P. 1
landskap

landskap

|Views: 519|Likes:
Published by um_ayu

More info:

Published by: um_ayu on Jul 28, 2010
Copyright:Attribution Non-commercial

Availability:

Read on Scribd mobile: iPhone, iPad and Android.
download as PDF, TXT or read online from Scribd
See more
See less

04/18/2013

pdf

text

original

Sections

CADANGAN PEMBANGUNAN LANDSKAP KOMUNITI KAMPUNG DI AYER BALOI, PONTIAN, JOHOR.

NOOR HIDAYAH BINTI MAT ISRIN

Tesis ini dikemukakan sebagai memenuhi syarat penganugerahan Ijazah Sarjana Muda Senibina Landskap

Fakulti Alam Bina Universiti Teknologi Malaysia

MEI 2008

ii

Saya mengaku tesis berjudul “ Cadangan Pembangunan Landskap Komuniti Kampung di Ayer Baloi, Pontian, Johor “ adalah hasil kerja dan nukilan saya sendiri kecuali ringkasan yang mana tiap-tiap satunya telah saya nyatakan sumbernya.

Signature Author Date

: : :

………………………………... NOOR HIDAYAH BINTI MAT ISRIN 02 MEI 2008

iii

Untuk mak dan abah tersayang, Hj Mat Isrin Bin Kasbullah, dan Hjh Rosinah Binti Rosdi, dan keluarga tercinta, pensyarah, dan kawan-kawan yang selalu menyokong sepanjang perjalanan saya…

iv

PENGHARGAAN

Alhamdulillah Hirabbil Alamin bersyukur saya terhadap Ilahi kerana diberi kekuatan dan kesabaran dalam menyediakan tesis dari awal sehinggalah tesis ini dapat disiapkan. Terima kasih yang tidak terhingga kepada studiomaster PM Dr Mohd Sarofil Abu Bakar kerana banyak memberi tunjukajar dan panduan yang berguna dalam menyiapkan tesis ini. Jutaan terima kasih juga kepada para panel yang telah banyak ,memberi kritikan dan nasihat yang sungguh memberi kesan terutamanya kepada PM Dr Ismail Said, Tn Hj Dr Mahmud Jusan, Pn Norasyikin Mohd Yasin and Dr. Jamil Abu Bakar. Segala kritikan sangat berguna dimasa akan datang. Tidak lupa kepada Pn Sumayah Othman dan Cik Siti Rahmah Omar dalam memberi semangat yang tidak putus.

Terima kasih yang tidak terhingga juga kepada mak dan abah, Hj Mat Isrin Kasbullah dan Hjh Rosinah Rosdi, kakak, Suryani Mat Isrin and Haryati Mat Isrin, kerana tidak jemu memberi semangat. Terima kasih juga kepada abang, Halim Mat Isrin, untuk kata-kata hikmah yang sentiasa membuka minda tentang bidang ini.

Untuk kawan-kawan yang sentiasa bersama dalam ketawa mahupun tangisan, terima kasih atas segala-galanya. Untuk Oya, Yatie, Zana, Yanie, Lee dan Siti, ini adalah ’our spirit of friendship’. Terima kasih juga kepada senior yang banyak membantu dalam memberi idea dan semangat. Akhir kata, terima kasih untuk semua….

v

ABSTRACT

This project is about development of village community in Ayer Baloi, Pontian Johor. The location of the village is very unique, where located along main road that connect Pontian and Batu Pahat. The main issue that

highlighted in this project is the reason of community sustainbility. In terms of protection of social places and social attachment within the new development. The intention of the development is not to urbanize the village, but, to put some touch in village development. The role of landscape architect need in developing village community. The objectives of this project is to make the community stay and will not going anyway because the community is the group that become the pioneer of the place.

vi

ABSTRAK

Projek ini adalah berkaitan dengan pembangunan landskap komuniti kampung di Ayer Baloi, Pontian, Johor. Lokasi kampung ini adalah unik kerana terletak di sepanjang jalan yang menghubungkan Pontian dengan Batu Pahat. Isu utama yang hendak diketengahkan adalah dalam projek ini adalah berkaitan dengan pembangunan mapan komuniti kampung. Dari aspek

pemeliharaan tempat-tempat sosial dan interaksi sejajar dengan pembangunan baru yang dijalankan. Tujuan utama pembangunan bukanlah untuk

membandarkan kampung tersebut, tetapi memberi sedikit sentuhan dalam pembangunan komuniti kampung. Peranan arkitek landskap perlu dalam

usaha ini. Objektif utama dalam pembangunan ini adalah sebagai usaha dalam menjadikan komuniti di kampung tersebut selesa dan merasakan itulah tempat mereka, dan mereka tidak perlu keluar untuk tinggal di tempat lain, kerana komuniti merupakan kumpulan yang menjadi penggerak dalam pembangunan sesebuah kampung.

vii

ISI KANDUNGAN

BAB

TAJUK DEKLARASI DEDIKASI PENGHARGAAN ABSTRACT ABSTRAK ISI KANDUNGAN SENARAI JADUAL SENARAI GAMBARAJAH

M/SURAT ii iii iv v vi vii xii xiii

1

PENGENALAN 1.1 1.2 1.3 1.4 1.5 1.6 1.7 1.8 Konteks kampung Pernyataan masalah Matlamat Objektif Kaedah kajian Skop projek Kepentingan projek Rumusan 1 3 4 4 5 7 7 8

2

KAJIAN ILMIAH 2.1 Pengenalan 10

BAHAGIAN I – Rekabentuk kampung 2.2 Kata kunci dan definasi

11 11

viii 2.2.1 Kampung (Village) 2.2.2 Pembangunan Luar Bandar (Rural development) 2.2.3 2.2.4 Identiti Tempat (Place Identity) ‘Place Attachment’ 12 12 12 11

2.3

Karakter kampung 2.3.1 Jenis-jenis kampung 2.3.1.1 Perkampungan sawah padi (Paddy field village)

12 14

15

2.3.1.2 Perkampungan ladang (farm village) 15 2.3.1.3 Perkampungan nelayan (fisherman village) 2.3.1.4 Perkampungan tradisional (traditional village) 2.3.1.5 Perkampungan terancang (well-planned village) 2.3.1.6 Perkampungan orang asli (aboriginal village) 2.3.2 Corak penempatan kampung 2.3.2.1 Berpusat 2.3.2.2 Berjajar 2.3.2.3 Berselerak 2.3.3 Rekabentuk kampung 18 19 19 19 20 21 17 17 16

BAHAGIAN II – Rekabentuk Komuniti 2.4 Kata kunci dan definasi 2.4.1 Komuniti (Community)

22 22 22 22

2.4.2 Perancangan (Planning) 2.4.3 Perancangan Komuniti (Community Planning) 2.4.4

22

Rekabentuk Komuniti (Community Design) 23

ix 2.5 Rekabentuk komuniti mapan 2.5.1 Struktur sosial 2.5.2 Interaksi sosial dan perhubungan 24 24 26 27 30

2.5.3 Persekitaran fizikal 2.6 Rumusan

3

KAJIAN RUJUKAN 3.1 3.2 Pendahuluan Clonaslee Village 3.2.1 3.2.2 3.2.3 3.2.4 3.2.5 Latar Belakang Sejarah Konsep Rekabentuk dan Pendekatan Konteks Tapak Karakter dan Perancangan Reruang 3.2.5.1 Karakter Umum 3.2.5.2 Ruang terbuka 3.2.5.3 Kawasan Hijau (The Green) 3.2.5.4 The Square (Hickey’s Pub) 3.2.5.5 Potensi untuk kawasan hijau 3.2.6 Pertimbangan Aspek Tertentu 3.2.6.1 Kualiti Visual 3.2.6.2 Landskap Jalan 3.2.6.3 Papan tanda 3.2.7 3.3 Rumusan 31 32 32 32 34 35 36 36 37 37 38 39 39 39 40 41 41 42 42 43 43 44 45 46 47

Village Home, Davis, California 3.3.1 3.3.2 Konsep Rekabentuk dan Pendekatan Karakter dan Perancangan Reruang 3.3.2.1 Ruang Terbuka 3.3.2.2 ’Edible Landscape’ 3.3.3 Rumusan

3.4 3.5

Perbandingan kajian kes Rumusan

x 4 INVENTORI, ANALISIS, DAN SINTESIS TAPAK 4.1 4.2 4.3 4.4 4.5 4.6 4.7 4.8 4.9 4.10 4.11 Pendahuluan Pengenalan tapak Karakter komuniti Aktiviti tempatan Sirkulasi Gunatanah Hidrologi dan jenis tanah Kemudahan fasiliti Tumbuhan Sintesis tapak Potensi tapak 4.11.1 Agrikultur 4.11.2 Sosial dan Budaya 4.11.3 Unsur Tradisional 4.12 Halangan tapak 4.12.1 Pemeliharaan landskap kampung 4.13 Rumusan 49 50 51 52 54 55 57 60 61 63 64 64 64 64 65 65 66

5

PEMBANGUNAN PELAN INDUK 5.1 5.2 Pendahuluan Pembangunan pelan induk 5.2.1 5.2.2 5.2.3 Matlamat kajian Objektif kajian Pendekatan rekabentuk 67 68 68 69 69 71 74 74 75 76 77 78 79 80

5.2.4 Konsep rekabentuk 5.2.5 Aktiviti dan reruang 5.2.5.1 Fishing Home 5.2.5.2 Village Center 5.2.5.3 Riverhomestay 5.2.5.4 IT Center 5.2.6 Tampak

5.2.7 Keratan 5.3 Rumusan

xi

6

PEMBANGUNAN PELAN TERPERINCI 6.1 6.2 Pendahuluan Pembangunan pelan terperinci 6.2.1 Matlamat kajian 6.2.2 Objektif kajian 6.2.3 Konsep rekabentuk 6.2.4 Konsep reruang 6.2.5 Pembangunan secara konsep 6.2.6 Konsep Landskap Lembut dan Landskap Kejur 6.3 Rumusan 88 89 81 82 82 82 83 85 85

7

KESIMPULAN 7.1 Kesimpulan 90

RUJUKAN

92

xii

SENARAI JADUAL

NO. JADUAL.

TAJUK

M/SURAT

4.1 4.2 4.3 4.4 4.5 4.6 4.7 4.8

Pengenalan tapak Karakter komuniti Aktiviti tempatan Sirkulasi Gunatanah Hidrologi dan gunatanah Kemudahan fasiliti Tumbuhan

51 52 54 55 57 59 61 62

xiii

SENARAI GAMBARAJAH

NO GAMBARAJAH.

TAJUK

M/SURAT

1.1 2.1

Carta alir kajian Cara hidup di kampung yang menjadi turun temurun dalam masyarakat

6

11 14

2.2

Aturan kampung

2.3

Kampung dalam konteks sawah padi

15

2.4

Kampung dalam konteks sawah ladang

16

2.5

Perkampungan nelayan

16

2.6 2.7 2.8 2.9

Perkampungan tradisional Perkampungan terancang Perkampungan asli Corak petempatan berpusat

17 18 18 19

2.10

Corak petempatan berjajar

20

2.11

Corak petempatan berselerak

20

xiv

2.12

Rekabentuk kampung yang dilitupi kawasan hijau

21

2.13

Pembangunan kawasan poket

23

2.14

Perkaitan antara keluarga, kejiranan dan komuniti

25

2.15

Salah satu interaksi sosial di kampung

26

2.16

Rekabentuk kampung tradisional

28

2.17

Laluan

29

2.18

Interaksi komuniti

29

3.1

Menunjukkan peta lokasi Clonaslee Village

32

3.2

Menunjukkan Restored Brittas Lake

33

3.3

Pelan perancangan dan rekabentuk Clonaslee Village

34

3.4

Tullamore Road

35

3.5

Castlecuff Road

35

3.6

Rosenallis Road

35

3.7

Aturan jalan di Clonaslee Village

36

3.8

Menunjukkan The Green

37

3.9

Visual ke arah Main Street dari arah timur Heritage Center 37

xv

3.10

Gorragh River

38

3.11

Menunjukkan keadaan jalan yang kemas dan teratur

40

3.12

Menunjukkan perabut jalan yang digunakan di Main Street dan Tullamore Road 40

3.13

Menunjukkan pelan perancangan dan rekabentuk Village Homes 42

3.14

Menunjukkan panorama ke arah Central Open Space 43

3.15

Menunjukkan ’Community Garden ’

44

3.16

Menunjukkan landskap agrikultur

44

4.1

Menunjukkan Peta Lokasi dan peta kekunci tapak 51

4.2

Menunjukkan salah satu aktiviti kemasyarakatan di tapak 54

4.3

Menunjukkan pelan sirkulasi di Ayer Baloi

55

4.4

Salah satu guna tanah yang dominan adalah tanaman pisang 56

4.5

Penanaman kelapa.

56

4.6

Menunjukkan laluan tidak formal diantara sesebuah rumah 56

xvi

4.7

Menunjukkan halaman di hadapan rumah

56

4.8

Menunjukkan rumah kedai yang menjadi tempat pertemuan komuniti kampung 57

4.9

Menunjukkan rumah kedai dan bengkel

57

4.10

Menunjukkan peta hidrologi

58

4.11

Ciri-ciri unik di kawasan kampung

59

4.12

Sungai yang menjadi pengangkutan para nelayan ke sungai 59

4.13

Penanaman pisang

62

4.14

Penanaman jagung

62

4.15

Hutan Paya Bakau

62

4.16

Menunjukkan analogi perancangan secara skematik 63

5.1

Menunjukkan salah satu permandangan di Ayer Baloi 69

5.2

Menunjukkan pengenalpastian kawasan-kawasan tumpuan 70

5.3

Menunjukkan sungai dan jalan yang menjadi ’anchor’ di kampung tersebut 70

5.4

Menunjukkan proses dalam pendekatan ’filtration’ 70

xvii

5.5

Menunjukkan analogi kepada konsep

71

5.6

Menunjukkan pelan induk Village Homes di Ayer Baloi 73

5.7

Menunjukkan pelan tapak bagi kawasan ’Fishing Home’ 74

5.8

Menunjukkan gambaran aerial ke arah ’Fishing Home’ 74

5.9

Menunjukkan pelan tapak bagi kawasan ’Village Center’ 75

5.10

Menunjukkan gambaran aerial ke arah ’Village Center’ 75

5.11

Menunjukkan pelan tapak bagi kawasan ’Riverhomestay’ 76

5.12

Menunjukkan gambaran aerial ke arah ’Riverhomestay’ 76

5.13

Menunjukkan pelan tapak bagi kawasan ’ITCenter’ 77

5.14

Menunjukkan gambaran aerial ke arah ’IT Center’ 77

5.15

Menunjukkan tampak A dan B

78

5.16

Menunjukkan keratan A-A dan B-B

78

xviii 6.1 Menunjukkan zone pembahagian reruang 83

6.2

Menunjukkan pandangan aerial terhadap persekitaran fizikal Rumah Budaya 83

6.3

Menunjukkan pelan terperinci bagi kawasan Rumah Budaya

84

6.4

Menunjukkan keratan dan tampak bagi pelan terperinci A

84

6.5

Menunjukkan konsep reruang

85

6.6

Menunjukkan perkaitan kontra dan harmoni

85

6.7

Menunjukkan komposisi ’emphasis’

86

6.8

Menunjukkan keseimbangan dari segi perletakan ruang 86

6.9

Menunjukkan elemen-elemen yang dominan

87

6.10

Menunjukkan elemen-elemen landskap lembut dan landskap kejur 88

BAB 1

PENDAHULUAN

1.1

Konteks Kampung

Kampung atau desa merupakan kawasan pendudukan komuniti yang paling kecil dalam hieraki penduduk. Kawasan kampung merupakan kawasan yang

terletak di pinggir bandar, yang mana secara tradisionalnya disokong oleh aktiviti agrikultur seperti sawah padi, getah dan kelapa sawit. Kampung, secara kasarnya, mungkin kelihatan berselerak dan tidak tersusun di mata banyak pemerhati, tetapi karakter inilah yang tidak dapat dilihat di bandar.

Persekitaran kampung terdiri daripada rumah-rumah sesebuah, pokokpokok yang tumbuh secara semulajadi, halaman dan laluan semulajadi yang menghubungkan sesebuah rumah. Rumah-rumah tersebut kelihatan serupa antara satu sama lain dan berharmoni dengan persekitaran. Laluan penghubung tidak didefinasikan dengan jelas dari segi bahan. persendirian juga tidak dipisahkan melalui pagar. sempadan secara psikologi. menggambarkan aturan kampung. Ruang bersama dan rumah Yang ada mungkin hanya

Tiada susunan geometri yang jelas dapat

2 Disebalik aturan berselerak tersebut, komuniti kampung menentukan hubungan sosial, budaya dan cara hidup mereka samada sesama famili, jiran dan komuniti. Interaksi sosial tersebut dapat dimanfaatkan secara maksimum

berdasarkan kebebasan pergerakan (free-flowing), ruang terbuka dan ketiadaan halangan antara ruang bersama dan ruang persendirian. Bagi kanak-kanak, mereka dapat bermain secara selamat di halaman rumah mereka. Persekitaran yang selesa dilitupi kanopi pohon kelapa dan pokok-pokok lain membenarkan kanak-kanak untuk bermain walaupun dalam keadaan cuaca panas. Situasi ini menggambarkan betapa interaksi adalah sebahagian daripada hidup mereka.

Komuniti kampung telah mencipta hubungan sesama komuniti, yang mana mereka selesa dan merasakan kampung tersebut adalah kepunyaan mereka. Hubungan tersebut telah mencetuskan semangat komuniti (sense of community) dimana mereka dapat menjalankan aktiviti bersama, samada formal atau tidak formal. Situasi ini menggambarkan identiti komuniti setempat dengan cara mereka tersendiri. Identiti yang tidak didapati di tempat lain memberi makna dan

membentuk semangat setempat (sense of place) di persekitaran kampung.

Semangat setempat (sense of place) merupakan bukti untuk persekitaran kampung. Karakter unik yang tidak terdapat di tempat lain, adalah

menggambarkan aktiviti dan cara hidup mereka dengan menghormati sifat dan nilai kontek persekitaran. Persekitaran fizikal merupakan aspek yang perlu

diambilkira bagi memastikan semangat setempat ini tidak pupus ditelan masa.

Karakter persekitaran fizikal di kampung termasuklah rumah, kawasan perniagaan dan kedai, institusi, kawasan kebun dan kawasan-kawasan tumpuan yang lain. Di tempat-tempat tumpuan inilah merupakan kata kunci dimana

komuniti selesa dan menjalankan activiti harian bersama. Adalah penting bagi memastikan persekitaran kampung terus bertahan pada masa akan datang, tetapi tidak ketinggalan daripada arus kemajuan. Aspek-aspek bernilai yang

menggambarkan suasana kampung perlu dikekalkan walaupun berhadapan dengan

3 kemajuan. Dengan erti kata lain, memajukan tidak semestinya menjadikan

kawasan kampung tersebut seperti bandar, sebaliknya perlu untuk mengambil kira reaksi komuniti setempat.

1.2

Pernyataan Masalah

Menurut Mohd Koharuddin (2005), strategi pembangunan di Malaysia telah mengalami pelbagai perubahan sesuai dengan perkembangan masa dan zaman. Pembangunan di Malaysia lebih bersifat pembangunan terancang. Secara mudahnya pembangunan ialah proses perubahan daripada peringkat kurang maju kepada peringkat yang lebih maju sama ada dalam aspek pemikiran manusia ataupun aspek fizikal atau persekitaran.

Menyedari Malaysia sedang mengalami transformasi pembangunan negara menjelang tahun 2020, komuniti luar bandar seharusnya lebih bersedia dalam meletakkan diri mereka setanding dalam situasi tersebut. Pembangunan manusia menjadi faktor utama dalam pembangunan luar bandar, terutamanya dalam fokus mengubah kualiti hidup, dalam usaha menjadikan kawasan dan komuniti kampung lebih produktif, menarik dan seimbang antara sosio dan ekonomi.

Berdasarkan perancangan pembangunan luar bandar, adalah penting mengenalpasti aspek-aspek berharga dalam komuniti kampung, kerana

pembangunan bukan hanya bermaksud membawa elemen luar ke sesuatu tempat, tetapi juga mengambilkira keadaan sediada. Dengan ini aspek sosial yang telah mencetuskan semangat komuniti (sense of community) dan semanngat setempat (sense of place) perlu dikekalkan bagi menjamin pembangunan yang mampan dan berterusan. Hal ini kerana komuniti adalah faktor terpenting dalam menjamin pembangunan jangka panjang di luar bandar.

4

Peranan perancangan landskap di masa hadapan seharusnya menjurus kearah pembangunan persekitaran fizikal.

1.3

Matlamat

Tujuan projek ini dijalankan adalah untuk memberi penekanan terhadap pembangunan kampung dengan memperkenalkan pendekatan baru dari segi perancangan landskap bagi menjamin komuniti yang mempunyai daya tahan.

1.4

Objektif

Beberapa objektif dikenalpasti bagi mencapai gol.

1. Mengenalpasti aktiviti dan cara hidup komuniti kampung agar rekabentuk dan perancangan landskap yang dijalankan mengambilkira keadaan sediada. 2. Mengenalpasti tempat-tempat tumpuan yang menjadi titik focal komuniti kampung menjalankan aktiviti samada secara formal atau tidak. 3. Mengenalpasti faktor-faktor unik yang menggambarkan komuniti kampung untuk dijadikan sebagai ramuan dalam rekabentuk dan perancangan landskap kampung.

5 1.5 Kaedah Kajian

Bagi mencapai matlamat dan objektif, beberapa peringkat telah dikenalpasti melalui kaedah kajian.

1.5.1

Peringkat 1: Pengenalan masalah dan kehendak klien.

Projek pembangunan pelan induk dimulakan dengan pengenalan kepada masalah dan kehendak klien. Perkara-perkara yang perlu dipertimbangkan dalam pembangunan pelan induk.

1.5.2

Peringkat 2: Pengumpulan data tapak

Pengumpulan data tapak, inventori dan analisis tapak projek. Kenalpasti potensi dan halangan di tapak dan sintesis yang bersesuaian dengan tapak.

1.5.3

Peringkat 3: Kajian ilmiah

Kajian mengenai aspek dan kepelbagaian berkenaan tajuk projek. Maklumat dikumpul berdasarkan data primer dan data sekunder.

1.5.4 Peringkat 4: Pembangunan pelan induk

Pembangunan matlamat dan objektif pelan induk serta pendekatan yang bersesuain berdasarkan kajian ilmiah. Serta pembangunan lukisan teknikal.

Gambarajah 1.1 menunjukkan carta alir kajian.

6 Peringkat 1 – Pengenalan Masalah dan Kehendak Klien Pernyataan Masalah Kehendak Klien

Matlamat Dan Objektif

Skop Projek

Kepentingan Projek

Peringkat 2 – Pengumpulan Data Tapak Pengumpulan Data Tapak Inventori Dan Analisis Tapak

Peringkat 3 – Kajian Ilmiah dan Kajian Rujukan

Kajian Ilmiah Pengumpulan Data Kajian Rujukan

Peringkat 4 – Pembangunan Pelan Induk Pembangunan Pelan Induk

Matlamat, Objektif Dan Pendekatan Rekabentuk Awal Pembangunan Rekabentuk Pelan Terperinci

Lukisan Teknikal Pembentangan Dan Laporan Gambarajah 1.1 Carta alir kajian

7 1.6 Skop Projek

Projek ini memfokus ke arah pembangunan persekitaran fizikal dalam konteks kampung. Persekitaran fizikal yang dinyatakan adalah tempat atau titik tumpuan dimana komuniti menjalankan aktiviti. Dalam membuat perancangan dan rekabentuk landskap nilai dan ekspressi dalam bentuk yang dapat dilihat menjadi asas dalam pembangunan komuniti mampan.

Dalam membuat perancangan dan rekabentuk kampung, dalam projek ini adalah hanya menyentuh aspek persekitaran fizikal seperti menghidupkan semangat komuniti (sense of community) dengan menyediakan tempat berkumpul atau pusat komuniti dan ameniti yang mungkin perlu ada dalam pembangunan sesebuah kampung. Aspek-aspek lain seperti faktor kemiskinan, ketidaksamaan, dan ekonomi tidak akan dibincangkan.

Projek perancangan dan rekabentuk landskap adalah mengenai kampung, dan penekanan adalah bertujuan untuk memelihara dan memperbaiki kualiti hidup komuniti melalui pembangunan persekitaran fizikal kampung, termasuk

pembentukan ruang, komponen-komponen landskap dan juga rekabentuk yang sesuai dengan pembangunan tradisional kampung.

1.7

Kepentingan Projek

Berdasarkan isu yang telah dikenalpasti, hasil akhir yang diharapkan dapat menyelesaikan isu bagi mewujudkan pembangunan komuniti yang mampan. Perancangan dan rekabentuk kampung akan menjadikan kampung terus berdiri,

8 setanding dengan hieraki pembangunan yang lain, di samping aktiviti-aktiviti yang menyokong pembentukan komuniti yang livable.

Penaiktarafan

kampung

dari

aspek

pembangunan

fizikal

akan

meningkatkan penyertaan komuniti dalam aktiviti harian, terutama di kawasankawasan tumpuan contohnya di kedai-kedai, warung-warung dan sebagainya. Dengan penyediaan persekitaran fizikal yang lebih selamat dan selesa, bukan saja dapat menarik komuniti setempat datang ke tempat tersebut, tetapi juga menjadi imej setempat yang akan menarik orang luar menyertainya. Dengan itu, menjadi peluang kepada kampung tersebut untuk dikenali di peringkat seterusnya.

Keperluan untuk perancangan dan rekabentuk kampung memerlukan kombinasi rekabentuk kampung itu sendiri dengan aktiviti komuniti. Aktiviti

komuniti bermaksud tempat dimana komuniti setempat melakukan aktiviti bersama dalam konteks kampung, samada untuk melepaskan penat lelah selepas bekerja atau untuk duduk berkumpul bagi menjalankan interaksi sosial.

1.8

Rumusan

Secara rumusan, objektif utama projek ini dijalankan adalah untuk memberi pendekatan baru dalam perancangan dan rekabentuk komuniti kampung. Tujuan pendekatan tersebut adalah respon kepada isu kampung ke arah pembangunan mampan. Pembangunan mampan yang dimaksudkan adalah lebih menitikberatkan ciri-ciri imej setempat yang dibangunkan dengan pendekatan baru.

Matlamat

utama

projek

bukan

untuk

membina

komuniti,

tetapi

membangunkan kawasan berdasarkan komuniti, ciri-ciri dan karakter tempatan.

9 Mengambilkira tempat-tempat tumpuan yang berpotensi, disamping aktiviti dan cara hidup komuniti kampung. Dalam usaha menghasilkan teori rakabentuk,

kajian terhadap aspek fizikal adalah penting bagi memberikan refleksi kepada komuniti sekeliling.

Projek

perancangan

dan

rekabentuk

kampung

bermula

dengan

mengidentifikasi masalah dan isu, serta menyediaan matlamat dan objektif pembangunan. Skop rekabentuk juga dikenalpasti bagi menjadikan kajian dalam projek ini lebih fokus, dan kepentingan projek juga dikenalpasti bagi menghasilkan hasil akhir yang mempunyai makna tersendiri. Peringkat kedua adalah pengenalan kepada tapak kajian, inventori dan analisis tapak, manakala peringkat ketiga membincangkan kajian ilmiah yang berkaitan dengan projek, disamping kepelbagaian aspek kajian. Peringkat keempat merupakan pembangunan pelan induk disamping konsep yang sesuai, manakala peringkat keenam,

membincangkan pelan yang lebih terperinci.

BAB 2

KAJIAN ILMIAH

2.1

Pengenalan

Bab ini akan membincangkan kajian ilmiah berkaitan konteks kampung dan komuniti, berdasarkan kajian terdahulu dan dokumentasi. Bab ini terbahagi

kepada dua. Bahagian pertama membincangkan rekabentuk kampung manakala bahagian kedua membincangkan rekabentuk komuniti.

11 BAHAGIAN 1 – Rekabentuk Kampung

-

2.2

Kata Kunci dan Definasi

2.2.1

Kampung (Village)

Kampung merupakan petempatan desa yang berdaya saing dan bertahan melalui aktiviti seperti bercucuk tanam, menanam padi, menangkap ikan, dan aktiviti agrikultur. Ismail (2001) menerangkan setiap komuniti di kampung Cara

biasanya mengamalkan cara hidup yang dibawa secara turun temurun.

kehidupan kampung merupakan cara tradisi yang selalu dipraktiskan dan adakalanya menjadi inspirasi kehidupan di bandar.

Gambarajah 2.1 Cara hidup di kampung yang menjadi turun temurun dalam masyarakat

12 2.2.2 Pembangunan Luar Bandar (Rural development)

-

Pembangunan luar bandar merupakan pembangunan sesebuah kampung atau desa supaya menjadi lebih maju, menarik dan menguntungkan. Berdasarkan kepada Lele (1975), pembangunan luar bandar bertujuan memperbaiki standard kehidupan dengan memastikan proses pembangunan berdaya saing.

2.2.3

Identiti Tempat (Place Identity)

Identiti merupakan asas pembentukan sesuatu tempat berdasarkan pengalaman di sesuatu area yang berperanan dalam emosi serta aturan seseorang. Perkataan ’place identity’ berkait rapat dengan frasa ’siapa dan di mana kita’

2.2.4

‘Place Attachment’

Place attachment merupakan sebahagian daripada identiti tempatan. ’Place attachment’ terbentuk dengan memenuhi keperluan emosi penduduk setempat yang dapat dikembangkan di samping dapat kekal dan mapan.

2.3

Karakter Kampung

Aturan kampung secara kasarnya nampak berselarak dan tidak teratur pada pandangan pemerhati. Tetapi terdapat beberapa ’landmark’ atau titik fokal yang mungkin membantu untuk mengenalpasti orientasi bangunan. Kampung secara

13 rawaknya, terdiri daripada rumah melayu, pokok-pokok dan laluan atau lorong. Setiap sesebuah rumah kelihatan sama dan berharmoni dengan persekitaran. Tiada Jalan utama didalam kampung kecuali jalan masuk yang menghubung ke kampung. Sebaliknya hanya lorong-lorong kecik yang menjadi penghubung antara kampung, menghubungkan sebuah rumah ke rumah, dan menghubungkan dengan bahagian-bahagian di kampung sekitar. Lorong pula tidak ditentukan secara jelas, tetapi dapat dipastikan.

-

Tiada susunan geometri yang jelas dalam aturan kampung. Sebaliknya, kampung ditentukan melalui interaksi dan perhubungan sosial, budaya dan cara hidup di kampung. Di kampung, definisi kawasan terbuka dan persendirian tidak jelas dan ’overlap’. Sempadan antara kampung juga tidak dapat diketahui dengan jelas namun di sawah padi adalah lebih jelas dapat ditentukan dengan saliran dan tali air.

Interaksi sosial di kampung secara amnya dimaksimumkan dengan ruang yang tiada halangan dan bebas digunakan samada terbuka atau persendirian. Kanak-kanak pula dapat bermain dengan secara selamat di sekitar rumah dan juga di kawasan terbuka. Keadaan persekitaran kampung dikelilingi pokok kelapa dan pokok-pokok lain memberikan teduhan dan membolehkan reruang luar rumah digunakan sewaktu tengahari.

Aturan rawak, latar natural, penggunaan bahan-bahan tempatan pada bangunan, dan ketiadaan sempadan fizikal, memberikan kesan tidak formal dan terbuka dimana menyokong interaksi sosial yang kondusif. Persekitaran kampung merupakan ekspressi kepada budaya dan keperluan komuniti, tidak sama seperti latar moden yang merupakan eskpressi kepada sosio-ekonomi yang meluas.

14

-

Gambarajah 2.2 Aturan kampung
(Source:Lim Jee Yuan. The Traditional Malay House)

2.3.1

Jenis-jenis Kampung

Terdapat beberapa elemen yang perlu dipertimbangkan dalam mendefinisikan petempatan kampung mengikut jenis iaitu : i. Komposisi Penduduk dan kumpulan etnik ii. Asas Ekonomi dan Pekerjaan iii. Corak petempatan iv. Ciri-ciri fizikal dan lokasi Jenis-jenis petempatan yang biasanya terdapat di Malaysia adalh seperti berikut.

15

-

2.3.1.1 Perkampungan sawah padi (Paddy field village)

Perkampungan sawah padi biasanya terletak di tanah rata.

Sebahagian besar

penduduk bekerja sebagai pesawah padi, dan tanaman-tanaman lain sebagai sumber kehidupan. Rumah-rumah terletak berhampiran sawah. Aktiviti-aktiviti lain yang dijalankan termasuk menangkap ikan, menangkap burung dan bermain layang-layang apabila tiba musim.

Gambarajah 2.3 Kampung dalam konteks sawah padi

2.3.1.2 Perkampungan ladang (farm village)

Perkampungan ini kebiasaannya terdiri daripada beberapa corak petempatan, seperti berpusat, berjajar dan berselerak. Contoh perkampungan adalah terletak di kawasan ladang kelapa sawit di mana sebahagian penduduk bekerja di ladang. Contoh tumbuhan lain seperti ladang penanaman getah, kelapa dan juga nenas, seperti Kg. Mengkuang Titi, Pulau Pinang.

16

-

Gambarajah 2.4 Kampung dalam konteks ladang

2.3.1.3 Perkampungan nelayan (fisherman village)

Perkampungan nelayan dikenali kerana sebahagian besar penduduk bekerja sebagai nelayan. Di Malaysia, pembangunan kampung nelayan tertumpu kepada rekabentuk kampung dan rumah tradisional. Ini kerana bentuk-bentuk tertentu menggambarkan konsep warisan dan budaya tampatan.

Gambarajah 2.5 Perkampungan nelayan

17

-

2.3.1.4 Perkampungan tradisional (traditional village)

Kampung tradisi merupakan sebuah petempatan kampung yang wujud secara tidak dirancang atau organik. Kampung tradisi di bandar menampung bilangan penduduk yang tinggi yang majoritinya terlibat dengan aktiviti bandaran dan mempunyai keadaan fizikal yang kurang teratur dan seringkali mempamerkan keadaan yang sesak (slum) (http://www.geocities.com/unit7ppkl/petempatan.html).

Gambarajah 2.6 Perkampungan tradisional

2.3.1.5 Perkampungan terancang (well-planned village)

Kampung tersusun adalah kampung yang dirancang berasaskan beberapa sebab seperti penempatan semula kampung, pemberian tanah dan bencana alam. Kampung ini lazimnya berdensiti rendah dan sederhana dan penduduknya terlibat dalam pelbagai aktiviti ekonomi samada bandaran mahupun pertanian. Contoh kampung tersusun ialah Kampung Maju Rapat di Ipoh

18

-

Gambarajah 2.7 Perkampungan terancang

2.3.1.6 Perkampungan orang asli (aboriginal village)

Kampung Orang Asli merupakan petempatan orang asli yang wujud secara tidak terancang yang mempunyai identiti tersendiri. Kebiasaanya petempatan orang asli adalah jauh di kawasan pedalaman yang sukar dihubungi oleh sistem pengangkutan. Lazimnya, kampung ini terletak di kawasan yang berdekatan dengan sungai-sungai. Corak petempatan adalah berselerak mengikut suku kaum dan terdapat juga penduduk orang asli yang hidup secara berpindah randah. Aktiviti pekerjaan seharian adalah untuk sara diri sahaja seperti pertanian, mencari hasil hutan, memburu dan menangkap ikan. Contoh kampung orang asli ialah Kampung Sungai Dala di Gerik.

Gambarajah 2.8 Perkampungan asli

19 2.3.2 Corak Penempatan Kampung

-

Terdapat beberapa jenis corak petempatan di Malaysia.

Corak-corak tersebut

adalah berpusat, berjajar, dan berselerak, dimana setiap corak mempunyai ciri-ciri tersendiri.

2.3.2.1 Berpusat

Kebiasaan rumah dan bangunan tersusun rapat antara satu sama lain, biasanya terdapat disimpang jalanraya, sungai,

Gambarajah 2.9 Corak petempatan berpusat

2.3.2.2 Berjajar

Rumah dan bangunan tersusun di sepanjang pinggir pantai, tebing sungai, terusan, permatang, jalan raya, atau landasan keretapi.

20

-

Gambarajah 2.10 Corak petempatan berjajar

2.3.2.3 Berselerak

Rumah dan bangunan dibina jauh antara satu sama lain. Petempatan begini biasa terdapat di kawasan pedalaman, luar bandar, dan kebunkebun kecil.

Gambarajah 2.11 Corak petempatan berselerak

21 2.3.3 Rekabentuk Kampung

-

Petempatan kampung di kawasan desa merupakan kawasan yang terkecil sekali dalam konteks hierarki petempatan di negara ini. Berdasarkan gambarajah

dibawah, kawasan petempatan kampung mempunyai densiti berkepadatan rendah, kawasan hijau yang terjadi secara informal, dan mempunyai sumber semulajadi yang banyak.

Gambarajah 2.12 Rekabentuk kampung yang dilitupi kawasan hijau

Rekabentuk kampung menurut Countryside Commission (1996), menyatakan perlunya untuk menilai ciri-ciri dan struktur setempat dari segi : 1. Kampung dan aturan landskap 2. Rekabentuk aturan secara keseluruhan 3. Karakter dan rekabentuk terperinci bangunan dan ruang dalam kampung.

Rekabentuk kampung berdasarkan kepada beberapa perkara yang digariskan : 1. Jalan, lorong, laluan di dalam kampung sebagai penghubung 2. Pengaruh faktor fizikal dan natural 3. Bentuk dan rekabentuk kampung dan bangunan 4. ’Landmark’ setempat dan nod tertentu. 5. Evolusi dan perubahan kampung.

22 BAHAGIAN 1 – Rekabentuk Komuniti

-

2.4

Kata Kunci dan Definasi

2.4.1

Komuniti (Community)

Komuniti merupakan satu kumpulan sosial sesuatu organisma yang berkongsi persekitaran yang mempunyai kepentingan. Dalam komuniti manusia, kepercayaan, sumber, keutamaan, keperluan, dan keadaan semasa dan persamaan sedikit sebanyak mempengaruhi identiti tempatan.

2.4.2

Perancangan (Planning)

Perancangan merupakan cara rasional dalam penyediaan masa hadapan, melibatkan pemilihan tentang masa hadapan. Proses perancangan melibatkan

pengumpulan dan analisis data, dan mengsintesis kemungkinan trend tang bersesuaian untuk perancangan, dengan mengambilkira alternatif senario dan perancangan untuk melaksanakannya.

2.4.3

Perancangan Komuniti (Community Planning)

Komuniti merupakan satu kumpulan penduduk yang tinggal dalam satu sistem organisasi. Dalam membuat perancangan untuk sesebuah komuniti,

beberapa perkara perlu di ambil perhatian.

23 1. Perancangan komuniti adalah bermanfaat kepada penduduk tempatan. 2. Menghormati pengetahuan tempatan. 3. Melibatkan semua komuniti. 4. Perlu dari segi kewangan.

-

2.4.4

Rekabentuk Komuniti (Community Design)

Rekabentuk komuniti diibaratkan seperti pergerakan, perubahan atau transformasi yang tercetus daripada pertumbuhan yang dirasakan tidak terancang dari segi persekitaran fizikal yang menjadi faktor utama dalam menyumbang kepada interaksi sosial dan ekonomi. Rekabentuk adalah berdasarkan kepada

prinsip, persekitaran akan berfungsi lebih baik sekiranya komuniti mendapat kesan positif daripada perubahan. Seperti dalam gambarajah 2.13 dibawah.

Gambarajah 2.13 Pembangunan kawasan poket
(Source: Ismail Said, 2008)

24 2.5 Rekabentuk Komuniti Mapan

-

2.5.1

Struktur Sosial

Struktur sosial sesuatu komuniti adalah bermula dalam sebuah keluarga (family). Secara asasnya, struktur dalam keluarga terdiri daripada suami, isteri dan anak. Seorang suami menjadi ketua kepada isteri dan anak. Buttimer (1969) menerangkan dalam Keith D. Harris (1987:156), peringkat pertama daripada tiga peringkat bersosial iaitu Social Acquaintance Neigbourhood yang meliputi loronglorong kecil di persekiratan rumah. Daripada sebuah keluarga yang bahagia,

struktur sosial berkembang kepada kejiranan (neighbourhood), dimana sebuah keluarga berinteraksi dengan sebuah keluarga yang lain bagi memenuhi tuntutan cara hidup. Buttimer (1969) menerangkan peringkat kedua sebagai Homogeneous Neigbourhood terdiri daripada beberapa rumah di persekitaran dengan susunan ruang-ruang tertentu. Daripada kejiranan, struktur sosial berkembang menjadi

komuniti. Peringkat ketiga merupakan Neighbourhood Unit yang terdiri daripada ruang-ruang sosial seperti kedai, pasar, sekolah, dan fasiliti-fasiliti lain. Gambarajah 2.14 dibawah menunjukkan perkaitan antara keluarga, kejiranan, dan komuniti.

25

-

Gambarajah 2.14 Perkaitan antara keluarga, kejiranan dan komuniti
(Source: Ismail Said, 2008)

26 2.5.2 Interaksi Sosial dan Perhubungan

-

Interaksi sosial dan perhubungan terjadi berdasarkan struktur sosial dan ruang sosial (social spaces). Hubungan sosial berlandaskan kemesraan (intimacy) daripada persendirian (privacy). Interaksi sosial juga membentuk konsep

mesyuarah, gotong-royong, dan tolong-menolong serta mempunyai semangat komuniti yang kuat. Ferguson (1994) menerangkan kepentingan ruang terbuka dalam menyokong aktiviti sosial.

” The spatial order inherent in the rooms of building, the connection between interior and exterior space, and the organization of continuous structure of open space surrounding all building in settlement are related to the definition on control of social interaction”

Interaksi sosial boleh menimbulkan sifat ikhlas dan jujur dalam bersosial (social integrity and social attachment). Setiap ahli dalam komuniti merasakan interaksi sosial dapat memperkukuhkan hubungan komuniti dalam meneruskan adat dan tradisi. Sebagai contoh, membantu satu sama lain adalah sebahagian daripada kehidupan masyarakat kampung sebagai tanda hormat dan kesamaan. Ismail said (2008), menerangkan, interaksi sosial dipengaruhi oleh pergerakan (movement), pandangan (view) dan perubahan (change). Gambarajah 2.15 di

bawah menunjukkan bagaimana ruang sosial dan aktiviti mempengaruhi interaksi.

Gambarajah 2.15 Salah satu interaksi sosial di Kampung.

27 2.5.3 Persekitaran Fizikal

-

Dalam pembangunan sesuatu komuniti, adalah penting mengetahui persekitaran fizikal yang menjadi keutamaan, dalam menyokong interaksi sosial dalam sesuatu struktur perhubungan. (Zube et al., 1982) menerangkan persekitaran fizikal adalah mengambilkira nilai-nilai landskap.

“Physical environment considers landscapes’ values to be based on the experience of human-environment interaction, whereby both elements are shaped in the interactive process“

Rapoport (1990) pula menerangkan, persekitaran fizikal berhubungkait melalui elemen bercirikan tetap (fixed features) seperti reruang, elemen bercirikan separa tetap (semi-fixed features) seperti landskap lembut dan kejur, dan elemen tidak tetap (non-fixed features) seperti produk, avtiviti dan manusia.

Dalam konteks kampung, beberapa faktor fizikal yang menjadi ruang interaksi dikenalpasti. Ismail Said (2008) menerangkan lima faktor yang menjadi tempat bergantung antara komuniti dengan persekitaran iaitu bangunan (building), infrastruktur (infrastructure), kebun (farm), hutan (forest), dan sungai (river). Aturan bangunan dalam konteks kampung mempunyai seni tersendiri. Vernon D. Swaback (2003) menyatakan sesuatu konteks yang penuh dengan seni, dalam buku The Creative Community, Designing For Life:

“If what we see and experience becomes our context of life, complete with recognizable forms, colours, proportions, textures and mysteries, such setting enliven our senses. We experience greater meaning because we feel a kinship to all about us. Instinctively, we tap into the story it tells about its unmistakable character and commitments.”

28 Kampung terdiri daripada rekabentuk tradisional yang membenarkan setiap komuniti untuk ke kedai, bekerja, ke sekolah dalam jarak yang mudah sampai. (Seperti dalam gambarajah 2.16).

-

Gambarajah 2.16 Rekabentuk kampung tradisional (Source: ENR, May 9,1994)

Dari segi infrastruktur, lebih bersifat informal dan tertumpu kepada nodnod tertentu. Sebagai contoh, laluan dan jalan yang menghubungkan antara nod, terjadi hasil dari interaksi antara komuniti, dengan cara yang tersendiri. Seperti dalam gambarajah 2.17 dibawah. Nod-nod juga dibangunkan dengan cara

tersendiri tetapi amat memberi keselesaan kepada komuniti setempat. Seperti dalam gambarajah 2.18 dibawah.

29

-

Gambarajah 2.17 Laluan (Source: Lat, Kampong Boy)

Gambarajah 2.18 Interaksi komuniti (Source: Lat, Kampong Boy)

Kebun, hutan dan sungai merupakan sebahagian besar yang meliputi guna tanah di kawasan kampung dan menjadi sumber yang membawa kepada ekonomi penduduk setempat. Hal ini menggambarkan interaksi komuniti, bukan sahaja sesama manusia, tetapi juga dengan persekitaran natural. Sebagai contoh, manusia bergantung kepada hasil tanaman seperti kelapa sawit dan getah, dan akhirnya memperoleh hasil dan pendapatan.

30 2.6 Rumusan

-

Dalam usaha merancang dan merekabentuk sesebuah kampung, adalah penting mengetahui dua perkara utama iaitu konteks kampung dan konteks komuniti. Perkaitan antara kampung dan komuniti perlu diambilkira dalam

rekabentuk bagi memastikan kejayaan dalam suatu pembangunan komuniti pada masa akan datang. Peranan arkitek landskap adalah membuat perancangan

landskap dalam masa yang sama membentuk sesebuah komuniti yang berdaya saing dan berpanjangan.

Proses transformasi sesebuah kampung adalah perlu, menyahut seruan kerajaan dalam pembangunan luar bandar. Tetapi aspek-aspek setempat seperti perkara-perkara yang membawa kepada semangat komuniti dan setempat perlu diambilkira dalam perancangan dan rekabentuk landskap komuniti. Melalui sudut pandangan dalam bidang senibina landskap, penekanan adalah kepada persekitaran fizikal yang menyokong aktiviti komuniti dalam usaha membentuk identiti tempatan.

BAB 3

KAJIAN RUJUKAN

3.1

Pendahuluan

Bab 3 membincangkan dua kajian rujukan.

Penjelasan setiap kajian

rujukan adalah berdasarkan aspek yang menjadikan pembangunan komuniti kampung berjaya, seperti objektif pembangunan, latar belakang kampung,, konteks tapak dan pendekatan kepada pembangunan. Perbandingan antara kajian rujukan dihasilkan di akhir bab bagi pemahaman kepada aspek yang membawa kepada sesuatu pembangunan.

32 3.2 Clonaslee Village

3.2.1

Latar Belakang

Clonaslee Vilage terletak di Utara-Barat Laois, di jalan utama yang menghubungkan Mountmellick (9.5 miles to the east) dan Birr (17.5 miles to the west). Clonaslee juga terletak di kaki gunung Slieve Bloom Mountains. Terkenal dengan batu potong (cut stone), Clonaslee mempunyai aset terletak di lokasi berprofil tinggi, dimana terkenal dengan Sli Dala atau Muster Way. (Sources: The
Heritage Council and Laois County Council)

Gambarajah 3.1 Menunjukkan peta lokasi Clonaslee Village.
(Sources: The Heritage Council and Laois County Council)

3.2.2

Sejarah

Clonaslee dibangunkan berdasarkan Aglo-Norman abad ke-12 , walaupun pelbagai aspek arkeologi zaman Neolitik didapati di Clonaslee. Suatu ketika dulu, rupabentuk semulajadinya memberikan titik strategik kepada visual yang baik,

33 yang sedikit mempengaruhi pembahagian lokasi dan kawasan dalam Clonaslee Village. Namun, pembangunan terperinci Clonaslee Village lebih dipengaruhi zaman abad ke-16 dibawah pengaruh Dunnes the Brittas. Aset lain yang terdapat di Clonaslee Village adalah Clodiarg River disebalik Ballinakil Castle (1968).
(Sources: The Heritage Council and Laois County Council)

Gambarajah 3.2 Menunjukkan Restored Brittas Lake
(Sources: The Heritage Council and Laois County Council)

Dalam abad ke-18, Clonaslee terkenal menjadi lebuh terpenting merentasi Laois ke Munster. Pada 1771, Francis Dunne telah mendirikan gereja Roman Catholic berhampiran tapak sediada. 1830, Glebe House dibina. Pembangunan kampung ini semakin pesat antara 1800’s-1830’s. Pada 1814, pembangunan besar jalan Mountmellick ke Birr, dengan fasiliti seperti pejabat pos, dan balai polis.

34 3.2.3 Konsep Rekabentuk dan Pendekatan

Pembangunan Clonaslee dilaksanakan berdasarkan urban tradisi yang terhasil daripada sejarah kampung. sebagai ramuan dalam merancang pembangunan

Bagaimanapun, pembangunan baru mesti mengambilkira nilai-nilai

sediada dan mengenalpasti karakter setempat.

Lokasi dan kedudukan untuk pembangunan baru juga dipengaruhi, orientasi bangunan, dan susunan plot mesti menggambarkan ciri-ciri dan bentuk sediada berdasarkan sejarah. Saiz dan skala rekabentuk mesti bersesuaian dengan keadaan sediada. Pemilihan jenis bangunan dan warna mesti menunjukkan kepelbagaian daripada rekabentuk yang tipikal. Nama tempat dan papan tanda serta landskap mesti bersesuaian dengan pembangunan perlu menggambarkan tradisi setempat.

Gambarajah 3.3 Pelan perancangan dan rekabentuk Clonaslee Village
(Sources: The Heritage Council and Laois County Council)

35 3.2.4 Konteks Tapak

Clonaslee Village mempunyai tiga akses utama yang dikenalpasti oleh komuniti tempatan sebagai penting. Akses pertama dihubungkan oleh Tullamore Road yang merupakan akses terus dari arah sungai, yang dikelilingi tanah tinggi, hutan, permandangan sungai dan juga ’stonewall’ disepanjang jalan yang memberi tarikan. Akses kedua adalah dari Castlecuff Road yang mempunyai visual kualiti yang baik, landskap yang luas dan tanah tinggi berhutan dengan pokok-pokok matang di sepanjang jalan memberikan ’sense of arrival’. Manakala akses ketiga merupakan Rosenallis Road yang mempunyai potensi visual terus ke Heritage Center dan Main Street. Clonaslee Village. Gambarajah dibawah menunjukkan tiga akses ke

Gambarajah 3.4 Tullamore Road
(Sources: The Heritage Council and Laois County Council)

Gambarajah 3.5 Castlecuff Road
(Sources: The Heritage Council and Laois County Council)

36

Gambarajah 3.6 Rosenallis Road
(Sources: The Heritage Council and Laois County Council)

3.2.5

Karakter dan Perancangan Reruang

3.2.5.1 Karakter Umum

Karakter fizikal Clonaslee Village adalah dipengaruhi oleh bilangan karakter yang secara tidak langsung menjadi daya tarikan kepada tempat tersebut, dan mempengaruhi patent pembangunan yang akan datang. Clonaslee merupakan perkampungan linear, yang dikelilingi oleh tanah tinggi, hutan, dan ladang. Terdapat dua area yang mempunyai signifikasi iaitu kawasan bersejarah yang terfokus ke arah Main Street dan Village Green disebelah barat, Tullamore Road disebelah utara, tanah ladang disebelah selatan dan Heritage Center disebelah timur. Kawasan ini mempunyai banyak bangunan-bangunan lama dan karakter yang dianggap unik oleh penduduk setempat. Manakala area yang kedua dianggap sebagai peripheral yang secara generalnya adalah kawasan residensi dengan karakter ’Ribbon Development’.

Aturan jalan dipengaruhi oleh keadaan semulajadi. Dalam gambarajah di bawah, menunjukkan rangkaian jalan yang menunjukkan Clonaslee Village

37 terletak di pusat jalan utama yang berkembang ke Brittas Estate di timur, dan Heritage Center.

Gambarajah 3.7 Menunjukkan aturan Jalan di Clonaslee Village.
(Sources: The Heritage Council and Laois County Council)

3.2.5.2 Ruang terbuka

Ruang terbuka memainkan peranan penting dalam pembangunan Clonaslee Village, dan komuniti setempat sedar kepentingan mempunyai ruang terbuka.

3.2.5.3 Kawasan Hijau (The Green)

Ruang terbuka formal yang terletak di pintu utama Brittas House Estate, dan merupakan lokasi yang penting yang dirancang sebagai urban didalam kampung. The Green fokus kepada fungsi-fungsi awam dan aktiviti kampung yang menghubungkan Estate. Lengkap dengan Old Courthouse. Permandangan di sepanjang jalan The Green dari pintu masuk Estate dikekalkan dengan visual menghala ke Heritage Center.

38

Gambarajah 3.8 Menunjukkan The Green
(Sources: The Heritage Council and Laois County Council)

Gambarajah 3.9 Visual ke arah Main Street dari arah timur Heritage Center
(Sources: The Heritage Council and Laois County Council)

3.2.5.4 The Square (Hickey’s Pub)

Kawasan kecil secara terus di hadapan Hickey’s pub, lengkap dengan landskap kejur (hardscape) dan landskap lembut (softscape) dan tempat berekreasi. Terletak berhampiran jambatan yang merentasi Clodiargh River, visual ke arah Main Street dan The River.

39 3.2.5.5 Potensi untuk kawasan hijau

Kawasan pesisir sungai (Gorragh River) yang berpotensi menjadi ‘Riverwalk” yang menghubungkan Brittas Lake dengan hutan rekreasi.

Gambarajah 3.10 Gorragh River
(Sources: The Heritage Council and Laois County Council)

3.2.6

Pertimbangan Aspek Tertentu

3.2.6.1 Kualiti Visual

Komposisi landskap warisan (heritage) dan gabungan beberapa bangunan yang penting dan reruang menghasilkan permandangan yang menarik. Secara jelasnya, primari visual disepanjang Main Street ke arah Heritage Center, menggambarkan keindahan Ireland Church yang menjadi fokal visual.

Visual dari arah Main Street dan Tullamore Road adalah penting dan menjadi aset kepada pembangunan persekitaran terutamanya bangunan Hickey’s Pub. Visual sepanjang sungai juga perlu dikekalkan.

40

3.2.6.2 Landskap Jalan

Jalan merupakan elemen terpenting dalam landskap dalam konteks kampung. Komposisi jalan yang baik dipengaruhi elemen landskap jalan

disekeliling termasuk bangunan, jalan, kawasan berturap dan ruang terbuka. Landskap jalan di kawasan Tullamore Road direka kurang formal. Di bahagian selatan yang terletak berhampiran kampung, tetapi berdekatan dengan deretan bangunan dua tingkat menghasilkan ciri-ciri ’urban enclosure’. Selain itu,

’Stonewall’ yang dibina sebagai tembok penahan banjir di sepanjang sungai menjadi salah satu elemen yang menarik.

Landskap jalan dikawasan sejarah (historic core), orientasi bangunan dan ketinggian berperanan penting untuk membenarkan visual tertentu bagi menghasilkan ’sense of enclosure’. Contohnya permandangan terhadap Estate Gates.

Gambarajah 3.11 Menunjukkan keadaan jalan yang kemas dan teratur
(Sources: The Heritage Council and Laois County Council)

Landskap jalan di kawasan perumahan lebih fokus kepada pembahagian jalan dan ruang terbuka berpusat. Kawasan tempat letak kereta dan pengcahayaan disediakan dengan bersesuaian.

41 3.2.6.3 Papan tanda

Papan tanda untuk jalan dan kawasan komersial digunakan sebagai pendekatan di Clonaslee kerana dapat memberikan imej dan identiti setempat dan dapat memberikan impressi yang baik kepada pengguna.

Gambarajah 3.12 Menunjukkan perabut jalan yang digunakan di Main Street dan Tullamore Road
(Sources: The Heritage Council and Laois County Council)

3.2.7 Rumusan

Clonaslee Village merupakan pembangunan berdasarkan keadaan lepas iaitu sejarah dan keadaan asal kampung tersebut. Terdapat ciri-ciri semulajadi yang dikekalkan iaitu dari segi kualiti visual yang dapat menggambarkan ciri-ciri dan imej tempatan. Pembangunan lain yang diadaptasi seperti pembangunan

landskap jalan, kawasan berkumpul, dan beberapa kawasan hijau memberikan satu pendekatan baru di kampung. Pembangunan Clonaslee Village menunjukkan salah satu langkah dalam memastikan komuniti kampung terus kekal dan mapan, teus tinggal ditempat mereka sendiri, beserta pembangunan yang membawa manfaat kepada mereka.

42 3.3 Village Home, Davis, California

3.3.1

Konsep Rekabentuk dan Pendekatan

Gambarajah 3.13 Menunjukkan pelan perancangan dan rekabentuk Village Homes.
(Source: Landscape Architecture Foundation)

Village Home bermula dengan visi pemaju dalam mereka ”a better place to live”. Tercetus dari kesedaran sosial dan persekitaran, Village Homes merupakan refleksi kepada nilai-nilai tersebut iaitu “environmental sensitivity” dan “social responsibility”. Village Homes menggabungkan idea inovatif iaitu ‘greenbelt

communities’ yang mana organisasi komuniti di sekeliling ruang terbuka. Ini bermaksud peranan ruang terbuka memainkan peranan penting dalam

pembangunan komuniti.

43

3.3.2

Karakter dan Perancangan Reruang

Corbetts mengenalpasti enam elemen sebagai inovasi utama dalam membuat perancangan Village Homes. (Corbetts and Corbetts 1983, pp. 27-47). Elemen-elemen tersebut termasuk komuniti, pemuliharaan tenaga, dan penggunaan tenaga solar, berjalan dan berbasikal, rekabentuk berdasarkan semulajadi, (‘design close to nature’), kejiranan agrikultur (neigbourhood agriculture), dan saliran semulajadi.

3.3.2.1 Ruang Terbuka

Beberapa jenis ruang terbuka direka dalam rekabentuk Village Homes, termasuklah ’private gardens’, ’common areas’, tanah agrikultur, kawasan bertutup bumi untuk tujuan sukan, dan kawasan berlandskap. Ruang-ruang ini diterangkan secara rasmi dalam Village Homes sebagai ’household commons’, ‘greenbelt common’, dan tanah agrikultur (Village Homeowners Association 1995, p.11). Kawasan yang agak jauh dari trafik dan selamat direka sebagai tempat bermain untuk kanak-kanak, dan berubah dari masa ke masa setelah kanak-kanak membesar.

Gambarajah 3.14 Menunjukkan panorama ke arah Central Open Space
(Source: Landscape Architecture Foundation)

44 3.3.2.2 ’Edible Landscape’

Kebanyakan tumbuh-tumbuhan yang terdapat di Village Homes adalah jenis yang boleh dimakan, setiap komuniti boleh memetik buah-buahan di suatu tempat yang sama, dan contoh edible landscape seperti limau, badam, dan apricots. ’Community Garden’ terletak di sebelah barat dimana ada antara hasil dijual ke pasar atau restoran berhampiran. Ada kalanya bila tiba musim menuai hasil,

komuniti akan berkumpul. ’Edible landscape’ memberi kepelbagaian dan karakter kepada persekitaran.

Gambarajah 3.15 Menunjukkan ’Community Garden ’
(Source: Landscape Architecture Foundation)

Gambarajah 3.16 Menunjukkan landskap agrikultur
(Source: Landscape Architecture Foundation)

45 3.3.4 Rumusan

Village Homes of Davis merupakan salah satu program berasaskan eksperimen yang memberi penekanan kepada aspek penglibatan (participation) kepada komuniti. Beberapa program dan reruang yang telah di reka bagi

keseimbangan dan kemapanan komuniti. Berdasarkan konsep kegunaan bersama (shared), ruang-ruang seperti ’community garden’, ’edible landscape’, dusun, kebun disediakan bagi tujuan kegunaan bersama. Village Homes of Davis juga telah membuktikan inteaksi sosial antara komuniti telah meningkat dan setiap individu merasakan itu adalah tempat terbaik dan mereka tidak akan pergi dari tempat tersebut. Ini bermaksud, Village Homes of Davis telah mewujudkan ‘sense of attachment’ terhadap komuniti di situ.

46 3.4 Perbandingan Kajian Kes

Aspek

Clonaslee Village

Village Home, Davis, California

Untuk mengenalpasti karakter istimewa di kampung tersebut, Objectives sebagai tujuan pemeliharaan dan menaiktaraf keadaan dan

Village Home tercetus dari idea pemaju yang mahu mewujudkan “a better place to live” yang mana rekabentuk kejiranan bertujuan

persekitaran untuk tujuan komuniti mengurangkan penggunaan tenaga setempat dan orang luar. dan mewujudkan ‘sense of community’ antara individu.

Konsep Rekabentuk dan Pendekatan

Bertujuan untuk membuat perubahan pada rupabentuk fizikal dimana aspek harmoni, karakter dan ciri-ciri kualiti tempatan dititikberatkan.

Pendekatan terhadap aspek bina yang memberi penekanan kepada aspek kemapanan rekabentuk komuniti dan senibina landskap.

Hubungan reruang

• • • Persekitaran fizikal • •

Rupabentuk kampung (The shape of the village) Aturan jalan (Street layout) Ruang terbuka (Open space) Pintu masuk utama (Entrance) Permandangan (Views and

• • •

Retail stores, Professional offices. Restaurants exclusive of drive-up service.Residential shall be on the second floor only.

Community and municipal buildings.

47 vistas) • • • • • Landskap jalan (Streetscape) Permukaan jalan (Surfacing) Perabut jalan (Street furniture) Papan tanda (Signage) Sempadan (Boundary treatment) • • • • Public open space. Single-family detached dwellings. Health and fitness centers. Public open space permanently protected through conservation easements and deed restrictions..

3.5 Rumusan

Membuat kajian rujukan mengenai projek-projek yang telah berjaya diimplementasikan adalah penting dalam usaha memahami konsep, pendekatan dan strategi pembangunan. Dalam ketiga-tiga rujukan yang diterangkan,

mempunyai pendekatan yang berbeza dalam membuat perancangan dan rekabentuk landskap kampung. Namun, objektif utama ketiga-tiga kajian rujukan adalah penekanan kepada komuniti dan keadaan sediada, samada dari segi sejarah, sosial atau ekonomi.

Pembangunan landskap Clonaslee Village lebih memberi penekanan kepada aspek sejarah. Pembangunan dilakukan untuk masyarakat setempat dengan respon terhadap persekitaran sediada dan nilai sejarah. Village Home, Davis

California merupakan pendekatan yang dijalankan sebagai contoh kepada pembangunan mapan dalam landskap komuniti yang sama sekali lain dengan pendekatan urban. Manakala Bryam Village Center merupakan pendekatan yang memberi penekanan kepada pusat komuniti, yang mana segala aktiviti berkaitan

48 komuniti berlaku. Pusat komuniti juga memberi peluang komuniti menjana

ekonomi dan aktiviti sosial.

Ketiga-tiga kajian rujukan menunjukkan kejayaan dalam konteks, konsep dan pendekatan tersendiri, berdasarkan satu objektif iaitu perancangan dan rekabentuk landskap komuniti dalam konteks kampung yang bertujuan memastikan pembangunan jangka panjang yang mapan.

BAB 4

INVENTORI, ANALISIS, DAN SINTESIS TAPAK

4.1

Pendahuluan

Dalam pembangunan sesuatu pelan induk, adalah penting dalam memahami keadaan asal dan sediada tapak dan persekitaran kampung. Penelitian secara

kritikal dalam mengenalpasti potensi dan kelemahan tapak adalah perlu untuk dianalisis sebelum sesuatu pembangunan dicadangkan. Kesesuaian cadangan

rekabentuk adalah berdasarkan kepada beberapa aspek yang akan dibincangkan kemudian. Sesuatu pembangunan landskap adalah dipengaruhi oleh inventori

tapak yang kemudian dianalisis, sebelum membuat kesimpulan untuk cadangan yang bersesuaian.

50 4.2 Pengenalan Tapak

Bil

Inventori

Analisis

Sintesis

1.

Kg Pulai Sebatang terletak dalam daerah Pontian, iaitu 62 km dari Bandar Pontian. Terletak dikiri kanan jalan utama yang

Sistem jalanraya yang baik yang menghubungkan suatu kawasan dengan lain (mudah sampai) Berpotensi menjadi

Pembangunan landskap di sepanjang jalan utama perlu diberi penekanan untuk memberikan ’sense of welcoming’ dalam kampung tersebut, seperti mengadakan pintu gerbang atau penanaman pokok yang memberi kesan dikiri kanan jalan

menghubungkan Pontian tumpuan di sepanjang dan Batu Pahat Berkeluasan 3.7km persegi, kampung ini terdiri daripada 3245 orang penduduk jalan utama.

2.

Terdapat sebuah sungai yang menjadi nadi bagi penduduk kampung ini iaitu Sungai Ayer Baloi yang berhubung ke Selat Melaka.

Persekitaran seperti latar

sediada Pembangunan di koridor nelayan sungai seperti rekreasi, persekitaran

perlu dikekalkan untuk kemudahan memberi karakter dalam dengan pembangunan. nelayan.

3.

Ekonomi utama penduduk adalah pertanian.

Tanaman pertanian memberi karakter sesebuah tempat dalam kampung.

Pembangunan berasaskan perlu pertanian

diketengahkan,

contohnya mengadakan pusat pertanian. untuk hasil

51

4.

Komuniti utama terdiri

Karakter

Melayu

dan Pembangunan

’node’

daripada bangsa Melayu, Cina perlu dikekalkan, yang serta terdapat juga komuniti berbangsa Cina. menunjukkan setempat. budaya dengan

bertindakbalas komuniti

Melayu dan Cina.

Gambarajah 4.1 Menunjukkan Peta Lokasi dan peta kekunci tapak. Jadual 4.1 Pengenalan tapak

4.3

Karakter Komuniti

Bil

Inventori

Analisis

Sintesis

1.

Komuniti utama-Melayu Tempat-tempat sosial Menjalankan aktiviti pertanian, dan berniaga. perlu dikekalkan dalam menjamin

Menaiktaraf keadaan tempat-tempat tumpuan dengan mengintegrasikan

52 Terdapat tempat-tempat tumpuan yang menjadi tempat mereka berinteraksi sosial, seperti kedai dan warung. pembangunan yang mapan terhadap komuniti dan karakter setempat. bangunan dengan kawasan luaran seperti taman poket.

2.

Komuniti Cinamenjalakan aktiviti berniaga

Tempat-tempat sosial perlu dikekalkan.

Menaiktaraf tempat sosial dengan mengintegrasi kawasan luaran.

3.

Nelayan

Nelayan menjadikan sungai sebagai sumber mencari rezeki. Karakter ini perlu dikekalkan.

Pembangunan kawasan pesekitaran yang lebih kondusif tetapi masih mengekalkan nilai persekitaran nelayan.

Jadual 4.2 Karakter komuniti

4.4

Aktiviti Tempatan

Bil

Inventori

Analisis

Sintesis

1.

Aktiviti bermusim –

Aktiviti bermusim

Cadangan supaya tempat mengadakan aktiviti seperti dataran,

sambutan Maulidurrasul, sebenarnya merupakan Hari Kebangsaan, salah satu hiburan dan

53 pilihanraya umum, sambutan Hari Raya Qurban, pasar malam. aktiviti luar yang sedikit sebanyak memberi kesan. Juga sebagai tempat komuniti kampung berjumpa satu sama lain. kawasan lapang diorganisasikan secara tersusun lengakap dengan fasiliti untuk menampung aktiviti tersebut, secara tidak langsung menjadi identiti setempat. Elemen-elemen yang digunakan semasa aktiviti bermusim boleh diaplikasikan sebagai elemen landskap di kampung.

2.

Aktiviti sosial – kenduri kendara, majlis perkahwinan, majlis berkhatan, dan majlis potong jambul.

Aktiviti –aktiviti sosial di kampung adalah jarang dipraktiskan di bandar. Aktiviti sebegini boleh dikomersialkan untuk memberi pendedahan kepada generasi akan datang dan komuniti luar.

Cadangan supaya satu kawasan budaya di sediakan untuk tujuan publisiti.

3.

Memancing

Penduduk kampung samada golongan dewasa atau kanakkanak, mereka gemar memancing di Sungai Ayer Baloi.

Cadangan supaya kawasan tumpuan memancing dibangunkan seperti membina kolam-kolam ikan.

54

Gambarajah 4.2 menunjukkan salah satu aktiviti kemasyarakatan di tapak Jadual 4.3 Aktiviti tempatan

4.5

Sirkulasi

Bil

Inventori

Analisis

Sintesis

1.

Terdapat jalan utama di kiri kanan kampung, yang menghubungkan daerah Pontian dan Batu Pahat. Terdapat lorong-lorong kecil didalam kawasan kampung yang menghubungkan rumahrumah.

Jalan utama merupakan laluan yang menjadi pandangan pertama apabila memasuki kawasan kampung. Lorong-lorong dan denai merupakan laluan pintas bagi komuniti kampung untuk memudahkan destinasi.

Perancangan landskap perlu mengekalkan keadaan sediada, tetapi dari aspek keselamatan perlu diambilkira.

55

Gambarajah 4.3 Menunjukkan pelan sirkulasi di Ayer Baloi

Jadual 4.4 Sirkulasi

4.6

Gunatanah

Bil

Inventori

Analisis

Sintesis

1.

Sebahagian besar kampung dilingkungi oleh tumbuhan agrikultur seperti kelapa sawit, kelapa, pisang, nenas, jagung.

Kawasan tanaman agrikultur merupakan nadi sebahagian penduduk kampung yang menghasilkan produk tempatan.

Pemeliharaan landskap semulajadi yang terbentuk daripada tumbuhan agrikultur perlu. Menunjukkan identiti kampung berbeza dengan bandar.

56

Gambarajah 4.4 Salah satu guna tanah yang dominan adalah tanaman pisang.

Gambarajah 4.5 Penanaman kelapa

2.

Kawasan perumahan

Susunan perumahan adalah berselerak dan tidak tersusun, terdapat laluan tidak formal dan halaman diantara rumah.

Pemeliharaan keadaan sediada perumahan kampung kerana mempunyai nilai estetik tersendiri.

Gambarajah 4.6 Menunjukkan laluan tidak formal diantara sesebuah rumah.

Gambarajah 4.7 Menunjukkan halaman di hadapan rumah.

57

3.

Kawasan komersial

Kawasan dimana penduduk kampung mendapatkan produk harian dan servis

Kawasan komersial dikawasan kampung perlu dibangunkan dari segi kemudahsampaian, keselamatan, dan persekitaran fizikal.

Gambarajah 4.8 Menunjukkan rumah kedai yang menjadi tempat pertemuan komuniti kampung.

Gambarajah 4.9 Menunjukkan rumah kedai dan bengkel.

Jadual 4.5 Gunatanah

4.7

Hidrologi dan jenis tanah

Bil

Inventori

Analisis

Sintesis

1.

Purata kedalaman air di bahagian hilir Sungai Ayer Baloi adalah 0.5m1.0m.

Sungai agak sempit, tambahan lagi terlindung oleh tumbuhan di kiri dan

Sungai tersebut perlu diperlebar bagi menyokong aktiviti nelayan, serta aktiviti

58 Sungai terlindung oleh rinbunan pokok dan semak di tebing sungai. Dibahagian hulu lebih dalam bagi menampung aktiviti nelayan. Air sungai kelihatan tenang dan statik. kanan sungai menjadikan sungai tersebut tidak dapat dilihat secara jelas. rekreasi yang lain. Tumbuhan di kiri dan kanan sungai perlu diperkemas dengan mencantas yang tidak perlu, bagi memastikan komuniti setempat menghargai sungai.

2.

Jenis tanah secara keseluruhannya adalah tanah liat yang mempunyai saliran kurang baik. Menyumbang kepada air bertakung.

Keadaan tanah yang bertakung air adakalanya menjadikan keadaan kurang selesa.

Kawasan yang kebiasaannya bertakung air dikenalpasti, dan penggunaan bahan yang dapat mengatasi masalah seperti penggunaan batu kerikil dan sungkupan perlu diaplikasi.

Gambarajah 4.10 Menunjukkan peta hidrologi

59

Gambarajah 4.11 Ciri-ciri unik di kawasan kampung.

Gambarajah 4.12 Sungai yang menjadi pengangkutan para nelayan ke sungai

Jadual 4.6 Hidrologi dan gunatanah

4.8

Kemudahan Fasiliti

Bil

Inventori

Analisis

Sintesis

1.

Kawasan komersial seperti kedai runcit, dan warung.

Menjadi tempat berinteraksi sosial antara penduduk kampung, tempat dimana penjual dan pembeli tinggal dan membentuk perasaan setempat.

Cadangan supaya kawasan komersial dimajukan dengan mengekalkan ciri-ciri fizikal asal dan sediada. Pembangunan lebih selamat dan kondusif.

2.

Institusi – sekolah, tadika.

Sekolah dan tadika menjadi tempat tumpuan kepada anak-

Kawasan – kawasan tempat dimana ibubapa berkumpul menunggu

60 anak kampung belajar setiap hari. Terdapat ibubapa yang menghantar dan mengambil anak meraka di sekolah. Dan mereka berinteraksi antara satu sama lain. anak-anak patut dibangunkan seperti menjadi taman poket dengan persekitaran semulajadi.

3.

Institusi - masjid

Masjid menjadi tempat dimana penduduk kampung menjalankan tuntutan agama setiap hari. Terutamanya bagi kaum lelaki, masjid menjadi tempat berinteraksi. Contohnya mereka gemar pergi ke warung berhampiran apabila selesai solat subuh. Masjid menjadi tempat mengadakan aktiviti bermusim seperti majlis Maulidurrasul.

Cadangan pembangunan kawasan persekitaran masjid agar lebih kondusif dan selesa untuk tujuan majlismajlis tertentu.

4.

Bangunan komuniti

Bangunan komuniti buat masa ini hanya satu lot kedai. Terhad bagi penduduk kampung menjalankan

Cadangan satu bangunan komuniti disediakan dengan kelengkapan fasiliti yang dapat menampung

61 aktiviti kemasyarakatan. aktiviti kemasyarakatan.

5.

Kolej Kemahiran Bina Negara (KKBN)

Kolej kemahiran yang menawarkan pelbagai program. Terdapat pelajar setempat dan juga dari negeri-negeri luar.

Pembangunan landskap mestilah bertindakbalas dengan bukan saja penduduk tempatan, tetapi juga pengguna dari luar.

Jadual 4.7 Kemudahan fasiliti

4.9

Tumbuhan

Bil

Inventori

Analisis

Sintesis

1.

Tanaman agrikulturkelapa sawit, pisang, kelapa, jagung, nenas

Tanaman agrikultur adalah ditanam oleh komuniti persendirian

Pembangunan landskap perlu bertindakbalas terhadap komuniti dan

sebagai salah satu hasil persekitaran. Cadangan pendapatan yang ditanam secara ladang. Tanaman ini secara tidak langsung memberi karakter kepada landskap kampung. supaya pusat agrikultur yang mungkin dapat memasarkan produk empatan dengan lebi meluas lagi dibina bagi menjamin komuniti yang mapan.

62

Gambarajah 4.13 Penanaman pisang.

Gambarajah 4.14 penanaman Jagung.

2.

Hutan Paya Bakau

Terdapat hutan paya bakau yang terletak di muara Sungai Ayer Baloi, berfungsi sebagai benteng daripada hakisan.

Hutan paya bakau dikekalkan.

Gambarajah 4.15 Hutan Paya Bakau. Jadual 4.8 Tumbuhan

63 4.10 Sintesis Tapak

Sesuatu tapak dapat disintesis berdasarkan inventori dan analisis tapak yang telah dijalankan. Berdasarkan kajian analisis yang telah dibuat, beberapa elemen dikenalpasti digunakan sebagai ramuan dalam pembangunan landskap kampung.

Gambarajah 4.16 Menunjukkan analogi perancangan secara skematik.

64 4.11 Potensi Tapak

4.11.1

Agrikultur

Kawasan kampung adalah dilingkungi oleh tanaman agrikultur yang secara tidak langsung membentuk dan memberi identiti kepada landskap budaya kampung. Tanaman agrikultur juga memberikan hasil kepada mereka samada untuk kegunaan sendiri ataupun untuk kegunaan sendiri. Potensi bagi tapak kajian adalah agrikultur dijadikan sebagai ramuan dalam perancangan pelan induk landskap agar tanaman agrikultur dapat bertahan dan menjadi imej kampung tersebut.

4.11.2

Sosial dan Budaya

Aspek sosial terutamanya interaksi sosial dikalangan komuniti kampung merupakan cara hidup komuniti kampung yang menjadikan mereka selesa dan bertahan. Karakter ini dianggap potensi dalam perancangan landskap kerana mempunyai nilai yang perlu dipelihara. Perancangan landskap seharusnya

respon kepada aktiviti sosial komuniti yang memberikan nafas baru kepada persekitaran fizikal. Dalam aspek budaya, pengekalan ciri-ciri unik perlu

dalam memastikan generasi akan datang tahu mengenainya, secara tidak langsung menjadikan budaya di sebuah kampung kekal.

4.11.3

Unsur Tradisional

Unsur-unsur tradisional merupakan karakter di kampung sediada yang adakalanya tidak didapati dibandar seperti susunan rumah, lorong tidak formal,

65 ’edible landscape’ halaman yang dikongsi oleh komuniti. Pembangunan landskap perlulah mengambilkira unsur tradisional yang sediada.

4.12

Halangan Tapak

4.12.1 Pemeliharaan landskap kampung

Dalam

perancangan

dan

rekabentuk

landskap

kampung,

perlu

mengambilkira aspek konservasi dan pemeliharaan.

Unsur-unsur urban atau Aspek konservasi

moden tidak perlu sewenang-wenangnya diperkenalkan.

merupakan halangan yang boleh ditukar menjadi potensi dengan sedikit sensitiviti.

66

4.13

Rumusan

Pembangunan di kawasan kampung adalah bertujuan untuk komuniti setempat bagi memastikan jurang perbezaan kampung dan bandar tidak ketara. Ini bermaksud, komuniti kampung juga layak mengalami proses pembangunan tetapi tidak bermakna proses perbandaran. Bagi memastikan komuniti kampung

berpanjangan menyokong pembangunan di tempat mereka sendiri, peranan arkitek landskap perlu bagi memastikan pembangunan kawasan luaran fizikal lebih bersistematik.

Dalam perancangan dan rekabentuk landskap, keutamaan adalah kepada keadaan sediada dan komuniti setempat. Penelitian terhadap pergantungan ruang dan aktiviti sosial adalah perlu bagi memastikan pembangunan bersesuaian. Interaksi sosial merupakan nilai hidup yang diamalkan oleh komuniti setempat dan nilai inilah yang membuatkan mereka selesa dan terus tinggal di kampung. Disamping pembangunan sosial, penelitian terhadap aspek yang membawa kepada perkembangan ekonomi juga perlu bagi memastikan usaha tersebut berterusan.

BAB 5

PEMBANGUNAN PELAN INDUK

5.1

Pendahuluan

Bab 5 membincangkan pembangunan pelan induk yang terhasil berdasarkan daripada kajian inventori, analisis dan sintesis tapak. Keseluruhan cadangan pembangunan pelan induk adalah sebagai satu solusi dan jalan penyelesaian terhadap isu yang berbangkit di tapak cadangan. Dalam

pembangunan rekabentuk pelan induk terutamanya dalam konteks kampung, adalah penting dalam menitikberatkan keadaan sediada sebagai latar belakang kepada pelan cadangan yang memberikan imej kepada sesuatu tempat.

68 5.2 Pembangunan Pelan Induk

Pembangunan pelan induk diteraskan bermula dari pendekatan rekabentuk, konsep rekabentuk, matlamat dan objektif kajian, program dan aktiviti, dan perancangan dan rekabentuk reruang. Selain itu, dalam bab ini juga merangkumi cadangan pelan induk, cadangan pelan terperinci, lakaran, serta keratan dan tampak.

5.2.1 Matlamat Kajian

Merekabentuk sebuah persekitaran harmoni yang memberi reaksi kepada komuniti setempat dari segi integriti sosial dan tempat sosial yang menjadi ramuan dalam memastikan pembangunan mapan kampung.

5.2.2

Objektif Kajian

• • •

Untuk membentuk identiti komuniti bagi sesebuah kampung. Untuk memperlengkapkan komuniti Ayer Baloi dengan kemudahan dan fasiliti yang dapat meningkatkan kualiti hidup mereka. Untuk merekabentuk persekitaran yang kondusif dengan cara tersendiri, yang mampu berdaya saing dengan pembangunan-pembangunan lain.

69 5.2.3 Pendekatan Rekabentuk

Pendekatan rekabentuk komuniti di Ayer Baloi diinspirasikan daripada ’rural scenes’ atau permandangan kaki langit kampung yang tidak pernah lurus, sebaliknya menghasilkan irama dalam kepelbagaian elemen didalamnya.

Gambarajah 5.1 Menunjukkan salah satu permandangan di Ayer Baloi.

Salah satu elemen yang terdapat didalamnya ialah komuniti yang menjadi tulang belakang kepada sesebuah kampung. Dalam memastikan pembangunan mapan komuniti kampung, dua prinsip yang perlu adalah penjanaan semula (regeneration), daya pengeluaran (productivity).

Sumber yang terlibat dalam perlaksanaan prinsip tersebut adalah aspek ekologikal, sosial, dan economi. Disebabkan karakter kampung yang berselerak, cara yang terbaik dalam penentuan sumber-sumber tersebut adalah melalui pendekatan ’filtration’.

Pendekatan ’filtration’ merupakan pendekatan dalam mengenalpasti aktiviti, nod-nod dan kawasan tumpuan bagi penduduk kampung.

70

Gambarajah 5.2 Menunjukkan pengenalpastian kawasan-kawasan tumpuan.

Gambarajah 5.3 Menunjukkan sungai dan jalan yang menjadi ’anchor’ di kampung tersebut.

Berdasarkan sumber yang dikenalpasti, nodes dan anchors dilihat sebagai permulaan kepada pembangunan sistem sosial di Ayer Baloi. pembangunan sosial yang dikenal sebagai ’civilization’. Sistem

Gambarajah 5.4 Menunjukkan proses dalam pendekatan ’filtration’

71 5.2.4 Konsep Rekabentuk

Berdasarkan sumber yang dikenalpasti melalui pendekatan ’filtration’ yang dijalankan, dapat disimpulkan, satu konsep yang perlu dicapai adalah yang dapat memastikan keseluruhan sumber dibangunkan secara mapan dengan penekanan kepada tempat tinggal yang lebih baik (a better place to live). Mengikut definasi, ’place to live’ juga dikenal sebagai ’home’. Dengan itu, konsep yang sewajarnya bagi pembangunan Ayer Baloi adalah ‘Village Homes’.

Analogi kepada konsep ’Village Homes’ diekstrak daripada aspek sejarah dimana, bermulanya pembangunan agrikultur di kampung tersebut adalah disebabkan oleh faktor sungai yang menjadi ’healing water’ kepada tanah sekeliling. Dengan berkembangnya sektor agrikultur, pembangunan komuniti di persekitaran menjadi bertambah baik. Dapat disimpulkan berdasarkan analogi adalah, civilisasi (civilization) komuniti di Ayer Baloi bermula dengan ’sungai’ dan ’agrikultur’.

Gambarajah 5.5 menunjukkan analogi kepada konsep

72 Konsep Village Homes direalisasikan berdasarkan program yang direka. Sasaran utama pengguna adalah komuniti setempat, iaitu penduduk Ayer Baloi.

1. Ruang terbuka (Open space) 2. Landskap dan tumbuhan yang boleh dimakan (Vegetation and edible landscape) 3. Ekonomi komuniti (Community economics) 4. Sirkulasi (Circulation) 5. Penghasilan makanan (Food production) 6. Organisasi komuniti dan acara tertentu (Community organization and special events) 7. Pemeliharaan air (Water conservation) 8. Faktor sosial dan komuniti (Social and community factors) 9. Keselamatan dan trafik (Safety and traffic calming)

73

Gambarajah 5.6 Menunjukkan pelan induk Village Homes di Ayer Baloi.

74 5.2.5 Aktiviti dan Reruang

5.2.5.1 Fishing Home

’Fishing Home’ merupakan kawasan memancing yang disediakan bagi komuniti kampung. Antara fasiliti yang disediakan adalah kolam memancing, pondok-pondok berehat, beberapa unit kedai yang disediakan, kawasan tempat letak kereta, dan kawasan permainan.

Gambarajah 5.7 Menunjukkan pelan tapak bagi kawasan ’Fishing Home’

Gambarajah 5.8 Menunjukkan gambaran aerial ke arah ’Fishing Home’

75 5.2.5.2 Village Center

Village Center merupakan pusat bagi penduduk kampung dalam mendapatkan maklumat-maklumat berkaitan dengan aktiviti yang akan dijalankan. Bagi tujuan tersebut, satu bangunan komuniti di cadangkan di tengah-tengah pusat komersial kampung yang terdiri daripada bangunan rumah kedai dan kedai runcit. Bangunan komuniti berfungsi sebagai tempat dimana komuniti kampung mendapatkan berita dan perkembangan terkini.

Gambarajah 5.9 Menunjukkan pelan tapak bagi kawasan ’Village Center’

Gambarajah 5.10 Menunjukkan gambaran aerial ke arah ’Village Center’.

76 5.2.5.3 Riverhomestay

Riverhomestay merupakan salah satu cara dalam melahirkan satu komuniti yang kreatif. Kemajuan kampung adalah memberi penumpuan kepada komuniti, dan secara tidak langsung akan menarik perhatian pihak luar. Riverhomestay merupakan skim perumahan di tepi sungai yang berfungsi sebagai rumah tumpangan yang menjanjikan suasana persekitaran yang menarik.

Gambarajah 5.11 Menunjukkan pelan tapak bagi kawasan ’Riverhomestay’

Gambarajah 5.12 Menunjukkan gambaran aerial ke arah ’Riverhomestay’.

77 5.2.5.4 IT Center

IT Center merupakan salah satu pembangunan teknologi di kampung, di mana pendedahan orang kampung terhadap penggunaan internet dan komputer. Lokasi berhampiran kawasan institusi dan perumahan merupakan kedudukan yang strategik bagi penyertaan penduduk kampung.

Gambarajah 5.13 Menunjukkan pelan tapak bagi kawasan ’IT Center’

Gambarajah 5.14 Menunjukkan gambaran aerial ke arah ’IT Center’

78 5.2.6 Tampak

Gambarajah 5.15 Menunjukkan tampak A dan B.

79 5.2.7 Keratan

Gambarajah 5.16 Menunjukkan keratan A-A dan B-B.

80 5.3 Rumusan

Pelan Induk bagi Village Homes Ayer Baloi adalah menitikberatkan penglibatan komuniti (participation) program. sebagai penggerak dalam menjayakan

Pembangunan pelan induk memberi penekanan di bahagian koridor

sungai dan jalan yang dapat memberi imej kepada kampung tersebut berdasarkan faktor geografi.

Pengenalpastian tempat-tempat tumpuan yang menunjukkan interaksi sosial dan semangat komuniti adalah penting bagi memastikan aktiviti-aktiviti komuniti asal tidak terjejas, kerana komuniti setempat merupakan penggerak kepada pembangunan landskap komuniti. Justeru, pelbagai program baru diperkenalkan dalam menjana penglibatan dan produktiviti penduduk bagi memastikan pembangunan lamdskap komuniti berjaya.

BAB 6

PEMBANGUNAN PELAN TERPERINCI

6.1 Pendahuluan

Bab 6 membincangkan pelan terperinci yang merupakan bahagian daripada pelan induk. Penjelasan kepada pelan terperinci meliputi matlamat dan objektif rekabentuk, konsep pembangunan, pemilihan tanaman dan aktiviti.

82 6.2 Pembangunan Pelan Terperinci

Pembangunan pelan terperinci bagi pelan induk ini merupakan kawasan Rumah Budaya dan diteraskan melaui matlamat dan objektif kajian, program dan aktiviti, dan perancangan dan rekabentuk reruang. Selain itu, dalam bab ini juga merangkumi lakaran, serta keratan dan tampak yang menunjukkan aktiviti dan reruang.

6.2.1 Matlamat Kajian

Merekabentuk satu pusat untuk program yang dapat memperkenalkan budaya sediada dan memperkenalkan program baru yang sememangnya tiada bagi memberi peluang kepada komuniti setempat.

6.2.2

Objektif Kajian

Untuk memperkenalkan, mengekalkan, dan mengembalikan nilai budaya Ayer Baloi, secara tidak langsung memastikan pembangunan mapan untuk generasi akan datang.

83 6.2.3 Konsep Rekabentuk

Konsep rekabentuk pelan terperinci adalah ’Shared’ yang memberi penekanan kepada konsep perkongsian. Dimana Rumah Budaya ini direkabentuk bukan sahaja bagi tujuan konservasi terhadap nilai budaya, tetapi juga sebagai tempat sosial (social place), yang membolehkan komuniti menjalankan interaksi sosial samada dari segi peristiwa tertentu, permainan, ataupun acara bermusim.

Gambarajah 6.1 Menunjukkan zone pembahagian reruang

Gambarajah 6.2 Menunjukkan pandangan aerial terhadap persekitaran fizikal Rumah Budaya

84

Gambarajah 6.3 Menunjukkan pelan terperinci bagi kawasan Rumah Budaya

Gambarajah 6.4 Menunjukkan keratan dan tampak bagi pelan terperinci.

85 6.2.4 Konsep reruang

Gambarajah 6.5 Menunjukkan konsep reruang

6.2.5

Pembangunan secara konsep

Harmoni dan Kontras

Kualiti dalam perkaitan antara rekabentuk dikenalpasti dalam kualiri bentuk tumbuhan dan prinsip rekabentuk seperti garisan dan warna. Penggunaan pokokpokok seperti Mimusops elengii (Tanjung), Cocos nucifera (Kelapa) dengan elemen landskap kejur berharmoni secara semulajadi.

Gambarajah 6.6 Menunjukkan perkaitan kontra dan harmoni

86

’Emphasis’

Rumah Budaya menjadi perkara utama yang bersatu dengan komposisi tumbuhan seperti Psidium guajava (jambu batu) yang ditanam secara sendiri sebagai tanaman struktur.

Gambarajah 6.7 Menunjukkan komposisi ’emphasis’

Seimbang (Balance)

Seimbang dari segi posisi perletakan, komposisi tumbuhan yang mempengaruhi permandangan.

Gambarajah 6.8 Menunjukkan keseimbangan dari segi perletakan ruang.

87 Kesatuan dan Kepelbagaian

Penggunaan pokok kelapa secara pengulangan dan senibina yang menggunakan kayu sebagai elemen yang dominan.

Gambarajah 6.9 Menunjukkan elemen-elemen yang dominan

88 6.2.6 Konsep Landskap Lembut dan Landskap Kejur

Gambarajah 6.10 Menunjukkan elemen-elemen landskap lembut dan landskap kejur

89 6.3 Rumusan

Pembangunan pelan terperinci menggambarkan konsep pembangunan yang lebih menjurus kepada elemen-elemen, perletakan komposisi landskap lembut dan kejur dan merupakan sebahagian daripada konsep dalam pelan induk. Pelan

terperinci juga seharusnya dapat menggambarkan konsep pelan induk secara menyeluruh.

Rumah budaya merupakan salah satu program baru yang diperkenalkan dalam membentuk tempat berinteraksi sosial, di mana pendekatan budaya diketengahkan bagi mengharmoni persekitaran baru dengan sediada. Aspek

’participation’ atau penglibatan komuniti menjadi faktor paling penting dalam menlaksanakan program baru ini.

BAB 7

KESIMPULAN

7.1 Kesimpulan

Sebagai kesimpulan bagi keseluruhan kajian, terdapat banyak faktor yang perlu dipertimbangkan dalam membuat perancangan dan rekabentuk kampung. Penekanan projek yang dijalankan bukan ke arah proses membandarkan sesebuah kampung, tetapi adalah untuk membina satu model dalam rekabentuk komuniti yang sememangnya lain daripada proses urbanisasi.

Objektif utama cadangan bagi pelan induk kampung ini merupakan salah satu usaha arkitek landskap dalam merekabentuk komuniti ke arah pembangunan yang mapan dan berterusan terutamanya dalam lapangan senibina landskap. Faktor utama dalam usaha ini merupakan aspek integriti sosial , dimana melibatkan skala yang kecil dari peringkat famili, sehinggalah ke skala yang lebih besar iaitu diperingkat komuniti.

Dalam usaha membuat perancangan pelan induk yang terbaik, dua kajian ilmiah telah dipilih berdasarkan beberapa faktor fizikal yang dikenalpasti.

91 Pemilihan kajian kes adalah berdasarkan faktor kejayaan, pendekatan, program, dan konsep rekabentuk yang menjadikan tempat tersebut berjaya dari segi rekabentuk komuniti.

Produk akhir projek ini merupakan penghasilan pelan induk landskap. Dapat disimpulkan, berdasarkan kajian kes dan kajian ilmiah yang dijalankan, pelan induk landskap bagi Ayer Baloi ini dapat dihasilkan berkonsepkan ’Village Homes of Ayer Baloi’.

You're Reading a Free Preview

Download
scribd
/*********** DO NOT ALTER ANYTHING BELOW THIS LINE ! ************/ var s_code=s.t();if(s_code)document.write(s_code)//-->