P. 1
Zaman Sriwijaya

Zaman Sriwijaya

|Views: 1,146|Likes:
Published by frederick_nazi

More info:

Categories:Types, Research, History
Published by: frederick_nazi on Mar 08, 2010
Copyright:Attribution Non-commercial

Availability:

Read on Scribd mobile: iPhone, iPad and Android.
download as DOC, PDF, TXT or read online from Scribd
See more
See less

12/19/2012

pdf

text

original

1.

0

Zaman Kerajaan Sriwijaya Zaman Sriwijaya yang bermula pada abad ke-7 merupakan permulaan

kegemilangan Bahasa Melayu. Ini kerana terdapat beberapa bukti yang menyokong kewujudan Bahasa Melayu telah mula digunakan pada zaman tersebut. 1.1 Batu bersurat Pada akhir abad ke-7, batu bersurat telah dijadikan tempat untuk menulis perkataan dalam Bahasa Melayu bersama dengan Bahasa Sanskrit. Batu-batu bersurat tersebut telah dijumpai di Palembang, Pulau Bangka dan Daerah Hulu Jambi. Batu bersurat yang dijumpai di Palembang ialah Batu Bersurat Kedukan Bukit yang bertarikh 683 Masihi serta Batu Bersurat Talang Tuwo yang bertarikh 684 Masihi. Seterusnya di Kota Kapur, Pulau Bangka yang bertarikh 686 Masihi manakala Batu Bersurat Karang Brahi, Meringin telah dijumpai di daerah Hulu Jambi juga bertarikh 686 Masihi. Batu bersurat lain ialah seperti Batu Bersurat Gandasuli yang bertarikh 832 Masihi dan Bengkulu yang bertarikh 1000 Masihi. 1.2 Fungsi Bahasa Melayu pada zaman Sriwijaya Di Sriwijaya pada masa itu, Bahasa Melayu digunakan sebagai bahasa pentadbiran, perdagangan dan perhubungan umum. Dalam meluaskan daerah takluk Kerajaan Sriwijaya, Bahasa Melayu juga digunakan. Di samping itu, Bahasa Melayu juga menjadi bahasa Lingua Franca yang turut digunakan secara meluas di Nusantara. Penduduk Jawa yang berada di bawah kekuasaan Kerajaan Majapahit juga menggunakan Bahasa Melayu sebagai bahasa perhubungan.

1

Bahasa Melayu digunakan sebagai bahasa perhubungan dan pentadbiran di Sumatera khususnya Jambi. Ini kerana negeri-negeri Melayu di Sumatera masih mengamalkan sistem pemerintahan kerajaan melayu walaupun ditakluk kerajaaan Majapahit. 1.3 Sastera Dalam bidang sastera, terdapat Panji Melayu yang merupakan cerita saduran yang telah diterjemahkan ke dalam Bahasa Melayu. Panji-panji ini sebenarnya berasal daripada Pulau Jawa. Antara panji-panji tersebut ialah Kuda Deraspati, Kelana Wira Asmara, Panji Jawa Perara, Panji Taman Jayeng Kusuma dan Panji Kuda Semirang. 1.4 Bukti Kewujudan Bahasa Melayu pada masa itu disokong oleh satu catatan pengembara Cina yang singgah di Sriwijaya dalam perjalanan ke India. Berdasarkan catatan tersebut, A. Teeuw pada 1952, berpendapat bahawa Bahasa Melayu sudah digunakan Kepulauan Melayu. Bukti-bukti konkrit yang lain ialah penemuan dua buah patung iaitu di Padang Lawas yang bertarikh 1029 Masihi dan di Padang Roco, Batanghari yang terdapat perkataan ’Malaya’ di belakangnya dan bertarikh 1286 Masihi. sejak berabad lamanya sebagai bahasa pengantar kebudayaan di daerah-daerah lain yang bukan termasuk dalam

2

2.0

Zaman Kerajaan Melaka Zaman Melaka adalah di antara tahun 1400 hingga 1511. Zaman ini

merupakan zaman kegemilangan bahasa Melayu. Pada zaman tersebut, pengaruh agama Islam amat kuat dalam mempengaruhi perkembangan bahasa Melayu. Terdapat hikayat dan batu bersurat yang menjadi bukti kewujudan dan kegemilangan bahasa Melayu pada zaman tersebut. 2.1 Hikayat Hikayat yang terkenal pada masa itu seperti Hikayat Raja Pasai yang merupakan karya yang ditulis dalam bahasa Melayu dengan menggunakan bahasa Arab. Hikayat ini ditulis berdasarkan tradisi istana kerajaan Melayu. Hikayat Iskandar Zulkarnain, Hikayat Muhammad Ali Hanafiah dan Hikayat Amir Hamzah merupakan terjemahan bahasa Parsi ke bahasa Melayu. Hikayat Muhammad Ali Hanafiah dan Hikayat Amir Hamzah telah menjadi inspirasi hulubalang Melayu dalam menentang Portugis pada tahun 1511. 2.2 Pengaruh Islam Pengaruh Agama Islam yang amat kuat pada masa itu telah menjadikan bahasa Melayu sebagai bahasa penyebaran agama Islam dalam bentuk tulisan Jawi. Antara kitab yang terkenal pada zaman itu ialah Darul Manzum. Para ulama pula memainkan peranan penting dalam menulis karya yang berbahasa Melayu hasil terjemahahan bahasa Arab dan Parsi ke dalam bahasa Melayu. Antara tokoh ulama yang terkenal pada masa itu ialah Syeikh Abdul Aziz, Maulana Abu Bakar dan Kadi Yusuf.

3

2.3

Fungsi Bahasa Melayu juga telah menjadi sumber perundangan yang ditulis

dalam bahasa Arab oleh Kerajaan Melaka pada masa tersebut. Contohnya ialah Undang-undang Melaka dan Hukum Kanun Melaka. Pada zaman Melaka juga, bahasa Melayu telah menjadi bahasa lingua franca, bahasa kesusasteraan, kebudayaan dan bahasa rasmi di istana. 2.4 Batu bersurat Bukti lain pula adalah seperti batu-batu bersurat. Batu bersurat pertama telah dijumpai di Pagar Ruyung, Minangkabau yang bertarikh 1356 Masihi manakala batu bersurat Kuala Berang, Terengganu adalah dipercayai bertarikh pada tahun1303 hingga 1387. Batu nisan yang ditemui di Menye Tujuh, Aceh adalah bertarikh 1308. Batu-batu bersurat tersebut telah menjadi bukti perkembangan bahasa Melayu pada masa itu walaupun dipengaruhi sedikit oleh bahasa Sanskrit dan Arab kecuali batu bersurat Kuala Berang, Terengganu yang berbahasa Melayu dalam tulisan Jawi.

3.0

Zaman selepas kejatuhan Kerajaan Melaka Pada tahun 1511, Melaka telah jatuh ke tangan Portugis. Meskipun

begitu, kedudukan bahasa Melayu tetap kekal teguh sebagai bahasa kesusasteraan, lingua franca, bahasa keagamaan, bahasa persuratan, bahasa ilmu dan juga bahasa perantaraan atau komunikasi setempat.

4

3.1

Reaksi orang barat terhadap Bahasa Melayu Pada zaman penjajahan Portugis di Melaka, penjajah Portugis ada

menyimpan hasil-hasil kesusasteraan Melayu. Ini dapat menggambarkan bahawa betapa pentingnya bahasa Melayu pada masa itu. Pigafetta, seorang kelasi Itali telah menyusun daftar kata MelayuEropah(Itali) pada tahun 1521. Daftar kata tersebut digunakan oleh orang-orang di pelabuhan Pulau Tidore sebagai bahasa komunikasi. Pada masa itu biarpun jauh bahasa Melayu tetap tersebar dengan luasnya sehingga ke benua Eropah. Seorang Belanda yang bernama Van Linschotten yabg pernah tinggal di Indonesia sebagai pegawai pemerintah Portugis da antara tahun 1586 sehingga 1592 menyatakan bahawa bahasa Melayu bukan sahaja harum namanya malah dianggap bahasa yang paling dihormati antara bahasa-bahasa negeri timur. Francois Valentijn, seorang pendeta dan ahli sejarah Belanda menulis tentang Kepulauan Melayu dan menyatakan bahawa bahasa Melayu bukan sahaja dituturkan di pinggir laut tetapi seluruh Kepulauan Melayu dan negerinegeri timur sebagai bahasa yang difahami. Orang yang tidak memahami bahasa Melayu sebagai lingua franca akan kehilangan jejak kerana bahasa itu digunakan di seluruh Kepulauan Melayu hingga Filipina. Dalam bidang perkamusan pada abad ke-17, para sarjana eropah telah berusaha menyusun kamus dan daftar kata dalam bahasa Melayu. Pada tahun 1613 kamus Arthus cetakan kedua telah diterbitkan manakala tahun 1623 kamus Belanda-Melayu dan Melayu-Belanda oleh Casper Wittens dan Sebastian Danckaerts diterbitkan di The Hauge.

5

3.2

Bahasa Melayu di Nusantara Selain itu, bahasa Melayu juga digunakan sebagai bahasa persuratan di

antara pentadbir dan raja-raja. Di Kepulauan Melayu Sultan Allaudin di Aceh telah menulis surat kepada Harry Middleton pada tahun 1602. Di Aceh dan kepulauan Nusantara termasuk Brunei dan Palembang kegiatan keintelektualan yang berbahasa Melayu telah tersebar luas. Selain itu, kegiatan penulisan berasaskan agama Islam khususnya juga tersebar luas. Tokoh-tokoh seperti Sheikh Nurrudin al-Raniri, Hamzah Fanasuri, dan Shamsuddin al-Sumatrani turut memberikan sumbangan dalam bidang penulisan Melayu Islam. Kitab-kitab agama dalam bahasa Melayu juga banyak dihasilkan. Bukti penyebaran bahasa Melayu yang lain adalah seperti tulisan arab telah diterima sebagai tulisan orang Melayu dan penggunaannya tersebar. Beberapa perubahan dan penyesuaian telah dibuat terhadap kaligrafi Arab itu supaya sesuai dengan masyarakat di rantau ini.

6

4.0

Zaman pemerintahan Belanda dan Inggeris Di Tanah Melayu, Belanda telah mula bertapak pada tahun 1641

manakala Inggeris bermula pada tahun 1824. Zaman pemerintahan Inggeris telah berakhir pada tahun 1957 iaitu ketika negara kita merdeka. 4.1 Bahasa Melayu bermula pada tahun 1700 Pada tahun 1700 hingga 1874, Pulau Penyengat merupakan tempat berkembangnya bidang kesusasteraan dan kebudayaan Melayu. Selain itu, di Pattani dan Pelembang kegiatan persuratan dari aspek keagamaan juga berkembang. Antara tahun-tahun inilah penulisan dalam bahasa Melayu yang aktif dan kreatif menjadi asas untuk penulisan di abad yang akan datang. Antara tokoh yang terkenal pada masa itu ialah Abdul Samad Palembang, Muhammad Kemas Palembang dan Syeikh Daud al-Fatani. 4.2 Bahasa Melayu tahun 1824-1900 Tanah Melayu telah mula mendapat pengaruh Pendidikan Inggeris terutamanya di Negeri Selat di antara tahun 1824 sehingga 1900. Raffles telah mengumpul banyak naskah penulisan Melayu lama dengan bantuan Munsyi Abdullah untuk dihantar ke London tetapi malangnya naskah-naskah tersebut telah telah musnah dalam kebakaran Kapal ’The Fame’ pada tahun 1826 di Laut Bengkahulu. Namun begitu masih terdapat naskah Melayu yang dibawa ke barat seperti Britan dan Jerman. Menurut anggaran Profesor Ismail Husein, terdapat lebih kurang 7000 naskah terdapat di seluruh dunia terutamanya barat. Terdapat juga penglibatan orang bukan Melayu dalam penulisan surat khabar pada masa itu. Seorang cina telah menulis karya yang bertajuk Lawah-lawah Merah dalam bahasa Melayu pasar manakala Belanda dan Indonesia menulis syair yang bertajuk Sinyor Costa. Penulisan orang bukan Melayu dalam penulisan Melayu

7

adalah kurang bermutu dan tidak wajar diketengahkan ke dalam bahasa Melayu tetapi penglibatan mereka juga penting dalam perkembangan bahasa Melayu. Antara tahun 1874 dan 1900, di Negeri Selat telah muncul akhbar hindustan yang telah diterjemahkan ke dalam bahasa Melayu. Karya-karya tersebut adalah seperti Hikayat Gul Bakawali dan Hikayat Kamarulzaman. Pegawai Belanda dan Inggeris tidak jemu belajar, menyelidik dan menulis mengenai masyarakat Melayu. Mereka telah melihat dari aspek sastera lisan, kepercayaan, kebudayaaan dan linguistik. Mereka juga berpendapat bahawa persuratan dan kesusasteraan bahasa Melayu bayak dipengaruhi unsur luar seperti Hindu, Arab dan Parsi. 4.3 `Bahasa Melayu tahun 1900-1957 Pada tahun 1900 hingga 1957 bahasa Melayu dilihat semakin berkembang. Pegawai-pegawai Inggeris seperti R.O. Winstedt, Wilkinson dan Crawford telah mengumpul bahan kesusasteraan bahasa Melayu untuk sekolah dan maktab dalam bentuk rakaman seperti Cerita Jenaka, Hikayat Awang Sulung Merah Muda dan Hikayat Malim Deman. R.O. Winstedt juga ada menulis karya dalam bahasa Melayu seperti Jaya Waras dan Tarikh Melayu pada tahun 1918 sebagai bahan penulisan yang bercorak pengetahuan untuk murid di sekolah Melayu. Karya beliau yang lainnya ialah Kamus Melayu-Inggeris yang beliau susun antara tahun 1901-03. Selepas tahun 1928, rakyat Indonesia telah mengiktiraf bahasa Melayu-Riau sebagai bahasa Indonesia disamping unsur sukuan untuk memperkayakan bahasa Indonesia. Jabatan Karang Mengarang MPSI telah ditubuhkan pada tahun 1924 untuk menerbitkan bahan bacaan dalam bahasa Melayu. Antara buku yang terkenal keluaran MPSI ialah seperti Salah Asuhan, Kerana Mentua dan hasil terjemahan mereka yang terkenal seperti Robinson Crusoe. Tokoh MPSI yang terkenal ialah Za’ba yang memegang jawatan sebagai ketua pengarang dan penterjemahan Kanan. Secara keseluruhannya, MPSI terlibat dalam bidan penulisan, penterjemahan dan 8

penerbitan. Akhbar al-Imam pula telah mula dikeluarkan pada tahun 1926. Akhbar ini mengandungi bahan bacaan seperti cerita, dan juga terjemahan novel Mesir seperti Hikayat Faridah Hanum. Al-Imam talah ditubuhkan oleh seorang tokoh yang bernama Syed Syeikh al-Hadi. Tokoh bahasa Melayu yang lain pula adalah seperti Ishak Haji Muhammad yang telah memperjuangkan ilmu persuratan Melayu. Karya-karya beliau adalah seperti Putera Gunung Tahan dan Anak Mat Lela Gila. Za’ba pula merupakan tokoh bahasa, kebudayaan, dan kesusasteraan Melayu yang terkenal. Beliau telah menulis pelbagai buku sebagai bahan bacaan di peringkat sekolah dan maktab. Karya beliau yang terkenala adalah seperti Ilmu Mengarang Melayu, Daftar Ejaan Melayu-Jawi Rumi serta Pelita Bahasa Melayu l,ll dan lll. Sebelum Perang Dunia ke-2, bahasa Melayu digunakan dalam urusan rasmi di 5 buah Negeri Melayu Tidak Bersekutu dan Negeri-Negeri Melayu Bersekutu. Contohnya ialah di pejabat polis dengan pegawai-pegawai yang berbilang bangsa. Pada zaman Jepun iaitu di antara tahun 1941 hingga 1945, orang Melayu masih berani memperkembangkan bangsa, bahasa, kesusasteraan dan dan kebudayaan tetapi dalam akhbar dan majalah Jepun khususnya golongan nasionalisme. Pemikiran golongan intelektual pada zaman tersebut dapat digambarkan melalui sajak-sajak Jepun, memoir dan antologi yang ditulis oleh tokoh-tokoh seperti Ahmad Boestaman, Ishak Haji Muhammad, A. Samad Ismail dan Mahsuri S.N. Selepas Perang Dunia ke-2, bahasa Melayu berada pada kedudukan yang terancam. Ini kerana kemasaukan pegawai-pegawai Inggeris yang baru dan jahil dalam bahasa Melayu telah mengenepikan kedudukan bahasa Melayu di Semenanjung Tanah Melayu dan meningkatkan kedudukan bahasa Inggeris. Pada masa itu, bahasa Inggeris dijadikan sebagai bahasa pengantar dalam 9

bidang pendidikan, urusan rasmi dan pentadbiran terutamanya di Negeri-Negeri Melayu Bersekutu. Walaupun begitu, kesusasteraan bahasa Melayu terus dihasilkan oleh golongan cendekiawan yang bukan berpendidikan barat tetapi berpendidikan Melayu dan Arab A.S.A.S 50 pula berjuang dalam mendaulatkan bahasa Melayu disamping kemerdekaan dalam bidang penulisan. Antara tokoh A.S.A.S 50 ialah Mohd Arif Ahmad, Hamzah, Rosmera dan Keris Mas. Dewan Bahasa dan Pustaka telah ditubuhkan untuk memajukan bahasa kebangsaan dari aspek bakat penulisan, perkamusan, ejaan dan penerbitan.

10

Rumusan Asal-usul bangsa Melayu sehingga kini masih kabur. Menurut beberapa sarjana Eropah seperti Hendrik Kern (Belanda) dan Robert von Heine Geldern (Austria) menyatakan bahawa bangsa Melayu berasal daripada kelompok Austronesia, iaitu kelompok manusia yang berasal dari daerah Yunan di China yang kemudiannya berhijrah dalam bentuk beberapa gelombang pergerakan manusia dan akhirnya menduduki wilayah Asia Tenggara. Bahasa Melayu berasal daripada rumpun bahasa Austronesia, yang berasal daripada keluarga bahasa Austris. Pada zaman Sriwijaya pada abad ke-7, terdapat bukti penggunaan baasa melayu dengan penemuan batu-batu bersurat yang dijumpai di Palembang, Pulau Bangka dan Daerah Hulu Jambi. Bahasa melayu digunakan sebagai bahasa pentadbiran, perdagangan dan perhubungan umum. Kewujudan Bahasa Melayu pada masa itu juga disokong oleh satu catatan pengembara Cina yang singgah di Sriwijaya dalam perjalanan ke India. Bukti-bukti konkrit yang lain ialah penemuan dua buah patung iaitu di Padang Lawas yang bertarikh 1029 Masihi dan di Padang Roco, Batanghari yang terdapat perkataan ’Malaya’ di belakangnya dan bertarikh 1286 Masihi. Pada zaman Melaka di antara tahun 1400 hingga 1511 merupakan zaman kegemilangan bahasa melayu. Pada zaman tersebut, pengaruh agama Islam amat kuat dalam mempengaruhi perkembangan bahasa Melayu. Terdapat hikayat dan batu bersurat yang menjadi bukti kewujudan dan kegemilangan bahasa Melayu pada zaman tersebut. Pengaruh Agama Islam yang amat kuat pada masa itu telah menjadikan bahasa Melayu sebagai bahasa penyebaran agama Islam dalam bentuk tulisan Jawi. Antara tokoh ulama yang terkenal pada masa itu ialah Syeikh Abdul Aziz, Maulana Abu Bakar dan Kadi Yusuf. Bahasa Melayu juga telah menjadi sumber perundangan yang ditulis dalam bahasa Arab oleh Kerajaan Melaka pada masa tersebut. Contohnya ialah Undang-undang Melaka dan Hukum Kanun Melaka. Pada zaman Melaka juga, bahasa Melayu telah menjadi bahasa lingua franca, bahasa kesusasteraan, kebudayaan dan bahasa rasmi di istana dengan 11

penemuan batu-batu bersurat di Pagar Ruyung, Minangkabau yang bertarikh 1356 Masihi manakala batu bersurat Kuala Berang, Terengganu adalah dipercayai bertarikh pada tahun1303 hingga 1387.

Pada tahun 1511, Melaka telah jatuh ke tangan Portugis. Meskipun begitu, kedudukan bahasa Melayu tetap kekal teguh sebagai bahasa kesusasteraan, lingua franca, bahasa keagamaan, bahasa persuratan, bahasa ilmu dan juga bahasa perantaraan atau komunikasi setempat. Pada zaman penjajahan Portugis di Melaka, penjajah Portugis ada menyimpan hasil-hasil kesusasteraan Melayu. Ini dapat menggambarkan bahawa betapa pentingnya bahasa Melayu pada masa itu. Pigafetta, seorang kelasi Itali telah menyusun daftar kata Melayu-Eropah(Itali) pada tahun 1521 yang kemudiannya digunakan oleh orang-orang di pelabuhan Pulau Tidore sebagai bahasa komunikasi. Francois Valentijn, seorang pendeta dan ahli sejarah Belanda menulis tentang Kepulauan Melayu dan menyatakan bahawa bahasa Melayu bukan sahaja dituturkan di pinggir laut tetapi seluruh Kepulauan Melayu dan negeri-negeri timur. Bahasa Melayu juga digunakan sebagai bahasa persuratan di antara pentadbir dan raja-raja sebagai contoh, Sultan Allaudin di Aceh telah menulis surat kepada Harry Middleton pada tahun 1602. Di Aceh dan kepulauan Nusantara termasuk Brunei dan Palembang kegiatan keintelektualan yang berbahasa Melayu telah tersebar luas. Bukti penyebaran bahasa Melayu yang lain adalah seperti tulisan arab telah diterima sebagai tulisan orang Melayu dan penggunaannya tersebar.

12

RUJUKAN 1. Hj. Alias Hj. Zaidi, Kursus Lengkap Bahasa Melayu STPM Kertas 1 Bahagian 1 1992 2. Nik Kafiyah Karim a.d, Tatabahasa Dewan edisi baharu, 2002 3. Raminah Hj. Sabran a.d, Kajian bahasa untuk pelatih maktab perguruan, 1986 4. Abdul Rashid Melebek, Amat Juhari Moain 5. http://www.scribd.com/doc/20408364/b-Sejarah-Pertumbuhan-BahasaMelayu 6. http://bmstpm.blogspot.com/2008/11/sejarah-perkembangan-dan-asalusul.html 7. http://www.tutor.com.my/tutor/arkib2002.asp? e=STPM&s=BM&b=NOV&m=3&r=m&i=NOTA 8. http://staff.iiu.edu.my/mascitah/sejarahawal.doc 9. http://faculty.unitarklj1.edu.my/ALD0063/week/ASAL%20USUL %20BAHASA%20MELAYU.doc

13

You're Reading a Free Preview

Download
scribd
/*********** DO NOT ALTER ANYTHING BELOW THIS LINE ! ************/ var s_code=s.t();if(s_code)document.write(s_code)//-->