P. 1
Bahasa Melayu Sebagai Bahasa Undang-undang

Bahasa Melayu Sebagai Bahasa Undang-undang

|Views: 682|Likes:

More info:

Published by: Shaikh Mohamed Noordin on Dec 14, 2009
Copyright:Attribution Non-commercial

Availability:

Read on Scribd mobile: iPhone, iPad and Android.
download as DOC, PDF, TXT or read online from Scribd
See more
See less

12/11/2010

pdf

text

original

Bahasa Melayu sebagai bahasa undang-undang

Oleh Shaikh Mohamed Noordin

Pengenalan
Kebelakangan ini terdapat banyak pihak yang mempersoalkan tentang pengunaan bahasa Melayu sebagai bahasa perundangan dan kehakiman di negara ini terutama pengunaannya di mahkamah peringkat tertinggi1. Ramai yang menyalahkan pihak hakim kerana dikatakan tidak begitu bertegas dalam memastikan penggunaan bahasa Melayu dilaksanakan sepenuhnya di mahkamah mereka. Ada yang menyalahkan pihak peguam kerana lebih suka memilih bahasa Inggeris atas sebab kelongaran-kelongaran yang diberikan walaupun mereka sebenarnya fasih berbahasa Melayu. Ada juga yang menyalahkan kerajaan kerana terlalu lembab dalam menterjemahkan semua undang-undang yang sedang berkuat-kuasa kedalam bahasa Melayu, sedangkan tempoh peralihan selepas sepuluh tahun dari tarikh hari merdeka sepatutnya bahasa Melayu digunakan sudah lama berlalu. Tidak kurang juga ada yang menyalahkan sistem pendidikan undang-undang itu sendiri termasuk ahli-ahli akademik yang nampaknya lebih gemar menulis dalam bahasa Inggeris kerana mengharapkan tulisan mereka akan mendapat bacaan yang lebih meluas. Pendek kata setiap pihak yang terlibat masing-masing mempunyai alasan dalam mempertahankan sikap mereka yang menyumbang kepada kelembaban dalam perlaksanaan penggunaan bahasa Melayu dibidang perundangan dan kehakiman ini. Persoalannya sekarang, ketahap manakah penggunaan bahasa Melayu itu hendak disasarkan dan bagaimanakah kejayaan penggunaan bahasa Melayu ini boleh dinilai. Dibidang manakah penggunaan bahasa Melayu itu harus diberi lebih tumpuan? Adakah penggunaannya secara lisan itu patut dititik beratkan berbanding dalam bidang penulisan? Sumber perundangan manakah perlu diperbanyakkan dalam bahasa Melayu supaya dapat memenuhi permintaan pengamal undang-undang di negara ini? Kejayaan perlaksanaan penggunaan bahasa Melayu boleh dilihat dalam dua jenis undang-undang yang dinamakan undang-undang bertulis (written law) dan undang-undang tidak bertulis (unwritten law). Apa yang dimaksudkan dengan undang-undang bertulis itu adalah undangundang yang digubal oleh badan-badan pembuat undang-undang seperti dewan perundangan termasuk pihak eksekutif. Undang-undang yang digubal itu pula kemudiannya akan diwartakan sebelum dikuatkuasakan seperti akta-akta dan perundangan subsidiari. Manakala undangundang tidak bertulis (unwritten law) pula adalah undang-undang yang dibuat oleh hakim melalui penghakiman mereka yang lazimnya akan dilaporkan dalam laporan undang-undang (law reports2). Undang-undang tidak bertuls ini juga dikenali sebagai undang-undang kes.

Masaalah penggunaan dwi-bahasa perundangan
1

Artikel terbaru yang mempersoalkan penggunaan bahasa Melayu di Mahkamah; Bahasa Melayu Dalam Mahkamah (Utusan – 7-12-2008) http://www.utusan.com.my/utusan/info.asp? y=2008&dt=1207&pub=utusan_malaysia&sec=Rencana&pg=re_01.htm&arc=hive
2

Contoh laporan Undang-Undang seperti Malayan Law Journal (MLJ), Current Law Journal (CLJ) dan All Malaysia Reports (AMR).

1

Masih terdapat dokumen-dokumen perundangan utama Malaysia yang menggunakan bahasa Inggeris sebagai naskah sahih, misalnya naskah sahih Perlembagaan Persekutuan itu adalah bahasa Inggeris. Akta Bahasa Kebangsaan 1963/673 pula menyebut bahawa bermula dari 1 September 1967 naskah bahasa Inggeris bagi undang-undang yang baru digubal tidak lagi dijadikan sebagai naskah sahih sebaliknya digantikan dengan naskah bahasa Melayu sebagai naskah sahih, namun penggunaan kedua-dua bahasa ini masih diwajibkan dalam semua pengwartaan rang undang-undang, akta, enakmen dan perundangan subsidiari. Walaupun telah disebut bahawa naskah bahasa kebangsaan itu akan dijadikan teks sahih bermula 1 September 1967, namun masih banyak lagi akta-akta yang digubal sebelum 1 September 1967 yang masih kekal dalam naskah asal berbahasa Inggeris dan masih menuggu giliran untuk diterjemahkan kedalam bahasa Melayu sebagai naskah sahih yang baru, selagi akta-akta ini tidak diterjemahkan, selagi itulah naskah Inggeris itu akan terus dijadikan sebagai naskah sahih. Ini bererti bahawa bahasa Inggeris masih perlu digunakan di mahkamah terutama apabila kes-kes yang melibatkan akta-akta yang naskah sahihnya berbahasa Inggeris itu timbul dalam perbicaraan. Begitu juga dengan perundangan subsidiari, jika ianya diperbuat dan dikeluarkan dibawah Akta, Ordinan dan Enakman yang dikanunkan sebelum 1 September 1967, teks bahasa Inggeris perundangan subsidiari ini masih kekal dijadikan sebagai naskah sahih seperti mana yang disebut dalam Pemberitahu Undang-Undang, P.U. 32/1968. Notis awal mengenai penggunaan bahasa Melayu yang bakal dilaksanakan dalam mahkamah di negara ini sudah mula disebut didalam Pekara 152 Perlembagaan Persekutuaan 1957, dalam peruntukan sementara Fasal (4) dan (5)4 dimana bahasa Inggeris masih lagi dibenarkan penggunaannya buat sementara waktu selama sepuluh tahun dari tarikh hari merdeka 31 Ogos 1957 dikedua-dua peringkat mahkamah tinggi dan rendah.

3

Teks penuh Akta ini boleh didapati disini: http://www.agc.gov.my/agc/oth/Akta/Vol.%201/Akta %2032.pdfhttp://www.agc.gov.my/agc/oth/Akta/Vol.%201/Akta%2032.pdf 4 “Fasal (4) dan (5), Perkara 152, Perlembagaan Persekutuan (4) Walau apapun Peruntukan Fasal (1), selama tempuh sepuluh tahun selepas Hari Merdeka, dan selepas daripada itu sehingga selainnya diperuntukkan oleh Parlimen, segala perbicaraan dalam Mahkamah Agung atau Mahkamah Tinggi hendaklah dijalankan dalam bahasa Inggeris: Dengan syarat bahawa, jika Mahkamah dan peguam bagi kedua-dua pihak bersetuju, keterangan yang diambil dalam bahasa yang digunakan oleh saksi tidak payah diterjemah atau direkodkan dalam bahasa Inggeris. (5) Walau apapun peruntukkan Fasal (1), sehingga selainnya diperuntukkan oleh Parlimen, segala perbicaraan dalam Mahkamah Rendah, lain daripada mengambil keterangan, hendaklah dijalankan dalam bahasa Inggeris”.

2

Seksyen 8, Akta Bahasa Kebangsaan 19675 diperkenalkan kemudiannya dengan tujuan untuk menggantikan peruntukan sementara Fasal (4) dan (5) ini, namun peruntukan ini masih memberi kelonggaran kepada penggunaan bahasa Inggeris di mahkamah. Mahkamah mempunyai budi bicara untuk membenarkan salah satu bahasa Melayu atau Inggeris digunakan bagi keseluruhan prosiding, pilihan yang diberi itu nampaknya ia tidak memihak kepada bahasa Melayu dan sekali gus langsung tidak membantu usaha-usaha mempertabatkan penggunaan bahasa Melayu di mahkamah. Walau bagaimana pun keadaan ini telah pun diperbetulkan melalui Akta A765 Akta Bahasa Kebangsaan (Pindaan) 1990 yang berkuatkuasa pada 1 Jun 1990 bertujuan untuk memantapkan lagi penggunaan bahasa Melayu di mahkamah. Peruntukan yang dipinda kini cuma membenarkan bahasa Inggeris digunakan dalam keadaan tertentu saja, namun peruntukkan ini masih juga tidak menghalang penggunaan bahasa Inggeris sama sekali dalam mahkamah di negara ini terutama diperingkat mahkamah tinggi keatas.

Usaha mendaulatkan bahasa Melayu
Bagi menampung kekurangan sumber perundangan dalam bahasa Melayu, kita perlu mengenal pasti sumber-sumber perundangan yang perlu diperbanyakkan dalam bahasa Melayu mengikut kepentingan dan keperluan amalan perundangan itu sendiri. Dua jabatan utama kerajaan iaitu Jabatan Peguam Negara dan Jabatan Kehakiman telah diberi tanggungjawab untuk melaksanakan penggunaan bahasa Melayu dalam bidang perundangan dan keghakiman ini. Penglibatan keduadua jabatan ini sebenarnya dapat membantu melaksanakan penggunaan bahasa Melayu dengan lebih berkesan disamping dapat mempercepatkan lagi kekayaan sumber undang-undang bertulis dan undang-undang tidak bertulis dalam bahasa Melayu bagi memenuhi keperluan dan permintaan pengamal-pengamal perundangan di negara ini. Satu Unit khas yang dipanggil ”Unit Penterjemahan” telah ditubuhkan pada 1 April 1964 oleh Jabatan Peguam Negara. Pada mulanya Unit ini diberi tanggungjawab untuk menterjemahkan borang-borang berkanun kedalam bahasa Melayu, menterjemahkan semua perundangan utama dan perundangan subsidiari yang digubal selepas Akta Bahasa Kebangsaan ini diluluskan pada tahun 1963 dan diteruskan selepas Akta yang sama sekali lagi diluluskan selepas tempuh penaguhan penggunan bahasa kebangsaan itu tamat dan mula dikuatkuasakan pada 1 September 1967, memterjemahkan undang-undang yang sedia ada dan menterjemahkan perjanjian antarabangsa dan lain-lain dokumen perundangan yang dianggap perlu. Pada tahun 1979 Unit Penterjemahan ini ditukarkan namanya dengan nama Seksyen Bahasa Kebangsaan, Bahagian Gubalan. Fokus utama Seksyen ini ialah untuk merealisasikan peruntukkan Seksyen 6 Akta Bahasa Kebangsaan 1963/676 yang mengkhendaki semua rang
5

”Bahasa Mahkamah

8. Segala prosiding (selain pemberian keterangan oleh sesaorang saksi) dalam Mahkamah Persekutuan, Mahkamah Rayuan, Mahkamah Tinggi atau mana-mana Mahkamah Rendah hendaklah dalam bahasa kebangsaan. Dengan syarat nahawa Mahkamah boleh, sama ada atas kehendaknya sendiri atau permintaan mana-mana pihak dalam mana-mana prosiding dan selepas menimbangkan kepentingan keadilan dalam prosiding itu, memerintahkan supaya prosiding itu (selain pemberian keterangan oleh seseorang saksi) dijalankan dalam bahasa Inggeris.”
6

“Teks sahih undang-undang

3

undang-undang dan perundangan subsidiari digubal dengan menggunakan bahasa Inggeris dan bahasa Melayu dilakukan secara serentak. Sekysen Bahasa Kebangsaan kemudiannya dipecahkan kepada dua Unit iaitu Unit A dan Unit B bagi mengasingkan tugas antara mengubal dan menterjemah undang-undang. Unit A menumpukan usaha-usaha dalam mengubal rang undang-undang dan perundangan subsidiari yang baru dibuat selepas 1 September 1967 dalam bahasa Inggeris dan bahasa Melayu secara serentak, manakala Unit B pula menumpukan usaha-usaha dalam menterjemahkan semua aktaakta lama yang digubal dalam bahasa Inggeris sebelum 1 September 1967 ke bahasa Melayu. Bagi tujuan mencari maksud yang tepat dalam sesuatu istilah perundangan itu, satu jawatankuasa khas yang dinamakan Jawatankuasa Istilah telah ditubuhkan oleh Dewan Bahasa dan Pustaka pada 5 Disember 1965 yang disertai oleh ahli-ahli akademik, ahli-ahli bahasa dan peguampeguam, termasuk dari Jabatan Peguam Negara. Senarai istilah undang-undang pertama hasil dari usaha jawatankuasa ini telah diterbitkan oleh Dewan Bahasa dan Pustaka pada tahun 1970. Jawatankuasa ini telah dinaikkan taraf menjadi Jawatankuasa Istilah Undang-Undang Jawatankuasa Tetap Bahasa Malaysia (JKTBM). Edisi semakan istilah undang-undang telah dihasilkan dari Jawatankuasa ini dan diterbitkan pada tahun 1985. Selain dari Jawatankuasa ini, satu lagi jawatankuasa istilah ditubuhkan dibawah Bahagian Gubalan Jabatan Peguam Negara pada 3 September 1981 yang dinamakan Jawatankuasa Istilah Seksyen Bahasa Kebangsaan (JKISBK). Fungsi utama JKISBK ialah untuk memutakmatkan istilah-istilah yang diragui ketepatan maksudnya untuk penggunaan dalam teks perundangan. Jabatan kehakiman juga mempunyai peranan yang hampir sama seperti Jabatan Peguam Negara dalam memastikan perlaksaan penggunaan bahasa Melayu berjalan lancar dalam bidang kehakiman. Penggunan bahasa Melayu dalam mahkamah secara lisan merangkumi penggunaanya dalam perbicaraan (proceedings), pertuduhan (charge), sebutan (mention), keterangan saksi-saksi, hujah-hujah dan alasan keputusan secara lisan. Manakala penggunaannya secara tulisan pula meliputi surat-menyurat, notis-notis amalan, perkeliling kehakiman, penyatapenyata rayuan (records of appeal), pengistiharan persidangan dan penghakiman bertulis (written judgments) yang juga dikenali sebagai undang-undang tidak bertulis atau undang-undang kes. Sejak berakhirnya tempuh peralihan penggunaan bahasa Inggeris selepas sepuluh tahun dari tarikh merdeka pada 1 September 1967 itu, surat pekeliling pertama7 mengenai arahan penggunaan bahasa Melayu di mahkamah mula diedarkan kepada semua Presiden Mahkamah

6. Teks – (a) bagi segala Rang Undang-Undang yang akan dikemukakan atau pindaan kepadanya yang akan dicadangkan dalam Parlimen atau mana-mana Dewan Undangan Negeri; (b) bagi segala Akta Parlimen dan segala perundangan subsidiary yang dikeluarkan oleh Kerajaan Persekutua; (c) bagi segala Enakmen dan perundangan subsidiary yang dikeluarkan oleh mana-mana Kerajaan Negeri; dan (d) bagi segala Ordinan yang diistiharkan oleh Yang di-Pertuan Agong. hendaklah dalam bahasa kebangsaan dan dalam bahasa Inggeris, dan teks dalam bahasa kebangsaan itu adalah sahih melainkan jika Yang diPertuan Agong menetapkan sebaliknya sama ada secara am atau bagi mana-mana undang-undang yang tertentu.”
7

Surat Pekeliling No. 7, Tahun 1969 (20 November 169).

4

Sesyen (kini dinamakan Hakim Mahkamah Sesyen) dan Majistret telah dikeluarkan pada 20 November 1969. Arahan penggunaan bahasa Melayu ini kemudian diperluaskan lagi kepada semua peringkat mahkamah pada 21 September 19818 mengarahkan seluruh urusan mahkamah dan surat menyurat dari Jabatan Kehakiman hendaklah menggunakan bahasa Melayu. Hasil perlaksaan penggunan bahasa Melayu didalam mahkamah dapat dinilai melalui banyaknya penghakiman yang ditulis dalam bahasa Melayu. Biro Terjemahan Mahkamah Agong telah ditubuhkan dalam bulan Ogos 1984 untuk menterjemahkan sebeberapa banyak Alasan Penghakiman Mahkamah Agong sebagai menandakan bermula penggunaan bahasa Melayu dalam undang-undang tidak bertulis dimana penghakiman bahasa Melayu turut dilaporkan secara dwi-bahasa didalam siri-siri utama laporan undang-undang Malayan Law Journal (MLJ) dan Current Law Journal (CLJ). Biro ini kemudiannya telah ditukar nama kepada nama baru iaitu Bahagian Penyelidikan dan Sekretariat Bahasa Melayu Mahkamah Agong (BPSBMA) sejajar dengan peranannya yang lebih agresif dan menyeluruh. Beberapa nota-nota amalan9 dan Pekeliling Hakim Besar10 telah menyusul mengarahkan mahkamah menyelaraskan penggunaan bahasa Melayu di mahkamah termasuk memberi Alasan Penghakiman dalam bahasa Melayu. Satu lagi lagi jawatankuasa yang dinamakan Jawatankuasa Penggunaan Bahasa Malaysia di Mahkamah (JPPBMM) telah ditubuhkan pada 15 Mac 1988 bertujuan untuk membuat perancangan bersepadu dan bersistematik supaya penggunaan bahasa Melayu di mahkamah dapat dilaksanakan dengan sepenuhnya. Usaha sama diantara Dewan Bahasa dan Pustaka, Bahagian Penyelidikan dan Sekretariat Bahasa Melayu Mahkamah Agong (BPSBMA) dan Persatuan Peguam-Peguam Muslim Malaysia telah berjaya menerbitkan sebuah jurnal undangundang pertama dalam bahasa Melayu pada 4 Disember 1989 yang dipanggil Jurnal Kanun yang turut melaporkan penghakiman Mahkamah Agong yang ditulis dalam bahasa Melayu. Berbagai lagi usaha telah dijalankan oleh Bahagian Penyelidikan dan Sekretariat Bahasa Melayu Mahkamah Agong bagi mempertabatkan penggunaan bahasa Melayu termasuk mengadakan kelas bahasa Melayu serta memperkenalkan dan memperbaiki lagi istilah-istilah bahasa Melayu

8 9

Pekeliling Pendaftar (U) Bil. 12 & 13 tahun 1981 9. (i) Nota Amalan (Penyelarasan Penggunaan Bahasa Malaysia) No. 1 Tahun 1988, bertarikh 11 Oktober 1988. (ii) Nota Amalan (Penyelarasan Penggunaan Bahasa Malaysia) No. 2 Tahun 1988, bertarikh 1 November 1988. (iii) Nota Amalan (Penyelarasan Penggunaan Bahasa Malaysia) No. 3 Tahun 1988, bertarikh 3 Disember 1988. (iv) Nota Amalan (Penyelarasan Penggunaan Bahasa Malaysia) No. 1 Tahun 1989, bertarikh 28 Januari 1989. (v) Nota Amalan (Penyelarasan Penggunaan Bahasa Malaysia) No. 2 Tahun 1989, bertarikh 4 April 1989. (i) (ii) (iii) Perkeliling Hakim Besar Malaya No. 2/1990 bertarikh 10 Mei 1990 bertajuk “Perlaksanaan Pengunaan Bahasa Malaysia di Mahkamah”. Arahan Amalan No. 2 Tahun 1990 bertarikh 31 Mei 1990 bertajuk “Prosiding Mendesak dan Prosiding Belum Selesai”. Perkeliling Hakim Besar Malaya No. 3 Tahun 1990 bertarikh 25 Jun 1990 bertajuk “Alasan Penghakiman dalam Bahasa Malaysia”.

10

5

yang lazim digunakan di mahkamah.

Kelebihan penggunaan dwi-bahasa perundangan
Amalan penggunaan dwi-bahasa dalam teks undang-undang negara sebenarnya memberi kelebihan kepada kita berbanding dengan beberapa negara jiran lain seperti Thailand dan Indonesia yang baru saja mula menterjemahkan undang-undang mereka kedalam bahasa Inggeris terutama undang-undang yang berkaitan dengan perdagangan. Mereka menyedari bahawa undang-undang negara mereka bukan saja dirujuk untuk kegunaan dalam negeri tetapi juga oleh pelabur-pelabur asing yang ingin mengetahui kedudukan undang-undang negara mereka sebelum membuat sebarang keputusan mengenai pelaburan mereka. Jika kita mengubah dasar dwi-bahasa perundangan seperti mana yang diamalkan sekarang dengan memansuhkan penggunaan bahasa Inggeris, itu bermakna kita memberi laluan kepada negara-negara jiran mendahului kita dalam penguasaan bahasa Inggeris dalam bidang perundangan ini. Walaupun satu ketika dulu mereka hanya menggunakan bahasa kebangsaan mereka sebagai bahasa perundangan mereka tetapi kini mereka juga mula menterjemah teks undang-undang mereka ke dalam bahasa Inggeris supaya undang-undang mereka menjadi lebih tulus dan lebih mudah difahami oleh masyarakat antarabangsa. Tambahan pula dengan adanya Piagam ASEAN yang menyediakan kerangka perundangan baru bagi negara-negara anggota ASEAN, bahasa Inggeris telah dijadikan sebagai ’bahasa kerja’ (working language) seperti mana yang termaktub dalam Pekara 34, Piagam ASEAN11. Pemilihan bahasa Inggeris sebagai bahasa perundangan ASEAN ini akan menjurus kepada penyeragaman bahasa undang-undang dikalangan negara-negara anggota bagi memenuhi asipirasi ASEAN yang ingin dilihat sebagai sebuah entiti serantau yang mempunyai personaliti perundangannya sendiri. Sudah tentu negara-negara seperti Malaysia, Singapura dan Filipina dilihat mempunyai kelebihan dari segi penguasaan bahasa Inggeris kerana penggunaan bahasa Inggeris sebagai bahasa perundangan sudah tidak asing lagi di negara-negara ini.

Kesimpulan
Penggunaan kedua-dua bahasa Melayu dan bahasa Inggeris dalam bidang perundangan dan kehakiman ini nampaknya menjadi pelengkap antara satu dengan yang lain. Penggunaan bahasa Inggeris itu pula tidak pernah bermaksud untuk menjejaskan kedudukan bahasa Melayu sebagai bahasa Kebangsaan. Kedudukan bahasa Inggeris sebagai salah satu bahasa perundangan di negara ini sememangnya tidak pernah dicabar oleh mana-mana undang-undang termasuk Perlembagaan Persekutuan mahu pun Akta Bahasa Kebangsaan 1963/67 itu sendiri. Malahan Akta Bahasa Kebangsaan 1963/67 sendiri tidak melarang penggunaan bahasa Inggeris oleh badan-badan pembuat undang-undang di negara ini, sama ada Parlimen atau mahkamah menggunakannya walaupun penggunaannya itu perlu dilakukan secara bersyarat. Walau bagaimana pun, untuk memantapkan lagi penggunaan bahasa Melayu dalam bidang perundangan dan kehakiman ini, kita perlu meninggkatkan lagi penggunaan bahasa Melayu dalam bidang perundangan dan kehakiman supaya semua sumber-sumber perundangan dalam bahasa Melayu sama ada sumber perundangan utama, sumber perundangan sekunder,
11

Teks penuh Piagam ASEAN boleh didapati disini; http://www.aseansec.org/ASEAN-Charter.pdf

6

perundangan utama, perundangan subsidiari dan juga pengunaannya dalam undang-undang bertulis dan undang-undang tidak bertulis dapat diperkayakan lagi. Sesungguhnya usaha-usaha untuk mempertabatkan pengunaan bahasa Melayu dalam bidang perundangan dan kehakiman ini perlu diteruskan sepanjang masa kerana ruang untuk memperbaikinya sentiasa terbuka. Disamping itu kita juga perlu menerima hakikat bahawa bahasa Inggeris masih perlu digunakan dalam sistem perundangan kita tetapi tidaklah ianya sampai boleh menjejaskan kedudukan bahasa Melayu sebagai bahasa perundangan yang terunggul di negara ini.

Rejukan
Pelaksanaan dasar bahasa kebangsaan dalam bidang perundangan, oleh Bahagian Gubalan, Jabatan Peguam Negara, Bab 1, Bahasa dan Undang-Undang. Nik Safiah dan Faiza Tamby Chik, Kuala Lumpur, Dewan Bahasa & Pusataka, 1994 ms 3 hingga 11. Bahasa Melayu dalam bidang undang-undang: Perspektif penggunaannya di mahkamah, oleh Faiza Tamby Chik, Hakim Mahkamah Tinggi, Seremban, Bab 2, Bahasa dan UndangUndang. Nik Safiah dan Faiza Tamby Chik, Kuala Lumpur, Dewan Bahasa & Pusataka, 1994 ms 43 hingga 64. Peranan Bahagian Penyelidikan dan Sekretariat Bahasa Mahkamah Agung dalam usaha meningkatkan penggunaan bahasa Melayu dalam bidang kehakiman, oleh Wan Adnan Muhamad, Pengarah, Biro Bantuan Guaman, Bab 7, Bahasa dan Undang-Undang. Nik Safiah dan Faiza Tamby Chik, Kuala Lumpur, Dewan Bahasa & Pusataka, 1994 ms 125 hingga 147. Bahasa Melayu Dalam Mahkamah (Utusan – 7-12-2008) http://www.utusan.com.my/utusan/info.asp? y=2008&dt=1207&pub=utusan_malaysia&sec=Rencana&pg=re_01.htm&arc=hive Kotakan Janji Bahasa Melayu di Mahkamah (Utusan - 9-12-2008) http://panduan.org/content/kotakan-janji-bahasa-melayu-di-mahkamah Lucut keistimewaan peguam tidak fasih bahasa Melayu (Utusan – 10-12-2008) http://www.utusan.com.my/utusan/info.asp? y=2008&dt=1210&pub=utusan_malaysia&sec=Dalam_Negeri&pg=dn_15.htm&arc=hive Memartabat Bahasa Melayu Di Mahkamah Oleh Zainul Rijal Abu Bakar (Berita Harian – 17-12-2008) http://peguamsyarie.org/?p=370 Guna sepenuhnya BM di mahkamah (Utusan – 17-12-2008)
http://www.utusan.com.my/utusan/info.asp? y=2008&dt=1217&pub=utusan_malaysia&sec=Muka_Hadapan&pg=mh_11.htm&arc=hive

7

DBP perlu kuasa - Ambil tindakan undang-undang pihak perlekeh bahasa Melayu – Oleh Zabry Mohamad (Mingguan Malaysia – 5-3-2006) http://www.utusan.com.my/utusan/info.asp? y=2006&dt=0305&pub=utusan_malaysia&sec=Muka_Hadapan&pg=mh_01.htm&arc=hive

8

Nota: Penulis adalah seorang bekas pustakawan undang-undang di firma guaman yang kini juga seorang penyelidik undang-undang bebas.

You're Reading a Free Preview

Download
scribd
/*********** DO NOT ALTER ANYTHING BELOW THIS LINE ! ************/ var s_code=s.t();if(s_code)document.write(s_code)//-->