konsonan tidak bersuara. Sekiranya bunyi vokal itu adalah bunyi yang dihasilkan oleh alat artikulasi dengan udara keluar terus-menerus tanpa sekatan atau gangguan oleh alat artikulasi. Konsonan bersuara ialah konsonan yang semasa penghasilannya. d] (iii) 2 letupan lelangit lembut bersuara dan tidak bersuara [k. [t] dan [k].BUNYI-BUNYI BAHASA / 4 Apakah Bunyi Konsonan? Konsonan ialah bunyi bahasa selain daripada bunyi vokal. [d] dan [g]. iaitu geseran gusi tidak bersuara [s] dan geseran glotis bersuara [h] (vii) 1 konsonan getaran bersuara [r] (viii) 1 konsonan sisian bersuara [l] (ix) 4 konsonan sengau bersuara [m. maka bunyi konsonan ialah bunyi yang semasa menghasilkannya terdapat gangguan atau halangan oleh alat artikulasi. b] (ii) 2 konsonan letupan gusi bersuara dan tidak bersuara [t. Menurut Yunus Maris. Konsonan dalam bahasa Melayu terdiri daripada dua golongan. contohnya [b]. iaitu 1 separuh vokal dua bibir bersuara [w] dan 1 separuh vokal lelangit keras bersuara [j] 82 . konsonan asli dan ii. n.

21 : Carta Konsonan Asli Bahasa Melayu 83 . rongga hidung dan lain-lain. gusi. glotis. Berikut diberikan carta konsonan asli bahasa Melayu dan daerah artikulasi dan cara penyebutannya sekali. pita suara. Daerah Sebutan Cara Sebutan 1 Dua bibir p b 2 Gusi 3 Gusi Lelangit Keras 4 Lelangit keras 5 Lelangit lembut k g 6 Pita suara ʔ Letupan tak bersuara Letupan bersuara Letusan tak bersuara Letusan bersuara Sengau Geseran tak bersuara Geseran bersuara Getaran Sisian Separuh vokal t d č ǰ m n s ɲ ŋ h r l w y/j Rajah 4. lelangit keras.BUNYI-BUNYI BAHASA / 4 Penghasilan konsonan-konsonan tersebut melibatkan daerah artikulasi tertentu seperti dua bibir. lelangit lembut.

terdapat juga lambang-lambang linguistik untuk melambangkan bunyi-bunyi bahasa yang terdapat dalam kalangan bahasa dunia. Lambanglambang fonetik antarabangsa itu adalah seperti dalam rajah 4. Berikut diberikan nama bunyi konsonan antarabangsa tersebut: [p] [b] [t] [d] [c] [ɟ] [k] [g] [q] [G] [ʔ] [ph] [bh] [m] [ɱ] Letupan dua bibir tidak beraspirat tidak bersuara (Voiceless unaspirated bilabial stop) Letupan dua bibir tidak beraspirat bersuara (Voiced bilabial stop) Letupan gigi-gusi tidak beraspirat tidak bersuara (Voiceless unaspirated dental-alveolar stop) Letupan gigi-gusi tidak beraspirat bersuara (Voiced unaspirated dental-alveolar stop) Letupan lelangit keras tidak beraspirat tidak bersuara (Voiceless unaspirated palatal stop) Letupan lelangit keras tidak beraspirat bersuara (Voiced unaspirated palatal stop) Letupan lelangit lembut tidak beraspirat tidak bersuara (Voiceless unaspirated velar stop) Letupan lelangit lembut tidak beraspirat bersuara (Voiced unaspirated velar stop) Letupan anak tekak tidak beraspirat tidak bersuara (Voiceless unaspirated uvular stop) Letupan anak tekak tidak beraspirat bersuara (Voiced unaspirated uvular stop) Letupan glotis tidak beraspirat tidak bersuara (Voiceless unaspirated glottal stop) Letupan dua bibir beraspirat tidak bersuara (Voiceless aspirated bilabial stop) Letupan dua bibir beraspirat bersuara (Voiced aspirated bilabial stop) Sengau dua bibir bersuara (Voiced bilabial nasal) Sengau bibir-gigi bersuara (Voiced labio-dental nasal) 84 .BUNYI-BUNYI BAHASA / 4 Di samping itu.21.

Rahilly. maka lambang pada sebelah kanan mewakili konsonan bersuara. 1999:226) 85 . Martin & J.BUNYI-BUNYI BAHASA / 4 Dua bibir Letupan Gigibibir Gigi Gusi Postalveola Retrofleks Lelangit keras Lelangit lembut Uvular Faringal Glotal p b m B ɱ t n r Ր d ʈ ɖ ɳ C ɟ ɲ k g ŋ R N ʔ Sengau Getaran Tap/ Flap Geseran Geseran Sisian Malaran Tak Bergeser Malaran Tak Bergeser Sisian ɽ ∫ ʒ ʐ Ф β f v Θ ð S z ɫ ɮ ç ʝ x Ɣ Χ ʁ ћ ʕ h ɦ ʊ ɺ l ɻ Į j ʎ պ L * Apabila lambang hadir secara berpasangan.22: Carta Lambang Konsonan Antarabangsa (The International Phonetic Alphabet) (Sumber: J.B. Rajah 4. * Bahagian berwarna menandakan artikulasi mustahil berlaku.

BUNYI-BUNYI BAHASA / 4 [n] [ɳ] [ɲ] [ŋ] [N] [ф] [β] [f] [v] [θ] [ð] [s] [z] [ ] [ʐ] [∫] [Ʒ] [ç] Sengau gigi-gusi bersuara (Voiced dental-alveolar nasal) Sengau gelungan bersuara (Voiced retroflex nasal) Sengau lelangit keras bersuara (Voiced palatal nasal) Sengau lelangit lembut bersuara (Voiced velar nasal) Sengau anak tekak bersuara (Voiced uvular nasal) Geseran dua bibir tidak bersuara (Voiceless bilabial fricative) Geseran dua bibir bersuara (Voiced bilabial fricative) Geseran bibir-gigi tidak bersuara (Voiceless labio-dental fricative) Geseran bibir-gigi bersuara (Voiced labio-dental fricative) Geseran gigi tidak bersuara (Voiceless dental fricative) Geseran gigi bersuara (Voiced dental fricative) Geseran gigi-gusi tidak bersuara (Voiceless dental-alveolar fricative) Geseran gigi-gusi bersuara (Voiced dental-alveolar fricative) Geseran gelungan tidak bersuara (Voiceless retroflex fricative) Geseran gelungan bersuara (Voiced retroflex fricative) Geseran gusi-lelangit keras tidak bersuara (Voiceless palato-alveolar fricative) Geseran gusi-lelangit keras bersuara (Voiced palato-alveolar fricative) Geseran lelangit keras tidak bersuara (Voiceless palatal fricative) 86 .

BUNYI-BUNYI BAHASA / 4 [ʝ] [x] [Ɣ] [χ] [ʁ] [ћ] [ʕ] [h] [ɧ] [w] [ɥ] [ʊ] [ɺ] [ɻ] [j] [պ] [ɬ] [ɮ] Geseran lelangit keras bersuara (Voiced palatal fricative) Geseran lelangit lembut tidak bersuara (Voiceless velar fricative) Geseran lelangit lembut bersuara (Voiced velar fricative) Geseran anak tekak tidak bersuara (Voiceless uvular fricative) Geseran anak tekak bersuara (Voiced uvular fricative) Geseran rongga tekak tidak bersuara (Voiceless pharyngeal fricative) Geseran rongga tekak bersuara (Voiced pharyngeal fricative) Geseran pita suara tidak bersuara (Voiceless glottal fricative) Geseran pita suara bersuara (Voiced glottal fricative) Malaran tidak bergeser bibir-lelangit lembut (Labial-velar approximant) Malaran tidak bergeser bibir-lelangit keras (Labial-palatal approximant) Malaran tidak bergeser bibir-gigi (Labial-dental approximant) Malaran tidak bergeser gigi-gusi (Dental-alveolar approximant) Malaran tidak bergeser gelungan (Retroflex approximant) Malaran tidak bergeser lelangit keras (Palatal approximant) Malaran tidak bergeser lelangit lembut (Velar approximant) Sisian bergeser gigi-gusi (Dental-alveolar lateral fricative) Sisian bergeser lepas gusi (Post-alveolar lateral fricative) 87 .

Daerah Sebutan / Cara Sebutan Letupan tak bersuara Letupan bersuara Letusan tak bersuara Dua bibir Gusi Gusi Lelangit Keras Lelangi t keras Lelangit lembut Pita suara p k ʔ d g 88 . 2006:53-58) 4.6 Lengkapkan bahagian berwarna dalam carta di bawah dengan lambang konsonan bahasa Melayu yang betul.BUNYI-BUNYI BAHASA / 4 [l] [Į] [ʎ] [r] [R] [Ր] [ɽ] [R] Sisian tidak bergeser gigi-gusi (Dental-alveolar lateral) Sisian tidak bergeser gigi-gusi (Retroflex lateral) Sisian tidak bergeser lelangit keras (Palatal lateral) Getaran gigi-gusi (Dental-alveolar trill) Getaran anak tekak (Uvular trill) Tamparan gigi-gusi (Dental-alveolar trill) Tamparan gelungan (Retroflex flap) Tamparan anak tekak (Uvular flap) (Sumber: Paitoon M. Chaiyanara.

kemudian dilepaskan serta-merta. 89 . (iv) Udara dari paru-paru keluar ke rongga mulut tanpa menggetarkan pita suara. (ii) Lelangit lembut dan anak tekak dinaikkan dan dirapatkan kepada dinding tekak bagi menyekat udara supaya tidak dapat keluar melalui rongga hidung. (iii) Pita suara dibuka (direnggangkan). Letupan Dua Bibir Tidak Bersuara [p] Konsonan letupan dua bibir tidak bersuara [p] dihasilkan melalui proses seperti yang berikut: (i) Dua bibir dirapatkan untuk menghalang sepenuhnya udara dari paruparu yang keluar ke rongga mulut.BUNYI-BUNYI BAHASA / 4 Daerah Sebutan / Cara Sebutan Letusan bersuara Sengau Dua bibir Gusi Gusi Lelangit Keras Lelangit keras Lelangit lembut Pita suara ǰ n ŋ Geseran tak bersuara Geseran bersuara Getaran s Sisian l Separuh vokal y/j Tahukah Anda Cara Penghasilan Bunyi Konsonan? 1. Udara tersekat sepenuhnya pada bibir.

7 Terangkan cara penghasilan bunyi konsonan Letupan Dua Bibir Tidak Bersuara [p]. [santap]. [pasu].BUNYI-BUNYI BAHASA / 4 (v) Bunyi yang dihasilkan ialah bunyi konsonan letupan dua bibir tidak bersuara [p] (lihat rajah 4. [sәdap]. di akhir perkataan: [dakap]. Bulatkan perkataan yang bermula dengan konsonan letupan dua bibir tidak bersuara. di tengah perkataan: [lәpas]. [putәri]. Kehadiran konsonan ini dalam perkataan adalah seperti yang berikut: di awal perkataan: [papan]. basah 90 boros pijak hitam bola 5. [atap].8 besar hampas perah . [pukul].23 : Penghasilan Konsonan [p] 5. [p] Rajah 4.23). [dapat]. [sepaʔ]. [dapur].

[tiba]. (iv) Udara dari paru-paru keluar dengan menggetarkan pita suara ke rongga mulut dan tersekat sepenuhnya seketika pada bibir mulut.BUNYI-BUNYI BAHASA / 4 2.24 : Penghasilan Konsonan [b] 91 . Kehadiran konsonan ini dalam perkataan adalah seperti yang berikut: di awal perkataan: [buruŋ]. [batu]. Letupan Dua Bibir Bersuara [b] Konsonan ini dihasilkan melalui proses seperti yang berikut: (i) Dua bibir dirapatkan untuk menghalang sepenuhnya udara yang keluar dari paru-paru ke rongga mulut. (ii) Lelangit lembut dan anak tekak dinaikkan dan dirapatkan pada dinding tekak untuk menyekat udara supaya tidak dapat keluar melalui rongga hidung. [buku]. (iii) Pita suara dirapatkan. di tengah perkataan: [tubuh]. [b] Rajah 4. (v) Bunyi yang dihasilkan ialah bunyi konsonan dua bibir bersuara [b] (lihat rajah 4. [karib]. [adab].24). [budaʔ]. di akhir perkataan: [sәbab]. kemudian udara dilepaskan dengan serta-merta. [tabur]. [kitab]. [subuh].

[lәmbut]. (ii) Lelangit lembut dan anak tekak dinaikkan dan dirapatkan pada dinding tekak untuk menutup rongga hidung supaya udara tidak dapat keluar melalui rongga hidung. 3. Kehadiran konsonan ini dalam perkataan adalah seperti yang berikut: di awal perkataan: [taŋan].25). [patut]. Udara kemudiannya dilepaskan dengan serta-merta. (v) Bunyi yang dihasilkan ialah konsonan letupan gusi tidak bersuara [t] (lihat rajah 4.BUNYI-BUNYI BAHASA / 4 4. di tengah perkataan: [pәtaŋ]. [bantu]. [sәbut]. [tareʔ]. (iii) Pita suara dibuka (direnggangkan). [tahu]. [satu]. Letupan Gusi Tidak Bersuara [t] Konsonan letupan gusi tidak bersuara dihasilkan melalui proses seperti yang berikut: (i) Hujung lidah dirapatkan pada gusi untuk membuat sekatan penuh pada arus udara yang keluar dari paru-paru ke rongga mulut. [putus]. 92 . (iv) Udara yang keluar dari paru-paru ke rongga mulut keluar tanpa menggetarkan pita suara. kemudian tersekat pada bahagian gusi. di akhir perkataan: [pәnuntut].9 Terangkan cara penghasilan bunyi Konsonan Letupan Dua Bibir Bersuara [b]. [toloŋ].

93 . proses yang berikut perlu berlaku: (i) Hujung lidah dirapatkan pada gusi untuk membuat sekatan penuh pada arus udara yang keluar dari paru-paru ke rongga mulut.BUNYI-BUNYI BAHASA / 4 [t] Rajah 4. 4.25: Penghasilan Konsonan [t] 4. (iii) Pita suara dirapatkan. . (ii) Lelangit lembut dan anak tekak dinaikkan dan dirapatkan pada dinding tekak untuk menutup rongga hidung supaya udara tidak dapat keluar melalui rongga hidung. Letupan Gusi Bersuara [d] Untuk menghasilkan bunyi konsonan ini.10 Terangkan cara penghasilan bunyi konsonan Letupan Gusi Tidak Bersuara [t].

[sidaŋ]. Bunyi yang dihasilkan ialah bunyi konsonan letupan dua bibir bersuara [d] (lihat rajah 4. di akhir perkataan: [abad]. [padaŋ].BUNYI-BUNYI BAHASA / 4 (iv) (v) Udara dari paru-paru keluar dengan menggetarkan pita suara ke rongga mulut dan tersekat sepenuhnya pada gusi. [dapur]. Konsonan ini hadir dalam perkataan yang berikut: di awal perkataan: [dalam]. [maʔsud]. [hasad]. [tekad]. di tengah perkataan: [pәdaŋ].26: Penghasilan Konsonan [d] 94 . [duka]. [d] Rajah 4. [dahulu]. [padah]. kemudian udara tersebut dilepaskan dengan serta-merta.26).

[dәkat].27).11 Terangkan cara penghasilan bunyi konsonan Letupan Gusi Bersuara [d]. kemudian dilepaskan dengan serta-merta. [kalau]. (v) Bunyi yang dihasilkan ialah bunyi konsonan letupan lelangit lembut tidak bersuara [k] (lihat rajah 4. [pәkaʔ]. 95 . [pukat]. (ii) Lelangit lembut dan anak tekak dirapatkan pada dinding tekak untuk menyekat udara supaya tidak dapat keluar melalui rongga hidung. Letupan Lelangit Lembut Tidak Bersuara [k] Konsonan letupan lelangit lembut tidak bersuara [k] dihasilkan melalui proses seperti yang berikut: (i) Belakang lidah dinaikkan dan dirapatkan pada lelangit lembut untuk membuat sekatan penuh pada arus udara yang keluar dari paru-paru ke rongga mulut.12 Bulatkan perkataan yang bermula dengan konsonan letupan gusi bersuara. 4. [bakat]. (iv) Udara dari paru-paru keluar ke rongga mulut tanpa menggetarkan pita suara.BUNYI-BUNYI BAHASA / 4 4. di tengah perkataan: [sukat]. Udara tersekat pada bahagian lelangit lembut. [kuda]. (iii) Pita suara dibuka (direnggangkan). [әmaʔ]. Bunyi konsonan ini hadir dalam perkataan yang berikut: di awal perkataan: [kawan]. duri gulai dapur batas desak buruh gitar bilas 5. [teŋoʔ]. [kita]. di akhir perkataan: [budaʔ].

5 6. 96 .BUNYI-BUNYI BAHASA / 4 [k] Rajah 4. proses berikut perlu dilakukan: (i) Belakang lidah dinaikkan dan dirapatkan pada lelangit lembut untuk membuat sekatan penuh pada arus udara yang keluar dari paruparu. Letupan Lelangit Lembut Bersuara [g] Bagi menghasilkan konsonan letupan lelangit lembut bersuara [g]. (ii) Lelangit lembut dan anak tekak dirapatkan kepada dinding tekak untuk membuat sekatan supaya udara tidak dapat keluar melalui rongga hidung.27 : Penghasilan Konsonan [k] 4.13 Terangkan cara penghasilan bunyi konsonan Letupan Lelangit Lembut Tidak Bersuara [k].

14 Terangkan cara penghasilan bunyi konsonan Letupan Lelangit Lembut Bersuara [g]. Udara tersebut kemudiannya dilepaskan dengan serta-merta. 4 97 . [gantuŋ]. 1. [ragu]. [ǰuga]. Udara dari paru-paru keluar dengan menggetarkan pita suara ke rongga mulut dan tersekat pada bahagian lelangit lembut. [gambar].BUNYI-BUNYI BAHASA / 4 (iii) (iv) (v) Pita suara dirapatkan. Bunyi konsonan ini hadir dalam perkataan seperti yang berikut: di awal perkataan: [guru]. Bunyi yang dihasilkan ialah bunyi konsonan letupan lelangit lembut bersuara [g] (lihat rajah 4. [ganti]. di tengah perkataan: [agaʔ].28 : Penghasilan Konsonan [g] 4. [dialog]. di akhir perkataaan: [beg].28). [monolog]. [g] Rajah 4. [agar].

(iv) Bunyi yang dihasilkan ialah bunyi konsonan hentian glotis [ʔ] yang terdapat dalam bahasa Melayu (lihat rajah 4. [ʔikan]. [ʔ] Rajah 4. [anaʔ]. [ʔada]. [čәkaʔ]. Hentian Glotis [ʔ] Untuk menghasilkan bunyi hentian glotis. (iii) Udara dari paru-paru keluar dan tersekat dan terhenti pada bahagian glotis dan tidak dilepaskan.29). proses berikut turut berlaku: (i) Pita suara dirapatkan serapat-rapatnya. di akhir perkataan: [tidaʔ]. [kәʔadaʔan]. [ʔoraŋ].BUNYI-BUNYI BAHASA / 4 7. di tengah perkataan: [saʔat]. Contoh perkataan yang mengandungi bunyi konsonan ini ialah: di awal perkataan: [ʔibu]. [soʔal].29 : Penghasilan Konsonan [ʔ] 98 . (ii) Lelangit lembut dan anak tekak dinaikkan dan dirapatkan kepada dinding tekak untuk membuat sekatan supaya udara tidak dapat keluar melalui rongga hidung. [ǰumaʔat]. [galaʔ].

(iv) Udara dari paru-paru keluar ke rongga mulut tanpa menggetarkan pita suara. (iii) Pita suara dibuka (direnggangkan). pelepasan udara adalah lebih cepat sedikit berbanding dengan pelepasan udara untuk bunyi konsonan letusan (afrikat) dalam bahasa Inggeris seperti dalam perkataan church. [čuri]. Walau bagaimanapun. Letusan Lelangit Keras-Gusi Tidak Bersuara [č] Untuk menghasilkan bunyi konsonan ini. [čontoh]. untuk bunyi konsonan [č] dalam bahasa Melayu. Udara tersebut tersekat seketika pada bahagian lelangit keras-gusi. 99 .BUNYI-BUNYI BAHASA / 4 4. di tengah perkataan: [suči]. elok tamak cucuk kicap bahu semak muka itik 8.15 Terangkan cara penghasilan bunyi konsonan Hentian Glotis [ʔ]. di akhir perkataan: [mač]. (ii) Lelangit lembut dan anak tekak dinaikkan dan dirapatkan pada dinding tekak untuk membuat sekatan supaya udara tidak dapat keluar melalui rongga hidung. kemudian udara tersebut dilepaskan dengan perlahan (bukan dengan cepat atau dengan serta-merta). [koč]. Bunyi konsonan [č] yang hadir dalam bahasa Melayu adalah seperti yang berikut: di awal perkataan: [čari]. proses yang berikut turut berlaku: (i) Depan lidah dirapatkan pada daerah lelangit keras-gusi untuk membuat sekatan pada arus udara dari paru-paru ke rongga mulut. [kunči]. 4.16 Bulatkan perkataan yang berakhir dengan hentian glotis. [čuti]. [bәnči]. [banči].

30 : Penghasilan Konsonan [č] 4. Letusan Lelangit Keras-Gusi Bersuara [ǰ] Bunyi letusan lelangit keras-gusi dihasilkan melalui proses seperti yang berikut: (i) Depan lidah dirapatkan pada daerah lelangit keras-gusi untuk membuat sekatan pada arus udara dari paru-paru ke rongga mulut. (ii) Lelangit lembut dan anak tekak dinaikkan dan dirapatkan pada dinding tekak untuk menyekat udara daripada memasuki rongga hidung. (iii) Pita suara dirapatkan.17 Terangkan cara penghasilan bunyi konsonan Letusan Lelangit Keras-Gusi Tidak Bersuara [č]. 9.BUNYI-BUNYI BAHASA / 4 [č] Rajah 4. 100 .

Bagi bunyi kononan [ǰ] dalam bahasa Melayu. di akhir perkataan: [imeǰ]. [tәrǰun]. [koleǰ].18 Terangkan cara penghasilan bunyi konsonan Letusan Lelangit Keras-Gusi Bersuara [ǰ]. [ǰaŋgut]. 101 .31). [buǰaŋ].31 : Penghasilan Konsonan [ǰ] 4. [ǰ] Rajah 4. [ǰoloʔ]. Udara dilepaskan perlahan (bukan dilepaskan dengan cepat atau sertamerta). [huǰan].BUNYI-BUNYI BAHASA / 4 (iv) (v) Udara dari paru-paru keluar ke rongga mulut dengan menggetarkan pita suara dan tersekat pada daerah lelangit keras-gusi. Bunyi konsonan ini hadir dalam perkataan seperti yang berikut: di awal perkataan: [ǰaŋan]. pelepasan udara adalah lebih cepat daripada pelepasan udara untuk bunyi konsonan j dalam bahasa Inggeris seperti untuk perkataan judge. di tengah perkataan: [taǰam]. Bunyi yang dihasilkan ialah bunyi [ǰ] (lihat rajah 4. [ǰuga].

[bilis]. [hiris]. Bunyi konsonan ini hadir dalam perkataan seperti yang berikut: di awal perkataan: [sayaŋ]. [kasar]. (iii) Pita suara dibuka (direnggangkan). Pita suara tidak digetarkan. [s] Rajah 4.32 : Penghasilan Konsonan [s] 102 . di akhir perkataan: [habis]. (iv) Udara dari paru-paru keluar dengan menggeser melalui sempitan pada daerah gusi. proses yang berikut turut berlaku: (i) Daun lidah dinaikkan ke arah gusi untuk membuat sempitan. (v) Bunyi yang dihasilkan ialah bunyi geseran gusi tidak bersuara [s] (lihat rajah 4. Geseran Gusi Tidak Bersuara [s] Untuk menghasilkan bunyi konsonan geseran gusi tidak bersuara [s]. [dasar]. [sapu]. di tengah perkataan: [basuh]. [bәras]. (ii) Lelangit lembut dan anak tekak dirapatkan pada dinding tekak bagi menyekat udara daripada keluar melalui rongga hidung. cukai jambu capal juta celah kipas cuci jala 10. [pasar].32). [sәdap].19 Bulatkan perkataan yang bermula dengan konsonan letusan lelangit keras bersuara. [suŋguh].BUNYI-BUNYI BAHASA / 4 4.

(iv) Bunyi yang dihasilkan ialah bunyi konsonan geseran glotis bersuara [h] (lihat rajah 4. [hiŋgap]. [lәbeh].33). 103 . [tahap]. Pita suara digetarkan. [kaseh]. proses yang berikut turut berlaku: (i) Pita suara dibuka (direnggangkan) sedikit untuk membuat sempitan pada glotis. Geseran Glotis Bersuara [h] Untuk menghasilkan bunyi konsonan geseran glotis [h]. [pehaʔ]. di akhir perkataan: [bәrseh]. (ii) Lelangit lembut dan anak tekak dinaikkan dan dirapatkan pada dinding tekak bagi menutup rongga ke hidung supaya udara tidak dapat keluar melalui hidung.20 Terangkan cara penghasilan bunyi konsonan Geseran Gusi Tidak Bersuara [s]. (iii) Udara keluar dengan menggeser melalui sempitan glotis. [hantu]. [lәteh]. di tengah perkataan: [lihat]. 11. Kehadiran bunyi ini adalah seperti yang berikut: di awal perkataan: [habis]. [sehat]. [hulur].BUNYI-BUNYI BAHASA / 4 4.

BUNYI-BUNYI BAHASA / 4 [h] Rajah 4. Getaran Gusi Bersuara [r] Bunyi getaran gusi bersuara [r] dihasilkan dengan cara yang berikut: (i) Hujung lidah dikenakan pada gusi. (ii) Lelangit lembut dan anak tekak dinaikkan dan dirapatkan pada dinding tekak supaya udara tidak dapat keluar melalui rongga hidung.21 Terangkan cara penghasilan bunyi konsonan Geseran Glotis Bersuara [h]. 12. (iii) Pita suara dirapatkan. 104 .33 : Penghasilan Konsonan [h] 4.

34). Konsonan ini hadir dalam perkataan seperti yang berikut: di awal perkataan: [rasa]. [r] Rajah 4. [edar]. [karut]. [lebar]. [kasar]. di tengah perkataan [bәras]. [laras]. [rabun]. [runtuh].BUNYI-BUNYI BAHASA / 4 (iv) (v) Udara dari paru-paru keluar ke rongga mulut dan menggetarkan hujung lidah dan pita suara digetarkan. Bunyi yang dihasilkan ialah bunyi getaran gusi bersuara [r] (lihat rajah 4.34 : Penghasilan Konsonan [r] 4.22 Terangkan cara penghasilan bunyi konsonan Getaran Gusi Bersuara [r]. di akhir perkataan: [bәsar]. [kәras]. [rusuh]. 105 .

Sisian Gusi Bersuara [l] Konsonan sisian gusi bersuara [l] dihasilkan dengan cara: (i) Hujung lidah dikenakan pada bahagian tengah gusi untuk membuat sekatan pada arus udara yang keluar dari paru-paru ke rongga mulut. di akhir perkataan: [tiŋgal]. Pita suara digetarkan. (v) Bunyi yang dihasilkan ialah bunyi konsonan sisian gusi bersuara [l] (lihat rajah 4.35 : Penghasilan Konsonan [l] 106 . [lampu]. (iii) Pita suara dirapatkan. (iv) Udara dari paru-paru keluar ke rongga mulut tetapi hanya dapat keluar melalui sisian atau tepian. [kilat]. [peŋgal]. [lupa]. [kәlat]. [bәkal]. [bulat].35). (ii) Lelangit lembut dan anak tekak dinaikkan dan dirapatkan pada dinding tekak untuk menutup rongga ke hidung supaya udara tidak dapat keluar melalui rongga hidung. [lambat].BUNYI-BUNYI BAHASA / 4 13. di tengah perkataan: [sәlamat]. Kehadiran konsonan ini dalam perkataan adalah seperti yang berikut: di awal perkataan: [lama]. [pukul] [l] Rajah 4.

[timur]. 14. (iv) Udara dari paru-paru memasuki rongga mulut dan keluar melalui rongga hidung.36). [mula]. [malam]. Sengau Dua Bibir Bersuara [m] Konsonan sengau dua bibir bersuara [m] dihasilkan dengan cara: (i) Bibir bawah dirapatkan pada bibir atas untuk membuat sekatan pada arus udara yang keluar dari paru-paru ke rongga mulut. (ii) Lelangit lembut dan anak tekak diturunkan supaya suara dapat memasuki rongga hidung.36 : Penghasilan Konsonan [m] 107 . di akhir perkataan: [salam]. Bibir mulut dibuka semasa menyebut bunyi [m] dan pita suara digetarkan (lihat rajah 4. di tengah perkataan: [timun]. [masin]. Bunyi konsonan ini hadir dalam perkataan seperti yang berikut: di awal perkataan: [makan]. [namun]. [lima]. [m] Rajah 4. (iii) Pita suara dirapatkan.BUNYI-BUNYI BAHASA / 4 4.23 Terangkan cara penghasilan bunyi konsonan Sisian Gusi Bersuara [l]. [tilam]. [dalam]. [silam].

[naluri]. Sengau Gusi Bersuara [n] Bunyi sengau gusi bersuara [n] dihasilkan dengan cara: (i) Hujung lidah dirapatkan pada gusi untuk membuat sekatan pada arus udara yang keluar dari paru-paru ke rongga mulut.37). [naŋka]. [panas].BUNYI-BUNYI BAHASA / 4 15. [lontar]. [simpan]. kemudian keluar melalui rongga hidung.37 : Penghasilan Konsonan [n] 108 . Kehadiran bunyi konsonan ini adalah seperti dalam contoh yang berikut: di awal perkataan: [nasi]. (iii) Pita suara dirapatkan. [sәmbilan] [n] Rajah 4. (v) Bunyi yang dihasilkan ialah bunyi sengau gusi bersuara [n] (lihat rajah 4. Pita suara digetarkan. (ii) Lelangit lembut dan anak tekak diturunkan membuka rongga hidung supaya udara dapat keluar melalui rongga hidung. (iv) Udara dari paru-paru keluar ke rongga mulut dan terhalang pada bahagian gusi. [nuri]. [lapan]. [binasa]. di akhir perkataan: [papan]. di tengah perkataan: [kәnari].

[ɲamoʔ].BUNYI-BUNYI BAHASA / 4 4. (iii) Pita suara dirapatkan. proses yang berikut turut berlaku: (i) Depan lidah dirapatkan pada daerah lelangit keras-gusi untuk membuat sekatan pada arus udara yang keluar dari paru-paru ke rongga mulut. [ɲata]. kemudian keluar melalui rongga hidung. 4. (v) Bunyi yang dihasilkan ialah bunyi konsonan sengau lelangit kerasgusi bersuara [ɲ] (lihat rajah 4. Sengau Lelangit Keras-Gusi Bersuara [ɲ] Untuk menghasilkan bunyi ini. 16.25 Terangkan cara penghasilan bunyi konsonan Sengau Gusi Bersuara [n]. Pita suara digetarkan. [ɲaɲoʔ]. [miɲaʔ]. [suɲi].24 Terangkan cara penghasilan bunyi konsonan Sengau Dua Bibir Bersuara [m]. [taɲa]. di tengah perkataan: [baɲaʔ]. (ii) Lelangit lembut dan anak tekak diturunkan membuka ruang rongga ke hidung supaya udara dari paru-paru dapat keluar melalui rongga hidung. 109 . Kehadiran bunyi konsonan ini adalah seperti dalam contoh yang berikut: di awal perkataan: [ɲaɲi].38). (iv) Udara dari paru-paru keluar ke rongga mulut dan terhalang pada daerah lelangit keras-gusi.

26 Terangkan cara penghasilan bunyi konsonan Sengau Lelangit KerasGusi Bersuara [ɲ]. (ii) Lelangit lembut dan anak tekak diturunkan membuka rongga hidung supaya udara dapat keluar melalui rongga hidung. (iii) Pita suara dirapatkan. 110 .38 : Penghasilan Konsonan [ɲ] 4. Sengau Lelangit Lembut Bersuara [ŋ] Bunyi konsonan sengau lelangit lembut bersuara [ŋ] dihasilkan melalui proses yang berikut: (i) Belakang lidah dinaikkan dan dirapatkan kepada lelangit lembut untuk menyekat udara yang keluar dari paru-paru ke rongga mulut.BUNYI-BUNYI BAHASA / 4 [ɲ] Rajah 4. 17.

[baŋga]. Bunyi yang dihasilkan ialah bunyi sengau lelangit lembut bersuara [ŋ] (lihat rajah 4. [ŋ] Rajah 4. Kehadiran konsonan ini dalam perkataan adalah seperti dalam contoh yang berikut: di awal perkataan: [ŋaŋa].39). [taŋga].BUNYI-BUNYI BAHASA / 4 (iv) (v) Udara dari paru-paru keluar ke rongga mulut dan terhalang pada daerah lelangit lembut. [siŋa]. [ŋiau]. Pita suara digetarkan.39 : Penghasilan Konsonan [ŋ] 4. [tanǰuŋ].27 Terangkan cara penghasilan bunyi konsonan Sengau Lelangit Lembut Bersuara [ŋ]. [gunuŋ]. di tengah perkataan: [buŋa]. kemudian keluar melalui rongga hidung. 111 . di akhir perkataan: [taŋguŋ]. [baraŋ].

[waŋ].40). [kawat]. [wajaŋ]. [lawan]. [lewat]. (iv) Udara keluar dari paru-paru ke rongga mulut menggetarkan pita suara. di tengah perkataan: [kawan]. Separuh Vokal Dua Bibir Bersuara [w] Bunyi separuh vokal dua bibir bersuara [w] ini dihasilkan dengan cara: (i) Bibir dibundarkan. (iii) Pita suara dirapatkan.40: Penghasilan Separuh Vokal [w] 112 .BUNYI-BUNYI BAHASA / 4 18. Kehadiran konsonan ini adalah seperti dalam contoh yang berikut: di awal perkataan: [wau]. Semasa menghasilkan bunyi vokal [u]. di akhir perkataan: [sepaʔ takraw]. [waris]. (ii) Belakang lidah diangkat ke arah lelangit lembut tetapi tidak menyentuh lelangit lembut (sama seperti kedudukan lidah untuk membunyikan vokal belakang [u]). lidah dengan pantas berubah ke kedudukan (posisi) untuk menghasilkan vokal tengah [ә] (lihat rajah 4. [w] Rajah 4.

[jatim].BUNYI-BUNYI BAHASA / 4 4. 113 . kedudukan lidah berubah dengan pantas ke kedudukan vokal tengah [ә].29 Bulatkan perkataan yang bermula dengan separuh vokal dua bibir bersuara: wisel wirid yuran watan lipas yakin larut wira 19. (ii) Lelangit lembut dan anak tekak dinaikkan dan dirapatkan kepada dinding tekak supaya udara tidak keluar melalui rongga hidung. [sajaŋ]. (iii) Pita suara dirapatkan.28 Terangkan cara penghasilan bunyi konsonan Separuh Vokal Dua Bibir Bersuara [w]. kedudukan lidah berubah dengan pantas ke kedudukan vokal tengah [ә].41). Separuh Vokal Lelangit Keras Bersuara [j] Bagi menghasilkan bunyi konsonan separuh vokal lelangit keras bersuara [j]. (iv) Udara dari paru-paru keluar ke rongga mulut dan menggetarkan pita suara. proses yang berikut turut berlaku: (i) Depan lidah dinaikkan ke arah gusi seperti hendak menghasilkan bunyi vokal [i]. (v) Bunyi yang dihasilkan ialah bunyi konsonan separuh vokal [j] (lihat rajah 4. [bajaŋ]. di tengah perkataan: [dajaŋ]. 4. kemudian semasa menghasilkan bunyi itu. [sәmbahjaŋ]. [juran]. Semasa menghasilkan bunyi vokal [i]. Kehadiran bunyi konsonan ini dalam perkataan adalah seperti dalam contoh yang berikut: di awal perkataan: [jaŋ]. [jakin].

BUNYI-BUNYI BAHASA / 4

[j]

Rajah 4.41 : Penghasilan Separuh Vokal [j]

4.30 Terangkan cara penghasilan bunyi konsonan Separuh Vokal Lelangit Keras Bersuara [j].

Tahukah Anda Konsonan Pinjaman dalam Bahasa Melayu?
Dengan konsonan pinjaman, dimaksudkan konsonan-konsonan yang bukan berasal daripada bahasa Melayu tetapi dipinjam daripada bahasa lain, seperti bahasa Arab, Sanskrit, Inggeris dan sebagainya. Konsonan-konsonan ini telah umum dipakai dalam perkataan-perkataan yang dipinjam daripada bahasa asing. Konsonan-konsonan tersebut terdiri daripada:

114

BUNYI-BUNYI BAHASA / 4

(i) (ii) (iii) (iv) (v) (vi) (vii) (viii)

Geseran bibir-gigi tidak bersuara [f] Geseran bibir-gigi bersuara [v] Geseran gigi tidak bersuara [] Geseran gigi bersuara [ð] Geseran gusi bersuara [z] Geseran lelangit keras tidak bersuara [š, ž] Geseran lelangit lembut tidak bersuara [x] Geseran lelangit lembut bersuara [Ɣ]

Tahukah Anda Cara Penghasilan Konsonan Pinjaman dalam Bahasa Melayu?
Geseran Bibir-Gigi Tidak Bersuara [f]
Bunyi konsonan geseran bibir-gigi tidak bersuara [f] dihasilkan dengan cara: (i) Bibir bawah dihampirkan pada gigi atas untuk membuat sempitan supaya udara keluar dengan menggeser melalui ruang yang sempit. (ii) Lelangit lembut dan anak tekak dinaikkan menutup rongga ke hidung supaya udara tidak dapat keluar melalui rongga hidung. (iii) Pita suara dibuka (direnggangkan). (iv) Udara dari paru-paru keluar dengan menggeser melalui sempitan pada daerah bibir-gigi. Pita suara tidak digetarkan. (v) Bunyi yang dihasilkan ialah bunyi geseran bibir-gigi tidak bersuara [f] (lihat rajah 4.42). Konsonan ini hadir dalam perkataan pinjaman seperti contoh yang berikut: di awal perkataan: [fikir], [fitnah], [faham], [fonetiʔ]. di tengah perkataan: [nafkah], [sifir], [sifar], [kufur]. di akhir perkataan: [arif], [maʔaf], [alif], [huruf].

115

BUNYI-BUNYI BAHASA / 4

[f]

Rajah 4.42 : Penghasilan Konsonan [f]

4.31 Terangkan cara penghasilan bunyi konsonan pinjaman Geseran BibirGigi Tidak Bersuara [f].

Geseran Bibir-Gigi Bersuara [v]
Bunyi konsonan geseran bibir-gigi bersuara [v] dihasilkan dengan cara: (i) Bibir bawah dihampirkan pada gigi atas untuk membuat sempitan supaya udara keluar dengan menggeser melalui sempitan. (ii) Lelangit lembut dan anak tekak dinaikkan dan dirapatkan pada dinding tekak menutup rongga ke hidung supaya udara tidak dapat keluar melalui rongga hidung. (iii) Pita suara dirapatkan. (iv) Udara dari paru-paru keluar dengan menggeser melalui sempitan pada daerah bibir-gigi. Pita suara digetarkan.

116

BUNYI-BUNYI BAHASA / 4

(v)

Bunyi yang dihasilkan ialah bunyi geseran bibir-gigi bersuara [v] (lihat rajah 4.43). Kehadiran bunyi konsonan ini adalah seperti dalam contoh yang berikut: di awal perkataan: [vokal], [variasi]. di tengah perkataan: [univәrsiti], [novel].

[v]

Rajah 4.43 : Penghasilan Konsonan [v]

4.32 Terangkan cara penghasilan bunyi konsonan pinjaman Geseran BibirGigi Bersuara [v].

Geseran Gigi Tidak Bersuara []
Konsonan geseran gigi tidak bersuara [] dihasilkan melalui cara: (i) Hujung lidah dihampirkan kepada daerah antara gigi atas dengan gigi bawah untuk membuat sempitan pada daerah antara gigi atas dan gigi bawah supaya udara keluar dengan menggeser.

117

BUNYI-BUNYI BAHASA / 4

(ii)

(iii) (iv) (v)

Lelangit lembut dan anak tekak dinaikkan dan dirapatkan pada dinding tekak untuk menutup rongga ke hidung supaya udara tidak dapat keluar melalui rongga hidung. Pita suara dibuka (direnggangkan). Udara dari paru-paru keluar dengan menggeser melalui sempitan antara gigi atas dan gigi bawah. Pita suara tidak digetarkan. Bunyi yang dihasilkan ialah bunyi geseran gigi tidak bersuara [] (lihat rajah 4.44). Konsonan ini hadir dalam perkataan seperti dalam contoh yang berikut: di awal perkataan: [inin], [alaa], [abit], di tengah perkataan: [mial]. di akhir perkataan: [hadi].

[oman].

[]

Rajah 4.44 : Penghasilan Konsonan []

118

BUNYI-BUNYI BAHASA / 4 4.34 (a) _____________ (b) _____________ (c) _____________ (d) _____________ (e) _____________ (f) _____________ (g) _____________ (h) _____________ 119 (i)_____________ . Tuliskan lambang bunyi konsonan yang dihasilkan berdasarkan gambar rajah di bawah: 4.33 Terangkan cara penghasilan bunyi konsonan pinjaman Geseran Gigi Tidak Bersuara [].

BUNYI-BUNYI BAHASA / 4 4.35 Kenal pasti jenis bunyi konsonan dalam perkataan berikut: Perkataan duri gulai dapur batas desak buruh gitar bilas jala cukai jambu capal juta celah kipas cuci besar hampas perah basah boros pijak hitam bola wisel wirid yuran watan lipas yakin larut wira elok tamak cucuk kicap bahu semak muka Jenis Konsonan 120 .

4. jawapan anda perlu: i. Menjelaskan ciri-ciri vokal hadapan.5 Bagi soalan ini. Sila sertakan contoh-contoh yang mengandungi vokal tersebut. asalkan perkataan tersebut mengandungi vokal [i].vokal hadapan sempit.3 Bagi soalan ini. jawapan anda harus mencakupi: i. . [e]. Ciri-ciri vokal bahasa Melayu iii.4 Bagi menjawab soalan ini. [o] dan vokal [ә] ii. iaitu vokal tinggi [i]. . [a].vokal hadapan luas. .2 Bagi menjawab soalan ini. di tengah dan di akhir perkataan.BUNYI-BUNYI BAHASA / 4 PANDUAN MENJAWAB SOALAN LATIHAN UNIT 4 4. Anda perlu memberikan tiga contoh perkataan bagi setiap vokal tersebut yang hadir di hadapan. Bebas memilih mana-mana perkataan dalam bahasa Melayu. 121 .1 bagi mengesahkan jawapan anda itu betul. 4.vokal hadapan separuh luas.vokal hadapan separuh sempit. [u]. Sila buat rujukan tambahan daripada sumber lain. Definisi vokal ii. Anda perlu rujuk Rajah 4. anda harus: i.1 Bagi soalan ini. vokal tengah dan vokal belakang dengan menyertakan gambar rajah kedudukan bibir dan lidah semasa menghasilkan bunyi vokal tersebut dan contoh yang sesuai. Mengenal pasti sama ada huruf yang bercetak tebal dalam perkataan yang diberikan tersebut merupakan: . anda perlu: i. anda: i. Anda juga perlu memberikan vokal tengah [ә] iii. 4.vokal belakang. dan [u] ii. Mengandungi vokal-vokal yang berikut. 4. Menyenaraikan enam jenis vokal bahasa Melayu ii.vokal tengah. . . atau lain-lain ii.

26 ii. anda perlu: i. Merujuk Rajah 4. Sebaik-baiknya sertakan sekali gambar rajah dalam penerangan anda. 4.25 ii. Pastikan anda menghuraikan proses penghasilan bunyi konsonan letupan gusi bersuara [d] tersebut dengan teratur dan betul iii. 4. Antara lambang konsonan yang perlu mengisi kotak bahagian berwarna itu ialah [b]. anda perlu meneliti setiap perkataan yang diberikan dan carikan perkataan yang mengandungi konsonan letupan dua bibir bersuara [b].23 ii.6 Bagi menjawab soalan ini. 4. Pastikan anda menghuraikan proses penghasilan bunyi konsonan [p] tersebut dengan teratur dan betul iii. anda perlu: i. Mengisi kotak bahagian berwarna itu dengan lambang konsonan yang betul ii. Merujuk Rajah 4.8 Bagi soalan ini. [j]. Anda perlu melihat gambar rajah 4. Sebaik-baiknya sertakan sekali gambar rajah dalam penerangan anda. Sebaik-baiknya sertakan sekali gambar rajah dalam penerangan anda.24 ii. Pastikan anda menghuraikan proses penghasilan bunyi konsonan letupan dua bibir bersuara [b] tersebut dengan teratur dan betul iii.11 Bagi menjawab soalan ini. 4. [m]. anda perlu: i. Sila pastikan yang anda mengetahui nama-nama konsonan tersebut. 4. [t].9 Bagi menjawab soalan ini. [č]. dll iii. Merujuk Rajah 4.10 Bagi menjawab soalan ini. 122 .BUNYI-BUNYI BAHASA / 4 4.21 bagi mendapatkan jawapan seterusnya iv. Sebaik-baiknya sertakan sekali gambar rajah dalam penerangan anda.7 Bagi menjawab soalan ini. Pastikan anda menghuraikan proses penghasilan bunyi konsonan letupan gusi tidak bersuara [t] tersebut dengan teratur dan betul iii. Merujuk Rajah 4. anda perlu: i. anda perlu: i.

anda perlu: i.15 Bagi menjawab soalan ini. 4. Sebaik-baiknya sertakan sekali gambar rajah dan contoh dalam penerangan anda. Pastikan anda menghuraikan proses penghasilan bunyi konsonan letupan lelangit lembut tidak bersuara [k] tersebut dengan teratur dan betul iii. anda perlu: i. 4.BUNYI-BUNYI BAHASA / 4 4. Sebaik-baiknya sertakan sekali gambar rajah dan contoh dalam penerangan anda. Merujuk Rajah 4.30 ii.13 Bagi menjawab soalan ini. Merujuk Rajah 4. Merujuk Rajah 4. anda perlu: i. Pastikan anda menghuraikan proses penghasilan bunyi konsonan hentian glotis [ʔ] tersebut dengan teratur dan betul iii. anda perlu meneliti setiap perkataan yang diberikan dan bulatkan perkataan yang mengandungi konsonan letupan gusi bersuara.28 ii. 4. anda perlu: i.17 Bagi menjawab soalan ini. 4.12 Bagi soalan ini.27 ii.14 Bagi menjawab soalan ini.29 ii. anda perlu meneliti setiap perkataan yang diberikan dan bulatkan perkataan yang berakhir dengan hentian glotis. Sebaik-baiknya sertakan sekali gambar rajah dan contoh dalam penerangan anda. Pastikan anda menghuraikan proses penghasilan bunyi konsonan letusan lelangit keras-gusi tidak bersuara [č] tersebut dengan teratur dan betul iii. Merujuk Rajah 4. Pastikan anda menghuraikan proses penghasilan bunyi konsonan letupan lelangit lembut bersuara [g] tersebut dengan teratur dan betul iii. 123 . 4.16 Bagi soalan ini. Sebaik-baiknya sertakan sekali gambar rajah dan contoh dalam penerangan anda.

anda perlu: i. Sebaik-baiknya sertakan sekali gambar rajah dan contoh dalam penerangan anda.19 Bagi soalan ini. Merujuk Rajah 4. anda perlu: i. 124 . anda perlu: i. 4.18 Bagi menjawab soalan ini. Pastikan anda menghuraikan proses penghasilan bunyi konsonan geseran gusi tidak bersuara [s] tersebut dengan teratur dan betul iii. Merujuk Rajah 4. Sebaik-baiknya sertakan sekali gambar rajah dan contoh dalam penerangan anda.33 ii.20 Bagi menjawab soalan ini.21 Bagi menjawab soalan ini. Pastikan anda menghuraikan proses penghasilan bunyi konsonan geseran glotis bersuara [h] tersebut dengan teratur dan betul iii. 4.22 Bagi menjawab soalan ini. Merujuk Rajah 4. Pastikan anda menghuraikan proses penghasilan bunyi konsonan letusan lelangit keras-gusi bersuara [j] tersebut dengan teratur dan betul iii. anda perlu: i.31 ii.34 ii. Merujuk Rajah 4. Pastikan anda menghuraikan proses penghasilan bunyi konsonan Getaran gusi bersuara [r] tersebut dengan teratur dan betul iii. Sebaik-baiknya sertakan sekali gambar rajah dan contoh dalam penerangan anda.32 ii.BUNYI-BUNYI BAHASA / 4 4. 4. anda perlu meneliti setiap perkataan yang diberikan dan bulatkan perkataan yang bermula dengan konsonan letusan lelangit keras bersuara. 4. Sebaik-baiknya sertakan sekali gambar rajah dan contoh dalam penerangan anda.

4.37 ii.BUNYI-BUNYI BAHASA / 4 4. Pastikan anda menghuraikan proses penghasilan bunyi konsonan sengau dua bibir bersuara [m] tersebut dengan teratur dan betul iii. Pastikan anda menghuraikan proses penghasilan bunyi konsonan sengau gusi bersuara [n] tersebut dengan teratur dan betul iii. Sebaik-baiknya sertakan sekali gambar rajah dan contoh dalam penerangan anda. anda perlu: i. Sebaik-baiknya sertakan sekali gambar rajah dan contoh dalam penerangan anda. Sebaik-baiknya sertakan sekali gambar rajah dan contoh dalam penerangan anda.27 125 . Merujuk Rajah 4. Sebaik-baiknya sertakan sekali gambar rajah dan contoh dalam penerangan anda. anda perlu: i. Bagi menjawab soalan ini. Pastikan anda menghuraikan proses penghasilan bunyi konsonan sengau lelangit keras-gusi bersuara [ɲ] tersebut dengan teratur dan betul iii.36 ii. Merujuk Rajah 4. anda perlu: i. anda perlu: i. Bagi menjawab soalan ini.35 ii. Bagi menjawab soalan ini.26 4. Merujuk Rajah 4.38 ii.39 ii. anda perlu: i.25 4. Bagi menjawab soalan ini. Pastikan anda menghuraikan proses penghasilan bunyi konsonan sisian gusi bersuara [l] tersebut dengan teratur dan betul iii.24 4. Merujuk Rajah 4.23 Bagi menjawab soalan ini. Merujuk Rajah 4. Sebaik-baiknya sertakan sekali gambar rajah dan contoh dalam penerangan anda. Pastikan anda menghuraikan proses penghasilan bunyi konsonan sengau lelangit lembut bersuara [ŋ] tersebut dengan teratur dan betul iii.

Sebaik-baiknya sertakan sekali gambar rajah dan contoh dalam penerangan anda. Pastikan anda menghuraikan proses penghasilan bunyi konsonan separuh vokal dua bibir bersuara [w] tersebut dengan teratur dan betul iii. anda perlu: i.30 4.41 ii.32 126 . anda perlu: i.28 Bagi menjawab soalan ini. anda perlu: i.29 4.40 ii. Bagi soalan ini. anda perlu: i. Bagi menjawab soalan ini. 4.BUNYI-BUNYI BAHASA / 4 4. Pastikan anda menghuraikan proses penghasilan bunyi konsonan separuh vokal lelangit keras bersuara [j] tersebut dengan teratur dan betul iii. anda perlu meneliti setiap perkataan yang diberikan dan bulatkan perkataan yang bermula dengan konsonan vokal dua bibir bersuara Bagi menjawab soalan ini. Sebaik-baiknya sertakan sekali gambar rajah dan contoh dalam penerangan anda. Sebaik-baiknya sertakan sekali gambar rajah dan contoh dalam penerangan anda. Merujuk Rajah 4. Merujuk Rajah 4. Sebaik-baiknya sertakan sekali gambar rajah dan contoh dalam penerangan anda.31 4. Pastikan anda menghuraikan proses penghasilan bunyi konsonan pinjaman geseran bibir-gigi bersuara [v] tersebut dengan teratur dan betul iii.43 ii. Pastikan anda menghuraikan proses penghasilan bunyi konsonan pinjaman geseran bibir-gigi tidak bersuara [f] tersebut dengan teratur dan betul iii.42 ii. Merujuk Rajah 4. Bagi menjawab soalan ini. Merujuk Rajah 4.

anda perlu: i.34 4. [t]. [n] dalam jawapan anda. Bagi menjawab soalan ini. Sebaik-baiknya sertakan sekali gambar rajah dan contoh dalam penerangan anda. [č]. [z]. anda perlu: i. [s]. Meneliti setiap perkataan yang disenaraikan dalam soalan ii.BUNYI-BUNYI BAHASA / 4 4. [ʔ]. [g].44 ii. [z].(i) ii. [k]. Pastikan anda memasukkan lambang konsonan [p]. Bagi menjawab soalan ini. anda perlu: i. Pastikan anda menghuraikan proses penghasilan bunyi konsonan pinjaman geseran gigi tidak bersuara [] tersebut dengan teratur dan betul iii.33 Bagi menjawab soalan ini. Kenal pasti jenis-jenis bunyi konsonan dalam perkataan tersebut. Menerangkan setiap rajah (a) .35 127 . Merujuk Rajah 4. Kenal pasti kedudukan alat artikulasi yang menghasilkan bunyi konsonan tertentu iii. 4.

K. London: Heffer. New York: Holt. Fonetik dan fonologi siri pengajaran dan pembelajaran bahasa Melayu. An outline of English phonetics. Clark. Toronto: World Book Inc. J. Linguistik fonetik dan fonologi bahasa Melayu. 128 . Preliminaries to linguistic phonetics. & Yallop. (1995). Kuala Lumpur: Dewan Bahasa dan Pustaka. (1955). W. Barnhart.A. H. An introduction to descriptive linguistics. C. (1995). M. Auckland: Arnold. Speech sounds. R. Abdul Hamid Mahmood (2002). USA: Blackewell. (1998). (1958).) (1981). Bright. Ashby. C. Chicago: University of Chicago Press.L. (1986). Kuala Lumpur: Aslita Sdn. Ejaan bahasa Melayu terkini. Indirawati Zahid & Mardian Shah Omar (2006). Guru dan bahasa Melayu. Kamus Dewan Edisi Keempat (2005). Bhd. The world book of encyclopedia volume two. Ladefoged. New York: Oxford University Press. P. Oxford: Basil Blackwell Ltd. & Barnhart.J. (Ed. Kuala Lumpur: PTS Professional. P. S. Masa Enterprise. Abdul Hamid Mahmood dan Nurfarah Lo Abdullah (2007).BUNYI-BUNYI BAHASA / 4 Rujukan Abdul Hamid Mahmood (1995). A Dictionary of Linguistics and Phonetics. & Hannahs. London: Routledge. D. An introduction to phonetics and phonology (second edition). Davenport. Rinehart & Winston. Crystal. (Ed) (1992). Introducing phonetics & phonology. (1973). D. International encyclopedia of linguistics. Kuala Lumpur: City Reprographic Services. Gleason. Jones.

Pike. United Kingdom: Oxford University Press. B. Yogyakarta: Gadjah Mada University Press.L. Linguistik. Yogyakarta: Gadjah Mada University Press. Phonetics. Boston. Noam Chomsky. J. MA: Thomson Wadsworth. J. (1963). (1981).M. & Rahilly. Kuala Lumpur: Fakulti Bahasa dan Linguistik. (1947). Marsono (1986). (1998). Phonetics. J. Phonetics: A critical analysis of phonetic theory and a technique for the practical description of sounds University of Michigan Press. Ladefoged. P. (2005). Rahmat Sato. Martin. Roach. New York: Harcourt. Vowels and consonants (second edition). New York: Penguin Modern Master University Press. (2001). (2006). Sudaryanto (1983). P. Universiti Malaya. Phonetics the science of speech. New York: Denver. J. Brace and Jovanovich. Lyons.W. Laver. Malmberg. P. Principles of phonetics. The Penguin Dictionary (2004). P. H. Australia: Blackwell Publishing. (1983). Ed).B. (1993). (1993). Nor Hashimah Jalaluddin (1998). New York: Cambridge University Press. Verhaar. A course in phonetics (fifth edition). Fonetik. Kuala Lumpur: Dewan Bahasa dan Pustaka. J. Asas fonetik. London: Penguin Books. A course in phonetics (3rd. (1999). Yogyakarta: Gadjah Mada University Press. London: Arnold. Pengenalan fonetik dan fonologi. Pengantar linguistik. Ladefoged. K. 129 .BUNYI-BUNYI BAHASA / 4 Ladefoged.

beberapa alat artikulasi turut 130 .ARTIKULASI TAMBAHAN / 5 Unit 5 ARTIKULASI TAMBAHAN / KOARTIKULASI HASIL PEMBELAJARAN Setelah selesai mempelajari unit ini. penyengauan. menulis perkataan dalam bentuk fonetik dengan memasukkan lambang-lambang koartikulasi. anda seharusnya dapat: i. perengkungan dan pengglotisan. Apakah Pengertian Artikulasi Tambahan / Koartikulasi? Artikulasi tambahan atau koartikulasi ialah sebutan tambahan yang terjadi akibat daripada pengaruh penyebutan sesuatu bunyi tertentu. membezakan antara pembibiran. penglelangitkerasan. menerangkan pengertian artikulasi tambahan/ koartikulsi. Sewaktu menyebutkan sesuatu bunyi tertentu. perengkungan dan pengglotisan iii. penyengauan. ii. penglelangitkerasan. Pengenalan Unit ini membincangkan hal tentang Artikulasi Tambahan atau juga dipanggil Koartikulasi yang mencakupi pembibiran. terjadi juga sebutan tambahan secara sampingan kerana dalam proses penyebutan sesuatu bunyi tertentu.

ARTIKULASI TAMBAHAN / 5 terlibat. rongga hidung. iaitu pengaruh daripada hendak menyebut bunyi vokal belakang [u] dalam perkataan “kuning” itu. 131 . penyengauan. iv. dan v. Misalnya. pembibiran. rengkung dan seumpamanya sehingga berlakunya artikulasi tambahan seperti: i. Artikulasi tambahan pembibiran ditanda dengan lambang w seperti dalam contoh yang berikut: [kwuniŋ] [kwučiŋ] [lwubaŋ] [swulit] [twolaʔ] 5. berlaku sedikit pembundaran bibir. semasa kita menyebut bunyi perkataan [kuniŋ]. lelangit keras. misalnya bibir. iii. penglelangitkerasan. ii. perengkungan. Sebenarnya semasa kita hendak menyebut bunyi konsonan [k] yang diikuti oleh vokal belakang [u] dalam perkataan “kuning” itu.1 Apakah yang anda faham tentang koartikulasi? Berikan pengertian menurut banyak sumber. Tahukah Anda Proses Pembibiran? Pembibiran atau dikenal sebagai labialisasi ialah artikulasi tambahan yang berlaku semasa hendak menyebut bunyi vokal belakang.2 Dengan memberikan contohcontoh yang sesuai. jelaskan maksud pembibiran. pengglotisan (Glotalisasi) 5.

nasi. ŋ] merebak kepada bunyi vokal kerana rongga hidung tidak sempat ditutup sepenuhnya semasa menyebut bunyi vokal dalam perkataan tersebut. Lambang penyengauan atau nasalisasi ditanda dengan lambang ~ seperti dalam perkataan yang berikut: [mãkan] [nãŋka] [ɲãɲi] [məŋãntoʔ] 5.ARTIKULASI TAMBAHAN / 5 Tahukah Anda Proses Penyengauan? Penyengauan atau nasalisasi merupakan artikulasi tambahan yang berlaku pengaruh daripada proses penyebutan bunyi perkataan yang mengandungi konsonan sengau yang diikuti oleh vokal. ɲ. misalnya. nyamuk. n. jelaskan maksud penyengauan. Tahukah Anda Proses Penglelangitkerasan? Penglelangitkerasan atau palatalisasi merupakan artikulasi tambahan yang berlaku akibat proses penghasilan bunyi lelangit keras. ɲ. n. Penglelangitkerasan ini terhasil sebelum bunyi letusan lelangit keras [č] dan [ǰ] dan lambang yang digunakan untuk melambangkan penglelangitkerasan ialah lambang [^] di bawah atau [ǰ] di sebelah kanan atas lambang fonetik konsonan berkenaan. ŋ] seperti dalam perkataan malam. [m. seperti dalam contoh yang berikut: [punǰča] [manǰja] [belanjǰa] [senǰǰa] [belunǰǰur] 132 . Semasa menyebutkan bunyi sengau. pengaruh bunyi sengau [m.3 Dengan memberikan contoh-contoh yang sesuai. nganga.

[ʔalat] dan seumpamanya. Glotalisasi biasanya berlaku pada awal bunyi vokal yang hadir pada perkataan yang disebut secara satu-satu. jelaskan maksud penglelangitkerasan.4 Dengan memberikan contoh-contoh yang sesuai. Tahukah Anda Proses Perengkungan? Perengkungan ialah artikulasi tambahan yang berlaku akibat daripada pengucapan bunyi rengkungan. jelaskan maksud perengkungan. [ʔadeʔ]. Bunyi seperti ini banyak terdapat dalam bahasa Arab. alat artikulasi mengambil sedikit masa untuk melafazkan bunyi vokal tersebut dan ini mengakibatkan udara terhenti sebentar pada glotis semasa menyebut bunyi vokal dalam perkataan itu. Misalnya. 133 . Tahukah Anda Proses Pengglotisan (Glotalisasi)? Pengglotisan atau glotalisasi merupakan ciri suprasegmental yang berlaku sebelum penyebutan bunyi vokal. d dan z 5.5 Dengan memberikan contoh-contoh yang sesuai. Sebelum bunyi vokal itu dilafazkan. Simbol yang digunakan bagi melambangkan bunyi perengkungan ialah seperti yang terdapat pada fonem yang berikut: L.ARTIKULASI TAMBAHAN / 5 5. [ʔabaŋ].

[saʔat]. penglelangitkerasan. Contohnya. Semasa menyebut vokal pertama.ARTIKULASI TAMBAHAN / 5 Glotalisasi juga berlaku antara dua vokal yang berdekatan dalam perkataan. udara terhenti sekejap pada glotis dan memakan sedikit masa untuk menyebut vokal yang berikutnya. jelaskan maksud glotalisasi. perengkungan dan pengglotisan 1.8 Nyatakan artikulasi tambahan yang terlibat dalam contoh-contoh perkataan di bawah: (a) [kwuraŋ] (b) [tanǰǰaʔ] (c) [ʔiteʔ] (d) [taʔat] (e) [mãsin] (f) [punjčaʔ] (g) [kwotaʔ] (h) [panǰǰat] (i) [ŋãŋã] (j) [kaʔedah] ____________________ ____________________ ____________________ ____________________ ____________________ ____________________ ____________________ ____________________ ____________________ ____________________ 134 .6 Dengan memberikan contoh-contoh yang sesuai. [ǰumaʔat]. [faʔedah] dan seumpamanya. 5. 1.7 Nyatakan perbezaan antara pembibiran. penyengauan.

a) putih (b) banjir (c) singa (d) taat (e) tulang (f) banyak (g) kumbang (h) sunting (i) jemaah (h) sengaja (i) ombak (j) semalam ____________________ ____________________ ____________________ ____________________ ____________________ ____________________ ____________________ ____________________ ____________________ ____________________ ____________________ ____________________ 135 .9 Salin semula perkataan-perkataan di bawah dalam bentuk fonetik dengan memasukkan lambang-lambang artikulasi tambahan yang sesuai.ARTIKULASI TAMBAHAN / 5 5.

misalnya apabila menyebut perkataan panjang. misalnya [mãlam]. Menerangkan maksud artikulasi tambahan/ koartikulasi ii.1 Bagi menjawab soalan ini. bunyi koartikulasi pembibiran yang hadir bersama dengan konsonan [k] semasa menyebut bunyi [kwuda] ii. Sila teliti semua definisi yang diberikan oleh tokoh-tokoh bahasa yang berlainan dan terangkannya mengikut fahaman anda iii. Pengaruh daripada konsonan sengau itu terkena juga pada vokal yang mengikutinya. Menjelaskan maksud koartikulasi penglelangitkerasan ii. ii. 5. Pastikan anda memberikan contoh-contoh penyengauan yang berlaku pada vokal-vokal lain yang hadir mengikuti konsonan sengau. Contohnya. [nusa] iii. 136 . [nila]. Menerangkan bahawa bunyi-bunyi penyengauan berlaku kerana wujudnya konsonan sengau yang diikuti oleh bunyi vokal.2 Bagi menjawab soalan ini.3 Bagi menjawab soalan ini. Sila berikan juga contoh-contoh konsonan sengau lain yang diikuti oleh bunyi-bunyi vokal tersebut.ARTIKULASI TAMBAHAN / 5 PANDUAN MENJAWAB SOALAN LATIHAN UNIT 5 5. konsonan [n] yang diikuti oleh konsonan [j] berlaku artikulasi tambahan penglelangitkerasan yang hadir bersamasama bunyi tersebut iii.4 Untuk menjawab soalan ini. Sila teliti perkataan yang mengandungi konsonan lain yang diikuti oleh vokal belakang. Anda perlu menjelaskan proses menghasilkan bunyi konsonan tertentu yang melibatkan berlakunya artikulasi tambahan. 5. Berikan contoh-contoh perkataan yang mengandungi artikulasi tambahan tersebut. 5. anda harus: i. anda perlu: i. anda perlu: i. Berikan contoh-contoh lain dalam bahasa Melayu tentang artikulasi tambahan penglelangitkerasan. anda harus: i. Menghuraikan artikulasi tambahan/ koartikulasi yang hadir bersama-sama dengan bunyi konsonan yang lain yang hadir selepas konsonan tersebut.

(j) ii. Pastikan anda menerangkan setiap artikulasi tambahan yang berlainan yang terdapat dalam perkataan (a) . Terangkan cara penghasilan konsonan tertentu yang boleh menyebabkan berlakunya koartikulasi perengkungan iii. dll 137 . Berikan contoh-contoh koartikulasi pengglotisan dalam bahasa Melayu.7 Bagi menjawab soalan ini. anda perlu: i.8 Bagi soalan ini. 5. seperti pembibiran.(j) tersebut iii. Sila rujuk sumber lain seperti buku dan internet bagi mendapatkan maklumat tambahan. Memberikan maksud koartikulasi pengglotisan bahasa Melayu ii. 5. Sila rujuk halaman 131 – 133. Menerangkan maksud koartikulasi perengkungan bahasa Melayu ii. anda perlu: i. Menerangkan perbezaan cara-cara menghasilkan bunyi koartikulasi pembibiran. 5.ARTIKULASI TAMBAHAN / 5 5. iii. Mengenal pasti jenis-jenis koartikulasi yang berlainan yang berlaku semasa menyebut perkataan dalam soalan (a) . Meneliti dan mengenali setiap perkataan dan bunyi-bunyi konsonan serta vokal yang terdapat pada perkataan tersebut ii. Huraikan proses pengglotisan berlaku iii. penyengauan.6 Untuk menjawab soalan ini. perengkungan dan pengglotisan ii. anda perlu: i. Anda juga perlu mengetahui setiap penghasilan bunyi konsonan dan vokal itu ada bunyi lain yang turut serta bersama-samanya. 5. anda perlu: i. Sila rujuk sumber lain seperti buku dan internet bagi mendapatkan maklumat tambahan. Berikan contoh-contoh lain koartikulasi perenkungan dalam bahasa Melayu.5 Untuk menjawab soalan ini. anda perlu: i. pengglotisan.9 Untuk soalan ini. penglelangitkerasan.

berlakunya pengglotisan pada huruf vokal [o] dan bentuk transkripsi fonetik ditulis seperti berikut: [ʔombaʔ]. Misalnya bagi perkataan ombak.ARTIKULASI TAMBAHAN / 5 iii. Anda perlu memasukkan lambang-lambang artikulasi tambahan tersebut bagi perkatan-perkataan itu. 138 .

C. (1995). Barnhart. Gramedia Jakarta. & Yallop. A Dictionary of Linguistics and Phonetics. (1958). Linguistik fonetik dan fonologi bahasa Melayu. Kuala Lumpur: Aslita Sdn. 139 . Kuala Lumpur: City Reprographic Services. Ladefoged. Gleason. (1973). Introducing phonetics & phonology. Harimurti Kridalaksana (1983). Rinehart & Winston. London: Heffer.A. Speech sounds. M. S. & Hannahs. New York: Holt. The world book of encyclopedia volume two. (1998). (1986). International encyclopedia of linguistics. (Ed) (1992).T. Clark. An outline of English phonetics.) (1981).ARTIKULASI TAMBAHAN / 5 Rujukan Abdul Hamid Mahmood (1995). R. Ashby. London: Routledge. Preliminaries to linguistic phonetics. Guru dan bahasa Melayu. D. Abdul Hamid Mahmood (2002). P.K. An introduction to phonetics and phonology (second edition). Oxford: Basil Blackwell Ltd. H. (1995). Chicago: University of Chicago Press. Davenport. P. W. Bhd. Kamus Dewan Edisi Keempat (2005). (Ed. New York: Oxford University Press. Jakarta: Penerbit P. Auckland: Arnold. & Barnhart. Bright. Toronto: World Book Inc. D.J. Crystal. Abdul Hamid Mahmood dan Nurfarah Lo Abdullah (2007). USA: Blackewell. Masa Enterprise. Kuala Lumpur: Dewan Bahasa dan Pustaka. Jones. C. Kamus linguistik.L. (1955). An introduction to descriptive linguistics. J. Ejaan bahasa Melayu terkini.

Martin. & Rahilly. Lyons. P. Universiti Malaya. J.W. Vowels and consonants (second edition). (2006). J. Yogyakarta: Gadjah Mada University Press. Marsono (1986). (1974). Verhaar. Laver. Australia: Blackwell Publishing. J. Ladefoged. (2005). B. Kuala Lumpur: Dewan Bahasa dan Pustaka. (1981). H. 140 . A course in phonetics (fifth edition). Pike. (1963).B. The Penguin Dictionary (2004).L. (1983). Noam Chomsky. New York: Denver. (1993). (1998). London: Arnold. Principles of phonetics. London: Penguin Books. MA: Thomson Wadsworth. F. Linguistik untuk bukan ahli linguistik. Kuala Lumpur: Fakulti Bahasa dan Linguistik. K. (2001). Phonetics. Phonetics. Fonetik. Boston. Malmberg. J. New York: Penguin Modern Master University Press. (1999). Phonetics: A critical analysis of phonetic theory and a technique for the practical description of sounds University of Michigan Press. Roach. New York: Cambridge University Press. P. P. (1947).M. Phonetics the science of speech.ARTIKULASI TAMBAHAN / 5 Ladefoged. United Kingdom: Oxford University Press. Pengantar linguistik. J. Rahmat Sato. Parker. Pengenalan fonetik dan fonologi. Yogyakarta: Gadjah Mada University Press.

kepanjangan.FONEM SUPRASEGMENTAL / 6 Unit 6 FONEM SUPRASEGMENTAL HASIL PEMBELAJARAN Setelah selesai mempelajari unit ini. Pengenalan Unit ini membincangkan hal tentang Fonem Suprasegmental dalam fonetik dan fonologi bahasa Melayu yang meliputi tekanan. tetapi ciri yang hadir bersama dengan cara menindihi atau menumpangi bunyi penggalan. 141 . Maksudnya. membezakan antara tekanan. tekanan. Fonem suprasegmental tersebut terdiri daripada: i. jeda. tona dan intonasi dalam bidang fonetik dan fonologi bahasa Melayu. ii. kepanjangan. anda seharusnya dapat: i. menerangkan pengertian fonem suprasegmental. jeda. Fonem suprasegmental ini bukannya bunyi segmental atau bunyi penggalan. ii. tona dan intonasi. ciri suprasegmental hadir bersama-sama fonem penggalan dengan cara menumpangi bunyi segmental. kepanjangan. Apakah Pengertian Fonem Suprasegmental? Fonem suprasegmental yang juga disebut fonem suprapenggalan ialah ciri atau sifat bunyi yang menindihi atau menumpangi sesuatu fonem.

Begitulah seterusnya dengan perkataan conduct. perkataan pro gress bermaksud “memajukan” (kata kerja) / dan pro gress bermaksud “kemajuan” (kata nama). Contohnya. misalnya bahasa Inggeris. Begitu juga dengan / perkataan ex port yang tekanannya diletakkan pada awal suku kata membawa / maksud “barang yang dieksportkan” (kata nama) sedangkan ex port yang tekanannya dilakukan pada suku kata kedua membawa maksud “melakukan kerja eksport” (kata kerja). Dalam bahasa asing. insult dan seumpamanya boleh membawa maksud yang berbeza dalam bahasa Inggeris apabila dipakai tekanan pada suku kata yang berbeza. jelaskan bagaimana “tekanan” boleh membezakan makna sesuatu frasa atau ayat. Tekanan ditanda dengan tanda ( / ). 6.2 Dengan memberikan contoh-contoh yang sesuai. Tekanan dalam perkataan bahasa Melayu lazimnya berlaku pada suku kata yang kedua seperti dalam perkataan ki ta. sa tu dan seumpamanya. tona dan intonasi. Bunyi vokal dalam bahasa Melayu disebut dengan lantang dan boleh dipanjangkan. tekanan boleh membezakan / makna. Apakah Tekanan? Tekanan ialah ciri lemah atau kerasnya suara penyebutan sesuatu suku kata.FONEM SUPRASEGMENTAL / 6 iii. jeda.1 Apakah perbezaan antara bunyi segmental dan bunyi suprasegmental? i. 6. Tekanan biasanya berlaku pada suku kata dalam perkataan. Dalam bahasa Melayu. 142 . tekanan berlaku pada vokal. v. ba pa. iv.

kepanjangan bunyinya setengah mora. perbezaan makna terjadi apabila kepanjangan ini digunakan. ship maknanya “kapal” dan shi:p bermakna “kambing biri-biri”. dan jika empat titik ( :: ). perkataan sit bermakna “duduk”.3 Ciri kepanjangan ditandai dengan tanda titik yang dipanggil mora. Ciri panjang pendek ini ditanda dengan tanda titik yang dipanggil mora. ). Jika tanda mora itu satu titik ( . dua titik ( : ). Ciri kepanjangan atau panjang pendek ini boleh membezakan makna dalam bahasa-bahasa tertentu seperti bahasa Inggeris dan Arab tetapi tidak membezakan makna dalam bahasa Melayu. “saya menjerit” dan ice-cream “aiskrim” bunyi ujarannya sama dan sukar dibezakan maknanya sekiranya kita tidak membezakannya dengan jeda seperti yang berikut: 143 .FONEM SUPRASEGMENTAL / 6 ii. 6. Misalnya. unsur jeda ini boleh membezakan makna. Dalam bahasa Inggeris. iii. Apakah Kepanjangan? Kepanjangan atau juga disebut panjang pendek bunyi merupakan ciri khusus yang terdapat pada perkataan dalam bahasa-bahasa tertentu. kepanjangannya satu mora. ayat atau rangkai kata. Apakah Jeda? Jeda yang juga disebut persendian ialah ciri atau unsur hentian (senyap) dalam ujaran sebagai tanda memisahkan unsur linguistik. khususnya bahasa Inggeris. kepanjangannya ialah dua mora. Dalam bahasa tertentu. Terangkan lambang mora tersebut dengan contoh yang sesuai. iaitu perkataan. Contohnya. dan si:t bermakna “tempat duduk”. ujaran I scream. Jeda atau persendian ini dilambangkan dengan tanda ( + ).

misalnya ujaran belikantin (belikan tin) dan belikantin (beli kantin). Contoh ayat “Saya membaca buku kakak” boleh dibezakan maknanya dengan memakai jeda seperti yang berikut: / # Saya membaca buku kakak # / (Maksudnya saya membaca buku kepunyaan kakak) / # Saya membaca buku # kakak / (Maksudnya saya memberitahu kakak bahawa saya membaca buku) / # Kami makan sate kambing # / (Maksudnya kami makan sate daging kambing) / # Kami makan sate # kambing / (Maksudnya kami memberitahu kambing bahawa kami makan sate) 144 . Bagi membezakan makna ujaran. Jeda juga digunakan untuk membezakan makna ayat. rangkai kata itu perlu ditanda dengan tanda jeda seperti yang berikut: / belikan / beli + + tin / “membelikan tin “membeli kantin = = tin yang dibeli” kantin yang dibeli” kantin / Sebenarnya jeda atau persendian merupakan unsur pembeza dalam bahasa.FONEM SUPRASEGMENTAL / 6 i scream / ai / ais + + skri:m / kri:m / “saya menjerit” “aiskrim” ice cream Dalam bahasa Melayu juga terdapat rangkai kata yang boleh mengelirukan makna sekiranya tidak dipakai tanda jeda.

bahasa Thai. bahasa Kampuchea dan lain-lain. tona meninggi. bina dua ayat yang berlainan makna dengan meletakkan lambang jeda pada bahagian yang sesuai. Kemudian. Apakah Tona? Tona merupakan naik atau turunnya suara dalam pengucapan perkataan. (a) Ibu menjahit baju ayah. Terdapat dua jenis tanda atau lambang yang berbeza digunakan untuk membezakan tinggi rendahnya bunyi satu-satu perkataan itu. bahasa Vietnam. (i) _________________________________________ (ii) _________________________________________ (b) Saya mahu membaca ensiklopedia bahasa Melayu cikgu.4 Apakah makna dan lambang jeda? 6. tona turun-naik dan tona menurun seperti dalam contoh yang berikut: 145 . (i) _________________________________________ (ii) _________________________________________ (c) Adik suka makan nasi ayam. jelaskan makna ayat-ayat yang telah dibina.FONEM SUPRASEGMENTAL / 6 6. Banyak bahasa yang mempunyai tona dan tona ini membezakan makna seperti dalam bahasa Mandarin.5 Bagi setiap ayat di bawah. Yang pertama memakai lambang tona mendatar. (i) _________________________________________ (ii) _________________________________________ iv. bahasa Laos.

2005:12) Yang kedua pula memakai tanda nombor 1 hingga 4 untuk menunjukkan perbezaan tona seperti yang berikut: Tona tinggi (sangat keras) Tona sederhana tinggi (keras) Tona rendah (lemah) 1 2 3 Tona sangat rendah (sangat lemah) 4 Walau bagaimanapun. 3 untuk tona sederhana tinggi (keras). 146 . Ladefoged. 2 untuk tona rendah (lemah) dan 1 untuk tona sangat rendah (sangat lemah).1: Kedudukan Tinggi-Rendah Suara (Sumber:P. sesetengah pengarang menggunakan tona 4 untuk tona tinggi (sangat keras).FONEM SUPRASEGMENTAL / 6 Tona datar Tona meninggi Tona turun-naik Tona menurun ma ma ma ma – / V “ibu” “guni” “kuda” “marah” \ Tona datar Tona meninggi Tona turun-naik Tona menurun “ibu” “guni” “kuda’ “marah” Rajah 6.

Misalnya. ayat berita mempunyai intonasi yang menurun pada akhir ayat. Ayat-ayat yang dituturkan itu turut menggunakan intonasi atau lagu bahasa yang berbezabeza. Dalam bahasa Melayu. Semua jenis ciri suprasegmental atau suprapenggalan. iaitu: a) Intonasi ayat penyata b) Intonasi ayat tanya c) Intonasi ayat perintah d) Intonasi ayat terbalik atau songsang e) Intonasi ayat pasif a) Intonasi Pada Ayat Penyata Biasa Intonasi pada ayat penyata mempunyai pola intonasi 2-4-2-3. Ayat tanya pula mempunyai intonasi meninggi pada akhir ayat dan seumpamanya. dan digunakan dalam pertuturan. kita menggunakan ayat-ayat yang diucapkan secara bersambung-sambung.6 Apakah makna dan lambang tona? v. iaitu tekanan. Apakah Intonasi? Intonasi ialah turun naik nada suara dalam pengucapan ayat atau frasa. terdapat berbagaibagai intonasi atau lagu yang terdapat pada ayat. Berikut diturunkan contoh-contoh intonasi pada ayat-ayat dalam bahasa Melayu. Apabila kita bertutur. kepanjangan.FONEM SUPRASEGMENTAL / 6 6. Intonasi juga disebut sebagai lagu bahasa. jeda dan tona secara kombinasi turut membentuk intonasi ayat. seperti dalam ayat yang berikut: 4 3 Pelajar 2 i tu 2 peng awas 147 .

bahagian predikat lebih dipentingkan berbanding bahagian subjek. iaitu nada permulaan bagi frasa predikat pengawas. Ayat tanya dapat juga dibentuk dengan meletakkan partikel -kah pada bahagian predikat ayat. manakala frasa predikat pengawas ditandai dengan tingkat 2-3. Dalam hal ini. Frasa predikat pergi dilafazkan dengan tingkat nada 2-3 seperti yang berikut: 148 . b) Intonasi Pada Ayat Tanya Dalam bahasa Melayu. intonasi ayat tanya biasa ditandai dengan tingkat nada 2-4-3-4. Tingkat nada 3 pada suku kata akhir ayat naik semula ke nada 4 sebagai tanda selesainya pengucapan ayat. Sebagai contoh. oleh sebab predikat yang disertai partikel kah dipentingkan. maka predikat dipindahkan ke bahagian hadapan ayat menjadi: Pengawaskah pelajar itu? Intonasi bagi ayat tanya di atas ditandai dengan tingkat nada 2-3-1-4 seperti dalam contoh yang berikut: 3 4 Penga was kah 2 1 pelajar i tu ? c) Intonasi Pada Ayat Perintah Dalam ayat perintah.FONEM SUPRASEGMENTAL / 6 Frasa subjek pelajar itu ditandai dengan tingkat nada 2-4. iaitu awak digugurkan dan meninggalkan predikat pergi. Pemisahan frasa subjek daripada predikat menjadi jelas disebabkan nada suara turun daripada tingkat 4 pada subjek pelajar itu ke tingkat nada 2. ayat Pergi! sebenarnya terbit daripada ayat Awak pergi! Kata ganti nama diri kedua. Contohnya: 4 3 4 Pelajar 2 i tu peng awas ? Intonasi ayat tanya seperti contoh di atas digunakan dalam bentuk pertanyaan kepada seorang pendengar untuk dijawab oleh pendengar berkenaan. Tingkat nada 3 pada suku kata akhir menandakan selesainya pengucapan frasa predikat pengawas.

kerap berlaku susunan ayat yang berlawanan dengan pola biasa tersebut. Walau bagaimanapun.FONEM SUPRASEGMENTAL / 6 3 Per g i! 2 Bagi melembutkan perintah dalam ayat perintah di atas. partikel -lah dapat disertakan bagi membentuk ayat: Pergilah. Intonasi ayat di atas ditandai dengan tingkat nada 2-3-1 seperti yang berikut: 3 Per g i lah 2 1 d) Intonasi Pada Ayat Terbalik atau Ayat Songsang Ayat bahasa Melayu dalam bentuk susunan biasa ialah Subjek + Predikat. Contoh: Susunan biasa Ayat songsang Susunan biasa Ayat songsang : : : : Adik saya Pandai Pelajar itu Pengawas + + + + pandai adik saya pengawas pelajar itu Intonasi ayat penyata biasa seperti yang telah dijelaskan mempunyai tingkat nada 2-4-2-3 seperti yang berikut: 4 3 Adik 2 sa ya 2 pan dai Apabila ayat tersebut disongsangkan. Ayat yang mempunyai susunan sedemikian disebut ayat terbalik atau ayat songsang. seperti yang berikut: 3 Pan dai 2 adik saya 1 149 . intonasinya bertukar menjadi 2-3-1. iaitu bahagian predikat ayat mendahului bahagian subjek. dalam percakapan atau pertuturan seharian.

Tingkat nada berkenaan tidak berubah meskipun kedudukan predikat berubah ke hadapan ayat. Susunan biasa: 4 3 Pelajar 2 i tu 2 penga was Susunan songsang: 3 4 Penga 2 was kah 1 pelajar i tu 150 . maka nada untuk -kah dan -lah menurun kepada tingkat 1.FONEM SUPRASEGMENTAL / 6 Begitu juga ayat-ayat di bawah: Susunan biasa: 4 3 Pelajar 2 i tu 2 penga was Susunan songsang: 3 Penga was 2 pelajar itu 1 Perhatikan bahawa dalam contoh ayat-ayat di atas. yang berubah ialah tingkat nada pada bahagian subjek. tingkat nada bagi bahagian predikat kekal pada tingkat 2-3. Sila teliti contoh ayat yang mengandungi partikel -kah. Oleh sebab kedua-dua partikel ini berfungsi hanya sebagai tanda bahawa bahagian predikat ayat dipentingkan. Selain partikel -kah. iaitu menurun kepada tingkat 1. -lah juga menandakan bahawa bahagian predikat diberi penekanan. Sebaliknya. bersama-sama keseluruhan subjek ayat berkenaan yang tidak lagi dipentingkan.

jika ayat pasif berkenaan merupakan ayat pasif bagi orang pertama dan kedua. iaitu 2-4-2-3. Perhatikan contoh-contoh yang berikut: Ayat Aktif: 4 3 I bu 2 2 belum menjahit baju i tu Ayat Pasif: 4 3 Baju 2 i tu 2 belum dijahit oleh i bu Dalam ayat-ayat di atas. bahagian pertama yang mempunyai tingkat nada 2-4 merupakan subjek. Lihat contoh-contoh yang berikut: 151 . Ayat tanya aktif biasa dan ayat tanya pasif biasa juga mempunyai tingkat nada 2-4 bagi bahagian subjek dan 2-3 bagi bahagian predikat seperti dalam contohcontoh yang berikut: Ayat Tanya Aktif Biasa: 4 3 Di 2 a 2 membuka bungkusan i tu? Ayat Tanya Pasif Biasa: 4 3 Bungkusan 2 i tu 2 dibuka nya? Walau bagaimanapun. tingkat nada intonasi berbeza.FONEM SUPRASEGMENTAL / 6 e) Intonasi Pada Ayat Pasif Ayat pasif mempunyai intonasi yang sama seperti ayat aktif biasa. manakala bahagian kedua yang mempunyai tingkat nada 2-3 pula merupakan bahagian predikat ayat.

Ayat (b) berasasl daripada ayat: (c) Bungkusan itu saya buka. iaitu 2-4-2-3. intonasi bagi ayat (b) di atas adalah 2-3-1. fungsi intonasi adalah sebagai pemisah frasa-frasa dalam ayat. Saya buka bungkusan itu. Dalam hal ini. Predikat sesuatu ayat mempunyai tingkat intonasi 2-3. bahagian predikat ayat ialah saya buka. nada intonasinya tetap mempunyai pola yang sama.FONEM SUPRASEGMENTAL / 6 (a) (b) Saya membuka bungkusan itu. walau bagaimana panjang sekalipun sesuatu ayat. seperti dalam contoh yang berikut: 152 . Dalam contoh di atas. Oleh sebab itu. Oleh hal yang demikian. seperti yang berikut: Nada Intonasi Ayat (b): 3 Saya 2 bu ka bungkusan itu 1 Ayat (a) dan (c) pula mempunyai intonasi ayat penyata biasa. ayat (a) merupakan ayat aktif biasa. seperti dalam contoh-contoh yang berikut: Nada Intonasi Ayat (a): 4 3 Sa ya 2 2 membuka bungkusan i tu Nada Intonasi Ayat (c): 4 3 Bungkusan 2 i tu 2 saya bu ka f) Intonasi Pada Ayat yang Panjang Perlu diingat bahawa nada turun naiknya suara disesuaikan dengan unit-unit frasa. Dalam ayat (c) di atas. manakala ayat (b) merupakan ayat pasif songsang.

Oleh hal yang demikian. pola intonasi bagi ayat biasa ialah 2-4-2-3. frasa di perpustakaan merupakan keterangan tambahan dan tidak begitu penting. seperti yang berikut: 4 3 Para 2 pelajar i tu 2 menelaah pelaja ran di perpustakaan 1 Ayat di atas berkemungkinan diucapkan dengan nada 2-3 pada bahagian frasa tambahan yang menjadi keterangan sekiranya frasa tambahan itu dipentingkan dan perlu ditegaskan seperti yang berikut: 4 4 Para 2 pelajar i tu 2 3 menelaah pelaja ran di 2 perpustaka an 153 . Maka intonasi bagi keseluruhan ayat tersebut ialah 2-4-3-1. frasa predikat dan keterangan.FONEM SUPRASEGMENTAL / 6 Para pelajar itu menelaah pelajaran di perpustakaan. Oleh yang demikian. tanpa keterangan adalah seperti yang berikut: 4 3 Para 2 pelajar i tu 2 menelaah pelaja ran Dalam contoh di atas. Ayat di atas boleh dibahagikan kepada tiga frasa intonasi utama. pola intonasi bagi ayat di atas. Seperti yang telah dijelaskan. nada yang diterimanya ialah nada 1. iaitu frasa subjek.

154 . 6.FONEM SUPRASEGMENTAL / 6 6.9 Huraikan fonem-fonem suprasegmental yang terdapat dalam bahasa Melayu.7 Huraikan perbezaan antara intonasi dan tona.8 Tandakan tingkat nada intonasi yang sesuai bagi ayat-ayat di bawah: (a) (b) (c) (d) (e) (f) (g) (h) Jalan! Minumlah Kurus Anjing Suami Bunga Budak Hadiah budak itu itu garang pegawai siram Milah itu itu itu saya dihalaunya? belum dibungkus oleh Anis 6.

FONEM SUPRASEGMENTAL / 6

PANDUAN MENJAWAB SOALAN LATIHAN UNIT 6
6.1 Untuk soalan ini, anda perlu: i. Memberi perbezaan definisi antara bunyi segmental (bunyi penggalan) dengan bunyi-bunyi suprasegmental, iaitu bunyi yang hadir secara menumpangi bunyi penggalan ii. Sila buat rujukan daripada sumber-sumber lain untuk mendapatkan maklumat tambahan. 6.2 Bagi menjawab soalan ini, anda harus: i. Menerangkan maksud tekanan dan tanda tekanan ( / ) ii. Tekanan dalam perkataan bahasa Melayu tidak membezakan makna, tetapi membezakan makna dari segi ayat, misalnya:
 kami makan sate kambing (tekanan diberikan pada sate)  kami makan sate kambing (tekanan diberikan pada kambing)

iii.

iv.

Tekanan boleh membezakan makna dalam perkataan bahasa lain, misalnya bahasa Inggeris: /  in sult (tekanan pada suku kata kedua) /  in sult (tekanan pada suku kata pertama) Sila dapatkan maklumat daripada sumber lain.

6.3 Untuk soalan ini, anda perlu: i. Menerangkan maksud mora/ kepanjangan v. Anda perlu juga menerangkan bahawa dalam bahasa Melayu, kepanjangan tidak membezakan makna, tidak seperti bahasa Arab dan bahasa Inggeris. Contoh:  [ sit ] = bermaksud “duduk”  [ si:t ] = bermaksud “tempat duduk” ii. iii. Sertakan lambang-lambang mora satu titik (.), dua titik (:), tiga titik (·:), empat titik (::) dengan contoh yang sesuai Sila dapatkan maklumat tambahan daripada sumber lain.

6.4 Untuk menjawab soalan ini, anda perlu: i. Menghuraikan maksud jeda dan lambang jeda ii. Berikan contoh-contoh penggunaan jeda dalam bahasa Melayu iii. Sila rujuk halaman 143 – 144 untuk mendapat keterangan yang jelas.

155

FONEM SUPRASEGMENTAL / 6

6.5 Bagi soalan ini, anda perlu: i. Memberi dua contoh ayat yang membawa makna yang berbeza, contohnya:
[ Ibu menjahit + baju ayah ] maksudnya, ibu membuat kerja menjahit baju ayah [ Ibu menjahit baju + ayah ] maksudnya, dia memberitahu ayahnya bahawa ibunya menjahit baju. ii. Dengan berpandukan contoh yang diberikan, sila jawab soalan (b) dan (c)

dengan betul. iii. Sila dapatkan maklumat tambahan daripada buku dan jurnal lain. 6.6 Bagi soalan ini, anda perlu: i. Memberi penjelasan terhadap makna tona ii. Memberi penjelasan terhadap lambang tona iii. Sila rujuk halaman 145 – 146. iv. Sila sertakan contoh yang sesuai bagi menyokong huraian anda. 6.7 Bagi menjawab soalan ini, anda perlu: i. Menjelaskan maksud intonasi dan tona ii. Berikan contoh intonasi ayat-ayat bahasa Melayu iii. Sila rujuk halaman 145 – 153. iv. Dapatkan juga maklumat tambahan daripada sumber lain seperti buku, internet, dll. 6.8 Bagi menjawab soalan ini, anda perlu: i. Meneliti ciri-ciri intonasi yang dihuraikan pada halaman 147 ii. Sila rujuk bentuk intonasi ayat perintah, ayat penyata, ayat pasif, ayat tanya pada halaman 147 – 153 dan terapkannya dalam ayat (a) - (h). iii. Pastikan anda tidak tersalah letak tanda intonasi pada ayat-ayat yang berlainan tersebut. 6.9 Bagi menjawab soalan tentang fonem suprasegmental ini, anda perlu: i. Merujuk jenis-jenis fonem suprasegmental seperti tekanan, kepanjangan, jeda, tona dan intonasi pada halaman 141 – 153 ii. Sila rujuk sumber lain seperti buku dan internet bagi mendapatkan maklumat tambahan. 156

FONEM SUPRASEGMENTAL / 6

Rujukan
Abdul Hamid Mahmood (1995). Ejaan bahasa Melayu terkini. Masa Enterprise.

Abdul Hamid Mahmood (2002). Guru dan bahasa Melayu. Kuala Lumpur: City Reprographic Services. Abdul Hamid Mahmood dan Nurfarah Lo Abdullah (2007). Linguistik fonetik dan fonologi bahasa Melayu. Kuala Lumpur: Aslita Sdn. Bhd. Ashby, P. (1995). Speech sounds. London: Routledge. Barnhart, C.L. & Barnhart, R.K. (Ed.) (1981). The world book of encyclopedia volume two. Toronto: World Book Inc. Bright, W. (Ed) (1992). International encyclopedia of linguistics. New York: Oxford University Press. Clark, J. & Yallop, C. (1995). An introduction to phonetics and phonology (second edition). USA: Blackewell. Crystal, D. (1986). A Dictionary of Linguistics and Phonetics. Oxford: Basil Blackwell Ltd. Davenport, M. & Hannahs, S.J. (1998). Introducing phonetics & phonology. Auckland: Arnold. Gleason, H.A. (1955). An introduction to descriptive linguistics. New York: Holt, Rinehart & Winston. Harimurti Kridalaksana (1983). Kamus linguistik. Jakarta: Penerbit P.T. Gramedia Jakarta. Indirawati Zahid & Mardian Shah Omar (2006). Fonetik dan fonologi siri pengajaran dan pembelajaran bahasa Melayu. Kuala Lumpur: PTS Professional. Istilah linguistik Bahasa Inggeris – Bahasa Malaysia, Bahasa Malaysia – Bahasa Inggeris. Kuala Lumpur: Dewan Bahasa dan Pustaka, 1991. Jones, D. (1958). An outline of English phonetics. London: Heffer.

157

FONEM SUPRASEGMENTAL / 6

Kamus Dewan Edisi Keempat (2005). Kuala Lumpur: Dewan Bahasa dan Pustaka. Ladefoged, P. (2005). Vowels and consonants (second edition). Australia: Blackwell Publishing. Ladefoged, P. (2006). A course in phonetics (fifth edition). Boston, MA: Thomson Wadsworth. Laver, J. (1993). Principles of phonetics. New York: Cambridge University Press. Lyons, J. (1981). Noam Chomsky. New York: Penguin Modern Master University Press. Malmberg, B. (1963). Phonetics. New York: Denver. Marsono (1986). Fonetik. Yogyakarta: Gadjah Mada University Press. Martin, J.B. & Rahilly, J. (1999). Phonetics the science of speech. London: Arnold. Nik Safiah Karim dan rakan-rakan. (2003). Tatabahasa dewan. Kuala Lumpur: Dewan Bahasa dan Pustaka. Pike, K.L. (1947). Phonetics: A critical analysis of phonetic theory and a technique for the practical description of sounds University of Michigan Press. Rahmat Sato, H. (1998). Pengenalan fonetik dan fonologi. Kuala Lumpur: Fakulti Bahasa dan Linguistik, Universiti Malaya. Roach, P. (2001). Phonetics. United Kingdom: Oxford University Press. Sitindoan, G. (Drs.) (1984). Pengantar linguistik dan tatabahasa bahasa Indonesia. Bandung: Pustaka Prima Bandung. Sudaryanto (1983). Linguistik.Yogyakarta: Gadjah Mada University Press. The Penguin Dictionary (2004). London: Penguin Books. Verhaar, J.W.M. (1983). Pengantar linguistik. Yogyakarta: Gadjah Mada University Press.

158

BIDANG FONEMIK / 7

Unit

7
BIDANG FONEMIK
HASIL PEMBELAJARAN Setelah selesai mempelajari unit ini, anda seharusnya dapat:

i. menjelaskan bunyi itu distingtif atau tidak distingtif, ii. membezakan fonem dengan alofon, diftong dengan fonem vokal rangkap, iii. menjelaskan konsep pasangan minimal, bervariasi bebas, beralternasi bebas, saling melengkapi dan kesamaan fonetis serta iv. menjelaskan fonem konsonan rangkap.

Pengenalan
Unit ini membincangkan Bidang Fonemik yang meliputi bunyi distingtif atau tidak distingtif, konsep fonem, alofon, pasangan minimal, bervariasi bebas, beralternasi bebas, saling melengkapi, kesamaan fonetis, fonem vokal rangkap, dan fonem konsonan rangkap dalam bahasa Melayu.

Apakah Bidang Fonemik?
Bidang fonemik ialah bidang linguistik yang membincangkan hal yang berkaitan dengan sistem atau fungsi bunyi bahasa. Dalam bidang fonemik, bunyi-bunyi bahasa akan dianalisis dan menentukan taraf sesuatu bunyi itu sama ada bunyi itu distingtif (membezakan makna) atau tidak distingtif. Jika bunyi itu bertaraf 159

maka dikatakan bahawa bunyi d dan bunyi t adalah bunyi yang distingtif yang membezakan makna. iaitu bunyi d dan bunyi t. kecuali bunyi d dan bunyi t. jika bunyi itu tidak distingtif dan tidak membezakan makna. bunyi d dan bunyi t adalah bertaraf fonem yang berbeza dan bunyi fonem ini diletakkan dalam kurungan fonem.1 Jelaskan pengertian bidang fonemik. Dalam pasangan minimal perkataan pedang dengan petang itu terdapat bunyi yang berbeza (distingtif). iaitu / d / dan / t /. Perbezaan makna ini dapat dilihat pada pasangan minimal atau pasangan terkecil perkataan. maka bunyi itu dianggap bertaraf fonem.BIDANG FONEMIK / 7 distingtif. Di sebaliknya. Oleh sebab perkataan pedang hampir sama. pedang dengan petang. pasangan minimal. iaitu membezakan makna. Oleh itu. Misalnya. Contoh-contoh pasangan minimal yang lain yang membezakan makna adalah seperti yang berikut: (i) kaya paya / k / dan / p / adalah fonem yang berbeza barat karat / b / dan / k / adalah fonem yang berbeza sayang wayang / s / dan / w / adalah fonem yang berbeza 160 (ii) (iii) . 7. 7.2 Apakah yang anda faham tentang bunyi distingtif dan bunyi tidak distingtif? Tahukah Anda Pengertian Fonem? Fonem ialah unit bunyi yang terkecil yang membezakan makna. maka bunyi itu dianggap alofon.

BIDANG FONEMIK / 7 (iv) dalam talam / d / dan / t / adalah fonem yang berbeza cari jari / c / dan / j / adalah fonem yang berbeza (v) Selain contoh pasangan minimal di atas. tulang dengan dulang. Misalnya. terdapat banyak pasangan minimal yang lain yang membezakan makna. bunyi fonem / k / dalam bahasa Melayu mempunyai beberapa kelainan bunyi (alofon) kerana terpengaruh oleh bunyi di sekitarnya. (i) (ii) (iii) (iv) _________________________ _________________________ _________________________ _________________________ Tahukah Anda Pengertian Alofon? Alofon ialah anggota-anggota kepada satu fonem. sakat dengan zakat dan lain-lain. Kelainan bunyi yang tergolong ke dalam satu fonem ini berlaku akibat terpengaruh oleh bunyi tertentu sama ada yang terdahulu atau terkemudian daripadanya. kw 161 .3 Berikan beberapa contoh pasangan minimal yang anda tahu. Alofon juga merupakan kelainan bunyi antara satu sama lain tetapi masih tergolong ke dalam satu fonem. misalnya alofon k. Contohnya: pakar dengan bakar. 7.

BIDANG FONEMIK / 7

dan ʔ. Bunyi alofon k terjadi akibat kehadirannya dalam perkataan kiri (atau k yang diikuti oleh vokal depan i). Bunyi kw terjadi kerana kehadirannya dalam perkataan kuda (iaitu k yang diikuti oleh vokal belakang u). Bunyi ʔ terjadi kerana kehadirannya diakhiri kata dalam suku kata tertutup seperti dalam perkataan kakaʔ. Dalam hal ini, alofon k, kw dan ʔ adalah alofon-alofon daripada keluarga bunyi yang sama, iaitu fonem / k /. Ketiga-tiga bunyi k, kw, ʔ itu adalah bunyi yang mempunyai kesamaan fonetis. Maksudnya bunyi-bunyi alofon tersebut hampir-hampir sama dari segi cara pengucapannya dan juga cara penghasilannya. Ketiga-tiga bunyi itu adalah saling melengkapi. Dengan saling melengkapi dimaksudkan masing-masing bunyi tersebut menduduki posisi tertentu (tempat masing-masing) dalam bahasa Melayu. Alofon juga boleh terjadi daripada bunyi yang bervariasi bebas. Dengan bervariasi bebas dimaksudkan walaupun bunyi-bunyi itu berbeza dalam perkataan tertentu, misalnya faham dengan paham, tetapi perbezaan bunyi tidak membawa makna yang berbeza (maknanya sama). Dalam bahasa Melayu terdapat pula beberapa perkataan yang hampir sama dari segi sebutan, tetapi maknanya sama (tidak berbeza), misalnya perkataan agama, ugama dan igama. Walaupun perkataan agama, ugama dan igama itu dari segi makna tidak berbeza, tetapi vokal a, u dan i adalah asalnya fonem yang berbeza kerana terdapat pasangan minimal masing-masing yang membezakan makna, iaitu baru, buru, biru. Oleh sebab itu, vokal a, u dan i adalah distingtif (membezakan makna), maka bunyi a, u dan i adalah bertaraf fonem. Apabila bunyi a, u dan i itu sudah pernah bertaraf fonem, maka bunyi a, u dan i adalah bertaraf alternasi bebas.

7.4 Dengan memberikan contoh-contoh yang sesuai, jelaskan maksud alofon.

162

BIDANG FONEMIK / 7

Tahukah Anda Pengertian Pasangan Minimal?
Pasangan minimal ialah pasangan terkecil perkataan, iaitu pasangan perkataan yang hampir sama dari segi sebutan dan juga cara menghasilkan bunyi perkataan tersebut tetapi masih terdapat perbezaan kecil pada bunyi (fonem) tertentu yang membezakan makna antara perkataan tersebut. Contoh-contoh pasangan minimal adalah seperti yang berikut: paku tari laku baca sama bawang situ garu bila serong buka dengan dengan dengan dengan dengan dengan dengan dengan dengan dengan dengan baku dari lagu baja sana bayang satu guru bela sorong buku

7.5 Dengan memberikan contoh-contoh yang sesuai, jelaskan maksud pasangan minimal.

7.6 Kenal pasti sama ada pasangan minimal yang berikut berkontras atau tidak berkontras. i. ii. iii. iv. v. fikir perang panah semak bela pikir perang patah semak bela

163

BIDANG FONEMIK / 7

vi. vii. viii. ix. x.

serang agama Selasa faham tadah

-

terang ugama Thalatha paham tabah

Tahukah Anda Pengertian Bervariasi Bebas?
Bervariasi bebas merupakan istilah yang digunakan bagi dua bunyi yang berbeza secara fonetis yang hadir pada lingkungan yang sama dalam perkataan dan bunyi itu boleh saling berganti antara satu sama lain tetapi tidak membezakan makna. Contohnya: fikir dengan elok dengan orang dengan pikir ( f dengan p bervariasi bebas ) Elok ( e dengan ε bervariasi bebas ) Orang ( o dengan ɔ bervariasi bebas)

7.7 Berikan contoh-contoh perkataan yang bervariasi bebas dalam bahasa Melayu.

Tahukah Anda Pengertian Beralternasi Bebas?
Beralternasi bebas merupakan istilah yang dipakai bagi bunyi yang sudah bertaraf fonem, tetapi boleh dipakai secara bertukar ganti dalam perkataan tertentu pada lingkungan yang sama tetapi tidak membezakan makna. Contohnya fonem /a/, /i/ dan /u/ yang hadir pada lingkungan yang sama dalam perkataan agama, igama dan ugama tetapi maknanya tidak berbeza. Oleh hal yang demikian, fonem /a/, /i/ dan /u/ dikatakan beralternasi bebas.

164

BIDANG FONEMIK / 7

7.8 Berikan contoh-contoh perkataan yang beralternasi bebas dalam bahasa Melayu. 7.9 Huraikan perbezaan antara beralternasi bebas dan bervariasi bebas.

Tahukah Anda Pengertian Saling Melengkapi?
Istilah saling melengkapi juga dikenali sebagai distribusi komplementar, iaitu lingkungan atau tempat yang dihadiri (diisi) oleh satu anggota bunyi daripada satusatu fonem dan lingkungan atau tempat itu tidak boleh dihadiri (diisi) oleh anggota bunyi yang lain daripada fonem yang sama dalam perkataan. Maksudnya bunyi tersebut mempunyai tempat (lingkungan) tertentu yang boleh dihadiri atau dilengkapinya. Misalnya bunyi [k] dalam perkataan [kakaʔ]. Bunyi [k] boleh hadir hanya pada awal suku kata (koda) manakala bunyi [ʔ] pula boleh hadir pada lingkungan akhir suku kata (onset) sahaja. Kehadiran bunyi [ k] dan [ʔ] pada tempat tertentu sahaja ini terdapat dalam banyak perkataan lain dalam bahasa Melayu, misalnya perkataan [kanaʔ-kanaʔ, pəkaʔ, pokoʔ, beŋkoʔ, bəŋkaʔ, songkoʔ] dan seumpamanya. Oleh sebab tempat atau lingkungan yang boleh diisi oleh [k] dan [ʔ] adalah tempat yang tertentu sahaja, maka bunyi [k] dan [ʔ] dikatakan saling melengkapi. Oleh hal yang demikian, bunyi [k] dan [ʔ] adalah alofon-alofon kepada fonem /k/.

7.10 Jelaskan pengertian saling melengkapi.

165

BIDANG FONEMIK / 7

Tahukah Anda Pengertian Kesamaan Fonetis?
Kesamaan fonetis merupakan satu cara atau kriteria yang digunakan untuk menentukan sama ada bunyi-bunyi itu merupakan alofon-alofon kepada satu fonem. Cara yang lain untuk menentukan alofon-alofon kepada satu fonem ialah saling melengkapi (distribusi komplementar) seperti yang dihuraikan di atas. Bunyi kesamaan fonetis ialah bunyi yang mempunyai sifat fonetis yang sama. Bunyi kesamaan fonetis ini boleh terjadi dengan cara bunyi tertentu yang mendapat pengaruh artikulasi tambahan (koartikulasi) seperti pembibiran, penyengauan (penasalan), penglelangitkerasan, pengglotisan dan seumpamanya. Contohnya bunyi k dengan bunyi kw (k yang mendapat pengaruh daripada vokal depan dan kw pembibiran) yang terdapat pada perkataan kawan dan buwku merupakan bunyi yang mempunyai kesamaan fonetis (k, dan k w). Oleh itu, k dan kw adalah alofon kepada fonem yang sama, iaitu k. Begitu juga dengan bunyi vokal a dalam perkataan dalam dan ã sengauan (nasalisasi) dalam perkataan mãlam juga merupakan bunyi yang mempunyai kesamaan fonetis (yang satu merupakan vokal biasa sedangkan vokal a yang satu lagi disengaukan). Oleh hal yang demikian, bunyi a biasa dan bunyi a yang disengaukan itu dikatakan bunyi yang mempunyai kesamaan fonetis. Dalam bahasa Inggeris, terdapat juga bunyi yang mempunyai kesamaan fonetis. Contohnya bunyi p yang mendapat pengaruh koartikulasi hembusan seperti dalam perkataan pen (phen) mempunyai kesamaan fonetis dengan p yang tidak dihembus yang berada di akhir kata dalam perkataan top. Oleh hal yang demikian, bunyi ph (yang diiringi oleh hembusan) dengan p (yang tidak dihembuskan) adalah alofon-alofon kepada fonem p.

7.11 Bagaimanakah kesamaan fonetis berlaku? Jelaskan dengan contohcontoh yang sesuai.

166

bau. 7. terdapat banyak perkataan yang memakai fonem konsonan rangkap ini. jauh dan buah sedangkan diftong ialah dua vokal yang hadir berturut-turut dalam perkataan tetapi cara penghasilan diftong itu berbeza. Diftong dihasilkan dengan cara satu vokal diucapkan sepenuhnya sedangkan yang satu lagi diucapkan separuh sahaja. brief.BIDANG FONEMIK / 7 Tahukah Anda Pengertian Fonem Vokal Rangkap? Fonem vokal rangkap ialah fonem yang hadir berturut-turut dalam satu-satu perkataan. Contohnya perkataan stop. Dalam bahasa Inggeris.12 Dengan memberikan contoh-contoh yang sesuai. Maksudnya semasa menghasilkan bunyi vokal penuh. misalnya dia. creep. kedudukan lidah kemudiannya berubah dan geluncur kepada bunyi vokal yang lain. jelaskan maksud fonem vokal rangkap. bring. Tahukah Anda Pengertian Fonem Konsonan Rangkap? Fonem konsonan rangkap ialah dua konsonan yang hadir berturut-turut dalam satu-satu perkataan. sampai (sampay) dan amboi (amboy). clock. cloth dan seumpamanya. Contohnya perkataan kerbau (kerbaw). Konsonan rangkap tidak terdapat dalam bahasa Melayu kecuali dalam kata-kata pinjaman daripada bahasa Jawa dan bahasa Inggeris.13 Nyatakan perbezaan diftong dan vokal rangkap. Vokal rangkap ialah vokal penuh yang diucapkan dengan penuh tiap-tiap satu dalam perkataan. steep. 167 . Fonem vokal rangkap ini berbeza dengan diftong. Cara menghasilkan diftong pula melibatkan berlakunya geluncuran. 7.

draf. 7. proses dan seumpamanya.BIDANG FONEMIK / 7 Konsonan rangkap dalam bahasa Melayu terdapat dalam perkataan-perkataan pinjaman yang dipinjam daripada bahasa Jawa dan Inggeris seperti trampil.15 Adakah fonem konsonan rangkap terdapat dalam bahasa Melayu? Bincangkan. projek. 168 . drama. prihatin. blok.14 Huraikan maksud fonem konsonan rangkap dengan memberikan contoh-contoh yang sesuai. 7.

pasangan minimal dan seumpamanya ii. Begitu juga dengan fonem [t] dan [d] membezakan makna bagi pasangan minimal tersebut iii. Sila berikan contoh-contoh pasangan minimal yang lain yang menunjukkan berlakunya fonem-fonem yang membezakan makna iv. ii. alofon. igama dan agama v.BIDANG FONEMIK / 7 PANDUAN MENJAWAB SOALAN LATIHAN UNIT 7 7. iaitu yang membezakan makna ii. seperti agama. Anda perlu memasukkan contoh perkataan yang mengandungi fonem yang beralternasi bebas. Sila dapatkan maklumat tambahan daripada sumber lain seperti buku dan internet. Sila berikan contoh-contoh lain tentang bunyi-bunyi alofon kepada fonemfonem tertentu vii. Sila rujuk huraian tentang pengertian fonem dan alofon pada halaman 159 – 162. yakni vokal [a] dengan vokal [u] ialah fonem berbeza kerana membezakan makna. Anda perlu memberikan contoh-contoh bunyi alofon yang tidak distingtif. konsanan rangkap.1 Bagi soalan ini. iaitu bunyi-bunyi yang tidak membezakan makna vi. Sila rujuk sumber lain bagi mendapatkan maklumat tambahan. Menerangkan bidang fonemik dan cakupannya seperti fonem. Beberapa contoh pasangan minimal seperti:  baru – biru. 163 – 164. anda perlu: i.3 Untuk soalan ini. seperti dalam perkataan petang dan pedang yang berlainan maksudnya iii.  petang – pedang. Definisi fonem seperti yang dijelaskan pada halaman 160. 7. 7. Anda perlu memberikan beberapa contoh perkataan yang mengandungi fonem yang berbeza iv.2 Bagi menjawab soalan ini. Berikan contoh yang sesuai bagi menyokong penerangan anda iii. anda perlu: i. Berikan contoh perkataan yang sesuai yang mengandungi fonem distingtif tersebut. vokal rangkap. 169 . anda perlu memberikan: i. Memahami maksud fonem distingtif.

iaitu “agama”.x) berkontras atau tidak berkontras.5 Bagi soalan ini. i . agama. 170 . Memahami perbezaan antara bunyi bervariasi bebas dan bunyi distingtif seperti fonem p dengan f dalam perkataan fikir dengan pikir yang tidak membezakan makna ii. berikan perkataan yang mengandungi bunyi bervariasi bebas. [kwuda] 7.4 Bagi soalan ini. u dan a adalah beralternasi bebas (sudah bertaraf fonem dalam perkataan lain) walaupun masih boleh membawa makna yang sama. [piker] dan alofon [k w] dalam perkataan [kita]. Menjelaskan ciri-ciri fonem dan alofon ii. anda perlu: i. maksud bunyi alofon kepada fonem tertentu. 7. Menjelaskan maksud alofon ii. Berikan beberapa contoh alofon kepada satu fonem. Dengan berpandukan penjelasan tentang fonem dan alofon tersebut.BIDANG FONEMIK / 7 7. anda perlu: i. contoh perkataan: serong – sorong ii.paham yang tidak membezakan makna. 7. Fonem ə. anda perlu mengenal pasti sama ada perkataan pasangan minimal yang diberikan itu ( no. 7.6 Bagi menjawab soalan ini.7 Untuk soalan ini. misalnya alofon [f] kepada fonem [p] dalam perkataan [fiker]. anda perlu: i. anda perlu terlebih dahulu: i. Dengan berpandukan bunyi bervariasi bebas dalam contoh di atas. Anda perlu memberi jawapan untuk pasangan minimal yang lain dengan berpandukan jawapan di atas. Menerangkan maksud pasangan minimal dengan memberikan contohcontoh yang sesuai. ugama. misalnya menyatakan perbezaan makna perkataan pasangan minimal tersebut adalah akibat pengunaan fonem yang berbeza.8 Jawapan untuk soalan ini ialah anda perlu memberikan beberapa contoh fonem yang bertaraf distingtif yang kemudiannya digunakan untuk maksud yang sama seperti dalam igama. seperti faham .

anda perlu: i. anda perlu: i. yakni bunyi konsonan diikuti oleh bunyi vokal tertentu menyebabkan kesamaan fonetis berlaku.11 Bagi menjawab soalan ini. anda perlu: i. Sila berikan beberapa contoh pasangan perkataan beralternasi bebas dengan bervariasi bebas dalam bahasa Melayu. Menjelaskan perbezaan antara diftong dan vokal rangkap ii.BIDANG FONEMIK / 7 7. Contohnya perkataan kataʔ.10 Bagi menjawab soalan ini. Sila rujuk buku.13 Untuk soalan ini. Sila rujuk sumber lain seperti buku dan internet bagi mendapatkan maklumat tambahan. sila berikan beberapa contoh lain dalam bahasa Melayu. Menjelaskan cara kesamaan fonetis berlaku. 7. anda perlu: i. anda perlu memberi: i. 7.12 Jawapan bagi soalan ini. sila berikan beberapa contoh lain dalam bahasa Melayu. 171 . Menghurai maksud saling melengkapi ii. Sila sertakan contoh perkataan yang bunyinya saling melengkapi seperti perkataan kakak. iii.9 Bagi menjawab soalan ini. Penjelasan tentang perbezaan antara beralternasi bebas dengan bervariasi bebas ii. Dengan berpandukan contoh di atas. jurnal dan internet bagi mendapatkan malumat tambahan. Sila berikan beberapa contoh vokal rangkap dan diftong bagi menjelaskan huraian anda. Dengan berpandukan contoh di atas. Sila berikan beberapa contoh perkataan yang mengandungi fonem vokal rangkap iii. 7. iaitu k dan ʔ saling melengkapi ii. Memberikan definisi tentang fonem vokal rangkap ii. 7. yakni fonem k dan ʔ ialah saling melengkapi iii.

7. dan seumpamanya iii. Berikan beberapa contoh perkataan yang mengandungi fonem konsonan rangkap yang dipinjam daripada bahasa Inggeris. 172 . anda perlu: i. Anda perlu menyatakan bahawa fonem konsonan rangkap tidak terdapat dalam bahasa Melayu asli kecuali fonem konsonan rangkap yang dipinjam daripada bahasa Inggeris dan bahasa lain.15 Bagi menjawab soalan ini. prihatin iii. misalnya project. Menghuraikan definisi tentang fonem konsonan rangkap ii. Berikan contoh-contoh fonem konsonan rangkap yang terdapat dalam bahasa yang anda tahu seperti bahasa Inggeris.14 Bagi menjawab soalan ini. misalnya kontraktor. dan bahasa Jawa seperti gembleng. structure. struktur. Sila nyatakan bahawa tidak terdapat fonem konsonan rangkap asli dalam bahasa Melayu kecuali perkataan pinjaman daripada bahasa Inggeris dan bahasa Jawa.BIDANG FONEMIK / 7 7. anda perlu: i. Membincangkan bahawa dalam bahasa Melayu terdapat fonem konsonan rangkap atau tidak ii.

Clark. Ejaan bahasa Melayu terkini. (1955). C. Ashby. (Ed. H. J. & Hannahs. & Barnhart. USA: Blackewell. W. P. Abdul Hamid Mahmood (2002). S. Kamus Dewan Edisi Keempat (2005). Jakarta: Penerbit P. Toronto: World Book Inc. Rinehart & Winston. Brace and Jovanovich. International encyclopedia of linguistics. Speech sounds. C. Oxford: Basil Blackwell Ltd. Ladefoged. (1993). London: Routledge. Preliminaries to linguistic phonetics. New York: Oxford University Press. R. A course in phonetics (3rd. Kuala Lumpur: Aslita Sdn. New York: Holt. (1995). 173 .K. (1998). Kuala Lumpur: City Reprographic Services. (1973). P. & Yallop. An introduction to descriptive linguistics. Bright. Crystal. New York: Harcourt.T. Harimurti Kridalaksana (1983). Chicago: University of Chicago Press. Kuala Lumpur: Dewan Bahasa dan Pustaka. A Dictionary of Linguistics and Phonetics. Auckland: Arnold. Barnhart. Abdul Hamid Mahmood dan Nurfarah Lo Abdullah (2007). Gleason. Guru dan bahasa Melayu. The world book of encyclopedia volume two.) (1981). (1986). Linguistik fonetik dan fonologi bahasa Melayu. An introduction to phonetics and phonology (second edition).L. M. Gramedia Jakarta.BIDANG FONEMIK / 7 Rujukan Abdul Hamid Mahmood (1995). Ed). (Ed) (1992). Kamus linguistik. Introducing phonetics & phonology. Davenport. Masa Enterprise. D. Bhd.A. P.J. (1995). Ladefoged.

Laver. Yogyakarta: Gadjah Mada University Press. New York: Cambridge University Press. Malmberg. Phonetics. Vowels and consonants (second edition). (1947). J.W. (1993). Boston. 174 . Yogyakarta: Gadjah Mada University Press. Ladefoged. London: Penguin Books. Marsono (1986). B. Verhaar. P. K.M. MA: Thomson Wadsworth. Fonetik. Australia: Blackwell Publishing. J. The Penguin Dictionary (2004). Phonetics: A critical analysis of phonetic theory and a technique for the practical description of sounds University of Michigan Press. (2001). Pengantar linguistik. United Kingdom: Oxford University Press.L.BIDANG FONEMIK / 7 Ladefoged. Pike. Principles of phonetics. (2005). A course in phonetics (fifth edition). (2006). Roach. (1963). New York: Denver. (1983). P. P. Phonetics.

iii. Apakah Transkripsi? Transkripsi ialah penulisan dalam bentuk lambang-lambang fonetik daripada lambang-lambang tulisan huruf-huruf biasa. Transkripsi juga menurunkan lambang-lambang bunyi sebutan ke dalam bentuk lambang-lambang fonetik yang setepat mungkin mengikut sebutan sebenar penutur satu-satu bahasa. juga diterangkan beberapa lambang yang digunakan dalam penulisan transkripsi fonetik dan fonemik bagi mewakili bunyi yang diucapkan. Pengenalan Fokus huraian unit ini adalah tentang bentuk penulisan dalam transkripsi fonetik dan fonemik.TRANSKRIPSI / 8 Unit 8 TRANSKRIPSI HASIL PEMBELAJARAN Setelah selesai mempelajari unit ini. Di samping itu. mengenali dan membezakan lambang-lambang yang digunakan dalam penulisan transkripsi fonetik dan fonemik. ii. Dalam transkripsi fonetik. anda seharusnya dapat: i. mengenal pasti bentuk penulisan dalam transkripsi fonetik dan fonemik. satu lambang digunakan untuk mewakili satu bunyi yang 175 . menulis transkripsi fonetik dan fonemik dengan baik.

Dalam transkripsi fonetik. z]. dimasukkan juga lambang-lambang koartikulasi seperti lambang pembibiran [w]. iaitu transkripsi fonetik dan transkripsi fonemik. j penglelangitkerasan [ ] dan pengglotisan (glotalisasi) [ʔ]. perengkungan [L. kecuali dalam kata-kata pinjaman daripada bahasa asing seperti bahasa Inggeris atau bahasa Arab. Transkripsi fonemik mencatatkan bunyi-bunyi bahasa yang diucapkan dengan cara yang lebih luas. Apakah Transkripsi Fonemik? Transkripsi fonemik juga disebut transkripsi luas. Apakah Transkripsi Fonetik? Transkripsi fonetik juga dikenali sebagai transkripsi sempit. Misalnya. d. Terdapat dua jenis transkripsi.TRANSKRIPSI / 8 diucapkan. iaitu dengan menggunakan fonem-fonem yang terdapat dalam satu-satu bahasa itu secara umum dan mudah. Tujuan penulisan transkripsi fonemik ialah untuk memberikan lambang-lambang bunyi dengan mudah dalam bentuk lambang bunyi segmental sahaja tanpa mencatat dengan detail semua sifat bunyi yang ada pada satu-satu bahasa natif itu. Walau bagaimanapun. Transkripsi fonemik tidak menulis lambang-lambang transkripsi fonetik dengan detail (terperinci) dan tidak menggunakan ciri-ciri koartikulasi atau ciri-ciri suprasegmental. tidak semua bunyi koartikulasi itu wujud. penyengauan (nasalisasi) [ ]. Dalam transkripsi fonetik atau transkripsi sempit ini pengkaji cuba memberi lambang fonetik yang setepat-tepat dan sedetail-detailnya (terperinci) dengan bunyi yang diucapkan atau tulisan yang dipindahkan ke dalam transkripsi fonetik tersebut. Misalnya dalam tulisan atau sebutan untuk ayat Buku itu di atas meja ditulis semula dengan terperinci segala bunyi segmental dan juga segala jenis koartikulasi dan juga ciri-ciri suprasegmental yang ditumpanginya dalam bentuk transkripsi fonetik seperti yang berikut: [ # b u w ku iwtu di atas meǰa # ] Transkripsi fonetik bertujuan mencatatkan setepat mungkin semua sifat yang terdapat pada pengucapan seseorang penutur natif. dalam bahasa Melayu. penulisan transkripsi fonemik bagi ayat Buku itu di atas meja ditulisnya dengan mudah sebagai: / # buku itu di atas meǰa # / 176 .

Berikut diberikan beberapa petikan dalam tulisan Rumi bahasa Melayu beserta contoh-contoh transkripsi fonetik (transkripsi sempit) dan transkripsi fonemik (transkripsi luas): Petikan 1 Bahasa ialah alat yang digunakan untuk menyampaikan fikiran dan perasaan. Segala pandangan. pendapat. Melalui bahasa juga kita berhujah untuk meyakinkan pendengar terhadap sesuatu perkara dan ini boleh mempengaruhi mereka untuk membuat keputusan sama ada bersetuju atau tidak dengan apa yang diucapkan. rasa senang hati dan marah dapat diluahkan melalui penggunaan bahasa. Contoh Transkripsi Fonetik [ # bahasa ijalah alat jaŋ diwgunãkan unwtoʔ məɲãmpaikan fikeran dan pərasaʔan # səgala pandaŋãn // pəndapat // rasa sənãŋ hati dan mãrah dapat diwluwahkan məlawluwi pəŋwgunãʔan bahasa # ] [ # məlawluwi bahasa wǰuga kita bərwhuǰah unwtoʔ məjakenkan pəndəŋãr tərhadap səsuawtu pərkara dan ini boleh məmpəŋãwrohi məreka unwtoʔ məmwbuwat kəwpuwtusan samã ʔada bərsewtuwǰu atau tidaʔ dəŋãn apa jaŋ diwucapkan # ] Contoh Transkripsi Fonemik / # bahasa ijlah alat jaŋ digunakan untoʔ məɲampaikan fikeran dan perasaan # səgala pandaŋan // pəndapat // rasa sənaŋ hati dan marah dapat diluahkan məlalui pəŋgunaʔan bahasa# / / # məlalui bahasa ǰuga kita bərhuǰah untoʔ məjakenkan pəndəŋar tərhadap səsuatu pərkara dan ini boleh məmpəŋarohi məreka untoʔ məmbuat kəputusan sama ada bərsetuǰu atau tidaʔ dəŋan apa jaŋ diucapkan # / 177 .TRANSKRIPSI / 8 Transkripsi fonemik sangat mirip kepada sistem ejaan bagi satu-satu bahasa natif.

Setelah saman disampaikan dan catatan penyampaian dibuat. Orang yang menyampaikan saman dikehendaki membuat catatan yang mengandungi butiran-butiran seperti tarikh dan hari saman disampaikan. Kuala Lumpur. Sistem Undang-undang Di Malaysia. 1985. di mana dan bagaimana penyampaian saman dibuat serta kepada siapa saman disampaikan. halaman 275) Contoh Transkripsi Fonetik [ # samãn həndaʔlah disampaikan səndiri oleh mãhkamãh rəndah kəpada difendan // tidaʔ wkuraŋ daripada əmpat bəlas hari səbəwlom pəŋəmbalijan samãn məlaenkan mãhkamãh məmərintahkan səlaenɲã # ʔoraŋ jaŋ məŋãmpaikan samãn dikəhəndaki məmwbuwat čatatan jaŋ məŋãnwduŋi buteran səpərti tarex dan hari samãn disampaikan // di mãnã dan bagaimãnã pəɲãmpaijan samãn diwbuwat sərta kəpada sijapa samãn diwsampaikan # sətəlah samãn disampaikan dan čatatan pəɲãmpaian diwbuwat // pəndaftar haros məmbəri nõtis kəpada plentif atau pəwguamɲã məŋənãʔi hal itu dan məŋənãʔi čara samãn disampaikan # ] Contoh Transkripsi Fonemik / # saman həndaʔlah disampaikan səndiri oleh mahkamah rəndah kəpada difendan // tidaʔ kuraŋ daripada əmpat bəlas hari səbəlom pəŋəmbalian saman məlaenkan mahkamah məmərintahkan səlainɲa # oraŋ jaŋ məŋampaikan saman dikəhəndaki məmbuat čatatan jaŋ məŋanduŋi buteran buteran səpərti tarex dan hari saman disampaikan // di mana dan bagaimana pəŋampaian saman dibuat sərta kəpada siapa saman disampaikan # sətəlah saman disampaikan dan čatatan pəɲampaian dibuat // pəndaftar haros məmbəri notis kəpada plentif atau pəguamɲa məŋənai hal itu dan məŋənai čara saman disampaikan # / 178 . tidak kurang daripada 14 hari sebelum hari pengembalian saman (melainkan mahkamah memerintahkan selainnya).TRANSKRIPSI / 8 Petikan 2 Saman hendaklah disampaikan sendiri oleh Mahkamah Rendah kepada defendan. (Dipetik daripada Ahmad Ibrahim dan Ahilemah Joned. Pendaftar harus memberi notis kepada plaintif atau peguamnya mengenai hal itu dan mengenai cara saman disampaikan. DBP.

Undang-undang Perniagaan. (Dipetik daripada Shaik Mohd. Kuala Lumpur: Dewan Bahasa dan Pustaka. dan tindakan setiap pekongsi yang melakukan apa-apa tindakan untuk menjalankan secara yang lazim jenis perniagaan yang dijalankan oleh firma itu yang dia menjadi ahli.TRANSKRIPSI / 8 Petikan 3 Setiap pekongsi adalah wakil bagi firma dan pekongsi-pekongsi yang lain bagi maksud perniagaan perkongsian itu. 1987. mengikut firma dan pekongsi-pekongsinya.M. Noor Alam S. halaman 27) Contoh Transkripsi Fonetik [ # sətijap pəwkoŋsi adalah wakel bagi firmã dan pəwkoŋsi pəwkoŋsi jaŋ laen bagi mãkwsud pərnijagaʔan pərkoŋsijan itu // dan tindakan setijap pəwkoŋsi jaŋ məlawkukan apa apa tindakan unwtoʔ mənǰalankan səčara lazem ǰənis pərnijagaʔan jaŋ diǰalankan oleh firmã itu jaŋ dija mənǰadi ahli # məŋiwkut firmã dan pəwkoŋsi pəwkoŋsiɲã kəwčuwali ǰika pəkoŋsi pəkoŋsiɲã jaŋ bərtindaʔ itu pada hakikatɲã tidaʔ məmpuɲãi kwuasa bərtindaʔ unwtoʔ firmã dalam pərkara tərtəntu itu // dan oraŋ dəŋãn sijapa dija bərʔurusan itu tawhu atau pərčaja bahawa dija səoraŋ pəwkoŋsi # ] Contoh Transkripsi Fonemik / # sətiap pəkoŋsi adalah wakel bagi firma dan pəkoŋsi pəkoŋsi jaŋ laen bagi maksud pərniagaan pərkoŋsian itu // dan tindakan setiap pəkoŋsi jaŋ məlakukan apa apa tindakan untoʔ mənǰalankan səčara lazem ǰənis pərniagaan jaŋ diǰalankan oleh firma itu jaŋ dia mənǰadi ahli # məŋikut firma dan pəkoŋsi pəkoŋsiɲa kəčuali ǰika pəkoŋsi pəkoŋsiɲa jaŋ bərtindaʔ itu pada hakikatɲa tidaʔ məmpuɲai kuasa bərtindaʔ untoʔ firma dalam pərkara tərtəntu itu // dan oraŋ dəŋan siapa dia bərurusan itu tahu atau pərčaja bahawa dia səoraŋ pəkoŋsi # / 179 . Hussain. dan orang dengan siapa dia berurusan itu tahu atau percaya bahawa dia seorang pekongsi. kecuali jika pekongsi-pekongsinya yang bertindak itu pada hakikatnya tidak mempunyai kuasa bertindak untuk firma dalam perkara tertentu itu.

3 Salin semula petikan-petikan di bawah dalam bentuk transkripsi fonemik.TRANSKRIPSI / 8 8.1 Jelaskan pengertian transkripsi. Plastik adalah lebih murah tetapi pelemahan isyaratnya tinggi dan hanya sesuai digunakan untuk jarak yang dekat. 2003:49) ________________________________________________________ ________________________________________________________ ________________________________________________________ ________________________________________________________ ________________________________________________________ ________________________________________________________ ________________________________________________________ ________________________________________________________ (b) Petikan 2 Bakteria laktobasilus adalah bakteria yang bersifat gram positif. (Dipetik daripada: Saadiah Yahya & Rosilah Haji Hassan. tidak membentuk spora dan berkembang biak dengan baik dalam keadaan 180 . 8. Satu kabel gentian optik mempunyai bentuk silinder yang terdiri daripada tiga bahagian memusat: teras cladding dan jaket. (a) Petikan 1 Kabel gentian optik mengandungi satu atau lebih media liut yang diperbuat daripada gelas atau plastik.2 Huraikan perbezaan transkripsi fonetik dan transkripsi fonemik. Gelas yang sangat tulin paling baik digunakan sebagai teras tetapi mahal kosnya. 8.

Bakteria ini kebanyakan ditemui di dalam mulut bayi dan mewakili satu peratus daripada flora mulut. dasar fizikal ialah dasar yang dijalankan dalam soal perundangan dan peraturan yang berhubung dengan pencukaian.TRANSKRIPSI / 8 mikroaerofilik. semenjak Millre mengemukakan teori kemoparasitnya. (Dipetik daripada Rahimah Abdul Kadir. (Dipetik daripada Siti Rohani. Populasinya tergantung kepada dan dipengaruhi oleh kebiasaan memakan. Dengan perkataan lain. hutang kerajaan dan perbelanjaan awam untuk menghasilkan tingkat guna tenaga penuh dan mengawal inflasi dengan sesebuah ekonomi bergantung kepada tingkat permintaan agregat berbanding dengan kemampuan ekonomi untuk memenuhinya. Bakteria laktobasilus telah dilaporkan sebagai bakteria yang cukup penting dan terbanyak. 1985:34) 181 . 1989:37) ________________________________________________________ ________________________________________________________ ________________________________________________________ ________________________________________________________ ________________________________________________________ ________________________________________________________ ________________________________________________________ ________________________________________________________ ________________________________________________________ ________________________________________________________ ________________________________________________________ ________________________________________________________ (c) Petikan 3 Dasar fizikal atau dasar belanjawan ialah cara pengurusan pendapatan dan perbelanjaan kerajaan dengan tujuan untuk mempengaruhi tingkat pendapatan negara. Tempat yang paling disukainya adalah pada lesi dentin yang dalam.

Fauzi Hussin dan Mohd. Fenomena ini menjadikan dunia kelihatan mengecil daripada segi perhubungan manusia disebabkan kepantasan teknologi maklumat. Jali.TRANSKRIPSI / 8 _________________________________________________________ _________________________________________________________ _________________________________________________________ _________________________________________________________ _________________________________________________________ _________________________________________________________ _________________________________________________________ _________________________________________________________ _________________________________________________________ (d) Petikan 4 Globalisasi ialah keadaan di mana perhubungan yang tidak terbatas dan tidak dikongkong oleh sempadan geografi. Razani Mohd. Jepun dan Singapura. Perubahan ini dapat dirasakan di Malaysia dengan adanya teknologi maklumat dan komunikasi yang hampir seiring dengan negara maju seperti Amerika Syarikat. bahasa. 2003: 179) _________________________________________________________ _________________________________________________________ _________________________________________________________ _________________________________________________________ _________________________________________________________ _________________________________________________________ _________________________________________________________ _________________________________________________________ _________________________________________________________ _________________________________________________________ _________________________________________________________ _________________________________________________________ 182 . (Dipetik daripada: Siti Hadijah Che Mat. budaya dan ideologi politik.

tenaga-dalam. isipadu. Sebutan organik bermaksud diterbitkan daripada organisma hidup. Pada asalnya. entropi. etanol dan asid oksalik hinggalah sebatian yang berstruktur kompleks seperti karpain. Terdapat lapan sifat yang biasa digunakan: tekanan. hati.4 Salin semula petikan-petikan di bawah dalam bentuk transkripsi fonetik. kolestrol dan koenzim yang terdapat dalam tisu. 2004:1-2) ________________________________________________________ ________________________________________________________ ________________________________________________________ ________________________________________________________ ________________________________________________________ ________________________________________________________ ________________________________________________________ ________________________________________________________ ________________________________________________________ ________________________________________________________ 8. kimia organik terlibat dengan kajian sebatian yang diekstrak daripada benda hidup seperti tumbuh-tumbuhan. sejenis alkaloid. buah pinggang dan pankreas. suhu. haiwan dan mikroorganisma. entalpi. (Dipetik daripada: Kamaliah Mahmood. (a) Petikan 1 Sifat Termodinamik adalah sebarang ciri makroskop yang tercerap untuk sistem. ketersediaan dan 183 . Contoh sebatian organik semulajadi termasuklah sebatian yang mempunyai struktur ringkas seperti etena. terutama dalam jantung. Hal ini membezakan sebatian organik dengan sebatian tak organik yang merangkumi hampir semua sebatian yang tidak mengandungi karbon dan didapati daripada batuan dan mineral.TRANSKRIPSI / 8 (e) Petikan 5 Kimia organik bermula sebagai kimia benda hidup.

2002:80) 184 . Mengikut Havranek. (Dipetik daripada Abdul Hamid Mahmood.TRANSKRIPSI / 8 rangkap Gibb. Tiga sifat pertama merupakan kuantiti-kuantiti yang boleh diukur secara langsung sementara yang lainnya diterbit. terutamanya melalui perbendaharaan kata dan sebagainya melalui sistem tatabahasa. Zaki Abdul Muin. kemuncak pencapaian taraf keintelektualan bahasa ialah penggunaan laras saintifik yang berusaha menghasilkan bentuk bahasa yang tepat yang mencerminkan kejelasan pemikiran yang logik. Kita akan tunjukkan nanti betapa tenaga-tenaga dalam merupakan natijah langsung daripada Hukum Termodinamik Pertama sementara entropi dihasil daripada Hukum Termodinamik Kedua. 1987:3) ________________________________________________________ ________________________________________________________ ________________________________________________________ ________________________________________________________ ________________________________________________________ ________________________________________________________ ________________________________________________________ ________________________________________________________ ________________________________________________________ ________________________________________________________ ________________________________________________________ ________________________________________________________ ________________________________________________________ (b) Petikan 2 Dengan keintelektualan bahasa dimaksudkan bahasa itu harus mempunyai keupayaan menyampaikan buah fikiran dan hujah dengan tepat dan berkesan. iaitu mengungkapkan kesinambungan dan keRumitan fikiran. (Dipetik daripada Mohd. Keintelektualan bahasa dicapai.

TRANSKRIPSI / 8 ___________________________________________________________ ___________________________________________________________ ___________________________________________________________ ___________________________________________________________ ___________________________________________________________ ___________________________________________________________ ___________________________________________________________ ___________________________________________________________ ___________________________________________________________ ___________________________________________________________ ___________________________________________________________ (c) Petikan 3 Strata hutan dimaksudkan sebagai lapisan tumbuhan yang silaranya mempunyai ketinggian yang berbeza-beza dalam julat tertentu. hutan hujan tropika mengandungi tiga strata utama. semak samun dan herba. (Dipetik daripada: Abdul Hamid Mar Iman. Hal sebaliknya pula. 2000: 8) ____________________________________________________________ ____________________________________________________________ ____________________________________________________________ ____________________________________________________________ ____________________________________________________________ ____________________________________________________________ ____________________________________________________________ ____________________________________________________________ ____________________________________________________________ 185 . Stratifikasi silara hutan dan kaitannya dengan struktur hutan terangkum dalam apa yang disebut sebagai sinusia. Jika sesebuah hutan mengandungi hanya beberapa spesies. Strata pokok dapat membentuk silara yang bersambungan atau terputus-putus. iaitu pokok. jika hutan berkenaan mengandungi banyak spesies dengan setiap spesies hidup rapat-rapat di antara satu sama lain. lapisan silaranya lebih mudah dilihat. Struktur yang lazim.

. Antara ciri penyakit taun ialah cirit-birit yang berterusan dan diikuti oleh keadaan kekeringan badan kerana kehilangan air. air liur. Ia dibawa oleh lalat dan boleh membiak dengan cepat. ia memerlukan masa di antara satu hingga lima hari untuk menunjukkan ciri-ciri taun. 1987:49) ______________________________________________________________ ______________________________________________________________ ______________________________________________________________ ______________________________________________________________ ______________________________________________________________ ______________________________________________________________ ______________________________________________________________ ______________________________________________________________ ______________________________________________________________ ______________________________________________________________ ______________________________________________________________ ______________________________________________________________ ______________________________________________________________ ______________________________________________________________ ______________________________________________________________ ______________________________________________________________ ______________________________________________________________ ______________________________________________________________ 186 . Ia disebabkan oleh sejenis bakteria yang dipanggil vibrio cholerae. air dikeluarkan dengan banyak bersama najis dan akibatnya badan akan kekurangan air. Apabila kuman vibrio cholerae masuk ke badan manusia. Keadaan ini boleh dikawal dengan meminum banyak air. (Dipetik daripada Mustafa Ali Mohd. Dalam keadaan cirit-birit. Segala najis. air kencing dan muntah pesakit ini mestilah dibuang dengan teliti supaya ia dimusnahkan dengan cara yang betul. Bakteria ini boleh berada di mana-mana sahaja termasuk dalam air dan dalam makanan.TRANSKRIPSI / 8 (a) Petikan 4 Taun adalah sejenis penyakit cirit-birit yang amat berbahaya. Orang-orang yang diserang taun mestilah diasingkan supaya penyakit ini tidak berjangkit.

TRANSKRIPSI / 8

(e) Petikan 5 Salah satu peninggalan material daripada peradaban Melayu tradisi ialah naskhah tulisan tangan atau manuskrip. Sebahagian besarnya tersimpan di perpustakaan termasuk di luar rantau ini. Kehadiran katalog yang menyenaraikan pegangan manuskrip ini pada perpustakaan itu memberi gambaran seolah-olah kegiatan mengumpul atau mengutipnya sudah berlalu dan segala yang pernah terhasil, sudah terkumpul. Ini tidak benar kerana pengesahan simpanan manuskrip Melayu, pengumpulannya, serta pengajian dan penerbitannya masih berjalan dengan rancak. Jika dahulu kita banyak bergantung kepada sarjana Barat dari segi pengetahuan kita terhadap alam manuskrip Melayu, kini tidak lagi. Sarjana dan golongan intelektual tempatan semenjak berpindahnya pusat pengajian Melayu ke rantau ini sejak tahun 60-an, memberi perhatian penuh terhadap khazanah peninggalan peradabannya. (Dipetik daripada Mohd. Taib Osman, 2004:155)

___________________________________________________________ ___________________________________________________________ ___________________________________________________________ ___________________________________________________________ ___________________________________________________________ ___________________________________________________________ ___________________________________________________________ ___________________________________________________________ ___________________________________________________________ ___________________________________________________________ ___________________________________________________________ ___________________________________________________________ ___________________________________________________________ ___________________________________________________________ ___________________________________________________________ ___________________________________________________________

187

TRANSKRIPSI / 8

PANDUAN MENJAWAB SOALAN LATIHAN UNIT 8
8.1 Bagi menjawab soalan ini, anda perlu: i. Perjelaskan maksud transkripsi, iaitu transkripsi fonetik dan transkripsi fonemik ii. Berikan contoh lambang-lambang transkripsi fonetik dan transkripsi fonemik mengikut contoh bunyi perkataan dalam bahasa Melayu 8.2 Untuk soalan ini, jawapan anda perlu mencakupi: i. Perbezaan antara lambang transkripsi fonetik dan transkripsi fonemik ii. Anda perlu memberikan contoh perbezaan antara kurungan fonetik dengan kurungan fonemik semasa membuat transkripsi tersebut iii. Anda juga perlu memasukkan alofon-alofon tertentu kepada fonem-fonem tertentu semasa membuat transkripsi fonetik, termasuklah lambang bunyi yang saling melangkapi iv. Perlu dinyatakan juga bahawa lambang-lambang alofon tidak digunakan dalam transkripsi fonemik. 8.3 Bagi menjawab soalan ini, anda perlu: i. Menyalin semula petikan soalan (a) - (e) dengan menggunakan kurungan fonemik ii. Anda juga perlu menggunakan lambang fonem dan tidak menggunakan lambang-lambang alofon kepada satu fonem, maksudnya anda menggunakan lambang fonetik yang luas dan bukan lambang fonetik sempit dalam transkripsi fonemik iii. Sila rujuk contoh penulisan transkripsi fonemik pada halaman 176 – 179. 8.4 Bagi menjawab soalan ini, anda perlu: i. Menyalin semula petikan soalan (a) - (e) dengan menggunakan transkripsi fonetik ii. Bagi menjawab soalan yang melibatkan transkripsi fonetik ini, anda perlu terlebih dahulu mengenal semua lambang bunyi bunyi fonetik bahasa Melayu iii. Anda perlu memulakan jawapan anda dengan membuat kurungan fonetik terlebih dahulu dengan diikuti oleh tanda kesenyapan seperti berikut: [ # ... # ]

188

TRANSKRIPSI / 8

iii. Anda juga perlu menulis lambang fonetik dengan lebih terperinci dengan memasukkan tanda-tanda kesamaan fonetis iv. Sila rujuk halaman 176 – 179 bagi melihat contoh penulisan transkripsi fonetik v. Sila buat rujukan pada sumber-sumber lain bagi mendapatkan maklumat tambahan.

189

TRANSKRIPSI / 8

Rujukan
Abdul Hamid Mahmood (1995). Ejaan bahasa Melayu terkini. Masa Enterprise. Abdul Hamid Mahmood (2002). Guru dan bahasa Melayu. Kuala Lumpur: City Reprographic Services. Abdul Hamid Mahmood dan Nurfarah Lo Abdullah (2007). Linguistik fonetik dan fonologi bahasa Melayu. Kuala Lumpur: Aslita Sdn. Bhd. Abdul Hamid Mar Iman (2000). Hutan pengurusan dan penilaian. Kuala Lumpur: Dewan Bahasa dan Pustaka. Ahmad Ibrahim & Ahlilemah Joned (1985). Sistem undang-undang di Malaysia. Kuala Lumpur: Dewan Bahasa dan Pustaka. Barnhart, C.L. & Barnhart, R.K. (Ed.) (1981). The world book of encyclopedia volume two. Toronto: World Book Inc. Bright, W. (Ed) (1992). International encyclopedia of linguistics. New York: Oxford University Press. Clark, J. & Yallop, C. (1995). An introduction to phonetics and phonology (second edition). USA: Blackewell. Crystal, D. (1986). A Dictionary of Linguistics and Phonetics. Oxford: Basil Blackwell Ltd. Davenport, M. & Hannahs, S.J. (1998). Introducing phonetics & phonology. Auckland: Arnold. Harimurti Kridalaksana (1983). Kamus linguistik. Jakarta: Penerbit P.T. Gramedia Jakarta. Jones, D. (1958). An outline of English phonetics. London: Heffer. Kamaliah Mahmood (2004). Kimia organik awalan. Kuala Lumpur: Utusan Publications & Distributors. Sdn. Bhd. Kamus Dewan Edisi Keempat (2005). Kuala Lumpur: Dewan Bahasa dan Pustaka.

190

TRANSKRIPSI / 8

Ladefoged, P. (1973). Preliminaries to linguistic phonetics. Chicago: University of Chicago Press. Ladefoged, P. (1993). A course in phonetics (3rd. Ed). New York: Harcourt, Brace and Jovanovich. Ladefoged, P. (2005). Vowels and consonants (second edition). Australia: Blackwell Publishing. Ladefoged, P. (2006). A course in phonetics (fifth edition). Boston, MA: Thomson Wadsworth. Laver, J. (1993). Principles of phonetics. New York: Cambridge University Press. Lyons, J. (1981). Noam Chomsky. New York: Penguin Modern Master University Press. Malmberg, B. (1963). Phonetics. New York: Denver. Mangantar Simanjuntak (1991). Neurolinguistik dan Afasiologi: Satu kewujudan kerjasama yang saling menguntungkan. Dewan Bahasa, 35(2). Kuala Lumpur: Dewan Bahasa dan Pustaka. Marsono (1986). Fonetik. Yogyakarta: Gadjah Mada University Press. Martin, J.B. & Rahilly, J. (1999). Phonetics the science of speech. London: Arnold. Mohd. Taib Osman (2004). Budaya dan bahasa Melayu masalah dan harapan. Kuala Lumpur: Penerbit Universiti Malaya. Pike, K.L. (1947). Phonetics: A critical analysis of phonetic theory and a technique for the practical description of sounds University of Michigan Press. Rahimah Abdul Kadir (1989). Ilmu pergigian: pencegahan. Kuala Lumpur: Dewan Bahasa dan Pustaka. Rahmat Sato, H. (1998). Pengenalan fonetik dan fonologi. Kuala Lumpur: Fakulti Bahasa dan Linguistik, Universiti Malaya. Roach, P. (2001). Phonetics. United Kingdom: Oxford University Press.

191

Kuala Lumpur: Dewan Bahasa dan Pustaka. Verhaar. J. Siti Rohani (1985). 192 . The Penguin Dictionary (2004). Kuala Lumpur: Dewan Bahasa dan Pustaka. Yogyakarta: Gadjah Mada University Press. Pengantar linguistik. Undang-undang Perniagaan.TRANSKRIPSI / 8 Saadiah Yahya & Rosilah Haji Hassan (2003). Ekonomi Malaysia. Hussain (1987). Konsep asas ekonomi. Razani Mohd. Siti Hadijah Che Mat. Pahang: PTS Publications. Fauzi Hussin & Mohd. Selangor: Venton Publishing. Komunikasi data dan telekomunikasi.M. London: Penguin Books. (1983). Shaik Mohd. Jali (2003).M. Noor Alam S.W.

perkembangan ejaan Rumi di Tanah Melayu. ii. Pengenalan Fokus huraian unit ini adalah tentang Sejarah Sistem Ejaan Bahasa Melayu yang mencakupi perancangan ejaan Rumi di Tanah Melayu. pedoman umum ejaan bahasa Melayu. mengetahui perancangan dan perkembangan ejaan Rumi di Tanah Melayu. mengenal pasti sistem keselarasan vokal dan pola kekecualian keselarasan vokal bahasa Melayu. Di samping itu. juga diketengahkan sistem keselarasan vokal dan pola kekecualian keselarasan vokal dalam bahasa Melayu. anda seharusnya dapat: i. iaitu sistem ejaan baharu yang dipersetujui bersama oleh Kerajaan Malaysia dan Pemerintah Republik Indonesia berikutan dari perisytiharan oleh Yang Berhormat Menteri Pendidikan Malaysia dan Menteri Pendidikan dan Kebudayaan Republik 193 .SEJARAH SISTEM EJAAN BAHASA MELAYU / 9 Unit 9 SEJARAH SISTEM EJAAN BAHASA MELAYU HASIL PEMBELAJARAN Setelah selesai mempelajari unit ini. Tahukah Anda Sejarah Sistem Ejaan Bahasa Melayu? Sistem Ejaan Bahasa Melayu bermaksud Sistem Ejaan Rumi Bahasa Melayu.

Sistem Ejaan Rumi yang dilaksanakan pada tahun 1972 itu adalah hasil kesepakatan Majlis Bahasa Indonesia-Malaysia (MBIM) bagi pihak Kerajaan Malaysia dan Republik Indonesia. 1992: 43) 194 . (Ismail Dahaman.Howison (1800). dan banyak pula terdapat kesilapan. 1972. Badan yang ditugaskan menyusun pedoman ejaan Rumi di Malaysia ialah Jawatankuasa Tetap Bahasa Malaysia yang dilantik oleh Menteri Pendidikan. Semasa di sini. pengembara.1 Terangkan definisi sistem baharu bahasa Melayu. bahasa Melayu terus ditulis dengan huruf Rumi oleh pedagang.SEJARAH SISTEM EJAAN BAHASA MELAYU / 9 Indonesia serentak pada 16 Ogos. ejaan Dalam abad ke-17 dengan kedatangan bangsa Belanda ke Timur. Huruf Latin yang mula-mula digunakan untuk menulis perihal bahasa Melayu ditemui dalam senarai pelayaran Pigafetta dari Itali pada tahun 1522. 1978:v) Sejarah awal penggunaan tulisan Rumi Bahasa Melayu dilakukan oleh pedagang. Begitu juga dengan orang Inggeris yang mula berminat terhadap bahasa Melayu telah mengasaskan beberapa kaedah ejaan Rumi bagi bahasa Melayu di Tanah Melayu pada abad ke17 hingga akhir abad ke-19. ejaan Rumi Swettenham (1881). Antara sistem ejaan Rumi yang disusun oleh orang Inggeris sebelum abad ke-20 termasuklah ejaan Rumi Thomas Bowrey (1701). Namun demikian. pengembara. dan Jawatankuasa ini diletak di bawah Dewan Bahasa dan Pustaka. tulisan Rumi mula mendapat asas dalam ejaan Rumi bahasa Indonesia. dan ejaan Rumi Maxwell (1882). yang kesemuanya berpedomankan kaedah transliterasi huruf Jawi kepada Rumi. hasil usaha mereka dalam banyak hal tidak begitu sempurna. (Daftar Ejaan Rumi Bahasa Malaysia. dan penjelajah yang datang dari Eropah ke Nusantara secara perseorangan. mereka tertarik dengan tatabahasa bahasa Melayu dengan menggunakan huruf-huruf Rumi Latin. Bermula dalam abad ke-16. ejaan Rumi J. 9. penjelajah dan juga sarjana dari Eropah.

J. Ejaan Wilkinson digunakan secara rasmi di semua sekolah umum di Tanah Melayu. antaranya ialah kamus Jawi-Melayu-Inggeris (1903). dan Kitab Kumpulan Nama Melayu susunan Ibrahim Dato’ Muda Linggi (1924).SEJARAH SISTEM EJAAN BAHASA MELAYU / 9 Tahukah anda sejarah sistem ejaan Rumi di Indonesia? Tahukah Anda Perancangan dan Perkembangan Sistem Ejaan Rumi di Tanah Melayu? Perancangan ejaan Rumi yang pertama di Tanah Melayu bermula pada tahun 1902 apabila kerajaan Negeri-negeri Melayu Bersekutu menubuhkan sebuah jawatankuasa ejaan yang diketuai oleh R. (ii) Kitab Loghat Melayu susunan R. Ejaan itu sama seragam dengan ejaan yang digunakan dalam semua kamus dan penerbitan karangan Wilkinson sendiri yang dihasilkan dari tahun 1901 hingga akhir tahun 1940-an. terutamanya apabila Maktab Perguruan Sultan Idris (SITC) turut memperkembangkannya. Wilkinson. 1904. Tahukah anda punca perancangan ejaan Rumi di Malaysia? Kamus Jawi-Melayu-Inggeris (1903) Perkembangan dan pemantapan sistem ejaan Rumi turut berlaku seiring dengan perkembangan bahasa Melayu dalam pendidikan.0 Winstedt dan Ibrahim Dato’ Muda Linggi (1921).T. Beberapa buah buku tentang tulisan Rumi yang memperluas penggunaan sistem ‘Ejaan Sekolah’ yang berasaskan ejaan Wilkinson telah disusun dan diterbitkan oleh beberapa orang tokoh bahasa dan pendidikan di SITC. 195 . (iii) Kitab Pelita Mengarang (Rumi) susunan O. Dussek (1923). Antaranya (i) Mithal Huruf Rumi Bagi Darjah Satu (1902). Jawatankuasa ini telah menghasilkan Ejaan Wilkinson yang dikenali sebagai Romanised Malay Spelling yang diterbitkan dalam bulan Oktober.

Ejaan Fajar Asia ini berbeza sedikit dengan Ejaan Za’ba di Tanah Melayu dan Ejaan Van Opuijsen di Indonesia.SEJARAH SISTEM EJAAN BAHASA MELAYU / 9 Sistem Ejaan yang terkenal selepas Ejaan Wilkinson ialah Sistem Ejaan Rumi Za’ba yang juga dihasilkan dari SITC. Sistem Ejaan Za’ba telah digunakan sebagai Ejaan Sekolah yang sebenar dan sebagai ejaan rasmi kerajaan sehingga digantikan dengan Sistem Ejaan Rumi Baharu Bahasa Malaysia yang dirasmikan penggunaannya pada 16 Ogos. Terutamanya dalam (i) Ilmu Bahasa Melayu Penggal I (1926). Selain Sistem Ejaan Za’ba. dengan judul Petua-Petua Ejaan Rumi yang kesemuanya dikarang oleh Za’ba. Mendatangkan shor2 berkenaan dengan masa dan chara2 bagi pelaksanaan cara ejaan yang baharu itu. 1992: 43) Pada tahun 1956. Slamet Muljana di Jakarta pada 4 hingga 7 Disember 1959. dan dalam tahun 1957 sebuah Jawatankuasa Ejaan telah dibentuk oleh kerajaan untuk: 1. dan (iii) Daftar Ejaan Melayu (Jawi-Rumi) (1949). iaitu ejaan Rumi yang digunakan dalam majalah FAJAR ASIA yang diterbitkan di Singapura pada zaman pendudukan Jepun 1942-1945. (ii) Pelita Bahasa Melayu Penggal I (1941). 1972. Pada 17 April 1959 tercapailah suatu perjanjian persahabatan antara Malaysia (dahulunya Persekutuan Tanah Melayu) dengan negara Republik Indonesia. terdapat juga beberapa sistem ejaan Rumi yang lain yang digunakan di Tanah Melayu dan Singapura sebelum tahun 1967 seperti (i) Ejaan Fajar Asia. Inilah kali pertama isu ejaan Rumi mendapat perhatian yang serius. Hasil daripada perjanjian persahabatan itu membawa kepada satu pertemuan antara jawatankuasa Ejaan Rumi Persekutuan Tanah Melayu yang diketuai oleh Tuan Syed Nasir bin Ismail dengan Panitia Pelaksanaan kerjasama Bahasa Melayu – Bahasa Indonesia yang dipimpin oleh Dr. Sistem Ejaan Za’ba telah disusun dan diperkemas dalam jangka masa beberapa tahun dan termuat dalam beberapa buah buku pedoman bahasa terbitan Pejabat Karang Mengarang SITC. dirasmikan pelaksanaannya tidak dapat 196 . Memeriksa dan menimbangkan ketetapan2 yang telah diambil dalam Kongres Bahasa dan Persuratan Melayu iii (1956) berkenaan dengan ejaan Rumi dan penyatuannya dengan ejaan bahasa Indonesia. Ejaan Fajar Asia ini kemudiannya digunakan oleh Asas’50 sebagai ejaan rasmi mereka. soal sistem ejaan Melayu telah dibincangkan dalam Kongres Bahasa dan Persuratan Melayu yang ketiga. mendatangkan shor2 bagi satu chara Ejaan Kebangsaan Rumi yang tetap. 2. Beberapa pembaharuan yang radikal telah dibuat. (Ismail Dahaman. Usaha Kongres itu mendapat perhatian kerajaan. Pertemuan ini telah menghasilkan Ejaan Malindo yang mengikut perancangan.

pada 20-25 September 1966. Kedua-dua negara bersetuju memperbaiki ejaan masing-masing bagi mencapai keseragaman atas dasar-dasar yang berikut: 1. Kemajuan ilmu pengetahuan dan perkembangan konsep ilmiah. Tuan Syed Nasir bin Ismail. Dalam pertemuan itu. kedua-dua pihak bersetuju mengesyorkan kepada kerajaan masing-masing supaya EJAAN MALINDO yang dipersetujui pada tahun 1959 itu dilaksanakan segera. terutama dalam bidang ilmu bahasa yang baik. Tugas jawatankuasa ini ialah untuk: a) Mengadakan rundingan dengan jawatankuasa Bahasa Pemerintahan Indonesia dengan maksud bagi menyampai persetujuan yang seluasluasnya di dalam penggunaan dan perkembangan bahasa Melayu – Indonesia dan untuk memenuhi maksud tersebut supaya mendapat persetujuan dengan lapangan: (i) Bahasa dalam jangka panjang (ii) Pertukaran bahan-bahan berkenaan dengan bahasa dan sastera (iii) Soal pemakaian istilah-istilah a. 2. Kedua-dua pihak bersetuju mengadakan kerjasama yang lebih erat dalam usaha untuk menyamakan penggunaan istilah bahasa Malaysia dengan bahasa Indonesia. (Pedoman Umum Ejaan Bahasa Malaysia. Kekurangan-kekurangan yang masih terdapat pada ejaan sekarang dalam hal mencerminkan kesanggupan bahasa Malaysia dan Indonesia. 197 . satu lagi perundingan diadakan di Jakarta. 1957: xi) Pada tanggal 7 September 1996. satu pertemuan antara Jawatankuasa Bahasa/ Ejaan Malaysia dengan satu rombongan kebudayaan dari Indonesia yang diketuai oleh Kolonel Wahju Sukatjo diadakan di Dewan Bahasa dan Pustaka Kuala Lumpur. Satu kertas kerja mengenai ejaan baharu itu telah dikaji oleh Jawatankuasa Malaysia. Meneruskan usaha jawatankuasa Ejaan di bawah pengerusinya. Hasilnya persetujuan telah tercapai mengenai beberapa masalah dasar yang penting. yang telah bertanggungjawab mencapai keputusan dalam masalah Ejaan dengan Pihak Indonesia. dan hasilnya kedua-dua pihak Malaysia dan Indonesia telah mencapai persetujuan untuk mengkaji semula serta memperbaiki Ejaan Malindo.SEJARAH SISTEM EJAAN BAHASA MELAYU / 9 dilakukan hinggalah menjelang tahun 1966 apabila Kerajaan Malaysia membentuk sebuah jawatankuasa Bahasa/ Ejaan yang diketuai oleh Tuan Syed Nasir bin Ismail. Dalam perkembangan selanjutnya.

telah mengadakan lima persidangan.SEJARAH SISTEM EJAAN BAHASA MELAYU / 9 3. Bapak Mahsuri. iaitu sesuai digunakan dikedua-dua negara. Dalam persidangan Kelima. Kedua-dua 198 . Tuan Haji Sujak bin Rahiman. Dari segi teknis – iaitu menggunakan satu huruf bagi melambangkan satu fonem. namun beberapa perkara kecil mengenai ejaan tersebut perlu diselesaikan dengan segera. 4. 3. Amran Halim. Jawatankuasa Ejaan/ Bahasa Melayu Malaysia dan Team Ahli Bahasa KOTI dari Indonesia telah mengadakan perundingan di Dewan Bahasa dan Pustaka di Kuala Lumpur selama beberapa hari dan telah mencapai persetujuan mengadakan satu sistem ejaan bersama antara Malaysia dan Indonesia. Perlunya usaha kodifikasi dalam pemakaian huruf dan tanda baca. Malaysia dan Indonesia. yang dapat berlaku untuk kedua-dua negara Malaysia dan Indonesia. Dari segi praktis – iaitu boleh digunakan dengan mudah. 5. Malaysia dan Indonesia kemudiannya melaksanakan Sistem Ejaan Baharu Bahasa Malaysia yang disempurnakan pada 16 Ogos 1972. Beberapa masalah kecil mengenai ejaan telah dibincangkan dan diselesaikan bersama oleh jawatankuasa yang dibentuk dikenali dengan nama Majlis Bahasa Indonesia-Malaysia. dan Panitia Pengembangan Bahasa Indonesia yang diketuai oleh Dr. Ejaan Baharu yang diputuskan itu harus ilmiah. Walaupun sistem ejaan bersama yang baharu telah digunakan secara rasmi di Malaysia dan negara Indonesia. bersetuju mengeluarkan pedoman umum ejaan yang lebih lengkap. Pentingnya pengajaran membaca dan menulis. sesuai dari segi mesin taip dan mesin cetak. Majlis yang dianggotai bersama oleh Jawatankuasa Tetap Bahasa dan Pustaka. Dari segi ilmiah – iaitu sistem ejaan itu hendaklah menunjukkan satu hasil kajian yang ilmiah yang boleh digunakan dengan baik dalam kemajuan bahasa dan ilmu. Peranan yang akan dimainkan oleh bahasa Malaysia dan bahasa Indonesia di Asia Tenggara dan di seluruh dunia. 2. Kedua-dua negara. Pada tanggal 23 Mei 1972. Dalam usaha memperbaiki sistem ejaan itu. ekonomis dan praktis. satu kenyataan bersama telah ditandantangi oleh Menteri Pendidikan Malaysia. Jawatankuasa di kedua-dua negara harus juga mengambil kira perkara-perkara berikut: 1. Berdasarkan pertimbangan tersebut. Dato’ Hussein Onn dengan Menteri Pendidikan dan Kebudayaan Republik Indonesia. Majlis ini yang diadakan di Johor Bahru pada 2 hingga 4 Disember 1974.

Huruf-huruf abjad tersebut adalah seperti yang berikut: Huruf Aa Bb Cc Dd Ee Sebutan e bi si di i Perkataan arnab burung cawan darah ekor 199 . penggunaan tanda koma di atas dan huruf yang diperkenalkan. Pedoman umum ini mencakupi penggunaan abjad dan huruf vokal.SEJARAH SISTEM EJAAN BAHASA MELAYU / 9 belah pihak bersetuju menerbitkan versi yang sesuai dengan negara masingmasing. diftong dan huruf konsonan lama kepada baharu. (Pedoman Umum Ejaan Bahasa Malaysia.2 Bilakah bermulanya perancangan ejaan Rumi di Tanah Melayu? 9. Abjad dan Huruf Sistem Ejaan Baharu Bahasa Melayu yang diselaraskan dengan sistem ejaan bahasa Indonesia menggunakan sebanyak 26 huruf abjad tulisan Rumi. Tahukah Anda Pedoman Umum Ejaan Rumi Bahasa Melayu Bahagian ini membincangkan hal tentang Pedoman Umum Ejaan Rumi Bahasa Melayu.3 Rumuskan sejarah ejaan bahasa Melayu. Pedoman Umum Ejaan Bahasa Malaysia diterbitkan untuk kegunaan umum. Pada 5 Disember 1974. dan dengan ini wujudlah Sistem Ejaan Baharu Bahasa Malaysia-Indonesia seperti yang digunakan pada hari ini. 1974) 9.

Huruf-huruf yang melambangkan pemakaiannya adalah seperti yang berikut: Huruf Vokal a ə (i) pepet e (ii) taling i o u di depan api əmak ela ibu oleh ubi di tengah tali kəna petak tidur kota uda di belakang kita sosialismə tauge padi pidato satu 200 .SEJARAH SISTEM EJAAN BAHASA MELAYU / 9 Ff Gg Hh Ii Jj Kk Ll Mm Nn Oo Pp Qq Rr Ss Tt Uu Vv Ww Xx Yy Zz ef gi ec ai je ke el em en o pi kiu ar es ti yu vi dabliu eks wai zek filem gigi hati ibu jam kuda lari malam nangka orang pintu Quran rambut sikat tahu ular vokal wang xenom yuran zarah Huruf Vokal Terdapat sebanyak enam vokal atau bunyi vokal standard dalam bahasa Melayu.

iaitu gh. kh. dan nya.4 Berapakah jumlah huruf vokal asli bahasa Melayu? Huruf Diftong Dalam bahasa Melayu terdapat tiga diftong. ng. Daripada 26 konsonan tersebut lima daripadanya memakai huruf gabungan. pemakaiannya adalah seperti berikut: Diftong ai au oi di depan aising aurat oidium di tengah ghairah saudara boikot Contoh di belakang lambai surau amboi Huruf Konsonan Dalam bahasa Melayu terdapat sebanyak 26 huruf konsonan. iaitu ai. au dan oi. Berikut diberikan contoh pemakaian konsonan tersebut dalam perkataan: Huruf konsonan b c d f g gh h j k kh l di depan baju cakap dapur fikir guru ghaib hari jari kami khusus langsat di tengah sabut baca budak tafsir tiga maghrib saham hajat paksa akhir bila di belakang adab Mac abad maaf beg mubaligh buah kolej adik tarikh kesal 201 .SEJARAH SISTEM EJAAN BAHASA MELAYU / 9 9.

Huruf q digunakan sebagai padanan kepada huruf jawi qaf ( ‫ ) ق‬untuk mengeja kata istilah agama atau kata mengenai agama yang asal daripada bahasa Arab. i. Contohnya: vitamin revolusi vokal subversif novel universiti 202 . Contohnya: Quran qadak dan qadar wukuq ii. iaitu q.SEJARAH SISTEM EJAAN BAHASA MELAYU / 9 m n ng ny p q r s sy t v w y z (i) z (ii) x makan nama nganga nyata payung Quran rasa satu syarat tahu vitamin wanita yakin zaman xenom bumi anak bunga hanya tempat wuquf berat beras isytihar mati universiti bawa sayang lazat - tilam ikan kuning siap buraq biar besar Quraisy alat takraw lafaz - Huruf yang Diperkenalkan Daripada 26 huruf konsonan dalam sistem ejaan Melayu terdapat tiga huruf yang diperkenalkan supaya digunakan secara tetap. di pangkal kata atau di pangkal suku kata. x. v. Huruf v digunakan untuk mengeja kata pinjaman daripada daripada bahasa Inggeris dan bahasa-bahasa asing yang lain.

Contohnya: Lama xeromorph xenon xanthate Baharu xeromorf xenon xantat 9. iaitu pasangan antara huruf vokal ini mengikut syarat yang berikut: 203 .SEJARAH SISTEM EJAAN BAHASA MELAYU / 9 Huruf -ve yang hadir diakhir kata ditukar menjadi f. Huruf x hanya digunakan pada pangkal kata istilah khusus yang ditukar menjadi z. Dengan Sistem Keselarasan Huruf Vokal bererti sistem atau aturan mengikut kesesuaian dua huruf vokal yang membentuk dua suku kata pada kata dasar. Contohnya: Lama active passive negative Baharu aktif pasif negatif iii. Sisitem ejaan bahasa Melayu yang baharu ini digubal dengan mengambil kira sistem keselarasan huruf vokal.5 Berapakah huruf konsonan asli bahasa Melayu? Sistem Keselarasan Huruf Vokal Dalam bab ini kita akan berbicara tentang Sistem Keselarasan Huruf Vokal.

Keselarasan antara dua huruf vokal pada kata dasar. e taling 8. bətik. panas. gadis. təmpuh. a 3. səlekoh Suku kata praakhir 1. Bagi kata yang mengandungi lebih daripada dua suku kata. esok. ə pepet 5. e taling 9. batuk. səlekeh elok. ə pepet 6. lembayung əmak. belerang gelek. a 4. səmbəlih bəlum. dewan.6 Jelaskan sistem keselarasan huruf vokal bahasa Melayu. heret. iii. terdapat sebanyak 18 pola keselarasan huruf vokal seperti yang berikut: Pola Keselarasan Vokal Suku kata akhir Contoh pemakaian tertutup a arah. halus.SEJARAH SISTEM EJAAN BAHASA MELAYU / 9 i. təmbelang bənih. a 2. halangan i u a i u a e taling o alih. təmənggung enak. təlur. Pola Keselarasan Huruf Vokal Dalam Sistem Ejaan Baharu Bahasa Melayu. Kata dasar hendaklah berakhirkan suku kata tertutup. e taling 204 . leceh. ə pepet 7. təlan. ləbih. kalah. serong. yang terlibat dengan sistem keselarasan vokal hanyalah dua suku kata yang terakhir. tewas. ii. kəlam. habis asuh. 9.

6. 5. panel atom. korek. pamer. pulih. ubat. hilang. a – e taling a–o ə pepet – e taling ə pepet – o i – e taling i–o u – e taling Contoh Kata Bahasa Nusantara awet. pilon tulən. ulat Contoh Kata Bahasa Inggeris kabaret. untuk. gerusih tujuh. ketupat usik. sisih. lakon. o 16. otak. tunduk. aneh. lapor. dokumen 205 . riuh. selinap intip. Pola kekecualian ini digunakan untuk mengeja kata-kata pinjaman seperti kata-kata daripada bahasa Nusantara atau bahasa Inggeris. 3. borang. i 11. u a i u a e taling o a i u ingat. lancong. pilih. simen. borang. seliuh olah. transistor subjek. sekolah boleh. keratin. 2. o 14. tumpang. i 13. bilang. o 15. kotor. u 17. 7. perabot gəmbleng jəmpol.SEJARAH SISTEM EJAAN BAHASA MELAYU / 9 10. tiup. raden calon. tulis. tiket diftong. kontraktor gabənor. Contohnya: Pola Vokal 1. intərkom parlimen. 4. kaget. bəndok imlek ijon. cəloteh. u 18. i 12. belimbing cium. kelompok ulat. oleh botol. Sistem Ejaan Rumi Bahasa Melayu juga menerima beberapa pola lain sebagai kekecualian kepada pola keselarasan huruf vokal. tengkujuh Pola Kekecualian kepada Keselarasan Huruf Vokal Selain pola-pola keselarasan huruf vokal tersebut.

buron pakəm kupon. artikəl. forum skutər Adakah prinsip kekecualian vokal sama dengan prinsip keselarasan vokal? Bincangkan. u – ə pepet lumər dəmdem. objektif petroleum. i – ə pepet 14. e taling – i 11. partikəl hipokrit. konduktor. lelucon teatər hipotesis.SEJARAH SISTEM EJAAN BAHASA MELAYU / 9 8. pəpət isəng filəm. Berikut diberikan contoh-contoh perkataan bahasa Inggeris dan bahasa asing yang disesuaikan ejaannya mengikut ejaan bahasa Melayu: Bahasa Inggeris (BI) 1. aerial aerpgraph Bahasa Melayu (BM) abstrak plat aerial aerograf Perubahan huruf BI BM a a ae ae 206 . u–o a – ə pepet bunglon. fosil bonus. abstract plate 2. spektrum 10. e taling – u 12. Penyesuaian Huruf Ejaan Kata Pinjaman Ejaan bagi kata pinjaman daripada bahasa Inggeris dan bahasa-bahasa Eropah yang lain dibuat mengikut peraturan penyesuaian huruf-huruf yang terdapat dalam perkataan bahasa Inggeris atau bahasa asing disesuaikan ejaannya dengan huruf mengikut ejaan bahasa Melayu. ə pepet – ə pepet 13. o – u 16. o – i 15. 9.

machine achelin 11. aesthetics haematite 4. identity textile estetik hematit aileron trailer automatik auditorium barbeku lobi silinder sen karbon klasik aksen vaksin mesin eselin teknik kolera dividen efektif sistem bearing idealis bikar gris bir jambori protein ateis geometri stereo petroleum europium faktor trafik geologi agresif harmoni hotel identity tekstil 207 ae ai au b. chh d. beer jamboree 17. carbon classic 9. technique cholera 12. automatic auditorium 6. barbecue lobby 7. harmony hotel 23. protein atheist 18. beaker grease 16. dividend 13. bearing idealist 15. geology aggressive 22. cylinder cent 8. ff g. factor traffic 21. effective system 14. dd e ea ea ee ei eo eu f. geometry stereo 19. cc cc ch ch. bb c c. gg h i e ai au b s k ks s k d e ea i i ei eo eu f g h i . aileron trailer 5.SEJARAH SISTEM EJAAN BAHASA MELAYU / 9 3. accent vaccin 10. petroleum europium 20.

pill 34. apple dialek kriteria kalori pai diesel tieceron iodin stadium premium jurnal juri kilo khaki pil optimisme mamalia neon tenis linguistik kongres operator ortodoks kot kadbod gonorea fetus alkaloid duboisin zoo zoologi kartun akautan paun kupon serius epal ia ie ie ie io iu j. alkaloid duboisine 41.SEJARAH SISTEM EJAAN BAHASA MELAYU / 9 24. accountant pound 44. zoo zoology 42. linguistics congres 37. pie 27. ll m. kk kh. khaki 33. kh l. mm n. cartoon 43. calorie 26. stadium premium 30. dialect criteria 25. operator orthodox 38. optimism mammal 35. diesel tieceron 28. neon tennis 36. gonorrhea foetus 40. iodine 29. kilo 32. jj k. coupon serius 45. nn ng o oa oe oi oo oo ou ou p. pp ia i ai ie io iu j k kh l m n ng o o e oi oo u au u P 208 . coat cardboard 39. journal jury 31.

duet 60. scheme scholastic 54. tissue accrue 59. tractor battery 55. ss sc sc sch t. cheque catalogue 61. quota quorum 63.SEJARAH SISTEM EJAAN BAHASA MELAYU / 9 46. scooter telescope 53. vaccum continuum 64. rhythm rhetoric 50. status express 51. kiwi wire 66. science proscenium 52. quality technique 48. anthropology theory 56. equinox annuity 62. whisky whistle graf fonem kualiti teknik rekrut lori ritma retorik status ekspres sains prosenium skuter teleskop skim skolastik traktor bateri antropologi teori unit republik akuarium dualisme tisu akru duet cek katalog ekuinoks enuiti kuota korum vakum kontinum novel universiti kiwi wayar Wiski wisel ph q r. unit republic 57. graph phoneme 47. recruit lorry 49. rr rh s. novel university 65. aquarium dualism 58. tt th teori u ua ue ue ue ui uo uu uu w wh f k r r s s sk sk t t u ua u ue digugurkan iu uo u u w w 209 .

royalty yankee 71. Contohnya: Bahasa Inggeris atom block bonus carbon cartoon clinic college contigent conductor Jadi dialogue dialect drama engine factor function garage general image institute ledger logic Bahasa Melayu atom blok bonus karbon kartun klinik kolej kontijen konduktor dialog dialek drama enjin faktor fungsi garaj jeneral imej institut lejar logik 210 atum belok bonos kaban katun kelinik koleg kontigen kondakter dailog dailek derama engin fekter fangsi garag general imaj. zz ks x i y z Bentuk Ejaan Tampak Sistem Ejaan Baharu Bahasa Melayu berlandaskan bentuk tampak atau bentuk visual. iaitu hampir sama dengan ejaan (dalam bahasa asalnya). dynasty 70. taxi express 68.SEJARAH SISTEM EJAAN BAHASA MELAYU / 9 67. zodiac teksi ekspres xenon dinasti royalti yangki zodiak x x y y z. imag institiut leger lojik Bukan . xenon 69. Maksudnya ejaan bagi perkataan asing yang dipinjam daripada bahasa asing itu dieja mengikut bentuk tampak.

211 . Contohnya: Bahasa Inggeris class club custom driver glass modern pension plan stamp Bahasa Melayu klas kelas klas kelab kusom kastam driver.7 Senaraikan 15 perkataan Inggeris yang sudah sebati dengan bahasa Melayu.SEJARAH SISTEM EJAAN BAHASA MELAYU / 9 logistics magistrate margarine prestige psychology regime sabotage sergeant structure technologi zoology Jadi logistik majistret marjerin prestij psikologi rejim sabotaj sarjan struktur teknologi zoologi Bukan lojistik magistrat margarin prestig saikoloji regim sabotag serjen strakcer teknoloji zooloji Kekecualian bagi Ejaan yang Sudah Lama Sistem Ejaan Baharu Bahasa Melayu membenarkan beberapa kekecualian daripada peraturan yang ditetapkan. Kekecualian ini diberikan kepada perkataan Inggeris atau asing yang sudah lama digunakan dalam bahasa Melayu. drebar driber Bukan glas gelas modern moden pension pencen plan pelan stem setem 9. iaitu perkataan yang sudah sebati pemakaiannya dalam bahasa Melayu.

2 Bagi menjawab soalan ini. e. yakni sebanyak enam huruf vokal. jawapan anda hendaklah mempunyai: i. jawapan anda hendaklah: i.kehadiran konsanan tersebut dalam perkataan bahasa Melayu. Menghuraikan susur galur dan perkembangan dari masa ke masa dalam memurnikan sistem ejaan yang sedia ada dengan bekerjasama dengan pelbagai pihak 1. a. Berikan contoh-contoh perkataan bahasa Melayu yang menggunakan enam vokal tersebut. Berikan juga contoh. 1. o.4 Untuk soalan ini.1 Bagi soalan ini.SEJARAH SISTEM EJAAN BAHASA MELAYU / 9 PANDUAN MENJAWAB SOALAN LATIHAN UNIT 9 1.3 Jawapan bagi soalan ini haruslah mencakupi: i. Sejarah perkembangan sistem ejaan Rumi di Malaysia daripada tahap awal pada tahun 1902 (Ejaan Wilkinson) hinggalah akhir pada tahun 1974 (Pedoman Umum Ejaan Bahasa Melayu) ii. Memasukkan semua jenis konsanan asli bahasa Melayu. anda perlu: i. iaitu sebanyak 26 jenis semuanya ii. 1. Menjelaskan sebab perancangan tersebut dilaksanakan 1. iaitu i. Menerangkan keenam-enam vokal tersebut iii. anda harus menjelaskan maksud sistem ejaan Rumi baharu bahasa Melayu dengan jelas. iaitu hasil daripada persetujuan Malaysia dengan Pemerintah Republik Indonesia untuk mengadakan satu sistem ejaan bersama antara dua negara.5 Bagi soalan ini. Menyatakan tarikh bermulanya perancangan ejaan Rumi di Tanah Melayu dan badan yang terlibat dengannya ii. u dan ə ii. 212 . Jumlah huruf vokal asli bahasa Melayu.

SEJARAH SISTEM EJAAN BAHASA MELAYU / 9 1. pencen dan seumpamanya.7 Bagi soalan ini. Menjelaskan bahawa sistem keselarasan vokal itu ialah sistem atau aturan mengikut kesesuaian dua huruf vokal yang membentuk dua suku kata pada kata dasar. anda haruslah: i.6 Bagi soalan ini. Berikan contoh yang sesuai bagi menjelaskan penerangan anda iii. 1. iaitu mengikut syarat tertentu ii. drebar. Sila rujuk juga sumber-sumber lain bagi mendapatkan maklumat tambahan. 213 . anda perlu memberikan senarai 15 perkataan Inggeris yang sudah sebati dalam bahasa Melayu seperti stesen.

Masa Enterprise. Abdul Hamid Mahmood (2002). Hashim Hj. Kursus menguasai bahasa Melayu mudah. Ejaan bahasa Melayu terkini. Linguistik fonetik dan fonologi bahasa Melayu. Guru dan bahasa Melayu. Bhd. Abdul Hamid Mahmood (2010). Abdul Hamid Mahmood dan Nurfarah Lo Abdullah (2007). Kuala Lumpur: Dewan Bahasa dan Pustaka.SEJARAH SISTEM EJAAN BAHASA MELAYU / 9 Rujukan Abdul Hamid Mahmood (1995). Onn. 214 . Musa & Abdul Hamid Mahmood (2008). Betulkan Kesalahan Bahasa Anda. Kuala Lumpur: Aslita Sdn. Menguasai bahasa Melayu tinggi. Abdul Hamid Mahmood (2012). Tanjong Malim: Penerbit UPSI. Bhd. Gunakan Bahasa Melayu Yang Betul. Bhd. Kuala Lumpur: Aslita Sdn. Abdul Hamid Mahmood (2004). Kuala Lumpur: City Reprographic Services. Nik Safiah Karim. Tanjong Malim: Penerbit UPSI. Farid M. Kuala Lumpur: Aslita Sdn. Kuasai sistem ejaan baharu bahasa Melayu melalui latihan. Abdul Hamid Mahmood (2002).

IMBUHAN PINJAMAN. tanda sempang digunakan seperti berikut: 1. anda seharusnya dapat: i.TANDA SEMPANG. HASIL PEMBELAJARAN Setelah selesai mempelajari unit ini. Pengenalan Fokus huraian unit ini adalah tentang penggunaan tanda sempang dalam bahasa Melayu dan penulisan imbuhan pinjaman.kura kupu.conteng kura. ii. rangkai kata dan kata majmuk dalam bahasa Melayu dengan tepat. Bagi kata ulang yang diulang sepenuhnya.… / 10 Unit 10 TANDA SEMPANG. Contoh: anai-anai anak.kupu 215 . Penggunaan Tanda Sempang Dalam penulisan. menggunakan tanda sempang bahasa Melayu dengan betul. rangkai kata serta kata majmuk bahasa Melayu. tanda sempang diletak pada bahagian kata yang diulang. IMBUHAN PINJAMAN.anak cantik-cantik conteng. menggunakan imbuhan pinjaman. RANGKAI KATA DAN KATA MAJMUK.

Contohnya: dolak-dalik gerak-geri gunung-ganang serba-serbi kucar-kacir kuih-muih lemah-lembut tunggang-langgang mandi-manda mundar-mandir ramah-tamah sedu-sedan 3.diikuti oleh kata nama khas yang huruf awalnya huruf besar.undang 2. tanda sempang diletak di antara kata dasar dan kata yang diulang. Tanda sempang digunakan apabila awalan se. Contohnya: dikucar-kacirkan disia-siakan diporak-perandakan mengucar-kacirkan 5.… / 10 biri-biri budak-budak dalam.dalam hati-hati sia. Contohnya: anak-anakan akhir-akhirnya bermain-main berpeluk-pelukan pijak-memijak bersiri-siri dibesar-besarkan ditinggal-tinggalkan karang-mengarang renung-merenung kait-mengait menangis-nangis melambai-lambai pukul-memukul sayang-menyayangi 4. Contohnya: se-Nusantara se-Malaysia se-Tanah Melayu 216 . tanda sempang diletak di antara bahagian-bahagian kata yang diulang. Bagi kata terbitan yang kata dasarnya diulang. Bagi kata ulang yang dalam pengulangannya mengalami perubahan bunyi atau fonem. Tanda sempang juga digunakan apabila kata ulang dijadikan bentuk dasar yang sekali gus mendapat awalan dan akhiran. IMBUHAN PINJAMAN.sia undang.TANDA SEMPANG.

… / 10 6. Contohnya: ke-12 (kedua belas) ke-100 (keseratus) ke-100. Tanda sempang juga digunakan untuk merangkaikan awalan ke. Contohnya: duti anti-lambak (anti-dumping dutty) mikro-zat makanan (micronutrient) lima butir-isi peluru (load five rounds) larutan Kerbs-Ringer (Kerbs-Ringer Solution) nodus sino-atrium (sino-atrial node) antisiklon semi-kekal (semi-permanent anticyclone) perbadanan semi-awam (semi-public corporation) semi-berdaulat (semi-severeign) suai-iklim (acclimation) penyesuaian-ikliman (acclimatization) 217 . Tanda sempang digunakan untuk merangkaikan angka yang menunjukkan tahun dengan akhiran -an.TANDA SEMPANG. Contohnya: tahun 50-an (tahun lima puluhan) tahun 60-an (tahun enam puluhan) tahun 70-an (tahun tujuh puluhan) tahun 80-an (tahun lapan puluhan) 8. Tanda sempang yang digunakan untuk menyatakan hubungan antara katakata pada rangkaian kata setara tertentu atau rangkai kata istilah. Contohnya: anti-Rusia pro-Malaysia hamba-Mu kepada-Nya petunjuk-Nya rahmat-Nya 7. Tanda sempang digunakan untuk merangkaikan huruf kecil dengan huruf besar pada kata yang sama. IMBUHAN PINJAMAN.dengan angka. 000 (keseratus ribu) 9.

inter-. panca-. IMBUHAN PINJAMAN. tele-. kontra-. tata-. mikro-. Penulisan Imbuhan Pinjaman Dalam Sistem Ejaan Rumi Baharu. maha-. dwi-. Maksudnya imbuhan pinjaman itu dirangkaikan pada kata dasar. homo-. ekabahasa hidrometer homograf infrastruktur interlokal.… / 10 10. -ita. imbuhan-imbuhan pinjaman seperti ab-. makro.1 Terangkan penggunaan tanda sempang dalam bahasa Melayu. ultra-. semi-. sub-.TANDA SEMPANG. -wan. dasa-. interaktif kontrarevolusi 218 . inter-. trans-. pan-. mono-. -isme. swa-. pra-. dwibahasa ekafungsi. tuna-. interlingua. dan -wati penulisannya dilakukan secara serangkai. eka-. anti-. poli-. infra-. -man. re-. Contohnya: Imbuhan pinjaman abantibidasadwiekahidrohomoinfrainterkontra- Contoh perkataan abnormal antikerajaan. antitoksin biadab dasawarsa dwibulanan. hidro-. bi-.

kolonialisme biduanita seniman angkasawan seniwati Penulisan kata Maha secara Terpisah Dalam bahasa Melayu terdapat juga kata maha yang ditulis secara terpisah. prasekolah.… / 10 mahamakromikromonopancapanpolipraproresemisubswatatateletranstunaultra-isme -ita -man -wan -wati mahasiswi.TANDA SEMPANG. (semi-profesional) substandard. ultrasonik impresionisme. subgolongan swadaya tatabahasa. IMBUHAN PINJAMAN. subtajuk. Contohnya: Maha Besar Maha Mengetahui Maha Esa Maha Bijaksana Duli Yang Maha Mulia 219 . mahaguru makroskopi mikrofilem monograf pancaindera panteisme politeknik prasangka. tatasusila telefoto transmigrasi tunasusila ultralembayung. praijazah prokerajaan. prodemokrasi reaksi semiparasit.

IMBUHAN PINJAMAN.… / 10 Ejaan bagi Kata Depan Peraturan penulisan kata depan ejaan lama yang menggunakan tanda sempang ( .) selepas kata depan di dan ke kini digugurkan dalam Ejaan Rumi Baharu. Contohnya: Ejaan Lama di-atas di-bawah di-dalam di-pejabat di-sekolah di-Hotel Istana di-seluruh dunia di-England Ejaan Baharu di atas di bawah di dalam di pejabat di sekolah di Hotel Istana di seluruh dunia di England Kata depan ka.dalam ejaan lama diubah menjadi ke dalam ejaan baharu dan ditulis terpisah daripada kata yang mengikutnya. Kata depan ditulis secara berasingan atau terpisah. Contohnya: Ejaan Lama ka-atas ka-bawah ka-dalam ka-pejabat ka-sekolah ka-Hotel Istana ka-seluruh dunia ka-England Ejaan Baharu ke atas ke bawah ke dalam ke pejabat ke sekolah ke Hotel Istana ke seluruh dunia ke England 220 .TANDA SEMPANG.

Contohnya: 1. Jika ibu pergi. Contohnya: Ejaan Lama ada-lah datang-lah tolong-lah apa-kah apa-tah bila-tah Ejaan Baharu adalah datanglah tolonglah apakah apatah bilatah Ada dua cara menulis partikel pun. -kah dan -tah yang menggunakan tanda sempang dalam ejaan lama ditulis serangkai dengan kata dasar yang mendahuluinya. Guru itu membaca buku di perpustakaan dan murid-muridnya pun membaca di perpustakaan. -kah. -tah dan -pun. Ahmad pergi ke Tanjong Malim dan Aminah pun pergi ke Tanjong Malim. Ada 13 perkataan yang telah ditetapkan ejaannya supaya ditulis serangkai dengan partikel tersebut. Bagi partikel pun yang membawa makna ‘‘juga’’ ditulis berasingan atau terpisah daripada kata yang mendahuluinya. Partikel pun yang satu lagi itu pula ditulis serangkai dengan kata yang mendahuluinya.… / 10 Ejaan bagi Partikel Ada empat jenis partikel dalam bahasa Malaysia.TANDA SEMPANG. Partikel -lah. IMBUHAN PINJAMAN. 3. 2. iaitu -lah. tanpa sempang dalam Ejaan Rumi Baharu. iaitu: adapun andaipun ataupun biarpun meskipun sekalipun sungguhpun walaupun 221 . anaknya pun ingin pergi.

iaitu ku. Contohnya: hatiku cintaku untukku hatimu cintamu untukmu hatinya cintanya untuknya 222 .… / 10 kalaupun kendatipun mahupun lagipun bagaimanapun 10. IMBUHAN PINJAMAN. Contohnya: kuambil kulihat kuterima kauambil kaulihat kauterima Kata ganti singkatan singkatan ku. mu dan kau sebagai awalan penanda pasif ditulis serangkai dengan kata dasar yang mengikutinya.2 Terangkan penggunaan partikel dalam bahasa Melayu. Ejaan bagi Kata Ganti Singkatan Dalam bahasa Melayu terdapat empat jenis kata ganti singkatan. kau.TANDA SEMPANG. mu dan nya sebagai akhiran ditulis serangkai dengan kata yang mendahuluinya.

rangkai kata juga dikenali sebagai frasa. iaitu frasa nama. ya Tuhanku Tolonglah hamba-Mu. hidayat-Nya dan petunjuk-Nya Rangkai Kata Dalam bahasa Melayu. IMBUHAN PINJAMAN.). frasa adjektif dan frasa sendi nama. frasa kerja.… / 10 Kata ganti singkatan -mu dan -nya bagi nama Tuhan menggunakan huruf besar sebagai huruf pertama dan ditulis dengan mengguna tanda sempang ( . ya Tuhanku Mereka memohon rahmat-Nya. Ejaan bagi rangkai kata atau frasa tersebut ditulis secara terpisah seperti contoh berikut: Ejaan Frasa Nama anak sulung burung putih rumah besar emas tulen kereta baharu perempuan gemuk hutan tebal ikan masin bangunan tinggi pemandangan indah udara nyaman zaman moden Ejaan Frasa Kerja berjalan cepat bangun awal sembahyang subuh terbang tinggi menunai janji memancing ikan memelihara ayam datang lewat berlumba kuda membina bangunan memasak nasi menyanyi lagu kebangsaan Ejaan Frasa Ejaan Frasa Adjektif Sendi Nama biru yang lembut di dapur hijau seperti warna di Kuala Lumpur daun tinggi gunung di dewan hitam manis merah saga masam seperti cuka merah muda panas terik pucat putih panjang lebar kurus kering lemah lembut ke pasar malam ke Amerika ke Jepun oleh Ahmad oleh mereka itu oleh polis tentang perkara itu tentang pendidikan moral tentang budaya kerja 223 . Terdapat empat jenis rangkai kata atau frasa.TANDA SEMPANG. Contohnya: Ampunkan hamba-Mu.

misalnya rangkai kata rumah ‘rumah besar’ boleh disisipkan dengan perkataan ‘yang’ menjadikan ‘rumah yang besar’. Kata Majmuk Ejaan Cara Terpisah Kata majmuk yang dieja secara terpisah ini terdiri daripada kata majmuk yang terbentuk daripada dua kata bebas. baik istilah yang berbentuk daripada dua kata bebas mahupun tiga kata bebas dieja secara terpisah. Hubungan makna antara kata-kata dasar yang membentuk kata majmuk itu sangat erat bentuknya hingga tidak boleh menerima sebarang penyisipan unsur lain. kerana rangkai kata atau frasa boleh menerima penyisipan unsur lain. IMBUHAN PINJAMAN.… / 10 Kata Majmuk Kata Majmuk ialah kata yang terbentuk daripada dua kata dasar atau lebih yang membawa satu makna. iaitu cara terpisah dan cara tercantum. Contoh: 224 . pengejaan kata majmuk dilakukan melalui dua cara. Contoh: air batu air hujan alat tulis baju kemeja balai raya bandar raya bom tangan nuzul Quran peti besi periuk nasi ulat bulu burung merpati daging lembu daun pandan dasar laut duta besar enam ratus ribu empat puluh lima pukat tunda ratu cantik terima kasih ular sawa kapal terbang kapal korek kereta api kereta kebal kereta kuda meja tulis mesin jahit nasi minyak topi keledar tukang besi tukang rumah Kata majmuk yang terdiri daripada kata-kata istilah khusus. Contohnya kata majmuk ‘kereta lembu’ tidak boleh disisipkan dengan perkataan ‘itu’ atau ‘yang’ menjadikan ‘kereta itu lembu’ atau ‘kereta yang lembu’. Kata majmuk berbeza dengan dengan rantai kata atau frasa.TANDA SEMPANG.

IMBUHAN PINJAMAN. (Nik Safiah Karim dan rakan. walaupun bentuk kata lama tersebut ternyata mengandungi dua kata dasar. Antara kata majmuk yang lama serta mantap dan dieja tercantum adalah seperti berikut: adakala antarabangsa apabila apahal apakala bagaimana barangkali beritahu bumiputera darihal daripada dinihari dukacita hulubalang jawatankuasa kadangkala kakitangan kepada kerjasama manakala olahraga padahal peribadi peribahasa 225 .… / 10 batu kapur garis pusat kanta tangan kaedah bayar balik kawasan pinggiran kertas kerja kultur mutiara lintasan bebas min mata pelajaran min jangka masa model linear nisbah bayar balik peledekan gambut tanah gambut telefon dail terus tempoh pinjaman lesung sendi lintasan cahaya rumput ternak Kata majmuk yang terbentuk daripada kata yang digunakan sebagai gelaran juga dieja secara terpisah. Contoh: Duta Besar Ketua Menteri Ketua Setiausaha Negara Menteri Besar Naib Presiden Pegawai Daerah Profesor Madya Perdana Menteri Timbalan Perdana Menteri Raja Muda Setiausaha Politik Kata Majmuk Ejaan Cara Tercantum Dalam bahasa Melayu. 2003:75). terdapat sebilangan kecil kata majmuk yang sudah dianggap mantap sebagai satu perkataan yang utuh.TANDA SEMPANG.

walaupun bnetuk kata dasar tersebut ternyata mempunyai dua kata dasar. Perkataan yang demikian tetap dieja sebagai satu perkataan. IMBUHAN PINJAMAN.TANDA SEMPANG. Contohnya: alat-alat tulis balai-balai raya garis-garis pusat kapal-kapal terbang mata-mata pelajaran model-model linear Guru-guru Besar Naib-naib Cancelor Ketua-ketua Menteri Menteri-menteri Besar Perdana-perdana Menteri Timbalan-timbalan Perdana Menteri Penggandaan kata majmuk melibatkan penggandaan unsur pertama kata majmuk sahaja. dan ejaannya dilakukan dengan cara meletakkan tanda sempang pada kata yang digandakan. dan ejaannya dilakukan dengan cara meletakkan tanda sempang 226 .… / 10 perikemanusiaan pesuruhjaya sediakala sepertimana setiausaha sukacita sukarela suruhanjaya tandatangan tanggungjawab warganegara Ejaan Tercantum yang Sudah Mantap Buku Tatabahasa Dewan Edisi Baharu (2003:75) telah menyenaraikan 15 perkataan yang terdiri daripada kata majmuk yang penggunaannya sudah mantap sebagai satu perkataan yang utuh. Bentuk perkataan tersebut ialah: antarabangsa beritahu bumiputera jawatankuasa kakitangan kerjasama olahraga matahari setiausaha sukarela suruhanjaya tandatangan tanggungjawab warganegara pesuruhjaya Ejaan Penggandaan Kata Majmuk Penggandaan kata majmuk melibatkan penggandaan unsur pertama kata majmuk itu sahaja.

Contohnya: kakitangan-kakitangan jawatankuasa-jawatankuasa pesuruhjaya-pesuruhjaya sukarela-sukarela warganegara-warganegara setiausaha-setiausaha 10.TANDA SEMPANG. terdapat kekecualian bagi kata majmuk yang telah mantap. Walau bagaimanapun.… / 10 pada kata yang digandakan seperti ditunjukkan dalam contoh di atas.3 Terangkan penggunaan kata majmuk dalam bahasa Melayu. yakni penggandaannya melibatkan keseluruhan unsur (Tatabahasa Dewan. IMBUHAN PINJAMAN. 2008: 75). 227 .

Menerangkan semua penggunaan partikel dalam bahasa Melayu seperti -lah. 10.… / 10 PANDUAN MENJAWAB SOALAN LATIHAN UNIT 10 10. dll. Menerangkan pengertian kata majmuk bahasa Melayu ii. anda perlu: i. -tah. Sila rujuk buku Kuasai Sistem Ejaan Baharu Bahasa Melayu Melalui Latihan. Sertakan contoh-contoh penggunaannya dalam perkataan iii. anda perlu: i. kemudian sertakan contoh-contohnya sekali iv. pun ii.3 Bagi menjawab soalan ini. kupu-kupu  tanda sempang digunakan untuk merangkaikan huruf kecil dengan huruf besar pada kata yang sama.TANDA SEMPANG.1 Bagi menjawab soalan ini. contoh: anti-Amerika. Sila rujuk buku lain dan internet untuk maklumat tambahan. Huraikan jenis-jenis kata majmuk tercantum dan kata majmuk terpisah. -kah.2 Bagi soalan ini. Membezakan kata majmuk dengan frasa dan sertakan contohcontohnya sekali iii. Penerbit UPSI (2004). misalnya:  tanda sempang diletak pada kata ulang. IMBUHAN PINJAMAN. 228 . contoh: cantik-cantik. petunjuk-Mu. 10. anda perlu menjelaskan cara-cara menggunakan tanda sempang bahasa Melayu dengan betul seperti yang diterangkan pada halaman 215 – 217.

Gunakan Bahasa Melayu Yang Betul. Bhd. Tatabahasa dewan edisi baharu.TANDA SEMPANG. Kuala Lumpur: Aslita Sdn. Kursus menguasai bahasa Melayu mudah. Nik Safiah Karim. 229 . IMBUHAN PINJAMAN. Abdul Hamid Mahmood (2010). Bhd. Masa Enterprise. Menguasai bahasa Melayu tinggi. Onn. Hashim Hj. Tanjong Malim: Penerbit UPSI. Kuala Lumpur: Dewan Bahasa dan Pustaka. Bhd. Tatabahasa dewan edisi ketiga. Kuala Lumpur: Aslita Sdn. Abdul Hamid Mahmood (2004). Kuala Lumpur: Aslita Sdn. Musa & Abdul Hamid Mahmood (2008). Abdul Hamid Mahmood (2002). Nik Safiah dan rakan-rakan (2003). Abdul Hamid Mahmood (2012). Linguistik fonetik dan fonologi bahasa Melayu. Guru dan bahasa Melayu.… / 10 Rujukan Abdul Hamid Mahmood (1995). Abdul Hamid Mahmood (2002). Tanjong Malim: Penerbit UPSI. Betulkan Kesalahan Bahasa Anda. Ejaan bahasa Melayu terkini. Kuasai sistem ejaan baharu bahasa Melayu melalui latihan. Kuala Lumpur: City Reprographic Services. Abdul Hamid Mahmood dan Nurfarah Lo Abdullah (2007). Farid M. Kuala Lumpur: Dewan Bahasa dan Pustaka.

[ hadi ]. Contoh bunyi bersuara ialah [ b ]. [ g ] dan semua bunyi vokal.Glosari afrikat Bunyi letusan yang dihasilkan oleh geseran dan hentian di antara artikulator pasif dan aktif. bunyi yang hendak dihasilkan tersekat di daerah lelangit keras dan diikuti oleh geseran di antara bahagian tengah lidah dengan daerah lelangit keras. pengucapan atau pengeluaran bunyi mengikut rongga mulut atau rongga hidung. bersuara Bunyi yang dihasilkan dalam keadaan pita suara tertutup rapat dan sewaktu udara keluar melaluinya. Contoh bunyi yang dihasilkan ialah [ ǰ ] dan [ č ]. dental Bunyi yang dihasilkan oleh gigi seperti bunyi [ θ ] dalam perkataan hadith. artikulator Alat pengucapan yang berfungsi dalam penghasilan bunyi-bunyi bahasa. alofon Anggota-anggota kepada satu fonem yang juga merupakan kelainan bunyi antara satu sama lain. 230 . berlaku getaran pada pita suara. artikulasi Proses pengujaran. alveolar daerah di atas serta di belakang gigi yang melengkung ke dalam menghadap lidah. [ d ]. Pada peringkat permulaan. bundar Keadaan atau bentuk bibir yang bulat.

fonologi Kajian tentang fungsi-fungsi bunyi bahasa. k’.dialek Variasi bagi sesuatu bahasa. khususnya dari segi bunyi. diftong Bunyi yang dihasilkan akibat geluncuran dari satu daerah artikulasi ke daerah artikulasi yang lain. glotalik Penghasilan bunyi dengan cara merapatkan pita suara sehingga glotis dalam keadaan tertutup rapat dan seluruh rongga pangkal tenggorok (laring) disempitkan dan dinaikkan sehingga udara dalam rongga mulut dan rongga kerongkongan (faring) terhalang serta tersekat. bunyi ejektif diberikan tanda apostrof (`) di sebelah atas kanan. contohnya: [ p’. Dalam sistem tulisan. iaitu menentukan sistem bunyi satu-satu bahasa dengan berdasarkan jenis-jenis bunyi. Contoh-contoh diftong dalam bahasa Melayu ialah [ ai ]. fonetik Kajian tentang bunyi-bunyi bahasa yang dituturkan oleh manusia yang merangkumi cara pengeluaran. Kemudian udara yang terhalang dihembuskan keluar dengan cara membuka saluran rongga mulut. [ au ] dan [ oi ]. s’ ∫’ ]. 231 . ejektif Bunyi yang dihasilkan dengan proses egresif glotalik. sama ada bunyi itu distingtif (membezakan makna) atau tidak distingtif (tidak membezakan makna). daerah pengeluaran dan alat-alat pengucapan yang terlibat dalam penghasilan bunyi-bunyi bahasa itu. fonem Unit bunyi terkecil yang memberi perbezaan makna. t’. egresif Pembentukan bunyi yang dilaksanakan dengan cara arus udara keluar dari paru-paru.

ramalan. iaitu ruangan atau kawasan yang tertutup rapat yang dilalui oleh arus udara. [ b ] dan [ m ]. labial Bunyi yang dihasilkan oleh bibir.glotis Ruang atau garisan antara pita suara. seperti bunyi [ p ]. terutama ketika pita suara dalam keadaan tertutup atau renggang sedikit. iaitu menganalisis satu-satu bahasa tertentu secara empirikal dan objektif. klik Bunyi letupan yang dihasilkan sebagai akibat proses ingresif velarik. linguistik Ilmu yang mengkaji bahasa secara saintifik. rangkai kata atau ayat. tanpa dipengaruhi ole agak-agakan. hentian glotis Bunyi yang dihasilkan oleh hentian di daerah anak tekak atau glotis. oral Bunyi yang dihasilkan apabila lelangit lembut serta hujung anak tekak naik menutupi rongga hidung sehingga udara hanya melalui rongga mulut sahaja. Contoh bunyi yang dihasilkan ialah [ ʔ ] ingresif Pembentukan bunyi yang dilaksanakan dengan cara arus udara masuk ke dalam paru-paru. intonasi Turun naik nada suara dalam pengucapan ayat atau frasa. sentimen atau falsafah. jeda ciri atau unsur hentian (kesenyapan) dalam ujaran sebagai tanda memisahkan unsur linguiistik seperti perkataan. 232 . nasal Bunyi yang dihasilkan apabila udara keluar melalui rongga hidung dengan cara menurunkan lelangit lembut beserta hujung anak tekak.

Contoh bunyi semi-vokal ialah [w] dan [j]. [s] dan lain-lain. struktur permukaan Struktur ayat yang lazimnya telah mengalami perubahan daripada struktur dalaman dan merupakan bentuk ayat yang sebenarnya diucapkan. maka disebut bunyi semi-vokal atau separuh vokal. semi-vokal Bunyi yang secara praktis termasuk golongan konsonan tetapi disebabkan ketika diartikulasikan belum membentuk konsonan murni. tona Naik atau turunnya suara dalam pengucapan perkataan. 233 . otot perut dan rongga dada. tidak bersuara Bunyi yang dihasilkan dalam keadaan pita suara direnggangkan (terbuka) dan sewaktu udara keluar melaluinya. Contoh bunyi palatal ialah [ č ]. tekanan Ciri lemah atau kerasnya suara penyebutan sesuatu suku kata. [f]. [k]. [ š ] dan [ ž ]. pulmonik Penghasilan bunyi dengan udara dari paru-paru sebagai sumber utama dihembuskan keluar dengan mengecilkan ruangan paru-paru.palatal Bunyi yang dihasilkan oleh lelangit keras. Contoh bunyi tidak bersuara ialah [p]. lazimnya berlaku pada suku kata dalam perkataan. kepanjangan. Contoh ciri suprasegmental ialah tekanan. suprasegmental Ciri atau sifat bunyi yang menindihi sesuatu fonem. getaran pada pita suara tidak berlaku. jeda. [t]. tona dan intonasi. struktur dalaman Struktur yang lazimnya mengandungi ayat dasar atau ayat inti yang diperlukan untuk membentuk asas makna ayat. [ ǰ ].

vokal Bunyi bersuara yang tatkala dihasilkan. [ ɔ ]. velarik Penghasilan udara dengan cara pangkal lidah dinaikkan pada lelangit lembut dan kedua-dua bibir ditutup rapat. Terdapat sejumlah lapan vokal kardinal. vokal kardinal Sekumpulan vokal yang diletakkan di kedudukan tertentu bagi memberikan gambaran yang lebih dekat tentang kedudukan vokal-vokal dalam bahasabahasa di dunia. velum akan menurun.transkripsi Penulisan dalam bentuk lambang-lambang fonetik daripada lambang-lambang tulisan huruf-huruf biasa. [ a ]. velum Bahagian lembut selepas lelangit keras beserta bahagian hujungnya yang disebut anak tekak dapat turun naik mengikut bunyi yang hendak diujarkan. iaitu [ i ]. Keadaan ini menyebabkan terjadinya bunyi klik. Kemudian hujung lidah dan kedua-dua sisi lidah yang merapat pada gigi atau gusi dalam dilepaskan turun serta dikebelakangkan. 234 . Dalam penghasilan bunyi oral. [ α ]. bibir dibuka sehingga terdapat kerenggangan ruangan udara pada rongga mulut bagi membolehkan udara luar masuk. udara dari paru-paru keluar berterusan melalui rongga tekak dan rongga mulut tanpa sebarang gangguan. velar Daerah artikulasi di bahagian belakang lidah dan juga di kawasan selepas lelangit lembut. [ e ]. [ o ] dan [ u ]. [ ε ]. velum akan naik manakala untuk bunyi nasal.

memendekkan singkatan ilmu akustik artikulator aktif rongga aktif ragam aktif kenyaringan tirus halkum imbuhan ruang udara mekanisma udara arus udara mekanisma arus udara alomorf alofon perubahan alofon pengwujudan alofon kelainan alofon/ varian alofon perubahan kelainan/ varian gusi/ alveolar lengkung gusi/ lengkung alveolar batas gusi/ batas alveolar bunyi gusi/ bunyi alveolar gusi/ alveolum alveopalatal bunyi alveopalatal ketaksaan taksa dwibahasa setara keadaan dwibahasa setara menganalisis analisis bahasa analitik kaedah analisis tatacara analisis anafora hujung lidah afasia 235 .Istilah Linguistik Bahasa Inggeris A abbreviate abbreviation acoustics active articulator active cavity active voice acute resonant adam’s apple affix air chamber air mechanism air stream air stream mechanism allomorph allopohone allophonic change allophonic realization allophonic variant alteration alternant alveolar alveolar arch alveolar ridge alveolar sound alveolum alveopalatal alveopalatal sound ambiguity ambiguous ambilingual ambilingualism analyse analysis analytic language analytical method analytical procedur anaphora apex aphasia Bahasa Melayu menyingkatkan.

apical articulation apicoapico-alveolar apico-dental apico-dental sound approach arbitrariness arbitrary arbitrary symbol articulacy articulation articulation mechanism articulator articulatory parameter articulatory phonetics articulatory setting articulatory system articulatory variable artificial speech ascending diphthong aspirate aspirated aspirated affricate aspirated-p aspirated stop aspiration assonance asterick form asyllabic asymmetric consonant attribute auditory area auditory organs auditory phonetics Austronesian languages B Back back of tongue back vowel base morpheme basic of articulation bilabial bilabial sound bilabiodental artikulasi hujung lidah apikoapikoalveolar apikodental bunyi apikodental pendekatan kearbitrarian arbitrari lambang arbitrari/ simbol arbitrari kefasihan artikulasi mekanisma artikulasi alat artikulasi parameter artikulasi fonetik artikulasi penyesuaian alat artikulasi sistem artikulasi pemboleh ubah artikulasi ujaran buatan diftong meninggi/ menaik letusan/ hembusan berhembusan letusan berhembusan p-berhembusan hentian berhembusan hembusan. penghembusan asonansi bentuk berbintang tak silabik konsonan tak simetri sifat/atribut kawasan pendengaran alat pendengaran fonetik pendengaran bahasa-bahasa Austronesia belakang belakang lidah vokal belakang morfem dasar landasan artikulasi dua bibir/bilabial bunyi dua bibir/bunyi bilabial bilabiodental 236 .

mulut rongga mulut kardinal konsonan kardinal ragam bersahaja rongga geseran rongga.bilateral bilateral consonant bilateral opposition bilingual bilingualism blade of tongue blend blocked syllable bound form bound morpheme bound sentence boundary marker breath stream bright vowel broad band spectrogram broad transcription broad vowel buccal buccal cavity C cardinal cardinal consonant casual speech cavity cavity friction cavity wall central air escape central non-resonant central resonant central resonant oral central sound central vowel centralisation centralisation of sound centre of Broca centre of tongue centring diphthong closed syllable closed system closed vowel cluster co-articulation common language dwisisi/bilateral konsonan dwisisi/konsonan bilateral pertentangan dwisisi/ pertentangan bilateral dwibahasa kedwibahasaan daun lidah paduan suku kata tertutup bentuk terikat morfem terikat ayat terikat penanda sempadan arus udara vokal depan spektrogram jalur lebar transkripsi luas vokal belakang oral. penggeseran rongga dinding rongga saluran udara tengah bunyi bukan nyaring tengah bunyi nyaring tengah (bunyi) oral tengah nyaring bunyi tengah vokal tengah penengahan penengahan bunyi pusat Broca pusat lidah diftong menengah suku kata tertutup sistem tertutup vokal tertutup gugus/rangkap artikulasi serentak/ koartikulasi bahasa bersama 237 .

berbeza. struktur dalaman vokal belakang darjat. bertentangan bezaan analisis bezaan penyebaran bezaan/ distribusi bezaan ciri bezaan pasangan bezaan tekanan bezaan persetumpuan keserasian. kesejajaran sejajar dengan/ selaras dengan kelainan bersyarat konsonan rangkap konsonan/ gugus konsonan bersifat konsonan vokal bersifat konsonan unsur bahasa buatan tatabahasa bebas konteks/ nahu bebas konteks analisis konteks kelainan konteks bezaan. darjah penanda darjat pengguguran/penghilangan 238 .common speech comparative linguistics comparison of language compound compound phoneme compound predicate compound sentence compound word concordance concordant conditioned variant consonant consonant cluster consonantal consonantal vowel constituent constructed language context-free grammar contextual analysis contextual variant contrast contrastive contrastive analysis contrastive distribution contrastive feature contrastive pair contrastive stress convergence coocurence coordinate correlation creole cross-reference D dark vowel declarative sentence decoder decoding deep structure deep vowel degree degree marker deletion bahasa biasa linguistik perbandingan perbandingan bahasa majmuk fonem majmuk predikat majmuk ayat majmuk kata majmuk kesejodohan. serentak ada setara hubung kait/korelasi kreol rujuk silang vokal belakang ayat penyata/modus berita penyahkod penyahkodan struktur batin.

bauran digolosia diftong pendiftongan cakap ajuk morfem terbahagi wacana analisis wacana distingtif 239 .deletion rule deletion transformation denasalisation denotation denotative meaning dental dental consonant dental sound derivation derivational affix derivative derived form derived primary word derived secondary word descending diphthong descriptive grammar descriptive linguistic descriptive order developmental linguistics deviance deviant diachronic diachronic linguistics diachronic phonology diachronic study diagnostic environment diagraph dialect dialect area dialect borrowing dialect boundary dialect geography dialectal Malay dialectalisation dialectology diffusion diglossia diphthong diphthongisation direct speech discontinuous morpheme discourse discourse analysis distinctive rumus pengguguran/ rumus penghilangan transformasi pengguguran/ transformasi penghilangan proses nyahsengau/ proses nyahnasal denotasi makna denotatif gigi/dental konsonan gigi/ konsonan dental bunyi gigi/bunyi dental terbitan. penerbitan penambah terbitan/imbuhan terbitan terbitan bentuk terbitan kata terbitan primer kata terbitan sekunder diftong menurun tatabahasa pemerian/nahu pemerian linguistik pemerian/ linguistik huraian urutan pemerian/ tatabahasa huraian linguistik perkembangan penyimpangan menyimpang diakronik linguistik diakronik fonologi diakronik kajian diakronik lingkungan penentu dwihuruf dialek kawasan dialek peminjaman dialek sempadan dialek geografi dialek dialek bahasa Melayu proses mendialek dialektologi resapan.

alveolar belakang lelangit keras/ dorsopalatal belakang velar/dorsovelar bunyi belakang lelangit keras/bunyi dorsopalatal bunyi belakang velar/bunyi dorsovelar dorsum belakang lidah artikulasi ganda dwihentian vokal ganda geluncuran menurun lihat: durative panjang pendek bunyi tekanan dinamik ekologi bahasa egresif klik egresif bunyi klik egresif arah udara egresif bunyi egresif bunyi ejektif ejektif bunyi ejektif unsur emotif mengekod pengekodan epiglotis epistemologi rongga lepas udara rongga esofagus etnolinguistik ahli etimologi 240 . lingkungan. analisis lingkungan dwisuku (kata) kata dwisuku mandala/domain belakang/dorsal bunyi belakang/bunyi dorsal belakang gusi/dorso. penyebaran analisis taburan.distinctive feature distribution distributional analysis disylabic disyllable word domain dorsal dorsal sound dorso-alveolar dorso-palatal dorso-uvular dorsopalatal sound dorsovelar sound dorsum dorsum of tongue double articulation double stop double vowel down glide duration durative dynamic accent E ecology of language egressive egressive click egressive click sound egressive direction of air egressive sound ejection sound ejective ejective sound element emotive encode encoding epiglottis epistemology escape cavity esophageal cavity ethnographic linguistics etymologist ciri distingtif taburan. analisis penyebaran.

exhalation exhale exit of air expansion rule experimental phonetics expiration explode explosion explosive sound extinct language extralingual features F factor factor analysis falling diphthong feature field field of discourse field study field theory final cluster final syllable finite-state grammar first articulation first language flap flat articulator flat fricative flection fluency form-class form-word formative formula free form free morpheme free sentence free variant/free vatiation free word order frequency frequency analysis fricative fricative sound friction perlepasan udara menghembuskan nafas saluran lepas udara rumus perluasan fonetik percubaan penghembusan udara meletup letupan bunyi letupan bahasa mati ciri luar bahasa faktor analisis faktor diftong menurun ciri/fitur bidang/medan bidang wacana kajian lapangan teori medan makna/ teori bidang makna gugus akhir/rangkap akhir suku kata akhir tatabahasa terbatas/ nahu terbatas artikulasi pertama bahasa pertama tamparan alat artikulasi dasar frikatif datar/geseran datar fleksi kefasihan golongan bentuk kata tugas morfem terikat/formatif rumus bentuk bebas morfem bebas ayat bebas kelainan bebas urutan kata bebas kekerapan analisis kekerapan geseran/frikatif bunyi geseran/bunyi frikatif geseran 241 .

frictional stop frictionalizing stop frictionless frictionless continuant front of tongue front vowel fronting frozen speech function functional anlaysis functional grammar functional linguistics fundamental feature furtive glide furtive vowel G geminate gemination general general distribution general grammar general linguistics general semantics generic term geographical dialect geographical linguistics gesture gesture language glide gloss glossary glottal glottal catch glottal cavity glottal check glottal consonant glottal plosive glottal sound glottal stop glottal trill glottalic click glottalic closure glottalization glottalized hentian geseran hentian menggeser tak bergeser malaran tak bergeser depan lidah vokal depan pendepanan ragam beku fungsi/tugas analisis fungsian tatabahasa fungsian/ nahu fungsian linguistik fungsian ciri dasar geluncuran senyap vokal pelancar konsonan panjang pemanjangan konsonan umum/am penyebaran am tatabahasa am/nahu am linguistik am semantik am kata generik dialek geografi linguistik geografi gerak isyarat bahasa gerak isyarat geluncuran padanan kata senarai kata/glosari glotis hamzah/hentian glotis rongga glotis lihat: glottal stop konsonan glotis letupan glotif/plosif glotis bunyi glotis hentian glotis getaran glotis klik glotis penutupan glotis penghamzahan/pengglotisan berhamzah/berhentian glotis 242 .

glottalized sound glottalized vowel glottis glottogonic linguistics glottopolitics gradation gradation of vowel grammarian grammatical grammatical analysis grammatical category grammatical feature grammatical item grammatical meaning grammatical process grammatical structure grammatical unit grammaticalisation grapheme groove spirant grooved articulator grooved fricative H half-close vowel half-open vowel hard palate harmonic harmonic overtone head word heavy stress height of tongue hesitation form high-falling high vocoid high vowel higher-mid historical linguistics holophrase holophrastic language homorganic affricate homorganic sound hyphothesis hyphothetical bunyi glotis vokal glotis glotis linguistik asal usul ilmu politik bahasa pemeringkatan pemeringkatan voka nahu ahli tatabahasa/ahli nahu tatabahasa/nahu analisis tatabahasa/analisis nahu kategori tatabahasa/ kategori nahu ciri tatabahasa/ciri nahu butir tatabahasa/butir nahu makna kenahuan proses tatabahasa/proses nahu struktur tatabahasa/struktur nahu unit tatabahasa/unit subjek nahu pentatabahasaan/penahuan grafem geseran beralur alat artikulasi beralur geseran beralur/frikatif beralur vokal separuh sempit vokal sparuh luas lelangit keras/palatum berharmoni nada atasan berharmoni kata inti tekanan keras tinggi lidah bentuk ayat menurun tinggi vokoid tinggi vokal tinggi sederhana/agak tinggi linguistik sejarawi holofrasa bahasa holofrasa letusan homorgan/afrikat homorgan/sealat/afrikat sealat bunyi homorgan/bunyi sealat hipotesis lihat: hyphothesis 243 .

seruan bahasa antara vokal antara fleksi dalam abjad fonetik antarabangsa intonasi jeda intonasi 244 .I identification of morpheme idiom idolect imitative word immigrant language imperative implosion impressionistif translation inactive voice inarticulate incomplete plosive consonant index indigenous language indirect discourse indirect object indirect question indirect speech infix inflected language inflected prefix inflection ingressive ingressive air stream inhalation inhale initial cluster initial stress initial string initiator of air stream innate stress inspiration instrumental noun instrumental phonetics interconsonantal interdental interdental phone interjection interlanguage intermedian vowel internal inflection international phonetic alphabet intonation intonation break penentuan morfem idiom/ungkapan idiolek kata ajuk bunyi/onomatopeia bahasa pendatang perintah/imperatif sedutan transkrips sepintas suara tak aktif tidak petah (bercakap/bertutur) konsonan plosif tak selesai indeks bahasa bumiputera/ bahasa pribumi wacana tak langsung objek tak langsung ayat tanya tak langsung cakap pindah sisipan bahasa fleksi awalan fleksi fleksi ingresif arus udara ingresif tarikan nafas menarik nafas rangkap awal/gugus awal tekanan awal rentetan awal pemula arus udara tekanan sejadi lihat: inhalation kata nama penantian fonetik perantian antara konsonan antara gigi bunyi antara gigi kata seru.

intonation contour intonation morpheme intralinguistic feature intransitive verb invariable word invariant inverse derivation inversion inverted word order irregular verb isolating language isolative sound change isolex item analysis K kernel sentence kinetic consonant L labia labial labial sound labialisation labiodental labiodental sound labiolabial labiovelar laboratory phonetics laminal laminal sound laminodental sound language ability language boundary language change language development language family language learning language planning language skill language standardisation language structure language teaching language universal langue kontur intonasi morfem intonasi ciri dalam linguistik kata kerja tak transitif kata tetap bentuk lihat: invariable word terbitan terbalik/ terbitan songsang keterbalikan/kesongsangan urutan kata songsang/ urutan kata terbalik kata kerja tak transitif bahasa isolatif perubahan bunyi pencilan isoleks analisis butir ayat inti konsonan kinetik lihat: lip bibir/ labial bunyi bibir/ bunyi labial pembibiran/ pelabialan bibir gigi/ labiodental bunyi bibir gigi/ bunyi labiodental dua bibir/ labiolabial labiovelar fonetik makmal laminal bunyi laminal bunyi laminodental kebolehan berbahasa sempadan bahasa perubahan bahasa perkembangan bahasa keluarga bahasa pembelajaran bahasa perancangan bahasa kemahiran berbahasa penstandardan bahasa struktur bahasa pengajaran bahasa (ciri) kesejagatan bahasa langue 245 .

kebahasaan analisis linguistik. analisis kebahasaan antropologi linguistik peminjaman linguistik konteks linguistik demografi linguistik disiplin linguistik geografi linguistik norma bahasa falsafah bahasa psikologi linguistik lambang linguistik/ simbol linguistik lihat: language skill pantang larang bahasa tipologi bahasa lihat: linguist 246 .lapse laryngeal laryngeal air mechanism laryngeal consonant laryngeal sound laryngealisation laryngealised vowel larynx lateral lateral area lateral consonant lateral plosion lateral release lateral resonant lateral sound lexical lexical field lexical item leksikal meaning lexical stress lexicalisation lexicographer lexicon limitative conjunction linear representation lingua franca lingual sound linguaphone method linguist linguistic linguistic analysis linguistic anthropology linguistic borrowing linguistic context linguistic demography linguistic discipline linguistic geography linguistic norm linguistic philosophy linguistic psychology linguistic sign linguistic skill linguistic taboo linguistic typology linguistician selang (masa) laringal mekanisma udara laringal konsonan laringal bunyi laringal pelaringalan vokal laringalan larinks sisian ruang sisian konsonan sisian letupan sisian/plosif sisian pelepasan sisian kenyaringan sisian bunyi sisian leksikal medan leksikal butir leksikal makna leksikal tekanan leksikal pengleksikalan ahli perkamusan. ahli leksikografi leksikon kata penghubung pembatas gambaran mendatar lingua franca bunyi lidah kaedah linguafon ahli bahasa/ ahli linguistik linguistik.

linking morpheme lip lip formation lip position lip rounding lip spreading lip tracing literal literal translation literary language literary translation loan word local friction long consonant long vowel loose apposition loquacity loudness low vocoid low vowel lowering M macro macrolinguistics major air stream manner of articulation manner of discourse marked marker mathematical linguistics matrix matrix sentence maximal stress mechanistic linguistics medial medial cluster medial voice median resonant medieval linguistics medio of tongue mediopalatal medium mentalistic linguistics metalanguage morfem penghubung bibir pembentukan bibir kedudukan bibir pembundaran bibir penghamparan bibir surihan bibir harfiah penterjemahan harfiah bahasa persuratan penterjemahan sastera kata pinjaman geseran tempatan konsonan panjang vokal panjang kedudukan terpisah kefasihan kelantangan vokoid rendah vokal rendah perendahan makro makrolinguistik mekanisma udara utama cara artikulasi cara wacana bertanda penanda linguistik matematik matriks ayat matriks tekanan maksima aliran mekanisma tengah rangkap tengah/ gugus tengah lihat: middle voice bunyi nyaring tengah linguistik zaman pertengahan tengah lidah mediopalatal perantara linguistik mentalisma metalinguistik 247 .

microlinguistics mid vocoid mid vowel middle of tongue middle voice minimal contrast minimal pair minimal stress minimum obstruction minor air stream mechanism mixed language mode of articulation modern language modification modifier modulation monitor function monolateral consonant monolingual monolingual approach monologue monomorphemic monophonemic monophthong monosyllabic monosyllabic word monosyllable monotone mora morph morpheme morpheme boundary morphemic morphemic analysis morphemic reference morphemic script morphemic transcription morphemics morphologic morphological analysis morphological assimilation morphological process morphology morphoneme mikrolinguistik vokoid tengah vokal tengah tengah lidah ragam tengah bezaan minimal pasangan minimal tekanan terlemah/ tekanan minimal gangguan minimum gangguan arus udara minor bahasa campuran cara artikulasi bahasa moden modifikasi penerang modulasi fungsi monitor konsonan monolateral ekabahasa pendekatan ekabahasa monolog monomorfemik monofonemik monoftong ekasuku kata ekasuku ekasuku senada ciri yang menunjukkan panjang pendek bunyi suara bagi perkataan tertentu morf morfem batas morfem morfemik analisis morfemik rujukan morfemik aksara morfemik transkripsi morfemik lihat: morphology morfologi analisis morfologi asimilasi morfologi proses morfologi morfologi morfonem 248 .

morphophoneme morphophonemic rule morphophonemic stress morphophonemic transcription morphophonemic variation morphophonemics mother tongue mouth air mouth cavity movable speech organ movable stress multidimensional phonology multilingual multisyllabic murmur vowel mutual intelligibility mutually complementary mutually exclusive N narrative discourse narrow narrow diphthong narrow transcription narrow vowel narrowing of meaning nasal nasal and oral exit of air nasal cavity nasal exit of air nasalisation nasalisation symbol morfofonem rumus morfofonemik tekanan morfofonemik transkripsi morfofonemik kelainan morfofonemik morfofonemik bahasa ibunda udara mulut rongga mulut lihat: articulator tekanan pindah fonologi pelbagai dimensi pelbagai bahasa pelbagai suku lihat central vowel kefahaman menyaling saling melengkapi saling menyingkiri nasalised click nasalised vowel nasalism nasality nasalization nasalized nasally released stop nasal pharynx nasal plosion nasal release huraian naratif sempit diftong sempit transkrisi halus/ transkripsi sempit vokal sempit penyempitan makna sengau/hidung/nasal saluran keluar udara dari hidung dan mulut rongga hidung saluran udara keluar dari hidung penyengauan/penasalan lambang penyengauan/lambang penasalan/simbol penyengauan/ simbol penasalan klik sengauan/hentian nasalan vokal sengauan/vokal nasalan sebutan sengau kesengauan/kenasalan penyengauan disengaukan/dinasalkan hentian lepasan hidung farinks sengau/letupan nasal letupan sengau/letupan nasal pelepasan sengau/ pelepasan nasal 249 .

nasal resonant nasal sound nasal twang nasal vowel native language native speaker natural language negation negative negative conjunctive negative particle negative sentence neo-linguistics network of isogloss neutral neutral vowel neutralisation node nominal nominal adjective nominal clause nominal definition nominal inflection nominal phrase nominal sentence nominalisation non-consonantal non-continuant non-distinctive feature non-finite verb form non-linguistic context non-syllabic non-syllabic segment non-syllabic vocoid non-vocalic non-vocoid non-speech sound normative grammar normative linguistics nose cavity notional grammar noun noun adjunct noun clause noun cluster bunyi nyaring sengau/ bunyi nyaring nasal bunyi sengau/bunyi nasal telor sengau/telor nasal vokal sengau/vokal nasal bahasa asli penutur asli bahasa tabii penafian nafi kata penghubung nafi partikel nafi ayat nafi neolinguistik jaringan isoglos neutral vokal neutral peneutralan nodus namaan kata sifat namaan/ adjektif namaan klausa namaan takrif namaan fleksi namaan frasa namaan ayat namaan penamaan bersifat bukan konsonan bukan malaran ciri bukan distingtif bentuk kata kerja tak finit konteks bukan linguistik bukan sukuan segmen bukan sukuan vokoid bukan sukuan bukan vokalik bukan vokoid bunyi bukan bahasa lihat: prescriptive grammar linguistik normatif rongga hidung lihat: linguistic philosophy kata nama nama penerang klausa nama rangkap nama/gugus nama 250 .

noun phrase initiator noun word null hyphothesis numeral classifier O object objective objectivity obligatory obligatory transformation obscure vowel off-glide official dialect on-glide open juncture open lip rounding open syllable open transition open vocoid open vowel optional optional transformation rule oral oral air mechanism oral exit of air oral plosion oral resonant distinctive feature oral sound oratorical speech organs of speech origin of language origin of speech orthographical procedure orthographic transcription orthography overlapping distribution P palatal palatal consonant palatal lateral palatal sound palatalisation palatalised pemula frasa nama kata nama hipotesis nol penjodoh bilangan objek Objektif keobjektifan wajib rumus transformasi wajib vokal kabur geluncuran akhir lihat: standard dialect geluncuran awal saktah terbuka pembundaran bibir luas suku kata terbuka lihat: open juncture vokoid luas vokal luas pilihan rumus transformasi pilihan mulut/oral mekanisma udara mulut saluran keluar udara mulut letupan oral/plosif oral ciri distingtif nyaring oral bunyi oral ragam pidato organ sebutan/alat sebutan asal usul bahasa lihat: origin of language tatacara ejaan transkripsi ejaan ejaan penyebaran bertindan lelangit keras/palatal konsonan lelangit keras/ konsonan palatal sisian lelangit keras/ sisian lateral bunyi lelangit keras/ bunyi palatal penglelangitkerasan/ pempalatalan dilelangitkeraskan/ dipalatalkan 251 .

palate palate-alveolar palato-alveolar consonant palatum paralanguage paralinguistic feature parameter parametric linguistics paraphrase parent language parenthesis perenthetic clause adjunct parsing part of speech passive passive articulator passive voice peak of prominance peak of sonority pedagogical grammar pedagogical linguistics permutation rule pharyngeal pharyngeal air mechanism pharyngeal cavity pharyngeal sound pharyngealisation pharynx pharynx air phase of articulation philosophical grammar phonation phoneme phoneme-grapheme correspondence phonemic phonemic analysis phonemic contrast phonemic reference phonemic stress phonemic structure phonemic syllable phonemic symbol lihat: palatum gusi-lelangit keras konsonan gusi lelangit keras/ konsonan palato-alveolar lelangit keras/palatum lihat: paralinguistic feature ciri paralinguistik parameter linguistik parametrik parafrasa bahasa induk tanda kurungan/perentesis penerang klausa parentesis/ adjung klausa parentesis penghuraian ayat golongan kata/ jenis perkataan pasif alat artikulasi pasif ragam pasif lihat: peak of sonority puncak kelantangan tatabahasa pedagogi/ nahu pedagogi linguistik pedagogi rumus permutasi faringal. farinks mekanisma udara farinks rongga farinks bunyi farinks pemfaringalan rongga tekak/farinks udara farinks fasa artikulasi tatabahasa falsafah/ nahu falsafah pembunyian fonem kesepadanan fonem-grafem fonemik analisis fonemik perbezaan fonemik rujukan fonemik tekanan fonemik struktur fonemik suku kata fonemik lambang fonemik/ simbol fonemik 252 .

phonemic transcription phonemic variant phonemicist phonemics phonetic phonetic analysis phonetic chart phonetic complement phonetic diagraph phonetic indicator phonetic notation phonetic sound change phonetic spelling phonetic syllable phonetic symbol phonetic transcription phonetic variant phonetician phonetics phonic phonic substance phono-morphology phonological analysis phonological change phonological component phonological item phonological process phonologist phonology phonometrics phrasal verb phrase phrase marker phrase structure phrase structure component phrase structure grammar phrase structure rule pidgin pitch pitch level place of articulation plosion plosive plosive consonant transkripsi fonemik perbezaan fonemik ahli fonemik fonemik fonetik/bunyi analisis fonetik carta fonetik lihat: phonetic indicator dwihuruf fonetik penanda bunyi lihat: phonetic transcription perubahan bunyi ejaan fonetik suku kata fonetik lambang fonetik/simbol fonetik transkrispsi fonetik kelainan fonetik ahli fonetik (ilmu) fonetik fonik jisim fonik fonomorfologi analisis fonologi perubahan fonologi komponen fonologi butir fonologi proses fonologi ahli fonologi fonologi fonometrik frasa kerja/frasa verba rangkai kata/frasa penanda frasa struktur frasa komponen struktur frasa tatabahasa struktur frasa/ nahu struktur frasa rumus struktur frasa pijin nada tingkat nada daerah artikulasi letupan/plosif letupan/plosif konsonan letupan/ konsonan plosif 253 .

plosive sound p-marker point of articulation polyglot polysyllable position of articulation position of tongue positional variant positive sentence possessive compound possessive pronoun post-alveolar post-dental post of tongue post-palatal post-velar post-vocalic pragmatic translation pragmatics predicate predicative phrase prefix prefixation prehistoric language prenasalisation prepalatal prepalatal sound prescriptive grammar prestige dialect prevelar prevocalic primary articulation primary derivative primary language primary stress principal principal clause principal verb pronominal pronominal inflection pronominalisation prop word proscriptive grammar prosodic distinctive feature prosodic feature bunyi letupan/bunyi plosif penanda frasa titik artikulasi penutur pelbagai bahasa banyak suku (kata) kedudukan artikulasi kedudukan lidah kelainan lingkungan/ kelainan posisi ayat positif majmuk milik kata ganti milik belakang gusi/belakang alveolar belakang gigi belakang lidah belakang lelangit keras/belakang palatal belakang lelangit lembut/ belakang velar lepas vokal penterjemahan pragmatik pragmatik predikat frasa predikat awalan pengawalan bahasa prasejarah prapenyengauan pralelangit keras/prapalatal bunyi pralelangit keras/bunyi prapalatal tatabahasa preskriptif/nahu preskriptif dialek martabat/dialet prestij pravelar pravokal artikulasi primer terbitan primer bahasa primer tekanan primer utama klausa utama kata kerja utama/verba utama kata ganti fleksi kata ganti kepronominalan kata silih tatabahasa proskriptif/nahu proskriptif ciri distingtif prosodi ciri prosodi 254 .

penyempitan (makna) rumus penyingkatan.prosodic mark prosodic phoneme prosodic phonology proto language pseudo-procedure psycholinguistics pulmonic air mechanism pulmonic click punctuation punctuation mark pure vowel Q qualifier qualifying phrase qualitative qualitative analysis quantifier quantitative quantitative analysis quantitative linguistics question word R radical axis radical language radix of tongue raising rapid form received pronounciation recessive stress reciprocal reciprocal pronoun reciprocal verb reciprocity reconstruction recursive string reduction reduction rule reduplicate affixation regional dialect regional language tanda prosodi fonem prosodi fonologi prosodi bahasa purba/bahasa proto tatacara semu psikolinguistik mekanisme udara pulmonik klik pulmonik tanda baca lihat: punctuation vokal tulen penerang rangkai kata penerang/ frasa penerang kualitatif analisis kualitatif kata kuantiti kuantitatif analisis kuantitatif linguistik kuantitatif kata tanya paksi radikal lihat: isolating language lihat: root of tongue peninggian bentuk cepat lafaz terima tekanan pangkal menyaling/timbal balik ganti nama menyaling/ganti nama timbal balik kata kerja menyaling kesalingan/ketimbalbalikan rekonstruksi deretan ulang penyingkatan. rumus penyempitan (makna) penambah serentak/pengimbuhan serentak dialek kawasan bahasa daerah 255 .

bunyi nyaring ciri distingtif nyaring bunyi nyaring penyalun gelungan konsonan gelungan bunyi gelungan vokal gelungan penggelungan bentuk pulih rumus tulis semula retorik rima irama menaik diftong menaik turun naik bergulung konsonan bergulung/konsonan bergetar linguistik romans peRumian akar bahasa fleksi akar fleksi akar bahasa isolatif akar pangkal lidah akar kata dibundarkan bibir dibundarkan (vokal) pembentukan bibir bundar vokoid dibundarkan vokal dibundarkan pembundaran 256 .register register tone system regularity release released-P released plosive renaissance linguistics repertoire replacement rule reported speech resonance resonance chamber resonant resonant distinctive feature resonant sound resonator retroflex retroflexed consonant retroflexed sound retroflexed vowel retroflexion revival form rewrite rule rhetorics rhyme rhythm rising rising diphthong rising-falling rolled rolled consonant romance linguistics romanisation root root-inflected language root inflection root-isolating language root of tongue root of word rounded rounded lip (vowels) rounded lip formation rounded vocoid rounded vowel rounding laras bahasa sistem nada register kenalaran pelepasan P-lepas letupan lepas/plosif lepas linguistik zaman pembaharuan perbendaharaan rumus ganti cakap pindah kenyaringan rongga kenyaringan nyaring.

rule S sampel Saussurean linguistics scholaticism scientific grammar second articulation second language second-order language second sound shift secondary secondary phoneme secondary stress segment (noun) segment (verb) segment diagram segment of utterance segmental analysis segmental morpheme segmental phoneme segmental phonology segmentation segmentator semantic semantic analysis semantic change semantic component semantic differential semantic distinguisher semantic feature semantic field semantic field theory semantic marker semantic pair semantic range semantif shift semantic triangle semantic value semantics semi-consonant semi-vowel semiotics sentence rumus sampel linguistik ala Saussure linguistik skolastik/ skolastisisme tatabahasa ilmiah/ tatabahasa saintifik/ nahu ilmiah/ nahu saintifik artikulasi kedua bahasa kedua bahasa tertib kedua perubahan bunyi peringkat kedua sekunder fonem sekunder tekanan sekunder penggalan memenggal gambar rajah penggalan penggalan ujaran analisis penggalan morfem penggalan fonem penggalan fonologi penggalan pemenggalan pemenggal semantik analisis semantik perubahan makna/ perubahan semantik komponen semantik kebezaan makna pembeza makna ciri makna medan makna teori medan makna penanda semantik pasangan makna julat makna perubahan makna segi tiga makna nilai semantik makna/semantik separuh konsonan separuh vokal. semi-vokal semiotik ayat 257 .

isyarat bahasa isyarat pemaknaan kesenyapan penambahan serentak ciri distingtif serentak morfem tunggal fonem tunggal mufrad bilangan mufrad slanga linguistik slavik lihat: slavic linguistics geseran selit/frikatif selit gatra pelah dialek sosial sosiolek Sosiolinguistik linguistik sosiologi konsonan lembut lelangit lembut/palatum lembut sonan lihat: spectogram sonoran kesonoran bunyi perubahan bunyi perubahan bunyi alofonik perubahan bunyi fonemik kriteria penggolongan bunyi/ kriteria 258 .sentence adverbial sentence compound sentence connector sentence modifier sentence part sentence stress sentence structure shape word sharp resonant distinctive feature shift of meaning sibilant side adjunct side chamber sign sign language signification silence simultaneous affixation simultaneous distinctive feature single morpheme single phoneme singular singular number slang slavic linguistics slavonic linguistics slit fricative slot slur social dialect sosiolect sociolinguistics sociological linguistics soft consonant soft palate sonant sonogram sonorant sonority sound sound change sound change by allophones sound change by phonemes sound classification criteria adverba ayat majmuk ayat penghubung ayat penerang ayat bahagian ayat tekanan ayat struktur ayat kata bentuk ciri distingtif nyaring tajam perubahan makna bunyi desis/sibilan adjung samping ruang samping tanda. lambang.

sound complex sound echoism sound law sound shift sound source sound spectograph sound symbolism sound value sound wave source source language special language spectogram spectograph spectrum speculative grammar speech speech act speech community speech event speech habit speech organ speeech pathology speech perception speech production speech recognition speech response speech signal speech sound speech stretcher speech symbol speech synthesis speech therapy spirant split split fricative split morpheme spoken form spoken language spontaneous sound change sporadic sound change spread vowel standard dialect klasifikasi bunyi bunyi kompleks gema bunyi hukum bunyi perubahan bunyi sumber bunyi spektograf bunyi perlambangan bunyi nilai bunyi gelombang bunyi sumber bahasa sumber bahasa khas spektogram spektograf spektrum tatabahasa spekulatif/ nahu spekulatif pertuturan lakuan bahasa komuniti bahasa peristiwa bahasa kebiasaan berbahasa alat ujaran/alat artikulasi patologi bahasa persepsi bahasa pengwujudan bahasa pengenalan bahasa gerak balas bahasa isyarat bahasa bunyi bahasa peregang bahasa lambang bahasa sintesis bahasa terapi bahasa geseran pemecahan. pecahan (diakronik). celah bunyi frikatif celah morfem terbahagi bentuk pertuturan bahasa lisan/bahasa pertuturan lihat: sporadic sound change perubahan bunyi semerta vokal hampar dialek standard 259 . terbahagi (nahu).

standard language standard pronounciation standard speech standardisation state of language static linguistics statistical linguistics stem stem compound stem-inflected language stop stratification stratificational grammar stress stress group stress mark stress prosodic distinctive feature stressed syllable string string analysis strong stress structural change structural linguistics structural meaning structural semantics structural word structuralistic linguistics structure drill style style of pronounciation stylictics subclause subcategorisation subcategory subgroup subject subordinate subordinate clause subordinate conjunction subordination subordinator subphonemic modification subphonemic variant bahasa standard sebutan standard lihat: standard language penstandardan keadaan bahasa linguistik statik linguistik statistik dasar majmuk dasar bahasa fleksi dasar hentian stratifikasi tatabahasa stratifikasi/ nahu stratifikasi tekanan kelompok tekanan tanda tekanan ciri tekanan/fitur distingtif prosodi tekanan struktur kata bertekanan untaian/rentetan analisis untaian/analisis rentetan tekanan kuat perubahan struktur linguistik struktur makna struktur semantik struktur kata struktur linguistik struktur latih tubi struktur gaya gaya sebutan ilmu gaya bahasa klausa subordinat pensubkategorian subkategori subgolongan subjek tak setara/subordinat klausa tak setara/klausa subordinat kata penghubung tak setara/ kata penghubung subordinat pentaksetaraan/subordinasi lihat: subordinate conjunction perubahan subfonemik kelainan subfonemik 260 .

substandard substitution substitution class substitution drill substitution frame substitution item suction sound suffix suffixation suffixing language superficial structure supraglottal friction supraglottal cavity suprasegmental feature suprasegmental grapheme suprasegmental phoneme surface grammar surface structure switching syllabic syllabic consonant syllabic peak syllabic sign syllabic sound syllabic vocoid syllabication syllable symbol symbolic sign symmetry syntactic syntactic category syntactic change syntactic class syntactic compound syntactic construction syntactic group syntactic order syntactic pattern syntax synthetic compound synthetic index synthetic language systematic transcription systemic grammar substandard/koman/kodi penggantian. gantian golongan gantian latih tubi gantian rangka gantian butiran gantian bunyi sedutan akhiran pengakhiran bahasa berakhiran struktur permukaan geseran supraglotal rongga supraglotal ciri suprasegmental grafem suprasegmental fonem suprasegmental tatabahasa permukaan/ nahu permukaan struktur permukaan/struktur lahir alih silabik konsonan silabik puncak suku kata tanda suku kata bunyi silabik vokoid silabik penyukuan suku kata lambang/simbol tanda lambang/tanda simbol keseimbangan sintaksis kategori sintaksis perubahan sintaksis golongan sintaksis majmuk sintaksis binaan sintaksis/ konstruksi sintaksis kelompok sintaksis urutan sintaksis pola sintaksis sintaksis majmuk sintesis indeks sintesis bahasa sintesis transkripsi sistematik tatabahasa sistemik/ nahu sistemik 261 .

T tag statement tag question tap target language taxanomic phonemics teeth ridge tense vocoid tense vowel terminal contour terminal juncture terminal stress terminal string terminology territorial dialect tertiary articulator tertiary stress theoretical linguistics theory theory of meaning thesaurus throat thought and language tight phonation tip of tongue tone tone language tone prosodic distinctive feature tongue tongue position trachea traditional grammar transcribe transcription transfer transferred meaning transformation transformation rule transformational generative grammar tranformational grammar transformed sentence transliteration penyataan tempelan ayat tempelan tamparan bahasa sasaran fonemik taksonomi lengkungan pangkal gigi vokoid tegang vokal tegang kontur akhir saktah akhir tekanan akhir untaian akhir peristilahan dialek kawasan alat artikulasi tertier tekanan tertier linguistik teori teori teori makna tesaurus kerongkong/tekak fikiran dan bahasa pembunyian tegang hujung lidah nada bahasa nadaan ciri distingtif prosodi nada lidah kedudukan lidah trakea tatabahasa tradisional/ nahu tradisional mentranskripsi transkripsi/alih tanda memindahkan. pemindahan. pindahan makna kiasan transformasi rumus transformasi tatabahasa transformasi generatif/nahu transformasi generatif tatabahasa transformasi/ nahu transformasi ayat terbitan alih huruf/transliterasi 262 .

tree diagram trill consonant trill sound trillisation triphthong type of articulation U ultimate ultimate constituents ultimate stress ultra unilateral consonant ultrasound unaccented underlying form underlying structure unexploded plosive ungrammatical unilateral unilingual union language universal universal form universal grammar universal language universal semantics universalism unmarked unreleased plosive unrounded unrounded lip formation unrounded vowel unrounding unstressed unvoiced unvoiced inherent distinctive feature utterance utterance act uvula uvula sound uvular uvular sound rajah pohon konsonan getaran bunyi getaran penggetaran triftong jenis artikulasi terakhir unsur terakhir tekanan terakhir ultra konsonan ekasisi ultrabunyi tanpa aksen bentuk batin struktur batin letupan tak lepas/plosif tak lepas/letupan tertahan/ plosif tertahan binahu ekasisi ekabahasa bahasa persatuan sejagat bentuk sejagat tatabahasa sejagat bahasa sejagat semantik sejagat kesejagatan tak bertanda lihat: unexploded plosive tak bundar pembentukan bibir tak bundar vokal tak bundar penyahbundaran tak bertekanan tak bersuara ciri distingtif hakiki tak bersuara ujaran aksi ujaran anak tekak/uvula bunyi anak tekak/bunyi uvula anak tekak/uvular bunyi anak tekak/bunyi uvular 263 .

suara 2.V valency variable word variant variation variety in language velar velar sound velaric click velaric closure velarisation velic verb cluster vibration vibration frequency vocal bands vocal cord vocal lip vocal organ vocal tract vocalic alteration vocalisation vocalised vocative vocoid vocoid backing vocoid low vocoid mid voice voice quality voiced voiced click voiced stop voiced unaspirated stop voiced vowel voiceless voiceless grooved fricative voiceless sound voiceless stop voiceless unaspirated stop voiceless vowel voicing valensi kata boleh ubah kelainan kelainan kelainan bahasa lelangit lembut/velar bunyi lelangit lembut/ bunyi velar klik lelangit lembut/klik velar penyempitan lelangit lembut/ penyempitan velar pemvelaran anak lidah/velik gugus karyaan getaran kekerapan getaran pita suara pita suara pita suara alat ujaran saluran udara perubahan bunyi vokal penyuaraan lihat: voiced vokatif vokoid pembelakangan vokoid vokoid rendah vokoid tengah 1. ragam kualiti suara bersuara klik bersuara hentian bersuara hentian bersuara tanpa hembusan vokal bersuara tak bersuara geseran beralur tak bersuara/ frikatif beralur tak bersuara bunyi tak bersuara hentian tak bersuara hentian tak bersuara tanpa hembusan vokal tak bersuara penyuaraan 264 .

pemisahan unsur kata terjemahan harfiah bentuk kata pembentukan kata kelompok kata senarai kata urutan kata/jujukan kata lambang kata tekanan kata bahasa tulisan 265 .vowel vowel cluster vowel harmony vowel modification vowel quadrilateral vowel reduction vowel shift vowel system vowel triangle vokal rangkap vokal/gugus vokal mutasi vokal perubahan vokal rajah vokal sisi empat pengurangan vokal penggeseran vokal sistem vokal rajah vokal segi tiga W wave waveband wave-form wave length wavemeter wave theory way of obstruction weak form weak stress Wernicke’s area whispered sound whispered vowel Whorfian hypothesis wide diphthong word base word border marker configurative feature word boundary word class word count word division word-for-word translation word form word formation word group word list word order word sign word stress written language gelombang jalur gelombang bentuk gelombang jarak gelombang meter gelombang teori gelombang cara gangguan bentuk lemah tekanan lemah kawasan Wernicke bunyi bisikan vokal bisikan hipotesis Whorf diftong lebar dasar kata ciri konfiguratif tanda sempadan kata sempadan kata golongan kata hitung kata pemisahan suku kata.

Z zero zero anaphora zero modification zero morpheme zero phoneme kosong/sifar (tiada langsung) anafora kosong/anafora sifar perubahan kosong/ perubahan sifar morfem kosong/morfem sifar fonem kosong/fonem sifar 266 .

Pada 1964-65 beliau mengikuti kursus perguruan di Language Institute (kini Institut Bahasa) Lembah Pantai. Beliau kemudian mengikuti kursus bagi menyiapkan tesis Ph. Dalam bidang penerbitan. menjadi pensyarah di Kolej Pertanian Malaya (1972-73). Maktab Sultan Ismail. Kelantan. Abdul Hamid Mahmood dilahirkan pada 23 Ogos 1945 di Kampung Dewan Beta. Dewan Bahasa dan Pustaka (1992) 3. Bhd. Penerbitan Masa (1992) 4.D di University of California.BIODATA PENULIS Profesor Dr. kemudian di Sekolah Datok Abdul Razak (SDAR). (karya bersama) Dewan Bahasa dan Pustaka (1986) 2. Pada 1 November 2001 beliau dilantik sebagai Pengarah Penerbit UPSI. Abdul Hamid berkhidmat sebagai guru terlatih selama 5 tahun di Sekolah Menengah Ayer Lanas. Sehingga kini beliau telah menghasilkan beberapa buah buku bertaraf akademik dan digunakan sebagai rujukan di sekolah. beliau bergiat cergas dalam penyelidikan dan penulisan tentang bahasa dan linguistik Melayu. Kelantan. Profesor Madya di Universiti Pertanian Malaysia (1981) dan Profesor (1992). Antara buku beliau yang terpenting ialah : 1. maktab dan universiti. Fakulti Pengajian Bahasa Moden. menjadi Ketua Hal Ehwal Akademik IDEAL. Kota Bharu. Perak dan menjadi ketua penuntut SDAR pada tahun 1961. Ayat Pasif Bahasa Melayu. Berkley. Pada awal Januari 2001 beliau telah dijemput untuk menjadi Profesor Bahasa Melayu di UPSI. Profesor Dr. Kelantan (1966-69) dan Sekolah Alam Shah. Universiti Putra Malaysia (Ogos 1999-31 Disember 2000). Universiti Putra Malaysia (1996-0gos 1999) dau Timbalan Pengarah IDEAL. Tanjong Malim. Tatabahasa Dewan Jilid 1. Universiti Putra Malaysia (1995-1996). Amerika Syarikat. Menguasai Ejaan Dengan Cepat. Cheras (1972). Insimal (M) Sdn. Beliau pernah memegang jawatan Ketua Jabatan Bahasa (1979-1983). Jeli. Timbalan Dekan (Hal Ehwal Pelajar) di Fakulti Pengajian Pendidikan (1989-1995). Betulkan Kesalahan Bahasa Anda. pernah memegang jawatan Setiausaha Agung Persatuan dan pada tahun 1969 melanjutkan pelajaran di Universiti Malaya. Ketua Jabatan Bahasa Melayu. (1992) 267 . mendapat pendidikan awal di Sekolah Kebangsaan Dewan Beta. Kota Bharu.

Guru dan Bahasa Melayu. Pro-Office Shoppe Sdn. Penerbit UPSI (2004) 18. Perkembangan Profesional Dalam Pendidikan Bahasa. Percetakan Nasional Malaysia Berhad (1997) 12. Bhd. Penerbit UPSI (2007) 23. (2007) 25. Aspirasi Kebitaraan Ibu Kandung Suluh Budiman 1922-2002 (2003) 20. Tatabahasa Dewan Edisi Semakan (2008) 27. Gunakan Bahasa Melayu Yang Betul. Tatabahasa Dewan Edisi Sekolah Menengah (Dalam penerbitan Dewan Bahasa dan Pustaka. Bahasa Melayu Sebagai Bahasa Ilmu: Cabaran dan Harapan. (2001) 16. Fonetik dan Fonologi Bahasa Melayu. Menguasai Tatabahasa Dengan Cepat. Penerbit UPSI (2007) 24. Pendidikan Gemilang Menuju Wawasan: Koleksi Ucapan Naib Canselor (Karya Bersama). Dewan Bahasa dan Pustaka (1995) 8. 2012) 31. Sintaksis Dialek Kelantan. beliau telah menghasilkan lebih daripada 200 artikel bahasa dan linguistik Melayu dan telah mengedit sebanyak 107 buah buku terbitan UPSI. Affluent Master Sdn. Glosari Dialek Kelantan. Betulkan Kesalahan Bahasa Anda. City Reprographic Services (1991) 6. Seminar Bahasa Melayu. Bhd. (2000) 15. Kuasai Sistem Ejaan Baharu Bahasa Melayu Melalui Latihan. Linguistik. Warisan Maktab Kirkby (karya Bersama). Masa Enterprise (1995) 7. Aslita Sdn. Bhd. 2012) 30. Dewan Bahasa dan Pustaka (1997) 10. Menguasai Ejaan Bahasa Melayu. Syarikat Percetakan Bintang Baru (1) 13. City Reprographic Services (1997) 11. Tatabahasa Dewan (Edisi Baru). Memartabatkan Warisan Za'ba (2005) 19. Bhd. Tuanku Bainun. Betulkan Kesalahan Bahasa Anda (2012) 29. Penerbit UPSI (2008) 26. Kuasai Bahasa Anda.5. Affluent Master Sdn. (2012) Di samping itu. Dewan Bahasa dan Pustaka (1999) 14. Dewan Bahasa dan Pustaka (1994) 9. Tatabahasa Dewan Edisi Sekolah Rendah (Dalam penerbitan Dewan Bahasa dan Pustaka. Penerbit Aslita Sdn. 268 . Bhd. Ejaan Bahasa Melayu Terkini. Aspirasi Global (2006) 21. Kursus Bahasa Melayu Mudah (2006) 22. Gunakan Bahasa Melayu Yang Betul. Menguasai Bahasa Melayu Tinggi. Tinjauan Pelaksanaan Dasar Bahasa Dalam Sistem Pendidikan Negara Di Peringkat Sekolah (suntingan bersama Asiah Idris). Canselor Pendidikan (Karya Bersama). Penerbit UPSI (2010) 28. (2002) 17.

Abdul Hamid telah dianugerahi Darjah Kebesaran Bintang Ahli-Sultan Salahuddin Abdul Aziz Shah (A. Brunei. Beliau telah dilantik sebagai penilai luar untuk jawatan Profesor Universiti Kebangsaan Malaysia (1998) dan Universiti Malaya (1999).M. Beliau juga turut menceburkan diri dalam kegiatan kemasyarakatan. Pada tahun 1996 Profesor Dr. Beliau juga menjadi penulis Ensiklopedia Dewan Bahasa dan juga menjadi penulis tamu kepada Dewan Bahasa dan Pustaka cawangan Sarawak (1996-1999). Tanjong Malim. dan Johan Setia Mahkota (J. Sabah. baik di peringkat kebangsaan mahupun di peringkat antarabangsa. Pada tahun 1968. Pada tahun 2005 beliau telah menerima anugerah Cemerlang Tokoh Kontrak Terpuji UPSI . seminar dan bengkel. Universiti Sains Malaysia. Beliau dilantik sebagai penulis tamu majalah MINDA PELAJAR dan pada tahun 1994 telah terpilih sebagai Tokoh Minda Pelajar. Beliau juga menduduki Jawatankuasa Induk Persatuan Linguistik Malaysia dan turut menyumbang perkhidmatan beliau dalam perjuangan mengenai pemasyarakatan Bahasa Kebangsaan di negara ini. Penggubal soalan Bahasa Melayu STPM. Berita Harian.S. Jeli dan pada tahun 1995 sebagai Presiden Persatuan Anak Jeli di Perantauan. Beliau menerima lebih daripada 200 undangan untuk memberi kursus dan ceramah penataran Bahasa Melayu di Singapura.Beliau juga menjadi ahli panel kurikulum dan penilai luar Malaysian Studies kepada SSABSA South Australia (1983-1990). ahli panel Biro Buku Teks. Jeli. di samping banyak membentangkan kertas kerja di konferensi. dan ahli panel Pelaksanaan Bahasa Melayu di sekolah-sekolah Kementrian Pendidikan Malaysia. beliau telah dilantik menjadi Presiden Persatuan Belia Ayer Lanas. Dalam bidang politik pernah terpilih sebagai perwakilan UMNO kawasan Ayer Lanas.S.A) oleh Duli Yang Maha Mulia Sultan Selangor Darul Ehsan.M) oleh D. pada sesi tahun 1997/98 dan pada 1998/99 Universiti Brunei Darussalam telah melantik beliau sebagai pemeriksa luar bagi Program Pengajian Sarjana Muda Pendidikan dan pada tahun 1997 beliau dilantik sebagai panel perancangan program ijazah pertama Universiti Pendidikan Sultan Idris. Pada tahun 1996 beliau telah dilantik menjadi pemeriksa luar program Bahagian Bahasa Malaysia Pusat Pengajian Ilmu Kemanusiaan.Y. Sarawak dan di Semenanjung. Pada tahun 2008 beliau dilantik sebagai Penilai Luar Program Pengajian Bahasa Melayu oleh Akademik Pengajian Melayu Universiti Malaya. Seri Paduka Baginda Yang Di Pertuan Agong (2000). 269 .M. ahli panel penggubalan Kurikulum Baru Bahasa Melayu STPM Majlis Peperiksaan Malaysia.

241. 50. 200. 159. 176. 262 alofon. 247. 231. 125-126. 159. 56-57. 3-4. 234. 256. 131. 57. 75. 59. 45-46. 29. 231. 29. 210. 64. 258. 84. 73. 13. 78. 230. 41. 263 bundar. 55 ingresif. 164. 91-93. 236. 199. 101-103. 51. 59 distingtif. 259 de Saussure. 208. 5. 31. 235. 84. 82. 130-133. 34. 71. 67-69.96. 75. 159-162. 16 dialek. 31 beralternasi bebas. 18. 40. 115-117. 169-170. 205. 188. 239. 120-127. 69. 252. 34. 259. 235 alternasi bebas. 31-41. 232. 262-263 dorsal (pangkal lidah). 17-18. 216. 22-27. 169-171. 141. 94. 50 bunyi segmental (penggalan). 263 aritenoid. 52. 29 artikulator. 86-89. 242. 34-36. 243. 230. 45. 263-265 bukan bunyi bahasa. 41. 260. 84. 64-. 241. 65-78. 251. 55 glotalik. 233 bunyi tunggal. 167. 141. 3-4. 127. 71-78. 265 diftong naik. 58-59. 12. 40-41. 74. 257 bunyi tidak bersuara. 171. 256. 234. 111-113. 31. 165-166. 239-248. 55 pulmonik. 201. 145. 57. 8. 159-162. 92-93. 55 glotalik. 176. 240. 27. 45. 133. 106-109. 231. 39. 98-104. 230-231 bunyi bersuara. 115. 22-27. 99-100. 2. 240 bunyi nyaring. 24-27. 53-54. 37. 162. 53-56. 79-80. 55 bunyi. 82. 29. 46. 261. 77. 231232. 50 D B batang tenggorok. 136-137. 48. 80. 230. 78. 107. 248 egresif. 34. 4. 256. 75.INDEKS A afasia. 188. 45-60. 118. 175176. 26. 258-259. 55 velarik. 250. 254. 27. 256. 121122. 117118. 115-116. 113. 143. 29. 250 bunyi rangkap. 25. 90-95. 105-109. 232. 236-237. 55. 65. 48. 240 270 . 29. 230-237. 130. 250-259. 245. 235 arus udara. 22. 47. 234 bunyi ejektif. 162 anak tekak. 155. 251. 48. 164 bervariasi bebas. 237. 169-170. 27 bunyi bahasa. 244. 18. 37. 6. 155. 50-52. 254-255. 18. 50 diftong turun. 8. 51. 97-99. 239. 249. 95. 26. 35. 235 alat artikulasi. 112-113. 32. 263 hampar. 239. 262 diftong. 231. 82. 236. 170171 bibir. 230. 58. 95-96. 82-91. 159-167. 14. 106-110.

252. 242. 26. 47 langit-langit lembut. 64-65. 143. 64. 82-84. 201202. 156. 26. 29. 243. 263 konsonan rangkap. 233. 261. 101-103. 57. 233. 240. 4. 244-248. 71-78. 131-132. 91-93. 29. 35-36.89. 109. 141 fonemik. 252253. 57. 100. 47. 256. 140. 155156. 89. 34 lelangit keras. 113. 257-258. 52-53. 29 G geseran. 113. 102103. 157-158. 115118. 18. 147. 252. 147. 126-127. 262 glotis. 244245. 126-127. 122-125. 238. 231-232. 269 J jeda. 232. 258-259. 48. 102. 26-27. 122-123. 237. 48-49. 83. 82 geseran gusi. 209. 196. 141-142. 256-258. 35. 46. 38-39. 230. 175-180. 234-235. 198. 8. 115116. 266 suprasegmental. 25-26. 106-117. 90. 236-239. 159. 3. 56. 115 geseran glotis. 246. 59. 99-102. 123-124. 108-109. 176. 61-62. 99-102. 176-179. 88. 22. 55. 230. 132. 86-88. 128-129. 8. 244 intonasi. 258. 212 epiglotis. 242-243 gusi. 32-33. 243 271 . 40. 57. 249. 78. 216. 118 letupan. 255. 56. 98-110. 261. 151-152. 242. 86-88. 200. 174. 239. 195. 40. 133. 31 I idiolek. 240. 171-172. 254 lelangit lembut. 82. 115-118. 40-41. 40. 169-172. 155-156. 230. 57. 232-244 K kepanjangan. 52-53. 98. 247. 55. 85. 154. 153. 104-106. 234. 34. 262 fonetik. 103. 251. 159. 82-85. 104-105. 82-84. 95-96. 188. 233 konsonan. 251-252. 21-23. 71-73. 172 krikoid. 94-97. 156. 244-245 F fonem. 82. 147-148. 29. 29. 191. 230-231. 45-48. 160-167. 233. 57. 82. 124. 199. 42-43. 241-242. 49. 34-36. 232-233. 263-264 gigi. 120-127. 50-53. 86-88.E Ejaan Wilkinson. 24-26. 167. 123-126. 141. 236. 188. 38-39. 263 letusan. 230. 90-99. 115. 82 getaran. 253-254. 141. 113. 269 fonologi. 250253. 84. 230. 136-137. 141-144. 123124. 159. 92-94. 82. 2. 36. 26. 99. 254 L langit-langit keras. 169. 13. 92. 82-84. 261. 167. 264 geseran bibir-gigi. 233-234. 52. 133-134. 26. 254. 241-243. 115. 131-132.

251 R rongga hidung. 230. 249. 43. 55-57. 12 Linguistik Komparatif. 34. 97. 159-163. 252. 106109. 130-134. 3. 52-53.lidah. 129. 8-9. 16 Linguistik Diakronis. 37-39. 268-269 Linguistik Am. 166. 43. 12 Linguistik Fungsional. 240. 133-134. 82-83. 129. 9. 136-137. 242 penglelangitkerasan. 48. 105-113. 91-96. 247-248. 22-23. 238-239. 155. 61-63. 118. 166. 10-24. 24 Linguistik Deskriptif. 234-237. 27. 264 Linguistik. 47-49. 108-109. 55. 12 Linguistik Historis. 130131. 41. 99101. 31. 230-233. 27. 134. 3-4. 92-93. 34. 242243. 82. 136-137. 232. 5-6. 190. 3. 245 pengglotisan (glotalisasi). 110. 230-232. 94-95. 52. 192. 158. 248 Pedoman Umum Ejaan Rumi Bahasa Melayu. 173-174. 87. 139-140. 11 M monoftong. 29. 13 Linguistik Taksonomi. 256. 255-258. 71-78. 34. 169-170. 143. 250 Neurolinguistik. 130-132. 251 penyengauan (nasalisasi). 12 Linguistik Medis. 65-66. 234. 249. 32-35. 47. 110-113. 231234 pasangan minimal. 98-104. 264 Psikolinguistik. 99-100. 34. 42-44. 29. 248 mora. 166. 260. 89. 102. 16. 50. 3. 249 perengkungan. 191 Noam Chomsky. 12 Linguistik Sinkronis. 237. 3. 12 Linguistik Matematik. 130-132. 262. 112-113. 5657. 262. 29. 25. 47-48. 230-234. 250. 17 Linguistik Kognitif. 112113. 64. 101. 137-138. 22. 84. 55. 191 P pangkal tenggorok. 95-96. 232. 136-137. 245-247. 133-134. 104-106. 27. 71-78. 35. 181. 12 Linguistik Pedagogi. 97. 64. 45. 231 paru-paru. 27. 176. 3. 121. 22-23. 246. 176. 12 Linguistik Saussure. 31-34. 13 Linguistik Struktural. 105. 36. 13. 5 Linguistik Kontrastif. 249. 71-78. 31-32. 20. 167. 157-159. 91-95. 2. 117. 5. 130-131. 254. 199 pembibiran. 176. 12 N nasal. 57. 25. 143. 140. 86. 50. 10. 176 pita suara. 84. 9192. 89. 46. 8-9. 71-78. 89. 83. 242-243. 25. 69-78. 166. 89. 176. 91-118. 115-116. 10. 134. 99. 137. 62. 57. 1. 13 Linguistik Etnografi. 3. 53-54. 3. 22. 27. 14. 248 mulut. 13 Linguistik Terapan. 208. 131132. 107. 12 Linguistik Renaisans. 250 272 .

162. 64-79. 261 suprasegmental. 205 semi-vokal. 20. 121 T tanda sempang. 125. 193. 138. 248. 177-179. 251. 45. 55. 253. 89. 233 Transformasi Generatif. 234. 154156. 215-216. 26-27. 238. 141-142. 45. 6-7. 155. 262 transkripsi fonemik. 237. 233. 262 S sengau. 226. 159. 231 tiroid. 251. 147. 66. 15. 8. 26. 199-200. 262-265 Keselarasan Huruf Vokal. 121. 136-138. 166-167. 265 tidak distingtif. 188 V vokal. 3. 15. 14. 156. 121. 57. 212-213. 112. 82. 133. 26. 52. 20. 233. 246-249. 4. 254-257. 57. 57. 260. 65 vokal rangkap. 47. 17. 175. 246-247. 240. 126. 5. 240. 65. 223. 258 struktur dalaman. 253 rumus transformasi. 141-142. 249. 189. 233. 175. 69. 183. 38. 253 struktur permukaan. 262-263. 236238. 179 transkripsi fonetik. 132. 69. 15. 14-15. 203.rongga mulut. 136. 15. 113. 12. 250-251. 230. 156. 257-258. 57. 183. 202-206. 233-234. 57-59. 178. 261 tona. 167 vokal tengah. 261. 220-221. 26. 257 vokal belakang. 112-113. 243-244. 249-250 Sosiolinguistik. 233. 171. 131 vokal depan. 169. 46-53. 204. 177. 248-249. 145-147. 176. 259.49. 29 273 . 31. 82-83. 176. 180. 231 rumus struktur frasa. 254-255. 228 tekanan. 40-41. 117. 14 transkripsi. 65. 242-244. 142. 176. 176. 147. 188. 64. 238 struktur frasa. 252. 141. 26. 233. 159-160. 107-111. 131-134.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful