P. 1
Kabel Dan Pengalir

Kabel Dan Pengalir

|Views: 6,478|Likes:
Published by Penyair Sepi

More info:

Published by: Penyair Sepi on Aug 16, 2010
Copyright:Attribution Non-commercial

Availability:

Read on Scribd mobile: iPhone, iPad and Android.
download as DOC, PDF, TXT or read online from Scribd
See more
See less

06/27/2013

pdf

text

original

KABEL DAN PENGALIR Kabel merupakan satu daripada bahan keperluan utama dalam kerja-kerja pendawaian elektrik

di samping aksesori lain sama ada untuk pendawaian domestik atau industri. Kabel berfungsi sebagai penghubung atau laluan kepada bekalan elektrik dari satu punca kepada punca yang lain. Contohnya, pendawaian elektrik bagi satu premis rumah kediaman terdapat pelbagai punca elektrik yang lazimnya punca-punca ini digunakan untuk lampu, kipas, televisyen, mesin basuh, penyaman udara dan peralatan elektrik yang lain. Penghubung utama dari satu punca kepada punca bekalan lain di rumah tersebut adalah menggunakan kabel yang disambung kepada punca bekalan utama sebagai punca masukan. Terdapat pelbagai jenis kabel yang digunakan untuk tujuan membawa bekalan elektrik mengikut keupayaan kegunaannya. Di antaranya seperti kabel untuk voltan tinggi, voltan sederhana dan untuk voltan rendah. Ini termasuk jenis bahan yang digunakan sebagai pengalirnya, saiz kabel dan cara penebatannya. Binaan Kabel Kabel mempunyai bahagian-bahagiannya yang lazim dinamakan sebagai pengalir dan penebat. Pengalir adalah bahagian kabel yang fungsinya untuk membawa arus elektrik. Ketika mengalirkan arus elektrik, pengalir adalah bahaya kerana ia boleh menyebabkan renjatan elektrik kepada sesiapa yang menyentuhnya dan juga boleh menyebabkan litar pintas apabila bersentuh dengan pengalir lain. Untuk keselamatan, bahagian pengalir disaluti dengan bahan penebat. Penebat adalah sejenis bahan yang tidak boleh menglirkan arus elektrik. Rajah menunjukkan binaan kabel. Binaan kabel Pengalir Pengalir adalah bahagian kebel yang fungsinya untuk menglirkan arus elektrik. Bilangan pengalir itu boleh jadi satu, dua atau tiga ataua beberapa lembar mengikut keperluan kegunaannya. Pengalir lazimnya dibuat daripada bahan jenis logam. Tidak semua jenis logam boleh digunakan sebagai pengalir, kerana setiap jenis mempunyai kerintangan yang berbeza dan boleh mempengaruhi aliran arus. Untuk dijadikan pengalir yang baik hendaklah dipilih daripada jenis logam yang mempunyai kerintangn rendah ianya mudah membawa aliran arus. Pengalir yang kerap digunakan dalam pembinaan kabel dipilih dari bahan kuprim dan aluminium. Keprum merupakan bahan pengalir yang baik dan lembut serta mudah dibentuk. Selain itu harganya yang sederhana. Oleh kerana ia mudah dilentur dan dibentuk, kabel berpengalir kuprum paling sesuai untuk kabel pendawaian dalam rumah atau di luar rumah bagi pemasangan tetap. Selain itu kuprum keras yang mempunyai ketegasan tertinggi ini digunakan untuk pengalir talian rentangan atas yang lazimnya tidak bertebat. Aluminium merupakan bahan logam yang mempunyai kerintangan lebih tinggi sedikit daripada kuprum. Untuk dijadikan pengalir, luas keratan rentasnya hendaklah tidak kurang daripada 10mm2. Aluminium lebih ringan daripada kuprum dan dianggarkan 1/3 berat daripada berat kuprum di samping harganya lebih murah. Terdapat perkara-perkara yang boleh mempengaruhi rintangan sesuatu pengalir dianataranya:

Kabel dengan 3 lembar pengalir Kabel 7/ 0. 4 mm2.53 mm 7 adalah menunjukkan bilangan lembar pengalir iaitu sebanyak tiga lembar manakala 0.5 mm2.E. label ini sebenarnya merujuk kepada luas keratan rentas pengalir bagi sesuatu kabel yang tidak termasuk keluasan rentas penebatnya. Keluasan keratan rentas pengalir digunakan untuk menentukan saiz kabel Contoh: .E menyatakan keluasan keratan rentas lembar pengalir yang kuran daripada 10mm2 hendaklah menggunakan bahan kuprum. Kabel dengan 7 lembar pengalir Saiz Kabel Kabel yang digunakan untuk pendawaian terdiri daripada pelbagai saiz.53 mm ialah saiz diameter setiap lembar pengalir.53 mm ialah saiz diameter setiap lembar pengalir. Kabel yang kecil biasanya terdapat satu lembar pengalir manakala bagi kabel yang mudah dilentur terdapat banyak lembar pengalirnya. Contoh: Kabel 3/ 0. Rajah menunujukkan luas keratan rentaspengalir. 7. 6 mm2 atau 10 mm2. 161 dan 127. Pemilihan saiz kabel ini dilakukan berpandukan kepada kabel yang lazimnya bertanda 1.5 mm2.• • • • Keluasan keratan rentas pengalir Penjang sesuatu pengalir Jenis bahan yang digunakan sebagai pengalir Suhu pada pengalir Lembar Lembar adalah bilangan pengalir yang terdat pada suatu kabel. Kabel mudah lentur ini mempunyai bilangan lembar yang biasanya dibuat mengikut bilangan 1. 2. 19. Dengan yang demikian luas ke semua keratan rentas setiap pengalir disatukan bagi kabel yang mempunyai lebih dari satu pengalir dan dirujuk sebagai saiz kabel. 3. Dalam peraturan I.53 mm 3 adalah menunjukkan bilangan lembar pengalir iaitu sebanyak tiga lembar manakala 0.

Contoh: Jenis : Saiz : kabel bertebat PVK dan bersarung ‘double insulated’ 1.8 mm Kadaran Voltan Selain daripada label saiz kabel yang disertakan terdapat juga kadar keupayaan menumpung voltan bagi kabel tersebut.53 mm) (3/0.737 mm) (7/0. berlainan pula kadar keupayaan menampung voltan.5 mm 3.7 mm 4.5 mm2 hitam 100 meter 300/500 volt Warna : Panjang: Voltan : Penebat Penebat adalah sejenis bahan yang tidak mudah menglirkan arus elektrik.04 mm) Penggunaan Litar lampu Litar lampu / pemanas Litar kuasa pemanas air – 5kW-20A Litar kuasa pemanas air 7kW-30A Kabel meter litar pemasak 12kW Kadaran voltan 300/500 volt 300/500 volt 400/750 volt 400/750 volt 450/750 volt Saiz diameter keseluruhan 2. Berlainan saiz.85 mm) (7/1.Saiz 1.2 mm 4.5 mm2 2. Bahan penebat yang biasa digunakan dalam pembuatan kabel pendawaian adalah dari jenis bahan berikut: • • • • • Getah Polivinil klorid-pvk Kertas terisitepu Penebat mineral Urea formaldehyde .0 mm 3.5 mm2 4 mm2 6 mm2 Bilangan lembar dan saiz diameter (7/0. Pengalir pada kabel mestilah disaluti oleh penebat bagi mengelakkan daripada terkena renjatan dan berlaku litar pintas apabila tersentuh.25 mm2 1.67 mm) (7/0.

ia ringan. • Penebat Kertas Terisitepu Merupakan sejenis bahan yang bekeupayaan meresapkan lembapan cecair. mudah dilentur. Bahan ini mempunyai daya tahan kepada suhu yang tinggi. Selain daripada keupayaanya yang tinggi dalam penebatan. Dari segi kos. Adunan ini menjadikan pvk sebagai bahan penebat yang popular untuk kabel pendawaian. Umpamanya mudah terbakar serta mudah menjadi reput dan rosak apabila terdedah kepada sinaran matahari. tempat berminyak dan tahan lasak. bahan pvk jaga dugunakan untuk membuat aksesori pemasangan elektrik seperti kotak suis. iaitu getah vulkan dengan ketahan suhu sehingga 60°C. Terutamanya di gunakan di negara yang mempunyai tahap sushu ambien yang stabil dengan ketahanan suhu pada 70°C. terdapar tiga jenis hasil adunan getahgetah yang digunakan untuk penyalut kabel. sungguhpun getah-getah tersebut amat baik untuk digunakan sebagai penebat kabel.beri jaminan mutunya shingga sepuluh tahun. mempunyai struktur yang kuat. • Penebat Urea Formaldehyde Merupakan penemuan baru untuk bahan penebat. selain itu tidak mudah terbakar dan tahan daripada tindakbalas kimia. tahan daripada sinaran matahari. Kabel Berpenebat Pvk Dan Bersarung Kebel jenis ini disebut juga sebagai dua tebatan atau ‘double insulated’. tahan kepada suhu yang panas. Penebat pvk tahan kepada dedahan sinaran matahari. Kabel yang digunakan dalam bangunan dengan risiko kerosakan luaran atau mekanikal biasanya menggunakan jenis kabel bertebat pvk.Penebat • Penebat getah Merupakan satu bahan penbat yang terbaik kerana mempunyai nilai kerintangan yang tinggi. Jika kabel dipasang pada di luar bangunan. perubahan suhu dan lain-lain dengan menggunakan kabel . Kebanyakan pembuat aksesori yang menggunakan bahan ini me. • Penebat pvk Hasil campuran di antara bahan getah dengan plastik. pemegang lampu dan lain-lain. cecair. soket keluaran. Penebat bahan urea formaldehyde berwarna putih popular digunakan untuk membuat aksesori pemasangan elektrik seperti perumah kotak suis. soket keluaran dan pemegang lampu. biasanya akan menggunakan kabel jenis bahan tahan lasak. harganya agak tinggi. tetapi terdapat juga kekurangannya. getah butil dengan ketahanan suhu sehingga 85°C dan getah silikon dengan ketahanan suhu sehingga 145°C. • Penebat Mineral Sejenis bahan penebat yang dibuat dari bahan mineralo jenis magnesium oksida. Digunakan sebagai penebat pada kabel untuk kegunaan di kawasan yang lembap seperti kabel bawah tanah. Setelah dicampur dengan bahan lain. tidak mudah diresapi air dan sesuai diguna segai penyalut pengalir. embun. Bahan ini merupakan gantian kepada penggunaan bahan penebat bakelit. mempunyai tempoh hayat yang lama dan tidak mudah rosak dalam keadaan cuaca yang berubah-ubah suhu ambiennya. Dari segi harga pula agak mahal sedikit.

dan setiap lembar bergaris pusat kecil serta halus dengan ini memudahkan kord dilentur serta membentuk bulatan yang berdiameter kecil walaupun lembarnya banyak. Kord mudah lentur ini lazimnya digunakan sebagai: Penyambung dari ros siling ke tamatan lampu Penyambung dari plug/ palam ke peralatan elektrik Kord penyambung Selain itu boleh digunakan untuk pendawaian sementara tetapi dengan jarak yang terhad. Teras Pengalir disebut juaga sebagai teras. Kabel kadangkala juaga disebut kabel teras tunggal. kabel tiga teras. minyak. iaitu di dalam tembok dan dinding bata yang kemudian dilepa dengan simen. kini menggunakan warna piawai iaitu: . Pengalirnya adalah dari jenis kuprum. Rajah menunjukkan jenis kabel dua tebatan. kabel tujuh teras dan pelbagai teras. Penebat pada pengalir. Kabel dua tebatan pvk ini biasanya digunakan untuk pemesangan pendawaian. Bilangan pengalir pada sesuatu kabel itu boleh juga digunakan untuk menunjukkan bilangan teras.jenis PCP iaitu polikloroperna atau HOFR yang tahan kepada kepada haba. dua teras. Kabel dengan dua tebatan Pengalir disaluti dengan bahan penebat yang disebut sebagai kabel dan kabel ini akan disarungkan oleh satu lapisan pelindung luaran atau disebut pelindung mekanikal.5 mm2 hingga 4 mm2 dan keupayaan membawa arus sehingga 5 hingga 40 ampiar sahaja. api dan rencatan. Satu teras Dua teras Tiga teras Tujuh teras Bilanga teras kabel Kord Boleh Lentur Kord boleh lentur boleh didapati dalam pelbagai saiz dan kadaran arusnya. Jenis yang kerap digunakan adalah: • Kord kembar selari tanpa sarung • Kord kembar berpintal • Kord bersarung pvk membulat • Kord teranyam benang membulat • Kord unkinkable • Kord merintang haba Saiz pengalir bagi kord boleh lentur di anatara 0. Rajah menunjukkan keratan rentas kabel dengan bilangan terasnya. Tujuannya untuk mengelakkan berlakunya kerosakan pada kabel ketika melakukan pemasangan pendawaian atau pun berlakunya kerosakan kabel oleh punca luaran iaitu secara mekanikal ketika sepanjang penggunaannya. sistem tersembunyi.

0.25 mm2 dan 1.0 mm2 atau 1.5 mm2 digunakan untuk seterika elektrik.E 514-06-01 menyatakan setiap teras tunggal dan setiap teras kabel tidak boleh lentur bagu kegunaan pendawaian tetap hendaklah boleh dikenalpasti sama ada di tamatan atau di sepanjang lalauan pendawaian melalui kaedahnya yang bersesuaian seperti berikut: • Kabel berpenebat getah atau pvk. Pengalir Dan Kabel Tidak Boleh Lentur Peraturan I.0 mm2 dan 1. Setiap satu tidak kurang daripada 15 mm dan tidak melebihi 100 mm kelebarannya dengan kedudukan yang berhampiran. 1. sarung gelang dan sebagainya hendaklah bersamaan sepertimana dengan jadual.75 mm2 digunakan unutk lampu pendant • Kord boleh lentur tiga teras dan satu teras pelindung.E. . penggunaan teras-teras bernombor mengikut BS6480. • Kabel dengan penebatan ‘termosetting’. penggunaan tanda pada tamatan. 1. 2 dan 3 pengenalan kepada pengalir fasa.5 mm2 digunakan untuk pemanas elektrik dan peredam. • Kord boleh lentur penebat getah serta anyaman benang membulat.5 mm2 dan 0. • Kord boleh lentur merintang haba.55 mm2 dan 0. Bagi pengalir tidak berpenebat atau busbar yang digunakan sebagai pengalir pelindung hendaklah diberi tanda pengenalan dengan jalur berwarna kuning dan hijau.• • • Warna coklat untuk dawai hidup Warna biru untuk neutral Warna hijau/ kuning untuk bumi Berikut beberapa contoh kord boleh lentur: • Kord kembar selari tidak bersarung 0. 0. sarung gelang mengikut mana yang terdapat pada jadual.E 514-03 pengalir pelindung 512-03-01.5 mm2 dan 0. • Bagi kabel tambahan berpenebat pvk berperisai sebagai gantian kepada kaedah yang dijelaskan pada item (I) penggunaan teras-teras bernombor mengikut BS6346. penggunaan warna teras mengikut sepertimana jadual atau pun penggunaan pita di tamatan. • Kabel berpenebat galian. nombor 0 pengalir neutral dan nombor 4 dan 5 untuk teras khas jika ada. sepertimana nombot 1. 2 dan 3 pengenalan pengalir fasa.25 mm2 dan 1. 1.75 mm2 digunakan untuk lampu meja dan jam elektrik • Kord dua teras bersarung pvk membulat5 dan dua teras beserta bumi. penggunaan warna sama juga seperti jadual atau sebaliknya penggunaan teras-teras bernombor mengikut BS5467 dan BS6724 dikhaskan nombor 1. • Kabel berpenebat kertas.5 mm2 digunakan untuk peralatan elektrik 3 teras dan mesin alat tangan serta alat-alat dua tebatan yang lain.75 mm2 digunakan untuk lampu pendant dengan mentol 100W hingga 200W. Dalam bahagian 5 bab 51 peraturan I. cerek elektrik dan oven. 1.25 mm2 digunakan untuk pemanas elektrik • Kor boleh lentur unkinkable.E. no 0 pengalir neutral. kombinasi warna hijau dan kuning hanya boleh digunakan untuk kabel pelindung sahaja dan bukan untuk kegunaan lain.

Kemudian disusuli dengan peraturan 130-02-05 memerlukan penyambungan dan tamatan hendaklah dibuat dengan kaedah yang betul. Bilangan teras 1 2 3 4 atau 5 Fungsi teras Fasa Neutral pelindung Fasa Neutral Fasa Neutral pelindung Fasa Neutral pelindung Warna teras Coklat Biru Hijau dan Kuning Coklat Biru Coklat Biru Hijau dan Kuning Coklat atau Hitam Biru Hijau dan Kuning Pengenalan warna bagi teras kabel boleh lentur dan kord boleh lentur. Memilih Saiz Kabel Dan Pengalir Memilih saiz kabel dan pengalir yang betul pada sesuatu pendawaian adalah penting. Dalam peraturan bilangan 130-02-03 menyatakan saiz pengalir dan kapasiti membawa arus mestilah mencukupi. Kabel neutral untuk fasa tunggal dan tiga fasa Kabel R untk tiga fasa Kabel Y untuk tiga fasa Kabel B untuk tiga fasa Kabel positif untuk a. liatar kabel dua Pengenalan warna Hijau dan kuning Merah Hitam Merah Kuning Biru Merah Hitam Pengenalan warna untuk teras kabel tidak boleh lentur dan pengalir tidak berpenebat bagi kegunaan pendawaian tetap.u.t. Manakala peraturan 130-02-04 menyatakan pengalir mestilah berpenebat dan berpelindung. kerana ini dapat mengelakkan daripada berlakunya kabel menjadi panas. Dalam peraturan 514-06-02 menyatakan kabel yang berwarna hijau shaja tanpa jalur kuning tidak boleh diguna sebagai kabel pelindung. di antaranya adalah: • Kebolehsediaan . serta mengambil kira jenis kabel dan juga penebatannya. gelang hendaklah mengikut BS3858 mengikut kesesuaiannya.t. Keterangan Kebel pelindung litar dan pengalir (pembumian) Kabel fasa bagi fasa tunggal a.t. Terdapat beberapa perkara lain yang boleh mempengaruhi dalam pemilihan saiz kabel untuk sesuatu pendawaian. gelang atau dicat mengikut warna di jadual. kaedah pemilihan pengalir hendaklah dibuat berdasarkan kepada keperluan dan kriteria litar. liatar kabel dua Kabel dua tanpa bumi – litar a. Kabel negatif untuk a.Segala bentuk pengenalan seperti pengikatan. Bagi memastikan keperluan peraturan tersebut dapat dilaksanakan. Manakala 514-06-03 menyatakan pengalir tidak bertebat hendaklah ditanda di mana perlu sama ada menggunakan pita. Delam perenggan ini merujuk kepada peratura BS7671 bab 13 yang menyebut keperluan asas untuk keselamatan.

. seperti Ca. Ci. Setelah peranti perlindungan dikenal pasti.• • • • • • • • Jenis bangunan Keadaan persekitaran Keselamatan Jangkahayat pendawaian Kebolehsuaian Kemudahan bahan pendawaian Pengasingan seperti pendawaian talian telefon. membuat pengiraan dan menentukan saiz kabel. pengiraan kapisiti membawa arus dibuat berpandukan data yang terdapat di dalam apendiks 4 peraturan BS7671 yang lazimnya disertakan dengan katalog pembuat peranti. Pengiraan Dalam pengiraan asas memerlukan kita mengingati faktor-faktor yang boleh memberi kesan kepada penglir. MICC kabel tertutup pengalir tertebat mineral bagi kegunaan keselamatan yang dikhaskan untuk api. kabel antena televisyan/ radio yang boleh menyebabkan gangguan. XPLE tidak mudah terbakar atau kabel tetapan termanya. pemilihan jenis kabel adalah mengikut keperluan dan kegunaanya. Permintaan aksimum Permintaan maksimum terkandung dalam BS7671 peraturan 311-01-01. XLPE jenis tidak mudah terbakar. seperti yang dinyatakan dalam bahagia 433 peraturan BS7671 iaitu perlindungan terhadap arus lebih beban. Kos Penentuan Saiz Pengalir Keperluan bagi menentukan saiz pengalir dinyatakan pada BS7671 bahagian 5 bab 52 iaitu pembinaan dan pemilihan sistem pendawaian setelah mengenal pasti jenis dan ciriciri bagi kabel yang akan digunakan ini dapat membantu menetukan saiz pengalir. contohnya: Kabel berpenebat PVK adalah dari jenis yang mudah terbakar. pendawai seterusnya akan melukis rekabentuk pendawaian. Saiz ini mengambil kira keperluan arus oleh litar beban seperti permintaan maksimum. Dalam peraturan ini menyatakan kordinasi di anatara pengalir/ kabel dengan peranti pelindungan. Cg yang berbeza keratan rentas. Gambarajah . Kaedah asas bagi pengiraan menentukan saiz kabel adalah mengambil kira faktor seperti lebih beban. setelah sagala data dan maklumat bagi sesuatu pendawaian mengikut keperluan pengguna telah diperolehi dan dikumpulkan.

sesalur yang boleh mengumpul haba rumusnya adalah: It ≥ In/ Cg Manakala rumus bagi gabungan adalah: It ≥ In/ CaCgCi Dengan mengenalpasti nilai In. saiz kabel yang dipilih untuk kegunaan dalam pendawaian dipilih mengikut arus It yang tidak boleh kurang daripada nilai arus nominal peranti pelindung dengan rumus berikut: It ≥ In/ CaCi Bagi kumpulan kabel pendawaian di dalam konduit. Untuk mencari saiz kabel bagi pembawaan arus Iz. boleh menggunakan rumus tersebut untuk mencari nilai It bagi mendapatkan nilai arus. langkah pertama adalah mencari arus Ib. Sepertimana dalam apendiks 4 terdapat jadual-jadual yang menyediakan faktor pembetulan dan kaedah-kaedah rujukan untuk digunakan dalam rumus tersebut. Terdapat pelbagai faktor pembetulan iaitu:  Ca = suhu ambien  Cg = kumpulan  Ci = penebatan terma/ haba  Ct = suhu kendalian pengalir Dalam semua keadaan Iz hendaklah tidak kurang daripada Ib dan In juga hendaklah tidak kurang daripada Ib atau Iz ≥ In ≥ Ib. faktor ini adalah: • Keluasan keratan rentas • Jenis pengalir atau kabel • Kaedah pemasangan • Bilangan pengalir dalam kumpulan (Cg) • Keadaan sekeliling seperti suhu ambien (Ca) • Keadaan sekeliling seperti suhu ambien (Ca) • Berpenutup dalam bahan kalis haba (Ci) .Kapisiti pembawa arus • In = arus nominal ataua arus yang diset bagi perlindungan litar daripada arus lebih • Iz = kapasiti membawa arus bagi kabel pada litar pendawaian • Ib = arus rekabentuk bagi litar pendawaian • It = nilai aru terjadual dalam apendik ini untuk jenis kabel dan kaedah pemasangan berkaitan untuk litar tunggal pada suhu ambien 30°C • C = adalah faktor pembetulan yang akan digunakan apabila keadaan pemasangan berlainan daripada untuk nilai kapasiti membawa arus terjadual dalam apendik ini. Nilai ini boleh dibandingkan merujuk kepada jadual atau lampiran pembuat bagi memilih saiz kabel yang sesuai.

dengan kabel berpenebat PVK selapis di dalam kondiut.4 Ampier. Merujuk kepada jadual 52A iaitu kabel yang dikelilingi oleh penebat termal/ haba. Contoh: Satu litar mengandungi permintaan maksimum (ib) sebanyak 27. Litar fasa tunggal. Cg = Merujuk kepada jadual 4B1 faktor pembetulan untuk kumpulan litar lebih daripada satu bagi kabel teras tunggal. Rumus yang perlu digunakan untuk mengira saiz pengalir adalah: It ≥ In/ CaCgCi Di mana Ca = Cg = Ci = 1 Rajah peranti pelindung . Ci = Apabila satu faktor itu bersesuaian dengan pengalir berkenaan dan It dikenalpasti dan rujukan dibuat pada jadual yang berkenaan seperti 4D1A iaitu teras tunggal berpenebat PVK bagi mendapatkan saiz kabel. atau kabel pelbagai teras lebih daripada satu. Suhu ambien litar adalah 30°C dan kabel tidak terkumpul dengan yang lain.Bagi kaedah pemasangan adalah diberi dalam jadual 4A dan juga faktor-faktor didapati seperti: Cg = Merujuk pada Jadual 4C1 faktor pembetulan untuk suhu ambien di mana perlindungan terhadap litar pintas dan jadual 4C2 faktor pembetulan untuk suhu ambien di mana peranti pelindung lebih beban adalah berfius separa tetap BS3036. Pendawaia bercadang menggunakan CB sevagai peranti pelindung.

You're Reading a Free Preview

Download
scribd
/*********** DO NOT ALTER ANYTHING BELOW THIS LINE ! ************/ var s_code=s.t();if(s_code)document.write(s_code)//-->