2.

0 STRATIFIKASI SOSIAL (Social Stratification)

Stratifikasi sosial merupakan proses pembezaan individu-individu dalam masyarakat yang menyebabkan kemunculan satu hierarki yang terdiri daripada lapisan atau strata. yang berlainan kedudukannya. Stratifikasi sosial hasil daripada interaksi sosial dan merupakan suatu fenomena sosial yang agak meluas dalam semua masyarakat. Pada asasnya stratifikasi melibatkan keistimewaan yang berbeza-beza serta peluang hidup (life chances) yang berlainan. Golongan dalam lapisan sosial yang berlainan mempunyai keistimewaan dan peluang hidup yang berlainan (peluang hidup meliputi peluang untuk mencapai matlamat tertentu, peluang untuk menikmati kemudahan sosial dan sebagainya).

Menurut T.B. Bottomore, terdapat dua percubaan utama untuk memajukan satu teori stratifikasi sosial yang umum. Yang pertama ialah percubaan Karl Marx; walaupun teori itu tidak dikemukakan secara teratur dalam tulisan-tulisannya. Karl Marx melihat kelas daripada segi hubungannya dengan punca-punca pengeluaran. Beliau

membahagikan masyarakat kepada dua kelas utama yang bermusuhan-satu golongan penindas yang menguasai punca-punca pengeluaran dan satu lagi golongan yang tertindas.

Kelas yang berkuasa dan mempunyai punca-punca pengeluaran ialah kelas borjuisatau pemodal. Kelas yang tidak berada, tidak berkuasa dan seterusnya tertindas ialah kelas proletariat atau pekerja. Marx menekankan bahawa konflik di antara kedua-

Beliau juga menyatakan keraguannya terhadap andaian asas teori Davis dan Moore bahawa semua masyarakat disusunlapiskan. misalnya. Dengan itu maka timbullah stratifikasi sebagai satu mekanisme untuk mendorong anggota masyarakat memenuhi kedudukan yang berlainan itu. . Kedudukankedudukan ini memerlukan kemahiran khas yang hanya dapat diperolehi oleh segelintir individu yang mempunyai bakat tertentu. di antaranya. termasuklah bahawa stratifikasi sosial tidak semestinya berfungsi. Melvin Tumin. Ganjaran yang berbagai bentuk (seperti wang atau status) itu dibahagikan secara berlainan berasaskan kepada kedudukan yang berlainan. Percubaan kedua ialah teori stratifikasi seperti yang dikemukakan dalam tulisantulisim Davis dan Moore. Andaian asas mereka ialah stratifikasi merupakan ciri-ciri sejagat dalam semua masyarakat. pernah mengemukakan beberapa kritik. Latihan untuk memperolehi kemahiran tadi melibatkan pengorbanan masa dan perbelanjaan. Dengan berbuat demikian dia mengabaikan faktor-faktor bukan ekonomi yang mungkin juga memperlihatkan kepentingan-kepentingan yang bertentangan dan seterusnya menimbulkan konflik. Bagi mendorong individu yang berbakat supaya menjalani latihan.dua kelas timbul daripada hubungan pengeluaran. maka satu sistem ganjaran disediakan oleh masyarakat sebagai perangsang. Teori Davis dan Moore ini telah menimbulkan percanggahan pendapat di kalangan ahli sosiologi. Dalam tiap-tiap masyarakat wujud setengah-setengah jawatan atau kedudukan yang lebih penting daripada jawatan yang lain.

keturunan. pendidikan. peranan tentera. benda-benda yang dimiliki (seperti harta). peranan profesion kekayaan. Barber mengemukakan satu senarai ukuran yang lebih teliti daripada ukuran Parsons. pekerjaan dan kedudukan ekonomi. perkahwinan dan sebagainya). Talcott Parsons mengemukakan enam ukuran yang menjadi dasar penilaian kedudukan seseorang individu dalam sistem stratifikasi di Amerika Syarikat. kewibawaan dan kuasa.sifat-sifat peribadi. Ukuranukuran itu ialah peranan politik.Faktor-faktor yang menentukan kedudukan seseorang individu dalam sistem stratifikasi berubah daripada masyarakat ke masyarakat. sifat-sifat peribadi. tanggungjawab dalam komuniti. sistem kasta dalam masyarakat Hindu yang bercorak tradisi dan sistem kelas dalam masyarakat moden . Contoh bentuk-bentuk stratifikasi ialah sistem estet di Eropah dalam zaman pertengahan. peranan ekonomi. Husin Ali. Pada asasnya semua stratifikasi melibatkan unsur ketidaksamaan (inequality). Satu percubaan untuk mengkaji sistem stratifikasi sosial dalam masyarakat Melayu telah dilakukan oleh S. pencapaian. agama. sifat-sifat peribadi dan kegiatan komuniti. peranan agama.Husin Ali. didasarkan kepada enam kriteria. Penentuan status di Kampung Bagan. B. Ukuran-ukuran ini ialah keanggotaan dalam sesuatu unit kekeluargaan (keturunan. menurut S.

Perbincangan berkenaan ketidaksamaan adalah berkaitan dengan stratifikasi sosial. Pandangan mengenai kesamaan adalah berbeza.1 Stratifikasi Sosial : Kesamaan Dan Ketidaksamaan Ahli-ahli sosiologi mengkaji semua perkara yang berlaku di sekolah. Sesetengah pendapat agama mengatakan semua manusia dilahirkan sama. etnik dan gender. Stratifikasi sosial bermaksud susun lapis secara hirarki struktur masyarakat yang menunjukkan perbezaan antara individu-individu ataupun antara kumpulan-kumpulan yang secara umumnya berlaku dalam semua masyarakat. perkara yang menonjol dan menjadi keutamaan ialah mengenai topik-topik kesamaan dan ketidaksamaan dalam peluang-peluang pendidikan terutamanya menyelidiki faktor-faktor yang menyumbang kepada ketidaksamaan pencapaian pendidikan seperti dari segi kelas sosial. Pendemokrasian pendidikan pada keseluruhannya dikatakan akan memberi peluang yang saksama kepada semua orang untuk memperkembangkan kebolehan dan bakat. Kebanyakan perbincangan sosiologi memfokuskan kesamaan sebagai suatu aspek dalam konteks sosial. Perkara-perkara berkenaan dibincangkan dalam teori-teori dan kajian-kajian pendidikan. Berdasarkan pemerhatian mereka. Tiap-tiap orang ataupun . Pendidikan berhasrat untuk mencapai kesamarataan dengan membantu mengurangkan jurang kekayaan dan kekuasaan.2. Perkembangan pendidikan selalunya dikaitkan dengan demokrasi rnassa.

Di Amerika Syarikat. dan status sosioekonomi. Karl Marx membincangkan stratifikasi dengan membahagikannya kepada dua kelas yang ekstrem iaitu borjuis dan proletariat. pembesar. kaum. Secara amnya terdapat dua cara untuk berada pada sesuatu lapisan iaitu secara warisan dan secara capaian. Beeghley (1978) mengenal pasti tiga elemen penting yang menyebabkan stratifikasi sosial moden iaitu pembahagian tugas.kumpulan dalam lapisan sosial tertentu mempunyai peluang-peluang dan keistimewaan yang tertentu berbanding dengan yang berada pada lapisan yang lain. rakyat jelata dan hamba. Max Weber pula mempunyai pandangan multidimensi apabila membincangkan stratifikasi berdasarkan kepada kelas. status dan parti. Kebiasaannya faktor warisan menjadi penentu untuk berada pada sesuatu lapisan. Stratifikasi sosial zaman moden hari ini juga dikaitkan dengan perkara-perkara bersangkutan dengan gender. Akses kepada peluangpeluang dan ganjaran-ganjaran adalah berbeza antara mereka yang berada pada lapisan-Iapisan atau strata yang berlainan. Sebagaimana yang . Ahli sosiologi selalu membayangkan konsep stratifikasi sosial dalam bentuk diagram yang menunjukkan tempat di atas diduduki oleh kelas yang lebih tinggi sementara yang paling bawah ialah kelas yang paling rendah. pekerjaan. Pada zaman moden pula stratifikasi sosial selalunya ditunjukkan dengan kewujudan kelas-kelas sosial dalam masyarakat. ketidaksamaan kerana perbezaan pendapatan dan sekatan-sekatan terhadap akses kepada peluang-peluang. Pada zaman feudal stratifikasi sosial umumnya membezakan kumpulan-kumpulan raja. Pada zaman moden kedudukan sosial seseorang boleh ditentukan oleh kedua-dua faktor warisan dan capaian.

Menurut . stratifikasi zaman tradisional digambarkanberbentuk piramid sementara zaman moden berbentuk intan STRATIFIKASI TRADISIONAL STRATIFIKASI MODEN Rajah 1: Perbezaan Antara Stratifikasi Moden dan Startifikasi Tradisional Pada hari ini struktur kelas sosial merupakan sesuatu yang nyata di negara-negara maju kapitalis.dilakarkan pada Rajah 1. Sudah tentu perbezaan kelas sekarang tidak sebagaimana pandangan Marx terhadap borjuis dan proletariat. Kelas sosial sebenamya telah menjadi ciri penting masyarakat moden. Kita hidup dalam masyarakat yang sangat kompleks.

golongan hostile (penjenayah jalanan). kelas pekerja dan kelas bawahan. Auletta (1982) telah membahagikan kelas bawahan ini kepada empat kategori iaitu golongan miskin yang pasif (mengharapkan derma kebajikan). Asia dan kulit hitam. Namun Coleman menyimpulkan punca kelemahan berkenaan merupakan latar . orang tidak berumah). jururawat. Kajian itu juga mengaitkan pencapaian dengan kelengkapan sekolah yang tidak memuaskan. Kelas-kelas itu adalah kelas atasan. kelas menengah. nisbah murid yang besar. pensyarah dan kerani. sarna ada kekayaan berbentuk wang ataupun aset harta. serta bilik darjah dan bangunan yang daif di sekolah-sekolah kulit hitam. Keduanya ialah pekerja kolar putih yang antaranya termasuklah guruguru. golongan hustlers (memperolehi pendapatan secara haram tetapi tidak ganas) dan golongan traumatik (pemabuk. Kajian James Coleman (1966) di Amerika Syarikat mendapati bahawa muridmurid sekolah mempunyai pencapaian yang berbeza antara kulit putih. Mereka adalah golongan subordinat dalam sistem kapitahs. juga Waters (1991). Kelas atasan terdiri daripada golongangolongan kaya. sekarang terdapat empat kelas sosial yang utama dalam masyarakat moden. sosiologis di barat mendapati banyak berlaku ketidaksamaan dalam pendidikan.Gollnick dan Chinn (1990). Di bawah sekali ialah kelas bawahan. Banyak kajian menunjukkan latar belakang keluarga merupakan faktor penting pencapaian murid-murid di sekolah. Sebagaimana yang telah disentuh. Kelas menengah pula terbahagi kepada dua. Kelas pekerja yang sering digelar pekerja kolar bim mempakan mereka yang melakukan berbagaibagai bentuk kerja-kerja manual. Pertamanya ialah golongan profesional dan pentadbir yang menjadi kumpulan elit kelas menengah. Kekayaan mereka boleh jadi yang diwarisi ataupun yang diperolehi.

Namun. 1995) dan gender (seperti Delamont 1980. Sejak akhir-akhir ini. Apple 1986. Rutter merumuskan sekolah boleh membantu pelajar miskin dengan menyediakan organisasi. Michael Rutter dan rakan-rakan (1979) menekankan faktor sekolah seperti kualiti interaksi guru dengan mood dan persediaan guru. sosiologis di Britain semakin cenderung untuk menunjukkan ketidaksamaan bukan sahaja dari segi kelas malahanjuga dari segi 'kaum' (seperti Mac an Ghaill1988. persekitaran. Gillbom 1990. dan kualiti pembelajaran yang baik. Pelajar keluarga berada memasuki sekolah yangberkualiti dan mempunyai guru yang baik serta bermotivasi. Peranan . Di Britain misalnya. iklim sosial. Sekolah yang mempunyai iklim atau suasana pembelajaran yag baik tidak semestinya mempunyai kemudahan fizikal yang lengkap. Macleod 1988). Pelajar daripada keluarga yang berada memberi perhatian dan diberi perhatian. kajian lain seperti yang dilakukan oleh Halsey dan rakanrakan (1980) di Britain juga mendapati pelajar yang berlatar belakangkan kelas sosial yang lebih baik mempunyai peluang yang berganda untuk mendapatkan pelajaran. Wright 1992.belakang keluarga. Keseluruhannya ketidaksamaan dalam pencapaian pendidikan dikatakan masih terus menonjol. Terdapat juga kajian yang lebih mengaitkan pencapaian murid dengan sumbangan pihak sekolah. Mengikut Rutter sekolah selalunya meneruskan ketidaksamaan sosial. Oleh itu perdebatan juga timbul sarna ada faktor capaian dapat menandingi faktor warisan dalam menentukan kelas sosial. Christopher Jencks (1972) juga merumuskan pendidikan dan pekerjaan adalah ditentukan terutamanya oleh latar belakang keluarga dan bukan oleh faktor sekolah.

Ketidaksamaan merupakan kemestian dalam mengkaji stratifikasi sosial dan kelas sosial.H.sistem pendidikan dalam mengekalkan struktur kelas dalam masyarakat masih jelas. Perbincangan mengenai kesamaan dan ketidaksamaan pendidikan akan diperjelaskan lagi dalam teori-teori sosiologi pendidikan.D SARJANA SARJANA MUDA MUDA DIPLOMA SIJIL SPM PMR UPSR . SRATIFIKASI PENDIDIKAN DI MALAYSIA P.

Keadaan ini boleh ber1aku kepada negara yang kaya. tidak kesamaan bermaksud sebagai keadaan dimana manusia tidak mendapat ganjaran sosial yang sama (Noran Fauziah Yaakub. Indonesia sebagai contoh sebuah negara yang luas dan berpulau-pulau menyebabkan masih ramai yang buta huruf serta tidak mendapat kemudahan pendidikan yang secukupnya. Jadi secara umumnya ketidaksamaan dalam pcndidikan berdasarkan pelbagai aspek. yang diberikan oleh pihak kerajaan. namun masih tetap wujud ciri-ciri yang tidak dapat disamakan.2 Tidak Kesamaan Dalam Pendidikan Dari segi pengertian sosiologi. Jadi.2. 1967). Walaupun sesuatu negara cuba menyamakan dan memberikan pelbagai kemudahan yang berkaitan dengan pendidikan kepada rakyatnya. masyarakat memang mengharapkan ganjaran sosial. Begitu juga negara Amerika Syarikat yang dianggap maju namun sesetengah tempat ada juga murid-murid yang tidak dapat menerima kemudahan pendidikan yang mencukupi. miskin dan juga negara yang begitu luas. iaitu: . kemudahan di dalam pendidikan termasuk juga di dalam ganjaran sosial Seperti ganjaran dan kemudahan yang lain.

Lebih-lebih lagi negara yang mempunyai masyarakat yang berbilang kaum dan latarbelakang sosioekonomi yang berbeza-beza. Jadi secara umumnya tcrdapat pelbagai faktor yang menyebabkan wujudnya ketidaksamaan dalam pendidikan.• • • • • • • • • Pencapaian akademik dan kokurikulum.2. Pengalaman dan kelayakan guru yang berbeza. Untuk mcmberi taraf pendidikan yang sama rata kepada murid-murid adalah susah bagi sesebuah negara.1 Kawasan Sekolah Kedudukan kawasan sekolah adalah dianggap faktor yang utama boleh mempengaruhi ketidaksamaan dalam pendidikan. Lokasi sekolah yang berbeza-beza. 2. Latar belakang sosioekonomi ibu bapa atau penjaga. Memang kita tidak nafikan bahawa murid-murid yang belajar di sekolah luar bandar pencapaian mereka dalam setiap . Sijil yang diperolehi. Kemudahan dan persekitaran sekolah. Ujian sekolah yang berbeza-beza. Kebolehan individu yang berbeza. Kurikulum yang berbeza berdasarkan aliran.

3. Guru adalah seperti manusia biasa. Sebaliknya kalau ia merasa bosan atau tidak suka mengajar oleh sebab diletakkan di daerah pendalaman maka ia akan mengajar sambil lewa atau tidak bersemangat. Kalau ia seronok mengajar di sesebuah sekolah maka ia akan mengajar dcngan bersungguh-sungguh.2. bilangan guru yang tidak cukup dari juga tidak ada galakan yang kuat daripada ibu bapa dan guru. ada perasaan dan mempunyai cara gaya pekerjaan yang tersendiri. terdiri daripada latar belakang ibu bapa murid yang tidak berpendidikan.1 Teori Kekurangan Budaya (Cultural Deprivation Theory) . sebenarnya sikap dan insiatif guru terhadap muridmurid adalah penting. murid yang tidak bermotivasi. Antara faktor-faktornya ialah sekolah luar bandar tidak mcmpunyai peralatan yang cukup. 2. 2. guru yang tidak aktif.2 Sikap Guru Untuk memajukan murid. Untuk mengukur keberkesanan pengajaran seseorang guru adalah sesuatu perkara yang sukar.3 Kepercayaan Yang Salah Dalam Pendidikan 2.peperiksaan adalah rendah jika dibandingkan dengan sekolah-sekolah yang terdapat di luar bandar.

Walau bagaimanapun sekiranya guru-guru pandai membimbing murid-murid yang dijangkakan lemah mungkin dalam jangka rnasa yang panjang mereka dapat meningkat tahap pencapaian akademik. Bahasa Inggeris dan juga Sains. Selagi guru memandang rendah kepada murid yang berada di luar bandar dan IQ yang lemah selagi itulah murid-murid akan berada ditahap yang lemah. Jadi apabila seseorang murid itu lemah dalam sesuatu pelajaran maka mata pelajaran yang lain akan terikut sama. ibu bapa tidak memberi tumpuan pembelajaran terhadap anakanak dan sebagainya. Sepatutnya guru tidak boleh menyalahkan kelemahan terhadap murid. Persekitaran yang dimaksudkan itu ialah seperti tiadanya kemudahan pembelajaran di sekolah serta di rumah. Kelemahan tersebut mungkin disebabkan tiadanya galakan daripada ibu bapa sendiri dan taraf IQ serta keupayaan genetik yang rendah. kebanyakannya murid-murid di luar bandar pada masa dahulu dan sekarang boleh dikatakan lemah dalam mala pelajaran Matematik. ada matlamat tertentu dan mempunyai sikap ayang berlumba-Iumba untuk maju. Murid yang rajin berusaha kebanyakanya akan berjaya. Sebaliknya murid-murid yang bersekolah di kawasan bandar adalah aktif. Kelemahan ini mungkin disebabkan keadaan persekitaran yang tidak menggalakkan murid untuk belajar dengan bersungguh sungguh. Sebenarnya murid-murid tersebut boleh berjaya sekiranya guru mempunyai sikap yang positif terhadap murid. Sebagaimana yang diketahui.Pencapaian murid-murid adalah tidak sama. Jadi murid-murid begini dianggap kurang beruntung dan tidak mendapat pencapaian yang baik di sekolah. . Sementara itu murid-murid yang kurang berusaha akan terus ketinggalan.

Begitu juga murid-murid khasnya yang lelaki di peringkat sekolah rendah. Ujian IQ yang diadakan pada peringkat sekolah rendah kadang-kadang sukar bagi seseorang guru dan ibu bapa untuk menentukan keupayaan tahap yang sebenarnya. Jadi ujian yang berbentuk IQ dan seakan-akan IQ adalah merupakan cara untuk membeza-bezakan murid dan bukan untuk membuat penilaian yang sebenarnya. kebanyakan daripada mereka suka bermain dan kurang menumpukan dengan sepenuhnya terhadap pelajaran. Untuk menjuruskan murid-murid ke kelas atau ke aliran tertentu adalah terlampau awal. Kala mereka memberi perhatian terhadap pelajaran.2 Ujian IQ Satu lagi kesalahan yang berlaku kepada sistem kepercayaan dalam pendidikan ialah guru cepat melabelkan murid selepas sesuatu ujian termasuklah ujian IQ. biasanya akan mendapat markah yang baik. Oleh itu sikap yang salah terhadap sistem kepercayaan perlu dikaji semula. . Oleh itu pihak sekolah patut mengambil kira kerana ada murid-murid yang berkembang lewat. Ada sesetengah murid yang dapat mengekalkan prestasi mereka dan ada juga yang tidak.3.2.