TOKOH-TOKOH TERKENAL ISLAM DALAM BIDANG PERUBATAN

Perkembangan ilmu perubatan dalam tamadun islam terbahagi kepada 3 zaman yang penting, iaitu zaman penterjemahan, zaman keemasan atau kegemilangan dan zaman kemerosotan. Pada zaman kemerosotan, negara-negara Eropah mula menyerang negara-negara Islam.
1. Jabir Ibnu Hayyan(721-766M)

Jabir merupakan seorang anak kepada seorang ahli kimia ubat. Lahir pada abad ke 8M. Beliau terkenal dengan nama Geber di Eropah, tinggal di kufah Baghdad. Beliau juga mempunyai pengaruh yang agak kuat terhadap perkembangan sains kimia dan karyanya menjadi rujukan eropah dan asia kecil hingga abad ke 14. Jabir pernah mengarang lebih daripada 100 buah buku,malangnya hanya terdapat 22 buah sahaja yang ada di Eropah.Antara karyanya yang sering dirujuk ialah: a) Book of the seventy (disertasi) b)Book of the composition of alchemy c)Book of sun perfection d)kitab al-Rahmah e)Kitab tajmik f)Book of eastern Mercury Buku beliau yang bertajuk Book of the seventy (disertasi) ,Book of the composition of alchemy dan Book of sun perfection telah diterjemahkan kedalam bahasa latin dan telah menulis secara saintifik tindak balas penurunan(reduction) serta pengkalsinan (calcinations). Dia juga pakar dalam cara penyediaan ubat dan telah memperkenalkan kepada dunia istilah baru seperti alkali dan antimoni yang masih digunakan hingga ke hari ini. 2. Hunayn Ibnu Ishaq(810-878M)

Hunayn merupakan penterjemah dan pengamal perubatan yang terkenal.Beliau dikenali sebagai Joannitus, lahir di hirah(Iraq). Telah mempelajari ilmu perubatan di Baghdad. Khalifah al-Mutawakil talah melantik Hunayn sebagai doktor di istana dan dilantik sebagai pengarah institut alhikmah oleh khalifah al-ma’mun. Antara sumbangan Hunayn ialah mengumpul manuskrip yunani dan mempelajari bahasa tersebut serta beliau dapat manterjemahkan buku meteria medica, Aphorisma, seven books dan synopsis yang masing-maisng ditulis oleh Dioscorides,Hippocrates,Paul A.Egina dan Oribasius.

1

Kandungan buku ini menyentuh tentang kebersihan. meteorologi dan banyak lagi.sferik.Memperolehi pendidikan di Basrah dan sepas itu berhijrah ke Baghdad untuk meneruskan pelajaran dan dilantik sebagai pegawai perubatan dan guru diraja semasa pemerintahan al-ma’mun dan al-Mu’tasim. Orang barat memanggilnya dengan panggilan Avicenna. Pada bad ke 12M. Al. psikologi. Abu Yusof Ibnu Ishaq al-Kindi(809-873M) Beliau dikenali sebagai di Eropah dengan galaran al-Kindi. Ptolemy dan Gelen. dan perubatan. Beliau adalah pelopor pusat penterjemahan dan beliau telah manterjemah buku karangan Apolinius.Selain daripada terjemahan beliau juga telah menyusun secara teratur ilmu perubatan yunani kedalam sebuah buku yang mengandungi 31 bab.falsafah dan perubatan. buku 2 . logik. penyakit berjangkit seperti cacar.penyakit terlindung dan terbuka.beliau telah menterjemah buku dalam bahasa yunani dan Siriak kapada bahas arab. Tetapi kebanyakannya dipercayai telah hilang dan musnah akibat daripada serangan monggol.Beliau anak seorang gabenor Kufah dan dilahirkan pada tahun 194 hijrah(809M). astrologi. perubatan. polemik. fraktur. diagnosis dan pambedahan. Ibnu Sina Nama sebenar beliau ialah Abu Ali Hussain Ibnu Abdullah Ibnu sina. Hasil kerjanya yang meliputi pelbagai aspek bidang ilmu . Antara karya beliau yang diterjemahkan kedalam bahasa latin ialah The Books of Optics telah mempengaruhi Roger Bacon dan sintis-saintis lain di Eropah.diantara bidang yang beliau tulis ialah falsafah. 5. Thabit Ibnu Qurah(838-901M) Thabit Ibnu Qurah juga terkenal sebagai ahli matematik. ilmu hisab. Ibnu Sina merupakan seorang cendikiawan islam yang memiliki pelbagai bidang ilmu. Terutamanya mengenai penggunaan ubat. Sumbangan yang ketara Ibnu Sina dalam bidang perubatan adalah dari segi pengalaman dan kebolehanya untuk mengubat dan juga dalam menghasilkan karya dalam penulisan. Al-Kindi telah menggunakan prinsip matematik dalam perkiraan dos ubat . dan measel. Karya al-Kindi telah disenaraikan dalam bidang perubatan oleh Atiyeh(1966M). Antaranya tentang falsafah. Buku beliau telah digunakan secara meluas di Universiti-universiti Eropah hingga abad 15M. Archimedes. Euclid. Terdapat banyak ilmu perubatan moden yang menggunakan ilmu perubatan Ibnu Sina sebagai rujukan.dengan ini bolehlah dikatakan beliau seorang cedikiawan yang serba boleh.Beliau juga telah menulis sendiri 10 treatis mengenai mata dan persoalanpersoalan perubatan(questions of medicine) yang sesuai oleh penuntut oftalmologi dan perubatan 3. politik. penyakit eksrtemiti atas dan bawah. penyakit kulit. dislokasi dan diet (pemakanan) 4.Kindi telah menulis lebih daripada 265 jilid buku. astronomi.

AlRazi dikenali sebagai Galen Arab dan beliau berasal daripada Parsi. d) Ibnu Sina adalah doktor yang pertama yang mencatatkan bahawa penyakit paru-paru (pulmonary tuberculosis) adalah penyakit yang boleh berjangkit. Dilahirkan pada tahun 863M di Bandar Rai berdekatan dengan Bandar Teheran. Beliau juda adalah guru kepada Ibnu Sina. Beliau meninggal dunia pada tahun 925M(312Hijrah) ditempat yang sama.15 edisi dalam bahsa latin dan sebuah dalam bahasa yahudi(Hebrew). Bukunya telah dicetak sebanyak 16 kali. Penulis dibarat telah menganggap Ibnu Suna sebagai bapa kedoktoran kerana Ibnu Sina telah menyatupadukan ilmu perubatan Yunani. Pada abd ke 16M buku ini telah dicetak sebanyak 21 kali. Antara sumbangan utama beliau terhadap dunia perubatan ialah: a) Telah memperkembangkan ilmu psikologi dalam ilmu perubatan b) Penemuan beliau dalam bidang perubatan yang dikenali pada hari ini sebagai psikosomatis(psikosomatic medicine) c) Memperkenalkan ilmu diagnotis untuk mengenalpasti ketidakseimbangan humur yang berkenaan dan ia masih dipraktikkan oleh para doktor muslim di Pakistan. Beliau lebih terkenal dengan panggilan al-Razi. Osler menganggap karyanya iaitu al-Qanun fi Al-Tibb sebagai sebuah teks perubatan yang teragung yang pernah ditulis sebagai “injil perubatan”yang dibaca dalam tempoh yang lebih lama berbanding buku-buku perubatan yang lain dan ia dibahagikan kepada 5 buku iaitu a)buku yang membicarakan tantang asas-asas umum. Beliau mendapat pendidikan awal di Baghdad yang menjadi pusat 3 . Selain dari itu. 6. Hippocreates dan Gelen serta pengalaman daripada ahli-ahli perubatan dari India dan Parsi serta pengalaman beliau sendiri. Afganistan dan Parsi. beliau lebih terkenal dengan panggilan Rhazes di kalangan orang barat. sepanyol kedalam bahasa latin. Al-Razi Nama sebenar beliau ialah Abu Bakar Muhammad Ibnu Zakaria Al-Razi.beliau telah diterjemah oleh Genard Cremona yang berpindah ke Toledo. e) Beliau juga dapat menceritakan dengan tepat tandatanda (symptoms) penyakiut kencing manis(diabetis)dan masalah yang timbul daripadanya. b)buku-buku ubatan simple(biasa) c)buku penyakit organ-organ tertentu d)buku penyakit yanjg biasanya merebak ke seluruh badan e)buku ubat-ubatan ‘compound’(sebatian).

beliau pernah mempelajari dalam bidang Al-quran. Buku karyanya yang terbesar ialah ensikopedia perubatan amalan dan terapeutik yang berjudul kitab Al Hawi fi Al Tibb(Liber continens) yang seberat 10 kilogram ini mengandungi 9 jilid menjadi rujukan fakulti perubatan di Paris. Buku yang telah dihasilkan adalah sebanyak 224 buku. Ia adalah ringkas dan mengandungi 10 bab. seorang pakar perubatan parsi dan India. Al.Bandar empayar Abbasiyyah yang juga menjadi pusat pendidikan. fekah. Al-razi bertugas sebagai pegawai perubatan dan menjadi pengarah disebuah hospital di rays. Perancis Pada tahun 1395M. ilmu tauhid. Meyerhoff dalam buku Legacy of Islam menganggap beliau sebagai pengamal perubatan yang teragung dalam dunia islam malah seorang pengamal perubatan teragung di dunia.Mansur Ibnu Ishaq yang berkenaan dengan seni dan sains perubatan Beliau memperkenalkan beberapa kaedah dalam ilmu farmasi antaranya a) Penggunaan ubat untuk melawaskan buang air besar secara lembut(Milld purgatives) b) Pembekaman (mengeluarkan darah) bagi kes-kes “apoplexy” (kehilangan kegunaan deria) disebabkan kepecahan urat darah dalam otak. Antara sumbangan Al-Razi di dunia barat ialah Treatisnya berkenaan dengan campak cacar tulen(smallpox) dan campak biasa(measel)yang telah diterbitkan beberapa kali di Eropah hingga abad ke 18M. Beliau meneruskan tradisi yang diasakan oleh Galen bersama pakar-pakar perubatan islam pada masa itu. Pemerintah islam pada ketika itu menggalakkan orang ramai dalam pencarian ilmu dengan memberi kemudahan-kemudahan seperti hospital-hospital dan perpustakaan untuk melakukan penyelidikan. Beliau mempelajari ilmu perubatan dengan Hunayn Ibnu ishaq. Baghdad dan Parsi serta pengasas perubatan psilosomatik dan mempunyai pengetahuan yang agak mendalam dalam bidang anatomi. bahasa arab dan hadis. beliau menyumbangkan kitab ini kepada gabenor Khurasan. Buku teragungnya yang kedua ialah berjudul kitab Al-mansur (Liber Medicinalis ad Al Mansorem). Sebelum menceburkan diri dalam perubatan. 140 daripadanya dalam ilmu perubatan(10 daripadanya telah diterjemah kedalam bahasa Latin). Menurut Ali bin Abbas al Majusi yang meninggal dunia 60 tahun selepas Al-Razi kitab Al-Hawi mengandungi 4 . c) Penggunaan air sejuk bagi demam yang melarat d) Mencipta seton (jenis benang) dan penggunaan dalam kes-kes luka.

yang secara ringkas disebut al-Tasrif sahaja. di Itali .a)Cara menjaga kesihatan b)Mengubati penyakit melalui cara makanan. Selepas ini nama al-Zahrawi mulai harum sebagai ahli bedah dan ketokohannya disamakin dengan Celcus dan Paulus Aeginate dalam bidang perubatan.Buku ini meliputi tajuk-tajuk –tajuk yang luas dan menyentuh pelbagai bidang perubatan. Dengan secara kebetulan. pada ketika yang samasatu manual surgery oleh Roger of Parma menggunakan bahagian ke-13 al-Tasrif sebagai 5 . dan ke-13M. al-Zahrawi memjadi terkenal dalam awal abad ke-13 M. Melalui terjemahan Gerard.Buku yang dihasilkan oleh al-Zahrawi ini diberi banyak gelaran seperti kitab al-Zahrawi.Bandaraya ai-Zahrah dan Cordoba adalah berhampiran. Beliau dipercayai mengamalkan profesionnya di Bandar ai-Zahrah sebagai seorang pengamal perubatan. 7.Satu salinan al-Tasrif dianggarkan berjumlah lebih kurang 750 folio ataupun 1500 muka.Beliau dilahirkan di Bandar Di Raja al-Zahrah dalam tahun 936M. Dalam separuh abad ke-13 M ramai pengamal perubatan dari Itali berhijarah ke Perancis dan membawa bersama mereka ilmu al-Zahrawi . Abu Qassim Khal. sebuah lagi kitabnya yang bernama kitab Al asrar (the book of secrets) telah diterjemah kedalam bahasa latin adalah sumber utama maklumat bahan kimia hingga abad 14M. Pendidikan yang diperolehi oleh beliau ialah dalam Cordoba iaitu sebuah pusat perniagaan dan pendidikan di bahagian Sepanyol Islam.Karya alZahrawi mula terkenal di Barat pada pertangahan abad ke-12 M.pakar bedah dan Pharmacist. c)Mengenal tanda-tanda penyakit Sumbangan lain Al-Razi dalam perubatan islam ialah pengasingan alkohol dan mendorng kegunaanya sebagai anti septik. Sumbangan beliau dalam bidang perubatan dapat difahami dari buku al-Tasrif. Al-Tasrif mengandungi 30 bahagian yang dikumpul menjadikan satu buku.af Ibnu Abbas al—Zahraawi (9361013M) Tokoh pembedahan yang handal dan masyur ini dikenali di Eropah dengan nama Abulcasis. banyak hasil karya Arab telah diterjemah ke bahasa latin dan bahasa asing yang lain. Dalam abad ke-12 M.Penghijrahan ini dianggap sebagai asas permulaan pembedahan rasionaldi Perancis.Nama penuh buku ini ialah Kitab aal-Tasrif Liman Ajiza an al-talif.

Sayang sekali terjemahan –terjemahan yang dibuat tidak begitu memuaskan dari segi ketepatan dan kesilapan ini semakin besar setelah buku itu ditiru berulang kali. Beliau dengan jelas memberi keterangan mengenai cara rawatan. Sebahagian ataupun keseluruhan buku al-Tasrif telah diterjemahkan kepada pelbagai bahasa terutama sekali Latin. Buku yang ditulis oleh ai-Zahrawi memenuhi 3 perkara penting 1. Alat dan teknik yang digunakan oleh al-Zahrawi dibicarakan dengan terperinci dan beliau menggunakan pendekatan moden terhadap proses-proses yang dibuat olehnya. Al-Tasrif adalah sumbangan utama al-Zahrawi dan dengan buku ini beliau menjadi seorang tokoh perubatan yang terkemuka. Beliau mencadangkan kesenian perubatan yang terbaik untuk ketika itu.Sepanyaol dan Hebrew dan diterbitkan di Venice(1497). Lafranc. Melalui buku ini rawatan secara kauteri yang dianjurkan oleh alZahrawi telah luas diguna di Barat pada akhir zaman 6 . Memberi nasihat dan anjuran yang baik untuk meningkatkan bidang kesihatan dan berguna untuk penuntutnya dan pengamal perubatan yang lain. Kepentingannya adalah jelas sekali sebab buku”Great Surgery” adalah buku teks piawai dalam bidang surgery di Barat sehingga masa Vesalius. 2. Perancis. persedian ubat. Strassburgh (1532) dan Oxford (1778). Guy ada Chauliac telah merujukkan kepada al-Tasrif sebanyak 200kali dan memasukkan beberapa paragraph secara verbatim. 3. Selepas Roger. Afrika Utara dan Kerajaan Islam Timur dan juga di Eropah Barat. surgeon seperti Bruno di Calabre.rujukan utama. Dalam bukunya Great Surgery yang ditulis dalam latin dalam tahun 1363.Valeseus dan Toronto dan Louis of Pisa sering merujuk kepada buku al-Zahrawi yang menjadi buku teks utama dalam bidang surgery sehinggalah masa guillanme ada Saliceto (Hamarneh et al. 1963) Dalam abad ke-14 M. Ketokohannya diakui di negara Sepanyol. Guy ada Chauliac menganggap al-Zahrawi sebagai standing denagn pengamal terdahulu sepeti Hippocrates dan Galen. dan penyimpanan ubat di bawah keadan unggul dan cara terselamat pemberian ubat dan diet. Nicolas ada Florence.Kesemua anjuran yang dibuat olehnya adalah amat bersesuaian sekali dengan prinsip-prisip perubatan yang wujud pada ketika itu.

teknik dan alat penyediaan ubat. pengeluaran batu karang dan trakeotomi. Beliau adalah kawan karib kepada IbnuRusyd(Averroes). 8. meteorologi dan membincangkan mengenai cara-cara mengelakkan penyakit (profilaksis). Hasil karya yang utama beliau ialah al taysirfi al-Murawahwa al-tadbir (facilitation of treatment) diterjemahkan ke dalam bahasa latin pada 1280M oleh Paravicius.dilahirkan di cordova dan tinggal di Sepanyol. Diantara karya beliau yang telah diterjemahkan kedalam bahasa Latin oleh Constantin the African ialah:i)On diet and Medicine(pemakana dan ubat-ubatan) ii)Kitabul Istiqsat iii)Kitab al-Hudud waal-Rusum iv)On Fevers(demam) v)On Urine(Urin) 9. Sebagai seorang pengamal perubatan. Ishak Ibnu Sulaiman al-Yahudi Beliau dikenali sebagai Isaac Judaeus dan dilahirkan di Qairawan. temperamen. Beliau hanya mengetahui dalam bahasa arab dan kesemua sumber bacaan dan karya beliau dibuat dalam bahasa arab. beliau telah menulis mengenai scabies. Melalui buku ini. Beliau adalah tokoh falsafah dan perubatan yang bertugas sebagai 7 . al-Zahrawi mengkaji penyakit dan pengkelasan penyakit.Mesir.Pertengahan. logik.Dalam bidang surgeri al-Zahrawi telah memperkenalkan 150 alat pembedahan termasuk alat untuk obstetik dan pergigian.Nama penuh beliau ialah Abu al-Walid Muhamad Ibnu Ahmad. beliau telah memberi sumbangan yang banyak terhadap bentuk ubat atau dos. perikarditis. Beliau merupakan ahli falsafah dan perubatan. Beliau juga menulis mengenai sarap tiruan melalui mulut atau anus dan kepentingan teknik ini dalam perubatan. Sebagai seorang ahli bedah beliau telah membincangkan tentang pembedahan dan membicarakan mengenai alat-alat yang beliau guna secara terperinci. meningkatkan kesihatan dan mengurangkan kesakitan. penyakit telinga tengah. Sebagai seorang ahli kimia ubat. Ibnu Zuhr Dikenali sebagai Avenzoar dan juga dipanggil abu Meron. Berpengetahuan luas dalam bidang perubatan. 10. Ibnu Rusyd Beliau terkenal di Eropah dengan nama Averroes . diagnosis dan prognosis. falsafah. matematik. geometri dan astronomi. mengakui kepentinagn anatomi.

Buku ini dianggap tinggi mutunya dan dicetak beberapa kali di Eropah. Ibnu Quff Beliau dilahirkan di Bandar al Karak. Beliau mula mengarang dalam usia 36 tahun. dan membicarakan tentang teknik-teknik pembedahan. alat yang hendak diguna. doktor istana.guru. menyentuh tentang falsafah. dan atucara pembedahan dengan jelas dan terpeinci 8 . Ibnu Rusyd adalah seorang pengarang yang produktif. Buku panduan mengenai surgery hasil karya Ibnu al-Quffialah al-‘Umdah fi Sina ‘at al-Jurahah (The Authority of Surgery). dan dalam masa hampir 40 tahun beliau menghasilkan karangan yang terdiri dari 10000 lembar. Beliau menekankan kepentingan anatomi dalam pembedahan. Ibnu Rusyd telah menulis sebuah kitab al kuliah (general rules on Medicine) yang mengandungi 16 jilid. sains dan perubatan. Beliau adalah seorang pakar bedah dan mengamalkannya di Ajlun dan di Damsyik. Oleh sebab falsafahnya beliau pernah dibuang negeri selama setahun di aiYasanah (Bandar berhampiran Cordoba) semasa umur beliau menjelang 70 tahun dan beliau meninggal dunia tidak beberapa lama kemudian Maghribi 11. Jordan dan meninggal di Damsyik. adalah buku yang komprehensif dan mengandungi 20 fasal kesemuanya. penasihat politik dan hakim. Nama sebenar beliau ialah Amin al-Dawlah Abu Al-Faraj Muwaffaw alDin Yaqub Ibnu Ishak Ibnu al-Quff al-Mariki al-Karaki.