TOKOH-TOKOH TERKENAL ISLAM DALAM BIDANG PERUBATAN

Perkembangan ilmu perubatan dalam tamadun islam terbahagi kepada 3 zaman yang penting, iaitu zaman penterjemahan, zaman keemasan atau kegemilangan dan zaman kemerosotan. Pada zaman kemerosotan, negara-negara Eropah mula menyerang negara-negara Islam.
1. Jabir Ibnu Hayyan(721-766M)

Jabir merupakan seorang anak kepada seorang ahli kimia ubat. Lahir pada abad ke 8M. Beliau terkenal dengan nama Geber di Eropah, tinggal di kufah Baghdad. Beliau juga mempunyai pengaruh yang agak kuat terhadap perkembangan sains kimia dan karyanya menjadi rujukan eropah dan asia kecil hingga abad ke 14. Jabir pernah mengarang lebih daripada 100 buah buku,malangnya hanya terdapat 22 buah sahaja yang ada di Eropah.Antara karyanya yang sering dirujuk ialah: a) Book of the seventy (disertasi) b)Book of the composition of alchemy c)Book of sun perfection d)kitab al-Rahmah e)Kitab tajmik f)Book of eastern Mercury Buku beliau yang bertajuk Book of the seventy (disertasi) ,Book of the composition of alchemy dan Book of sun perfection telah diterjemahkan kedalam bahasa latin dan telah menulis secara saintifik tindak balas penurunan(reduction) serta pengkalsinan (calcinations). Dia juga pakar dalam cara penyediaan ubat dan telah memperkenalkan kepada dunia istilah baru seperti alkali dan antimoni yang masih digunakan hingga ke hari ini. 2. Hunayn Ibnu Ishaq(810-878M)

Hunayn merupakan penterjemah dan pengamal perubatan yang terkenal.Beliau dikenali sebagai Joannitus, lahir di hirah(Iraq). Telah mempelajari ilmu perubatan di Baghdad. Khalifah al-Mutawakil talah melantik Hunayn sebagai doktor di istana dan dilantik sebagai pengarah institut alhikmah oleh khalifah al-ma’mun. Antara sumbangan Hunayn ialah mengumpul manuskrip yunani dan mempelajari bahasa tersebut serta beliau dapat manterjemahkan buku meteria medica, Aphorisma, seven books dan synopsis yang masing-maisng ditulis oleh Dioscorides,Hippocrates,Paul A.Egina dan Oribasius.

1

Karya al-Kindi telah disenaraikan dalam bidang perubatan oleh Atiyeh(1966M). Tetapi kebanyakannya dipercayai telah hilang dan musnah akibat daripada serangan monggol.dengan ini bolehlah dikatakan beliau seorang cedikiawan yang serba boleh.beliau telah menterjemah buku dalam bahasa yunani dan Siriak kapada bahas arab. dislokasi dan diet (pemakanan) 4. Orang barat memanggilnya dengan panggilan Avicenna.Beliau anak seorang gabenor Kufah dan dilahirkan pada tahun 194 hijrah(809M). logik. psikologi.falsafah dan perubatan.Memperolehi pendidikan di Basrah dan sepas itu berhijrah ke Baghdad untuk meneruskan pelajaran dan dilantik sebagai pegawai perubatan dan guru diraja semasa pemerintahan al-ma’mun dan al-Mu’tasim. fraktur. politik. Antara karya beliau yang diterjemahkan kedalam bahasa latin ialah The Books of Optics telah mempengaruhi Roger Bacon dan sintis-saintis lain di Eropah. Antaranya tentang falsafah. Kandungan buku ini menyentuh tentang kebersihan. Al.diantara bidang yang beliau tulis ialah falsafah. penyakit berjangkit seperti cacar. Buku beliau telah digunakan secara meluas di Universiti-universiti Eropah hingga abad 15M. buku 2 . Euclid. penyakit eksrtemiti atas dan bawah.penyakit terlindung dan terbuka. Hasil kerjanya yang meliputi pelbagai aspek bidang ilmu . Archimedes. Ptolemy dan Gelen. Thabit Ibnu Qurah(838-901M) Thabit Ibnu Qurah juga terkenal sebagai ahli matematik. dan perubatan.Beliau juga telah menulis sendiri 10 treatis mengenai mata dan persoalanpersoalan perubatan(questions of medicine) yang sesuai oleh penuntut oftalmologi dan perubatan 3.sferik. diagnosis dan pambedahan. Sumbangan yang ketara Ibnu Sina dalam bidang perubatan adalah dari segi pengalaman dan kebolehanya untuk mengubat dan juga dalam menghasilkan karya dalam penulisan. penyakit kulit. astrologi. Al-Kindi telah menggunakan prinsip matematik dalam perkiraan dos ubat . Terdapat banyak ilmu perubatan moden yang menggunakan ilmu perubatan Ibnu Sina sebagai rujukan. Abu Yusof Ibnu Ishaq al-Kindi(809-873M) Beliau dikenali sebagai di Eropah dengan galaran al-Kindi.Kindi telah menulis lebih daripada 265 jilid buku. Pada bad ke 12M. Terutamanya mengenai penggunaan ubat. ilmu hisab. polemik. astronomi. Ibnu Sina merupakan seorang cendikiawan islam yang memiliki pelbagai bidang ilmu. 5. dan measel. perubatan. meteorologi dan banyak lagi. Ibnu Sina Nama sebenar beliau ialah Abu Ali Hussain Ibnu Abdullah Ibnu sina. Beliau adalah pelopor pusat penterjemahan dan beliau telah manterjemah buku karangan Apolinius.Selain daripada terjemahan beliau juga telah menyusun secara teratur ilmu perubatan yunani kedalam sebuah buku yang mengandungi 31 bab.

Beliau lebih terkenal dengan panggilan al-Razi. Penulis dibarat telah menganggap Ibnu Suna sebagai bapa kedoktoran kerana Ibnu Sina telah menyatupadukan ilmu perubatan Yunani. Afganistan dan Parsi. Selain dari itu. b)buku-buku ubatan simple(biasa) c)buku penyakit organ-organ tertentu d)buku penyakit yanjg biasanya merebak ke seluruh badan e)buku ubat-ubatan ‘compound’(sebatian). Osler menganggap karyanya iaitu al-Qanun fi Al-Tibb sebagai sebuah teks perubatan yang teragung yang pernah ditulis sebagai “injil perubatan”yang dibaca dalam tempoh yang lebih lama berbanding buku-buku perubatan yang lain dan ia dibahagikan kepada 5 buku iaitu a)buku yang membicarakan tantang asas-asas umum. Beliau mendapat pendidikan awal di Baghdad yang menjadi pusat 3 . Al-Razi Nama sebenar beliau ialah Abu Bakar Muhammad Ibnu Zakaria Al-Razi. d) Ibnu Sina adalah doktor yang pertama yang mencatatkan bahawa penyakit paru-paru (pulmonary tuberculosis) adalah penyakit yang boleh berjangkit. Antara sumbangan utama beliau terhadap dunia perubatan ialah: a) Telah memperkembangkan ilmu psikologi dalam ilmu perubatan b) Penemuan beliau dalam bidang perubatan yang dikenali pada hari ini sebagai psikosomatis(psikosomatic medicine) c) Memperkenalkan ilmu diagnotis untuk mengenalpasti ketidakseimbangan humur yang berkenaan dan ia masih dipraktikkan oleh para doktor muslim di Pakistan. Dilahirkan pada tahun 863M di Bandar Rai berdekatan dengan Bandar Teheran. 6. beliau lebih terkenal dengan panggilan Rhazes di kalangan orang barat.15 edisi dalam bahsa latin dan sebuah dalam bahasa yahudi(Hebrew). Bukunya telah dicetak sebanyak 16 kali. Pada abd ke 16M buku ini telah dicetak sebanyak 21 kali. Beliau juda adalah guru kepada Ibnu Sina. Beliau meninggal dunia pada tahun 925M(312Hijrah) ditempat yang sama. e) Beliau juga dapat menceritakan dengan tepat tandatanda (symptoms) penyakiut kencing manis(diabetis)dan masalah yang timbul daripadanya. sepanyol kedalam bahasa latin.beliau telah diterjemah oleh Genard Cremona yang berpindah ke Toledo. AlRazi dikenali sebagai Galen Arab dan beliau berasal daripada Parsi. Hippocreates dan Gelen serta pengalaman daripada ahli-ahli perubatan dari India dan Parsi serta pengalaman beliau sendiri.

140 daripadanya dalam ilmu perubatan(10 daripadanya telah diterjemah kedalam bahasa Latin). Menurut Ali bin Abbas al Majusi yang meninggal dunia 60 tahun selepas Al-Razi kitab Al-Hawi mengandungi 4 . seorang pakar perubatan parsi dan India. Buku teragungnya yang kedua ialah berjudul kitab Al-mansur (Liber Medicinalis ad Al Mansorem). beliau menyumbangkan kitab ini kepada gabenor Khurasan. Sebelum menceburkan diri dalam perubatan. Baghdad dan Parsi serta pengasas perubatan psilosomatik dan mempunyai pengetahuan yang agak mendalam dalam bidang anatomi. Antara sumbangan Al-Razi di dunia barat ialah Treatisnya berkenaan dengan campak cacar tulen(smallpox) dan campak biasa(measel)yang telah diterbitkan beberapa kali di Eropah hingga abad ke 18M. Al-razi bertugas sebagai pegawai perubatan dan menjadi pengarah disebuah hospital di rays.Bandar empayar Abbasiyyah yang juga menjadi pusat pendidikan. c) Penggunaan air sejuk bagi demam yang melarat d) Mencipta seton (jenis benang) dan penggunaan dalam kes-kes luka. Buku yang telah dihasilkan adalah sebanyak 224 buku. beliau pernah mempelajari dalam bidang Al-quran.Mansur Ibnu Ishaq yang berkenaan dengan seni dan sains perubatan Beliau memperkenalkan beberapa kaedah dalam ilmu farmasi antaranya a) Penggunaan ubat untuk melawaskan buang air besar secara lembut(Milld purgatives) b) Pembekaman (mengeluarkan darah) bagi kes-kes “apoplexy” (kehilangan kegunaan deria) disebabkan kepecahan urat darah dalam otak. ilmu tauhid. Al. Beliau mempelajari ilmu perubatan dengan Hunayn Ibnu ishaq. bahasa arab dan hadis. Pemerintah islam pada ketika itu menggalakkan orang ramai dalam pencarian ilmu dengan memberi kemudahan-kemudahan seperti hospital-hospital dan perpustakaan untuk melakukan penyelidikan. Buku karyanya yang terbesar ialah ensikopedia perubatan amalan dan terapeutik yang berjudul kitab Al Hawi fi Al Tibb(Liber continens) yang seberat 10 kilogram ini mengandungi 9 jilid menjadi rujukan fakulti perubatan di Paris. Beliau meneruskan tradisi yang diasakan oleh Galen bersama pakar-pakar perubatan islam pada masa itu. Ia adalah ringkas dan mengandungi 10 bab. fekah. Perancis Pada tahun 1395M. Meyerhoff dalam buku Legacy of Islam menganggap beliau sebagai pengamal perubatan yang teragung dalam dunia islam malah seorang pengamal perubatan teragung di dunia.

af Ibnu Abbas al—Zahraawi (9361013M) Tokoh pembedahan yang handal dan masyur ini dikenali di Eropah dengan nama Abulcasis.Satu salinan al-Tasrif dianggarkan berjumlah lebih kurang 750 folio ataupun 1500 muka.Penghijrahan ini dianggap sebagai asas permulaan pembedahan rasionaldi Perancis. dan ke-13M. banyak hasil karya Arab telah diterjemah ke bahasa latin dan bahasa asing yang lain. c)Mengenal tanda-tanda penyakit Sumbangan lain Al-Razi dalam perubatan islam ialah pengasingan alkohol dan mendorng kegunaanya sebagai anti septik. Selepas ini nama al-Zahrawi mulai harum sebagai ahli bedah dan ketokohannya disamakin dengan Celcus dan Paulus Aeginate dalam bidang perubatan. sebuah lagi kitabnya yang bernama kitab Al asrar (the book of secrets) telah diterjemah kedalam bahasa latin adalah sumber utama maklumat bahan kimia hingga abad 14M. Abu Qassim Khal. Beliau dipercayai mengamalkan profesionnya di Bandar ai-Zahrah sebagai seorang pengamal perubatan. al-Zahrawi memjadi terkenal dalam awal abad ke-13 M. yang secara ringkas disebut al-Tasrif sahaja.Buku yang dihasilkan oleh al-Zahrawi ini diberi banyak gelaran seperti kitab al-Zahrawi. pada ketika yang samasatu manual surgery oleh Roger of Parma menggunakan bahagian ke-13 al-Tasrif sebagai 5 . Al-Tasrif mengandungi 30 bahagian yang dikumpul menjadikan satu buku.Nama penuh buku ini ialah Kitab aal-Tasrif Liman Ajiza an al-talif.Karya alZahrawi mula terkenal di Barat pada pertangahan abad ke-12 M. Melalui terjemahan Gerard. Sumbangan beliau dalam bidang perubatan dapat difahami dari buku al-Tasrif. Dengan secara kebetulan.Buku ini meliputi tajuk-tajuk –tajuk yang luas dan menyentuh pelbagai bidang perubatan.Beliau dilahirkan di Bandar Di Raja al-Zahrah dalam tahun 936M.pakar bedah dan Pharmacist.Bandaraya ai-Zahrah dan Cordoba adalah berhampiran.a)Cara menjaga kesihatan b)Mengubati penyakit melalui cara makanan. Pendidikan yang diperolehi oleh beliau ialah dalam Cordoba iaitu sebuah pusat perniagaan dan pendidikan di bahagian Sepanyol Islam. Dalam abad ke-12 M. 7. di Itali . Dalam separuh abad ke-13 M ramai pengamal perubatan dari Itali berhijarah ke Perancis dan membawa bersama mereka ilmu al-Zahrawi .

Valeseus dan Toronto dan Louis of Pisa sering merujuk kepada buku al-Zahrawi yang menjadi buku teks utama dalam bidang surgery sehinggalah masa guillanme ada Saliceto (Hamarneh et al. Melalui buku ini rawatan secara kauteri yang dianjurkan oleh alZahrawi telah luas diguna di Barat pada akhir zaman 6 . 1963) Dalam abad ke-14 M. Beliau mencadangkan kesenian perubatan yang terbaik untuk ketika itu. Buku yang ditulis oleh ai-Zahrawi memenuhi 3 perkara penting 1. Memberi nasihat dan anjuran yang baik untuk meningkatkan bidang kesihatan dan berguna untuk penuntutnya dan pengamal perubatan yang lain. 3. Al-Tasrif adalah sumbangan utama al-Zahrawi dan dengan buku ini beliau menjadi seorang tokoh perubatan yang terkemuka. dan penyimpanan ubat di bawah keadan unggul dan cara terselamat pemberian ubat dan diet. Beliau dengan jelas memberi keterangan mengenai cara rawatan. Ketokohannya diakui di negara Sepanyol. Nicolas ada Florence. Kepentingannya adalah jelas sekali sebab buku”Great Surgery” adalah buku teks piawai dalam bidang surgery di Barat sehingga masa Vesalius. Perancis. 2.Kesemua anjuran yang dibuat olehnya adalah amat bersesuaian sekali dengan prinsip-prisip perubatan yang wujud pada ketika itu. Lafranc. Strassburgh (1532) dan Oxford (1778).rujukan utama. surgeon seperti Bruno di Calabre.Sepanyaol dan Hebrew dan diterbitkan di Venice(1497). Sayang sekali terjemahan –terjemahan yang dibuat tidak begitu memuaskan dari segi ketepatan dan kesilapan ini semakin besar setelah buku itu ditiru berulang kali. persedian ubat. Guy ada Chauliac telah merujukkan kepada al-Tasrif sebanyak 200kali dan memasukkan beberapa paragraph secara verbatim. Selepas Roger. Guy ada Chauliac menganggap al-Zahrawi sebagai standing denagn pengamal terdahulu sepeti Hippocrates dan Galen. Dalam bukunya Great Surgery yang ditulis dalam latin dalam tahun 1363. Afrika Utara dan Kerajaan Islam Timur dan juga di Eropah Barat. Sebahagian ataupun keseluruhan buku al-Tasrif telah diterjemahkan kepada pelbagai bahasa terutama sekali Latin. Alat dan teknik yang digunakan oleh al-Zahrawi dibicarakan dengan terperinci dan beliau menggunakan pendekatan moden terhadap proses-proses yang dibuat olehnya.

beliau telah menulis mengenai scabies.Mesir.dilahirkan di cordova dan tinggal di Sepanyol. teknik dan alat penyediaan ubat. 10. mengakui kepentinagn anatomi. meteorologi dan membincangkan mengenai cara-cara mengelakkan penyakit (profilaksis). Berpengetahuan luas dalam bidang perubatan. Melalui buku ini. Ibnu Rusyd Beliau terkenal di Eropah dengan nama Averroes . logik. Ibnu Zuhr Dikenali sebagai Avenzoar dan juga dipanggil abu Meron. Sebagai seorang ahli bedah beliau telah membincangkan tentang pembedahan dan membicarakan mengenai alat-alat yang beliau guna secara terperinci. pengeluaran batu karang dan trakeotomi. temperamen. diagnosis dan prognosis. Beliau adalah kawan karib kepada IbnuRusyd(Averroes). falsafah. meningkatkan kesihatan dan mengurangkan kesakitan. Beliau hanya mengetahui dalam bahasa arab dan kesemua sumber bacaan dan karya beliau dibuat dalam bahasa arab. Beliau adalah tokoh falsafah dan perubatan yang bertugas sebagai 7 . beliau telah memberi sumbangan yang banyak terhadap bentuk ubat atau dos. Hasil karya yang utama beliau ialah al taysirfi al-Murawahwa al-tadbir (facilitation of treatment) diterjemahkan ke dalam bahasa latin pada 1280M oleh Paravicius. penyakit telinga tengah. Ishak Ibnu Sulaiman al-Yahudi Beliau dikenali sebagai Isaac Judaeus dan dilahirkan di Qairawan. Sebagai seorang ahli kimia ubat. Diantara karya beliau yang telah diterjemahkan kedalam bahasa Latin oleh Constantin the African ialah:i)On diet and Medicine(pemakana dan ubat-ubatan) ii)Kitabul Istiqsat iii)Kitab al-Hudud waal-Rusum iv)On Fevers(demam) v)On Urine(Urin) 9. matematik. al-Zahrawi mengkaji penyakit dan pengkelasan penyakit.Dalam bidang surgeri al-Zahrawi telah memperkenalkan 150 alat pembedahan termasuk alat untuk obstetik dan pergigian.Nama penuh beliau ialah Abu al-Walid Muhamad Ibnu Ahmad. perikarditis. Beliau juga menulis mengenai sarap tiruan melalui mulut atau anus dan kepentingan teknik ini dalam perubatan.Pertengahan. Sebagai seorang pengamal perubatan. 8. geometri dan astronomi. Beliau merupakan ahli falsafah dan perubatan.

penasihat politik dan hakim. dan dalam masa hampir 40 tahun beliau menghasilkan karangan yang terdiri dari 10000 lembar. Jordan dan meninggal di Damsyik. Nama sebenar beliau ialah Amin al-Dawlah Abu Al-Faraj Muwaffaw alDin Yaqub Ibnu Ishak Ibnu al-Quff al-Mariki al-Karaki. Beliau menekankan kepentingan anatomi dalam pembedahan. Ibnu Rusyd telah menulis sebuah kitab al kuliah (general rules on Medicine) yang mengandungi 16 jilid. Beliau adalah seorang pakar bedah dan mengamalkannya di Ajlun dan di Damsyik. sains dan perubatan. Oleh sebab falsafahnya beliau pernah dibuang negeri selama setahun di aiYasanah (Bandar berhampiran Cordoba) semasa umur beliau menjelang 70 tahun dan beliau meninggal dunia tidak beberapa lama kemudian Maghribi 11. alat yang hendak diguna. Beliau mula mengarang dalam usia 36 tahun. Ibnu Quff Beliau dilahirkan di Bandar al Karak. Buku panduan mengenai surgery hasil karya Ibnu al-Quffialah al-‘Umdah fi Sina ‘at al-Jurahah (The Authority of Surgery). dan atucara pembedahan dengan jelas dan terpeinci 8 .guru. Ibnu Rusyd adalah seorang pengarang yang produktif. dan membicarakan tentang teknik-teknik pembedahan. doktor istana. menyentuh tentang falsafah. Buku ini dianggap tinggi mutunya dan dicetak beberapa kali di Eropah. adalah buku yang komprehensif dan mengandungi 20 fasal kesemuanya.