P. 1
1.3 Kata Terbitan

1.3 Kata Terbitan

|Views: 4,292|Likes:
Published by Akhi Muhammad Aiyas
Nota Kuliah Morfologi : Kata Terbitan dari Institut Pendidikan Guru Malaysia Kampus Dato' Razali Ismail
Nota Kuliah Morfologi : Kata Terbitan dari Institut Pendidikan Guru Malaysia Kampus Dato' Razali Ismail

More info:

Published by: Akhi Muhammad Aiyas on Dec 26, 2009
Copyright:Attribution Non-commercial

Availability:

Read on Scribd mobile: iPhone, iPad and Android.
download as DOCX, PDF, TXT or read online from Scribd
See more
See less

05/21/2013

pdf

text

original

1

EDUCATION of ELAKSAMANA

1.3

KATA TERBITAN

Kata dasar yang telah menerima sekurang-kurangnya satu imbuhan akan membentuk kata terbitan. Kata terbitan adalah hasil dari penggabungan kata dasar dengan imbuhan-imbuhan awalan, akhiran, apitan dan sisipan. Kata dasar bagi kata terbitan terdiri daripada jenis kata tunggal, kata terbitan, kata majmuk dan kata ganda. 1.3.1 KATA TERBITAN AWALAN

Awalan ialah imbuhan yang ditambah pada hadapan kata dasar bagi menghasilkan kata terbitan. Dalam bahasa melayu awalan boleh diimbuhkan pada golongan kata dasar yang terdiri dari kata nama, kata kerja dan kata adjektif. AWALAN KATA NAMA Awalan kata nama dalam bahasa melayu ialah : 1) peN2) pe3) peR4) ke5) juru1) Awalan peNy Awalan peN- berbeza dengan awalan pe- kerana imbuhan ini mempunyai empat bentuk alomorf iaitu pe-, pem- pen- dan peng-. y Perbezaan ini juga terletak pada unsur morfofonem N yang berubah bentuk apabila menerima kata dasar. a) Awalan peN- menjadi pe- apabila diimbuhkan pada kata dasar yang bermula dengan huruf m, n, ng, ny, r, l dan w contohnya : peN + mudah peN + nama peN + ngilu peN + nyanyi peN + rangkap peN + lawak peN + wangi Pemudah Penama Pengilu Penyanyi Perangkap Pelawak pewangi

b) Awalan peN- menjadi pem- apabila diimbuhkan kepada kata dasar yang bermula dengan huruf b dan kata dasar pinjaman yang bermula dengan huruf b, f, p dan v. sebagai contohnya :

Created by elaksamana@yahoo.com © All Right Reserved Presented 2009

2

EDUCATION of ELAKSAMANA

peN + beli peN + brek peN + fitnah peN + proses peN + veto

Pembeli Pembrek Pemfitnah Pemproses Pemveto

c) Awalan peN- menjadi pen- apabila diimbuhkan pada kata dasar yang bermula dengan huruf d, c, j, sy, z dan kata dasar pinjaman yang bermula dengan huruf t dan s. contohnya ialah : peN + dengar peN + curi peN + jaja peN + syarah peN + ziarah peN + tadbir peN + stabil Pendengar Pencuri Penjaja Pensyarah Penziarah Pentadbir penstabil

d) Awalan peN- menjadi peng- apabila diimbuhkan pada kata dasar yang bermula dengan huruf g, kh, h (untuk bunyi konsonan), a, e, i, o, u (untuk bunyi vokal) dan kata dasar pinjaman tertentu. Sebagai contohnya : peN + gerak peN + khianat peN + hitung peN + angkat peN + edar peN + ikat peN + olah peN + ubat peN + kritik Penggerak Pengkhianat Penghitung Pengangkat Pengedar Pengikat Pengolah Pengubat Pengkritik

e) Peng- menjadi penge- apabila diimbuhkan pada kata dasar yang terdiri daripada satu suku kata seperti yang berikut : Cap syor pam Pengecap Pengesyor Pengepam

Created by elaksamana@yahoo.com © All Right Reserved Presented 2009

3

EDUCATION of ELAKSAMANA

2) Awalan pey Awalan pe- berbeza dari awalan peN- kerana apabila diimbuhkan pada kata dasar tertentu, tiada perubahan bentuk pada huruf awal kata dasar tersebut. Contohnya : Pe + tunjuk (peN + tunjuk) Pe + sakit (peN + sakit) Pe + kedai Pe + sawah Petunjuk (penunjuk) Pesakit (penyakit) Pekedai Pesawah

3) Awalan peRy Awalan peR- boleh diimbuhkan pada kata nama dan kata kerja tanpa melibatkan perubahan bentuk pada huruf awal kata dasar tersebut. Sebagai contohnya : Per + tapa Per + asap Pertapa Perasap

4) Awalan key Awalan ke- apabila diimbuhkan pada kata dasar tertentu tidak melibatkan perubahan bentuk pada huruf awal kata dasar tersebut. Contohnya : Ke + hendak Ke + kasih kehendak kekasih

5) Awalan juruy Awalan juru- boleh diimbuhkan pada kata nama da kata kerja tanpa melibatkan perubahan bentuk pada huruf awal kata dasar tersebut. Contohnya : Juru + bahasa Juru + hias AWALAN KATA KERJA Awalan kata kerja dalam bahasa melayu ialah : 1) meN2) beR3) teR4) di5) mempeR6) diper1)Awalan meNa) Awalan meN- menghasilkan kata kerja transitif dan kata kerja tidak transitif. Awalan ini mempunyai alomorf iaitu me-, mem-, men- dan meng- yang dijelaskan seperti berikut
Created by elaksamana@yahoo.com © All Right Reserved Presented 2009

jurubahasa juruhias

4

EDUCATION of ELAKSAMANA

b) Awalan meN- menjadi me- apabila diimbuhkan pada kata dasar yang bermula dengan huruf m, n, ng, ny, r, l dan w. contohnya : meN + masak meN + naik meN + nganga meN + nyanyi meN + rawat meN + lawan meN + wangi Memasak Menaik Menganga Menyanyi Merawat Melawan mewangi

Bagi kata dasar yang bermula dengan huruf p, t, k dan s, huruf ini akan digugurkan apabilaa diimbuhkan pada awalan meN-. Contohnya : Pegang Tekan Kunyah saji Memegang Menekan Mengunyah menyaji

c) Awalan meN- menjadi mem- apabila diimbuhkan pada kata dasar yang bermula dengan huruf b dan kata pinjaman yang bermula dengan huruf f, p dan v. contohnya : meN + beza meN + fitnah meN + pamer meN + veto meN + brek meN + praktik Membeza Memfitnah Mempamer Memveto Membrek Mempraktik

d) Awalan meN- menjadi men- apabila diimbuhkan pada kata dasar yang bermula dengan huruf d,c, j, sy dan z dan kata pinjaman yang bermula dengan huruf t dan s. contohnya : meN + dalam meN + cipta meN + jerat meN + syarah meN + ziarah Mendalam Mencipta Menjerat Mensyarah Menziarah

e) Awalan meN- menjadi meng- apabila diimbuhkan pada kata dasar yang bermula dengan huruf g, gh, kh, k (untuk bunyi konsonan), a, e, i, o, u (untuk bunyi vokal) dan kata pinjaman yang huruf awalnya bermula dengan huruf k. contohnya :

Created by elaksamana@yahoo.com © All Right Reserved Presented 2009

5

EDUCATION of ELAKSAMANA

meN + genggam meN + ghairah meN + khusus meN + hantar meN + arah meN + elak meN + ikat meN + olah meN + ubat meN +kritik

Menggenggam Mengghairah Mengkhusus Menghantar Mengarah Mengelak Mengikat Mengolah Mengubat mengkritik

2)Awalan beRy Awalan beR- mempunyai satu alomorf sahaja iaitu ber- yang boleh diimbuhkan pada semua bentuk kata dasar. Contohnya : beR + angka beR + ekor beR + depan beR + tahan Berangka Berekor Berdepan Bertahan

Apabila ber- diimbuhkan kepada kata dasar yang bermula dengan huruf r. satu daripada r tersebut digugurkan. Contohnya : Rehat Renang Berehat Berenang

3)Awalan teRy Awalan teR- mempunyai satu alomorf sahaja iaitu ter- yang boleh diimbuhkan pada semua bentuk kata dasar. Contohnya : teR + atas teR + elok teR + duduk teR + tanggung Teratas Terelok Terduduk Tertanggung

Apabila ter diimbuhkan pada kata dasar yang bermula dengan huruf r, satu daripada r harus digugurkan. Contohnya : Rancang Rentang Terancang Terentang

4)Awalan diy Awalan di- boleh digabungkan dengan semua bentuk kata dasar untuk mewujudkan kata kerja ayat pasif. Contohnya : di + tuduh Dituduh
Created by elaksamana@yahoo.com © All Right Reserved Presented 2009

6

EDUCATION of ELAKSAMANA

di + marah

Dimarah

5)Awalan mempeRy Awalan mempeR- hanya mempunyai satu alomorf sahaja iaitu memper. Sebagai contohnya : memper + cantik memper + taruh Mempercantik Mempertaruh

6)Awalan dipeRy Awalan dipeR- hanya mempunyai satu alomorf sahaja iaitu diper. Sebagai contohnya : diper + hamba diper + jelas AWALAN KATA ADJEKTIF Awalan kata adjektif dalam bahasa melayu adalah : 1) Ter2) Se1) Awalan tery Awalan ter- apabila digabungkan dengan golongan kata adjektif akan membentuk kata adjektif juga. Contohnya : ter + baharu ter + murah Terbaharu Termurah Diperhamba Diperjelas

2) Awalan sey Awalan se- apabila digabungkan dengan golongan kata adjektif akan membentuk kata adjektif juga. Contohnya : se + cantik se + baik Secantik Sebaik

1.3.2

KATA TERBITAN AKHIRAN

Akhiran ialah imbuhan yang ditambah pada bahagian akhir kata dasar. Akhiran dalam bahasa melayu hanya wujud pada kata nama dan kata kerja. AKHIRAN KATA NAMA y Terdapat hanya satu akhiran kata nama asli iaitu an dan imbuhan ini boleh digabungkan dengan semua bentuk kata dasar. Contohnya : Pakai + an Pakaian
Created by elaksamana@yahoo.com © All Right Reserved Presented 2009

7

EDUCATION of ELAKSAMANA

Tuju + an

Tujuan

y Akhiran kata nama pinjaman pula adalah seperti berikut : -ah -at -in -isme -man -wan -wati AKHIRAN KATA KERJA Terdapat 2 bentuk akhiran kata kerja iaitu : 1) -i 2) -kan 1) Akhiran -i Akhiran i hanya mempunyai satu bentuk seperti contoh berikut : Ikut + i Jalan + i Ikuti Jalani Sultanah Muslimat Muslimin Nasionalisme Budiman Usahawan Peragawati

2) Akhiran kan Akhiran kan juga mempunyai 1 bentuk sahaja seperti berikut : Serah + kan Lurus + kan Serahkan Luruskan

1.3.3 KATA TERBITAN APITAN Apitan merupakan imbuhan yang ditambah pada bahagian awal dan akhir sesuatu kata dasar bagi membentuk kata terbitan. Apitan dalam bahasa melayu dapat digabungkan dengan kata nama, kata kerja dan kata adjektif. APITAN KATA NAMA Apitan yang membentuk kata nama terbitan adalah seperti berikut :

Ke- .. -an Pe- .. -an Pel- .. -an Pem- .. -an

Kesihatan, ketulusan Peragaan, peramian Pelajaran Pembuatan, pembaikan
Created by elaksamana@yahoo.com © All Right Reserved Presented 2009

8

EDUCATION of ELAKSAMANA

Pen- .. -an Peng- .. -an Penge- .. -an Per- .. -an APITAN KATA KERJA

Pendakian, penciptaan Penghidupan, penghadaman Pengeboman, pengesahan Peraturan, perlawanan

Apitan yang membentuk kata kerja adalah seperti berikut : Ber- .. -an Ber- .. -kan di- .. -l di- .. -kan Diper- .. -i Ke- .. -an Me- .. -i Me- .. -kan Mem- .. -i Mem- .. -kan Memper- .. -i Memper- .. -kan Men- .. -i Men- .. -kan Meng- .. -i Meng- .. -kan Menge- .. -kan APITAN KATA ADJEKTIF Apitan yang membentuk kata adjektif hanya 1 iaitu : Ke- .. -an Kemelayuan, keinggerisan Berjatuhan, berguguran Bertilamkan, berlantaikan Didahului, dihargai Dipendamkan, diserahkan Diperingati Kehujanan, kebasahan Merasai, melukai Melakukan, melukakan Membaiki, memberkati Membukakan, membantutkan Memperingati Memperlakukan, memperlahankan Menderhakai, menzalimi Menjatuhkan, mendalamkan Menghargai, menghormati Menghapuskan, menghidupkan Mengelapkan, mengepung

1.3.4

KATA TERBITAN SISIPAN

Sisipan ialah imbuhan yang disisipkan antara unsur dalam kata dasar. Bentuk sisipan tidak banyak dan hanya wujud pada kata nama dan kata adjektif sahaja. SISIPAN KATA NAMA Sisipan kata nama adalah seperti berikut : -elTelunjuk, Telapak
Created by elaksamana@yahoo.com © All Right Reserved Presented 2009

9

EDUCATION of ELAKSAMANA

-em-er-

Kemuncup, kemuning Serabut, seruling

Sisipan Kata Adjektif Sisipan kata adjektif adalah seperti berikut : -el-em-er-inGellembung, selerak Semerbak, gemilang Gerigi, serabut sinambungan

Created by elaksamana@yahoo.com © All Right Reserved Presented 2009

You're Reading a Free Preview

Download
scribd
/*********** DO NOT ALTER ANYTHING BELOW THIS LINE ! ************/ var s_code=s.t();if(s_code)document.write(s_code)//-->