P. 1
Manual Makmal Sekolah Malaysia Fasa 3

Manual Makmal Sekolah Malaysia Fasa 3

|Views: 1,981|Likes:
Published by Harisfazillah Jamel
Manual Makmal Sekolah Malaysia Fasa 3 ISL9 v1.1.3 final6 - Sumber CD Sekolah. Dokumen ini tidak lagi sulit selepas pengajaran telah dimulakan.
Manual Makmal Sekolah Malaysia Fasa 3 ISL9 v1.1.3 final6 - Sumber CD Sekolah. Dokumen ini tidak lagi sulit selepas pengajaran telah dimulakan.

More info:

Published by: Harisfazillah Jamel on Aug 22, 2010
Copyright:Attribution Non-commercial

Availability:

Read on Scribd mobile: iPhone, iPad and Android.
download as PDF, TXT or read online from Scribd
See more
See less

12/11/2012

pdf

text

original

Sections

Ministry of Education : Computerisation (IT Lab) Infrastruktur Sistem & Linux

INFRASTRUKTUR SISTEM & LINUX
Edisi Kursus: ISL9-v1.1.3-final5 (16/05/2004) Untuk Perisian Versi: Red Hat 9.0

PRA-KATA PANEL PEMBANGUN KURSUS
Pembangun Kurikulum dan Penulis Teknikal: Khalid A. Al-Jufry Lai Fong Editor Pengulas: Asni Nor Rizwan Abdul Rani Editor: Cheok Penganalisis Kualiti:

Azahari Ismail

PELESENAN
Seksyen A Hak Cipta © 2004, DRB Hicom Berhad Sebarang perubahan perlulah mendapat persetujuan bertulis, melainkan Pelajaran 1 (Pengenalan Kepada Sistem Komputer & Rangkaian Setempat) dan (Teknologi Kekal Berfungsi) yang termasuk ke dalam pelesenan GNU FDL. Pelajaran 2

Seksyen B Hak Cipta © 2000-2003, Khalid A. Al-Jufry Hak Cipta © 2004, BostonWeb Academy Sdn. Bhd. dan DRB Hicom Berhad Kebenaran diberikan kepada semua untuk menyalin, mengedar dan/atau membuat perubahan ke atas seksyen B buku panduan ini di bawah peraturan yang ditetapkan oleh GNU Free Documentation Licensing (GNU FDL), Versi 1.1 atau versi terbaru yang dikeluarkan oleh Free Foundation Software; tanpa sebarang ceraian varian, tanpa teks muka hadapan dan tanpa teks kulit belakang. Salinan lesen GNU FDL boleh diperoleh dari laman web asalnya di http://www.gnu.org/licenses/fdl.txt

Buku panduan ini ditulis dan dikumpulkan sebagai penghargaan dan terima kasih kepada Linux itu sendiri selain menjadi panduan kepada para pelatih untuk memahaminya.
Strictly Confidential

Ministry of Education : Computerisation (IT Lab) Infrastruktur Sistem & Linux Adalah menjadi harapan penulis agar, panduan ini akan menjadi ikutan para pelatih dalam memahami Linux, tidak dinafikan banyak lagi aspek yang boleh dipertingkatkan di hampir kesemua bahagian buku panduan ini, oleh itu segala maklum balas amat dihargai.

AMARAN & PELEPASAN TUNTUTAN
Terdapat banyak rujukan yang memperkatakan mengenai sesuatu program, perisian dan produk di dalam buku ini. Tiada peguam ataupun pakar undang-undang yang terlibat dalam penghasilan buku ini, oleh itu penerbit dan penulis tidak menafikan mungkin terdapat salah cara terutamanya sewaktu menyatakan sesuatu yang berkenaan dengan hak cipta. Namun, penerbit dan penulis amat menghargai semua hak cipta dan pemegang hak ciptanya. Pembaca bagaimanapun dinasihatkan menghubungi sendiri pemegang hak ciptanya untuk mengetahui semua informasi lanjut berkenaan tanda niaga dan hak cipta mereka.

Penerbit, dan mereka yang terlibat dalam penghasilan buku ini telah mencuba sedayaupaya untuk memberikan yang terbaik. Segala usaha ini termasuklah pembangunan, kajian dan percubaan ke atas teori, program dan perisian untuk mengenal pasti kebolehpercayaannya. Namun, penerbit dan penulis tetap tidak memberikan sebarang jaminan dalam apa jua bentuk, percakapan atau penulisan yang merujuk kepada program, perisian mahupun dokumentasi yang terkandung di dalam buku ini.

Penulis dan penerbit tidak boleh dikaitkan atau disabitkan kepada sebarang insiden yang menyebabkan kerosakan secara sengaja ataupun tidak, yang terbit dari hasil penggunaan sebarang teori atau liabiliti yang terdapat di dalam buku ini.

Dicetak di Malaysia.

Strictly Confidential

Ministry of Education : Computerisation (IT Lab) Infrastruktur Sistem & Linux

RUJUKAN

1. Kementerian Pendidikan “Manual Kursus Penyelia Makmal Komputer” Malaysia; MIMOS Smart Computing Sdn. Bhd., 2003 2. Al-Jufry, Khalid A.“Linux System and Network Administration”, Malaysia; Blunet Solutions, 2003 3. Heang, Tan Ser “A Fundamental Guide To Linux “ Malaysia; Times; Federal Publication Sdn Bhd, 2004 4. Manual atau penerangan dari Internet – Lexmark, Pengenalan Rangkaian, Pengenalan Komputer 5. Manual pengilang – Epson, Lexmark, Sony, Sistem Keselamatan Texecom 6. Perisian Dewan Eja 3000, Kamus 3000; Dewan Bahasa dan Pustaka dan The Name Technology Sdn. Bhd., Malaysia, 2004.

Strictly Confidential

Ministry of Education : Computerisation (IT Lab) Infrastruktur Sistem & Linux

PENGENALAN KURSUS
Kursus Infrastruktur Sistem & Linux ini digarap khas untuk Kementerian Pendidikan Malaysia di bawah projek pengkomputeran makmal IT oleh DRB-HICOM Berhad. Corak penyampaiannya lebih bercorak dari pengajar kepada pengajar sesuai dengan sasaran penerimanya iaitu para pendidik di sekolah-sekolah seluruh Malaysia. Kursus ini mengandungi dua seksyen iaitu Seksyen A dan Seksyen B masing-masing merujuk kepada infrastruktur sistem dan Linux.

Tidak dinafikan orientasi buku ini lebih menjurus kepada sistem operasi Linux untuk pengguna yang telah mendapat pendedahan dengan asas-asas pengkomputeran dalam sistem operasi Windows terutamanya. Oleh itu buku ini diharap dapat membantu proses asimilasi penggunaan Linux sebagai komputer meja dan juga pelayan.

Pada peringkat awalnya, buku ini telah mula ditulis kira-kira empat tahun lepas di mesin Red Hat Linux i686 versi 7.0 (Isirung (kernel) 2.4.7-10) dan menggunakan perisian pemproses dokumen LyX v1.1.6fix3, versi asalnya ditulis dalam Bahasa Inggeris. Oleh yang demikian mungkin terdapat beberapa istilah yang kurang tepat dari segi bahasa terutamanya yang merujuk kepada bahasa teknikal. Namun pembangun buku telah cuba memastikan sedaya-upaya agar pembaca yang budiman tetap mampu memahaminya.

Seksyen A
Dalam seksyen A, anda akan pada mulanya didedahkan dengan perkara-perkara asas yang mesti diketahui oleh seseorang yang memasuki bidang IT seperti perisian dan perkakasan dan juga rangkaian setempat. Kemudian anda akan dibawa menyelami konsep-konsep asas peralatan sokongan komputer seperti Penstabil Voltan dan sebagainya, cara ia berfungsi dan penggunaannya. Perhatian anda akan dibawa pula kepada perisian seperti sistem pengoperasian Win XP, perisian NetOP dan aplikasi AntiVirus Trend Micro. Apabila anda telah mahir, anda akan didedahkan dengan alat-alatan seperti peranti kemasukan iaitu kamera digital, pengimbas dan kad penangkap video peranti keluaran seperti Projektor LCD dan pencetak.
Strictly Confidential

Ministry of Education : Computerisation (IT Lab) Infrastruktur Sistem & Linux

Seksyen B
Dalam seksyen B, anda akan didedahkan dengan sistem pengoperasian Red Hat Linux Versi 9. Selepas berkenalan dengan Red Hat Linux, anda akan ditunjukkan dengan cara menginstalasi, cara melayari Red Hat serta arahan-arahannya. Anda juga akan diperkenalkan dengan antara muka (interface) grafik pengguna Gnome serta perisian serta pakej-pakej yang didatangi dengannya. Kemudian anda akan diberi peluang untuk meningkatkan produktiviti dengan perisian ala set Microsoft Office iaitu set aplikasi OpenOffice untuk memanipulasi grafik, mencetak, menyambung serta melayari ke Internet serta mempelajari perkhidmatan DHCP, Web dan DNS.

Syarat Kemasukan Kelas
Untuk memastikan kejayaan dalam keseluruhan pelajaran yang diterapkan di sini, anda dinasihati supaya terlebih dahulu mempunyai pengetahuan asas mengenai penggunaan komputer.

Objektif Kursus
Selepas anda menghabiskan kursus ini, anda seharusnya mampu: • • • • • • Mengendalikan sistem komputer dan rangkaian makmal di sekolah Menyelesaikan masalah asas berkenaan sistem komputer dan rangkaian di sekolah Mengendali perkakasan-perkakasan yang dibekalkan oleh DRB-HICOM Mengendalikan struktur infrastruktur makmal IT sekolah Mengendalikan sistem operasi Linux dengan berkesan Mengendalikan perkhidmatan asas Internet dengan sistem operasi Linux

Strictly Confidential

Ministry of Education : Computerisation (IT Lab) Infrastruktur Sistem & Linux

Senarai Pelajaran Dan Seksyen
Seksyen A Pelajaran 1: Pengenalan Kepada Sistem Komputer & Rangkaian Setempat Pelajaran 2: Teknologi Kekal Berfungsi Pelajaran 3: Pengenalan Kepada Windows XP Pro Pelajaran 4: Pengenalan Kepada NetOP Pelajaran 5: Pengenalan Kepada Anti-Virus Trend Micro Pelajaran 6: Penggunaan Projektor Epson Pelajaran 7: Penggunaan Pencetak Lexmark Pelajaran 8: Penggunaan Kamera Digital Sony Pelajaran 9: Penggunaan Pengimbas Epson Pelajaran 10: Penggunaan Kad Penangkap Video Pelajaran 11: Sistem Keselamatan Seksyen B Pelajaran 12: Pengenalan Kepada Linux Pelajaran 13: Pemuatan dan Konfigurasi Pelajaran 14: Pelayaran & Arahan Pelajaran 15: Asas Operasi Cakera Pelajaran 16: Teks Editor Pelajaran 17: Pemuatan & Peningkatan Pakej Pelajaran 18: Meja Kerja GNOME Pelajaran 19: Memanipulasi Imej & PDF Pelajaran 20: Konfigurasi Pencetak Pelajaran 21: Set Aplikasi OpenOffice Pelajaran 22: Sambungan Ke Internet Pelajaran 23: E-Mel & WWW Pelajaran 24: Perkhidmatan DHCP Pelajaran 25: Perkhidmatan Web Pelajaran 26: Perkhidmatan DNS

Strictly Confidential

Ministry of Education : Computerisation (IT Lab) Infrastruktur Sistem & Linux

ISI KANDUNGAN
PRA-KATA.............................................................................................................................. I PANEL PEMBANGUN KURSUS ............................................................................... I PELESENAN............................................................................................................... I AMARAN & PELEPASAN TUNTUTAN................................................................... II RUJUKAN ............................................................................................................................ III PENGENALAN KURSUS.................................................................................................. IV SEKSYEN A ................................................................................................................ IV SEKSYEN B ................................................................................................................. V SYARAT KEMASUKAN KELAS ...................................................................................... V OBJEKTIF KURSUS ....................................................................................................... V SENARAI PELAJARAN DAN SEKSYEN ........................................................................... VI 1 PENGENALAN KEPADA SISTEM KOMPUTER DAN RANGKAIAN SETEMPAT .................................................................................................................20 1.1 1.2 1.3
1.3.1

DEFINISI KOMPUTER ........................................................................................20 DEFINISI PELAYAN (SERVER) ...........................................................................21 KLASIFIKASI KOMPUTER DAN PELAYAN ..........................................................21

Kriteria Untuk Mengklasifikasikan Komputer Dan Pelayan:............................................ 21 1.4 TINJAUAN MELUAS TERHADAP SISTEM ............................................................25 1.4.1 Pandangan Depan.......................................................................................................... 25 1.5 PENGENALAN KEPADA RANGKAIAN SETEMPAT (LAN).....................................35 1.5.1 Rangkaian Pelayan/Pelanggan (Server/Client Network).................................................. 35 1.5.2 Pengenalan Kepada Suis ................................................................................................ 37 1.5.3 Mengesan Kerosakan Switch Jenama Planet 10/100 TX Model FSNW2401 .................... 38 1.5.4 Pengenalan Kepada Pengkabelan LAN ........................................................................... 39 1.5.5 Jenis Pengkabelan .......................................................................................................... 40 1.5.6 Pemerosotan................................................................................................................... 42 1.5.7 Protokol Rangkaian........................................................................................................ 43 1.5.8 Bagaimana Protokol Berfungsi ....................................................................................... 45 1.5.9 Tanda Alamat IP versi 4 ................................................................................................. 46 1.5.10 Tanda Alamat IP Persendirian (Private IP Addressing)................................................... 47

2

TEKNOLOGI UNTUK KEKAL BERFUNGSI ......................................................51 2.1 2.2
2.2.1 2.2.2 2.2.3

PENSTABIL VOLTAN AUTOMATIK (AVR) .........................................................53 UNINTERRUPTABLE POWER SUPPLY (UPS ) ......................................................55
Cara Pemasangan. ......................................................................................................... 57 Pemuatan CommanderPro dalam Linux.......................................................................... 58 Kaedah Penjagaan UPS.................................................................................................. 59

3

SISTEM OPERASI WINDOWS XP PRO ...............................................................62 3.1 3.2 MENCIPTA DAN MEWUJUDKAN KUMPULAN PENGGUNA ....................................62 MENGKONFIGURASI LAN MENGGUNAKAN DHCP ............................................69

4

NETOP ...........................................................................................................................77

Strictly Confidential

Ministry of Education : Computerisation (IT Lab) Infrastruktur Sistem & Linux PENGENALAN PERISIAN NETSUPPORT SCHOOL (NSS).......................................77 4.1.1 Ciri- Ciri Perisian NSS ................................................................................................... 77 Perlaksanaan Tindakan Daripada Teacher Kepada Student........................................................... 78 4.2 PEMASANGAN..................................................................................................79 4.2.1 Memuatkan Modul Teacher dan Student.......................................................................... 79 4.2.2 Tetingkap Teacher .......................................................................................................... 81 4.2.3 Tetingkap Student ........................................................................................................... 82 4.2.4 Mendemonstrasi Desktop Teacher Kepada Student.......................................................... 84 4.2.5 Mendemonstrasi Desktop Student Kepada Student........................................................... 85 4.2.6 Mendemonstrasi Fail Media Kepada Student .................................................................. 85 4.2.7 Mengunci Komputer Student Untuk Mendapatkan Perhatian........................................... 88 4.2.8 Memantau Skrin Student ................................................................................................. 88 4.2.9 Mengagihkan Fail Kepada Student ................................................................................. 89 4.2.10 Melancarkan Aplikasi Di Komputer Student.................................................................... 91 4.2.11 Mengumpul Fail Daripada Student ................................................................................. 92 4.2.12 Menghalang Student Daripada Menjalankan Aplikasi Tertentu ....................................... 94 4.2.13 Menghalang Student Daripada Mencapai Laman Web Tertentu ...................................... 97 4.2.14 Merakam Skrin Teacher Atau Student ............................................................................. 98 4.2.15 Mencipta Atau Menggunakan Pelan Pembelajaran Dinamik ........................................... 99 4.2.16 Mengurus Pelan Pembelajaran..................................................................................... 102 4.2.17 Mencipta Pelan Pembelajaran Baru (New Lesson Plan)................................................ 103 5 PERISIAN ANTIVIRUS UNTUK PELANGGAN ................................................107 5.1 5.2 6 MENGINSTALASI TREND MICRO OFFICESCAN.................................................107 MENGESAN DAN MENGHAPUSKAN VIRUS & MENGEMASKINI PATEN VIRUS (VIRUS PATTERN) ..........................................................................................111 FAHAMI DAN MENGENALI PERKAKASAN........................................................114 PENGENALAN FUNGSI BUTANG KAWALAN JAUH ............................................119
Menggunakan Alat Kawalan Jauh................................................................................. 120 Penyambungan Kepada Komputer ................................................................................ 121 Penyambungan Kepada Sumber Video.......................................................................... 121 Persediaan Sebelum Menggunakan Projektor ............................................................... 122 Pengubahsuai Imej ....................................................................................................... 124 Penyesuaian Pada Saiz dan Fokus Imej ........................................................................ 125 Tutup Suis Projektor..................................................................................................... 125 Mengesan Kerosakan.................................................................................................... 126 Memeriksa Petunjuk Lampu.......................................................................................... 127

4.1

PROJEKTOR EPSON EMP74 ................................................................................114 6.1 6.2
6.2.1 6.2.2 6.2.3 6.2.4 6.2.5 6.2.6 6.2.7 6.2.8 6.2.9

7

PENCETAK ................................................................................................................131 7.1 7.2
7.2.1 7.2.2

PENGENALAN ................................................................................................131 KATEGORI PENCETAK ....................................................................................131
Pencetak Hentaman (impact) ........................................................................................ 131 Pencetak Bukan Hentaman (non-impact)....................................................................... 131 CIRI-CIRI PENCETAK LASER BERWARNA LEXMARK C 720 ..............................131 PENGENALAN KEPADA PENCETAK LASER BERWARNA C720 ........................... 133 MENGINSTALASI DRIVER PENCETAK ..............................................................134 SETUP IP ADDRESS DI PENCETAK....................................................................141 PENETAPAN PENCETAK DI SISTEM OPERASI LINUX .........................................147 CARA MENGGUNAKAN MENU PENCETAK .......................................................148

7.3 7.4 7.5 7.6 7.7 7.8

Strictly Confidential

Ministry of Education : Computerisation (IT Lab) Infrastruktur Sistem & Linux
7.8.1 7.8.2 7.8.3 7.8.4 Panel Operator............................................................................................................. 148 Memasang dan Mengganti Kantung Minyak................................................................. 150 Memasang Photo Developer ..................................................................................... 151 Memasang Toner.......................................................................................................... 152

8

PENGGUNAAN KAMERA DIGITAL SONY ......................................................157 8.1
8.1.1 8.1.2 8.1.3 8.1.4 8.1.5 8.1.6 8.1.7 8.1.8 8.1.9

PROSEDUR AWALAN DAN PANTANG LARANG .................................................157

Perhatian sebelum Menggunakan Kamera .................................................................... 157 Rakaman Percubaan..................................................................................................... 157 Jangan Goncang Atau Gegarkan Kamera ..................................................................... 157 Sinaran Cahaya Matahari............................................................................................. 157 Jangan Biarkan Kamera Basah..................................................................................... 157 Lensa Zoom.................................................................................................................. 157 Jangan Tujukan Ke Cahaya Tinggi ............................................................................... 157 Membuat Penyalin Dua ................................................................................................ 157 Cara Pemasangan Kamera Digital ............................................................................... 158 8.2 OPERASI KAMERA .........................................................................................159 8.2.1 Mod Automatik ............................................................................................................. 159 8.2.2 Memeriksa Rakaman Imej............................................................................................. 160 8.2.3 Memadamkan Rakaman Imej ........................................................................................ 160 8.2.4 Menggunakan Zoom dan Wide...................................................................................... 161 8.2.5 Rakaman Dekat (Close Up)........................................................................................... 161 8.2.6 Rakaman Berjangka (Self timer) ................................................................................... 162 8.2.7 Menggunakan Flash ..................................................................................................... 162 8.2.8 Menonton Imej Melalui TV ........................................................................................... 163 8.2.9 Menyalin Imej Ke Komputer ......................................................................................... 163 8.2.10 Salin Dan Pindahkan Rakaman..................................................................................... 164 8.2.11 Merakam Video ............................................................................................................ 164 8.2.12 Menyalin Video Ke Komputer ....................................................................................... 165

9

PENGIMBAS - EPSON PERFECTION 1650 .......................................................169 9.1 9.2 9.3 9.4 9.5
9.5.1 9.5.2 9.5.3

PENGENALAN KEPADA PENGIMBAS ................................................................169 CIRI-CIRI PENGIMBAS ....................................................................................169 BARANG-BARANG YANG DISEDIAKAN:............................................................170 PENGENALAN KEPADA PENGIMBAS EPSON 1650 ............................................ 171 CARA MEMASANG PERISIAN PENGIMBAS .......................................................172

Memasukkan perisian pencetak di dalam komputer Guru. ............................................. 172 Cara Pemasangan Pengimbas dengan Komputer. ......................................................... 173 Periksa sama ada Epson Scanner boleh digunakan. ...................................................... 176 9.6 CARA-CARA MENGGUNAKAN PENGIMBAS .....................................................177 9.6.1 Bagaimana meletakkan dokumen yang ingin diimbas .................................................... 177 9.6.2 Fungsi butang butang yang terdapat pada pengimbas ................................................... 177 9.6.3 Bagaimana Menggunakan Epson Smart Panel .............................................................. 178 9.6.4 Mengimbas dan mencetak menggunakan Photo Print .................................................... 179 9.6.5 Mengimbas imej untuk dihantar ke e-mel ...................................................................... 181 9.6.6 Mengimbas foto ke fail.................................................................................................. 183

10

KAD PENANGKAPAN VIDEO ..............................................................................188 10.1 10.2 10.3 10.4 FUNGSI KAD PENANGKAPAN VIDEO ...............................................................188 KONFIGURASI PERKAKASAN ..........................................................................188 PEMASANGAN PERKAKASAN ..........................................................................189 INSTALASI PERISIAN ......................................................................................189
Strictly Confidential

Ministry of Education : Computerisation (IT Lab) Infrastruktur Sistem & Linux
10.4.1 Instalasi driver bagi Windows 2000/XP......................................................................... 189 10.5 INSTALASI PROGRAM DIRECTX......................................................................193 10.6 ALAT PENANGKAPAN ....................................................................................194 10.7 PENETAPAN PENANGKAPAN ...........................................................................195 10.7.1 File .............................................................................................................................. 195 10.7.2 Option.......................................................................................................................... 195 10.7.3 Penangkapan................................................................................................................ 196

11

SISTEM PENGGERA KESELAMATAN..............................................................200 11.1 JENIS-JENIS PERALATAN SISTEM KESELAMATAN ............................................200
Pad Kekunci Kawalan .................................................................................................. 200 Papan Kawalan ............................................................................................................ 201 Pengesan Gerakan (Motion Detector)........................................................................... 202 Pengesan Asap ............................................................................................................. 203 Siren Bina Dalam ......................................................................................................... 203 Magnet Sentuhan.......................................................................................................... 204 Pengesan Hentakan ...................................................................................................... 205 Kotak Lampu Strobe ..................................................................................................... 206 11.2 PAD KEKUNCI DAN FUNGSI............................................................................207 11.2.1 Zon Lampu ................................................................................................................... 207 11.2.2 Fungsi Lampu............................................................................................................... 208 11.2.3 Langkah 1 : Reset Penggera ......................................................................................... 208 11.2.4 Langkah 2 : Aktif Penggera .......................................................................................... 209 11.2.5 Langkah 3 : Tidak Aktifkan Penggera ........................................................................... 209 11.2.6 Langkah 4 : Menukar Kod Penggera............................................................................. 210 11.2.7 Langkah 5 : Aktifkan Tarikh dan Masa.......................................................................... 211 11.2.8 Langkah 6 : Memintas Penggera................................................................................... 211 11.3 MENGESAN GANGGUAN SISTEM.....................................................................212 11.1.1 11.1.2 11.1.3 11.1.4 11.1.5 11.1.6 11.1.7 11.1.8

12

SISTEM OPERASI LINUX......................................................................................218 12.1 SISTEM OPERASI LINUX .................................................................................218
Linus Torvalds.............................................................................................................. 219 Alan Cox ...................................................................................................................... 221 Bob Young.................................................................................................................... 223 Richard Stallman.......................................................................................................... 223 Robert Scheifler dan James Gettys ................................................................................ 224 12.2 PECAHAN LINUX............................................................................................225 12.2.1 Debian ......................................................................................................................... 225 12.2.2 Red Hat........................................................................................................................ 226 12.2.3 Slackware..................................................................................................................... 226 12.2.4 Yellow Dog................................................................................................................... 227 12.2.5 Mandrake ..................................................................................................................... 228 12.2.6 SuSe ............................................................................................................................. 228 12.2.7 Ketupat......................................................................................................................... 229 12.3 HAKCIPTA LINUX...........................................................................................230 12.4 SOAL JAWAB LINUX.......................................................................................231 12.5 LINUX UNTUK PENDIDIKAN ...........................................................................234 12.6 SIFAT ASAS LINUX ........................................................................................235 12.7 LINUX, LINUX DAN LINUX LAGI .....................................................................236 12.7.1 Perbandingan Aplikasi Linux dan Microsoft Windows................................................... 236 12.7.2 Informasi Am................................................................................................................ 237 12.7.3 X Windows ................................................................................................................... 239
Strictly Confidential

12.1.1 12.1.2 12.1.3 12.1.4 12.1.5

Ministry of Education : Computerisation (IT Lab) Infrastruktur Sistem & Linux
12.7.4 URL Pecahan dan Perisian Berguna Untuk Linux......................................................... 240

13

PROSES MENGINSTALASI ...................................................................................243 13.1 13.2 13.3 13.4 PENGENALAN ................................................................................................243 PERSEDIAAN MENGINSTALASI ........................................................................243 MENGUBAH SEKATAN DENGAN FIPS............................................................. 246 KAEDAH MENGINSTALASI ..............................................................................249

13.4.1 Meneruskan Mod Pemuatan Bergrafik Pemacu Cakera Padat (CD-ROM Drive) ........... 250 13.4.2 Pemilihan Bahasa......................................................................................................... 253 13.4.3 Penetapan Papan Kekunci ............................................................................................ 254 13.4.4 Penetapan Tetikus ........................................................................................................ 255 13.4.5 Selamat Datang dari Red Hat ....................................................................................... 256 13.4.6 Pilihan Pemuatan ......................................................................................................... 257 13.4.7 Pembahagian Pecahan Cakera ..................................................................................... 258 13.4.8 Penetapan LILO ........................................................................................................... 263 13.4.9 Memilih Kumpulan Pakej.............................................................................................. 264 13.4.10 Memuatkan Pakej ......................................................................................................... 265 13.4.11 Pembikinan Cakera liut But .......................................................................................... 266 13.4.12 Pemuatan Selesai.......................................................................................................... 267 13.5 PROSEDUR SELEPAS PEMUATAN.....................................................................267 13.6 MENCIPTA AKAUN PENGGUNA LAIN ..............................................................267 13.6.1 Kemas kini Pangkalan data Fail ................................................................................... 268 13.7 MENDAPATKAN TALIAN BANTUAN (ONLINE HELP) ........................................269 13.8 PENUTUPAN SISTEM.......................................................................................269

14

PELAYARAN SISTEM FAIL..................................................................................273 14.1 14.2 14.3 14.4 14.5 14.6 14.7 14.8 14.9 14.10 14.11 14.12 14.13 MENGUBAH KEDUDUKAN MELALUI ARAHAN CD............................................274 MENGETAHUI KEDUDUKAN MELALUI ARAHAN PWD ......................................275 PENYENARAIAN DIREKTORI DENGAN ARAHAN LS ..........................................276 MEMAPARKAN KANDUNGAN DAN MENGGABUNGKAN FAIL DENGAN CAT ....... 278 MEMBACA FAIL DENGAN MORE .....................................................................280 MEMBACA FAIL DENGAN LESS .......................................................................280 MENCARI FAIL DENGAN FIND ........................................................................281 MENCARI FAIL SISTEM DENGAN WHEREIS ......................................................283 MENCARI FAIL DENGAN LOCATE....................................................................283 MENCARI FAIL DENGAN APROPOS ..................................................................285 MENDAPATKAN BANTUAN DENGAN WHATIS ..................................................285 MENDAPATKAN BANTUAN DENGAN MAN .......................................................286 KUMPULAN ARAHAN LINUX ..........................................................................287
Arahan Informasi Sistem............................................................................................... 287 Arahan Berhubungan Fail ............................................................................................ 288 Arahan Akses................................................................................................................ 288 Arahan Proses.............................................................................................................. 288 Arahan Penapis ............................................................................................................ 289 Ubah Hala Input dan Output......................................................................................... 289 Aksara Khas................................................................................................................. 289 Arahan Pengurusan...................................................................................................... 290 Alatan dan Arahan Rangkaian ...................................................................................... 290 Alatan Pemampat dan Arkib ......................................................................................... 291

14.13.1 14.13.2 14.13.3 14.13.4 14.13.5 14.13.6 14.13.7 14.13.8 14.13.9 14.13.10

Strictly Confidential

Ministry of Education : Computerisation (IT Lab) Infrastruktur Sistem & Linux 15 OPERASI CAKERA ASAS .....................................................................................294 15.1 15.2 15.3 15.4 16 16.1 MEMAHAMI STRUKTUR CAKERA LINUX .........................................................294 BERMULA DENGAN CAKERA KERAS ..............................................................294 MENGGUNAKAN CAKERA LIUT ......................................................................298 MEMASANG PEMACU CAKERA PADAT (CD-ROM DRIVE)...............................299 PENGENALAN TEKS EDITOR ...........................................................................303
Emacs (Editor MACros)................................................................................................ 304 VIM ( Variants of The Visual Improved Editor) ............................................................. 309 PICO............................................................................................................................ 316

MENGAPA TEKS EDITOR ....................................................................................303
16.1.1 16.1.2 16.1.3

17

MENGINSTALASI DAN MENAIKTARAF PERISIAN.....................................320 17.1 17.2 PENGENALAN ................................................................................................320 PAKEJ BINARI ................................................................................................321

Manfaat Daripada Pakej Rpm....................................................................................... 321 Menginstalasi Pakej Rpm.............................................................................................. 321 Perkakas Rpm Berdasarkan-Teks.................................................................................. 322 Asas Pilihan rpm .......................................................................................................... 322 Menginstalasi atau Menaiktaraf.................................................................................... 325 Menyoal dan Mengesahkan........................................................................................... 326 17.3 PERKAKAS RPM GUI ......................................................................................326 17.3.1 Perkakas Pengurusan Pakej (Package Management Tool)............................................ 326 17.3.2 Instalasi Pakej-pakej .................................................................................................... 328 17.3.3 Membuang Pakej.......................................................................................................... 331 17.4 MENGOMPIL KOD SUMBER ............................................................................332 17.4.1 Mengompil daripada Pakej ( fail sumber RPM)............................................................. 333 17.4.2 Pengompilan Tarballs (.tar.gz atau .tgz) ....................................................................... 334 17.5 PERKAKAS PAKEJ LANJUTAN UNTUK RPM (ADVANCE PACKAGE TOOL

17.2.1 17.2.2 17.2.3 17.2.4 17.2.5 17.2.6

(APT) ...........................................................................................................335
17.5.1 17.5.2 17.5.3 17.5.4 Untuk Membuang Pakej RPM :..................................................................................... 336 Untuk menginstalasi pakej RPM baru atau menaiktaraf pakej yang sedia ada ............... 336 Untuk mendapatkan kemaskini penyimpanan RPM yang mutakhir :............................... 337 Untuk mengemaskini sistem pada penyimpanan kepada pakej RPM yang mutakhir........ 337 SYNAPTIK : APT DALAM GUI ...................................................................... 338

17.6 18 18.1 18.2 18.3

GNOME .......................................................................................................................341 PENGENALAN KEPADA GNOME ......................................................................341 MENDAPAT BANTUAN ...................................................................................343 PAPARAN MEJAKERJA GNOME (GNOME DESKTOP) .........................................343
Ikon Meja kerja (Desktop Icon)..................................................................................... 344 Ikon Panel (Panel Icon)................................................................................................ 344 Sistem Menu (Menu Sistem) .......................................................................................... 344 Aplet (Applet) ............................................................................................................... 345 Penukar Mejakerja (Workspace Switcher)..................................................................... 345 Bar Tugasan (Task Bar)................................................................................................ 345 Applikasi Pemberitahuan Amaran Rangkaian Red Hat .................................................. 346 Menambah Ikon Dan Apllet Ke Panel ........................................................................... 346 Panel Konfigurasi Gnome............................................................................................. 347 NAUTILUS................................................................................................................... 347

18.3.1 18.3.2 18.3.3 18.3.4 18.3.5 18.3.6 18.3.7 18.3.8 18.3.9 18.3.10

Strictly Confidential

Ministry of Education : Computerisation (IT Lab) Infrastruktur Sistem & Linux
18.3.11 Ikon Start Here (Start Here Icon) ............................................................................... 348 18.3.12 Pensesuaian Gnome (Gnome Customization) ................................................................ 350 18.4 PENSESUAIAN SISTEM (SISTEM CUSTOMIZATION) ...........................................351 18.5 APLIKASI GNOME ..........................................................................................352 18.6 LOG KELUAR (LOGOUT), MATIKAN (SHUTDOWN) ATAU HIDUPKAN SEMULA (REBOOT) ......................................................................................................355

19

MANIPULASI IMEJ DAN PDF ..............................................................................358 19.1 MEMANIPULASIKAN IMEJ DENGAN GIMP ......................................................358
Asas GIMP................................................................................................................... 358 Memuatkan Fail ........................................................................................................... 359 Menyelamatkan Fail ..................................................................................................... 361 19.2 PILIHAN GIMP ..............................................................................................361 19.2.1 Menggunakan Klik Kanan............................................................................................. 361 19.2.2 Menggunakan toolbox................................................................................................... 362 19.3 MEMBUKA FAIL PDF.....................................................................................363 19.3.1 Untuk memancar fail PDF dengan xpdf: ....................................................................... 364 19.1.1 19.1.2 19.1.3

20

KONFIGURASI PENCETAK (PRINTER CONFIGURATION) ......................368

20.1 ALATAN MENGKONFIGURASI PENCETAK (PRINTER) ............368
Local Printer ................................................................................................................ 371 Unix Printer (Ipd Spool) ............................................................................................... 371 Windows Printer (SMB)................................................................................................ 371 Novel Printer (NCP Queue) .......................................................................................... 371 JetDirect Printer........................................................................................................... 372 20.2 MENAMBAH PENCETAK SETEMPAT (LOCAL PRINTER).....................................373 20.2.1 Pencetak (printer) Mukasurat Percubaan...................................................................... 378 20.2.2 Mengubah Pencetak (printer) Sediaada ........................................................................ 378 20.2.3 Nama Dan Alias (Name And Alias) ............................................................................... 379 20.2.4 Jenis Queue (Queue Type) ............................................................................................ 381 20.2.5 Pemandu Peranti (Driver ) ........................................................................................... 382 20.1.1 20.1.2 20.1.3 20.1.4 20.1.5

21

SET OPENOFFICE ...................................................................................................386 21.1 21.2 21.3 SET OPENOFFICE ...........................................................................................386 CIRI-CIRI OPENOFFICE ...................................................................................387 OPENOFFICE WRITER .....................................................................................388

Tetingkap OpenOffice writer......................................................................................... 388 Cara menggunakan OpenOffice write ........................................................................... 390 21.4 OPENOFFICE CALC .........................................................................................391 21.5 OPENOFFICE IMPRESS ....................................................................................394 21.5.1 Menggunakan OpenOffice Impress................................................................................ 395 21.5.2 Menyimpan Persembahan............................................................................................. 397 21.6 OPENOFFICE DRAW........................................................................................397

21.3.1 21.3.2

22

SAMBUNGAN KE INTERNET .............................................................................401 22.1 JENIS SAMBUNGAN INTERNET.........................................................................401
Sambungan ISDN ......................................................................................................... 401 Sambungan Modem ...................................................................................................... 401 Sambungan xDSL ......................................................................................................... 401 WIZARD SAMBUNGAN INTERNET....................................................................402 22.1.1 22.1.2 22.1.3

22.2

Strictly Confidential

Ministry of Education : Computerisation (IT Lab) Infrastruktur Sistem & Linux
Internet Druid............................................................................................................... 403 22.3 KONFIGURASI MODEM ...................................................................................404 22.3.1 Modem Perisian Dalaman ............................................................................................ 404 22.3.2 Modem Luaran ............................................................................................................. 405 22.3.3 Modem USB ................................................................................................................. 405 22.4 PENDAIL KDE PPP DIALER ...........................................................................408 22.2.1

23

E-MEL & WWW........................................................................................................417 23.1 PERISIAN PELANGGAN E-MEL ........................................................................417 23.1.1 Sebelum Anda Memulakannya ............................................................................. 417 23.2 EVOLUTION ...................................................................................................419
Menyedia Pakai Akaun E-Mel....................................................................................... 420 Menggunakan Evolution ............................................................................................... 428 23.3 MOZILLA MAIL..............................................................................................429 23.3.1 Menyedia Pakai Akaun E-Mel Mozilla .......................................................................... 429 23.3.2 Menggunakan Mozilla Mail .......................................................................................... 435 23.4 KMAIL...........................................................................................................437 23.5 MELAYARI WEB (WEB BROWSING)................................................................438 23.6 MOZILLA .......................................................................................................438 23.6.1 Membentuk Profil Pengguna......................................................................................... 439 23.6.2 Pelayar Web Mozilla (Web Browser) ............................................................................ 441 23.2.1 23.2.2

23.7 23.8 23.9 24 24.1 24.2

NAUTILUS .................................................................................................. 442 KONQUEROR .............................................................................................442 GALEON ..................................................................................................... 444 PENGENALAN DHCP .....................................................................................447 PELAYAN DAN PELANGGAN DHCP LINUX......................................................449
Asah Bakat 1 : Konfigurasi Pelayan DHCP .................................................................. 451 Asah Bakat 2 : Konfigurasi Pelanggan DHCP .............................................................. 452

PERKHIDMATAN DHCP .......................................................................................447

24.2.1 24.2.2

25

PERKHIDMATAN WEB .........................................................................................455 25.1 25.2 25.3 PENGENALAN ................................................................................................455 KONFIGURASI ................................................................................................457
Fail Konfigurasi Apache............................................................................................... 457 RINGKASAN ...................................................................................................459

25.2.1

26

PERKHIDMATAN DNS ...........................................................................................462 26.1 26.2 26.3 PENGENALAN ................................................................................................462 BAGAIMANA DNS BERFUNGSI .......................................................................467 ASAS BIND...................................................................................................469
Jenis-jenis Konfigurasi BIND Selaku Pelayan DNS....................................................... 473 Asah Bakat 1: Konfigurasi BIND .................................................................................. 473

26.3.1 26.3.2

Strictly Confidential

Ministry of Education : Computerisation (IT Lab) Infrastruktur Sistem & Linux Di dedikasikan kepada semua yang terlibat secara lansung dan tidak langsung dalam pembikinan manual ini yang telah bersusah payah siang dan malam yang merupakan suatu pengalaman yang amat berguna kepada kami.

Strictly Confidential

PANDUAN PENGAJAR

Infrastruktur Sistem & Linux Red Hat 9
PANDUAN PENGAJAR

Ministry of Education : Computerisation (IT Lab) Infrastruktur Sistem & Linux

Seksyen A

17
Strictly Confidential

PANDUAN PENGAJAR

Pelajaran 1 :

Pengenalan Kepada Sistem Komputer & Rangkaian Setempat

Mukadimah:
Dalam pelajaran pertama ini, anda akan didedahkan kepada sistem pengkomputeran dan rangkaian. Pada mulanya anda akan diberikan definisi komputer, pelayan dan pelanggan. Tinjauan yang lebih akan dilakukan terhadap komponen-komponen dalam sistem. Seterusnya anda akan dibawa untuk mengembara lebih jauh lagi dalam sistem rangkaian. Pengenalan kepada suis dan cara pengkabelan juga akan diberikan. Selain itu anda juga akan diberikan konsep protokol dalam rangkaian dan informasi berkenaan tanda alamat IP versi 4 secara mendalam.

Objektif:
1. Mengenali komponen asas dalam sistem komputer 2. Mengetahui definisi dan klasifikasi pelayan dan pelanggan 3. Melakukan tinjauan yang lebih meluas terhadap komponen dalam sistem komputer 4. Mengetahui asas-asas rangkaian 5. Mengetahui kaedah pengkabelan LAN 6. Mengetahui protokol rangkaian

Ministry of Education : Computerisation (IT Lab) Infrastruktur Sistem & Linux

1 PENGENALAN KEPADA SISTEM KOMPUTER DAN RANGKAIAN SETEMPAT 1.1 Definisi Komputer
Secara amnya, komputer merupakan kumpulan perkakasan mesin yang menerima data, memproses dan menampilkan informasi. Namun pada hari ini tugas komputer semakin berkembang dan meluas sehingga kadangkala menjadi sebahagian dari kehidupan manusia.

Sistem Komputer mempunyai komponen: 1. Peranti Input (Input Device) menerima data dari pengguna komputer.

2. Memori utama(main memory) menyimpan data sedemikian rupa hingga CPU (Central Processing Unit) dapat beroperasi pada data tersebut untuk menghasilkan informasi yang berguna.

3. Peranti Output (Output Device)menghasilkan informasi untuk pengguna.

4. Pemacu Simpanan (Storage Drive) menyimpan program, data masukkan, dan informasi keluaran sedemikian rupa hingga mereka dapat digunakan kembali

20
Strictly Confidential

Ministry of Education : Computerisation (IT Lab) Infrastruktur Sistem & Linux

Peranti Komunikasi

Pemproses Peranti Masukan n Memori Utama Peranti Keluaran n

Storan Sekunder

Gambar Rajah 1: Sistem Asas Komputer

1.2 Definisi Pelayan (Server)
Merupakan sebuah komputer yang berkuasa tinggi dengan jumlah RAM dan ruang storan yang besar termasuklah kemampuan menerima permintaan dari pelbagai pelanggan pada masa yang sama. Ia merupakan tunggak utama kebanyakan rangkaian

1.3 Klasifikasi Komputer Dan Pelayan
1.3.1 Kriteria Untuk Mengklasifikasikan Komputer Dan Pelayan:
• Seni bina (Architecture): merujuk pada disain sirkuit dalaman komputer, termasuk jumlah dan jenis komponen yang melakukan tugas penghitungan

21
Strictly Confidential

Ministry of Education : Computerisation (IT Lab) Infrastruktur Sistem & Linux • Laju pemprosesan (Processing Speed): Diukur dengan jumlah instruksi yang dapat diproses oleh komputer per detik, biasanya dalam satuan MIPS (millions of instructions per second)

Jumlah memori utama (Total Main Memory): Termasuk storan dalaman yang komputer dapat akses dan gunakan, contohnya RAM (Random Access Memory).

Muatan Peranti Simpanan Luar (External Storage Device Capacity): Semakin besar kelas komputer makin besar pula peralatan storan luaran yang harus mendukungnya

Laju Peranti Output (Output Device Speed): Merujuk kepada kadar kecepatan peralatan itu dapat mencetak atau menghasilkan output lainnya. Output dari komputer kecil diukur dengan cps (character per second); komputer besar dengan baris atau halaman per minit

Jumlah pengguna (No Of User): Komputer berkuasa kecil adalah komputer pengguna perseorangan (single-user), komputer berkuasa besar biasanya mempunyai ramai pengguna (multi-user)

Harga (Price): Biasanya harga komputer menunjukkan kekuatan komputer

22
Strictly Confidential

Ministry of Education : Computerisation (IT Lab) Infrastruktur Sistem & Linux

Peralatan Dalam

Bekalan Kuasa Stabil Kipas Tambahan CIP AGP Slot Processor Cip Audio

Soket Memori DIMM
1 Slot AGP & 4 PCI

BIOS Flash Nota Instalasi

Kekotak Mid Tower Litar Bersepadu Ruang Pasang Pemacu

Gambar Rajah 2 : Pengenalan kepada komponen-komponen dalaman sesuatu komputer

23
Strictly Confidential

Ministry of Education : Computerisation (IT Lab) Infrastruktur Sistem & Linux

Penutup Atas Kekisi Hadapan Kekisi Belakang Peletak Pemacu 5 1/4 Peletak Pemacu 3 1/2 Wayar Pembesar Suara& LED

Soket Kuasa Penyambung I/O Bekalan Kuasa Kipas Penyejukan Templet I/O Penutup Liang Penambahan Liang Penyejukan Kaki Getah Belakang

Kipas Penyejuk Tambahan Penyambung kuasa pemacu Kekisi Bawah

Gambar Rajah 3 : Pengenalan kepada komponen-komponen dalaman dan luar komputer

24
Strictly Confidential

Ministry of Education : Computerisation (IT Lab) Infrastruktur Sistem & Linux

1.4 Tinjauan Meluas Terhadap Sistem
Huraian nama dan fungsi sistem anda adalah seperti berikut:

1.4.1

Pandangan Depan

Gambar Rajah 4 : Pandangan depan komputer

1. Pemacu Cakera Liut (Floppy Disk Drive) Pemacu ini hanya menyokong cakera liut yang bersaiz 3.5 inci .

2. Petunjuk Akses Pemacu Cakera Liut (Floopy Disk Access Indicator) Petunjuk ini akan menyala lampu hijau apabila pemacu cakera liut sedang membaca data atau sedang menyimpan data. Tunggu sampai lampu petunjuk ini padam supaya dapat mengeluarkan cakera liut.

25
Strictly Confidential

Ministry of Education : Computerisation (IT Lab) Infrastruktur Sistem & Linux 3. Butang Keluar (Eject Button) Tekan butang ini untuk mengeluarkan cakera liut.

Gambar Rajah 5 : Pandangan depan komputer

4. Bekas Cakera (CD Tray) Bekas cakera ini menerima pemacu cakera padat (CD-ROM)

5. Pemacu Cakera Padat (CD-ROM Drive) Pemacu berfungsi sebagai membaca cakera padat muzik (music CD), cakera padat foto (photo CD), cakera padat video (Video CD), atau memuatkan pakej perisian ke dalam pemacu cakera keras (hard disk)

6. Petunjuk Akses Pemacu Cakera Keras (Hardisk Access Indicator) Lampu petunjuk akan menyala apabila pemacu cakera keras (hard disk drive) sedang membaca data atau menulis (write) data ke dalamnya.

26
Strictly Confidential

Ministry of Education : Computerisation (IT Lab) Infrastruktur Sistem & Linux 7. Butang Masuk/Keluar (Insert/Eject Button) Tekan butang ini untuk masukkan atau keluarkan bekas pemacu.

8. Lubang Keluar Kecemasan (Emergency Eject Hole) Lubang ini digunakan semasa tiada bekalan elektrik. Masukkan batang kayu untuk mengeluarkan bekas pemacu.

9. Petunjuk Sibuk (Busy Indicator) Lampu petunjuk ini menyala pada permulaan atau semasa operasi data dibaca.

Gambar Rajah 6 : Pandangan depan komputer

10. Petunjuk Bekalan Kuasa (Power Indicator) Lampu petunjuk yang terletak pada pertengahan akan menyala semasa bekalan komputer dihidupkan.

27
Strictly Confidential

Ministry of Education : Computerisation (IT Lab) Infrastruktur Sistem & Linux 11. Butang Bekalan Kuasa (Power Button) Butang bekalan kuasa ini menguasai bekalan masuk AC (AC input power) daripada sistem. Apabila sistem berada dalam keadaan padam, tekan butang ini akan menghidupkan sistem anda. Lampu petunjuk akan menyala apabila menerima bekalan elektrik. Sistem anda akan padam jika butang ini ditekan sekali lagi.

Pandangan Belakang

Gambar Rajah 7 : Pandangan belakang komputer

1. Penyambung Papan Kekunci (Keyboard Port) Papan kekunci yang jenis PS/2 akan disambung kepada port ini.

2. Penyambung Bersiri (Serial Port COM1) Perkakasan yang jenis bersiri seperti modem, pencetak akan disambung kepada penyambung ini.

28
Strictly Confidential

Ministry of Education : Computerisation (IT Lab) Infrastruktur Sistem & Linux 3. Penyambung Video (Video Port) Kabel signal daripada monitor anda akan disambung kepada penyambung ini

4. Penyambung Tetikus (Mouse Port) Tetikus yang jenis PS/2 akan disambung kepada port ini.

Penyambung Monitor

Soket Bekalan Kuasa Monitor

Gambar Rajah 8 : Penyambungan kabel monitor kepada penyambung video

29
Strictly Confidential

Ministry of Education : Computerisation (IT Lab) Infrastruktur Sistem & Linux

Penyambung Tetikus (hijau)

Penyambung Papan Kekunci (ungu)

Templet I/O

Gambar Rajah 9 : Penyambungan tetikus dan papan kekunci kepada port PS/2

Penyambung Selari /Pencetak Dengan Alat Pengepit

Penyambung Selari (Parallel Port)

Gambar Rajah 10 : Penyambungan kabel pencetak kepada port selari

30
Strictly Confidential

Ministry of Education : Computerisation (IT Lab) Infrastruktur Sistem & Linux

Penyambung Bersiri (Serial Port)

Gambar Rajah 11 : Penyambungan kabel modem kepada port besiri

Gambar Rajah 12 : Pandangan belakang komputer

31
Strictly Confidential

Ministry of Education : Computerisation (IT Lab) Infrastruktur Sistem & Linux

5. Penerima Bekalan Kuasa AC (AC Power Socket) Kabel bekalan elektrik daripada sistem akan disambung kepadanya

6. Suis Pemilihan Voltan (Voltage Selection Switch) Suis ini mesti ditukarkan untuk padan dengan voltan kuasa AC.

7. Penyambung USB (USB Port) Perkakasan yang jenis USB akan disambung kepada penyambung ini. Contohnya pencetak dan cakera jari (thumbdrive)

8. Penyambung MIDI/Game (MIDI/Game Port) Perkakasan yang mempunyai penyambung jenis MIDI/game akan disambung kepada penyambung ini. Contohnya kayu ria, mikrofon.

9. Penutup Celah Kad Berlebihan (Extra Slot Cover)

10. Penyambung Port Selari (Parrallel Port Connector) Perkakasan yang jenis selaris seperti pencetak akan disambung kepada port ini.

11. Lohong Pendalih Udara (Ventilation Opening) Untuk mengalih udara.

32
Strictly Confidential

Ministry of Education : Computerisation (IT Lab) Infrastruktur Sistem & Linux

Penyambung USB
Gambar Rajah 13 : Penyambungan peralatan yang mempunyai penyambung USB kepada port USB

Gambar Rajah 14 : Pandangan belakang komputer

33
Strictly Confidential

Ministry of Education : Computerisation (IT Lab) Infrastruktur Sistem & Linux

12. Bicu Pembesar Suara (Speaker Jack) Digunakan untuk menyambung pembesar suara yang telah digabungkan dengan penguat suara.

13. Bicu Kemasukan Talian (Line In Jack) Digunakan untuk menyambung alat-alat seperti pemain kaset, VCR dan pemain cakera padat (CD Player).

14. Bicu Mikrofon (Microphone Jack) Digunakan untuk menyambung mikrofon pada komputer supaya suara atau muzik dapat digabungkan dan dimasukkan ke dalam aplikasi bunyi.

Bicu Pembesar Suara Bicu Kemasukkan Talian Fon Telinga

Pembesar Suara

Mikrofon Papan Kekunci MIDI Kayu Ria

Alat Pemain Kaset Mikrofon
Gambar Rajah 15 : Penyambungan mikrofon dan pembesar suara kepada penyambung bicu.

34
Strictly Confidential

Ministry of Education : Computerisation (IT Lab) Infrastruktur Sistem & Linux

1.5 Pengenalan Kepada Rangkaian Setempat (LAN)
Sistem Rangkaian Setempat (LAN) adalah sistem rangkaian yang hanya merangkumi sebuah bilik, bangunan atau kampus. Biasanya sambungannya rangkaian LAN tidak melebihi 100 komputer. Kebanyakan struktur sistem rangkaian LAN yang terdapat dalam sesebuah syarikat adalah jenis pelayan/pelanggan.

Dalam rangkaian LAN komputer individu akan disambung kepada pusat dalam rangkaian, iaitu suis atau hub. Semua informasi akan dihantar daripada satu komputer ke komputer yang lain melalui hub/suis itu.

1.5.1 Rangkaian Pelayan/Pelanggan (Server/Client Network)
• • • Dalam rangkaian ini terdapat dua jenis komputer yang berbeza. Dari segi fungsinya iaitu sebagai pelayan dan pelanggan. Komputer pelayan (Server) ialah komputer yang mengawal operasi rangkaian dan biasanya mempunyai cakera keras yang mengandungi fail-fail yang dikongsi bersama oleh semua nod. • • • Pelanggan (Client) adalah gelaran bagi semua komputer lain di dalam rangkaian yang akan menggunakan perkhidmatan pelayan. Biasanya pemprosesan berlaku di pelayan. Sistem ini dapat mengurangkan kesesatan data dalam rangkaian dan mempercepatkan tindakan kepada setiap nod. Penjimatan kos boleh dilakukan dengan menggunakan komputer yang muatan sebagai pelanggan kerana tugas-tugas utama

35
Strictly Confidential

Ministry of Education : Computerisation (IT Lab) Infrastruktur Sistem & Linux

Pelayan

Laptop

7x Ethernet C 7 8 9 1011 12 A 123456 1x

8x

9x

10x

11x

12x

7x

8x

9x

10x

11x

12x

2x

3x

A

4x

5x

6x

1x

2x

3x

B

4x

5x

6x

Switch

iMac

Komputer

Komputer

Printer Pencetak

Gambar Rajah 16 : Penyambungan rangkaian.

36
Strictly Confidential

Ministry of Education : Computerisation (IT Lab) Infrastruktur Sistem & Linux

1.5.2 Pengenalan Kepada Suis

Gambar Rajah 17 Switch Jenama Planet 10/100 TX Model FSNW2401

l Peranti aktif yang meningkatkan mutu rangkaian, mengandungi sebahagian ciriciri pengulang (repeater) dan penjabat (bridge). l Ia memecahkan keseluruhan rangkaian menjadikan bahagian-bahagian yang dipanggil segmen. l Setiap port tiada berkaitan di antara satu sama lain dan mempunyai kelajuan tersendiri. l Hub dan switch menggunakan teknologi berbeza tetapi mempunyai fungsi yang sama . Pada hub, jika jumlah lebar jalur adalah 100MBPS (Megabit Per Second) dan ia mempunyai sepuluh penyambungan (port), 1000MBPS akan di bahagikan kepada sepuluh dan setiap penyambungan hanya akan mendapat 10MBPS sahaja tetapi untuk switch, 100MBPS akan di dedikasikan kepada kesemua sepuluh penyambungan. Jadi , teknologi switch adalah lebih berkesan.

37
Strictly Confidential

Ministry of Education : Computerisation (IT Lab) Infrastruktur Sistem & Linux

1.5.3 Mengesan Kerosakan Switch Jenama Planet 10/100 TX Model FSNW2401
Kebanyakan (+- 70%) masalah rangkaian adalah disebabkan oleh masalah kabel dan penyambungnya. Pastikan kabel berada dalam keadaan baik.

Tanda-tanda : Lampu LED (Light Emitting Diode) ‘Link’ tidak menyala apabila kabel disambungkan ke ‘port’.

Periksa

: Sila pastikan semua kabel, penyambung RJ45, plet dinding tidak rosak dengan memeriksa menggunakan peneguji kabel.

: Sila pastikan peranti (device) di hujung suatu lagi hidup dan berfungsi dan telah dikonfigurasi. Pastikan juga LED di kad rangkaian (Network Card) di peranti menyala dengan warna yang betul (selalunya hijau)

Tanda-tanda : Lampu LED ‘Link’ 100MBPS menyala, Lampu LED ‘Collision’ menyala tetapi trafik rangkaian tidak stabil.

Periksa

: Pastikan Kad Rangkaian (Network Card), misalnya di PC tidak disetkan kepada ’Dedicated Full Duplex’. Pastikan ianya adalah ’Auto Mode’ seperti Gambar Rajah 18.

Gambar Rajah 18 Ketetapan pada kad rangkaian diset kepada Auto Mode

38
Strictly Confidential

Ministry of Education : Computerisation (IT Lab) Infrastruktur Sistem & Linux

1.5.4 Pengenalan Kepada Pengkabelan LAN

Gambar Rajah 19 : Penyambungan kabel UTP

Pengkabelan 100 BaseT sering digunakan untuk sambungan rangkaian yang menggunakan topologi bintang. Ianya amat sesuai bagi rangkaian yang memerlukan keluasan dan kebolehpercayaan dalam penggunaannya. Bagi UTP pengkabelan ini membolehkan setiap PC yang mempunyai kad antara muka (interface) rangkaian yang disambungkan dengan ke hab atau suis.

Secara amnya sambungan rangkaian UTP adalah lebih dipercayai jika hendak dibandingkan dengan sambungan sepaksi di mana penggunaan hab atau suis banyak membantu dalam memperbaiki ralat data dalam sambungannya. Selain dari itu UTP pengkabelan tidak akan mengakibatkan seluruh rangkaian runtuh jika salah satu komputer atau sambung pengkabelan rosak (berbanding dengan sambungan sepaksi yang akan menyebabkan seluruh rangkaian runtuh hanya disebabkan oleh satu sambungan rosak).

Dari segi sejarah pada awal penggunaan sambungan 10Base-T, kabel kategori 3 (Cat 3) digunakan untuk sambungan 10Mbs. Kabel Cat 3 ini hampir sama dengan kabel telefon yang kita gunakan di rumah. Tetapi sekarang kabel Cat 5e adalah lebih banyak digunakan kerana kualiti signal yang lebih baik dihasilkan untuk kegunaan sistem 100Base-T. Huruf T pada perkataan 100Base-T adalah membawa makna kabel terpintal iaitu jenis sambungan UTP kabel yang digunakan.

39
Strictly Confidential

Ministry of Education : Computerisation (IT Lab) Infrastruktur Sistem & Linux

1.5.5 Jenis Pengkabelan
Biasanya ada dua jenis pengkabelan yang digunakan untuk sambungan 100Base-T seperti berikut: 1. Kabel Sambungan Terus 2. Kabel Sambungan Terpintal

Gambar Rajah 20 : Tatacara susunan warna kabel UTP sambungan terus

Kabel Sambungan Terus digunakan untuk sambungan seperti berikut :• • • Sambungan dari penghala kepada hab/suis. Sambungan dari pelayan kepada hab/suis. Sambungan dari stesen kerja kepada hab/suis

40
Strictly Confidential

Ministry of Education : Computerisation (IT Lab) Infrastruktur Sistem & Linux

Gambar Rajah 21 Laluan Switch ke Patch Panel menggunakan Patch Cord (Sambungan Terus)

Gambar Rajah 22 : Tatacara susunan warna kabel UTP sambungan terpintal

Kabel Sambungan Terpintal pula digunakan untuk sambungan seperti berikut :• • • • Sambungan laluan menaik antara suis. Sambungan hab kepada suis. Sambungan hab kepada hab lain. Sambungan rangkaian terus antara dua komputer (tanpa hab/suis).

41
Strictly Confidential

Ministry of Education : Computerisation (IT Lab) Infrastruktur Sistem & Linux • Sambungan antara muka (interface) penghala kepada antara muka (interface) penghala yang lain.

Plet Dinding

Rak Distribusi

Panel “Patch”

Peyambung RJ45
Gambar Rajah 23 : Cara penyambungan kabel UTP antara suis dan pelayan atau pelanggan.

1.5.6 Pemerosotan
Satu perkara yang perlu diambil kira pada pengukuran jarak kabel 100Base-T adalah pemerosotan. Pemerosotan adalah pengecilan amplitud sesuatu isyarat apabila melalui satu medium yang menghilangkan tenaganya.

Dalam kes 100Base-T pemerosotan yang dibenarkan adalah 11.5dB yang diukur dari satu hujung kabel tersebut dengan menggunakan alat penguji. Secara amnya, kabel Cat 5e mempunyai pemerosotan sebanyak 10dB per 150 meter pada frekuensi 100MHz. Maka jarak maksimum setelah dikira termasuk kabel tampung dan panel tampung sambungan Cat 5e boleh dikatakan tidak boleh melebihi 100 meter. Jadual 1 di bawah menunjukkan ciri-ciri Kabel UTP 100BaseT

42
Strictly Confidential

Ministry of Education : Computerisation (IT Lab) Infrastruktur Sistem & Linux

Ciri-ciri Harga Kabel Panjang Maksimum Kelajuan Kesan terhadap Gangguan Lain-lain

UTP (100BaseT) Murah (RM300++ untuk 100meter) 100 meter 4-100Mbps Sangat terdedah Memerlukan hab/suis (kos semakin kurang)

Situasi terbaik untuk digunakan Rangkaian yang kecil hingga sederhana
Jadual 1 : Ciri-ciri kabel UTP

1.5.7 Protokol Rangkaian
Protokol adalah prosedur dan peraturan untuk berkomunikasi. Jika kita ke majlis rasmi ada set peraturan yang perlu kita patuhi untuk berinteraksi dengan tetamu lain, begitu juga dengan komunikasi dalam sebuah rangkaian. Tanpa protokol, komunikasi akan menjadi satu masalah dan jika sebuah rangkaian tidak memahami prosedur teknikal yang perlu dipatuhi oleh mereka, komputer akan gagal untuk berinteraksi sesama mereka.

Biasannya protokol-protokol ini akan dibandingkan dengan dua model yang terkenal iaitu Model Rujukan OSI oleh ISO dan Model TCP/IP atau DoD oleh Kementerian Pertahanan Amerika Syarikat. Terdapat banyak jenis protokol dan setiap mereka mempunyai tugas masing-masing yang mungkin berlainan peranan di dalam 7 Lapisan OSI. Setiap mereka mempunyai kelebihan dan kekurangan mereka sendiri dan mungkin popular di kalangan produk-produk keluaran pengeluar tertentu. Ada juga protokol yang hanya bekerja di satu lapisan dari Lapisan OSI dan ada juga pada berbilang.

43
Strictly Confidential

Ministry of Education : Computerisation (IT Lab) Infrastruktur Sistem & Linux

Model OSI 7. Aplikasi 6. Penyampaian 5. Sesi 4. Pengangkutan 3. Rangkaian 2. Sambungan Data 1. Fizikal

Model TCP/IP

Lapisan Aplikasi

Lapisan Pengangkutan Lapisan Internet Akses Rangkaian

Gambar Rajah 24 : Perbandingan Model 7 Lapisan OSI dan Model TCP/IP (DoD)

44
Strictly Confidential

Ministry of Education : Computerisation (IT Lab) Infrastruktur Sistem & Linux

1.5.8 Bagaimana Protokol Berfungsi
Jika kita perhatikan pada 7 Lapisan OSI kita boleh kenali beberapa protokol yang bertugas pada lapisan-lapisan tertentu. Contohnya eternet bekerja pada lapisan kedua dalam OSI iaitu pada lapisan sambungan data. Setiap lapisan mempunyai peraturan dan prosedur yang tertentu untuk dipatuhi. Tugas tersebut mestilah berlaku dengan konsisten pada setiap lapisan agar komunikasi boleh bergerak dari atas ke bawah dan dari bawah ke atas lapisan OSI. Ringkasnya tugas protokol pada komputer yang menghantar data :-

1. Memecahbelahkan data yang ingin dihantar kepada bentuk yang lebih kecil yang dinamakan paket. 2. Tambahan maklumat alamat IP sumber dan destinasi serta beberapa maklumat lain pada paket tersebut supaya selamat sampai ke destinasi. 3. Menyediakan paket tersebut untuk dihantar melalui kad antara muka rangkaian (network interface) melalui kabel laluan.

Tugas komputer yang menerima data :1. Mengambil paket dari kabel laluan dan seterusnya ke kad antara muka rangkaian (network interface) tersebut. 2. Mengumpulkan semula paket ke penimbal untuk dihimpunkan semula. 3. Data yang telah dihimpunkan tadi digunakan atau ditukarkan oleh aplikasi ke bentuk yang boleh digunakan

45
Strictly Confidential

Ministry of Education : Computerisation (IT Lab) Infrastruktur Sistem & Linux

1.5.9 Tanda Alamat IP versi 4
Fungsi utama alamat IP adalah untuk memberikan nilai unik untuk perumah melalui kaedah pengalamatan. Ini secara langsung membolehkan proses penghalaan berlaku, di mana paket boleh dipindahkan dari satu perumah ke satu perumah yang lain. Oleh itu setiap paket akan mengandungi alamat IP perumah sumber dan alamat IP perumah destinasi.

Alamat IP telah ditetapkan selebar 32 bit untuk versi 4. Ini bermakna terdapat lebih kurang 4.2 bilion kemungkinan alamat IP yang lengkap. Sekali imbas angka ini akan kelihatan besar, namun mengambil kira kepesatan Internet, nilai ini dianggap kecil. Hal ini telah pun diatasi dengan kehadiran alamat IP versi 6 atau lebih dikenali alamat IP generasi hadapan. Banyak tumpuan dan kajian telah dilakukan ke atas alamat IP versi 6 di Malaysia sendiri, terutamanya di Mimos dan UPM, namun secara keseluruhannya ia belum diadaptasikan secara menyeluruh.

Dalam IP versi 6, alamat IP telah ditetapkan selebar 128 bit. Ini bermakna sebanyak 3.4 x 1038 kemungkinan alamat IP dapat dibina, atau secara relatifnya sebanyak 1500 IP untuk setiap 1 kaki persegi permukaan bumi. Anda mungkin dapat melihat kasut anda mempunyai alamat IP di kemudian hari. Namun untuk kali ini, kita akan menumpukan perhatian terhadap IP versi 4 dahulu. Oleh itu, selepas ini alamat IP yang dibincangkan adalah merujuk kepada alamat IP versi 4, melainkan telah dinyatakan terlebih dahulu.

Para pembangun Internet sentiasa mengambil jalan untuk memudahkan manusia memahami teknologi yang terselindung, oleh itu alamat IP diwakili dengan nilai 4 oktet persepuluhan seperti 202.188.0.133, namun komputer tetap memahaminya sebagai 11001010101111000000000010000101. Ini bermakna nilai minimum untuk setiap oktet ialah 0 dan nilai maksimum setiap oktet ialah 255.

46
Strictly Confidential

Ministry of Education : Computerisation (IT Lab) Infrastruktur Sistem & Linux Alamat IP versi 4 telah dipecahkan kepada 5 kelas utama berdasarkan nilai binari dan nilai persepuluhan beroktet yang pertama. Jadual di bawah menerangkan semua kelas IP yang ada.

Kelas A B C D E

Alamat IP 1.0.0.0 hingga 126.255.255.255 128.0.0.0 hingga 191.255.255.255 192.0.0.0 hingga 223.255.255.255 224.0.0.0 hingga 239.255.255.255 240.0.0.0 hingga 147.255.255.255

Nilai Ketentuan Pelitup 255.0.0.0 255.255.0.0 255.255.255.0

Jadual 2 : Kelas IP

Kelas D telah diwartakan sebagai jarakkan IP percubaan dan kelas E diwartakan sebagai terpencil, ini bermakna kedua-dua kelas IP ini tidak boleh digunakan oleh umum.

1.5.10 Tanda Alamat IP Persendirian (Private IP Addressing)
Menurut RFC 1918, beberapa jarakkan alamat IP tidak akan dihalakan oleh mana-mana penghala melainkan untuk rangkaian dalaman kerana ialah telah diwartakan sebagai sebahagian dari jarakkan alamat IP persendirian.

Kita seharusnya bersyukur dan menarik nafas lega dengan adanya kaedah ini. Ia membolehkan kita berkongsi LAN dan Internet tanpa memerlukan kos yang lebih dengan menggabungkan beberapa teknik seperti NAT, PAT atau Proksi.

Alamat persendirian:

Kelas A B C 47

Alamat IP 10.0.0.0 172.16.0.0 hingga 10.255.255.255 hingga 172.31.255.255

192.168.0.0 hingga 192.168.255.255
Jadual 3 : Alamat IP bersendirian

Strictly Confidential

Ministry of Education : Computerisation (IT Lab) Infrastruktur Sistem & Linux • Alamat tugas-khas: – Pengujian dalaman: 127.0.0.0 hingga 127.255.255.255

Alamat IP persendirian automatik (APIPA) telah lama diguna pakai dalam Microsoft Windows dan mula diserap guna di Linux. Alamat IP dari jarakkan APIPA akan dipilih secara automatik oleh isirung (kernel) sekiranya tiada jawapan dari pelayan DHCP, jika dan hanya jika isirung (kernel) telah dinyatakan supaya menjadi pelanggan DHCP. Julat alamat APIPA adalah seperti di bawah: 169.254.0.0 hingga 169.254.255.255

48
Strictly Confidential

Ministry of Education : Computerisation (IT Lab) Infrastruktur Sistem & Linux
PANDUAN PENGAJAR

Pelajaran 2 :
49

Teknologi Kekal Berfungsi
Strictly Confidential

Ministry of Education : Computerisation (IT Lab) Infrastruktur Sistem & Linux

Mukadimah:
Seiring dengan kemajuan teknologi pengkomputeran teknologi untuk sistem komputer kekal berfungsi amat penting. Dalam pelajaran ini, anda akan diperkenalkan kepada beberapa masalah tegar dalam sistem bekalan elektrik rumah dan pejabat. Setelah itu anda akan diberikan jalan penyelesaian kepada permasalahan tersebut. Seterusnya, anda akan diperlihatkan kepada teknologi UPS dan AVR. Kaedah pemasangan dan penjagaannya akan dititik beratkan di sini.

Objektif:
1. Mengenali asas teknologi elektrik 2. Mengenal pasti masalah tegar dalam teknologi elektrik 3. Mengetahui kaedah pengendalian AVR 4. Mengetahui kaedah pengendalian UPS 5. Mengetahui kaedah penjagaan UPS

50
Strictly Confidential

Ministry of Education : Computerisation (IT Lab) Infrastruktur Sistem & Linux

2 TEKNOLOGI UNTUK KEKAL BERFUNGSI
Elektrik merupakan sebahagian dari alam semula jadi dan merupakan salah satu daripada kaedah utama untuk mendapatkan tenaga. Sejak dari eksperimen Benjamin Franklin di waktu malam sewaktu kilat bersabung menggunakan layang-layang, teknologi elektrik telah dapat di hurai satu persatu. Namun elektrik tetap tidak boleh dikawal sepenuhnya, bahkan ia boleh membawa maut kepada yang alpa.

Hampir kesemua sistem teknologi elektronik hari ini bergantung kepada bekalan kuasa yang dibekalkan oleh satu sumber sahaja. Contohnya di pejabat kita mungkin menggunakan kuasa yang dibekalkan oleh TNB sahaja, bagaimana jika ia gagal? Bahkan rakyat Malaysia telah mempelajari satu pengalaman yang perit satu ketika dahulu di mana kita terpaksa bergelut dengan kegelapan selama dua hari suntuk.

Bergantung kepada betapa kritikalnya sesuatu sistem itu, terdapat beberapa pilihan yang mampu dipilih oleh sesebuah organisasi seperti bateri sandaran ataupun penjana kuasa yang mempunyai suis alih automatik.

Kini teknologi kekal berfungsi juga diperlukan oleh komputer, bebanan ini telah ditampung dengan kehadiran peralatan khas seperti Sistem Bekalan Kuasa Tanpa Gangguan (UPS) yang mampu mengatasi masalah gangguan elektrik untuk jangka masa pendek. Namun oleh kerana sifat elektrik yang sukar dijangka dan dikawal, beberapa peralatan tambahan diperlukan seperti Penindas pakuan, Penindas serbuan, Penstabil Voltan, dan Alat kawal atur voltan automatik (AVR).

Pemahaman bagaimana sistem komputer berfungsi amat penting. Di Malaysia, biasanya kita akan dibekalkan dengan voltan fasa tunggal berarus ulang-alik (AC) setinggi 240 Volt yang akan ditukarkan kepada voltan arus-terus (DC) setinggi 5 Volt hingga 12 Volt oleh alat ubah (transformer) komputer. Ini memudahkan kita untuk memahami masalah dan keadaan yang mungkin berlaku ke atas sistem bekalan kuasa yang masuk ke dalam alat ubah (transformer). 51
Strictly Confidential

Ministry of Education : Computerisation (IT Lab) Infrastruktur Sistem & Linux

Gambar Rajah 25 : Gangguan Bekalan Elektrik dan Kaedah Mengatasinya

52
Strictly Confidential

Ministry of Education : Computerisation (IT Lab) Infrastruktur Sistem & Linux

2.1 Penstabil Voltan Automatik (AVR)
Ia berfungsi untuk menstabilkan elektrik daripada kesan pakuan (spike), serbuan (surge) dan lendutan (low) yang disebabkan oleh ketidakstabilan bekalan eletrik, petir dan sebagainya. Peralatan elektronik amat sensisif kepada kesan-kesan yang disebut kan, jadi untuk mengatasinya, penstabil voltan automatik (AVR-Automatic Voltage Regulator) digunakan untuk memastikan peralatan eletronik berada dalam keadaan baik dan tahan lama. Sila kaji gambar rajah di bawah untuk mengetahui penggunaannya.

Bila lampu “ON LINE” menyala, AVR sedang berfungsi

Tolok Voltan Masukan Tolok Voltan Keluaran Suis Utama Hidup dan Matikan

Gambar Rajah 26 Pemandangan Hadapan Penstabil Voltan Automatik (AVR)

53
Strictly Confidential

Ministry of Education : Computerisation (IT Lab) Infrastruktur Sistem & Linux

Gunakan fius yang sama nilai ”Ampere” nya Masukan telefon/talian Ke telefon/fax/modem ”Ampere” nya

Keluaran 240 VAC +-5%

Masukan 165-240 VAC
Gambar Rajah 27 Pandangan Belakang Penstabil Voltan Automatik (AVR)

Sila lihat LED R1 dan R2 untuk mengetahui keadaan Penstabil Voltan Automatik. Ia akan menunjukkan kualiti voltan yang dibekalkan dari palam utama. Perhatikan juga tolok-tolok voltan masukan dan keluaran.

54
Strictly Confidential

Ministry of Education : Computerisation (IT Lab) Infrastruktur Sistem & Linux

2.2 Uninterruptable Power Supply (UPS )
UPS akan digunakan untuk memastikan pelayan tidak tertutup secara tiba-tiba apabila bekalan elektrik yang masuk terputus. (bekalan terputus). Oleh itu UPS digunakan bagi membolehkan sistem pentadbir menutup komputer pelayan secara manual.

Panel Hadapan Port Komunikasi Mod AC-Lampu Hijau Mod Bekal-Hijau Berkelip Mod AC-Lampu Tahap Beban Mod Bekal-Lampu Tahap Muatan Bateri Suiz Buka/Padam

Gambar Rajah 28 : Pandangan hadapan sistem UPS Pelayan

55
Strictly Confidential

Ministry of Education : Computerisation (IT Lab) Infrastruktur Sistem & Linux

Panel Belakang

Port Komunikasi Pemutus Litar Pelindung Serbuan Talian Telefon/Modem Masukan AC Keluaran AC Kipas Penyejukan

Gambar Rajah 29 : Pandangan Belakang UPS Pelayan

Port Komunikasi Kipas Penyejukan Keluaran AC

Pelindung Serbuan Talian Telefon/Modem Pemutus Litar Masukan AC
Gambar Rajah 30 : Pandangan Belakang UPS Pelayan

56
Strictly Confidential

Ministry of Education : Computerisation (IT Lab) Infrastruktur Sistem & Linux

2.2.1 Cara Pemasangan.
UPS yang digunakan akan menampung lebih kurang 15 minit untuk membekalkan elektrik untuk menutupkan komputer secara teratur. UPS mempunyai 3 cara sambungan output :1. UPS kepada CPU (pelayan) 2. UPS kepada Monitor 3. UPS kepada Suis/Hab

UPSSmart adalah perisian yang digunakan oleh sistem operasi pelayan untuk melihat dan memantau sama ada UPS berada dalam keadaan elok atau tidak. Pastikan bateri UPS sentiasa berada dalam keadaan stabil.

57
Strictly Confidential

Ministry of Education : Computerisation (IT Lab) Infrastruktur Sistem & Linux

2.2.2 Pemuatan CommanderPro dalam Linux.
1. Masukkan CD CommanderPro dalam pemacu cakera padat (CD-ROM drive) 2. Layari CD CommanderPro 3. Klik dua(2) kali pada “Linux Redhat 7.0” 4. Pindahkan file “redhat-1.rpm” ke dalam desktop, kemudian klik dua(2) kali pada ikon yang dipindahkan dan kemudian kembangkan dalam lipatan. (Nota: Linux Red Hat Disc 2 diperlukan untuk menyempurnakan pemuatan) 5. Setelah Pemuatan siap, untuk memulakan perisian CommanderPro sila pilih “RUN Program” di start menu button. 6. Setelah perisian CommanderPro mengesan UPS, Input Voltage, Output Voltage, Frequency, Battery, and Load of the UPS akan dipaparkan.

Gambar Rajah 31 : Menu bagi Program Commander Pro

58
Strictly Confidential

Ministry of Education : Computerisation (IT Lab) Infrastruktur Sistem & Linux

2.2.3 Kaedah Penjagaan UPS
UPS juga memerlukan jagaan yang khusus, namun ia kadangkala seperti dilupakan oleh kebanyakan penjaga sistem. Antara kaedah dan gaya penggunaan yang elok adalah seperti berikut:

1. Pastikan UPS sentiasa berada di dalam rak pelayan. 2. Pastikan suhu UPS berada sedikit di bawah suhu bilik (lebih kurang 25° C) untuk memastikan jangka hayat yang panjang 3. Sekiranya UPS tidak digunakan untuk jangka masa yang panjang, pastikan UPS dicas setiap 6 bulan. Jika tidak, ia akan merosakkan bateri UPS itu sendiri. 4. Pastikan anda menggunakan bateri UPS dari model dan nombor bateri yang sama 5. Pastikan anda tidak menanggalkan bateri semasa UPS berada di dalam mod bateri.

59
Strictly Confidential

Ministry of Education : Computerisation (IT Lab) Infrastruktur Sistem & Linux
PANDUAN PENGAJAR

Pelajaran 3 :
60

Pengenalan Kepada Windows XP Pro
Strictly Confidential

Ministry of Education : Computerisation (IT Lab) Infrastruktur Sistem & Linux

Mukadimah:
Walaupun mungkin terdapat sedikit kontra dari tajuk kursus ini, pelajaran ini tetap mementingkan agar anda mendapat pendedahan asas terhadap sistem operasi Microsoft Windows. Dalam pelajaran ini, penekanan untuk penciptaan kumpulan pengguna dan konfigurasi LAN menggunakan DHCP ditekankan. Bahagian ini penting kerana untuk memastikan sistem operasi Windows dan Linux dapat berintegrasi bersama-sama di bawah satu bumbung.

Objektif:
1. Mengetahui kaedah penciptaan pengguna dan kumpulan pengguna dalam sistem operasi Microsoft Windows 2. Mengetahui kaedah konfigurasi LAN menggunakan DHCP dalam sistem operasi

61
Strictly Confidential

Ministry of Education : Computerisation (IT Lab) Infrastruktur Sistem & Linux

3 SISTEM OPERASI WINDOWS XP PRO
Apabila komputer dihidupkan, menu pilihan GRUB akan memaparkan Linux Red Hat dan Windows. Pilih Windows XP sebagai sistem operasi.

Gambar Rajah 32 ; Paparan Windows XP

Pada mula-mula anda masuk ke Win XP, lakukan langkah di bawah. Pilih à Admin sebagai profile pengguna (Gambar Rajah 33)

3.1 Mencipta dan Mewujudkan Kumpulan Pengguna
Dengan menggunakan Windows XP Professional, Pentadbir sistem (System Admin) boleh memberikan kebenaran pengguna komputer kepada orang-orang yang tertentu sahaja. Untuk tujuan itu, pentadbir sistem perlu mencipta kumpulan pengguna (user group) dan nama pengguna (user name) di dalam kumpulan tersebut. Berikut merupakan langkah-langkah untuk mengkonfigurasi dan mewujudkan satu user baru di dalam Windows XP PRO.

62
Strictly Confidential

Ministry of Education : Computerisation (IT Lab) Infrastruktur Sistem & Linux

Gambar Rajah 34 : Program menu 1) Klik pada

Start

à

Control Panel

63
Strictly Confidential

Ministry of Education : Computerisation (IT Lab) Infrastruktur Sistem & Linux

Gambar Rajah 35 : Paparan tetingkap Panel Kawalan (Control Panel)

2) Pilih

à

User Accounts

64
Strictly Confidential

Ministry of Education : Computerisation (IT Lab) Infrastruktur Sistem & Linux

Gambar Rajah 36 : Paparan tetingkap Akaun Pengguna 3) Di dalam User Accounts menu ini, pentadbir sistem (system

admin) mempunyai 3 pilihan. Pilih à

Create new account

65
Strictly Confidential

Ministry of Education : Computerisation (IT Lab) Infrastruktur Sistem & Linux

Gambar Rajah 37 : Paparan tetingkap membina akuan pengguna baru 4) Bantuan Sibijak (Wizard) Create new Account akan dipaparkan.

Taipkan student@teacher untuk username. Klik next.

66
Strictly Confidential

Ministry of Education : Computerisation (IT Lab) Infrastruktur Sistem & Linux

Gambar Rajah 38 : Paparan tetingkap pemilihan jenis akaun pengguna

5) Klik Create Account untuk mengaktifkan penambahan profile

pengguna yang baru

67
Strictly Confidential

Ministry of Education : Computerisation (IT Lab) Infrastruktur Sistem & Linux

Gambar Rajah 39 : Paparan tetingkap pemilihan tugas bagi akaun pengguna

6) ‘User Account Profile akan dipaparkan. Penambahan pengguna telah selesai.

68
Strictly Confidential

Ministry of Education : Computerisation (IT Lab) Infrastruktur Sistem & Linux

3.2 Mengkonfigurasi LAN menggunakan DHCP

Gambar Rajah 40 : Paparan tetingkap pemilihan kategori bagi akaun pengguna 1) Pilih Start

à

Control Panel

à

Network and

Internet Connection

69
Strictly Confidential

Ministry of Education : Computerisation (IT Lab) Infrastruktur Sistem & Linux

Gambar Rajah 41 : Paparan tetingkap pemilihan panel kawalan bagi akuan pengguna

2) 2. Pilih à

Network Connection

70
Strictly Confidential

Ministry of Education : Computerisation (IT Lab) Infrastruktur Sistem & Linux

Gambar Rajah 42 : Paparan tetingkap penyambungan rangkaian

3) Klik kanan pada Local Area Network à Properties

71
Strictly Confidential

Ministry of Education : Computerisation (IT Lab) Infrastruktur Sistem & Linux

Gambar Rajah 43 : Paparan tetingkap sifat penymabungan rangkaian

4) Menu LAN properties akan dipaparkan. Pilih

à

TCP/IP à

Properties

72
Strictly Confidential

Ministry of Education : Computerisation (IT Lab) Infrastruktur Sistem & Linux

Gambar Rajah 44 ; Paparan tetingkap bagi mengisi alamat IP

5) TCP/IP properties akan dipaparkan klik

à à

General Tab Obtain

à

Obtain an IP Address Automatically

DNS Server Address Automatically à

klik OK

Gambar Rajah 45 : Paparan tetingkap program RUN

6) Membuat pengujian samaada DHCP berjaya diaktifkan. Pilih à

Start

à

Run à taipkan cmd

73
Strictly Confidential

Ministry of Education : Computerisation (IT Lab) Infrastruktur Sistem & Linux

Gambar Rajah 46 : Paparan tetingkap DOS-Command (CMD Mode) 7) Cmd mode akan dipaparkan taipkan ipconfig /all di terminal

Konfigurasi command mode akan memaparkan DHCP servis enable/disable, IP address, Subnet mask, Gateway, DHCP Server dan DNS Server.

74
Strictly Confidential

Ministry of Education : Computerisation (IT Lab) Infrastruktur Sistem & Linux
PANDUAN PENGAJAR

Pelajaran 4 :
75

Pengenalan Kepada NetOP
Strictly Confidential

Ministry of Education : Computerisation (IT Lab) Infrastruktur Sistem & Linux

Mukadimah:
Dalam pelajaran ini, anda akan diperkenalkan kepada perisian NetOP yang merupakan subset kepada set aplikasi Netsupport School (NSS) di platform Windows. Penekanan akan diberikan kepada ciri-cirinya kemudian kaedah instalasi dan penetapan set aplikasi NSS.

Objektif:
1. Mengenali ciri-ciri perisian NSS 2. Mengetahui pelaksanaan tindakan daripada tutor kepada pelajar 3. Mengetahui kaedah pemuatan modul Teacher dan Student 4. Mengetahui kaedah memantau skrin Student 5. Mengetahui kaedah mengagihkan fail kepada Student 6. Mengetahui kaedah melancarkan aplikasi di komputer Student 7. Mengetahui kaedah menghalang Student daripada menjalankan aplikasi tertentu 8. Mengetahui kaedah merakan skrin Teacher atau Student 9. Mengetahui kaedah mengurus pelan pembelajaran

76
Strictly Confidential

Ministry of Education : Computerisation (IT Lab) Infrastruktur Sistem & Linux

4 NETOP 4.1 Pengenalan Perisian NetSupport School (NSS)
Perisian yang membawa pendekatan kepada tutor bagi pemantauan pada pelajar dalam sesebuah rangkaian teknologi maklumat.

4.1.1 Ciri- Ciri Perisian NSS
Skrin beranotasi Paparan skrin secara keseluruhan semasa paparan tutor kepada pelajar.

Multi papar pelajar dan kumpulan kerja Memberikan paparan sehala ikon pelajar pada kawalan rangkaian.

Sokongan Multimedia Mempamerkan ciri audio visual secara keseluruhannya.

Hantaran/penerimaan kerja Penghantaran dan penerimaan multi kerja daripada pelajar atau kumpulan kerja.

Multi pengimbas Kebolehan mengimbas 16 hingga lebih paparan skrin pelajar serentak dalam satu tertingkap.

Ketua Kumpulan Tutor dapat memilih pelajar atau ketua kumpulan kerja dengan memberikan item berkonsepkan ‘tunjuk-ajar’ kepada pelajar yang lain.

Paparan Ketua Tutor dapat memilih pelajar yang akan mengambil alih sesi paparan tutor tersebut.

77
Strictly Confidential

Ministry of Education : Computerisation (IT Lab) Infrastruktur Sistem & Linux

Perlaksanaan Tindakan Daripada Teacher Kepada Student
Berikut adalah antara pelaksanaan tidakan daripada Teacher kepada Student: • • • • • • • • • • • • • Mendemonstrasi Desktop Teacher Kepada Student Mendemonstrasi Desktop Student Kepada Student Mendemonstrasi Fail Media Kepada Student Mengunci Komputer Student Untuk Mendapatkan Perhatian. Memantau Skrin Student Mengagihkan Fail Kepada Student Melancarkan Aplikasi Di Komputer Student Mengumpul Fail Daripada Student Menghalang Student Daripada Menjalankan Aplikasi Tertentu Menghalang Student Daripada Mencapai Laman Web Tertentu Merakam Skrin Teacher Atau Student Mencipta Atau Menggunakan Pelan Pembelajaran Dinamik Mengurus Pelan Pembelajaran

78
Strictly Confidential

Ministry of Education : Computerisation (IT Lab) Infrastruktur Sistem & Linux

4.2 Pemasangan
NetOp School mengandungi dua modul: Modul Teacher, iaitu dipasang di komputer guru, penyampai atau pengawas, dan Modul Student iaitu dipasang di komputer pelajar yang akan menjadi sebahagian daripada kelas interaktif. Masukan cakera padat (CDROM) NetOp School ke dalam pemacu cakera padat untuk memaparkan tetingkap pemasangan utama ke skrin komputer anda. Pilih bahasa pilihan anda dan ikuti arahan pada skrin.

Gambar Rajah 47 Skrin Installasi

4.2.1 Memuatkan Modul Teacher dan Student
Setelah dipasang, Klik Start dan pilih Programs, NetOp School dan Teacher atau Student untuk memaparkan tetingkap Setup Wizard.

79
Strictly Confidential

Ministry of Education : Computerisation (IT Lab) Infrastruktur Sistem & Linux

Gambar Rajah 48 : Paparan tetingkap pemasangan program NetOp

Setup Wizard ini akan memandu anda di sepanjang setup permulaan. Cikgu dan Pelajar mesti menggunakan nama kelas dan kaedah komunikasi (biasanya My Class dan TCP/IP) yang sama. Apabila anda sudah menamatkan Setup Wizard, modul akan dimuatkan secara keseluruhan menggunakan pilihan (settings) yang anda pilih.

80
Strictly Confidential

Ministry of Education : Computerisation (IT Lab) Infrastruktur Sistem & Linux Apabila telah dimuatkan, modul Teacher akan memaparkan tetingkap berikut :

4.2.2 Tetingkap Teacher

Toolbar

View Panel

Group Panel
Gambar Rajah 49 : Tetingkap Teacher

Tetingkap Teacher adalah pusat kawalan anda. Ia mengandungi:

Tool Bar Tool Bar mengandungi butang tindakan pengajaran. Butang dengan anak panah ke bawah memaparkan beberapa arahan tindakan pengajaran (Tindakan default ditandakan dengan simbol asterisk dan boleh diubah di dalam Option).

View Panel Anda mempunyai enam View yang berlainan, setiap satunya mempunyai tujuan yang tersendiri. Default View iait Details View – memberi senarai pelajar yang terhubung ke

kelas anda. Bebutang ini boleh disusun semula dan butang paling atas menentukan. 81
Strictly Confidential

Ministry of Education : Computerisation (IT Lab) Infrastruktur Sistem & Linux

Groups Panel Secara tersedia (default), panel ini memaparkan semua pengandung (folder) yang mengandungi semua rekod pelajar. Gunakan Class Setup View untuk menyusun kelas anda kepada sub-kumpulan. Pengandung (folder) yang tercipta di sini akan dipaparkan di ruangan Groups untuk membantu pilihan kumpulan pelajar untuk tindakan pengajaran yang spesifik. Student yang sudah termuat dan menggunakan nama kelas yang sama (Waiting for My Class) akan disertakan ke dalam kelas secara automatik dan muncul di dalam senarai Student apabila modul Teacher dimuatkan.

4.2.3 Tetingkap Student

Gambar Rajah 50 : Tetingkap Student

Tetingkap Student mengandungi elemen berikut:

Tool Bar Tool Bar mengandungi bebutang untuk Joining/Leaving Class dan Requesting/Canceling Help. 82
Strictly Confidential

Ministry of Education : Computerisation (IT Lab) Infrastruktur Sistem & Linux

Panel Tab Panel Tab mengandungi ruangan yang memaparkan status Student dan senarai mesej atau rakaman yang diterima dari Teacher. Secara Default, modul Student akan dimuat apabila komputer dimulakan, bersedia untuk menyertai kelas apabila modul Teacher dimuatkan. Jika modul Teacher sudah dimuatkan dengan nama kelas yang dipilih, Student akan menyertai kelas tersebut secara automatik.

83
Strictly Confidential

Ministry of Education : Computerisation (IT Lab) Infrastruktur Sistem & Linux

4.2.4 Mendemonstrasi Desktop Teacher Kepada Student

Gambar Rajah 51: butang demonstrasi

Anda boleh mengarahkan setiap pelajar secara individu, ataupun serentak. Dengan menyiarkan atau broadcasting kepada seluruh kelas, setiap pelajar akan menerima arahan bangku baris hadapan (front row seat) secara langsung dan efektif. Setiap pergerakan di skrin dan tetikus/papan kekunci anda terpapar di skrin pelajar. Anda juga tidak perlu bimbang tentang perhatian pelajar terhadap siaran (broadcast )anda. NetOp School membenarkan anda mengunci papan kekunci dan tetikus semasa presentasi.

1. Pilih Student dan klik butang tool bar Demonstrate untuk memaparkan imej skrin Teacher ke skrin Student yang dipilih. Teacher Control Toolbox dengan bebutang kawalan demonstrasi akan terpapar pada skrin Teacher.

2. Klik butang Stop Demo di Teacher Control Toolbox untuk menghentikan sesi demonstrasi.

84
Strictly Confidential

Ministry of Education : Computerisation (IT Lab) Infrastruktur Sistem & Linux

4.2.5 Mendemonstrasi Desktop Student Kepada Student
1. Pilih Student dan klik-kanan salah seorang daripada mereka untuk memaparkan menu pintas (shortcut).

2. Pilih Demonstrate this Student untuk memaparkan imej skrin Student ini kepada skrin Student lain yang dipilih dan skrin Teacher. Nota: Apabila desktop Student didemonstrasikan, Teacher akan

mengambilalih kawalan papan kekunci dan tetikus Student.

3. Klik butang Stop Demo di Teacher Control Toolbox untuk menghentikan sesi demonstrasi.

4.2.6 Mendemonstrasi Fail Media Kepada Student
Adalah mudah menyokong presentasi oral anda dengan video berpanduan (instructional video).Video disiarkan kepada pelajar secara serentak, fungsi main semula (replay) dikawal secara berpusat di komputer Teacher. Filem boleh dihentikan (pause) pada bilabila masa dan komputer pelajar boleh dikunci untuk memastikan perhatian penuh mereka.

1. Pilih Student dan klik anak panah ke bawah pada butang tool bar Demonstrate untuk memaparkan sub-menu.

Gambar Rajah 52 : Menu tool bar demonstrate

85
Strictly Confidential

Ministry of Education : Computerisation (IT Lab) Infrastruktur Sistem & Linux

2. Pilih arahan Options untuk memaparkan tetingkap Demonstrate:

Gambar Rajah 53 ; tetingkap Demonstrate

3. Klik butang Browse untuk memaparkan tetingkap Open Windows dan pilih fail media pada komputer Teacher atau komputer di dalam rangakaian. Klik Open untuk memasukkan laluan (path) fail media di medan kotak drop-down.

4. Klik OK untuk menutup tetingkap Demonstrate.

5. Pilih sub-menu Demonstrate -> Media File untuk memainkan fail media yang dipilih di Teacher dan Student yang dipilih. Teacher Control Toolbox dengan bebutang kawalan main dipapar di skrin. 86
Strictly Confidential

Ministry of Education : Computerisation (IT Lab) Infrastruktur Sistem & Linux 6. Klik butang Stop Demo di Teacher Control Toolbox untuk menghentikan sesi demonstrasi.

Tip: Jika fail media yang sama digunakan untuk demonstrasi, untuk akan datang hanya pilih Media File di sub-menu Demonstrate untuk dilancarkan.

Nota: Untuk mengelakkan rangkaian menjadi overload semasa memaparkan fail klip video yang besar, seorang Teacher boleh melakukan playback dari cakera tempatan (local drive) Student berbanding memilih cakera kongsian (shared drive). Di dalam kes ini fail media akan diagihkan secara automatik daripada cakera kongsian Teacher jika ia tidak terdapat di komputer Student. Playback masih dikawal dari computer Teacher. Untuk maklumat tambahan tentang lain-lain pilihan Demonstrate, sila rujuk Sistem Bantuan (Help System) atau NetOp School Electronic User Guide.

87
Strictly Confidential

Ministry of Education : Computerisation (IT Lab) Infrastruktur Sistem & Linux

4.2.7 Mengunci Komputer Student Untuk Mendapatkan Perhatian

Gambar Rajah 54 : Menu Attention

Kunci skrin, papan kekunci dan tetikus di komputer pelajar dengan menggunakan arahan tunggal menggunakan halaman teks, bitmap atau web. Ini akan memberikan anda perhatian penuh dari pelajar apabila diperlukan.

1. Pilih Student dan klik butang tool bar Attention untuk mengunci computer yang dipilih, seterusnya mematikan kawalan papan kekunci dan tetikus dan menutupi skrin dengan imej bitmap default.

2. Klik butang tool bar Attention semula untuk nyah-kunci Student yang dipilih.

Nota: Bitmap yang digunakan untuk skrin Attention harus terletak di komputer Student untuk paparan yang betul.

4.2.8 Memantau Skrin Student
Adalah penting untuk seorang guru untuk mengikuti kemajuan pelajar semasa mereka berkerja. Namun, dengan berjalan mengelilingi kelas boleh menjadikan seorang guru terganggu dan merugikan masa. Dengan NetOp School, anda boleh memantau semua pelajar sekaligus atau secara individu dari meja anda dan dengan mudah dapat mengambil alih komputer pelajar untuk memberikan bantuan dengan pantas.

88
Strictly Confidential

Ministry of Education : Computerisation (IT Lab) Infrastruktur Sistem & Linux 1. Pilih Student dan klik anak panah ke bawah pada butang tool bar Control untuk memaparkan sub-menu Control.

Gambar Rajah 55 : Menu Control

2. Pilih arahan Monitor Student untuk memulakan sesi pemantauan, pemaparan imej skrin Student yang dipilih.

3. Klik butang Stop Monitoring di Monitor Control toolbox untuk menghentikan sesi pemantauan.

4.2.9 Mengagihkan Fail Kepada Student
Ujian dan tugasan boleh diedarkan dan dikumpul dari semua komputer pelajar dengan hanya satu tindakan sahaja. Pelajar juga boleh meletakkan kerja rumah di dalam pengandung (folder) yang telah ditetapkan agar senang dikumpul – jauh lebih mudah berbanding menggunakan cakera liut (floppy disk) atau melaui e-mel (e-mail).

1. Pilih Student dan klik butang tool bar Files untuk memaparkan sub-menu Files. Dan pilih Distribute Files untuk memaparkan tetingkap ini:

Gambar Rajah 56 ; Menu Files

89
Strictly Confidential

Ministry of Education : Computerisation (IT Lab) Infrastruktur Sistem & Linux

Gambar Rajah 57 : Paparan tetingkap pengagihan fail kepada pelajar

2. Pada seksyen Source, klik butang Add Files

untuk memaparkan tetingkap

Open, pilih fail dan klik Open untuk memaparkan rekod fail tersebut di ruangan seksyen Source.

3. Pastikan bahawa kotak Send files to the same destination on Students dipangkah.

4. Klik OK untuk menutup tetingkap dan mengedarkan fail yang dipilih ke komputer Student, seterusnya menggantikan tetingkap Distribute Files Students dengan tetingkap File Distribution dan memaparkan keputusan edaran. 90
Strictly Confidential

Ministry of Education : Computerisation (IT Lab) Infrastruktur Sistem & Linux

5. Klik OK untuk menutup tetingkap File Distribution.

4.2.10 Melancarkan Aplikasi Di Komputer Student
Anda baru sahaja mengedarkan dokumen untuk pelajar melaksanakannya. Sekarang anda mahu memastikan semua pelajar mula melakukan tugasan dengan serta merta. Tindakan yang ingin dilakukan sekarang ialah melancarkan dokumen secara jarak jauh ke atas komputer yang dipilih.

1. Pilih Student dan klik butang tool bar Run untuk memaparkan sub-menu Run:

Gambar Rajah 58: Menu RUN

91
Strictly Confidential

Ministry of Education : Computerisation (IT Lab) Infrastruktur Sistem & Linux 2. Pilih arahan Run untuk memaparkan tetingkap Run.

Gambar Rajah 59 Tetingkap Run

3. Klik butang Browse untuk memaparkan tetingkap Open dan pilih fail dokumen di komputer Teacher.Klik Open untuk memasukkan laluan (path) fail dokumen dikotak drop-down Program Path di tetingkap Run.

4. Klik OK untuk menutup tetingkap Run dan mengaktifkan pilihan di tetingkap, menjalankan aplikasi fail program di komputer Student pilihan.

Nota: Untuk menjalankan dokumen dengan berjaya di komputer Student, fail dokumen tesebut harus berada di dalam laluan yang sama pada komputer Teacher dan Student. Gunakan Options untuk menambah elemen pre-defined di sub-menu Run. Contoh Di Gambarjah 70 menunjukan exlorer.exe..

4.2.11 Mengumpul Fail Daripada Student
Sekarang anda bersedia untuk mengumpul kerja daripada pelajar anda:

92
Strictly Confidential

Ministry of Education : Computerisation (IT Lab) Infrastruktur Sistem & Linux 1. Pilih Students dan klik butang tool bar Files untuk memaparkan sub-menu Files. 2. Pilih untuk memaparkan tetingkap Gambar Rajah 60:

Gambar Rajah 61 : Paparan tetingkap pengambilan fail daripada pelajar

3. Jika fail atau pengandung (folder) sebelum ini telah diedar kepada Student sepanjang sesi, seksyen Source akan memaparkan rekod fail atau pengandung -pengandung (folder) yang telah diedarkan tersebut. Untuk mengumpul hanya fail yang diedar sebentar tadi, jangan lakukan sebarang perubahan pada seksyen Source.

4. Di seksyen Destination, pilih satu daripada lokasi fail Teacher (default) atau klik butang Edit Teacher Location List… untuk memaparkan tetingkap 93
Strictly Confidential

Ministry of Education : Computerisation (IT Lab) Infrastruktur Sistem & Linux Teacher File Location List. Di sini anda dibenarkan mentakrifkan lokasi lain pada komputer Teacher. 5. Klik OK untuk menutup tetingkap dan memanggil fail yang dikehendaki ke lokasi yang telah dipilih. Tetingkap Collect Files from Students kini diganti dengan tetingkap File Collection yang memaparkan keputusan pengumpulan. 6. Klik OK untuk menutup tetingkap File Collection.

4.2.12 Menghalang Student Daripada Menjalankan Aplikasi Tertentu
Anda tidak perlu bimbang tentang pelajar mencapai laman web yang tidak dikehendaki atau bermain permainan komputer selain daripada melakukan tugasan. Anda boleh mencipta aplikasi yang spesifik atau polisi Internet yang menghalang capaian kepada program atau alamat web tertentu. Polisi boleh dikenakan dan diubah dengan pantas untuk memenuhi keperluan pembelajaran tertentu.

1. Pilih Student dan klik anak panah ke bawah pada butang tool bar Policy untuk memaparkan sub-menu Policy.

Gambar Rajah 62 ; Menu Policy

94
Strictly Confidential

Ministry of Education : Computerisation (IT Lab) Infrastruktur Sistem & Linux 2. Pilih arahan Options untuk memaparkan tab Policy di tetingkap Options.

Gambar Rajah 63 ; Paparan tetingkap Option

3. Klik butang New

untuk memaparkan tetingkap New Policy dan berikan satu

nama kepada polisi baru tersebut.

4. Klik OK untuk membuka tetingkap Policy. Nama polisi baru yang dimasukkan muncul di bar tajuk. Dalam Contoh Gambrajah 64 ia adalah My Policy

95
Strictly Confidential

Ministry of Education : Computerisation (IT Lab) Infrastruktur Sistem & Linux

Gambar Rajah 65 : Paparan tetingkap pemilihan polici bagi aplikasi

5. Pilih tab Application untuk memanipulasi elemen polisi aplikasi .

6. Pastikan Allow All dipilih.

7. Ruangan Except mengandungi nama fail executable yang mungkin tidak boleh dijalankan di dalam polisi ini. Ruangan Applications boleh mengandungi nama fail program – executable yang dipasang pada computer Teacher dan nama fail tertentu (user-specified), biasanya ia tidak mengandungi apa-apa nilai. Klik butang Rescan untuk memanggil nama fail di ruangan Applications atau klik-kanan dan pilih New untuk mencapai tetingkap Open atau secara manual masukkan nama (berserta laluan atau path) program-executable.

8. Tarik (drag) nama fail ke ruangan Except untuk menjadikan ia sebagai elemen polisi.

9. Setelah selesai menakrifkan polisi, klik OK untuk menutup tetingkap Policy dan menjalankan polisi yang telah ditakrif. Polisi yang baru itu akan dipapar ruangan tab Policy di tetingkap Options.

10. Klik OK untuk menutup tetingkap Options dan melaksanakan perubahan yang dibuat. 96
Strictly Confidential

Ministry of Education : Computerisation (IT Lab) Infrastruktur Sistem & Linux 11. Satu arahan New Policy telah dicipta di sub-menu Policy. Pilih ia untuk dilaksanakan terhadap Student yang dipilih.

4.2.13 Menghalang Student Daripada Mencapai Laman Web Tertentu
1. Pilih Student dan klik anak panah ke bawah pada butang tool bar Policy untuk memaparkan sub-menu Policy.

2. Pilih arahan Options untuk memaparkan tab Policy di tetingkap Options.(lihat atas).

3. Klik butang New... untuk memaparkan tetingkap New Policy dan berikan satu nama bagi polisi tersebut.

4. Klik OK untuk membuka tetingkap Policy. Nama polisi baru yang dimasukkan muncul di bar tajuk.

`
Gambar Rajah 66 : Paparan tetingkap pemilihan polici bag internet

5. Ruangan Except mengandungi alamat Internet yang tidak dibenarkan capaiannya di bawah polisi ini. Ruangan Internet Adderesses mengandungi 97
Strictly Confidential

Ministry of Education : Computerisation (IT Lab) Infrastruktur Sistem & Linux alamat yang ditetapkan pengguna, biasanya ia tidak mengandungi apa-apa nilai. Klik-kanan dan pilih New untuk memasukkan alamat internet. Anda boleh masukkan alamat Internet seperti www.webpage.com untuk menghalang alamat ini secara spesifik atau hanya webpage untuk kes seperti www.webpage.net atau www.webpage.org.

6. Tarik alamat-alamat tersebut ke ruangan Except untuk menjadikan ia sebagai elemen polisi.

7. Setelah selesai menakrifkan polisi, klik OK untuk menutup tetingkap Policy dan menjalankan polisi yang telah ditakrif. Polisi yang baru itu akan dipapar ruangan tab Policy di tetingkap Options.

8. Klik OK untuk menutup tetingkap Options dan melaksanakan perubahan yang dibuat.

9. Satu arahan New Policy telah dicipta di sub-menu Policy. Pilih ia untuk dilaksanakan terhadap Student yang dipilih.

4.2.14 Merakam Skrin Teacher Atau Student
Semasa anda melakukan persiapan untuk sesi pengajaran seterusnya, anda boleh merakamkan segala perbuatan anda di skrin komputer anda. Ini bermakna dengan mudah anda boleh mengulang tayang pengajaran topik tanpa perlu melakukannya berulang-ulang kali. Anda juga boleh memasukkan penerangan secara oral agar pembelajaran menjadi lebih mudah dan senang difahami dengan menggunakan mikrofon terbina dalam. Lebih dari itu anda juga boleh merakam dan mengulang tayang skrin pelajar di sepanjang sesi pembelajaran.

98
Strictly Confidential

Ministry of Education : Computerisation (IT Lab) Infrastruktur Sistem & Linux 1. Klik butang tool bar Record untuk memulakan rakaman. Rakaman akan bermula dengan serta merta dan toolbox untuk mengawal rakaman akan muncul.

Gambar Rajah 67 : Butang Tool Bar Record

Bebutang menandakan Stop, Restart after Pause (activated when pause is pressed), Pause, Annotate screen dan Add microphone sound. Setiap aktiviti di skrin akan dirakam. Ini akan membenarkan anda mencipta arahan terakam dari skrin anda sendiri yang kemudian akan diedar dan diulang tayang kepada komputer pelajar. Sebagai alternatif anda boleh merakam aktiviti pelajar melalui sesi Monitor atau Remote Control untuk tujuan dokumentasi. Tip: Toolbox Monitor dan Remote Control juga mempunyai butang Recording untuk capaian mudah dan pantas. Apabila dihentikan, rakaman akan disimpan secara automatik sebagai New Recording dengan mempunyai time stamp di Recording View. Di sini rakaman boleh dinama semula dan disusun di dalam sub-pengandung (subfolder).

4.2.15

Mencipta Atau Menggunakan Pelan Pembelajaran Dinamik
Jalankan sesi pengajaran menggunakan pelan pembelajaran dinamik. Guru boleh menggabungkan penyampaian lisan bersama-sama dengan tindakan pra-konfigurasi NetOp School seperti Demonstrate [a Media File]. Klik berganda pada Lesson Action dan ini akan mengaktifkan tindakan prakonfigurasi.

99
Strictly Confidential

Ministry of Education : Computerisation (IT Lab) Infrastruktur Sistem & Linux

Gambar Rajah 68 : paparan tetingkap cikgu

1. Pertama kali anda menggunakan fungsi, klik-kanan di dalam ruangan Teacher Lesson Plan View untuk memaparkan menu pop-up. Pilih Add dan anda akan diminta untuk mencipta Lesson Plan baru.

2. Masukkan nama bagi pelan pengajaran baru itu dan klik OK untuk menutup tetingkap. Anda sekarang akan diminta untuk menakrif dan konfigur Lesson Action yang pertama.

3. Pilih tindakan yang dikehendaki, sebagai contoh Attention, daripada menu drop-down yang mengandungi pautan (link) kepada tindakan pengajaran di bar alat (tool bar) utama.

100
Strictly Confidential

Ministry of Education : Computerisation (IT Lab) Infrastruktur Sistem & Linux

Gambar Rajah 69 ; Paparan tetingkap bagi konfigurasi Lesson Action

4. Target Group mengandungi semua senarai Student Group yang dicipta di Class Setup View atau di ruangan Groups. Kali ini pilih All untuk melaksanakan tindakan terhadap semua pelajar.

5. Masukkan keterangan terhadap tindakan yang akan dipaparkan di Lesson Plan View.

6. Akhir sekali masukan nota bagi presentasi oral anda di ruangan Speakers Notes. Nota ini akan dipaparkan di ruangan nota di bawah Lesson Plan View apabila Lesson Action dipiiih.

7. Dwi-klik Lesson Action untuk melaksanakan atau klik-kanan dan pilih Execute daripada menu pop-up.

8. Apabila pautan (link) tindakan telah dilaksanakan, ia akan ditanda pangkah semasa kelas sedang dijalankan. Maju ke pautan (link) tindakan yang seterusnya.

9. Cipta Lesson Actions tambahan pilihan anda seberapa perlu. Klik-kanan dan pilih Add daripada menu pop-up untuk menambah Lesson Actions yang baru. 101
Strictly Confidential

Ministry of Education : Computerisation (IT Lab) Infrastruktur Sistem & Linux

4.2.16 Mengurus Pelan Pembelajaran
1. Pada Teacher, pilih Lesson Plan View dan klik anak panah ke bawah pada butang Lesson Plan View untuk memaparkan menu pelan pengajaran terkini.

2. Jika nama pelan pengajaran berada di dalam menu, pilih ia untuk menggantikan pelan pengajaran semasa dengan pelan pengajaran pilihan. Jika tidak, pilih Show All Lesson Plans untuk memaparkan tetingkap Show All Lesson Plans.

3. Jika pelan pengajaran pilihan berada di dalam Lesson Plans List, pilih ia dan klik OK untuk menggantikan pelan pengajaran semasa dengan pelan pengajaran pilihan. Jika pelan pengajaran pilihan tidak disenaraikan, pelan pengajaran tersebut tidak dicipta untuk kelas tersebut. Sila rujuk kepada Electronic User Guide untuk Maklumat tambahan.

102
Strictly Confidential

Ministry of Education : Computerisation (IT Lab) Infrastruktur Sistem & Linux

4.2.17 Mencipta Pelan Pembelajaran Baru (New Lesson Plan)
1. Di Toolbar , tekan ikon Lessons Plan View untuk memaparkan Lesson Plan dan tekan anak panah kebawah disebelah kanan atas paparan nama Lesson .

Gambar Rajah 70 Jadual Lesson Plan

2. Pilih Manage Lessons Plans

Gambar Rajah 71 Pengurusan Lesson Plan

103
Strictly Confidential

Ministry of Education : Computerisation (IT Lab) Infrastruktur Sistem & Linux

3. Klik butang New…

Gambar Rajah 72 Mencipta Lesson Plan Baru

4. Namakan Lesson Plan baru anda dan klik OK . Penciptaan Pelajaran baru selesai.

Gambar Rajah 73 Namakan Lesson Plan Baru

104
Strictly Confidential

Ministry of Education : Computerisation (IT Lab) Infrastruktur Sistem & Linux
PANDUAN PENGAJAR

Pelajaran 5 :

Pengenalan Kepada Anti Virus TrendMicro

105
Strictly Confidential

Ministry of Education : Computerisation (IT Lab) Infrastruktur Sistem & Linux

Mukadimah:
Dalam pelajaran ini, anda akan dikenalkan kepada perisian aplikasi pelanggan Anti-Virus Trend Micro. Aplikasi berguna ini juga secara tidak langsung menunjukkan kepada anda integrasi antara sistem Windows dan Linux.

Objektif:
1. Mengetahui kaedah instalasi aplikasi Trend Micro ke dalam pelanggan Microsoft Windows 2. Mengetahui Kaedah Mengesan, Menghapus dan Menkuarantin Virus 3. Mengetahui Kaedah Mengemaskini Paten Virus

106
Strictly Confidential

Ministry of Education : Computerisation (IT Lab) Infrastruktur Sistem & Linux

5 PERISIAN ANTIVIRUS UNTUK PELANGGAN 5.1 Menginstalasi Trend Micro OfficeScan
Langkah 1 : Masukkan CD #1 di pemacu cakera padat (CD-ROM drive) di komputer guru.

Langkah 2 : Pilih bahasa sebagai English

Gambar Rajah 74 : Paparan pemilihan bahasa bagi pemasangan Trend Micro Anti Virus

107
Strictly Confidential

Ministry of Education : Computerisation (IT Lab) Infrastruktur Sistem & Linux Langkah 3 : Klik pada Choose Software

Gambar Rajah 75 : Paparan skrin Welcome bagi Trend Micro

Langkah 4: Klik pada control manager

Gambar Rajah 76 : Paparan tetingkap instalasi trend Micro Anti Virus

Langkah 5 : Klik pada OfficeScan Corp. Edition 5.5: Agent 2.5, klik install. Perisian berkenaan akan install secara automatik. (Gambar Rajah 77)

108
Strictly Confidential

Ministry of Education : Computerisation (IT Lab) Infrastruktur Sistem & Linux

Gambar Rajah 77 : Paparan tetingkap bagi pemasangan Trend Micro Anti Virus

Langkah 6: Di Pelayar Web,masuk di alamat http://<namaserver atau IP/officescan . Masukkan password anda di skrin Aluan (Welcome Screen) dan tekan Enter

Gambar Rajah 78 Paparan Aluan OfficeScan (OfficeScan Welcome Screen)

109
Strictly Confidential

Ministry of Education : Computerisation (IT Lab) Infrastruktur Sistem & Linux

Paparan konsol web (web console) akan dikeluarkan. Terdapat bar sisi (sidebar) yang mempunyai menu-menu seperti (rujuk Gambar Rajah 79 )

• Manual Outbreak Prevention • Client Administration • Server Administration • Update & Upgrade • Logs • Toolbox • Registration

Gambar Rajah 79 Screen Konsol Web (Web Console)

110
Strictly Confidential

Ministry of Education : Computerisation (IT Lab) Infrastruktur Sistem & Linux

5.2 Mengesan dan Menghapuskan Virus & Mengemaskini Paten
Virus (Virus Pattern)
1. Pada mula pemasangan , OfficeScan telah disetkan untuk mengesan virus secara automatik dengan fungsi Real Time Scan (rujuk Gambar Rajah 80)

Gambar Rajah 80 Tetapan Tersedia (Default Setting) OfficeScan

2.

Untuk Mengesan virus secara manual, tekan Scan Now (rujuk Gambar Rajah 79) Jika ada virus dikesan, ianya kan dibunuh dan jika ianya tidak dapat dibunuh, kita mepunyai pilihan untuk mengkuarantin atau memadankan sahaja fail yang dijangkiti tersebut.

3.

Untuk memgemaskini paten virus (Virus Pattern). Pastikan anda telah tersedia disambungkan ke internet . Tekan Update Now dan tunggu arahan seterus sehingga muat turun dari internet selesai. Kemudian, padam dan hidupkan semula PC.

111
Strictly Confidential

Ministry of Education : Computerisation (IT Lab) Infrastruktur Sistem & Linux
PANDUAN PENGAJAR

Pelajaran 6 :
112

Penggunaan Projektor Epson
Strictly Confidential

Ministry of Education : Computerisation (IT Lab) Infrastruktur Sistem & Linux

Mukadimah:
Dalam pelajaran ini, anda akan diperkenalkan kepada projektor Epson model EMP74. Kaedah penggunaan dan penjagaan projektor ini akan diberikan perhatian di sini.

Objektif:
1. Mengenali pasti komponen-komponen projektor 2. Mengetahui kaedah pengendalian projector 3. Memahami fungsi butang kawalan jauh projektor

113
Strictly Confidential

Ministry of Education : Computerisation (IT Lab) Infrastruktur Sistem & Linux

6 PROJEKTOR EPSON EMP74 6.1 Fahami Dan Mengenali Perkakasan
Berikut adalah senarai perkakas yang dibekalkan semasa penghantaran.

Kabel Kuasa Projektor
(Sekali dengan penutup kanta)

Pad Kawalan Jauh
(Mengandungi CR2025 Bateri lithium)

1.8m (6ft) Bagi penyambungan projektor kepada penyambungan dinding

Kabel Komputer
(mini D-Sub 15-pin/mini DSub 15-pin 1.8m (6ft)) Bagi penyambungan projektor kepada komputer.

Kabel Video RCA
(1.8m (6ft)) Bagi penyambungan projektor

Kabel USB
(1.8m (6ft)) Bagi penyambungan projektor kepada komputer dengan

kepada perkakas video

menggunakan USBport supaya fungsi tetikus tanpa wayar boleh digunakan.

Dokumentasi Kotak Pembawa
Bagi tujuan mengangkut projektor Buku panduan pengguna

114
Strictly Confidential

Ministry of Education : Computerisation (IT Lab) Infrastruktur Sistem & Linux

Gambar Rajah 81 Pandangan Dari Atas Projektor Di Bahagian Kawalan

115
Strictly Confidential

Ministry of Education : Computerisation (IT Lab) Infrastruktur Sistem & Linux

Gambar Rajah 82 Pandangan Belakang Projektor

116
Strictly Confidential

Ministry of Education : Computerisation (IT Lab) Infrastruktur Sistem & Linux

Gambar Rajah 83 Pandangan Bawah Projektor

117
Strictly Confidential

Ministry of Education : Computerisation (IT Lab) Infrastruktur Sistem & Linux

Gambar Rajah 84 Alat Kawalan Jauh

118
Strictly Confidential

Ministry of Education : Computerisation (IT Lab) Infrastruktur Sistem & Linux

6.2 Pengenalan Fungsi Butang Kawalan Jauh
Butang [Power] Suis menghidupkan projektor

Butang [Color Mode] Memilih corak warna. Apabila butang ditekan, corak warna akan menukar kepada dinamik, persembahan, dewan, bilik, sRGB dan papan hitam dengan mengikut susunan.

Butang [A/V Mute] Butang fungsi senyap pada sumber audio atau video.

Butang [Freeze] Gambar rajah akan berhenti bergerak atau bergerak semula setiap kali butang ditekan.

Butang [E-Zoom] Membesarkan sebahagian saiz gamba rajah tanpa menukar saiz pancaran projektor.

Butang [Enter] Bersetuju dengan perkara daripada menu atau bantuan atau memaparkan paparan seterusnya. Berfungsi sebagai klik kanan tetikus apabila tetikus tanpa wayar digunakan.

Butang [Esc] Menghentikan atau membatalkan fungsi-fungsi yang dipilih. Mengembalikan kepada paparan yang sebelumnya. Berfungsi sebagai

Remote control light-emitting area Isyarat pengeluaran kawalan jauh.

119
Strictly Confidential

Ministry of Education : Computerisation (IT Lab) Infrastruktur Sistem & Linux Butang [Page down]/[Page up] Untuk menukarkan muka surat pada persembahan ke hadapan dan ke belakang.

Butang Pilihan Input Menukarkan kemasukan sumber isyarat daripada port (S-Video) dan pot (video).

Butang [Menu] Memaparkan dan menyembunyikan menu konfigurasi.

Butang [E-Zoom] Mengurangkan sebahagian saiz gamba rajah yang telah diperbesarkan.

Butang [ ][

][

][

]

Berfungsi sebagai pemilihan perkara yang berada dalam menu kongfigurasi atau menu bantuan.

Butang Numerik Memasukkan kata laluan apabila kata laluan telah dikonfigurasikan.

Butang [Auto] Menyelaras dan optimis isyarat analog RGB video komputer.

6.2.1 Menggunakan Alat Kawalan Jauh
Alat kawalan jauh mempunyai fungsi yang sama dengan panel kawalan. Alat jauh ini mempunyai fungsi kawalan tetikus. Satu kabel khas hendaklah dipasangkan di antara port tetikus komputer ke port tetikus projektor. Alat kawalan ini akan dapat berfungsi sebagai tetikus sepenuhnya.

120
Strictly Confidential

Ministry of Education : Computerisation (IT Lab) Infrastruktur Sistem & Linux

6.2.2 Penyambungan Kepada Komputer
Sebelum pemasangan dilakukan, tutupkan suis kedua-dua projektor dan komputer. Gunakan kabel VGA komputer untuk disambungkan dari port VGA komputer ke port “Computer1 atau Computer2 input”.

Gambar Rajah 85 : Penyambunagn kabel antara projektor dengan komputer

6.2.3 Penyambungan Kepada Sumber Video

Sambungan kepada sumber video dengan menggunakan port keluaran S-Video

Penyambungan kepada sumber video dengan menggunakan port keluaran video Gambar Rajah 86 : Penyambungan antara sumber video dengan projektor

Untuk menyambungkan suara daripada video ke projektor, gunakan A/V kabel dan sambungkan ke port “Audio2” projektor.

121
Strictly Confidential

Ministry of Education : Computerisation (IT Lab) Infrastruktur Sistem & Linux

6.2.4 Persediaan Sebelum Menggunakan Projektor

Penunjuk Kuasa

Gambar Rajah 87 : Pandangan projector daripada atas

1. Bukakan penutup kanta.

2. Masukkan kabel kuasa elektrik ke dalam projektor.

3. Masukkan hujung sebelah kabel kuasa elektrik ke dalam saluran elektrik. Lampu isyarat pada “Power indicator” akan menyala warna jingga.

4. Pasangkan kuasa elektrik bagi isyarat sumber kemasukan. Bagi peralatan video, tekan [Play] untuk mula memaparkan.

5. Tekan butang “Power” untuk menyalakan kuasa elektrik pada projektor. Bunyi “Beep” akan didengar, ini bermaksud projektor sedang berfungsi. Lampu isyarat pada “Power indicator” akan menyala warna hijau dan projektor sedang memanaskan badan.. Penetapan kata laluan akan dipaparkan dan anda perlu memasukkan kata laluan sahaja.

122
Strictly Confidential

Ministry of Education : Computerisation (IT Lab) Infrastruktur Sistem & Linux

Panduan : Jika imej pada projektor tidak dipaparkan, anda perlu menukarkan isyarat kemasukan.

Projektor

Kawalan Jauh

Gambar Rajah 88 : Pengguanaan butang pada projekor dan kawalan jauh

6. Jika bersambung dengan monitor yang dibina dalam komputer atau kepada laptop, anda perlu menukarkan destinasi keluaran dengan menggunakan butang atau menu penetapan pada komputer atau laptop anda.

123
Strictly Confidential

Ministry of Education : Computerisation (IT Lab) Infrastruktur Sistem & Linux

6.2.5 Pengubahsuai Imej
Pengubahsuai Pada Penjuru Imej Semasa menekan mana-mana bahagian butang kaki penyesuaian, depan projektor perlu diangkat tinggi. Apabila anda telah dapat menyesuaikan semua penjuru imej, anda boleh lepaskan butang kaki penyesuaian.

Kaki bolehlaras

Butang Pelaras

Gambar Rajah 89 : Cara mengubahsuai pada butang kaki penjuru projektor

Apabila projektor berada dalam keadaan condong, ia akan menyebabkan perubahan rupa bentuk imej disiarkan. Tetapi ia dapat dibetulkan dengan menggunakan fungsi pembetulan keystone secara automatik. Jika anda ingin menukarkan penyesuaian perubahan rupa bentuk imej secara manual, anda boleh menggunakan fungsi [keystone] yang ada pada kawalan panel projektor.

Gambar Rajah 90 : Butang keystone pada kawalan panel projektor

124
Strictly Confidential

Ministry of Education : Computerisation (IT Lab) Infrastruktur Sistem & Linux

6.2.6 Penyesuaian Pada Saiz dan Fokus Imej
Penyesuaian Terhadap Saiz Imej Putarkan bulatan zoom untuk mengubah saiz imej. Putar ke sebelah "W" untuk menambah saiz imej, dan putar ke sebelah "T" untuk mengurangkan saiz imej. Penyesuaian Terhadap Fokus Imej Putarkan bulatan fokus untuk mengubah fokus imej.

6.2.7 Tutup Suis Projektor

Gambar Rajah 91 : Butang suis untuk membuka atau menutup bekalan elektrik projector

1. Tutup semua suis perkakasan (komputer atau video) yang disambungkan ke projektor.

2. Tekan butang “Power” pada panel kawalan.

125
Strictly Confidential

Ministry of Education : Computerisation (IT Lab) Infrastruktur Sistem & Linux Lampu akan terpadam, tetapi operasi tidak habis sepenuhnya sehingga tempoh penyejukan (coolong off) tamat. Lampu petunjuk “Cooling Off” berwarna jingga di atas panel kawalan akan berkelip. Apabila proses ini selesai lampu (petunjuk itu menyala warna jingga tanpa berkelip.) Anggaran tempoh penyejukan adalah 20 saat.

3. Matikan suis plag elektrik.

6.2.8 Mengesan Kerosakan

Gambar Rajah 92 : Butang help pada kawalan panel projektor

Menggunakan Fungsi Pertolongan (Help)

1. Tekan butang “Help” pada panel kawalan projektor.

2. Pilih perkara untuk dilihat Tekan [ pilih ].

126
Strictly Confidential

Ministry of Education : Computerisation (IT Lab) Infrastruktur Sistem & Linux 3. Menerima pilihan itu Tekan butang “Enter” pada panel kawalan atau pada kawalan jauh.

4. Selepas itu perkara dalam “Help” akan dipaparkan. Untuk menghilangkan paparan itu, tekan butang “Help” sekali lagi pada panel kawalan .

6.2.9 Memeriksa Petunjuk Lampu

Gambar Rajah 93 : Petunjuk lampu yang terdapat pada projektor

Petunjuk lampu akan memberitahu anda tentang masalah yang dihadapi oleh projektor. Seterusnya adalah contoh warna petunjuk lampu dan maksudnya.

Petunjuk Kuasa Keadaan Jingga Keadaan Bersedia. Kabel hanya boleh ditanggalkan pada keadaan ini. Masalah dan Penyelesaian

Jinnga Dalam keadaan penyejukan dan ia akan bertukar kepada keadaan bersedia selepas 20 saat.. Hijau Projeksi sedang dijalankan.

127
Strictly Confidential

Ministry of Education : Computerisation (IT Lab) Infrastruktur Sistem & Linux Hijau Dalam keadaan memanaskan badan. Selepas memanaskan badan, projeksi akan bermula apabila mendapati signal imej dimasukkan. Petunjuk (Amaran)

Keadaan Merah

Masalah dan Penyelesaian Suhu di dalam projektor sangat tinggi . Lampu akan dipadamkan secara automatik dan projeksi akan diberhentikan. Tunggu selama 5 minit, tanggalkan kabel elektrik dan pasangkan balik, seterusnya tekan butang “Power”.

Merah

Lampu bermasalah. Keluarkan lampu itu dan memeriksa lampu itu. Jika lampu itu tidak bermasalah, pasangkan balik tempat asalnya. Jika lampu itu didapati pecah,

(0.5 saat) Merah

tukarkan yang baru. Masalah dalaman projektor. Sampai masa untuk projektor dihantarkan untuk servis.

(1 saat) Jingga Dalam keadaan penyejukan yang tinggi. Jika keadaan ini berterusan, projeksi akan berhenti sementara.

128
Strictly Confidential

Ministry of Education : Computerisation (IT Lab) Infrastruktur Sistem & Linux
PANDUAN PENGAJAR

Pelajaran 7 :
129

Penggunaan Pencetak
Strictly Confidential

Ministry of Education : Computerisation (IT Lab) Infrastruktur Sistem & Linux

Mukadimah:
Dalam pelajaran ini, anda akan diperkenalkan kepada pencetak Lexmark C720. Kaedah instalasi pencetak di sistem operasi Windows dan Linux juga ada disentuh di pelajaran ini. Namun anda akan sekali lagi diperkenalkan kepada pengendalian pencetak di Linux di seksyen B dengan lebih mendalam. Dalam pelajaran ini, anda juga akan diperkenalkan kepada kaedah menetapkan alamat IP pada pencetak dan cara-cara menggunakan menu pencetak.

Objektif:
1. Mengenali komponen-komponen asas pada pencetak Lexmark C720 2. Mengenal pasti perbezaan jenis dan kategori pencetak 3. Mengetahui kaedah instalasi pemacu pencetak dalam Windows dan Linux 4. Mengetahui kaedah menggunakan menu pencetak Lexmark C720

130
Strictly Confidential

Ministry of Education : Computerisation (IT Lab) Infrastruktur Sistem & Linux

7 PENCETAK 7.1 Pengenalan
Pencetak adalah sejenis perkakasan yang digunakan untuk mengeluarkan output di mana output dalam bentuk yang komputer fahami akan ditukar ke bentuk yang boleh difahami oleh manusia atau peranti lain.

7.2 Kategori pencetak
7.2.1 Pencetak Hentaman (impact)
• • Menghasilkan aksara dengan cara ketukkan atau pin pad reben yang akan menghasilkan aksara pada kertas pencetak ini agak lambat dan bising Contohnya: DOT MATRIX dan DAISY-WHEEL

7.2.2 Pencetak Bukan Hentaman (non-impact)
• • Tidak menghasilkan aksara dengan ketukkan tetapi ia dihasilkan dengan teknologi lain seperti haba, semburan dakwat dan pancaran laser..pencetak ini lebih cepat. Contohnya: INK-JET dan PENCETAK LASER

Gambar Rajah 94 : Pencetak Laser Berwarna Jenama Lexmark C720

7.3 Ciri-ciri Pencetak Laser Berwarna Lexmark C 720
Pencetak Lexmark C720 adalah pencetak yang mempunyai ciri-ciri seperti berikut: • • 131
Strictly Confidential

Prestasi yang baik Menghasilkan foto yang berkualiti

Ministry of Education : Computerisation (IT Lab) Infrastruktur Sistem & Linux • • • Boleh mencetak selaju 24 muka surat dalam satu minit bagi pencetakan tidak berwarna. 6 muka surat dalam satu minit bagi pencetakan berwarna. 600 x 600 dpi resolusi dengan 2400 dpi teknologi imej berkualiti.

Nota: Kejelasan sesuatu gambar rajah adalah bergantung pada resolusi dpi (dot per inch) imej itu. Jika nilai dpi imej itu besar maka imej itu akan kelihatan lebih jelas.

132
Strictly Confidential

Ministry of Education : Computerisation (IT Lab) Infrastruktur Sistem & Linux

7.4 Pengenalan kepada Pencetak Laser Berwarna C720

Gambar Rajah 95 : Pengenalan kepada komponen-komponen pencetak

133
Strictly Confidential

Ministry of Education : Computerisation (IT Lab) Infrastruktur Sistem & Linux

7.5 Menginstalasi Driver Pencetak
Sistem Operasi Windows

Langkah : Pilih Agree Step 1 1: Select Butang “Agree”

Step 2:2Select Custom in stall Langkah : Pilih ‘Custom Install”

134
Strictly Confidential

Ministry of Education : Computerisation (IT Lab) Infrastruktur Sistem & Linux

Langkah 3:

Pilih “Local Computer” dan Step 3: Select Local computer then tekan butang “Next” Next

Langkah 4:

Pilih Step 4 : Select semua komponen all components

135
Strictly Confidential

Ministry of Education : Computerisation (IT Lab) Infrastruktur Sistem & Linux

Langkah 5 : Pilih “Lexmark C720 Step 5: Select Le xmark C720”

Langkah 6 : Pilih “Add “ (Lexmark C720 will displayed Step 6: Select Add (Lexmark C720 akan dipapar pada “Selected printer”) selepas itu. Klik pada butang on Selected Printers) then Next “Next”

136
Strictly Confidential

Ministry of Education : Computerisation (IT Lab) Infrastruktur Sistem & Linux

Pemilihan pemandu pencetak yang asal akan dipaparkan

Step 7: Deselect Lexmark C720 kotak Lexmark C720

Langkah 7:

Padamkan pemilihan pemandu pencetak pada

137
Strictly Confidential

Ministry of Education : Computerisation (IT Lab) Infrastruktur Sistem & Linux

Langkah 8 :

Cuma pilihkan pada kotak Lexmark Step 8: Only left Lexmark C720 PS3 C720 PS3

Langkah 9 : Pilih “Network” dan klik on TCP/IP then Step 9: Select Network and clickTCP/IP, seterusnya klik butang “Finish” Finish

138
Strictly Confidential

Ministry of Education : Computerisation (IT Lab) Infrastruktur Sistem & Linux

Process of creating printer driver Proses dalam membina pemandu Pencetak

139
Strictly Confidential

Ministry of Education : Computerisation (IT Lab) Infrastruktur Sistem & Linux

Langkah 10 : Klik butang “OK”. Langkah-langkah Final Step: Select OK. Driver installation menginstalasi pemandu pencetak sudah selesai.

COMPLE TE D

140
Strictly Confidential

Ministry of Education : Computerisation (IT Lab) Infrastruktur Sistem & Linux

7.6 Setup IP address di Pencetak

Langkah 1 :Step 1: kekotak dialog ciri-ciri (properties) C720 PS3 Buka Open the C720 PS 3 Properties

Langkah 2:

Pilih 2: Select tambahkan Add port, select Step “Port” dan Port then port,. Pilih port pencetak Lexmark selepas ituPort “New New Port Printer klik then port”

Lexmark

141
Strictly Confidential

Ministry of Education : Computerisation (IT Lab) Infrastruktur Sistem & Linux

Langkah 3:Select Manage Print Server List” Step 3: Pilihkan “Manage Print Server List

Langkah 4 :

Pilihkan “Add Single” Step 4: Select Add Single

142
Strictly Confidential

Ministry of Education : Computerisation (IT Lab) Infrastruktur Sistem & Linux

Step 5: : in the IP address 192.168.1.5 Langkah 5KeyMasukkan alamat IP pencetak (PERHATIAN:IP PENCETAK HARUSLAH STATIC DAN BUKAN DHCP)

Langkah 6 :

Masukkan nama port the Logical Port Namepilihkan alamat IP nya Step 6: Key in yang logik “Lexmark” dan Lexmark

and highlight the IP address

143
Strictly Confidential

Ministry of Education : Computerisation (IT Lab) Infrastruktur Sistem & Linux

Langkah 7:

Tutupkan port pencetak dan pastikan port rangkaian “Lexmark” dipilihkan Step 7: Clo se the Printer Ports and make sure dan klik butang “Apply:”

the Lexmark Network Port Lexmark selected then Apply

144
Strictly Confidential

Ministry of Education : Computerisation (IT Lab) Infrastruktur Sistem & Linux

Langkah 8 :

Step 8: Choose Options and click on Update Now

Pilih “Options” dan klik pada “Update Now”

Step 9: Click OK

Langkah 9 :

Klik “OK”

145
Strictly Confidential

Ministry of Education : Computerisation (IT Lab) Infrastruktur Sistem & Linux

Langkah 10 : Mencetakkan satu muka surat menguji (Test page) untuk memastikan berjaya dalam Step 10: Print the Test itu, tutupkan kekotak the itu Page to confirm dialog penyambungan. Selepas

connection then close the Properties

146
Strictly Confidential

Ministry of Education : Computerisation (IT Lab) Infrastruktur Sistem & Linux

7.7 Penetapan Pencetak di Sistem Operasi Linux
Pilih gambar pencetak di menu butang start, klik ikon pencetak

Gambar Rajah 96 : Paparan tetingkap konfigurasi pencetak

Pilih à New, klik OK. Pilih Postscript Printing dan setkan alamat IP 192.168.1.5 (default).

147
Strictly Confidential

Ministry of Education : Computerisation (IT Lab) Infrastruktur Sistem & Linux

7.8 Cara Menggunakan Menu Pencetak
7.8.1 Panel Operator

Gambar Rajah 97 : Panel operator yang terdapat pada pencetak

Tekan <Menu> untuk: • • • • Menekan menu daripada keadaan persediaan. Skrol melalui menu atau nilai Menambah atau mengurangkan nilai berangka Memaparkan menu kerja atau menu bekalan apabila pencetak berada dalam keadaan sibuk.

Tekan Select untuk: • • Memilih perkara yang berada pada garisan kedua pada paparan. Pemilihan itu disimpan sebagai penetapan baru yang tertentu.

Tekan Return untuk: • Penyalin dua kepada tahap menu yang sebelum ini.

148
Strictly Confidential

Ministry of Education : Computerisation (IT Lab) Infrastruktur Sistem & Linux Tekan Stop untuk: • Berhentikan aktiviti-aktiviti pencetak sementara tanpa hilang data.

Tekan Go untuk: • • Keluar daripada menu pencetak dan kembali kepada keadaan persediaan. Hilangkan mesej

149
Strictly Confidential

Ministry of Education : Computerisation (IT Lab) Infrastruktur Sistem & Linux

7.8.2 Memasang dan Mengganti Kantung Minyak

(1)Samakan kantung minyak dengan tanda di pencetak

(2)Tarik ke belakang tab ”Fuser” hijau untuk mengunci

150
Strictly Confidential

Ministry of Education : Computerisation (IT Lab) Infrastruktur Sistem & Linux

7.8.3 Memasang “Photo Developer”

(1)Buka tab Photo Developer

(2) Tanggalkan pelindung Photo Developer baru

151
Strictly Confidential

Ministry of Education : Computerisation (IT Lab) Infrastruktur Sistem & Linux

(3) Tutup pintu atas

7.8.4 Memasang Toner

(1) Buka Pintu Depan

152 Strictly Confidential

Ministry of Education : Computerisation (IT Lab) Infrastruktur Sistem & Linux

(2) Tanggalkan pelindung Toner baru untuk kartrij C,M,Y,K

(3) Masukkan katrij menurut susunan K, Y, M, C dari atas

153 Strictly Confidential

Ministry of Education : Computerisation (IT Lab) Infrastruktur Sistem & Linux

(4) Tutup pintu hadapan

TIPS : DI TEPI PENCETAK ADA SUATU SAMPUL MANUAL PENYELESAIAN MASALAH DILEKATKAN . SILA FOTOSTAT DAN SIMPAN YANG ASAL SUPAYA TIDAK HILANG.

154 Strictly Confidential

Ministry of Education : Computerisation (IT Lab) Infrastruktur Sistem & Linux
PANDUAN PENGAJAR

Pelajaran 8 :
155

Penggunaan Kamera Digital
Strictly Confidential

Ministry of Education : Computerisation (IT Lab) Infrastruktur Sistem & Linux

Mukadimah:
Dalam pelajaran ini, anda akan diperkenalkan kepada kamera digital Sony CyberShot DSC-P52. Kaedah pemasangan kamera tersebut juga akan ditekankan. Selain itu, kaedahkaedah menyalin imej ke komputer dan merakam video juga akan disertakan di pelajaran ini.

Objektif:
1. Mengetahui prosedur dan pantang larang menggunakan kamera digital 2. Mengetahui kaedah pemasangan kamera digital 3. Mengetahui kaedah operasi sistem kamera digital 4. Mengetahui kaedah menyalin imej ke komputer 5. Mengetahui kaedah merakamkan video menggunakan kamera digital

156 Strictly Confidential

Ministry of Education : Computerisation (IT Lab) Infrastruktur Sistem & Linux

8 PENGGUNAAN KAMERA DIGITAL SONY 8.1 Prosedur Awalan dan Pantang Larang
8.1.1 Perhatian sebelum Menggunakan Kamera
Beberapa perkara perlu diberikan perhatian sebelum menggunakan kamera. Ini untuk memastikan operasi penggunaan kamera berjalan lancar.

8.1.2 Rakaman Percubaan
Adalah disarankan supaya anda melakukan rakaman percubaan sebelum memulakan rakaman sebenar. Ini untuk memastikan yang kamera itu berfungsi dengan baik.

8.1.3 Jangan Goncang Atau Gegarkan Kamera
Ini berkemungkinan boleh dikaitkan kepada kegagalan kamera berfungsi merakam imej, seperti masalah “Memory Stick” tidak boleh digunakan, imej data rosak atau hilang.

8.1.4 Sinaran Cahaya Matahari
Jangan biarkan skrin LCD terdedah kepada sinaran matahari secara terus dan lama ini boleh mengakibatkan kegagalan skrin LCD berfungsi.

8.1.5 Jangan Biarkan Kamera Basah
Semasa mengambil gambar di luar semasa hujan, berhati-hati supaya jangan biarkan kamera terkena air dan basah. Tahap kelembapan akan memberi kesan kepada kamera.

8.1.6 Lensa Zoom
Kamera yang dibekalkan mempunyai lensa zoom. Pastikan jangan terhantuk pada lensa atau mengenakan bebanan ke atas lensa dan zoom.

8.1.7 Jangan Tujukan Ke Cahaya Tinggi
Jangan tujukan kepada objek cahaya yang tinggi seperti matahari atau lampu ‘spot light’, ini boleh menyebabkan kerosakan mata yang kekal.

8.1.8 Membuat Penyalin Dua
Untuk mengelakkan dari risiko kehilangan atau kerosakan data, anda dinasihati membuat penyalin dua.

157 Strictly Confidential

Ministry of Education : Computerisation (IT Lab) Infrastruktur Sistem & Linux

8.1.9 Cara Pemasangan Kamera Digital

Gambar Rajah 98 : Pandangan belakang dan atas daripada kamera digital

158 Strictly Confidential

Ministry of Education : Computerisation (IT Lab) Infrastruktur Sistem & Linux

Gambar Rajah 99 : Cara pemasangan kabel antara kamera digital dengan computer

8.2 Operasi Kamera
8.2.1 Mod Automatik

1.Untuk merakam gambar dengan mod pelaras automatik, tekan pemetik (shutter) separa tekan (half way). Pada ketika itu AE/AF (Auto Exposure/Auto Focus) akan berkelip, apabila AE/AF berhenti berkelip, ini bermakna rakaman sudah sedia diambil. Tekan pemetik sepenuhnya dan gambar akan dirakamkan.

159 Strictly Confidential

Ministry of Education : Computerisation (IT Lab) Infrastruktur Sistem & Linux

8.2.2 Memeriksa Rakaman Imej

Tekan panel kawalan (cursor control) yang menunjukkan anak panah ke belakang.

8.2.3 Memadamkan Rakaman Imej

Rakaman imej boleh dipadamkan sekiranya anda tidak berpuas hati. Gunakan ikon seperti di atas untuk pergi ke gambar yang hendak dipadamkan.

1. Tekan butang MENU

2. Tekan kawalan kursor untuk memilih menu padam (DELETE)

3. Tekan (OK)

160 Strictly Confidential

Ministry of Education : Computerisation (IT Lab) Infrastruktur Sistem & Linux

8.2.4 Menggunakan Zoom dan Wide

Tekan W (wide angel) untuk mendapatkan gambar penuh. Tekan T (telephoto) untuk mendapatkan gambar zoom dan dekat.

8.2.5 Rakaman Dekat (Close Up)

1. Untuk merakamkan imej dekat (close up) seperti gambar sebelah, anda gunakan dail dan pilih ikon [CLOSE UP]

2. Gunakan zoom untuk mendapatkan saiz imej yang bersesuaian.

161 Strictly Confidential

Ministry of Education : Computerisation (IT Lab) Infrastruktur Sistem & Linux

8.2.6 Rakaman Berjangka (Self timer)

Kamera ini boleh digunakan untuk rakaman automatik berjangka. Untuk menggunakan ini 1. Pilih ikon kamera dan Ikon Timer.

2. Ketengahkan subjek dan tekan butang sepenuhnya.

8.2.7 Menggunakan Flash

Secara automatik, flash akan menyala sekiranya dedahan cahaya tidak mencukupi. Tetapi, flash ini boleh dipadamkan (rakaman tanpa flash) atau rakaman dengan flash secara paksa (force flash). (1) Pilih Ikon kamera di tombol atas dan (2) Pilih ikon kilat beberapa kali di belakang kamera untuk memilih mod flash yang dikehendaki.

162 Strictly Confidential

Ministry of Education : Computerisation (IT Lab) Infrastruktur Sistem & Linux

8.2.8 Menonton Imej Melalui TV

Imej yang dirakam boleh ditonton untuk disemak melalui televisyen.

1. Pasangkan kabel video dari kamera (video out) ke TV (video in) dan

2. Tukarkan mode pada TV kepada mode video.

3. Kemudian setkan tombol atas kamera kepada kamera.

dan tekan

di belakang

8.2.9 Menyalin Imej Ke Komputer
1. Pemacu atau driver USB perlu dipasang terlebih dahulu sebelum dapat menyalin imej ke komputer.

2. Lakukan pemasangan dan instalasi dengan menggunakan cakera padat (CDROM) yang dibekalkan dan ikut arahan yang dipaparkan pada skrin.

3. But semula komputer anda setelah menyelesaikan instalasi.

4. Sambungkan kamera ke komputer dengan menggunakan kabel USB yang dibekalkan.

5. Hidupkan semua peranti.

163 Strictly Confidential

Ministry of Education : Computerisation (IT Lab) Infrastruktur Sistem & Linux

8.2.10 Salin Dan Pindahkan Rakaman
1. Pergi ke Windows desktop dan klik My Computer. Folder papan memori kamera akan dibuka.

2. Klik DCIM dan kemudian klik 100MSDCF.

3. Kemudian seret gambar-gambar yang anda mahu dan letakkannya ke folder My Document dalam komputer anda

8.2.11 Merakam Video
Untuk merakam filem atau video, dail mod ke ikon [VIDEO] .Arahan adalah seperti berikut: 1. Dail ke mod video

2. Tekan (MENU)

3. Pilih (IMAGE SAIZ) menggunakan butang “control buton”. Berapa lama sesuatu video (movie) boleh dirakam adalah bergantung pada kapasiti papan memori. Lihat jadual 4:

Saiz Imej\ Saiz Memori 320 (HQX) 320x240 160x112

8M 20 80 320

16M 40 160 640

32M 85 340 1300

64M 170 680 2700

128M 340 1360 5400

Jadual 4 : Masa rakaman video

4. Tekan pemetik sepenuhnya untuk memulakan rakaman.

5. Tekan pemetik sekali lagi untuk hentikan rakaman.

164 Strictly Confidential

Ministry of Education : Computerisation (IT Lab) Infrastruktur Sistem & Linux

8.2.12 Menyalin Video Ke Komputer
Untuk menyalin klip video yang dirakam ke komputer:

1. Sambungkan kabel USB ke komputer.

2. Klik dua kali pada ikon [REMOVABLE DISK]

3. Klik dua kali pada Folder (MSSONY)

4. Seret fail yang anda ingin letakkan ke komputer anda di folder My Document.

5. Anda boleh gunakan Microsoft Media Player untuk menonton rakaman tersebut.

165 Strictly Confidential

Ministry of Education : Computerisation (IT Lab) Infrastruktur Sistem & Linux
PANDUAN PENGAJAR

Pelajaran 9 :
166

Penggunaan Pengimbas Epson
Strictly Confidential

Ministry of Education : Computerisation (IT Lab) Infrastruktur Sistem & Linux

167 Strictly Confidential

Ministry of Education : Computerisation (IT Lab) Infrastruktur Sistem & Linux

Mukadimah:
Dalam pelajaran ini, anda akan diperkenalkan kepada pengimbas Epson Perfection 1650. Kaedah pemasangan kamera tersebut juga akan ditekankan. Selain itu kaedah pemasangan perisian dan penggunaan pengimbas tersebut juga akan dibentangkan kepad anda.

Objektif:
1. Mengenali komponen-komponen asas pada pengimbas Epson 1650 2. Mengenal pasti ciri-ciri pengimbas 3. Mengetahui kaedah pemasangan perisian pengimbas dalam sistem operasi Windows 4. Mengetahui kaedah menggunakan pengimbas Epson 1650

168 Strictly Confidential

Ministry of Education : Computerisation (IT Lab) Infrastruktur Sistem & Linux

9 PENGIMBAS - EPSON PERFECTION 1650 9.1 Pengenalan Kepada Pengimbas
Pengimbas merupakan alat yang berupaya menterjemahkan imej, teks, aksara, atau nombor, lukisan, dan gambar ke dalam bentuk digital yang difahami oleh komputer. Kita juga boleh memasukkan data melalui pengimbas. Melalui pengimbas kita boleh memasukkan teks dan grafik. Cuma ini lebih cepat daripada menaip atau melukis semula bahan yang sedia ada.

Pengimbas Epson Perfection membolehkan gambar atau dokumen ditukar ke dalam bentuk digital di komputer dengan hanya menekan butang-butang yang sedia ada pada pengimbas. Butang-butang tersebut boleh digunakan dengan perisian Epson Smart Panel™.

9.2 Ciri-ciri Pengimbas
Jenis pengimbas Saiz maksimum dokumen Resolusi Optik Kecerahan Antara muka Berat Had voltan : Flatbed, berwarna : saiz A4 (8.5x11.7 inci [216x297 mm]) : 1600 dpi (dot per inch) : 7 tahap : USB : 3.1Kg : DC 24V

Gambar Rajah 100 : Pengimbas berjenama Epson Perfection 1650

169 Strictly Confidential

Ministry of Education : Computerisation (IT Lab) Infrastruktur Sistem & Linux

9.3 Barang-barang yang disediakan:

Pengimbas

CD Perisian Pengimbas

Power Cord

AC Adapter

Kabel USB

170 Strictly Confidential

Ministry of Education : Computerisation (IT Lab) Infrastruktur Sistem & Linux

9.4 Pengenalan Kepada Pengimbas Epson 1650

Penutup Dokumen

Carriage Meja dokumen

Gambar Rajah 101 : Pengenalan pengimbas Epson 1650

Gambar Rajah 102 : Pandangan belakang daripada pengimbas

171 Strictly Confidential

Ministry of Education : Computerisation (IT Lab) Infrastruktur Sistem & Linux

9.5 Cara Memasang Perisian Pengimbas
9.5.1 Memasukkan perisian pencetak di dalam komputer Guru.

Gambar Rajah 103 : Cara masukkan perisian pengimbas ke dalam pemacu cakera padat (CD-ROM drive)

Langkah 1: Masukkan caker padat perisian pengimbas (cd software scanner CD-ROM) ke dalam komputer guru.

Langkah 2: EPSON Installation wizard akan dipaparkan. Pilih bahasa yang hendak digunakan.

Langkah 3: Pilih Install Scanner Software dan klik -->

172 Strictly Confidential

Ministry of Education : Computerisation (IT Lab) Infrastruktur Sistem & Linux

Gambar Rajah 104 : Paparan tetingkap program pemasangan perisian pencetak

Langkah 4: Pastikan semua software dipilihdan klik OK

Langkah 5: Ikut semua installation wizard dan klik ok untuk setiap paparan.

9.5.2 Cara Pemasangan Pengimbas dengan Komputer.
Langkah 1: Sambungkan USB cable ke USB port Scanner.

Gambar Rajah 105 : Cara penyambungan kabel USB ke dalam port USB pada pengimbas

Langkah 2: Sambungkan satu lagi USB kabel ke komputer guru.

173 Strictly Confidential

Ministry of Education : Computerisation (IT Lab) Infrastruktur Sistem & Linux

Gambar Rajah 106 : Kabel yang mempunyai jenis penyambungan USB

174 Strictly Confidential

Ministry of Education : Computerisation (IT Lab) Infrastruktur Sistem & Linux Langkah 3: Setelah Scanner disambungkan, komputer guru akan detect scanner secara automatic. Klik YES pada paparan yang dikeluarkan.

Gambar Rajah 107 : Paparan tetingkap perisian yang belum dipasang

175 Strictly Confidential

Ministry of Education : Computerisation (IT Lab) Infrastruktur Sistem & Linux

9.5.3 Periksa sama ada Epson Scanner boleh digunakan.
Langkah 1: Setelah menyambungkan USB kabel ke komputer. Langkah 2: Tekan untuk menghidupkan scanner.

Gambar Rajah 108 : Pandangan depan pengimbas

Langkah 3: Sekiranya EPSON Smart Panel dipaparkan, ini bermakna EPSON scanner boleh digunakan dan semua installation software boleh berfungsi dgn baik.

Gambar Rajah 109 : Paparan tetingkap bagi perisian Epson Smart Panel

176 Strictly Confidential

Ministry of Education : Computerisation (IT Lab) Infrastruktur Sistem & Linux

9.6 Cara-Cara Menggunakan Pengimbas
9.6.1 Bagaimana meletakkan dokumen yang ingin diimbas
Letakkan dokumen yang ingin diimbas pada kedudukan menghadap ke bawah pada cermin kaca pengimbas seperti rajah di bawah

Gambar Rajah 110 : Cara meletakkan dokumen pada pengimbas

9.6.2 Fungsi butang butang yang terdapat pada pengimbas
Berikut adalah fungsi-fungsi butang yang terdapat pada pengimbas Epson Perfection yang digunakan bersama perisian Epson Smart Panel™.

Start

Tekan butang [START] untuk mengaktifkan Epson Smart Panel

Tekan butang [PHOTO PRINT] untuk mengimbas dan mencetak Photo Print gambar secara automatik.

Tekan butang [E-MEL] untuk mengimbas imej yang ingin E-mel (e-mail) dilampirkan bersama-sama e-mel anda.

Scan to Web

Tekan butang [SCAN to WEB] untuk berkongsi imej yang diimbas ke laman, Epson PhotoCenter™ di internet

177 Strictly Confidential

Ministry of Education : Computerisation (IT Lab) Infrastruktur Sistem & Linux

Jadual 5 : Penerangan fungsi- fungsi butang pengimbas

Pengimbas Epson Perfection mempunyai cahaya penanda yang berada di butang Start. Cahaya penanda ini menunjukkan status pengimbas seperti berikut:

Lampu Pasang

Warna hijau

Keadaan Pengimbas berada dalam keadaan persediaan mengimbas

Pancaran

hijau

Pengimbas berada dalam keadaan sibuk mengimbas

Pancaran

Merah

Pengimbas berada dalam keadaan tidak stabil, mungkin ada masalah

Tutup

-

AC adapter pengimbas tidak dipasangkan

Jadual 6 : Warna lampu menunjukkan keadaan pengimbas

9.6.3 Bagaimana Menggunakan Epson Smart Panel
Anda boleh mengaktifkan Epson Smart Panel dengan menggunakan sama ada butangbutang pada pengimbas ataupun secara manual. Berikut ialah langkah-langkah untuk menggunakan Epson Smart Panel bagi mengimbas dokumen ataupun foto anda.

1. Letakkan foto yang ingin anda imbas di atas cermin pengimbas di atas cermin pengimbas dengan kedudukan foto yang ingin diimbas menghadap ke arah cermin. Kemudian tutup penutup pengimbas. 2. Lakukan salah satu daripada langkah-langkah berikut untuk mengaktifkan Epson Smart Panel: • • Tekan butang [START] pada pengimbas anda. Klik pada ikon [SMART PANEL] pada desktop anda.

3. Epson Smart Panel telah diaktifkan.

178 Strictly Confidential

Ministry of Education : Computerisation (IT Lab) Infrastruktur Sistem & Linux 4. Klik pada ikon yang anda ingin Smart Panel aplikasikan. Tertingkap bagi aplikasi akan muncul dan membenarkan anda untuk mengubah setting bagi imbasan anda. Patuhi arahan-arahan yang diberi bagi setiap aplikasi.

Peringatan !! Pastikan pencetak anda telah diaktifkan dan kertas saiz yang betul diletakkan pada pencetak anda sebelum anda memilih aplikasi Copy atau Photo Print pada Epson Smart Panel.

9.6.4 Mengimbas dan mencetak menggunakan Photo Print
Butang [PHOTO PRINT] membenarkan anda untuk mengimbas dan mencetak foto dengan mudah.

Peringatan !! Pastikan pencetak anda telah diaktifkan dan kertas pada saiz yang betul diletakkan pada pencetak.

1. Pastikan kertas yang hendak digunakan untuk mencetak foto yang telah diimbas telah tersedia pada pencetak.

2. Letakkan foto yang hendak diimbas di dalam kedudukan menghadap ke cermin pada pengimbas dan kemudian tutup penutup pengimbas.

3. Tekan butang [PHOTO PRINT] yang terdapat pada panel kawalan pengimbas (scanner control panel).

4. Epson Smart Panel akan diaktifkan dan pastikan anda telah mempunyai sambungan kepada pencetak di komputer anda. Epson Twain akan mengimbas imej anda secara automatik.

179 Strictly Confidential

Ministry of Education : Computerisation (IT Lab) Infrastruktur Sistem & Linux 5. Setelah proses mengimbas telah selesai, skrin Epson Photo Print akan ,muncul dan imej yang telah diimbas akan dicetak secara automatik.

Gambar Rajah 111 : Paparan program panel foto

Peringatan !! Sekiranya anda ingin mengubah saiz kertas atau penetapan pada saiz cetakan, batalkan proses mengimbas, kemudian pilih jenis kertas dan saiz cetakan. Tekan butang [PHOTO PRINT] pada pengimbas ataupun butang hijau ini pada skrin untuk mengimbas dan mencetak dengan penetapan yang baru .

180 Strictly Confidential

Ministry of Education : Computerisation (IT Lab) Infrastruktur Sistem & Linux

9.6.5 Mengimbas imej untuk dihantar ke e-mel
Butang [E-MEL] berfungsi bersama aplikasi Scan to E-mel pada Smart Panel secara automatiknya akan mengimbas dokumen anda dan melampirkannya ke dalam e-mel. Patuhi langkah-langkah berikut untuk mengimbas sdengan menggunakan butang [EMEL] dan Smart Panel:

1. Pastikan komputer anda telah disambungkan dengan internet.

2. letakkan foto yang ingin diimbas dalam keadaan menghadap ke cermin pada pengimbas dan kemudiannya tutup penutup pengimbas.

3. Tekan butang [E-MEL] Epson Smart Panel akan diaktifkan dan Epson Twain akan secara automatik mengimbas imej anda. Sekiranya anda memilih untuk mengimbas secara manual supaya anda lebih mudah untuk mengubah penetapan imbasan, klik butang Cancel. Setelah mengubah penetapan imbasan anda, tutup tetingkap Epson Twain dan teruskan ke langkah 4.

4. Setelah proses mengimbas telah selesai, menu Scan to E-mel akan dipaparkan. Pilih program E-mel yang anda ingin gunakan dan klik pada butang Launch.(Anda hanya perlu memilih program e-mel yang akan digunakan pada kali pertama anda menggunakan Epson Smart Panel sahaja. Pada proses imbasan yang seterusnya, ia akan dipilih secara automatik oleh sistem).

5. Kotak dialog bagi e-mel akan dipaparkan bersama-sama lampiran foto yang telah anda imbas. Nyatakan nama penerima e-mel, taipkan pesanan anda dan kemudiannya klik butang Send.

181 Strictly Confidential

Ministry of Education : Computerisation (IT Lab) Infrastruktur Sistem & Linux

Klik butang ini untuk menghantar Alamat penerima

Lampiran gambar

Gambar Rajah 112 : Paparan tetingkap bagi mesej baru

Peringatan !! Sesetengah program e-mel, seperti Outlook Express tidak dapat menghantar e-mel anda secara terus tetapi akan meletakkannya ke dalam “Outbox”. Untuk menghantar emel tersebut, anda perlu larikan ke program e-mel dan klik Send/Receive. Untuk mendapatkan maklumat yang lebih jelas, sila rujuk dokumentasi pada program e-mel anda.

182 Strictly Confidential

Ministry of Education : Computerisation (IT Lab) Infrastruktur Sistem & Linux

9.6.6 Mengimbas foto ke fail
Anda boleh mengimbas foto terus ke fail. Inanya berguna bagi: • • • Menghasilkan fail untuk dilampirkan kepada e-mel Mengarkibkan foto-foto anda sebagai fail-fail digital Menghantar foto-foto anda kepada kawan-kawan dan juga keluarga.

Langkah-langkah berikut perlu dipatuhi untuk mengimbas foto ke fail: 1. Letakkan foto yang ingin diimbas pada kedudukan menghadap ke cermin pengimbas dan kemudiannya tutup penutup pengimbas.

2. Klik dua kali pada ikon [SMART PANEL] pada desktop.

3. Epson Smart Panel akan dipaparkan. Klik pada aplikasi Scan to file. Epson Twain akan secara automatiknya mengimbas imej anda. Sekiranya anda memilih untuk mengimbas secara manual supaya anda lebih mudah untuk mengubah penetapan imbasan, klik butang “CANCEL”. Setelah mengubah penetapan imbasan anda, tutup tetingkap Epson Twain dan teruskan ke langkah 4.

183 Strictly Confidential

Ministry of Education : Computerisation (IT Lab) Infrastruktur Sistem & Linux

Gambar Rajah 113 : Paparan tetingkap perisian Epson Smart Panel

4. Setelah proses mengimbas selesai, kotak dialog Scan to File akan dipaparkan. Sekiranya anda ingin mengimbas lebih banyak foto, letakkan pada cermin pengimbas, tutup penutup pengimbas dan klik pada butang “Scan More”. Apabila anda telah selesai mengimbas, klik pada butang Finish.

5. Pada kotak dialog yang berikut, anda perlu menentukan laluan fail dan juga format fail. Setelah selesai, klik butang Save. Foto yang telah anda imbas akan disimpan pada folder yang telah anda tentukan.

184 Strictly Confidential

Ministry of Education : Computerisation (IT Lab) Infrastruktur Sistem & Linux

Peringatan!! File path adalah lokasi di mana fail tersimpan. Pastikan fail anda disimpan pada kedudukan yang mudah untuk diingat oleh anda. Format fail Bitmap adalah format fail bagi Windows. Fail Bitmap adalah sangat berkualiti tetapi mempunyai saiz yang besar. Bagi menghantar foto melalui laman web ataupun e-mel, gunakan format JPEG kerana format JPEG membenarkan anda memilih pelbagai tahap bagi kualiti imej. (Sentiasa ingat bahawa kualiti foto yang tinggi akan menambahkan saiz fail).

185 Strictly Confidential

Ministry of Education : Computerisation (IT Lab) Infrastruktur Sistem & Linux
PANDUAN PENGAJAR

Pelajaran 10 :

Penggunaan Kad Penangkapan Video

186 Strictly Confidential

Ministry of Education : Computerisation (IT Lab) Infrastruktur Sistem & Linux

Mukadimah:
Dalam pelajaran ini, anda akan diperkenalkan kepada kad penangkapan video PVCX880. Pelajaran ini akan memberikan penekanan kepada fungsi dan konfigurasi kad tersebut. Selain itu anda juga akan diperkenalkan kepada kaedah instalasi aplikasi sokongannya dan juga aplikasi DirectX.

Objektif:
1. Mengetahui fungsi kad penangkapan video 2. Mengetahui konfigurasi kad penangkapan video dan peralatan sokongan lain 3. Mengetahui kaedah instalasi aplikasi dan pemacu kad video untuk sistem operasi Windows 4. Mengetahui kaedah instalasi aplikasi DirectX untuk sistem operasi Windows 5. Mengetahui penetapan penangkapan kad video

187 Strictly Confidential

Ministry of Education : Computerisation (IT Lab) Infrastruktur Sistem & Linux

10 KAD PENANGKAPAN VIDEO 10.1Fungsi Kad Penangkapan Video
Kad penangkapan video akan dipasang pada komputer anda dan berfungsi sebagai penangkapan signal video daripada TV atau video kamkorder dan memaparkannya pada komputer anda.

10.2 Konfigurasi Perkakasan
Jenis yang standard terdiri daripada 2 port, satu adalah untuk komposit video dan satu lagi adalah untuk S-Video.

S-Video or Philips CCD video input

Composite video input

Gambar Rajah 114 : Pandangan dari atas bagi kad penangkapan video

188 Strictly Confidential

Ministry of Education : Computerisation (IT Lab) Infrastruktur Sistem & Linux

10.3 Pemasangan Perkakasan
1. Tutupkan suis komputer anda.

2. Buka penutup komputer anda dan masukkan PV-CX880 kad penangkapan video ke dalam slot PCI.

3. Pastikan kad ini dimasukkan dalam slot dengan betul kemudiannya menguncinya dengan skru dan tutup semula penutup komputer.

4. Sambungkan peralatan keluaran imej kepada port masukkan pada kad itu, anda boleh menyambungkan VCR atau kamera kepadanya.

10.4 Instalasi Perisian
10.4.1 Instalasi driver bagi Windows 2000/XP

Perhatian: Selepas pemasangan perkakasan, hidupkan semula komputer anda dan sistem akan mengesan perkakasan baru yang telah dipasangkan. Anda harus menukarkan perkakasan baru kepada “Unknown Device” (Perkakasan yang tidak dapat dipastikan) .

1. Selepas komputer dihidupkan semula, window 2000 akan mendapati ada perkakasan baru telah dipasangkan dan memberi mesej seperti berikut pada monitor anda. Klik “NEXT” pada semua kotak mesej.

189 Strictly Confidential

Ministry of Education : Computerisation (IT Lab) Infrastruktur Sistem & Linux

Gambar Rajah 115 : Paparan tetingkap menjumpai perkakasan baru

2. Klik “NEXT”

Gambar Rajah 116 : Paparan tetingkap bagi pemasangan pemandu kad penangkapan video

190 Strictly Confidential

Ministry of Education : Computerisation (IT Lab) Infrastruktur Sistem & Linux 3. Klik “FINISH”

Gambar Rajah 117 : Paparan tetingkap pemasangna pemandu kad penangkapan video

4. Masukkan CD, AutoRun (tunggu sebentar) akan berlaku. Skrin pemilihan “TV Card Series” kelihatan dan anda harus memilih “PV-CX880P”. Jika ia tidak dapat dijumpai, anda perlu membuat instalasi daripada CD. Klik dua kali pada program “AutoRun.exe”

5. Letakkan pemacu (drive) “AutoRun” di dalam cakera padat (CD-ROM) (tunggu sebentar). Klik pada “TV Card Series” dan pilih “PV-CX880P untuk instalasi.

6. Jika mesej “Digital Signature Not Found” kelihatan, anda perlu klik pada “Yes” sahaja.

7. Klik “Yes”

191 Strictly Confidential

Ministry of Education : Computerisation (IT Lab) Infrastruktur Sistem & Linux

Gambar Rajah 118 : Paparan tetingkap perisian ynag belum dipasang

8. Klik “Yes”
.

Gambar Rajah s penghalaan, pelayan DNS yang ter : Paparan tetingkap perisian yang belum dipasang

192 Strictly Confidential

Ministry of Education : Computerisation (IT Lab) Infrastruktur Sistem & Linux

10.5 Instalasi Program DirectX

Gambar Rajah 119: Kekotak mesej untuk memasang perisian DirectX

1. Jika program Direct X telah instalasi pada sistem anda, anda tidak perlu lagi untuk membuta instalasi. Jika anda perlu memasang program Direct X, klik pada “DirectX”. 2. Klik “Install” untuk bermula instalasi. 3. Selepas siap instalasi program Direct X, window akan hidupkan semula.

193 Strictly Confidential

Ministry of Education : Computerisation (IT Lab) Infrastruktur Sistem & Linux

10.6Alat Penangkapan

Gambar Rajah senarai di /etc/resolv.conf akan m : Program Penangkapan video

1. Selepas anda siap melakukan instalasi driver penangkapan, klik “Finish” untuk hidupkan semula sistem. Setelah sistem telah dihidupkan semula, anda boleh klik butang “Start” , pilih “Program Files” dan “PixelView”, anda akan menjumpai “AMCAP”, seterusnya anda perlu melaksanakannya. 2. Anda akan dapat melihat skrin seperti ini.

194 Strictly Confidential

Ministry of Education : Computerisation (IT Lab) Infrastruktur Sistem & Linux

10.7Penetapan Penangkapan
10.7.1 File
a. Perlengkapan Fail Penangkapan (Set Capture File ) Klik padanya untuk melengkapkan nama fail bagi fail penangkapan video. b. Menentukan Ruang Fail (Allocate File Space) Klik padanya untuk melengkapkan saiz fail penangkapan dalam bentuk MB. c. Menyimpan Penangkapan Video Sebagai (Save Captured Video As) Klik padanya untuk menukar fail jenis .AVI kepada jenis fail yang lain.

Gambar Rajah 120 : Menu option yang didapati pada program penangkapan video

10.7.2 Option
a. Peninjauan (review) Klik pada Review untuk bermula b. Format Audio (Audio Format) Klik padanya untuk memilih contoh format .AVI yang telah instalasi dalam sistem anda. c. Penapis Penangkapan Video (Video Capture Filter )

195 Strictly Confidential

Ministry of Education : Computerisation (IT Lab) Infrastruktur Sistem & Linux Untuk menukarkan kecerahan, kontras, ketepuan atau warna di “Video Proc Amp” d. Pin Penagkapan Video (Video Capture Pin) Untuk menukarkan saiz imej video. e. Palang Silang Video (Video Crossbar ) Unutk memilih fungsi seperti “Video Input at Source”, “Video S-Video In”, “Video TV Tuner” atau “Video Composite In”. f. Penala TV (TV Tuner) Unutk memilih saluran anda.

10.7.3 Penangkapan

Gambar Rajah 121 : Menu capture yang didapati pada pogram penangkapan video

1. Mula Penangkapan (Start Capture) Untuk bermula penangkapan video.

2. Penangkapan Audio (Capture Audio) Untuk membolehkan penangkapan audio sekali.

196 Strictly Confidential

Ministry of Education : Computerisation (IT Lab) Infrastruktur Sistem & Linux 3. Master Stream Membolehkan anda memilih “None”, “Audio” dan “Video” dalamnya

4. Perlengkapan Kadar Bingkai (Set Frame Rate) Untuk menukarkan kadar bingkai.

5. Set Time Limit Untuk melengkapkan masa bagi penangkapan.

197 Strictly Confidential

Ministry of Education : Computerisation (IT Lab) Infrastruktur Sistem & Linux
PANDUAN PENGAJAR

Pelajaran 11 :
198

Sistem Penggera Keselamatan
Strictly Confidential

Ministry of Education : Computerisation (IT Lab) Infrastruktur Sistem & Linux

Mukadimah:
Dalam pelajaran terakhir untuk seksyen B ini, anda akan diperkenalkan kepada sistem penggera keselamatan dan peralatan sokongan lain. Pelajaran ini juga akan menjelaskan fungsi pad kekunci. Selain itu, pelajaran ini juga akan menyatakan kaedah mengesan gangguan sistem.

Objektif:
1. Mengenal pasti jenis-jenis peralatan dalam sistem keselamatan 2. Mengenal pasti fungsi pad kekunci 3. Mengetahui langkah-langkah memanipulasi penggera menggunakan pad Kekunci 4. Mengetahui kaedah mengesan gangguan sistem

199 Strictly Confidential

Ministry of Education : Computerisation (IT Lab) Infrastruktur Sistem & Linux

11 SISTEM PENGGERA KESELAMATAN

Gambar Rajah 122 : Jenis-jenis peralatan system keselamatan

11.1Jenis-jenis Peralatan Sistem Keselamatan
11.1.1 Pad Kekunci Kawalan

Gambar Rajah 123 : Pad Kekunci Kawalan

Tugas Lokasi

: Butang kawalan dan lampu zon : Sebelah pintu utama

200 Strictly Confidential

Ministry of Education : Computerisation (IT Lab) Infrastruktur Sistem & Linux

11.1.2 Papan Kawalan

Bateri

Papan Kawalan Utama

Transformer Gambar Rajah 124 : Papan Kawalan Utama, Bateri dan Alat ubah (Transformer)

Papan Kawalan Tugas : Sebagai pusat kawalan pendawaian dan sistem penggera Lokasi : Di bilik Elektrik Utama

Bateri Tugas : Sebagai “back-up” apabila ganguan elektrik.

Alat Ubah (Transformer) Tugas : Pendawaian ke bekalan utama

201 Strictly Confidential

Ministry of Education : Computerisation (IT Lab) Infrastruktur Sistem & Linux

11.1.3 Pengesan Gerakan (Motion Detector)

Gambar Rajah 125 : Pengesan gerakan

Pengesan Gerakan Tugas : Mengesan pergerakan Lokasi : Sudut bumbung, atas bumbung dan tepi tingkap

202 Strictly Confidential

Ministry of Education : Computerisation (IT Lab) Infrastruktur Sistem & Linux

11.1.4 Pengesan Asap

Gambar Rajah 126 : Pengesan kebakaran /asap

Pengesan Kebakaran / Asap Tugas : Mengesan kebakaran atau asap. Lokasi : Bumbung

11.1.5 Siren Bina Dalam

Gambar Rajah 127 : Siren Dalam

203 Strictly Confidential

Ministry of Education : Computerisation (IT Lab) Infrastruktur Sistem & Linux Siren Dalam Tugas : Mengeluarkan bunyi siren bagi di dalam bangunan. Lokasi : Dalam bangunan di bawah bumbung.

11.1.6 Magnet Sentuhan

Gambar Rajah 128 : Magnet Sentuhan

Magnet Sentuhan Tugas : Mengawal pintu keluar masuk Lokasi : Keseluruhan pintu

204 Strictly Confidential

Ministry of Education : Computerisation (IT Lab) Infrastruktur Sistem & Linux

11.1.7 Pengesan Hentakan

Gambar Rajah 129 : Pengesan Hentakan

Pengesan Hentakan Tugas : Mengesan hentakan melalui tingkap Lokasi : Keseluruhan tinkap

205 Strictly Confidential

Ministry of Education : Computerisation (IT Lab) Infrastruktur Sistem & Linux

11.1.8 Kotak Lampu Strobe

Siren Luar

Suis Temper Kotak Lampu Strobe

Lampu Strobe Kotak Lampu Strobe Tugas : Memberi isyarat lampu kecemasan dan siren Lokasi : Di luar pintu utama

Siren Luar Tugas : Mengeluarkan bunyi siren bagi luar bangunan

Suis Tamper Tugas : Mengawal pintu kotak Lampu Strobe

Lampu Strobe Tugas : Menyalakan lampu kecemasan 206 Strictly Confidential

Ministry of Education : Computerisation (IT Lab) Infrastruktur Sistem & Linux

11.2 Pad Kekunci Dan Fungsi
11.2.1 Zon Lampu

Lampu 1 2 3 4 5

Zon Shock Sensor Magnetic Contact Smoke Detector PIR Motion Detector Tamper Switch Box

Fungsi Penggera tingkap melalui hentakan Penggera pintu keluar masuk Penggera Asap & Kebakaran Penggera Tindakbalas Pergerakkan Penggera bertindakbalas apabila kotak Strobe dibuka
Jadual 7 : Fungsi Zon Lampu

207 Strictly Confidential

Ministry of Education : Computerisation (IT Lab) Infrastruktur Sistem & Linux * bagi sekolah yang bertingkat atau kelas berasingan

Lampu 6 7 8

Zon Magnetic Contact Smoke Detector PIR Motion Detector

Fungsi Penggera pintu keluar masuk Penggera Asap & Kebakaran Penggera Tindakbalas Pergerakkan
Jadual 8 : Fungsi Zon Lampu

11.2.2 Fungsi Lampu

1. Alarm : Lampu menyala menandakan sistem penggera dan siren berbunyi 2. Service : Lampu menyala menandakan bateri tidak berfungsi atau telah lemah atau tarikh dan masa tidak diaktifkan 3. Armed : Lampu menyala menandakan sistem penggera didalam keadaan aktif 4. Ready : Lampu menyala menandakan sistem berkeadaan sedia

11.2.3 Langkah 1 : Reset Penggera

Tujuan : Berfungsi bagi memulakan sistem dalam berkeadaan sedia. Memastikan sistem tidak aktif bagi memulakan sistem Penggera

208 Strictly Confidential

Ministry of Education : Computerisation (IT Lab) Infrastruktur Sistem & Linux Tindakan :

Pastikan lampu READY sahaja menyala dan lakukan langkah ini bagi memastikan sistem berkeadaan sedia. Lakukan langkah ini sebelum dan selepas ARMED atau DISARMED

11.2.4 Langkah 2 : Aktif Penggera

Tujuan : Berfungsi bagi mengaktifkan/menghidupkan sistem penggera . Tindakan : Sebelum melakukan langkah ini, pastikan tiada lampu lain menyala kecuali lampu READY sahaja, jika ada pastikan zon tersebut tidak diganggu / pintu tidak terbuka / dan sebagainya.

11.2.5 Langkah 3 : Tidak Aktifkan Penggera

209 Strictly Confidential

Ministry of Education : Computerisation (IT Lab) Infrastruktur Sistem & Linux Tujuan : Berfungsi bagi tidak mengaktifkan/mematikan sistem penggera . Tindakan : Tekan kod seperti dibawah, kemudian pastikan anda mengulangi LANGKAH 1 ( Reset Alarm )

11.2.6 Langkah 4 : Menukar Kod Penggera

Tujuan : Menukar kod sistem penggera sediada kepada kod yang baru. Tindakan : Tekan kod seperti dibawah.Pastikan anda ingat kod baru ini! Kod 1,2,3,4 dan 5,6,7,8 tidak boleh digunakan kerana ia adalah kod jurutera, kemudian pastikan anda mengulangi LANGKAH 1 ( Reset Alarm )

# Kod 3788 adalah kod asal dari pembekal, abaikan kod ini jika anda telah menukar yang baru

210 Strictly Confidential

Ministry of Education : Computerisation (IT Lab) Infrastruktur Sistem & Linux

11.2.7 Langkah 5 : Aktifkan Tarikh dan Masa

Tujuan : Perlu memasukkan tarikh dan masa jika berlaku sebarang gangguan elektrik yang melebihi 12 jam, Lampu Service akan menyala. ( bateri hanya bertahan selama 12jam bertindak sebagai ‘back-up’ sistem) . Tindakan : Hanya (2) dua sebab yang mengakibatkan lampu Service menyala :~ 1. Bateri lemah atau luput 2. Tarikh dan Masa tidak aktif

11.2.8 Langkah 6 : Memintas Penggera
Tujuan : Tidak aktifkan zon yang dikehendaki, contoh:~ Zon 4 (PIR Motion Detector) . Tindakan : Sebelum melakukan langkah ini, pastikan tiada lampu lain menyala kecuali lampu READY sahaja, pastikan zon tersebut tidak diganggu / pintu tidak terbuka / dan sebagainya.

211 Strictly Confidential

Ministry of Education : Computerisation (IT Lab) Infrastruktur Sistem & Linux

11.3 Mengesan Gangguan Sistem
Tujuan : Mengenal pasti dan mengesan punca gangguan sistem penggera Tindakan :

212 Strictly Confidential

Ministry of Education : Computerisation (IT Lab) Infrastruktur Sistem & Linux

Nota: Jika Lampu 1: Box Tamper Lampu 2:Auxiliary Tamper Lampu 3:Auxiliary PA

untuk mengenal pasti zon bermasalah

untuk mengenal pasti nombor keypad

Nota: Jika Lampu 1 : Gangguan Shock Sensor Lampu 2 : Gangguan Magnetic Contact Lampu 3 : Gangguan Siren Lampu 4 : Smoke Detector Lampu 5 : Fius Terbakar Lampu 6 : Bateri Lampu 7 : Tarikh & Masa Tidak Aktif Lampu 8 : Gangguan Komunikasi

213 Strictly Confidential

Ministry of Education : Computerisation (IT Lab) Infrastruktur Sistem & Linux
PANDUAN PENGAJAR

Infrastruktur Sistem & Linux Red Hat 9
214 Strictly Confidential

Ministry of Education : Computerisation (IT Lab) Infrastruktur Sistem & Linux
PANDUAN PENGAJAR

Seksyen B
215 Strictly Confidential

Ministry of Education : Computerisation (IT Lab) Infrastruktur Sistem & Linux
PANDUAN PE NGAJAR

Pelajaran 12 :
216

Pengenalan Kepada Linux
Strictly Confidential

Ministry of Education : Computerisation (IT Lab) Infrastruktur Sistem & Linux

Mukadimah:
Dalam pelajaran ini anda akan diperkenalkan kepada sistem operasi Linux, tenaga kerja di sebalik tabir Linux. Di sini juga anda akan diperlihatkan beberapa contoh pecahan Linux yang popular. Isu-isu yang berkaitan Linux juga ada diutarakan di sini seperti isu Hak cipta dan sebagainya. Kedudukan Linux dalam bidang pendidikan juga ditekan di sini. Selain itu anda akan diberikan beberapa jadual yang mengandungi URL yang penting untuk anda memahami Linux. Anda juga akan dipertontonkan dengan jadual perbandingan aplikasi Linux dan Microsoft Windows.

Objektif:
1. Memahami sistem operasi Linux dan mengenali beberapa orang yang menjadi tunjang di sebalik kejayaannya 2. Mengenali pecahan sebahagian daripada pecahan Linux yang boleh diperolehi dan digunakan 3. Mengetahui hak cipta Linux, GPL dan segala macam permasalahan yang mungkin timbul berkenaan undang-undang terutamanya di Malaysia 4. Mengetahui sebahagian persoalan lazim yang dikaitkan dengan Linux dan sistem pengkomputeran 5. Mengetahui kedudukan Linux dalam bidang pendidikan 6. Memperjelaskan sifat-sifat asas pecahan Linux 7. Membandingkan perisian aplikasi Linux dan Microsoft Windows, URL informasi Linux dan URL pecahan dan aplikasi Linux

217 Strictly Confidential

Ministry of Education : Computerisation (IT Lab) Infrastruktur Sistem & Linux

12 SISTEM OPERASI LINUX
Bahagian ini membimbing anda untuk membiasakan diri dengan Red Hat Linux versi 9 sebagai satu sistem pengendalian yang asas dengan menggunakan persekitaran bergrafik GNOME. Tugas seperti meninjau apa yang terdapat dalam cakera anda, memulakan program, memformatkan cakera dan bekerja dengan lipatan dan fail dibincangkan dalam bahagian berikutnya.

12.1 Sistem Operasi Linux
Jika direnungkan asal-usul Linux saya percaya anda akan tersenyum kecil sambil menyatakan kekaguman anda. Ini adalah kerana Linux sebenarnya hanya merupakan hobi kepada seorang pelajar aliran komputer sains di Universiti Helsinki dan kemudian telah dibangunkan oleh ratusan ribu jurukod (programmer) di seluruh dunia hingga menjadi salah satu sistem operasi terunggul di dunia ketika ini.

Pelajar yang dimaksudkan ini ialah Linus Benedict Torvalds. Ketika Linus mula memperkenalkan Linux pada Ogos 1992, hanya Intel sahaja yang menguasai pasaran pemproses mikro dengan cip 386 mereka. Microsoft pula hanyalah sebuah syarikat kecil yang baru memperkenalkan DOS.

Pada peringkat awal, Linux hanyalah merupakan satu terbitan dari sistem operasi yang dibina oleh Prof. Andrew Tannenbaum yang dikenali sebagai Minix. Akhirnya, Linus berjaya membina Linux sebagai sebuah sistem operasi yang tersendiri dan pecahan Red Hat dianggap sebagai telah menemui rentak yang betul setelah pengeluaran versi Red Hat 5.2.

Seperti sistem operasi Unix lain, Linux dibina dengan bahasa pengaturcaraan C dan mematuhi kaedah serta peraturan pengaturcaraan Posix. Satu perkara penting yang perlu dijelaskan di sini ialah Linux dibangunkan oleh ratusan ribu jurukod di seluruh dunia oleh itu hak cipta Linux terletak di tangan Linus, namun program lain terletak kepada pengatur

218 Strictly Confidential

Ministry of Education : Computerisation (IT Lab) Infrastruktur Sistem & Linux cara yang membuatnya. Oleh itu penghormatan pengeluaran isirung (kernel) secara rasminya akan hanya dilakukan oleh Linus sendiri.

Linux boleh di peroleh secara percuma dari Internet. Kebanyakan syarikat yang menerbitkan pecahan Linux seperti MandrakeSoft Inc. ada menjual perisian Linux pada harga yang amat rendah berserta dengan sokongan pembelian yang hebat. Terpulang kepada anda sama ada untuk menurun muatkan dari Internet atau membeli dari pengeluar.

12.1.1 Linus Torvalds
Setiap satu ada permulaannya, begitulah juga dengan Linux yang dimulakan oleh Linus Benedict Torvalds sewaktu beliau masih lagi menjadi seorang pelajar jurusan komputer sains di sebuah universiti di Helsinki, Finland. Idea untuk memulakan projek hobinya ini telah berputik daripada kelas sistem operasinya. Ketika itu pelajar-pelajar yang mengambil mata pelajaran tersebut menggunakan buku teks yang ditulis oleh Prof. Andrew Tanenbaum.

219 Strictly Confidential

Ministry of Education : Computerisation (IT Lab) Infrastruktur Sistem & Linux

Gambar Rajah 130 : Linus Benedict Torvalds

Prof Tanenbaum telah memperkenalkan sistem operasi Minix melalui bukunya, oleh itu tidak hairanlah apabila saudara Linus telah bermula dengan Minix untuk membangunkan Linux pada awal tahun 1991. Hasrat awalnya hanyalah ingin mencipta satu sistem operasi yang lebih teratur dan berkesan dari Minix. Namun enam bulan setelah itu, Linus telah berjaya menjadikan Linux sebagai satu sistem operasi yang stabil dan tersendiri tanpa perlu bergantung kepada Minix lagi.

Sebenarnya pada peringkat awal, Linux hanyalah mengekodkan program pengaturan ingatan yang merupakan sebahagian daripada isirung (kernel) Linux. Setelah itu beliau mula menggabungkan dengan pelbagai kod yang boleh di peroleh secara bebas di Internet dengan isirung (kernel) Linux.

220 Strictly Confidential

Ministry of Education : Computerisation (IT Lab) Infrastruktur Sistem & Linux Pada waktu ini, Linus bekerja di bawah naungan syarikat Transmeta Corporation di Silicon Valley. Terdapat khabar angin yang mengatakan beliau akan bekerja untuk Red Hat, tetapi beliau tetap kekal dengan pendirian untuk tidak menunjukkan minat dan kecenderungan ke atas mana-mana pecahan Linux. Namun Linux tidak menafikan beliau menggunakan Red Hat Linux di rumahnya dan pernah dilihat memakai kemeja-t Red Hat di persidangan Linux Sedunia.

Beliau pernah menegaskan yang beliau bukanlah seorang ketua pengarah syarikat, tetapi beliau hanyalah seorang ketua teknikal yang menumpukan ke arah landasan yang fokus dan jelas di mana setiap keputusan yang beliau ambil akan dipastikan supaya sentiasa dihormati dan diterima pakai oleh semua orang.

Apabila diajukan apa yang akan Linux tempuhi dalam tempoh 10 tahun akan datang beliau menegaskan 10 tahun lepas beliau tidak tahu hala tuju Linux apatah lagi untuk 10 tahun akan datang beliau masih tiada idea ke mana arah Linux. Oleh itu anda mungkin salah seorang yang mencorakkan masa depan Linux.

12.1.2 Alan Cox
Janggut yang panjang dan tebal merupakan identiti Alan Cox yang harus dikenali oleh pengguna Linux. Sebagai seorang yang bertanggungjawab dalam pembangunan isirung (kernel) Linux terutamanya untuk rangkaian dan sistem pemprosesan selari beliau sentiasa menjadi rujukan dan pelakon utama dalam pengeluaran isirung (kernel) rasmi selain Linus Torvalds. Jika anda lebih peka, anda akan mendapati kebanyakan ikon-ikon berkenaan isirung (kernel) akan dilambangkan sebagai seorang yang berjanggut dan bertopi sempena menghargai hasil usaha Alan Cox.

221 Strictly Confidential

Ministry of Education : Computerisation (IT Lab) Infrastruktur Sistem & Linux

Gambar Rajah 131 : Alan Cox

Beliau telah mula bekerja dengan isirung (kernel) Linux sejak pengeluaran isirung (kernel) 1.0 (isirung (kernel) terkini ialah 2.6.x), oleh itu hampir setiap hari beliau melakukan perubahan terhadap isirung (kernel). Untuk memudahkan pembangun isirung (kernel) Linux yang lain, beliau telah menyediakan diari hariannya yang boleh dicapai di http://www.linux.org.uk. Kini Cox banyak menulis diarinya dalam bahasa Welsh, oleh itu lebih baik jika anda membaca diari isterinya.

Jika anda melihat diari beliau pasti anda akan terkejut dengan cara kehidupannya, ia menunjukkan seolah-olah beliau hanya makan Linux, minum Linux dan tidur Linux. Tapi

222 Strictly Confidential

Ministry of Education : Computerisation (IT Lab) Infrastruktur Sistem & Linux harus diingat itu semua tidak menjadi penghalang untuknya mengekalkan

perkahwinannya dengan isterinya, Telsa dan hidup bahagia di samping keluarga.

Sebagai keluarga penggodam yang berjaya, Telsa juga banyak menyumbang kepada pembangunan Linux terutamanya dalam pembangunan aplikasi X Windows GNOME.

12.1.3 Bob Young
Nama Bob Young sentiasa sinonim dengan Red Hat Software Inc.. Sebagai pengerusinya Bob Young telah berjaya membawa Red Hat Software Inc. untuk mencapai titik pulangan modal dalam masa 5 tahun pertama operasi syarikat. Dengan hanya mempunyai 23 orang pekerja pada tahun awal penubuhannya, mereka telah berjaya menyaingi produk yang dikeluarkan oleh Microsft Inc sehingga memenangi pelbagai pengiktirafan dunia. Ini merupakan satu kejayaan besar apatah lagi untuk syarikat yang perisian yang memberikan perisian secara bebas. Oleh itu tanggapan tiada keuntungan boleh diperolehi dari Linux harus dikikis jauh-jauh.

Kejayaan Bob Young memujuk Marc Ewing untuk membangunkan sebuah perisian pengurusan yang dikenali sebagai RPM dengan menggunakan sumber kewangan Caldera, telah menjadi titik tolak kepada kepopularan Red Hat. Selain itu falsafah dan kesungguhan Bob Young dalam mengendalikan Red Hat amat dihormati dan disegani.

12.1.4 Richard Stallman
Beliau merupakan seorang Profesor berbangsa Yahudi di MIT yang kemudiannya menjadi pengasas Free Software Foundation Inc, beliau tidaklah terlibat dengan Linux secara langsung, namun usaha yang dimulakannya telah berjaya membuka mata orang ramai akan keberkesanan perisian bebas ini. Melalui organisasi tersebut, Stallman telah menghasilkan pelbagai projek perisian, oleh itu beliau mendapati beliau memerlukan lesen hak cipta untuk melindungi perisian mereka tanpa melanggar prinsip-prinsip

223 Strictly Confidential

Ministry of Education : Computerisation (IT Lab) Infrastruktur Sistem & Linux mereka, hasilnya lesen GNU GPL telah diterbitkan. Kita akan membincangkan lesen GNU GPL ini dengan lebih lanjut selepas ini.

Sebenarnya sebahagian ideologi yang cuba dibawa oleh Free Software Foundation ini telah lama dianjurkan oleh Islam, iaitu ilmu haruslah dikongsi dan disebarkan cuma yang menyedihkan ialah tiadanya sokongan yang kukuh terhadap pendekatan sebegini. Sesungguhnya ilmu yang kita miliki itu hanyalah umpama setitik air di lautan yang luas, saya tidaklah bermaksud ingin mendabik dada tetapi sekadar mengingati sesama insan termasuk diri sendiri. Sebagai manusia yang tidak maksum kita selalu melewati batasbatas yang telah digariskan.

12.1.5 Robert Scheifler dan James Gettys
Mereka berdua merupakan pengasas awal kepada sistem grafik Linux yang dikenali sebagai X Windows. Bahkan nama James Gettys telah disemadikan untuk terminal konsol Linux.

224 Strictly Confidential

Ministry of Education : Computerisation (IT Lab) Infrastruktur Sistem & Linux

12.2Pecahan Linux
Salah satu keunikan Linux ialah tersedianya banyak pilihan untuk pengguna memilih pelbagai pecahan Linux. Pecahan yang dimaksudkan di sini ialah pecahan Linux yang mempunyai pelbagai ideologi dan falsafah yang tersendiri. Namun semua pecahan ini sentiasa menggunakan isirung (kernel) dan beberapa perisian asas yang sama. Inilah kunci sebenar yang menyebabkan kejayaan Linux.

Adalah mustahil untuk saya menyenaraikan semua pecahan Linux di sini, oleh itu saya hanya akan membincangkan pecahan yang terbaik, popular dan dikenali ramai sahaja.

12.2.1 Debian
Debian atau nama timangannya "DEB" yang dijalankan oleh beberapa sukarelawan merupakan antara versi Linux yang mengandungi paling banyak pakej perisian yang sedia-atur untuk dilarikan. Proses pemuatannya amat mudah dan menarik.

Logo Tapak web Versi terkini Seni bina Pilihan penulis

http://www.debian.org Debian v3.0r2 (Isirung 2.4.20) Intel/IBM *****

225 Strictly Confidential

Ministry of Education : Computerisation (IT Lab) Infrastruktur Sistem & Linux

12.2.2 Red Hat
Satu ketika dahulu di antara semua pecahan Linux, Red Hat kelihatan seperti dapat memberikan jawapan kepada semua permintaan yang diperlukan. Kekuatannya pada proses pemuatan yang mudah hingga kepada pengendalian pakej perisian dan sistem yang hebat serta disokong dengan sokongan selepas pembelian daripada pusat Red Hat amat mengagumkan. Sesuai untuk semua peringkat, baik pengguna baru, pertengahan mahupun pengguna berkemahiran tinggi. Bahan bacaan dan kaedah konfigurasi untuk Red Hat juga mudah didapati melalui buku, majalah dan tapak-tapak web.

Banyak juga pecahan Linux yang lain juga merupakan terbitan dari Red Hat Linux. Bahkan buku ini juga memilih Red Hat Linux sebagai platform. Saya setia menggunakan Red Hat Linux sejak versi 2.0 lagi, tetapi kini telah berpaling kepada Debian kerana beberapa isu di dalam Red Hat itu sendiri.

Logo Tapak web Versi terkini Seni bina Pilihan penulis

http://www.redhat.com Red Hat v9 (Isirung 2.4.18-20) Intel/IBM *

12.2.3 Slackware
Kadangkala Slackware kelihatan semakin ke belakang dan semakin berkurangan popularitinya. Red Hat banyak belajar dari Slackware sebenarnya, namun ada beberapa kelebihan yang tidak dapat ditandingi sehingga membuatkan Slackware seperti legenda untuk Linux terutamanya dalam pengendalian sistem dan sekuriti. Walnut Creek yang merupakan pengeluar bertauliah Slackware juga menyediakan sokongan terhadap penggunanya, namun ia masih jauh ketinggalan jika dibandingkan dengan apa yang ditawarkan oleh Red Hat.

226 Strictly Confidential

Ministry of Education : Computerisation (IT Lab) Infrastruktur Sistem & Linux

Logo Tapak web Versi terkini Seni bina Pilihan penulis

http://www.slackware.com Slackware v9.1 (Isirung 4.3.1.2) Intel/IBM ***

12.2.4 Yellow Dog
YellowDog Linux (YDL) merupakan terbitan Red Hat untuk seni bina PowerPC. YDL mampu dimuatkan bersama-sama Mac OS atau menggantikan terus Mac OS dalam "New World ROM" (Mac G3 dan G4). Kaedah pemuatan yang mudah dan menarik, YDL turut menawarkan pemuatan bergrafik, KDE dan pelbagai aplikasi lain yang pastinya akan mengagumkan anda.

Logo Tapak web Versi terkini Seni bina Pilihan penulis

http://www.yellowdog.com YellowDog v3.0.1 Power PC (PPC) *****

227 Strictly Confidential

Ministry of Education : Computerisation (IT Lab) Infrastruktur Sistem & Linux

12.2.5 Mandrake
Merupakan terbitan daripada Red Hat, pada peringkat awalnya banyak pihak yang merungut, tetapi kini ia telah matang dan terus menjadi pilihan ramai pengguna Linux. Mempunyai pelbagai program grafik yang menarik dan hebat, namun banyak falsafahnya yang boleh dipertikaikan. Mandrake juga menggelar isirungnya (kernel) sendiri yang dikodkan semula dari isirung (kernel) asal.

Logo Tapak web Versi terkini Seni bina Pilihan penulis

http://www.mandrakelinux.com Mandrake v9.2 (Isirung 2.4.1.2) Intel/IBM *****

12.2.6 SuSe
Merupakan pilihan terbaik untuk digunakan, berasal dari German dan memiliki banyak kelebihan. Sebutan sebenarnya ialah “soo-sah” dan kini telah dibeli oleh Novell Inc. untuk diserapkan di dalam sistem operasi Netware mereka.

Logo Tapak web Versi terkini Seni bina Pilihan penulis

http://www.suse.org SuSe v9.0 (Isirung 4.3.1.2) Intel/IBM *

228 Strictly Confidential

Ministry of Education : Computerisation (IT Lab) Infrastruktur Sistem & Linux

12.2.7 Ketupat
Merupakan percubaan terbaik yang pernah lahir dari jurukod Malaysia dan merupakan terbitan Red Hat. Penulis mendapati pecahan ini sudah mati dan tidak mendapat sambutan. Selain itu ia juga dikaitkan dengan ajaran sesat (disahkan oleh Jabatan Agama Islam Negeri Selangor, sila rujuk kepada keratan akhbar Utusan Melayu). Saya tidak mahu dan tidak berminat untuk mengulas lebih lanjut berkenaan falsafah dan ideologi yang dibawa mereka, namun usaha awal untuk menerbitkan pecahan Linux Malaysia harus disokong dan diberikan sekalung penghargaan.

Logo Tapak web Versi terkini Seni bina Pilihan penulis

Tidak diperolehi http://www.ketupatlinux.com.my (telah ditutup) Ketupat v2.0 Intel/IBM Tidak dalam senarai pilihan

229 Strictly Confidential

Ministry of Education : Computerisation (IT Lab) Infrastruktur Sistem & Linux

12.3 Hakcipta Linux
Mengikut seksyen 7(3) Akta Hakcipta 1987 dan Seksyen 27L(1) Akta Hakcipta (Pindaan) 1996, perisian komputer merupakan karya sastera. Perisian komputer yang dimaksudkan di sini bererti suatu ungkapan, dalam apa jua bahasa pengaturcaraan, kod atau tata tanda set arahan. Mungkin terdapat pertanyaan apakah ciri-ciri kesusasteraan yang terdapat pada program komputer, tetapi jika kita melihat kepada tafsiran karya sastera itu sendiri dan prinsip-prinsip asas hakcipta berkenaan keaslian, maka tidaklah ganjil apabila program komputer digolongkan sebagai karya sastera.

Malaysia bukanlah hanya negara di dunia ini yang meletakkan program komputer sebagai karya sastera, malah banyak negara lain yang mempunyai peruntukan yang sama. Sebagai anggota Konvensyen Berne, Malaysia sentiasa memberi perlindungan kepada karyakarya sastera dan seni dari negara anggota lain. Kerajaan Malaysia telah banyak kali meminda Akta Hakcipta 1987 dalam usaha memberikan perlindungan kepada hasil karya tersebut berdasarkan Konvensyen Berne. Linux telah dilesenkan oleh Linus Torvalds di Helsinki, Finland di bawah pelesenan "GNU General Public License (GPL)" (LAMPIRAN C mengandungi lesen asal GPL). Lesen GPL telah diterbitkan untuk projek GNU yang dijalankan oleh Free Software Foundation Inc yang diketuai oleh Richard Stallman.

Lesen GPL membenarkan perisian yang dilesenkan di bawahnya untuk di sebarkan dan di ubahsuai, tetapi menghalang sebarang pertukaran wang untuk setiap pecahan dan penggunaannya. Lesen GPL membenarkan sesiapa sahaja menjual dan memperolehi keuntungan dari perisian bebas tadi, namun ia tidak membenarkan sesiapa pun menghalang orang lain untuk mengedarkan perisian tersebut dalam apa jua cara termasuklah dalam bentuk separa-binari ataupun kod sumber. Harus diingat bahawa hakcipta semua perisian GPL masih terletak pada penulisnya, oleh itu semua undangundang hakcipta Malaysia serta antarabangsa masih lagi melindungi perisian dan penulisnya.

230 Strictly Confidential

Ministry of Education : Computerisation (IT Lab) Infrastruktur Sistem & Linux

Lesen GPL membenarkan sesiapapun untuk mengubahsuai, mengedar dan seterusnya menerbitkan perisian yang baru berdasarkan perisian bebas yang asal dengan syarat menyatakan penulis asal pada kod sumber yang digunakan dan mengedarkan kod sumber ubahsuai tersebut. Oleh itu perisian baru dan terbitan itu juga haruslah dilesenkan di bawah lesen GPL. Di Malaysia sebarang pelanggaran terhadap lesen GPL boleh didakwa di bawah Seksyen 27L(1) Akta Hakcipta (Pindaan) 1996, Seksyen 3 Akta Hakcipta 1986, Seksyen 7(3b) Akta Hakcipta 1987, Seksyen 40(1) Akta Hakcipta 1987, Seksyen 40(2) Akta Hakcipta 1987 dan Seksyen 40(3) Akta Hakcipta 1987.

12.4 Soal Jawab Linux
Hingga setakat ini, saya harap anda telah mempunyai idea, minat dan cinta terhadap Linux. Namun berdasarkan pengalaman saya sebagai seorang pensyarah dan penceramah Linux, saya banyak menerima soalan-soalan yang menarik. Kadangkala persoalan yang diutarakan kelihatan seperti kurang penting, tetapi saya sentiasa berpegang kepada falsafah "Tiada soalan yang kurang bijak", mungkin hanya jawapannya sahaja yang sebaliknya. Terpulanglah kepada anda untuk menilainya.

1. Apakah itu Sistem Operasi atau OS?

Ianya merujuk kepada sekumpulan perisian yang mengawal sumber-sumber sistem seperti RAM dan ruang cakera. OS juga menyediakan sistem fail yang mengawal storan data. Sebuah OS juga harus menyediakan Aplikasi

Pengaturcaraan (API – Application Programming Interface) yang memudahkan pembangunan pengaturcaraan aplikasi.

231 Strictly Confidential

Ministry of Education : Computerisation (IT Lab) Infrastruktur Sistem & Linux 2. Apakah Linux? Linux ialah terbitan sistem operasi UNIX. Linux mampu dilarikan untuk pelbagai platform seperti Intel x86, Alpha, PowerPC dan komputer tapak tangan.

3. Adakah benar Linux sehebat yang diperkatakan? Linux sentiasa memenangi pengiktirafan dunia IT antaranya, Sistem Operasi Komputer Meja Terbaik (Infoworld.com, 2000). Organisasi Sokongan Teknikal Terbaik (Infoworld.com, 2000). Menjadi pilihan selain Microsoft NT/2000/XP

Peguam-peguam serta pengurus-pengurus Microsoft secara terang-terangan mengatakan Linux adalah musuh utama Microsoft sekarang.

4. Mampukah Linux menjadi OS peribadi saya? Keupayaan Linux untuk melarikan pelbagai program serentak dan pada masa yang sama mengendalikan ramai pengguna serta penghasilan kualiti grafik yang tinggi tidak dapat dipertikaikan. Linux mempunyai sistem GUI sofistikated yang dikenali sebagai X Windows dan mampu berkongsi fail dengan OS UNIX, Windows, OS/2 dan lainnya. Bahkan program GUI yang dilarikan oleh X Windows juga mampu dieksport melalui rangkaian untuk dipaparkan di komputer terpisah. Keupayaan Linux dalam berbilang tugas, memori maya dan sistem fail telah terbukti hebat. Linux juga mampu menjadi pelayan fail pencetak (printer) walaupun untuk sistem Windows Microsoft.

Pakej perisian yang dikenali SAMBA membolehkan semua komputer peribadi (yang menggunakan protokol LanManager, CIFS dan NetBIOS) berkomunikasi dengan sistem fail dan pencetak (printer) yang disambungkan kepada mesin Linux.

232 Strictly Confidential

Ministry of Education : Computerisation (IT Lab) Infrastruktur Sistem & Linux

5. Mampukah Linux memainkan peranan penting untuk Pembekal Servis Internet? Linux boleh ditetapkan sebagai dinding api untuk keselamatan dan kredibiliti sistem menggunakan iptables. Pelayan FTP Linux (WU-FTPD) membenarkan pemindahan fail antara komputer. Pelayan ssh Linux membolehkan pembinaan terowong inskripsi agar hubungan antara pelayan dan pelanggan adalah selamat. Pelayan web Linux (Apache) membolehkan pengguna melihat tapak web anda dan seterusnya menjalankan aktiviti perumahan web. Pelayan NFS dan SAMBA Linux membenarkan perkongsian fail dan sumber melalui rangkaian.

6. Apakah "Perisian Bebas"? Kebebasan untuk mengedar dan menyalin. Kebebasan untuk melakukan pengubahsuaian kepada kod sumber kerana kod sumber sentiasa dibekalkan. Kebebasan untuk mengedarkan versi ubahsuai. Tidak semestinya percuma; kos pengedaran dan menyediakan sokongan boleh dikenakan bayaran

7. Bagaimana kedudukan Linux jika dibandingkan dengan OS lain? Linux adalah stabil dan mampu berkembang lebih pesat lagi.

8. Apakah yang mampu saya peroleh dari Linux jika dibandingkan dengan Windows 2000/NT/XP? Keluarga Microsoft Windows boleh berkomunikasi dengan pelbagai jenis komputer, begitu juga halnya dengan Linux. Keluarga Microsoft Windows mampu menjaga keselamatan data sensitif dan mengelakkan penggunaan tidak sah, begitu juga dengan Linux. Sebenarnya, semua OS Microsoft Windows dan Linux mematuhi kelayakan asas sebagai sebuah sistem operasi dalam persekitaran berangkaian namun Linux mampu melakukan apa sahaja yang keluarga Microsoft Windows mampu lakukan bahkan lebih.

233 Strictly Confidential

Ministry of Education : Computerisation (IT Lab) Infrastruktur Sistem & Linux 9. Perlukah saya membayar untuk memperolehi dan menggunakan Linux? Tidak ianya adalah PERCUMA dan BEBAS. Anda bebas untuk melakukan apa sahaja selagi tertakluk di bawah perundangan lesen GNU GPL dan GNU FDL.

12.5 Linux Untuk Pendidikan
Linux telah terbukti menjadi alternatif kepada kaedah penjimatan dalam sesebuah organisasi tanpa ragu-ragu, di mana ia telah menjadi pilihan terbaik mereka yang terlibat dalam pembangunan teknologi informasi di sekolah-sekolah. Saya pernah terlibat dengan beberapa buah sekolah di Malaysia yang terlibat dengan Program Sekolah Pintar di bawah naungan sebuah syarikat komputer nasional. Ketika itu kami telah membekalkan produk pembangunan kepada mereka menggunakan Linux. Hasil penerimaan dan tindak balas dari mereka adalah baik dan memuaskan. Namun ini hanyalah satu perbandingan subjektif, tanpa sebarang kaji selidik yang piawai.

Melalui pengalaman tersebut, saya pernah ditanya oleh seorang guru yang dihormati di Paya Rumput, Melaka adakah Linux mampu menjadi pilihan terbaik kepada kaum guru dan pelajar? Jawapannya mudah, tidak dinafikan Linux mungkin datang secara percuma, tetapi ini tidak bermaksud tiada program berkualiti tinggi untuk Linux dalam pendidikan. Bahkan kebanyakan perisian bebas adalah percuma dan amat baik.

Di halaman web LinuxForKids dan SEUL/edu sahaja, terdapat ratusan perisian tersedia pakai yang dapat membantu pengguna Linux dalam alam pendidikan. Selain itu di keduadua tapak ini banyak lagi sambungan ke tapak-tapak pendidikan Linux yang lain.

Tapak SEUL/edu (Simple End User Linux Project), merupakan kumpulan perbincangan yang berminat dengan Linux untuk pendidikan. Ia merangkumi semua aspek penggunaan Linux oleh guru, penjaga dan murid. Sebagai tambahan, mereka juga sedang mengumpul sumber-sumber yang membolehkan pembangunan (dengan bantuan beberapa

234 Strictly Confidential

Ministry of Education : Computerisation (IT Lab) Infrastruktur Sistem & Linux sukarelawan) untuk pelbagai perisian sumber terbuka yang mampu membuatkan Linux lebih sesuai untuk pengajar dan penjaga.

dijelaskan di sini ialah Linux dibangunkan oleh ratusan ribu jurukod di seluruh dunia oleh itu hak cipta Linux terletak di tangan Linus, namun program lain terletak kepada pengatur cara yang membuatnya. Oleh itu penghormatan pengeluaran isirung (kernel) secara rasminya akan hanya dilakukan oleh Linus sendiri.

Linux boleh di peroleh secara percuma dari Internet. Kebanyakan syarikat yang menerbitkan pecahan Linux seperti MandrakeSoft Inc. ada menjual perisian Linux pada harga yang amat rendah berserta dengan sokongan pembelian yang hebat. Terpulang kepada anda sama ada untuk menurun muatkan dari Internet atau membeli dari pengeluar.

12.6Sifat Asas Linux
Setiap pecahan Linux akan datang dengan sebuah isirung (kernel) yang sebenarnya merupakan elemen terpenting dalam sistem operasi anda. Isirung (kernel) akan melakukan semua panggilan sistem Linux dan POSIX. Red Hat Linux 9 contohnya dibekalkan dengan Isirung (kernel) 2.4.18-20. Semua pecahan Linux hanya akan membekalkan isirung (kernel) yang bernombor genap sahaja di dalam versi mereka (contohnya 2.2, 2.4 dan 2.4), manakala isirung (kernel) yang bernombor ganjil pula merujuk kepada isirung (kernel) pembangunan dan mungkin tidak stabil (contohnya 2.1, 2.3 dan 2.5).

Selain mempunyai isirung (kernel) yang sama (cuma versi yang berlainan) semua pecahan Linux turut mempunyai beberapa persamaan pakej asas seperti di bawah:

235 Strictly Confidential

Ministry of Education : Computerisation (IT Lab) Infrastruktur Sistem & Linux

• • • • • •

Shell o BASH, zsh dan c shell Teks Editor o vi dan pico Pengkompil o gcc, perl, tcl/tk dan python Pengurusan o control panel, backup, rangkaian da komunikasi Dokumentasi o man dan whatis GUI o GNOME, KDE

12.7 Linux, Linux dan Linux Lagi
12.7.1
Sistem GUI Set Pejabat Pelayan Web Pelayan Intranet

Perbandingan Aplikasi Linux dan Microsoft Windows
Aplikasi Linux KDE, GNOME, AfterStep, fvwm StarOffice, Applixware, Corel Office, KOffice Aplikasi Windows 9x, NT, 2000 Windows, AfterDark Microsoft Office, Applixware, StarOffice, Corel Office

Apache, StrongHold, Netscape Enterprise Microsoft IIS, Netscape Enterprise IntraStore, Hawkeye, Core Fusion, Lotus Domino GIMP. ElectricEyes, xv Sendmail, QMail, exim VariCAD, LinuxCAD MySQL, Postgre SQL, DB2, Oracle, Microsoft Exchange, Lotus Domino Adobe Photoshop, Paint Shop Pro, CorelDraw MS Exchange AutoCAD, IntelliCAD MS Access, MS SQL, DB2, Oracle,

Alatan Grafik Pelayan Mel Alatan CAD Sistem Pangkalan

236 Strictly Confidential

Ministry of Education : Computerisation (IT Lab) Infrastruktur Sistem & Linux
Data / RDBMS Pelayar Internet Informix, Sybase Netscape Communicator, StarOffice Informic, Sybase Netscape Communicator, MS Internet Explorer, NEO Planet, Opera Java – MS Visual J++, JBuilder, C/C++ MS Visual C, Insprice Borland C, Visual Basic Netscape, MS Frontpage, HTML Pro, Sausage, etc MS Money, Intuit Quicken Oracle, PeopleSoft Notepad, Wordpad, vi MS Media Player, RealPlayer Winzip, Pkzip Winzip, PKzip FTP, CuteFTP Mirc, icq DOOM, Quake II, Quake III, Wing Commander

Alatan IDE

Jave – Andy J, C/C++ - GNU C/C++, Gtk Pro, GTK+, Qt Netscape, HTML Pro, StarOffice, OpenIOffice

Editor HTML

Perakaunan Personel GNU Cash Perakaunan Pejabat Teks Editor Pemain Multimedia Utiliti Pemampat Utiliti Arkib Aplikasi FTP Aplikasi Celoteh Permainan AppenGen, Oracle Pico, vi, gnotepad, gEdit XMMS, Xanim, RealPlayer, MpegTV Gunzip, bzip2 Tar Ftp, Wuftp, CuteFTP Girc, Gicq, kicq DOOM, Quake II, Quake III, Magic III, Heroes of Nights

12.7.2 Informasi Am

Bahan Laman Web Just Linux Projek Dokumentasi Linux http://www.justlinux.com/

URL

http://metalab.unc.edu/mdw/

Soalan Lumrah Untuk Linux berserta Jawapan http://www.cl.cam.ac.uk/users/iwj10/linux-faq/index.html Perkakasan Linux Informasi Linux Pemuatan Linux dan Permulaan Linux Linux Antarabangsa Linux Jurnal Linux Meta FAQ http://www.fokus.gmd.de/linux/linux-hardware.html ftp://rtfm.mit.edu/pub/usenet-byhierarchy/comp/os/linux/answers/linux/info-sheet http://metalab.unc.edu/mdw/LDP/gs/gs.html http://li.org/ http://www.ssc.com/lj/index.html/ ftp://rtfm.mit.edu/pub/usenet-byhierarchy/comp.os/linux/answers/linux/meta-faq

237 Strictly Confidential

Ministry of Education : Computerisation (IT Lab) Infrastruktur Sistem & Linux
Linux NOW! Informasi Linux Sumber Linux Tinjauan Perisian Linux Panduan Pentadbiran Sistem Linux Pendaftaran Kumpulan Pengguna Linux Gelanggang Web Linux Slashdot Panduan Pentadbiran Rangkaian Linux Tenungan Linux Sijil Profesional Linux Perisian FreshMeat http://www.linuxnow.com/ http://www.linux.org/ http://linuxresources.com/ http://karlsberg.usask.ca/~slg/lsr/lsr.html http://linuxwww.db.erau/SAG/index.html http://www.linux.org/users/index.html http://nll.interl.net/lwr/ http://www.slashdot.org/ http://www.unituebingen.de/zdv/projeckte/linux/books/nag/nag.html http://fokus.gmd.de/linux/ http://www.digitalmetrics.com http://freshmeat.net/

238 Strictly Confidential

Ministry of Education : Computerisation (IT Lab) Infrastruktur Sistem & Linux

12.7.3 X Windows

Perisian Metrolink Xfree86 Project Xi graphics GNOME KDE http://www.metrolink.com http://www.xfree86.org/ http://www.xinside.com/ http://www.gnome.org/ http://www.kde.org/

URL

239 Strictly Confidential

Ministry of Education : Computerisation (IT Lab) Infrastruktur Sistem & Linux

12.7.4 URL Pecahan dan Perisian Berguna Untuk Linux
Laman Web Tapak FTP BLINUX Tapak FTP Caldera Tapak FTP Debian Freshmeat Arkib Georgia Tech Aplikasi Linux Aplikasi Linux dan Utiliti untuk pengguna baru Aplikasi Linux dan Utiliti Arkib Isirung (kernel) Linux Peta Aplikasi Linux Tapak FTP Red Hat Arkib Linux UNC Tapak FTP Walnut Creek Tapak Perisian Linux Woven URL ftp://leb.net/pub/blinux/ ftp://ftp.caldera.comt/pub/ ftp://ftp.debian.org/ http://freshmeat.net/ ftp://ftp.cc.gatech.edu/pub/linux/ http://linuxapps.com/ http://ameritech.net/users/dbarber/index.html http://www.hongik.com/linux/linapps.html ftp://ftp.kernel.org/ http://www.linux.org/apps/lsm.html ftp://ftp.redhat.com/pub/ ftp://metalab.unc.edu/pub/Linux/ ftp://warchive.cdrom.com/pub/linux/ http://www.fokus.gmd.de/linux/linux-softw.html

240 Strictly Confidential

Ministry of Education : Computerisation (IT Lab) Infrastruktur Sistem & Linux
PANDUAN PENGAJAR

Pelajaran 13 :
241

Menginstalasi & Konfigurasi
Strictly Confidential

Ministry of Education : Computerisation (IT Lab) Infrastruktur Sistem & Linux

Mukadimah:
Dalam pelajaran ini anda akan diperkenalkan kepada proses instalasi Linux dan seterusnya membimbing anda untuk menghabiskan proses instalasi dengan menggunakan cakera padat (CD-ROM). Selain itu anda juga akan diberikan prosedur-prosedur am selepas proses instalasi serta mencipta akaun pengguna (user account) yang lain. Anda juga akan diberikan peluang mencuba beberapa arahan khas untuk penutupan sistem dan mendapatkan bantuan secara terus.

Objektif:
1. Mengenali kaedah dan prosedur instalasi dalam Red Hat Linux 2. Mengetahui prosedur persediaan sebelum proses instalasi 3. Mengetahui kaedah mengubah sekatan dengan fips 4. Meneruskan proses instalasi dengan menggunakan cakera padat (CD-ROM) 5. Mengetahui prosedur selepas instalasi 6. Mengetahui kaedah mencipta akuan pengguna 7. Mengetahui kaedah mendapatkan bantuan dari sistem 8. Mengetahui kepelbagaian kaedah menutup sistem dan menghidupkannya semula

242 Strictly Confidential

Ministry of Education : Computerisation (IT Lab) Infrastruktur Sistem & Linux

13 PROSES MENGINSTALASI 13.1 Pengenalan
Bahagian ini disiapkan untuk membimbing pembaca secara langkah demi langkah dalam proses pemuatan Red Hat Linux Versi 9 secara grafik menggunakan pemacu cakera padat (CD-ROM drive). Di samping itu penulis juga ada menyentuh secara ringkas kepada beberapa kaedah lain selain pemuatan dari pemacu cakera padat (CD-ROM drive). Namun yang demikian sebagai pengguna baru dan pemuatan untuk sebuah mesin sahaja, kaedah pemuatan dari pemacu cakera padat (CD-ROM drive) merupakan pemilihan terbaik dan efisien.

Penulis mencadangkan agar anda membaca keseluruhan bahagian ini terlebih dahulu sebelum mula melakukan pemuatan. Berdasarkan pengalaman sewaktu mula berjinakjinak dengan Linux, penulis banyak melakukan kesilapan yang tidak sepatutnya dilakukan semata-mata kerana tidak mempunyai pengetahuan yang mencukupi dan bersikap terburu-buru.

Selepas peserta menyelesaikan bab ini, para pembaca seharusnya dapat melakukan pemuatan Red Hat Linux pada mesin Intel 80x86 dengan yakin dan berpengetahuan. Di samping itu para peserta juga seharusnya peka dan mampu untuk melakukan pemuatan pecahan Linux lain secara amnya.

13.2 Persediaan Menginstalasi
Hidup tanpa persediaan adalah sia-sia. Dalam apa hal sekalipun kita seharusnya bersedia untuk menghadapi kemungkinan masalah yang akan timbul di kemudian hari. Keupayaan dalam menangani masalah akan membezakan seseorang individu. Hal yang sama juga boleh diadaptasikan apabila kita melakukan pemuatan Linux. Anda tentu tidak mahu melakukan kesilapan kecil yang menyebabkan anda terpaksa melakukan proses pemuatan ini dari mula berulang-ulang kali.

243 Strictly Confidential

Ministry of Education : Computerisation (IT Lab) Infrastruktur Sistem & Linux Oleh itu satu kaedah yang betul dan tepat ialah dengan mengumpulkan seberapa banyak maklumat berkenaan sistem perkakasan anda terlebih dahulu. Adalah menjadi tabiat yang elok jika anda membaca panduan yang diberikan oleh pembekal terlebih dahulu ataupun membuka sarung CPU untuk melihat perkakasan anda dengan lebih dekat. Sentiasa pastikan anda mematuhi peraturan anti-statik dan mengenakan kaedah yang betul sewaktu melakukannya. •

Cakera Pastikan anda mengetahui jumlah sebenar saiz HDD anda (dalam Mbyte) dan bilangan silinder HDD tersebut. Sekiranya anda mempunyai lebih dari satu HDD, pastikan anda mengetahui yang mana merupakan Master dan slave. Kaedah melabel adalah satu praktis yang baik sekiranya anda mempunyai lebih dari satu HDD yang sama saiz dan model pengeluar.

Memori Jumlah memori RAM anda (contohnya 64Mb, 512 Mb)

Pemacu Cakera Padat (CD-ROM drive) Jenis antara muka (IDE atau SCSI)

Tetikus Jenis penyambung tetikus anda adalah penting seperti PS/2 atau serial. Jika serial, di port manakah ianya diletakkan. Bilangan butang yang ada pada tetikus anda juga adalah penting. Mempunyai tetikus 3 butang memberikan kelebihan dalam menggunakan aplikasi X Windows.

• •

Video Model pengeluar, cip video dan jumlah video RAM yang anda ada Monitor

244 Strictly Confidential

Ministry of Education : Computerisation (IT Lab) Infrastruktur Sistem & Linux Model pengeluar, frekuensi monitor dan nisbah kebolehan kadar segar semula secara melintang dan menegak. Biasanya maklumat ini dapat diperolehi dari label di belakang monitor anda. •

Kad Eternet Pengeluar dan model cip (contohnya Dlink DFE-538TX 10/100 Adapter), anda juga seharusnya mengetahui alamat MAC terutamanya jika anda memerlukan sistem “boot” (booting sistem) dari rangkaian. Alamat MAC ini dapat diperolehi dengan cara melihat kepada label di NIC tersebut, alamat MAC ini terdiri dari 12 oktet (48bit) contohnya 00:08:0D:CC:E5:33, tiga bahagian pertama oktet ini mewakili informasi pengeluar dan keseluruhannya mewakili alamat perkakasan NIC tersebut. Mengetahui alamat IP perumah, alamat IP penghala, netmask dan alamat IP pelayan nama juga adalah perlu jika anda bercadang untuk menyambungkan PC anda ke rangkaian setempat (LAN) anda. Merujuk kepada pengendali sistem merupakan perkara bijak yang boleh anda lakukan untuk mendapatkan maklumat yang diperlukan berkenaan rangkaian setempat anda.

Pencetak (printer) Model pengeluar dan port di mana ia disambungkan (kebiasaannya LPT1). Jika anda menggunakan pencetak (printer) rangkaian, pastikan anda tahu alamat IP atau DNS serta protokol yang disokong oleh pencetak (printer) tersebut.

Modem Model pengeluar, kelajuan maksimum, dan port di mana ia disambungkan (sekiranya modem luaran)

Beberapa peralatan tambahan seperti alat pengimbas, CDR dan kad TV juga serasi dengan Linux. Namun anda tetap dinasihatkan supaya memastikan keserasiannya dengan Linux melalui Senarai Keserasian yang boleh diperolehi dari tapak web Red Hat. Secara amnya, anda perlu mempunyai ruang yang cukup untuk isirung (kernel) Linux anda dan

245 Strictly Confidential

Ministry of Education : Computerisation (IT Lab) Infrastruktur Sistem & Linux perisian aplikasi yang anda ingini. Kebanyakan pengguna akan melakukan salah satu dari 3 keadaan di bawah ini:

1. Linux merupakan satu-satunya sistem operasi yang ada di dalam cakera anda. 2. Linux dan satu atau lebih sistem operasi di dalam cakera yang sama. 3. Linux dan sistem operasi lain berada di dalam cakera yang berlainan tetapi masih dalam satu sistem yang sama.

Sekiranya anda melakukan pilihan kedua iaitu Linux dan sistem operasi lain berada di dalam cakera yang sama, anda perlu memastikan cakera anda telah dipecahkan kepada pecahan yang secukupnya. Jika tidak anda perlu membuat perubahan ke atasnya. Bahagian seterusnya akan memerihalkan pengubahsuaian pecahan ini dengan mengambil kira sistem operasi selain dari Linux ialah Windows.

13.3 Mengubah Sekatan Dengan FIPS
Terdapat utiliti dari sumber terbuka yang dikenali sebagai fips yang mampu mengubah penyekatan cakera untuk membolehkan anda memberi ruang untuk memuatkan Linux di dalam sistem anda. Namun aplikasi ini hanya akan berfungsi kepada sekatan jenis FAT sahaja dan tidak berfungsi untuk sekatan jenis NTFS. Sekiranya anda perlu mengubah sekatan NTFS, anda dinasihatkan menggunakan aplikasi Partition Magic ataupun aplikasi sumber terbuka

Sebelum anda mengubah sekatan cakera anda, pastikan anda melakukan tugasan ini di dalam sistem Windows anda terlebih dahulu: 1. Salin duakan semua data penting ke dalam media salinan yang lain. 2. Larikan aplikasi scandisk 3. Larikan aplikasi defragmant

246 Strictly Confidential

Ministry of Education : Computerisation (IT Lab) Infrastruktur Sistem & Linux Setelah anda bersedia, anda boleh mulakan proses yang paling bahaya ini: 1. Buat satu cakera liut but untuk sistem Windows anda. 2. Salin semua fail di dalam /dosutils/fips/ dari CD 1 Red Hat anda kepada cakera liut but tersebut. i. /dosutils/fips20/fips.exe ii. /dosutils/fips20/restorrb.exe iii. /dosutils/fips20/errors.txt iv. /dosutils/fips20/fips.doc v. /dosutils/fips20/fips.faq

3. Rebut sistem anda dan masukkan cakera liut tersebut ke dalam pembaca cakera liut anda. 4. But sistem anda dengan menggunakan cakera liut tersebut. 5. Pada prom DOS tersebut, taipkan fips 6. Apabila fips telah dilarikan, anda akan melihat informasi 7. Tekan apa sahaja butang di papan kekunci untuk meneruskan operasi 8. Tekan butang “y” pada papan kekunci untuk membuat salinan sektor “boot” Kemudian anda akan diberikan soalan, jawab “y” 9. Setelah sektor “boot” disalin ke dalam cakera liut but anda, anda akan ditanya soalan lagi 10. Nilai yang diberikan merujuk kepada ruang kosong yang akan dibuat ke atas cakera. Tekan butang arah-kanan pada papan kekunci untuk menambahkan saiz pecahan (FAT, Windows) dan mengecilkan saiz pecahan kosong (untuk Linux) sehingga anda mencapai keluasan pecahan yang dikehendaki, dan tekan Enter. Periksa pilihan yang telah anda buat sekali lagi. 11. Jika anda ingin mengubah saiz tersebut, tekan r; atau tekan c untuk meneruskan proses ini. 12. Anda akan diberikan pilihan seperti di bawah, tekan y untuk mengakhiri pilihan dalam proses ini.

247 Strictly Confidential

Ministry of Education : Computerisation (IT Lab) Infrastruktur Sistem & Linux

New boot sector: Boot sector: Bytes per sector: 512 Sectors per cluster: 8 Reserved sectors: 1 Number of FATs: 2 ……. …………….. ………………… Checking boot sector … OK Ready to write new partition scheme to disk Do you want to proceed (y/n)?

13. Jika tiada masalah yang berlaku, anda akan memperoleh dua sekatan; satu untuk Windows dan satu lagi sekatan kosong yang membolehkan anda memuatkan Linux. 14. “Reboot” sistem anda dan anda sepatutnya mampu memasuki sistem Linux anda tanpa sebarang masalah.

Jika sekiranya Windows anda tidak boleh didirikan selepas proses pemecahan dengan fips, anda boleh mengundurkan kesilapan anda dengan melarikan arahan restorrb.exe melalui disket but yang telah anda buat tadi. Keadaan terburuk yang mungkin terjadi ialah anda terpaksa memuatkan sistem anda dengan Windows sekali lagi dan menyimpan semula semua data yang telah anda salin duakan.

248 Strictly Confidential

Ministry of Education : Computerisation (IT Lab) Infrastruktur Sistem & Linux

13.4 Kaedah Menginstalasi
Untuk menuju ke sesuatu destinasi yang sama kadangkala kita mempunyai pelbagai pilihan. Pilihan ini biasanya bergantung kepada keadaan sekeliling dan keperluan kita. Linux juga ada menyediakan pelbagai pilihan untuk kita melakukan proses pemuatan. Persoalannya yang manakah lebih sesuai?

Ringkasnya terdapat 4 mod pemuatan, iaitu pemacu cakera padat (CD-ROM drive), pemacu cakera keras (Hard Disk Drive), tapak FTP dan pelayan NFS. Kaedah pemuatan dari pemacu cakera padat (CD-ROM drive) merupakan kaedah paling senang dan popular, bahkan kita akan meneruskan pemuatan kita dengan menggunakan kaedah ini. Untuk itu anda seharusnya mempunyai cakera padat (CD-ROM) pemuat yang mampu di”boot”kan secara automatik untuk mempermudah proses pemuatan.

Sistem berasaskan Intel/IBM memerlukan cakera liut “boot” (bootable floppy disk) dan cakera liut tambahan (additional floppy disk) jika menggunakan PCMCIA. Kebanyakan PC sekarang mampu “boot” dari pemacu cakera padat (CD-ROM), oleh itu anda tidak perlu risau akan kaedah dan keperluan untuk membuat cakera liut “boot” (bootable floppy disk) ini. Selain itu untuk membuat cakera liut ‘boot” (bootable floppy disk), anda besar kemungkinan anda terpaksa menggunakan DOS atau Windows, dan ini adalah suatu perkara yang kurang kita gemari bukan?

Kita tidak akan membincangkan dengan lebih lanjut mengenai tiga lagi mod pemuatan untuk kali ini, namun jadual di bawah menunjukkan perbandingan antara kaedah mod pemuatan.

249 Strictly Confidential

Ministry of Education : Computerisation (IT Lab) Infrastruktur Sistem & Linux

Kaedah Muat

Cakera liut Boot Cakera liut Tambahan (Bootable Floppy (Additional Floppy Disk) Disk) Tidak diperlukan Diperlukan Diperlukan Diperlukan Diperlukan

Nisbah Kelajuan

CDROM Cakera Keras NFS FTP HTTP

Tidak diperlukan Tidak diperlukan Tidak diperlukan Tidak diperlukan Tidak diperlukan

Cepat & Mudah Cepat Sederhana Lambat Paling Lambat

Jadual 9 : Perbandingan Kaedah Muat yang dibenarkan dalam Red Hat Linux

13.4.1 Meneruskan Mod Pemuatan Bergrafik Pemacu Cakera Padat (CD-ROM Drive)
1. Hidupkan komputer anda.

2. Tekan CTRL+ALT+ESC atau F2 atau DEL (sila semak dokumentasi mengubahsuai penetapan BIOS anda).

3. Pastikan komputer anda ditetapkan untuk “boot” melalui CDROM sebagai pilihan pertama dan aktifkan penetapan baru tersebut.

4. Masukkan cakera padat (CD-ROM) Red Hat Linux yang pertama dan kemudian ulang “boot” (reboot) komputer anda.

5. Setelah beberapa ketika, anda akan “boot” dari pemacu cakera padat (CD-ROM) tersebut dan dipaparkan menu pemuatan di bawah. Sebenarnya sebaik sahaja anda

250 Strictly Confidential

Ministry of Education : Computerisation (IT Lab) Infrastruktur Sistem & Linux menghidupkan Komputer anda, BIOS akan melakukan proses yang dinamakan Kekuasaan Cuba Lengkap (POST), proses POST ini akan membaca semua konfigurasi yang telah anda tetapkan sebelum ini, maka ia akan cuba mencari rekod “boot” dari CDROM. Setelah itu anda akan dibawa kepada Skrin 1 seperti di bawah.

-

To install or upgrade Red Hat Linux in graphical mode, press the <ENTER> key. To install or upgrade Red Hat Linux in text mode, type: linux text <ENTER>. Use the function keys listed below for more information. [F2-Options] [F3-General] [F4-Kernel] [F5-Rescue]

-

-

[F1-Main] boot:

Gambar Rajah 132 : Kekotak Dialog Pemilihan Mod

Kita akan meneruskan dengan mod Umum dengan hanya menekan butang <ENTER> pada papan kekunci dan tunggu sehingga anda di alu-alukan oleh proses pemuatan dengan kata-kata seperti selamat datang ke Red Hat Linux 9.

Berbeza dengan OS lain, Linux telah menunjukkan kelebihannya sejak di peringkat pemuatan lagi. Linux menyediakan 6 skrin konsol untuk pengguna melihat segala perubahan yang sedang dilakukan sewaktu pemuatan. Kebiasaannya, anda tidak perlu berubah dari konsol asal (Konsol Maya #7) ke konsol lain, melainkan untuk melakukan diagnostik masalah yang timbul sewaktu proses pemuatan. Namun yang demikian sebagai seorang pengguna Linux yang sentiasa ingin mempunyai pengetahuan yang mendalam anda bolehlah kerap bertukar konsol untuk memastikan anda tahu apa yang sedang dilakukan oleh program pemuatan (Anaconda) ke atas sistem anda.

251 Strictly Confidential

Ministry of Education : Computerisation (IT Lab) Infrastruktur Sistem & Linux

Konsol Kekunci Kombo 1 2 3 4 5 7 Ctrl + Alt + F1 Ctrl + Alt + F2 Ctrl + Alt + F3 Ctrl + Alt + F4 Ctrl + Alt + F5 Ctrl + Alt + F7

Ulasan Kekotak dialog pemuatan Pengesa Shell Mesej dan log pemuatan Mesej berkaitan sistem Mesej-mesej lain Skrin grafik X, jika anda memilih kaedah muat bergrafik

Jadual 10 : Penghuraian fungsi kekunci kombo

252 Strictly Confidential

Ministry of Education : Computerisation (IT Lab) Infrastruktur Sistem & Linux

13.4.2 Pemilihan Bahasa
Terdapat 19 jenis bahasa yang boleh dipilih sepanjang proses pemuatan ini, tetapi pada ketika ini Bahasa Melayu belum diimplementasikan. Skrin dibawah, menunjukkan pemilihan bahasa-bahasa lain yang boleh dipilih selain Bahasa Inggeris. Oleh kerana kekurangan pilihan dalam tingkat ini maka kita akan meneruskan proses pemuatan dengan menggunakan Bahasa Inggeris. Oleh itu cuma klik Next untuk meneruskan proses ini.

Gambar Rajah 133 : Skrin Kekotak Pemilihan Bahasa

253 Strictly Confidential

Ministry of Education : Computerisation (IT Lab) Infrastruktur Sistem & Linux

13.4.3 Penetapan Papan Kekunci
Anda akan memperolehi skrin seperti Skrin di bawah, pemilihan jenis papan kekunci yang betul akan membolehkan anda memperolehi kelebihan dalam banyak aplikasi, namun anda juga boleh memilih konfigurasi umum iaitu [Generic 101-key (Intl) PC] untuk meneruskan proses pemuatan ini.

Gambar Rajah 134 :Kekotak dialog pemilihan kekunci

254 Strictly Confidential

Ministry of Education : Computerisation (IT Lab) Infrastruktur Sistem & Linux

13.4.4 Penetapan Tetikus
Seperi Skrin di bawah anda akan dibawa ke kekotak dialog berkenaan jenis tetikus anda, oleh itu anda seharusnya mengetahui mouse anda adalah serial atau PS/2. Untuk mereka yang telah biasa dengan Windows perlulah dinyatakan di sini bahawa di dalam Linux, COM1 dilabelkan sebagai /dev/ttys0, COM2 sebagai /dev/ttys1 dan begitulah seterusnya.

Kebanyakan tetikus sekarang hanya mempunyai 2 butang sahaja, oleh itu pastikan anda telah tandakan pada bahagian Emulate 3 Buttons. Ini adalah kerana kebanyakan program aplikasi X Windows menggunakan pendekatan tetikus 3 butang.

Anda akan dapat imitasi butang ketiga tetikus anda dengan cara mengelik kedua-dua butang serentak.

255 Strictly Confidential

Ministry of Education : Computerisation (IT Lab) Infrastruktur Sistem & Linux

Gambar Rajah 135 : Kekotak dialog konfigurasi tetikus

13.4.5 Selamat Datang dari Red Hat
Sebuah kekotak mesej selamat datang akan muncul sebagai satu cara mereka menghargai kecerdikan anda untuk memilih Red Hat Linux. Sebenarnya di peringkat ini tidak berlaku sebarang kemasukan input dari anda oleh itu hanya klik Next untuk meneruskan tugas anda yang baru bermula ini.

256 Strictly Confidential

Ministry of Education : Computerisation (IT Lab) Infrastruktur Sistem & Linux

13.4.6 Pilihan Pemuatan
Kekotak dialog yang seterusnya akan membawa anda kepada 4 pilihan pemuatan dan 1 pilihan upgrade.

Gambar Rajah 136 : Kekotak dialog pilihan pemuatan

257 Strictly Confidential

Ministry of Education : Computerisation (IT Lab) Infrastruktur Sistem & Linux

13.4.7 Pembahagian Pecahan Cakera
Seperti skrin di bawah, anda akan mempunyai 3 pilihan kaedah pemecahan

Kita akan meneruskan pemecahan cakera dengan menggunakan kaedah fdisk. Ini membolehkan kita mengawal sepenuhnya cakera.

Gambar Rajah 137 : Kekotak dialog pilihan pemecahan

258 Strictly Confidential

Ministry of Education : Computerisation (IT Lab) Infrastruktur Sistem & Linux

13.4.7.1

Pemecahan Melalui fdisk

Anda diminta menekan ALT+CTRL+F2 untuk memberikan anda pengesa shell. Sebahagian mungkin akan berasa kurang selesa dengan kaedah ini. Tapi percayalah bahawa anda akan menjadi seorang pakar Linux jika anda dapat menguasai bahagian ini dengan baik.

Larikan arahan seperti di bawah

# fdisk /dev/hda

Sebaik sahaja anda melarikan arahan tersebut anda akan dipertontonkan dengan menu fdisk. Jika anda tidak pasti sebarang arahan yang perlu diberikan, anda boleh menaip huruf [m] pada prom untuk mendapatkan bantuan.

Jadual di bawah menunjukkan sebahagian daripada arahan dalam fdisk:

Arahan p t n d a w q

Ulasan Memaparkan jadual pecahan cakera Mengubah jenis pecahan Menambah pecahan Membuang pecahan Set bendera but ke atas pecahan Menulis perubahan pecahan dan keluar dari fdisk Keluar tanpa melakukan sebarang perubahan ke atas jadual Pecahan
Jadual 11 : Arahan dalam perlaksanaan fdisk

Di dalam arkitektur x86, kita dibenarkan untuk mempunyai 4 pecahan utama sahaja. Jika kita ingin mempunyai lebih dari nilai tersebut, kita perlu mengambil salah satu pecahan utama untuk menjadi pecahan lanjutan.

259 Strictly Confidential

Ministry of Education : Computerisation (IT Lab) Infrastruktur Sistem & Linux Namun pecahan lanjutan itu juga mempunyai had maksimum untuk pecahan pendua iaitu hanya 12 pecahan sahaja. Pendek kata nilai pecahan maksimum yang dibenarkan ialah 3 pecahan utama, 1 pecahan lanjutan dan 12 pecahan pendua.

Gambar Rajah 138 : Kekotak dialog disk druid

260 Strictly Confidential

Ministry of Education : Computerisation (IT Lab) Infrastruktur Sistem & Linux

13.4.7.2

Memilih Pecahan Untuk Proses Pembentukan

Anda dibenarkan untuk membuat pilihan pecahan mana yang anda ingin bentukkan. Pastikan anda tidak membentuk pecahan yang mengandungi data yang penting. Pastikan juga anda telah menyalin dua data-data anda, kerana selepas proses ini tiada jalan pulang.

Program Anaconda akan membentuk pecahan anda kepada sistem fail Linux iaitu ext3. Anda boleh memilih untuk “Check for bad blocks while formatting” namun ia akan mengambil masa yang amat lama.

261 Strictly Confidential

Ministry of Education : Computerisation (IT Lab) Infrastruktur Sistem & Linux

Gambar Rajah 139 : Memilih pecahan untuk proses pembentukan

262 Strictly Confidential

Ministry of Education : Computerisation (IT Lab) Infrastruktur Sistem & Linux

13.4.8 Penetapan LILO
Kemudian anda akan ditanya lokasi peletakan LILO (LInux LOader) dalam sistem anda. Adalah dinasihatkan anda meletakkan LILO di dalam MBR.

Gambar Rajah 140 : Kekotak Dialog LILO

263 Strictly Confidential

Ministry of Education : Computerisation (IT Lab) Infrastruktur Sistem & Linux

13.4.9 Memilih Kumpulan Pakej
Pada peringkat ini anda telah bersedia untuk memuatkan pakej ke dalam sistem anda. Kita akan teruskan proses pemuatan dengan memilih semua pakej.

Gambar Rajah 141 : Kekotak dialog pemilihan pakej

264 Strictly Confidential

Ministry of Education : Computerisation (IT Lab) Infrastruktur Sistem & Linux

13.4.10

Memuatkan Pakej

Anda akan dipaparkan dengan dialog di bawah. Pada ketika ini anda mungkin perlu memikirkan untuk mengambil sedikit makanan untuk mengalas perut. Ini adalah kerana ia akan mengambil masa yang agak lama untuk disiapkan.

Bar penunjuk akan menunjukkan prestasi kemajuan pemuatan

Gambar Rajah 142 : Kemajuan proses pemuatan

265 Strictly Confidential

Ministry of Education : Computerisation (IT Lab) Infrastruktur Sistem & Linux

13.4.11

Pembikinan Cakera liut But

Masukkan sekeping cakera liut 3.5” ke dalam pemacu cakera liut anda. Pastikan anda berbuat demikian untuk memastikan anda tidak menghadapi masalah di hari muka.

Gambar Rajah 143 : Kekotak dialog pembikinan cakera liut but

266 Strictly Confidential

Ministry of Education : Computerisation (IT Lab) Infrastruktur Sistem & Linux

13.4.12

Pemuatan Selesai

Tahniah anda telah melepasi peringkat pertama dalam pengembaraan penuh cabaran ini.

13.5 Prosedur Selepas Pemuatan
Selepas anda menyudahkan proses pemuatan Linux anda, sistem anda akan di”reboot” dan tunggu sehingga ia selesai. Log masuk (login) sebagai “root” dan mulakan eksplorasi ke dalam sistem tersebut. Langkah pertama yang perlu kita buat ialah mengemaskinikan beberapa penetapan.

13.6 Mencipta Akaun Pengguna Lain
Setiap kali Linux telah siap dimuatkan di dalam sistem anda, terdapat beberapa akaun terbina sendiri yang sebahagian besarnya wajib hadir dalam sistem anda. Contohnya akaun “root” tidak boleh dibuang dan diperlukan untuk kelebihan sebagai pengendali sistem. Namun anda tidak digalakkan untuk menggunakan akaun ini walaupun anda layak berbuat demikian. Hal ini adalah kerana dikhuatiri anda akan merosakkan sistem tersebut secara tidak sengaja. Ini selalu berlaku kepada sesiapa sahaja walaupun penggunanya merupakan pengguna berpengalaman. Selain itu kaedah ini juga dapat mempertingkatkan sekuriti sistem anda. Oleh itu biasakanlah log masuk (login) sebagai pengguna biasa.

Kebanyakan pecahan Linux telah pun menyediakan skrip untuk penambahan pengguna sistem. Antara program yang biasa digunakan ialah useradd dan adduser. Contohnya, anda boleh menambah akaun pengguna iena yang mempunyai kata kunci (password) dengan arahan seperti di bawah:

# adduser linux -p passw0rd

267 Strictly Confidential

Ministry of Education : Computerisation (IT Lab) Infrastruktur Sistem & Linux Anda juga boleh mengubah kata laluan akaun (account password) nama pengguna dengan melarikan arahan:

# passwd <username> Nota : <username> adalah nama pengguna anda

13.6.1 Kemas kini Pangkalan data Fail
Linux mempunyai pangkalan data terbina dalam yang dikenali sebagai slocate. Kehadiran pangkalan data ini memberikan banyak kelebihan kepada pengguna Linux terutamanya dalam mencari fail atau lipatan. Anda boleh mengemaskinikan pangkalan data tersebut dengan melarikan arahan

# updatedb

Untuk menggunakan kelebihan pencarian fail yang dimaksudkan anda bolehlah melarikan arahan seperti sintaks berikut:

# locate <fail atau lipatan>

Muslihat penggunanya ialah pastikan anda selalu melarikan arahan ini, walaupun sebenarnya arahan ini akan dijalankan secara automatik setiap hari melalui aplikasi “cron”.

268 Strictly Confidential

Ministry of Education : Computerisation (IT Lab) Infrastruktur Sistem & Linux

13.7 Mendapatkan Talian Bantuan (Online Help)
Budaya suka membaca dan berbincang adalah amat penting dalam Linux. Oleh itu Linux telah menyediakan halaman panduan yang dipanggil man. Setiap masa jika anda memerlukan bantuan atau ingin mengetahui lebih mendalam berkenaan sesuatu konsep dalam Linux bolehlah anda melarikan arahan seperti di bawah:

# makewhatis # man k <subjek yang dikehendaki>

Kemudian pilihlah dari pilihan subjek yang tepat dan contohnya anda ingin mengetahui lebih mendalam berkenaan kata laluan, oleh itu larikan arahan seperti di bawah:

# man password

Sebaik sahaja anda melarikan arahan tersebut anda akan diberikan sebuah halaman informasi berkenaan password. Halaman man ini dibahagikan kepada beberapa seksyen seperti panggilan sistem, fungsi perpustakaan, format fail konfigurasi dan dalaman isirung (kernel).

13.8 Penutupan Sistem
Anda tidak seharusnya but semula atau menutup sistem tanpa melalui kaedah yang sah dan betul. Seperti sistem Unix yang lain, Linux akan menyembunyikan data di lipatan sementara dan memori sebelum menulisnya kepada cakera, oleh itu sebarang tindakan yang menyebabkan sistem tidak ditutup dengan kaedah yang betul akan menyebabkan kehilangan atau kerosakan data yang serius.

Dalam sistem Linux, jika anda menekan butang CTRL+ALT+DEL serentak akan menyebabkan memerangkap isirung (kernel) untuk memulakan proses penutupan secara

269 Strictly Confidential

Ministry of Education : Computerisation (IT Lab) Infrastruktur Sistem & Linux selamat. Namun ada banyak kaedah lain untuk membolehkan sistem anda ditutup dengan selamat. Contohnya jika anda ingin menutup sistem dengan pantas anda boleh larikan arahan seperti di bawah melalui akaun “root"

# shutdown -r now # shutdown -h now

atau

# init 6 # init 0

atau

# reboot # poweroff

Kesemua arahan ini akan membolehkan sistem Linux anda ditutup terus atau but semula. Halaman man akan memberikan anda opsyen-opsyen lain yang boleh anda gunakan dalam sistem Linux, seperti memberikan sela masa sebelum penutupan mahupun memberikan amaran kepada semua pengguna sistem sebelum penutupan.

270 Strictly Confidential

Ministry of Education : Computerisation (IT Lab) Infrastruktur Sistem & Linux

PANDUAN PENGAJAR

Pelajaran 14 :
271

Pelayaran & Konfigurasi
Strictly Confidential

Ministry of Education : Computerisation (IT Lab) Infrastruktur Sistem & Linux

Mukadimah:
Dalam pelajaran ini, anda akan diperkenalkan kepada beberapa arahan asas shell. Keselesaan dalam menggunakan shell adalah amat penting dalam Linux kerana ia memainkan peranan utama dalam penyelenggaraan dan penentuan ketetapan sistem (Sistem Setting) Linux.

Objektif:
1. Mengetahui kepenggunaan arahan cd 2. Mengetahui kepenggunaan arahan pwd 3. Mengetahui kepenggunaan arahan ls 4. Mengetahui kepenggunaan arahan cat 5. Mengetahui kepenggunaan arahan more 6. Mengetahui kepenggunaan arahan less 7. Mengetahui kepenggunaan arahan find 8. Mengetahui kepenggunaan arahan whereis 9. Mengetahui kepenggunaan arahan locate 10. Mengetahui kepenggunaan arahan apropos 11. Mengetahui kepenggunaan arahan whatis 12. Mengetahui kepenggunaan arahan man 13. Mengetahui arahan asas berkenaan sistem dan kegunaannya

272 Strictly Confidential

Ministry of Education : Computerisation (IT Lab) Infrastruktur Sistem & Linux

14 Pelayaran Sistem Fail
Buku ini ditulis untuk pembaca yang tidak mempunyai sebarang pengetahuan mengenai Linux. Tidak dinafikan dengan versi GNOME yang baru sistem Linux kini telah menjadi sistem yang lebih serasi kepenggunaan, namun anda tetap perlu memahami beberapa perkara asas seperti struktur hierarki direktori dalam Linux dan konsep pengguna dalam Linux. Pemahaman mengenai konsep-konsep berkenaan akan memudahkan anda untuk bergerak di dalam sistem anda tanpa ragu-ragu.

Linux merupakan suatu sistem operasi yang mampu mengendalikan permintaan lebih dari satu pengguna dalam sesuatu masa secara serentak melalui sambungan rangkaian setempat dan berselerak selain penggunaan terminal maya di konsol. Linux memerlukan anda untuk menyatakan keempunyaan diri anda melalui nama laluan dan kunci laluan yang betul. Kedua-dua elemen ini merupakan diperlukan untuk mencapai akaun anda di dalam sesuatu komputer.

Oleh kerana hanya anda sahaja yang mengetahui kunci laluan anda, tiada pengguna lain yang boleh memasuki sistem tersebut dengan menggunakan nama laluan anda. Biasanya pengguna akan memilih nama laluan berdasarkan nama mereka, oleh itu jika nama anda Haslina, maka anda mungkin akan memilih iena sebagai nama laluan.

Setiap akaun akan mempunyai lipatan perumah (home directory) tersendiri untuk pengguna meletakkan failnya. Linux mempunyai sistem sekuriti terbina yang memastikan setiap pengguna hanya mempunyai kuasa untuk mengubah ketetapan (setting) dan perubahan fail serta lipatannya (directory) pada kedudukan lipatan perumah (home directory) mereka sendiri sahaja. Keadaan ini membolehkan setiap pengguna mempunyai akaun sendiri tanpa menjejaskan pengguna lain dalam sistem yang sama.

Dalam Linux terdapat sistem akaun mutlak yang mempunyai kuasa agung iaitu pengguna root. Akaun ini akan mampu mengubah apa sahaja penetapan, membuat akaun pengguna

273 Strictly Confidential

Ministry of Education : Computerisation (IT Lab) Infrastruktur Sistem & Linux bahkan menggugurkan akaun pengguna lain. Pemuatan aplikasi juga perlu dilakukan melalui pengguna ini. Biasanya akaun ini diberikan kepada pengendali sistem tersebut.

14.1 Mengubah Kedudukan Melalui Arahan cd
Arahan cd merupakan arahan asas yang digunakan bagi membolehkan pengguna untuk bergerak dari satu tempat ke tempat lain di dalam sistem Linux. Pengguna akan berada di lipatan perumah (home direktory) selepas mereka log masuk (login) ke dalam sistem Linux. Nama direktori itu bermula dengan /home dan diikuti dengan akaun pengguna.

Sebagai seorang pengguna Linux anda boleh berhijrah ke direktori lain hanya dengan menggunakan arahan dan diikuti dengan pathname. Sebagai contoh anda boleh berpindah ke /usr/bin direktori dengan menggunakan arahan:

# cd /usr/bin

dari direktori itu untuk berpindah ke /usr direktori anda boleh menggunakan arahan:

# cd ..

atau semasa anda berada di direktori /usr/bin,anda boleh maju 2 langkah ke atas sehingga root direktori dengan menggunakan arahan:

# cd ../..

Pada bila-bila masa, anda boleh kembali ke home direktori dengan arahan:

# cd atau

# cd ~

274 Strictly Confidential

Ministry of Education : Computerisation (IT Lab) Infrastruktur Sistem & Linux

14.2 Mengetahui Kedudukan Melalui Arahan pwd
Dengan menggunakan arahan pwd anda boleh mengetahui di mana anda berada di dalam sistem dan arahan itu juga membolehkan anda untuk mencetak direktori yang sedang anda gunakan secara aktif. Seperti contoh semasa anda larikan arahan seperti di bawah:

# cd /usr/bin

dan taip:

# pwd

anda akan dapat melihat:

/usr/bin

Ada kemungkinan pwd yang anda gunakan itu berasal dari arahan terbina dalam shell. Anda akan mendapat satu mesej ralat jika anda menggunakan arahan:

# pwd -help

Arahan yang sepatutnya digunakan adalah: # /bin/pwd -help

Arahan pwd di atas dilarikan pwd dari direktori /bin dan bukan pwd yang sedia ada di dalam shell.

275 Strictly Confidential

Ministry of Education : Computerisation (IT Lab) Infrastruktur Sistem & Linux

14.3 Penyenaraian Direktori Dengan Arahan ls
Arahan ls merupakan salah satu program yang mempunyai penggunaan yang sangat tinggi. Ia boleh digunakan untuk "list out" fail-fail dan sub-direktori di dalam sistem.

Gambar Rajah 144 : Penyenaraian direktori dengan arahan “ls”

Anda juga boleh senaraikan fail-fail di dalam satu baris diasingkan dengan koma, menggunakan pilihan -m

# ls -m

Gambar Rajah 145 : Penyenaraian direktori dengan arahan “ls –m”

Jika anda inginkan fail-fail untuk disusun secara mendatar,gunakan pilihan -x:

276 Strictly Confidential

Ministry of Education : Computerisation (IT Lab) Infrastruktur Sistem & Linux # ls x

Gambar Rajah 146 : Penyenaraian direktori dengan arahan “ls –x”

Jika anda ingin menyenaraikan kesemua fail-fail dan sub-direktori di direktori semasa termasuk fail tersembunyi, anda boleh pilihan -a seperti berikut:

# ls -a

Jika anda ingin mengetahui lebih banyak mengenai direktori semasa, saiz fail, pemilik fail dan sebagainya,anda boleh menggunakan arahan:

# ls -l

Arahan ls boleh digunakan untuk melihat isi kandungan direktori lain dengan menentukan direktori atau "pathname" di arahan shell. Sebagai contoh, untuk melihat kesemua fail-fail di /usr/bin direktori, anda boleh menggunakan arahan yang berikut:

# ls /usr/bin

Jika anda ingin mencari hanya fail ekstensi .txt, anda boleh menggunakan arahan berikut:

277 Strictly Confidential

Ministry of Education : Computerisation (IT Lab) Infrastruktur Sistem & Linux # ls *.txt

Dari sini jika anda ingin melihat keseluruhan fail-fail di dalam sistem,anda boleh menggunakan ls-R. Ini akan membolehkan sistem untuk memaparkan keseluruhan isi kandungan. Proses ini mungkin akan mengambil beberapa saat.

14.4 Memaparkan Kandungan dan Menggabungkan Fail Dengan cat
Anda boleh menggunakan cat (concatenate) arahan untuk membolehkan isi kandungan fail-fail dipaparkan di kaca monitor. Anda juga boleh menggunakan arahan ini untuk menghantar satu isi kandungan fail kepada fail yang lain dengan menggunakan output “redirector operator" contohnya ">" atau ">>".

Kami akan menunjukkan beberapa kegunaan arahan asas cat yang sangat berguna apabila ia digunakan untuk membaca fail-fail pendek, ia juga boleh digunakan untuk menyambung, membina, tulis ganti atau menambah kandungan fail-fail.

Untuk melihat kandungan fail-fail ringkas (short file), anda boleh menggunakan arahan seperti berikut: # cat test.txt

Gambar Rajah 147 : Melihat kandungan fail dengan arahan “cat”

278 Strictly Confidential

Ministry of Education : Computerisation (IT Lab) Infrastruktur Sistem & Linux Terdapat beberapa pilihan untuk menggunakan arahan cat. Untuk melihat fail-fail dalam turutan mengikut nombor,anda boleh menggunakan pilihan -n seperti yang ditunjukkan di bawah:

# cat -n test.txt

Anda juga boleh menggunakan cat untuk melihat beberapa fail dalam satu masa, kerana ia menerima "wildcards". Contoh penggunaan "wilcard" * adalah seperti tertera di bawah:

# cat -n test*

cat juga boleh digunakan dengan "redirect operator" (>) untuk menggabungkan fail-fail. Katakan anda ingin gabungkan test.txt dan test2.txt,anda boleh menggunakan :

# cat test* > test3.txt

Selain daripada itu,anda juga boleh mencuba menggunakan arahan seperti:

# ls - test*

# cat test.txt >> test2.txt

# cat test2.txt

# cat -n test.txt >> test2.txt

# cat -test2.txt

279 Strictly Confidential

Ministry of Education : Computerisation (IT Lab) Infrastruktur Sistem & Linux

14.5 Membaca Fail Dengan more
Arahan more merupakan salah satu arahan daripada keluarga Linux yang dipanggil "pagers". "Pagers" membolehkan anda untuk melayari fail-fail dan membacanya "screen by screen" atau "line at a time".

more merupakan alat kelui (pager) tradisional yang memberi ciri-ciri alat kelui (pagers) yang awal. Salah satu penggunaan arahan more adalah seperti berikut:

# more longlife.txt

Jika anda memerlukan bantuan (Help), tekan H. Anda juga boleh memberikan arahan lain semasa menggunakan more, ini boleh dibuat dengan menggunakan tanda seruan (!). Adalah mudah untuk membaca fail teks paparan demi paparan (text file screen by screen), ini boleh dilakukan dengan menekan langkauan (spacebar) dan untuk undur ke belakang tekan "B".

more juga mempunyai beberapa "arahan-line options". Sebagai seorang pengguna, anda boleh "customise" skrin prom, menentukan saiz, menggunakan "multiple filename" atau "wildcard" dan sebagainya.

14.6 Membaca Fail Dengan less
Arahan less adalah lebih kurang sama dengan more. Ia merupakan salah satu daripada arahan "pager". Kelebihan less jika dibandingkan kepada more adalah seperti berikut: • •

Pengguna boleh pergi ke hadapan dan ke belakang ketika menggunakan fail teks dengan bantuan kekunci anak panah (cursor). Pengguna boleh menggemudi sebahagian daripada file dengan menyatakan "bookmarks", "line numbers" atau peratusan dari fail yang hendak dikemudikan.

280 Strictly Confidential

Ministry of Education : Computerisation (IT Lab) Infrastruktur Sistem & Linux • • • Arahan less tidak akan "quit" sekiranya anda sudah sampai kepada penghujung fail. Pengguna mempunyai pilihan untuk melakukan pencarian kompleks, "pattern option" dan "highlighting" melalui beberapa fail Arahan less juga memberikan kepelbagaian pilihan,ini termasuk "key setup program" lesskey ini membolehkan anda untuk "customise key to control less arahan". • • • "Keystrokes" adalah sesuai digunakan dengan program "word processing" seperti emacs. Prom maklumat terletak pada dasar screen, ia mudah untuk "dicustomkan" dan juga ia mempunyai banyak maklumat. Semasa proses pemuatan Linux, less merupakan "default pager" yang digunakan oleh beberapa program seperti man arahan.

14.7 Mencari Fail Dengan find
Arahan find merupakan satu utiliti yang sangat berkuasa yang membolehkan anda untuk mencari fail-fail di dalam cakera anda.

Katakan anda ingin mencari ispell arahan dalam /usr direktori,anda boleh menggunakan:

# find /usr -name ispell -print

Anda juga boleh mencari fail-fail mengikut tarikh atau menggunakan "time period". Sebagai contoh, katakan anda ingin mencari program di /usr/bin direktori yang anda tidak guna lebih daripada 50 hari. Arahannya adalah seperti berikut:

# find /usr/bin -type f -atime +50 -print

Pilihan -atime yang diikuti dengan bilangan hari

281 Strictly Confidential

Ministry of Education : Computerisation (IT Lab) Infrastruktur Sistem & Linux

Pilihan -mtime yang diikuti dengan bilangan hari mencari fail yang telah diubah suai. Sebagai contoh,anda ingin mencari fail yang telah diubah suai di dalam tempoh 24 jam yang lalu. Arahannya adalah seperti berikut:

# find /usr/bin -type f -mtime -1 -print

Arahan find juga boleh menerima "wildcards" di dalam "search strings". Contohnya, anda boleh menggunakan find untuk menunjukkan kesemua "PostScript" fail didalam /usr direktori. Arahannya seperti:

# find /usr -name ' *.ps' -print

Satu lagi kegunaan find ialah -xdev. Ia membolehkan carian dibuat di dalam lingkungan fail semasa. Tanpa -xdev, find akan mencari keseluruhan cakera dan juga CAKERA PADAT (CD-ROM). Ini akan memperlahankan proses pencarian dan kemungkinan akan mencari fail yang tidak berkenaan.

Dengan menggunakan -xdev anda boleh hadkan pencarian kepada hanya pecahan Windows. Untuk mencari kesemua fail yang berakhir dengan .sys di dalam "mounted Windows Partition" di dalam /mnt/dos direktori, anda boleh gunakan arahan yang berikutnya:

# find /mnt/dos -name *.sys -print xdev

282 Strictly Confidential

Ministry of Education : Computerisation (IT Lab) Infrastruktur Sistem & Linux

14.8 Mencari Fail Sistem Dengan whereis
Sebagai tambahan kepada arahan find, terdapat satu lagi cara untuk mencari fail-fail sistem secara pantas. Arahan whereis dengan pantas mencari fail-fail dan menunjukkan fail binari, fail sumber dan manual.

Sebagai contoh :

# whereis find find:/usr/bin/find/usr/lib/find/usr/man/find.1.gz

sebagai seorang pengguna anda mungkin menggunakan whereis untuk hanya mencari halaman man (manual) daripada program:

#whereis -m find find: /usr/man/man1/find.1.gz

Jikalau whereis tidak dapat mencari apa yang anda kehendaki, anda akan mendapat kembali "string" seperti berikut:

#whereis foo foo:

14.9 Mencari Fail Dengan locate
Arahan locate merupakan arahan yang lebih cepat daripada whereis. Ia menggunakan pangkalan data yang dinamakan slocate berdasarkan inode setiap fail. Ia menjimatkan masa kerana ia mencari hanya satu pangkalan data sahaja. Ia akan pergi terus kepada pangkalan data slocate dan mencari fail yang dikehendaki.

283 Strictly Confidential

Ministry of Education : Computerisation (IT Lab) Infrastruktur Sistem & Linux Contoh Arahan:

# locate *.ps

Fail-fail akan dipaparkan di skrin. Ia berfungsi lebih pantas dari find dan whereis, tetapi ia memerlukan pangkalan data untuk semua fail-fail yang ada di sistem.

Selepas pemuatan Linux, pangkalan data slocate dibina di direktori /var/run. Untuk menghasilkan versi terbaru slocate, anda harus menggunakan arahan updatedb seperti di bawah. Sebelum itu anda harus "login" sebagai “root operator”.

# updatedb

Proses ini mungkin akan mengambil beberapa minit. Gunakan man locate untuk mendapatkan bantuan menggunakan locate.

284 Strictly Confidential

Ministry of Education : Computerisation (IT Lab) Infrastruktur Sistem & Linux

14.10

Mencari Fail Dengan apropos

Arahan ini membolehkan anda untuk mencari fail yang mengandungi perkataan, di mana anda mungkin telah lupa nama fail ataupun lokasi fail.

# apropos search

Anda akan menerima "list" program daripada pangkalan data whatis di skrin. Arahan apropos menggunakan pangkalan data untuk mencari kata kunci yang telah anda masukkan.

14.11

Mendapatkan Bantuan Dengan whatis

Arahan ini membolehkan anda untuk mengetahui secara pantas akan kebolehan sesuatu program dengan memaparkan sinopsis program itu yang diambilnya dari halaman manual. Contoh; anda boleh mencari kegunaan arahan who dengan menggunakan :

# whatis who

Skrin akan memaparkan seperti berikut:

who(1) -show who is logged on

Anda mungkin terpaksa mengemaskinikan arahan pangkalan data dengan menggunakan arahan makewhatis, ia boleh di dapati di /usr/sbin direktori. anda harus log masuk (login) sebagai “root”.

# makewhatis

285 Strictly Confidential

Ministry of Education : Computerisation (IT Lab) Infrastruktur Sistem & Linux

14.12

Mendapatkan Bantuan Dengan man

Kesemua pecahan Linux datang dengan manual yang mengandungi informasi mengenai program, utiliti, arahan dan program sistem.

Dengan menggunakan man anda boleh mencetak halaman manual untuk mendapatkan arahan, file. Sebagai contoh anda boleh membaca lebih banyak mengenai man melalui beberapa arahan.

# man man

Arahan ini akan menghantar halaman manual terus kepada skrin. anda terpaksa menggunakan "less pager" untuk "scroll" isi kandungannya. Ingat halaman manual merupakan fail "text" yang di tulis menggunakan format-format yang tertentu.

Untuk membaca format halaman, gunakan pilihan "section" yang di dapati di /usr/man/man7 seperti yang di tunjuk di bawah

# man 7 man

Halaman manual dan dokumentasi boleh di dapati di /usr/man. Rujukan 5.1 menunjukkan seksyen halaman man

Seksyen 1 2 3 4 5 6

Jenis Dokumentasi Arahan Global Panggilan Sistem Isirung (kernel) Panggilan Perpustakaan Fail Khas Format Fail (/etc/passwd dan sebagainya) Permainan

286 Strictly Confidential

Ministry of Education : Computerisation (IT Lab) Infrastruktur Sistem & Linux 7 8 9 Format Makro (format halaman man) Pengendalian Sistem (utiliti root) Rutin Isirung (kernel)
Jadual 12 : Jenis dokumentasi

Fail dari setiap halaman manual dinamakan dengan sambungan satu digit dan akan di simpan di sub-direktori /usr/man. Halaman manual untuk Red Hat Linux arahan akan disalin kepada cakera komputer semasa proses pemuatan.

Anda juga boleh mendapatkan maklumat terperinci mengenai dokumentasi Linux arahan di direktori /usr/doc. Di situ juga terdapat FAQ (Frequently Asked Questios), Dokumentasi How-To, Dokumentasi HTML dan sebagainya.

14.13

Kumpulan Arahan Linux

Kesemua arahan yang telah dikumpulkan ini merupakan arahan-arahan yang banyak digunakan di dalam Linux. Untuk mendapatkan penjelasan yang lebih komprehensif anda dinasihati merujuk kepada halaman man.

14.13.1

Arahan Informasi Sistem

Arahan Date Who Whois W

Ulasan Mengubah atau memberikan tarikh sistem Menunjukkan pengguna yang telah log masuk Program pencari IP/Domain Menunjukkan pengguna yang telah log masuk
Jadual 13 : Arahan informasi sistem

287 Strictly Confidential

Ministry of Education : Computerisation (IT Lab) Infrastruktur Sistem & Linux

14.13.2
Arahan Ls Pwd Cp Rm Mkdir Cat Vi

Arahan Berhubungan Fail
Ulasan Melayari kandungan sesebuah lipatan Memberitahu lipatan semasa Salin fail atau lipatan Buang fail atau lipatan Buat lipatan Menulis kandungan fail kepada monitor Menjalankan teks editor
Jadual 14 : Arahan perhubungan fail

14.13.3
Arahan Chmod Chown Chgrp Umask

Arahan Akses
Ulasan Mengubah penetapan akses pada fail dan lipatan Mengubah kepunyaan pengguna pada fail dan lipatan Mengubah kepunyaan kumpulan pengguna pada fail dan lipatan Set lapangan mod asas
Jadual 15 : Arahan akses

14.13.4
Arahan & Ps Kill Nice Top Vmstat

Arahan Proses
Ulasan Mengarahkan sesuatu proses supaya dijalankan secara sembunyi Melaporkan status proses Membunuh proses berdasarkan PID Program yang boleh mengubah keutamaan proses yang berjalan Menunjukkan proses kemuncak yang dijalankan CPU Melaporkan statistik memori maya
Jadual 16 : Arahan proses

288 Strictly Confidential

Ministry of Education : Computerisation (IT Lab) Infrastruktur Sistem & Linux

14.13.5
Arahan Grep Sort Wc Pr Cut Sed Awk

Arahan Penapis
Ulasan Menulis baris demi baris setiap paten pencarian yang dipadankan Mengisih barisan dalam fail teks Menulis bilangan bait, perkataan dan barisan dalam fail Menyediakan fail teks untuk percetakan Membuang sebahagian baris dalam fail teks Teks editor jenis aluran Mengimbas paten dan bahasa proses
Jadual 17 : Arahan penapis

14.13.6
Arahan Arahan > fail Arahan >> fail

Ubah Hala Input dan Output
Ulasan Ubah hala standard output kepada teks dalam fail Ubah hala standard output kepada teks dalam fail secara tambahan pada baris terakhir fail

Arahan < fail Arahan & > fail

Ubah hala standard input dari teks dalam fail Ubah hala mesej ralat standard output kepada teks dalam fail
Jadual 18 : Arahan ubah hala input dan output

14.13.7
Aksara

Aksara Khas
Ulasan Aksara meta Operator kawalan Kad liar (wild card) untuk satu atau banyak Jika digunakan dalam shell ia merujuk kepada hujah Kad liar (wild card) untuk satu aksara sahaja Menghapuskan fungsi khas sesuatu aksara
Jadual 19 : Aksara khas (special charactor)

& ; ( ) space tab || & && ; ;; ( ) | <baris baru> * # ? \

289 Strictly Confidential

Ministry of Education : Computerisation (IT Lab) Infrastruktur Sistem & Linux

14.13.8

Arahan Pengurusan

Arahan Init shutdown Mount umount adduser / useradd deluser Lsmod Rmmod Insmod modprob

Ulasan Permulaan kawalan proses Menutup sistem Melekap sesebuah sistem fail Menanggalkan sesebuah sistem fail Menambah akaun pengguna Membuang akaun pengguna Memaparkan senarai modul isirung (kernel) Memunggah keluar modul isirung (kernel) Memunggah masuk modul isirung (kernel) Mengawal modul isirung (kernel) secara automatik
Jadual 20 : Arahan pengurusan

14.13.9

Alatan dan Arahan Rangkaian

Arahan ifconfig

Ulasan Memaparkan dan mengubah penetapan antara muka (interface) rangkaian

Netstat

Memaparkan sambungan rangkaian, jadual penghalaan, statistik antara muka (interface) dan penyamaran sambungan

Route Ping iptables telnet ftp / ncftp Lynx

Mempamerkan dan memanipulasi jadual penghalaan Menghantar paket gema ICMP Dinding api dan pentadbiran pengurusan sistem Antara muka (interface) pengguna kepada protokol telnet Antara muka (interface) pengguna kepada protokol ftp Pelayar Internet secara teks pelbagai guna
Jadual 21 : Alatan dan arahan rangkaian

290 Strictly Confidential

Ministry of Education : Computerisation (IT Lab) Infrastruktur Sistem & Linux

14.13.10

Alatan Pemampat dan Arkib

Arahan Gunzip Gzip Bunzip2 Bzip Tar

Ulasan Pengembang fail ekstensi .gz Pemampat fail ekstensi .gz Pengembang fail ekstensi .bz2 Pemampat fail ekstensi .bz2 Membuat dan meleraikan arkib ekstensi .tar
Jadual 22 : Alatan pemampat dan arkib

291 Strictly Confidential

Ministry of Education : Computerisation (IT Lab) Infrastruktur Sistem & Linux
PANDUAN PENGAJAR

Pelajaran 15 :
292

Asas Operasi Cakera
Strictly Confidential

Ministry of Education : Computerisation (IT Lab) Infrastruktur Sistem & Linux

Mukadimah:
Dalam pelajaran ini, anda akan diberikan pemahaman untuk menjalankan operasi cakera asas dalam Linux. Banyak konsep-konsep asas seperti membaca cakera padat (CD-ROM) dan cakera liut (Floppy Drive) diperkenalkan di sini. Ini merupakan asas penting dan pokok yang perlu dikuasai oleh semua pengguna Linux.

Objektif:
1. Memahami struktur cakera dalam Linux dan seterusnya mampu menyatakan kenapa lipatan-lipatan tersebut hadir dalam sistem fail Linux 2. Mengetahui bagaimana proses membaca cakera keras dalam Linux 3. Mengetahui bagaimana proses membaca cakera liut dalam Linux 4. Mengetahui bagaimana proses membaca cakera padat (CD-ROM) dalam Linux

293 Strictly Confidential

Ministry of Education : Computerisation (IT Lab) Infrastruktur Sistem & Linux

15 OPERASI CAKERA ASAS 15.1 Memahami Struktur Cakera Linux
Dalam persekitaran Microsoft Windows, kita sudah biasa dengan konsep ‘drive letters’ dan ‘logical and physical drives’. Walaupun cakera liut (floppy disk), cakera keras (hard disk) dan cakera padat (CD-ROM) adalah alat yang berbeza, jurutera perisian Microsoft telah menyediakan hampir sama ‘look-and-feel’ untuk alat storan ini. Walaupun perisian rangkaian Microsoft melanjutkan ‘look-and-feel’ itu, pengguna di situ boleh menyambungkan alat storan yang dilekatkan ke komputer yang berbeza dan masih menggunakan konsep yang sama bagi ‘drive letter’, mengandungi sub-direktori.

Linux menyusun direktori dan fail dalam corak yang sangat biasa, kecuali direktori dan fail penting. Pertama sekali, seperti yang anda sudah baca, sistem operasi menggunakan forward slashes (\) untuk mewakilkan aksara istimewa (special charactor) manakala Linux menggunakan back slashes (/) untuk mengasingkan fail dan direktori dan pembahagiannya. Kedua, tiada ‘drive letter’ di sana. Sebagai gantinya, setiap pembahagian cakera keras, setiap cakera liut, CD ROM, Zip, dan sebagainya akan muncul menjadi direktori dalam struktur cakera tunggal (single disk).

15.2 Bermula Dengan Cakera Keras
Andaikan anda memiliki PC dengan pembahagian cakera keras yang besar di mana Linux, iaitu program dan data anda ditempatkan. Andaikan juga yang cakera keras mengandungi direktori yang dinamakan /etc, /bin, /usr, /sbin, /home dan etc. Kita boleh memetakan struktur direktori sebagai bentuk di bawah:

294 Strictly Confidential

Ministry of Education : Computerisation (IT Lab) Infrastruktur Sistem & Linux / home usr dev etc

var

tmp

boot

mnt

proc

var

sbin

lib

bin

lost + found

Struktur yang paling atas adalah nama direktori yang mudah “/” (disebut sebagai ‘root’). Sebagai direktori ‘root’ dalam sistem operasi Linux, anda boleh menempatkan kedua-dua fail dan direktori dalam ‘root’. Jika anda melihat dalam salah satu daripada direktori sub, anda akan jumpa di mana sistem operasi Linux, anda boleh membina direktori sub di dalam direktori sub, untuk apa sahaja tahap kompleksiti yang anda ingini. Arahan Linux menunjukkan direktori adalah ls. Anda boleh memaparkan kandungan direktori ‘root’ dengan menaip :ls /.

Setiap direktori dalam Linux mempunyai tujuannya yang tersendiri. Jadual di bawah secara ringkasnya menerangkan setiap kandungan direktori, dan apa kegunaannya. Direktori / (direktori ‘root’) Penerangan dan kegunaan Ini adalah direktori ‘root’ bagi semua direktori dam pembahagian dalam Linux. Ini adalah pertama diletakkan dalam proses ‘boot’. / bin Mengandungi alatan dan perlaksanaan fail untuk semua pengguna sistem. Mesti dalam sama fail iaitu “/”. /sbin Mengandungi alatan dan perlaksanaan fail untuk digunakan oleh pentadbir sistem ( biasanya adalah ‘root’). Mesti dalam sama sistem fail iaitu “/”.

295 Strictly Confidential

Ministry of Education : Computerisation (IT Lab) Infrastruktur Sistem & Linux /etc Mengandungi ‘system-wide configuration file’. Mesti berada dalam sama sistem fail iaitu “/”. /lib Mengandungi ‘library’ yang digunakan dalam sistem Linux. Mesti berada dalam sama sistem fail iaitu “/”. /mnt Biasanya digunakan iaitu ‘placeholder’ untuk semua ‘mount points’ diperlukan untuk ‘mounting non-standard file system’. Sebagai contoh, /mnt /floppy untuk cakera liut, dan /mnt /cdrom untuk ‘CD ROM drive’. Mesti berada dalam sama sistem fail iaitu “/”. /dev Mengandungi fail yang istimewa di mana ia memaparkan perkakasan dalam sistem anda, atau apa yang disebut- fail alat (device files). Mesti berada dalam sama sistem fail iaitu “/”. /root /proc Ini adalah ‘default home directory’ untuk pengguna ‘root’. Ini adalah sistem fail secara maya di mana wujud hanya dalam imaginasi bagi isirung (kernel). Ia digunakan untuk akses struktur data isirung (kernel). Ia dibina secara automatik setiap hari semasa ‘boot’ sistem dan tidak boleh dipadamkan. /boot Mengandungi fail statik digunakan semasa proses “boot” (pemuat ‘boot’ Linux), termasuk imej isirung (kernel) dan fail lain yang berkait dengan urutan ‘boot’ Linux. Ini boleh jadi pada sistem fail yang dibahagikan dari “/”. /home Biasanya ia adalah direktori ‘home’ bagi semua pengguna dalam Linux, kecuali untuk ‘root’. Dalam /home, setiap pengguna ada direktori mereka sendiri, dikenal pasti dengan menggunakan nama pengguna mereka sendiri. Sering kali ia adalah pembahagian yang paling besar. Ini boleh jadi pada sistem fail yang dibahagikan dari “/”. /tmp Digunakan sebagai ruang storan sementara untuk program dan semua pengguna pada sistem itu. Ini boleh jadi pada sistem fail yang dibahagikan dari “/”.

296 Strictly Confidential

Ministry of Education : Computerisation (IT Lab) Infrastruktur Sistem & Linux /usr Mengandungi arahan pengguna, ‘libraries’, kod sumber, dan dokumentasi. Direktori ini biasanya agak besar. Ini boleh jadi pada sistem fail yang dibahagikan dari “/”. /var Mengandungi semua fail log, dan fail gelendong (spool) yang dihasilkan oleh Linux. Ini boleh jadi pada sistem fail yang dibahagikan dari “/”.
Jadual 23 : Penguraian direktori

Linux menamakan fail dan direktori sedikit berbeza daripada MS Windows. Diingatkan bahawa semua fail dan direktori, bahkan alatan dalam Linux kelihatan seperti fail (atau nama fail). Jadual di bawah menunjukkan sesetengah nama alat Linux.

Alat A:(Cakera Liut ) B:(Cakera Liut) Papan Kekunci ‘Master drive’ pada IDE yang utama

Kebiasaan Linux /dev/fd0, /dev/floppy /dev/fd1 /dev/tty /dev/had

Pembahagian yang pertama pada ‘master /dev/hda1 drive’ (‘hard disk’) Pembahagian yang kedua pada ‘master /dev/hda2 drive’ (‘hard disk’) ‘Slave drive’ pada IDE yang utama ‘Master drive’ pada IDE yang kedua ‘Slave drive’ pada IDE yang kedua CAKERA PADAT (CD-ROM) /dev/hdb /dev/hdc /dev/hdd /dev/cdrom, atau /dev/hdb (‘slave drive’ pada IDE kedua) Modem Kad Bunyi /dev/modem /dev/sound, /dev/dsp
Jadual 24 : Direktori-direktori untuk komponen komputer

297 Strictly Confidential

Ministry of Education : Computerisation (IT Lab) Infrastruktur Sistem & Linux

15.3 Menggunakan Cakera Liut
Cakera liut (floppy disk) adalah sekali satu komponen yang standard dalam komputer kini. Tetapi bagaimana anda menggunakannya dalam Linux? Terdapat beberapa langkah yang perlu anda ambil sebelum anda boleh mengakses cakera liut (floppy disk) dalam Linux. Ia tidak seperti cara anda mengakses cakera liut (floppy disk) dalam MS Windows, tapi anda perlu mengetahui cara mengakses cakera liut (floppy liut) dalam Linux.

Di sini ada beberapa langkah untuk mengakses cakera liut:

Langkah 1

Penggunaan arahan “mount” untuk melampirkan pemacu cakera liut (floppy disk drive) kepada direktori sub dibina dalam langkah 1:

# mount t vfat /dev/fd0 /mnt/floppy atau # mount t msdos /dev/fd0 /mnt /floppy

Nota: Nama alat bagi pemacu cakera liut (floppy disk drive) adalah /dev /fd0. Jika anda mempunyai lebih dari satu pemacu cakera liut (floppy disk drive) (contohnya, dua pemacu cakera liut (floppy disk drive)), kemudian pemacu cakera liut (floppy disk drive) yang pertama akan menjadi /dev/fd0 dan pemacu cakera liut (floppy disk drive) yang kedua akan menjadi /dev/fd1.

Langkah 2

Ubah direktori ke dalam direktori sub, dan anda boleh akses kandungan dalam cakera liut:

298 Strictly Confidential

Ministry of Education : Computerisation (IT Lab) Infrastruktur Sistem & Linux # ls /mnt/floppy

Selepas anda membina, memadam atau mengubah kandungan dalam /mnt/floppy, anda perlu menyimpan pengubahsuaian anda:

Langkah 3

Jika anda sudah selesai menggunakan cakera liut (floppy disk) tadi atau anda mahu menukar cakera liut (floppy disk), anda perlu menulis kandungan kembali ke cakera liut (floppy disk) dan tidak melampirkannya dari sub-direktorinya :

# umount /mnt/floppy

Nota: Ini akan menulis semua perubahan yang telah anda buat dalam /mnt/floppy kembali ke dalam /dev /fd0 (cakera liut anda).

Langkah 4

Ulangi Langkah 1 jika anda perlu akses cakera liut (floppy disk) yang lain.

15.4 Memasang Pemacu Cakera Padat (CD-ROM drive)
Menambah cakera padat (CD-ROM) kepada sistem adalah sama seperti menambah satu pemacu cakera liut (floppy disk drive) ke dalam sistem. Hanya sebelum, anda mesti memasang cakera padat (CD-ROM) sebelum anda boleh aksesnya.

Di sini ada beberapa langkah untuk akses cakera padat (CD-ROM):

Langkah 1

Penggunaan arahan “mount” untuk melampirkan cakera padat (CD-ROM) kepada direktori sub dibina dalam Langkah 1:

# mount /dev/cdrom /mnt/cdrom atau

299 Strictly Confidential

Ministry of Education : Computerisation (IT Lab) Infrastruktur Sistem & Linux # mount /dev/hdb /mnt/cdrom (jika CD ROM anda dilampirkan ke sistem sebagai ‘slave drive’ pada IDE kedua, guna /dev/hdb).

Nota: Nama alat bagi cakera padat (CD ROM) anda adalah /dev /hdb. Jika cakera padat (CD ROM) dilampirkan ke ‘Master Drive’ atau ‘Master Dirve pada IDE kedua, kemudian nama alat tersebut perlu menjadi /dev/hdc.

Langkah 2

Ubah direktori ke dalam sub-direktori, dan anda boleh akses kandungan dalam cakera padat (CD ROM):

# ls /mnt/cdrom

Langkah 3

Cakera padat (CD ROM) adalah cakera baca sahaja (read-only), anda tidak

boleh menulis atau mengubah kandungannya. Selepas anda sudah menggunakannya, anda perlu tidak memasangnya sebelum anda boleh mengeluarkan CD ROM tersebut dari pemacu cakera liut (floppy disk drive) CD ROM.

# umount /mnt/cdrom atau # umount /dev/hdb # eject

Nota: Butang ‘eject’ pada pemacu cakera padat (CD ROM drive) tidak akan mengeluarkan cakera padat jika anda tidak ‘unmounted’ CD ROM dari sistem.

300 Strictly Confidential

Ministry of Education : Computerisation (IT Lab) Infrastruktur Sistem & Linux
PANDUAN PENGAJAR

Pelajaran 16 :
301

Teks Editor
Strictly Confidential

Ministry of Education : Computerisation (IT Lab) Infrastruktur Sistem & Linux

Mukadimah:
Dalam pelajaran ini, anda akan diperkenalkan kepada teks editor popular dan berguna dalam Linux. Teks editor sangat berguna terutamanya apabila anda bekerja di persekitaran shell.

Objektif:
1. Mengenali teks editor emacs 2. Mengenali teks editor vim 3. Mengenali teks editor pico

302 Strictly Confidential

Ministry of Education : Computerisation (IT Lab) Infrastruktur Sistem & Linux

16 MENGAPA TEKS EDITOR 16.1 Pengenalan Teks Editor
Mereka yang biasa dengan antara muka (interface) grafik Windows dan program moden yang lain, akan berasa pelik apabila menggunakan teks editor. Walaupun Linux mempunyai keupayaan grafik (kebanyakkannya aras rendah), pentadbir masih memerlukan fail konfigurasi dengan teks. Oleh itu, pengguna harus tahu bagaimana untuk menukar fail konfigurasi teks sistem (seperti /etc/rc.config) supaya Red Hat Linux bekerja mengikut cara yang kita mahu.

Terdapat banyak editor yang diselitkan dalam pecahan Linux dan jadual berikut menyenaraikan beberapa yang popular. Alatan yang disebut di sini adalah program interaktif yang membolehkan kita sebagai pengguna Linux masukkan teks,

menggerakkan anak panah (cursor), membuka menu dan menyimpan atau mencetak fail. Program-program berbeza dari jenis fail dan tampungan saiz fail berbeza, terhad melebihi 150MB dan kurang daripada 200,000 aksara (charactors).

Arahan Bluefish Emacs jed, xjed

Ulasan Editor HTML Editor GNU Emacs untuk konsol dan X11 Editor pengatur cara untuk konsol dan X11

joe, jmacs, jpico, jstar Editor Joe dan kesesuaian editor lain mengikut Joe Jove Kedit Lyx Nvi Pico Red Sed Editor Emacs Jonathan Teks Editor untuk KDE Editor Latex berdasarkan WYSIWYG untuk X11 Editor klon vi dari Berkeley Editor fail untuk 200 baris sahaja Editor baca sahaja Editor aluran

303 Strictly Confidential

Ministry of Education : Computerisation (IT Lab) Infrastruktur Sistem & Linux Textedit Vim Xedit Xemacs Editor Xview VI Improved, editor pengatur cara Editor untuk X11 Emacs untuk X11
Jadual 25 : Jenis-jenis teks editor

Jika anda membuat banyak karangan berasaskan teks, anda perlu tahu beberapa teks editor yang sangat berkuasa seperti emacs dan vi.

16.1.1 Emacs (Editor MACros)
Emacs paling diterima ramai lengkap dengan ciri-ciri editor secara percuma. Ia boleh digunakan untuk edit teks, menjadualkan temu janji, menyelenggarakan diari, melayari web, membaca berita usenet, mengarang dan menghantar mel elektronik (e-mail) dan sebagainya. Anda boleh guna emacs, dengan atau tanpa sistem X Windows. Ia adalah sistem yang sempurna menggunakan komputer untuk pembangunan, komunikasi, pengurusan fail dan sebagainya.

16.1.1.1

Arahan Papan Kekunci

Emacs bergantung pada arahan papan kekunci untuk kawalan. Jadual di bawah menunjukkan banyak arahan:Aksi Menggagalkan operasi semasa Mengundurkan anak panah Membawahkan anak panah Mendepani anak panah Memadamkan aksara Memadamkan baris Memadamkan perkataan Kombinasi kunci C+g C+b C+n C+f C+d C+k M+d

304 Strictly Confidential

Ministry of Education : Computerisation (IT Lab) Infrastruktur Sistem & Linux Memulakan fail Memulakan baris Mengakhiri fail Mengakhiri baris Bantuan Buka fail Halaman ke bawah Keluar Menyimpan Tutorial Buat Asal M+< C+a M+> C+a C+x, C+f C+v M+v C+x, C+c C+x, C+s C+h , t C_or C+x, u
Jadual 26 : Arahan papan kekunci dalam program Emacs

16.1.1.2

Melarikan GNU Emacs

GNU Emacs mempunyai 22 pilihan baris arahan (command line), ia adalah mudah untuk dimulakan. Untuk melarikan emacs dan buka fail teks untuk mengarang, beri nama fail pada baris arahan (command line) seperti.

# emacs myfile.txt

Arahan di atas akan memuatkan editor dan membuka fail yang diminta. Jika anda kursuskan emacs pada baris arahan (command line) dengan sendirinya, program itu bermula, paparkan skrin pembuka dan kemudian hilang bila anda menyentuh kunci pada papan kekunci.

305 Strictly Confidential

Ministry of Education : Computerisation (IT Lab) Infrastruktur Sistem & Linux

Gambar Rajah 149 : Terminal X11 pada GNU emacs

Jika anda memulakan GNU emacs pada shell bagi X11 terminal Windows, versi X11 bagi GNU emacs, dengan tetikus dan penyokong (support) menu, bermula secara automatik.

Jika anda ingin melarikan dari konsol, atau bukan versi X11 bagi GNU emacs di dalam X11 terminal Windows, guna –nw (atau no-window), pilihan baris arahan (command line) ditunjukkan di bawah

# emacs nw myfile.txt

Arahan ini membolehkan anda melarikan GNU emacs di dalam terminal X11 anda tanpa bar menu (menu bar).

306 Strictly Confidential

Ministry of Education : Computerisation (IT Lab) Infrastruktur Sistem & Linux

16.1.1.3

Menjalankan ( run ) Xemacs

Untuk memulakan karangan XEmacs semasa sesi X11, taip arahan ini :

# xemacs

editor akan memulakan dan memaparkan ‘page’.

Gambar Rajah 150 : Skrin editor XEmacs.

16.1.1.4

Pilihan Toolkit

GNU emacs dan Xemacs dalam mod X11 mematuhi dan mengikut kebanyakan pilihan toolkit X11. Sesetengah pilihan dapat membantu seperti contoh di bawah:

307 Strictly Confidential

Ministry of Education : Computerisation (IT Lab) Infrastruktur Sistem & Linux -bg color -cr color -fg color -ms color -set background to color (latar belakang) -set text cursor to color (teks) -set foreground to color (latar depan) -set mouse cursor to color (tetikus)

Warna yang boleh digunakan untuk kawalan warna (color setting) disenaraikan dalam fail rgb.txt. di dalam direktori /usr/X11R6/X11.

16.1.1.5

Mengubah Adat Xemacs

Anda boleh setkan Xemacs kepada mod penggunaan teks dan ‘word-wrap’ secara automatik, membolehkan perkhidmatan diari setiap hari atau memaparkan masa terkini atau semasa dalam bentuk mod (bar status dalam ‘window’ utama). Untuk melakukan ini, buat fail emacs dengan Xemacs:

# xemacs .emacs

kemudian taip ini untuk mengubah adat Xemacs:

(setq default – major – mode ‘text – mode) (setq text – mode – hook ‘turn – on – auto – fill) (require ‘ appt) (display – time) (appt – initialize)

Tekan ctrl+x dan ctrl+s untuk simpan fail, dan tekan ctrl+x dan ctrl+c untuk keluar Xemacs.

308 Strictly Confidential

Ministry of Education : Computerisation (IT Lab) Infrastruktur Sistem & Linux

16.1.2

VIM ( Variants of The Visual Improved Editor)

Editor vim dibangunkan oleh Bram Moolenaar. Ia adalah teks editor yang sesuai dengan vi (visual editor, editor yang popular).

Gambar Rajah 151 : Skrin editor VIM

309 Strictly Confidential

Ministry of Education : Computerisation (IT Lab) Infrastruktur Sistem & Linux Semasa memuatkan pakej bagi vim ke dalam sistem, beberapa fail dan sambungan simbolik ke editor vim akan dibuat:

/usr/bin/vi

- vim

/usr/bin/view -vim /bin/vim

Editor vim menggantikan editor ex, vi dan view. Ia adalah editor visual yang menyokong ciri-ciri seperti pergerakan anak panah. Dibandingkan dengan editor vi, editor vim ada beberapa kelebihan. Kebanyakan direktori. Fail dokumen teks bagi dalam vim ditempatkan dalam

/usr/doc/packages/vim

direktori

/usr/share/vim/doc

mengandungi petunjuk yang meluas.

16.1.2.1

Operasi dan keluar dari vim

Sambungan antara mod yang berbeza

Vim menyediakan 3 mod untuk pengguna: 1. mod arahan – membolehkan pengguna memasukkan arahan 2. mod input – membolehkan pengguna memasukkan input 3. mod lepas garis – membolehkan pengguna mencari perkataan, satu ayat, menyimpan fail-fail atau keluar dari kerja-kerja dan sebagainya.

Mod arahan ialah mod tersedia (default mode). Selepas itu, anda perlu memasukkan data maklumat yang berkaitan dengan mod. Anda juga boleh menggunakan papan kekunci untuk memasukkan data : • •

tekan ‘a’ – masuk perkataan yang baru di tempat yang berikutnya selepas kedudukan anak panah (cursor) tekan ‘i’ – masuk perkataan yang baru pada kedudukan anak panah (cursor)

310 Strictly Confidential

Ministry of Education : Computerisation (IT Lab) Infrastruktur Sistem & Linux • tekan ‘o’ – tambah baris baru atau menukar kedudukan anak panah (cursor) pada baris baru

Sekiranya anda hendak menukar daripada Mod Input (Input Mode) ke Mod Arahan (Command Mode), tekan kekunci ‘ESC’. Sekiranya anda menukar ke Mod Baris Akhir, tekan ‘,’ di dalam Mod Arahan.

Arahan yang sering digunakan. Mod Arahan (command mode) menggunakan kekunci dan juga gabungan kekunci untuk melarikan arahan. Di sini kami menerangkan cara-cara menggunakan arahan-arahan yang selalu digunakan:

1. Menggerakkan lokasi anak panah (cursor)

Gunakan kekunci anak panah (arrow) untuk menggerakkan anak panah tetikus (mouse cursor). Sekiranya kekunci tersebut tidak dapat digunakan, guna kekunci yang tersenarai di bawah:

H L I K G O W atau w E B { }

Kawal anak panah (cursor) bergerak satu ruang ke kiri Kawal anak panah (cursor) bergerak satu ruang ke kanan Kawal anak panah (cursor) bergerak ke baris seterusnya yang di bawah Kawal anak panah (cursor) bergerak ke baris seterusnya yang di atas Anak panah (cursor) bergerak ke awal baris terakhir Anak panah (cursor) bergerak ke akhir baris terakhir Anak panah (cursor) bergerak ke perkataan seterusnya Anak panah (cursor) bergerak ke aksara akhir dalam perkataan tersebut Anak panah (cursor) bergerak ke aksara awal dalam perkataan tersebut Anak panah (cursor) bergerak ke awal perenggan Anak panah (cursor) bergerak ke akhir perenggan
Jadual 27 : Arahan-arahan papan kekunci untuk perisian VIM

311 Strictly Confidential

Ministry of Education : Computerisation (IT Lab) Infrastruktur Sistem & Linux

^b ^f ^u ^d ^e ^y

Halaman ke atas Halaman ke bawah Gerakan anak panah (cursor) separuh halaman menaik Gerakan anak panah (cursor) separuh halaman menurun Menurunkan baris pada skrin Menaikkan baris pada skrin
Jadual 28 : Arahan-arahan papan kekunci untuk perisian VIM

2. Salin (Copy)

Yy

Tekan 2 papan kekunci untuk salin pada baris di mana kedudukan anak panah (cursor)

Yw

Tekan 2 papan kekunci untuk salin pada perkataan

Nyw atau N adalah nombor. Tekan 3 yw untuk menyalin sesuatu perkataan pada ynw lokasi anak panah (cursor) dan juga dua perkataan seterusnya.

Nyy atau Tekan ‘3 yy’ untuk menyalin seluruh baris tersebut dan baris berikutnya. yny P Akan melekatkan perkataan yang disalin pada lokasi anak panah (cursor).
Jadual 29 : Arahan-arahan untuk menyalin fail dalam perisian VIM

3. Padam (Delete)

D

Tekan dahulu kekunci ‘d’, dan: tekan ‘←’ untuk memadam aksara yang berada sebelum lokasi anak panah (cursor) - tekan ‘→’ untuk memadam aksara di mana anak panah (cursor) terletak. tekan ‘↑’ untuk memadam aksara di mana anak panah (cursor) terletak,

dan yang sebelumnya. tekan ‘↓’ untuk memadam aksara di mana anak panah (cursor) terletak,

dan yang sebelumnya.

312 Strictly Confidential

Ministry of Education : Computerisation (IT Lab) Infrastruktur Sistem & Linux

Dd dw

Tekan ‘d’ dua kali untuk memadam baris pada anak panah (cursor) Gerakkan anak panah (cursor) pada aksara yang pertama pada suatu perkataan, dan tekan ‘dw’ untuk memadam perkataan tersebut. Sekiranya anak panah (cursor) berada di tengah perkataan, aksara yang berada selepasnya akan di padam.

Nd

‘n’ adalah nombor. Tekan kekunci ‘3d’ yang bergerak tiga baris ke atas atau ke bawah. tekan ‘↑’ untuk memadam aksara di mana anak panah (cursor) terletak, dan yang sebelumnya. Ini bermakna 4 baris di padam. Atau tekan ‘↓’ untuk memadam aksara di mana anak panah (cursor) terletak, dan yang sebelumnya. Ini bermakna 4 baris di padam

Ndd atau dnd D X X Nx

Tekan kekunci ‘3dd’untuk memadam pada baris di mana anak panah (cursor) berada dan pada dua baris seterusnya. Memadam pada baris selepas kedudukan yang telah anak panah (cursor) Memadam aksara di mana anak panah (cursor) berada Memadam aksara sebelum kedudukan berada anak panah (cursor) ( d + ←) Papan kekunci ‘4x’ untuk memadam 4 aksara selepas kedudukan pada anak panah (cursor) dan aksara di mana anak panah (cursor) di situ.

nX

Papan kekunci ‘4x’ untuk memadam sebelum kedudukan pada anak panah (cursor) tetapi bukan aksara di mana anak panah (cursor) di situ
Jadual 30 : Arahan-arahan untuk memadam fail dalam perisian VIM

4. Baris

^g ^G nG

atau Tekan pada papan kekunci untuk memaparkan baris nombor pada baris di mana anak panah (cursor) berada dan jumlah baris yang terdapat N adalah nombor. Tekan ‘35G’ untuk memasuki baris yang ke 35
Jadual 31 : Arahan-arahan untuk mendapatkan barisan fail dalam perisian VIM

313 Strictly Confidential

Ministry of Education : Computerisation (IT Lab) Infrastruktur Sistem & Linux 5. Papan kekunci yang berlainan R Menukarkan perkataan di mana anak panah (cursor) dengan perkataan yang baru U Tekan pada papan kekunci di mana memadam tindakan sebelumnya. Tekan sekali lagi untuk memadam tindakan tersebut. Zz % Tekan z (2kali) untuk menyimpan dokumen fail dan keluar dari vim Pada program kod, perbezaan di antara kurungan yang selalu dibincangkan. Anda boleh gerakan anak panah (cursor) ke kurungan, nanti tekan pada papan kekunci untuk mencari maklumat.
Jadual 32 : Arahan-arahan papan kekunci yang berlaianan untuk perisian VIM

6. Melaksanakan baris yang terakhir pada mod E Melaksanakan fail yang baru, papan kekunci adalah ‘e’ diberi fail baru. Sebagai contoh, ‘e new file’ dan fail yang baru yang dinamakan name N Untuk menambahkan fail yang lain iaitu vi, papan kekunci ‘n’ dengan fail name yang tertentu. Sebagai contoh, taip nfile.txt, dan file.txt untuk membaca maklumat W Untuk menyimpan fail. Jikalau tidak ada spesifik nama fail, anda boleh menggunakan papan kekunci :w filename. Q Keluar dari vim, tetapi ia tidak melibatkan apa jua masalah yang berkaitan dengan fail q! Wq Set command Set nonu Padam baris nombor Keluar dari vim, tanpa menyimpan fail Menyimpan semua fail dan keluar dari vim nu Tambah baris pada setiap baris yang mengandungi

command Search character Untuk mencari sesuatu aksara di dalam perkataan, papan kekunci adalah ‘/’. Sebagai contoh , papan kekunci :/gz untuk mencari kedudukan g dan z selepas anak panah (cursor)

314 Strictly Confidential

Ministry of Education : Computerisation (IT Lab) Infrastruktur Sistem & Linux Replace characters Untuk mengganti aksara [e.g edit all temp to temp], type: ‘g/ temp/s /tmp/g, $s /temp/g’.

Jadual 33 : Arahan-arahan papan kekunci untuk melaksanakan baris dalam perisian VIM

315 Strictly Confidential

Ministry of Education : Computerisation (IT Lab) Infrastruktur Sistem & Linux

16.1.3 PICO
Ini adalah ‘compact, efficient’, dan senang digunakan. Walaupun, ia akan digunakan untuk ‘compose’ atau hantar melalui mesej e-mel. Banyak kegunaan untuk semua yang pandai dalam mana-mana aplikasi pemproses perkataan: • • • • • • • •

Membungkus perkataan Bantuan terbina dalam Pencarian kerja Mewajarkan perenggan Perubahan blok teks, salin dan buang Mod lipatan untuk fail dan kemasukan teks Menyokong tetikus Penyemak ejaan

Pico mempunyai 16 arahan yang berlainan, tetapi ia lebih selamat, melindungi daripada sebarang masalah. Pico juga boleh menyimpan maklumat sebelum keluar darinya, menyimpan fail yang mempunyai nama yang terakhir in .save

Pico boleh menggunakan editor untuk membuka fail .bachrc di dalam ‘home directory’ dan juga boleh melihat arahan yang berada di bawah:

#export EDITOR=/usr/bin/pico

Untuk menghapuskan, anda boleh menggunakan Ctrl+d, dan menyimpan fail Ctrl+x. Manakala untuk membaca maklumat boleh menggunakan .bashrc

# pico .bashrc

316 Strictly Confidential

Ministry of Education : Computerisation (IT Lab) Infrastruktur Sistem & Linux Di mana sistem root, akan menentukan $EDITOR untuk semua pelanggan /etc/profile fail dan memasukkan baris yang sama.

Sekarang, pico akan menentukan tetapan sistem untuk arahan Linux.

Anda juga boleh melihat maklumat melalui pico secara muka surat. Selainnya, anda boleh melihat pelayar web untuk membaca pico technical maklumat yang tersebut :

# lynx /usr/doc/packages/pine/texh-notes/index.html

317 Strictly Confidential

Ministry of Education : Computerisation (IT Lab) Infrastruktur Sistem & Linux
PANDUAN PENGAJAR

Pelajaran 17 :
318

Pemuatan & Penigkatan Pakej
Strictly Confidential

Ministry of Education : Computerisation (IT Lab) Infrastruktur Sistem & Linux

Mukadimah:
Dalam pelajaran ini, anda akan diperkenalkan kepada dua utiliti berguna dalam menaiktarafkan pakej dalam Linux. Kedua-duanya amat berguna dalam memastikan anda sentiasa bersedia dengan perubahan dan pertambahan dalam Linux.

Objektif:
1. Mengetahui kepentingan menaiktarafkan pakej dalam Linux 2. Mengetahui asas pilihan dalam rpm 3. Mengetahui perkakasan GUI dalam RPM 4. Mengetahui kaedah mengompil kod sumber 5. Mengetahui kepenggunaan apt 6. Mengetahui perkakasan GUI dalam apt

319 Strictly Confidential

Ministry of Education : Computerisation (IT Lab) Infrastruktur Sistem & Linux

17 MENGINSTALASI DAN MENAIKTARAF PERISIAN 17.1 Pengenalan
Kebanyakan pengedaran Linux (Linux Distribution) yang moden penuh dengan pelbagai pakej perisian yang pelbagai, ada banyak yang boleh dipilih semasa menginstalasi sistem dan boleh terus digunakan sebaik sahaja selesai proses instalasi. Ada kalanya, anda juga perlu menginstalasi dan menggunakan perisian/perisian tambahan, atau menaik taraf perisian yang sedia ada dan yang telah anda diinstalasikan ke dalam sistem tersebut sebelum ini. Bergantung kepada distribusi Linux yang mana anda gunakan sekarang (dalam kes ini, ia sepatutnya adalah Red Hat Linux), anda mempunyai pelbagai pilihan untuk beberapa format pakej yang berlainan.

Selain daripada pilihan untuk format pakej, suatu perisian/aplikasi boleh diedarkan sama ada dalam format binari atau kod sumber. Format Binari adalah perisian siap sedia untuk digunakan; manakala format kod sumber pula mengandungi fail kod perisian yang asal, yang perlu dikompilkan kepada bentuk binari sebelum seseorang itu boleh menggunakannya di dalam Linux. Walaupun format kod sumber memerlukan anda melakukan banyak perkara untuk digunakan berbanding dengan format binari, tetapi ia adalah lebih mudah dibawa berbanding dengan pakej binari. Contohnya, anda boleh mengunakan pakej kod sumber yang sama pada kedua-dua komputer Intel x86 dan PowerPC. Mengemaskinikan pakej yang sedia ada adalah sama penting seperti menambah pakej yang baru. Menaiktaraf mungkin boleh membaiki masalah pepijat (bug) dan ketidaksempurnaan keselamatan sistem, atau pun hanya menambah ciri-ciri baru /sokongan baru yang diperlukan oleh perisian baru yang akan dilarikan.

320 Strictly Confidential

Ministry of Education : Computerisation (IT Lab) Infrastruktur Sistem & Linux

17.2 Pakej Binari
Prosedur untuk pemasangan perisian adalah berbeza untuk setiap Distribusi Linux. Kebanyakan distribusi hari ini menggunakan samaada fail Red Hat Package Manager (RPM) atau Debian package (deb), manakala yang lain mungkin menggunakan format hak milik mereka sendiri. Di sini kita akan melihat kepada salah satu daripada format yang paling lazim digunakan dalam pemasangan pakej binari - RPM.

17.2.1 Manfaat Daripada Pakej Rpm
Kebanyakan Distribusi Linux yang moden menggunakan format RPM. Ia adalah perkakas (perkakas)yang sangat berguna kerana terdapatnya pengkalan data pada pakej yang telah dipasang. Pengkalan ini termasuk informasi pada pakej (nama dan versi), fail berkaitan dengan pakej tersebut, menyemak jumlah untuk setiap fail dan fail serta pakej yang bergantung kepadanya. Pengkalan data ini membolehkan distribusi Linux berasaskan RPM untuk mengesan ketidaksesuaian serta ciri-ciri yang hilang yang diperlukan oleh pakej baru tertentu. Ini akan mengelakkan daripada merosakkan sistem jika ada cubaan untuk menginstalasi pakej yang telah rosak atau percanggahan pakej pada sistem itu. Amaran akan diberikan bermula dari awal lagi untuk mengelakkan penemuan masalah di kemudian hari yang berkaitan dengan kehilangan pakej atau isu kebergantungan.

17.2.2 Menginstalasi Pakej Rpm
Instalasi RPM adalah proses yang sangat mudah. RPM boleh dilaksanakan dalam banyak cara, menggunakan sama ada perkakas (tool) berdasarkan-teks atau perkakas (tool) antara muka (interface) grafik pengguna (GUI). Kedua-dua perkakas akan dibincangkan secara ringkas di sini.

321 Strictly Confidential

Ministry of Education : Computerisation (IT Lab) Infrastruktur Sistem & Linux Perhatian !! Menaiktarafkan pakej RPM kadangkala menghilangkan fail konfigurasi asal pakej , oleh itu buatlah ‘BACK UP’ untuk fail konfigurasi yang penting (selalunya pada salah sebuah tempat di dalam /etc/ tetapi mungkin ditempatkan di tempat lain di dalam cakera keras sebelum menaik taraf perisian yang sedang diolah !

17.2.3 Perkakas Rpm Berdasarkan-Teks
Satu daripada cara mudah untuk melaksanakan rpm adalah melalui ‘SHELL PROMPT’. Untuk menggunakan arahan rpm memerlukan sekurang-kurangnya satu parameter operasi ( -U, -F, -i , etc ) dengan satu atau lebih pilihan (-V, -h, -a etc). Kemungkinan anda perlu untuk membekalkan nama pakej atau nama fail pakej (nama fail pakej yang lengkap selalunya akan berakhir dengan .rpm) bersama-sama dengan operasi dan pilihan parameter. Pakej RPM boleh diinstalasikan satu demi satu, atau melalui senarai pelbagai pakej (diasingkan oleh ruangan), dengan menggunakan arahan rpm.

17.2.4 Asas Pilihan rpm
Untuk menginstalasi dan menaiktaraf pakej melalui ‘SHELL PROMPT’, gunakan sintaks berikut :

Rpm [ operation ] [ option ] [ package – files \ package – names ]

Jadual di bawah meringkaskan operasi rpm yang lazim digunakan, dan beberapa pilihan yang penting.

Operasi rpm -I

Deskripsi Instalasi pakej ; sistem itu mestilah tidak mengandungi

322 Strictly Confidential

Ministry of Education : Computerisation (IT Lab) Infrastruktur Sistem & Linux pakej yang mempunyai nama yang sama atau ia akan memberikan error. -U Instalasi pakej baru atau menaiktaraf perisian yang telah sedia ada (wujud) - F atau - freshen Menaiktaraf pakej jika versi yang sebelumnya telah sedia ada (wujud). -q Menyoal pakej ; memeriksa jika pakej itu telah pun diinstalasi, apakah kandungan fail , dan lain-lain. - V atau – y atau -verify Membuktikan kesahihan pakej ; memeriksa kehadiran fail pakej dan tidak berubah sejak instalasi. -e -b Nyah-instalasi / mengalihkan pakej daripada sistem. Membina pakej binari , diberi kod sumber dan fail konfigurasi. - rebuild - rebuilddb Membina pakej binari , diberi sumber fail RPM. Membina pengkalan RPM , untuk membaiki error.
Jadual 34 : Operasi rpm yang lazim digunakan

323 Strictly Confidential

Ministry of Education : Computerisation (IT Lab) Infrastruktur Sistem & Linux

Pilihan rpm

Digunakan dengan operasi Apa saja Deskripsi Modifikasi sistem Linux mempunyai direktori akar di lokasikan pada dir. Pilihan ini boleh digunakan untuk mengekalkan satu instalasi Linux diskrit daripada yang lain , sebegai contohnya , semasa instalasi OS (sistem operasi) atau kecemasan.

- root dir

- force

-i,-U,-F

Memaksa pakej diinstalasikan walau pun ia bermakna terpaksa ‘overwrite’ pakej yang telah sedia ada.

- h atau – - i , - U , - F hash

Menggunakan

siri

signal

pound

(#)

untuk

menunjukkan kemajuan operasi.

-V

-i,-U,-F

Selalunya digunakan dalam konjuksi dengan “- h” untuk menghasilkan nombor seragam bertanda hash (#) untuk setiap pakej.

- nodeps

-i,-U,-F,-e

Menyelenggarakan semak tanpa kebergantungan. Instalasi atau mengalihkan pakej walau pun ia terpaksa bersandar pada pakej lain yang tidak ada , atau ia diperlukan oleh pakej yang tidak dinyahinstalasi.

- test

-i,-U,-F

Semak untuk kebergantungan , konflik dan masalah lain tanpa sebenarnya menginstalasi pakej itu.

- prefix path

-i,-U,-F

Set direcktori instalasi kepada path (tidak sesuai untuk semua pakej).

- a atau – all

-q,-V

Menyoal atau mengesahkan semua pakej.

324 Strictly Confidential

Ministry of Education : Computerisation (IT Lab) Infrastruktur Sistem & Linux - f file atau – - q , - V file file - p package – - q file -i -q Menyoal atau mengesahkan pakej yang memiliki fail tersebut. Menyoal fail-pakej RPM yang belum diinstalasi lagi. Mempamerkan informasi pakej.

- R atau – - q requires - l atau - list -q

Mempamerkan pakej dan fail pada yang mana ia bergantung. Mempamerkan fail yang terkandung dalam pakej.

Jadual 35 : Jadual 7.2 : Pilihan RPM yang terpenting

17.2.5 Menginstalasi atau Menaiktaraf
Apabila menginstalasi atau menaiktaraf suatu pakej , operasi “- U” adalah paling berguna kerana ia membolehkan instalasi pakej tanpa menyah-instalasikan perisian yang lama. Operasi satu demi satu ini asalah sangat berguna terutamanya apabila ada pakej dengan kebergantungan yang banyak, kerana rpm mengesan semua ini dan boleh

menyelenggarakan operasi jika pakej baru memenuhi kebergantungan yang disediakan oleh perisian yang lama.

Untuk menggunakan rpm untuk instalasi atau menaiktaraf suatu pakej , gunakan contoh rpm berikut :

# rpm - Uvh nmap - 2 . 4 – 10 . i386 . rpm Preparing . . . 1 . nmap ######################################### [ 100 % ] ######################################### [ 100 % ]

325 Strictly Confidential

Ministry of Education : Computerisation (IT Lab) Infrastruktur Sistem & Linux Gantikan “nmap - 2 . 4 – 10 . i386 . rpm” dengan nama fail pakej ( atau senarai nama fail yang mahu diinstalasi atau dinaiktaraf).

Cara lain untuk menginstalasi pakej baru ialah dengan menggunakan “rpm – ivh” sebagai ganti kepada “rpm – Uvh”.

17.2.6 Menyoal dan Mengesahkan
Suatu pakej RPM boleh disahkan dengan arahan “rpm – i” , yang mana mempamerkan informasi pada pakej yang disoal. Berikut adalah sampel tanyaan :

17.3 Perkakas Rpm Gui
Banyak distribusi Linux datang dengan beberapa perkakas GUI yang boleh membantu untuk instalasi , mengalihkan , mengemaskini dan menyoal pakej RPM.

17.3.1 Perkakas Pengurusan Pakej (Package Management Tool)
RED HAT Linux juga didatangi dengan perkakas lain yakni RPM antara muka (interface) berasaskan grafik(GUI) yang berkuasa. Walaupun telah menggunakannya semasa instalasi , ia masih boleh digunakan sekali lagi di dalam sistem bila-bila saja diperlukan seperti iinstalasi , kemaskini , soal (query) atau membuang apa saja pakej-pakej RPM.

Perkakas GUI baru ini dipanggil Perkakas Pengurusan Pakej (Package Management Tool). Untuk memulakan aplikasi , pergi butang menu utama (pada panel) > System System > Packages , atau taip arahan redhat config packages pada shell prompt.

326 Strictly Confidential

Ministry of Education : Computerisation (IT Lab) Infrastruktur Sistem & Linux

Gambar Rajah 152 : Langkah-langkah untuk mendapatkan srin Penambahan dan Pembunagan Pakej

Antara muka (interface) untuk aplikasi ini adalah sama seperti yang digunakan semasa instalasi. Pakej terbahagi kepada kumpulan pakej , yang mengandungi senarai pakej standard dan pakej tambahan yang berkongsi fungsi-fungsi umum.

Sebagai contoh , kumpulan Internet grafik mengandungi pelihat jaringan , klien email , dan perisian grafik yang lain digunakan untuk menghubungkan pada internet. Pakej standard tidak boleh dipilih untuk dialihkan kecuali keseluruhan kumpulan pakej juga dialihkan. Pakej tambahan pula adalah pakej berpilihan yang boleh dipilih untuk instalasi atau dialihkan , selagi kumpulan pakej dipilih.

Tetingkap utama menunjukkan senarai kumpulan pakej. Jika kumpulan pakej mempunyai tanda semakan dalam kotak semakan di sebelahnya, maka pakej daripada kumpulan itu

327 Strictly Confidential

Ministry of Education : Computerisation (IT Lab) Infrastruktur Sistem & Linux sudah diinstalasikan dan sedang digunakan. Untuk melihat senarai pakej individual untuk kumpulan , klik butang Details di sebelahnya. Pakej individual dengan tanda semakan di sebelahnya adalah sedang digunakan.

17.3.2 Instalasi Pakej-pakej
Untuk menginstalasi pakej standard dalam kumpulan pakej yang tidak digunakan pada masa itu , pilih kotak semakan di sebelahnya. Untuk menyesuaikan pakej yang akan diinstalasikan dalam kumpulan , klik butang Details di sebelahnya. Senarai pakej standard dan tambahan dipamerkan , seperti yang ditunjukkan pada rajah di bawah. Menekan pada nama pakej yang dipamerkan pada ruang cakera yang diperlukan untuk menginstalasi pakej pada bahagian bawah tetingkap. Tandakan pada kotak semakan di sebelah nama pakej yang ditandakan untuk instalasi. Pakej individu juga boleh dipilih daripada pakej kumpulan yang telah diinstalasikan dengan menekan butang Details dan menanda di mana-mana pada pakej tambahan yang belum lagi diinstalasi.

328 Strictly Confidential

Ministry of Education : Computerisation (IT Lab) Infrastruktur Sistem & Linux

Gambar Rajah 153 : Skrin pemilihan pakej untuk diinstalasikan

Selepas memilih pakej kumpulan dan pakej individual untuk instalasi , klik pada butang Update pada tetingkap utama. Aplikasi ini akan kemudiannya mengira jumlah ruang cakera yang diperlukan untuk instalasi pakej seperti mana apa saja pakej kebergantungan dan pameran tetingkap ringkasan. Jika terdapat pakej kebergantungan , ia akan ditambah secara automatik kepada senarai pakej untuk instalasi.

329 Strictly Confidential

Ministry of Education : Computerisation (IT Lab) Infrastruktur Sistem & Linux Klik pada butang Show Details untuk melihat senarai pakej yang akan diinstalasikan secara lengkap.

Gambar Rajah 154 : Paparan kekotak dialog penyediaan pemasangan pakej

Klik Continue untuk mulakan proses instalasi. Apabila ia selesai , mesej Update Complete akan muncul.

330 Strictly Confidential

Ministry of Education : Computerisation (IT Lab) Infrastruktur Sistem & Linux

Gambar Rajah 155 : Paparan kekotak dialog bagi memberitahu progress meningkat taraf sistem

17.3.3 Membuang Pakej
Untuk membuang kesemua pakej yang diinstalasikan dalam kumpulan pakej , hilangkan tanda pada kotak semakan di sebelahnya. Untuk mengalihkan pakej individual , klik butang Details di sebelah pakej kumpulan dan hilangkan tanda pakej individual.

Apabila telah selesai memilih pakej untuk dialihkan , klik butang Update di tetingkap utama. Aplikasi akan mengira jumlah ruang cakera yang akan dibebaskan seperti mana pakej perisian kebergantungan. Jika pakej lain bergantung kepada pakej yang telah dipilih , ia akan ditambah secara automatik kepada senarai pakej yang akan dialihkan. Klik butang Show Details untuk melihat senarai pakej yang akan dialihkan.

Klik Continue untuk mulakan proses membuang pakej. Apabila ia telah selesai , mesej Update Complete akan muncul. 331 Strictly Confidential

Ministry of Education : Computerisation (IT Lab) Infrastruktur Sistem & Linux

17.4 Mengompil Kod Sumber
Kadangkala adalah perlu untuk mengompil perisian daripada kod sumber agar dapat diinstalasi ke dalam sistem. Mengompil kod sumber mungkin perlu dalam keadaan seperti berikut: • • Tiada pakej binari untuk perisian yang hendak diinstalasi. Pakej binari bergantung pada sokongan perpustakaan yang baru atau pun lama daripada apa yang telah diinstalasikan dalam sistem. Selalunya , anda hanya perlu mengompil sekali lagi kod sumber perisian terhadap perpustakaan yang telah diinstalasikan agar ia dapat menguruskan masalah. • Untuk membolehkan pilihan compile-time yang tidak digunakan dalam pakej binari yang telah ada. Pilihan ini mungkin mengoptimumkan pakej untuk komputer atau pun menambah fungsi-fungsinya. • Mahu memodifikasikan kod sumber. Jika terdapat pepijat (bugs) daripada pakej binari yang terakhir atau jika ciri-ciri ingin ditambah atau melakukan modifikasi perisian, anda perlu mengompil perisian daripada kod sumber yang sesuai dengan keperluan yang tertentu.

Ia adalah mudah untuk mengompil daripada kod sumber : hanya perlu muat turun kod sumber (yang mana selalunya datang sebagai tarball) , melakukan modifikasi , kompilkan dan instalasikan secara langsung daripada kod yang telah dikompilkan. Sumber juga boleh dikompilkan dalam format RPM , iaitu fail RPM yang mengandungi kod sumber.

332 Strictly Confidential

Ministry of Education : Computerisation (IT Lab) Infrastruktur Sistem & Linux

17.4.1 Mengompil daripada Pakej ( fail sumber RPM)
Fail sumber RPM boleh dikenali oleh sambungan .src.rpm dalam nama fail. Sebagai contohnya , openssh 3.4pl 2.src.rpm adalah sumber RPM manakala openssh 3.4pl

2.i386.rpm pula adalah binari yang telah dikompilkan pada pakej yang sama. Untuk mengompil suatu sumber RPM , perlu guna pilihan rebuild dengan arahan rpm

pada paparan terminal (terminal skrin) atau “shell prompt”. Untuk mengompil suatu sumber RPM , taipkan :

# rpm – rebild openssh – 3.4 pl – 2.src.rpm

Jika tiada masalah yang timbul , siri arahan kompilasi akan dilihat pada skrin. Ia mungkin mengambil sedikit masa untuk dilaksanakan (walau pun memakan masa berjam-jam) , bergantung kepada pakej dan kelajuan PC.

Membina pakej memerlukan sokongan perpustakaan yang penting telah diinstalasikan , bukan sahaja perpustakaan yang diperlukan oleh pakej binari terakhir , malah sepadan dengan pembangunan perpustakaan. Pembangunan perpustakaan ini tidak selalunya termasuk dalam sumber informasi kebergantungan RPM yang diperlukan, maka ia bukanlah sesuatu yang menghairankan untuk melihat kompilasi operasi menjadi gagal kerana beberapa perpustakaan yang hilang. Sepatutnya mesej ralat diperiksa apabila ini berlaku dan semak senarai keperluan yang selalunya boleh ditemui pada halaman perisian. Jika tahu yang mana satu perkembangan perpustakaan diperlukan (yang mana selalunya mempunyai sambungan .devel.rpm) , pakej binari boleh diinstalasi dan perisian boleh dikompil semula.

333 Strictly Confidential

Ministry of Education : Computerisation (IT Lab) Infrastruktur Sistem & Linux

17.4.2 Pengompilan Tarballs (.tar.gz atau .tgz)
Kadangkala mungkin tidak dapat membuat fail pakej daripada fail sumber RPM , maka kod sumber boleh dikompilkan daripada sumber tarball yang asal atau mengompil perisian secara langsung. Dengan melakukannya , peluang untuk pre-kompil pakej binari harus diabaikan seperti pakej RPM atau Debian, termasuk perlindungan daripada kemalangan tertulis fail dari pakej lain , kebolehan untuk mengesahkan kandungan pakej, dan sebagainya.

Berikut menunjukkan langkah-langkah am apabila kompil sumber tarball hendak dilakukan, tetapi kod sumber yang berlainan mungkin perlu dikompilkan secara berlainan. 1. Muat turun sumber tarball daripada internet. 2. Buka sumber tarball dengan menggunakan arahan seperti tar zxvf sourcecode. Tgz atau tar zxvf sourcecode. Tar. Gz , atau tar xvf sourcecode. tar. Ini akan menghasilkan sub direktori yang mengandungi distribusi kod sumber.

# tar zxvf sourcecode.tar.gz

3. Tukar kepada direktori dimana tarball telah dinyah-tarkan kepada :

# cd soucecode

4. Baca dokumentasi termasuk lihat bagaimana caar untuk konfigurasi dan kompil kod sumber.

Secara amnya, kod sumber boleh dikompilkan dengan langkah berikut tetapi selalu rujuk kepada dokumentasinya sendiri.

5. Konfigurasi sumber yang akan dikompil dalam sistem semasa:

334 Strictly Confidential

Ministry of Education : Computerisation (IT Lab) Infrastruktur Sistem & Linux # ./configure

6. Kompilkan kod sumber:

# make

7. Instalasikan kod sumber yang telah dikompilkan ( atau kini ianya binari) kepada sistem :

# make install

Prosedur yang diterangkan di atas menunjukkan langkah-langkah am dalam mengompil kod sumber; ia adalah mustahil untuk menyediakan suatu prosedur yang lengkap dan tepat untuk tujuan instalasi kesemua kod sumber tarball. Tiada dua pakej kod sumber yang hampir sama ; setiap pembangun kod sumber mempunyai stail dan pilihannya sendiri dalam istilah kompilasi dan prosedur instalasi.

17.5 Perkakas Pakej Lanjutan Untuk Rpm (ADVANCE PACKAGE TOOL (APT)
Apt (Advance Package Perkakas) amat masyhur dikalangan pengguna Debian semenjak ia digunakan dengan format pakej dpkg. Walau bagaimana pun , APT kini telah dilabuhkan untuk bekerja dengan pakej rpm seperti Conectiva juga, yang

bertanggungjawab menggunakannya untuk suatu tempoh dalam GNU/distribusi Linux. Kebaikannya ialah apt untuk rpm berkemungkinan besar digunakan dengan apa saja distribusi berdasarkan-rpm. Apa yang diperlukan adalah pakej RPM yang betul untuk versi Red Hat Linux (dan versi RPM) dan sekurang-kurangnya penyimpanan pakej rpm dan metadata apt mereka boleh ditemui.

335 Strictly Confidential

Ministry of Education : Computerisation (IT Lab) Infrastruktur Sistem & Linux Anda akan dapat mencari pakej apt yang pra-konfigurasinya bersih untuk Red Hat Linux. http://apt.freshrpms.net. Muat turunkan pakej apt untuk distribusi Linux daripada halaman internet. Pakej itu adalah sangat kecil dan ia sepatutnya dimuat turunkan dalam tempoh yang singkat. Sebaik sahaja muat turun selesai, instalasikan pakej tersebut dengan:

# rpm – ivh apt – 0.5 . 4cnc9 – frl . i 386. rpm

Dan segalanya telah selesai. Anda kini boleh menggunakan apt untuk tujuan instalasi , membuang dan mengemaskini pakej Red Hat Linux.

Klien apt adalah agak mudah untuk digunakan. Jika anda telah biasa menggunakan arahan rpm dan arahan terbaris (command line) , sepatutnya tiada masalah untuk menggunakan apt.

Memandangkan apt digunakan untuk tujuan instalasi dan pembuangan pakej RPM daripada komputer anda , anda harus melaksanakan pakej dalam suasana anda sebagai superuser atau root. Arahan yang paling lazim digunakan ialah apt get.

17.5.1 Untuk Membuang Pakej RPM :
Sintaks : apt – get remove < package_name >

17.5.2 Untuk menginstalasi pakej RPM baru atau menaiktaraf pakej yang sedia ada
Sintaks : apt – get install < package_name > Contoh penggunaannya :

Menginstalasikan suatu pakej 336 Strictly Confidential

Ministry of Education : Computerisation (IT Lab) Infrastruktur Sistem & Linux

Menaiktaraf suatu pakej

17.5.3 Untuk mendapatkan kemaskini penyimpanan RPM yang mutakhir :
Syntaks : apt get update

Contoh penggunaannya :

Fakta Segera: Suatu penyimpanan (repository) adalah pengkalan perisian yang besar, termasuklah pakej kemas kini daripada distribusi utama , kemaskini rasmi atau “tidak terlalu rasmi” dan pakej sumbangan dari pihak ketiga.

17.5.4 Untuk mengemaskini sistem pada penyimpanan kepada pakej RPM yang mutakhir
Sintaks : apt get upgrade

Contoh penggunaannya :

apt membuat kerja

yang baik untuk menyelesaikan kebergantungan apabila

menginstalasi, mengalihkan bahkan menaiktaraf sistem Linux itu. Selalunya, dua langkah sahaaj yang diperlukan untuk memastikan Linux kemas-kinikan dengan semua perlindungan, bug dan membaiki untuk peningkatan:

# apt – get update # apt – get upgrade

337 Strictly Confidential

Ministry of Education : Computerisation (IT Lab) Infrastruktur Sistem & Linux

17.6 SYNAPTIK : apt dalam GUI
Jika penggunaan apt berversi GUI lebih digemari sebagai ganti kepada arahan terbaris (command line) , maka pakej lain perlu diinstalasikan dan ia dikenali sebagai Synaptik. Memandangkan Synaptik adalah perisian yang mesti ada pada bahagian atas apt , maka ia boleh diinstalasikan melalui apt sebaik sahaja apt berfungsi !

Untuk mendapatkan synaptik melalui apt : # apt – get install synaptic

Sebaik sahaja Synaptik diinstalasikan , pilihan diberi samaada ia mahu dilaksanakan daripada menu Start > System Settings > Synaptic atau jenis synaptik pada prompt arahan. Setting untuk penyimpanan apt boleh diedit daripada Settings tab.

338 Strictly Confidential

Ministry of Education : Computerisation (IT Lab) Infrastruktur Sistem & Linux
PANDUAN PENGAJAR

Pelajaran 18:
339

Meja Kerja GNOME

Strictly Confidential

Ministry of Education : Computerisation (IT Lab) Infrastruktur Sistem & Linux

Mukadimah:
Dalam pelajaran ini, anda akan diperkenalkan kepada meja kerja Linux yang terkenal dan menjadi asas kepada hampir kesemua pecahan Linux iaitu GNOME. GNOME yang dimulakan kira-kira 20 tahun lepas tetap menjadi pilihan utama kebanyakan pengguna Linux bahkan juga Unix. Oleh itu diharapkan selepas pelajaran ini, anda akan dapat menyelesakan diri anda dengannya.

Objektif:
1. Memperkenalkan persekitaran GNOME kepada pengguna 2. Mengetahui cara untuk mendapatkan bantuan dalam persekitaran GNOME 3. Mengetahui ciri-ciri asas yang terdapat dalam meja kerja GNOME 4. Mengetahui kaedah penyesuaian sistem dalam GNOME 5. Mengetahui kepelbagaian aplikasi dalam GNOME 6. Mengetahui kaedah menutup, log keluar dan menghidupkan semula sistem dalam persekitaran GNOME

340 Strictly Confidential

Ministry of Education : Computerisation (IT Lab) Infrastruktur Sistem & Linux

18 GNOME 18.1 Pengenalan Kepada Gnome
Gnome merupakan persekitaran bergrafik asas untuk Red Hat Linux yang membolehkan penggunanya mengendali sistem mereka dengan mudah dan efisien. Dimulakan pada tahun 1984, Gnome telah berkembang menjadi aplikasi persekitaran bergrafik paling popular untuk Linux dan sistem operasi Unix lain.

Pada asasnya, Gnome menyediakan satu panel (untuk memulakan aplikasi dan mempamerkan status aplikasi), sebuah meja kerja (untuk memperlihatkan dan meletakkan data dan aplikasi), sekumpulan aplikasi asas dan aplikasi bantuan untuk meja kerja serta sekumpulan aplikasi konvensi yang memudahkan aplikasi-aplikasi lain untuk memahami antara satu sama lain.

Pengguna dari sistem operasi lain akan mendapati bahawa Gnome mampu memberikan prestasi setanding bahkan lebih hebat dari jangkaan mereka. Gnome juga serasi dengan sistem operasi lain seperti Solaris dan FreeBSD. Gnome merupakan hasil karya sumber terbuka yang melibatkan beribu-ribu jurukod dari seluruh dunia.

Seperti Linux semua kod dan binari Gnome boleh diperolehi secara percuma di bawah GNU GPL. Ini bermakna sesiapa sahaja dibenarkan untuk menggunakan, menyalin dan mengedarkan Gnome. Gnome adalah mudah untuk diubahsuai dan membolehkan anda mengubahsuainya mengikut selera anda. Gnome dibina supaya serasi dengan bahasa percakapan yang kita gunakan setiap hari. Gnome juga membolehkan anda untuk melakukan konsep Tarik dan Letak untuk memberikan kebolehpercayaan tinggi kepada penggunanya.

Tidak seperti Microsoft Windows atau Mac OS, Linux menyediakan lebih dari satu GUI. GNOME adalah di antara satu suasana antara muka (interface) grafik yang disediakan dengan Linux Red Hat.

341 Strictly Confidential

Ministry of Education : Computerisation (IT Lab) Infrastruktur Sistem & Linux

GNOME menyediakan suatu suasana mesra pengguna di mana anda boleh dengan mudahnya mencapai aplikasi dan sistem. Pengguna baru dan berpengalaman akan dapat menggunakan dengan sepenuhnya kelebihan sistem Linux Red Hat dengan menggunakan suasana antara muka (interface) grafik GNOME.

Bab ini merangkumi asas-asas penggunaan GNOME. Untuk mempelajari dengan lebih lanjut, sila lawati halaman rasmi GNOME di http://www.gnome.org.

Jika anda mempunyai GNOME dan KDE dipasang di dalam sistem anda, anda boleh menggunakan sistem dari suasana antara muka grafik (graphical user interface environment) yang lain. Sebagai contoh, anda boleh menggunakan pelanggan e-mel suasana antara muka grafik KDE (KDE graphical user interface environment) yakni KMAIL di masa anda menggunakan GNOME. Anda boleh mencapai aplikasi KDE dalam menu utama (Main Menu) di kaki paparan skrin di menu KDE.

342 Strictly Confidential

Ministry of Education : Computerisation (IT Lab) Infrastruktur Sistem & Linux

18.2 Mendapat Bantuan
Dokumentasi tambahan GNOME boleh didapati dengan mengklik di atas menu ‘help’ di sebelah kanan tetingkap Nautilus. Ini akan menggerakkan pelayar bantuan terbina dalam yang memberi anda dokumentasi yang lebih lengkap, tersedia untuk digunakan. Anda boleh klik ikon pada Panel GNOME, di mana ia akan memaparkan ‘GNOME User’s Guide’.

18.3 Paparan Mejakerja Gnome (Gnome Desktop)
Di bawah adalah paparan meja kerja suasana antara muka grafik GNOME (GNOME graphical user interface desktop screen):

Gambar Rajah 156 : Paparan Mejakerja GNOME (GNOME Desktop screen)

343 Strictly Confidential

Ministry of Education : Computerisation (IT Lab) Infrastruktur Sistem & Linux Seperti diterangkan sebelumnya, suasana antara muka grafik GNOME membenarkan anda untuk mencapai aplikasi dan ketetapan (setting) sistem. Anda dapati ia menyediakan tiga jenis alat untuk menggunakan sistem GNOME.

18.3.1 Ikon Meja kerja (Desktop Icon)
Ikon di atas meja kerja (desktop) mungkin adalah suatu lipatan fail (file directory) atau pelancar aplikasi (application launcher). Untuk membuka lipatan fail (file directory) atau melancarkan aplikasi, sila klik berganda di atas ikon tersebut.

18.3.2 Ikon Panel (Panel Icon)
Jaluran yang melintangi di bahagian bawah skrin adalah jaluran GNOME (GNOME Panel). Jaluran ini mengandungi ikon dan aplikasi kecil yang memudahkan penggunaan sistem. Aplikasi kecil ini yang digelar aplet (applet) membenarkan pengguna menjalankan sesuatu tugas, memantau sistem atau perkhidmatan seperti Rangkaian Red Hat, tanpa mengganggu anda. Jaluran ini juga mengandungi ikon Menu Utama (Main Menu) yakni ikon yang paling kiri di bawah skrin yang menjadi pemula untuk mencapai menu aplikasi yang lain.

18.3.3 Sistem Menu (Menu Sistem)
Sistem menu boleh didapati dengan mengklik di atas menu utama (Main Menu) GNOME. Mengkliknya akan mengembangkan suatu set menu besar yang membenarkan anda mencapai aplikasi di sistem anda.

Dari sini, anda dapat melancarkan sebahagian besar aplikasi yang terkandung dalam Linux. Anda dapati anda boleh mencapai aplikasi KDE di bawah pilihan menu KDE (KDE Menu) jika KDE dipasang di sistem anda. Sub Menu ini akan membenarkan anda menggunakan aplikasi-aplikasi di sistem anda.

344 Strictly Confidential

Ministry of Education : Computerisation (IT Lab) Infrastruktur Sistem & Linux Dari Menu Utama anda boleh juga keluar sistem, melancarkan aplikasi dari arahan terbaris, mengunci paparan yang akan menjalankan penyelamat skrin berkata laluan di mana kata laluan tersebut adalah kata laluan pengguna semasa.

18.3.4 Aplet (Applet)
Aplet adalah aplikasi kecil yang dilarikan di atas panel (jaluran yang melintangi di bahagian bawah skrin). Ia berguna supaya pengguna misalnya memantau keadaan sistem atau Internet. Sesetengah aplet menjalankan tugas khusus manakala sesetengah yang lain cuma sekadar menghiburkan. Ada beberapa aplet yang dilarikan secara tersedia di panel. Anda patut mencubanya untuk mengetahui fungsi aplet-aplet tersebut.

18.3.5 Penukar Mejakerja (Workspace Switcher)
Penukar Meja kerja adalah aplet ringkas yang membenarkan pengguna melihat apakah aplikasi yang sedang dibuka di atas sesuatu meja kerja. GNONE membenarkan pengguna menggunakan lebih dari satu meja kerja supaya tidak kesemua aplikasi yang sedang dilarikan terkumpul hanya di atas sesuatu meja kerja sahaja. Setiap meja kerja pada Penukar Meja kerja akan diwakili oleh sebuah kekotak kecil di dengan penunjuk aplikasi yang dijalankan. Anda boleh mengklik salah satu kekotak tersebut dengan tetikus untuk memaparkan meja kerja berkenaan. Anda boleh juga menggunakan pintasan papan kekunci CTRL-ALT-[Arah Kanan] atau CTRL-ALT-[Arah Kiri] untuk menukar antara meja kerja.

18.3.6 Bar Tugasan (Task Bar)
Di sebelah kiri Penukar Meja kerja (Workspace Switcher) terdapat BAR TUGASAN GNOME (GNOME Taskbar). Bar ini adalah suatu aplet yang menunjukkan aplikasi yang sedang dilarikan di atas sesuatu meja kerja. Ini mat membantu jika anda ingin meminimumkan sesuatu aplikasi di mana ia menyebabkan sesuatu aplikasi mengecil ke atas bar tugasan tersebut.

345 Strictly Confidential

Ministry of Education : Computerisation (IT Lab) Infrastruktur Sistem & Linux

18.3.7 Applikasi Pemberitahuan Amaran Rangkaian Red Hat
Aplikasi ini adalah cara mudah untuk memastikan sistem anda telah dikemas kini dengan ‘errata’ dan nyah pepijat dari Red Hat. Aplet ini memaparkan imej berbeza sama ada sistem anda adalah yang terkini atau perlu dikemaskinikan. Jika anda mengklik di atas aplet tersebut, Agen Pengemaskinian Red Hat (RED HAT UPDATE AGENT) akan dilarikan supaya anda dapat disambungkan ke Rangkaian Red Hat. Jika anda tidak berdaftar dengan Red Hat, ia akan menjalan aplikasi pendaftaran. Klik butang kanan tetikus anda di atas ikon aplet ini untuk mendapatkan bantuan terperinci (Help).

18.3.8 Menambah Ikon Dan Apllet Ke Panel
Anda boleh menambah ikon dan aplet ke panel dengan cara mengklik Menu Utama GNOME Main Menu dan pilih Panel >Add To Panel> Aplet dan pilih senarai aplet. Bila anda memilih sesuatu aplet, ia akan dipaparkan di atas panel dan di situlah aplet tersebut akan dilarikan.

Untuk menambah ikon pelancar aplikasi baru kepada panel, Klik Menu Utama GNOME Main Menu dan pilih Panel >Add To Panel> Launcher. Ini akan memaparkan kekotak dialog (dialog box) di mana anda boleh memasukkan arahan sistem untuk melancarkan sesuatu aplikasi.

TIP : Suatu car mudah untuk menambah pelancar aplikasi adalah dengan mengklik GNOME Main Menu dan pilih Panel >Add To Panel> Launcher dari menu. Kemudian, pilih aplikasi yang terpapar di Main Menu. Secara automatik pelancar aplikasi akan ditambah ke panel berdasarkan aplikasi yang anda pilih di Main Menu

346 Strictly Confidential

Ministry of Education : Computerisation (IT Lab) Infrastruktur Sistem & Linux

18.3.9 Panel Konfigurasi Gnome
Anda boleh menyembunyikan panel secara automatik atau manual, tempatkannya pada mana-mana sudut meja kerja (desktop), ubah saiz dan warnanya dan ubah cara bagaimana ia berlaku. Untuk mengubah tepapan panel tersedia setting panel default, klik pada butang menu utama GNOME dan pilih Panel > Properties. Kemudian pilih All Properties untuk membuka ‘general window’ supaya anda boleh menyesuaikan kesemua tetapan panel atau salah satu dari sifat-sifatnya (Type, Hiding Policy, Size, Backgroud Size, Background Type dan sebagainya).

18.3.10

NAUTILUS

Meja kerja Grafik GNOME menyediakan suatu pengurus fail bergelar Nautilus yang memberikan gambaran grafik sistem anda dan fail-fail yang terkandung di dalamnya. Nautilus direka cipta supaya lebih daripada paparan visual sahaja. Ia membenarkan anda mengkonfigurasi meja kerja, mengkonfigurasi sistem Linux, memainkan muzik dan video digital, melayari koleksi foto, mencapai sumber rangkaian dan sebagainya hanya dari satu antara muka (interface) bersepadu bergelar Nautilus. Secara ringkasnya, Nautilus menjadi satu shell untuk keseluruhan pengalaman meja kerja anda.

Menggunakan Nautilus adalah berkesan dan menyediakan suatu pilihan lain untuk mencari menu kecil (submenu) yang terpaut ke menu utama (Main Menu) atau

menggunakan prom shell untuk melayari sistem fail. Seksyen di bawah akan menerangkan bagaimana menggunakan Nautilus untuk pengalaman yang teruja. •

Untuk membuka Nautilus, klik berganda tetikus anda pada ikon home directory di atas meja kerja.

Apabila Nautilus muncul, anda boleh melayari home directory atau fail yang lain. Untuk kembali ke home directory, tekan butang home.

347 Strictly Confidential

Ministry of Education : Computerisation (IT Lab) Infrastruktur Sistem & Linux • Ketika anda melayari sistem fail anda, anda dapat mengetahui kedudukan anda sekarang dengan melihat tetingkap di sebelah kiri. Ia menunjukkan kedudukan anda di dalam direktori sekarang. •

Tetingkap utama mempunyai lipatan dan fail yang boleh anda heret (drag) dengan tetikus untuk mengubah dan menyalin kepada lokasi baru. Anda boleh klik di atas tab Tree di bahagian bawah kiri tetingkap untuk memaparkan paparan hierarki lengkap sistem fail anda yang memudahkan mengubah dan menyalin fail. (Jika tab Tree tidak kelihatan di bahagian bawah kiri, klik butang kanan tetikus dalam kawasan tab dan pilih Tree dari menu tersebut.

Jika anda tidak mahu menggunakan paparan tree, anda boleh membuka tetingkap Nautilus yang baru dengan memilih File >New Window. Bila Nautilus yang baru muncul,anda boleh heret (drag) dan letak (drop) dengan tetikus untuk mengubah kepada direktori baru. Jika anda ingin menyalin kepada direktori baru, tekan kekunci CTRL sambil mengheret dan menjatuhkan fail tersebut.

Secara tersedia, fail teks dan imej di dalam home directory akan dilihat sebagai gambaran kecil thumbnail. Untuk fail teks, anda akan melihat sebahagian kandungan teks sebenar di atas ikonnya. Untuk imej, anda akan melihat gambaran kecil (thumbnail) imej tersebut di atas ikonnya. Untuk mematikan ciri thumbnail ini, pilih Edit > Preferences. Pilih Performance dari menu sebelah kiri. Pilih Never bagi penambahan visual di mana anda mahu mematikannya. Mematikan ciri-ciri ini boleh menambah kelajuan bagi Nautilus.

18.3.11

Ikon ‘Start Here’ (Start Here Icon)

Ikon Mula Di sini (Start Here) dibina untuk meliputi segala peralatan dan aplikasi yang anda kehendaki semasa menggunakan sistem. Anda boleh menggunakannya dengan menekan Start Here di atas meja kerja atau memilih Start Here dari menu utama.

348 Strictly Confidential

Ministry of Education : Computerisation (IT Lab) Infrastruktur Sistem & Linux

Gambar Rajah 157 : Tetingkap yang dipaparkan selepas menekan ikon “Start Here”

Ikon Mula Di sini (Start Here) meliputi ikon yang membolehkan anda memilih aplikasi, tetapan meja kerja (desktop preferences) yang anda berkenan, butir-butir Main Menu dan tetapan sistem. Anda boleh menambah aplikasi yang anda berkenan kepada bahagian Favourite. Untuk melakukannya, sila pilih aplikasi dari menu utama (main Menu), klik di atasnya dengan butang tetikus kanan dan pilih Add this to favourites dari menu yang terpancar. Anda akan melihat ikon untuk aplikasi tersebut di dalam bahagian Favourite.

349 Strictly Confidential

Ministry of Education : Computerisation (IT Lab) Infrastruktur Sistem & Linux

18.3.12

Pensesuaian Gnome (Gnome Customization)

Di dalam kawasan Start Here, anda boleh memilih menu kecil Preferences untuk menyesuaikan meja kerja GNOME anda. Kemudian anda akan dipaparkan dengan pilihan yang pelbagai untuk menyesuaikan meja kerja. Berikut adalah senarai konfigurasi yang anda boleh sesuaikan menurut kesukaan anda. •

Desktop. Ini mengandungi pilihan-pilihan butiran di mana ada kaitan dengan paparan meja kerja anda. Contohnya, anda boleh membuat konfigurasi untuk latar meja kerja (background), panel dan penyelamat skrin (screen saver).

Multimedia. Dalam seksyen ini, anda dapat mengkonfigurasi berbagai fungsi sistem bunyi. Sebagai contoh, jika anda ingin bunyi dimainkan ketika anda memulakan GNOME, anda boleh mengadakannya di sini.

Peripherals. Jika terdapat sebarang peralatan yang terpaut kepada sistem anda yang GNOME boleh kenali atau ada kaitan dengan sesuatu aplikasi, seksyen ini akan mengandungi larasnya tetapan (system setting) untuknya. Papan kunci dan tetikus anda sudah tentunya sentiasa berada di sisi tetapi dengan seksyen peripheral, anda juga boleh mengkonfigurasi GNOME untuk PDA anda.

Sawfish Window Manager. Secara tersedia, GNOME menggunakan pengurus tetingkap Sawfish. Pengurus tetingkap ini akan menentukan bila, di mana dan bagaimana tetingkap diletakkan di atas skrin, di samping bagaimana sempadan tetingkap dihias. Ianya membolehkan bagaimana anda boleh mengubah jalan kerja dan paparan Sawfish Window Manager.

350 Strictly Confidential

Ministry of Education : Computerisation (IT Lab) Infrastruktur Sistem & Linux

18.4 Pensesuaian Sistem (Sistem Customization)
Start Here pada Nautilus sebenarnya mempunyai konfigurasi sistem tambahan yang membantu anda dalam penggunaan sistem Linux RED HAT dan aplikasi pelayan yang disertakan.

Ikon System Setting

mempunyai pelaras tetapan menurut kehendak peribadi untuk

kegunaan harian. Berikut adalah senarai pelaras tetapan yang terdapat di System Setting dan apa yang boleh anda lakukan dengannya. •

Date/Time Properties. Pelaras tetapan ini membolehkan anda melaraskan tarikh dan masa untuk komputer anda. Anda juga boleh menetapkan zon masa kawasan anda.

Hardware Browser. Ianya membolehkan anda memantau komputer anda untuk sebarang perkakasan yang terpaut kepada sistem, sama ada dalaman atau luaran. Setiap perkakasan akan memaparkan keterangan yang berbeza. Sebagai contoh, cakera keras akan memaparkan keterangan partition dan juga jumlah storan yang masih tinggal.

Network Configuration. Ianya membolehkan anda mengkonfigurasi sebarang sambungan rangkaian (Network Connection) sama ada ianya modem, kad rangkaian (Netwrok Card), kad tanpa wayar (Wireless Card) atau sambungan jalur lebar (broadband).

Printer Configuration Tools. Ianya membolehkan anda menambah pencetak (printer) baru kepada sistem anda. Pencetak (printer) boleh disambung terus ke komputer anda atau melalui rangkaian.

351 Strictly Confidential

Ministry of Education : Computerisation (IT Lab) Infrastruktur Sistem & Linux

18.5 Aplikasi Gnome
Ada banyak aplikasi tersedia di GNOME. Yang berikut adalah lintas lalu tentang aplikasi yang boleh didapati di GNOME. •

About Myself. Membolehkan anda menyatakan keterangan tentang diri anda.

Audio Mixer (Multimedia). Membolehkan anda mengadun bunyi dari pelbagai sumber.

CD Player (Multimedia).

Gambar Rajah 158 : Pemain cakera padat audio (Audio CD)

Pemain Cakera Padat Audio yang boleh secara automatik mencapai pangkalan data keterangan Cakera Padat (CD-ROM) dari Internet dan memainkan cakera padat Audio dengan tajuk Cd, nama artis dan keterangan lain. •

Xterm (Sistem) Versi berwarna program terminal emulator Xterm yang masyhur itu melalui shell prom.

352 Strictly Confidential

Ministry of Education : Computerisation (IT Lab) Infrastruktur Sistem & Linux • GIMP (Grafik) Program penyunting foto dan grafik yang menyamai Adobe Photoshop bahkan beberapa cirinya tidak dapat ditandingi oleh perisian aplikasi lain seperti penjelahan imej. Gimp juga banyak digunakan di dalam bidang perfileman hasilnya dapat dilihat di dalam filem-filem Hollywood seperti Titanic dan Spiderman.

Gambar Rajah 159 : Peralatan bagi perisian aplikasi GIMP

Control Centre (Penetapan) Pusat Kawalan Red Hat membolehkan anda memilih ketetapan tahap larian (run level setting) mengubah masa dan tarikh sistem dan mengkonfigurasi ketetapan (setting) yang lain.

Mozilla (Internet) Pakej pelayar web penuh, termasuk e-mel dan kumpulan berita.

353 Strictly Confidential

Ministry of Education : Computerisation (IT Lab) Infrastruktur Sistem & Linux

Gambar Rajah 160 : Paparan tetingkap pelayar web Mozilla

TimeTool (sistem) Untuk anda meminda masa dan tarikh.

354 Strictly Confidential

Ministry of Education : Computerisation (IT Lab) Infrastruktur Sistem & Linux

18.6 Log Keluar (Logout), Matikan (Shutdown) Atau Hidupkan Semula (Reboot)
Jika anda sudah menggunakan GNOME dan ingin meninggalkan GNOME, anda boleh log keluar (logout) dan membiarkan sistem masih berjalan, menjalankan semula komputer (restart) atau mematikan sistem.

Untuk keluar GNOME, pilih Log Out dari butir di menu utama (Main Menu). Ini akan memaparkan kekotak dialog yang akan menyenaraikan fungsi tersebut.

Untuk mematikan sistem, pilih Log Out dari butir dari menu utama (Main Menu), pilih Shut Down dari pilihan terpapar (lihat gambar di atas) dan ini akan mematikan sistem.

Untuk menjalankan semula sistem, pilih Log Out dari Main Menu, kemudian pilih Restart The Computer dari pilihan terpapar.

355 Strictly Confidential

Ministry of Education : Computerisation (IT Lab) Infrastruktur Sistem & Linux
PANDUAN PENGAJAR

Pelajaran 19:
356

Memanipulasi Imej & PDF
Strictly Confidential

Ministry of Education : Computerisation (IT Lab) Infrastruktur Sistem & Linux

Mukadimah:
Dalam pelajaran ini, anda akan diperkenalkan kepada aplikasi GIMP. Keupayaan GIMP telah terbukti dalam pelbagai filem-filem yang menjadi kegilaan penonton. Kita sepatutnya bersyukur dengan kehadiran aplikasi sehebat itu apatah lagi apabila ianya percuma dan bebas digunakan. Selain itu anda akan diperkenalkan kepada aplikasi xpdf yang digunakan secara meluas untuk membaca fail ekstensi pdf dalam Linux.

Objektif:
1. Mengenali asas-asas penggunaan GIMP 2. Mengetahui kaedah memanipulasi imej menggunakan GIMP 3. Mengetahui kaedah pembacaan fail PDF dengan aplikasi xpdf

357 Strictly Confidential

Ministry of Education : Computerisation (IT Lab) Infrastruktur Sistem & Linux

19 MANIPULASI IMEJ DAN PDF 19.1 Memanipulasikan Imej Dengan GIMP
GIMP (GNU Image Manipulation Program) adalah alat berkuasa yang boleh digunakan untuk mereka, mengubah, memanipulasi, dan fail imej digital yang perlu diubah dari fotograf, imej imbasan, imej janaan komputer, dan banyak lagi. Seksyen ini memberi kita pandangan mengenai GIMP, sekiranya anda memerlukan rujukan komprehensif anda dinasihati merujuk kepada halaman rasmi GIMP sendiri.

19.1.1 Asas GIMP
Untuk menggunakan GIMP, anda perlu tahu sedikit sebanyak mengenainya. Daripada shell prompt, anda mulakan dengan GIMP dengan menggunakan arahan

# gimp

Mulakan dengan The GIMP pada GNOME dengan pergi ke Menu Utama > Graphics > The GIMP. Pada KDE, pergi ke Start Application > Graphics > The GIMP.

358 Strictly Confidential

Ministry of Education : Computerisation (IT Lab) Infrastruktur Sistem & Linux

Gambar Rajah 161 : Pandangan Aplikasi GIMP

19.1.2 Memuatkan Fail
Untuk memuatkan fail yang sedia ada, klik pada File > Open. Anda akan dapat melihat dialog Load Image. Dialog Load Image memaparkan direktori kerja anda di mana apabila anda GIMP dilancarkan. Anda boleh melayari fail sistem ke atas dan ke bawah dengan mengklik dua kali pada senarai Directories di sebelah kiri, dan pilih fail untuk dibuka daripada senarai Files di sebelah kanan.

359 Strictly Confidential

Ministry of Education : Computerisation (IT Lab) Infrastruktur Sistem & Linux

Gambar Rajah 162 : GIMP Beroperasi

Nama fail yang lengkap disokong oleh GIMP. Jika anda menaip huruf pertama (atau beberapa ayat yang pertama) daripada nama fail ke dalam Selection field dan tekan Tab, view akan mengubah paparan untuk hanya beberapa sub-direktori atau permulaan fail dengan huruf tersebut (atau huruf).

Fail yang anda pilih akan muncul pada Selection field berhampiran di bawah dialog. Preview thumbnail akan dipaparkan di dalam kotak dialog; secara alternatifnya, anda akan dapat melihat butang Generate Preview. Jika anda hendak melihat imej thumbnail, klik pada butang Generate Preview. Sekali anda pilih fail tersebut, klik pada butang OK untuk membukanya. Anda juga boleh klik berganda pada nama fail untuk membukanya.

360 Strictly Confidential

Ministry of Education : Computerisation (IT Lab) Infrastruktur Sistem & Linux

19.1.3 Menyelamatkan Fail
Untuk menyimpan fail imej, klik kanan pada imej dan pilih File > Save (atau Save as). Anda akan dapat melihat dialog Save Image jika anda memilih Save as atau jika anda memilih Save dan fail belum pernah disimpan sebelum ini.

Dialog Save Image kelihatan hampir sama seperti dialog Load Image dan pelayaran fail dari pepohon sistem dan pilih cara fail bekerja dengan cara yang sama. Apabila anda menyimpan imej, anda perlu pilih format imej. GIMP menyokong banyak jenis format imej, termasuklah .gif, .png. jpg, dan bmp.

19.2 Pilihan GIMP
19.2.1 Menggunakan Klik Kanan
Seperti banyak aplikasi, GIMP memberi lebih daripada satu cara untuk menamatkan kerja. Jalan yang paling mudah untuk bekerja dengan imej adalah dengan mengklik kanan imej, di mana akan dipaparkan satu set menu yang mengandungi kebanyakan keupayaan GIMP, termasuk saiz imej, putaran (rotatation) dan aplikasi penapis (filter application).

Sebagai contoh, cuba bayangkan anda mempunyai satu gambar yang anda ingin ubah supaya ia kelihatan seperti jika kita kepilkan daripada surat khabar. Untuk melakukan ini, klik kanan pada imej dan pilih Filter > Distorts > Newsprint. Pilih kuantiti garisan per inci dengan menggunakan slider. Apabila anda menghampiri kuantiti yang anda ingini dan telah bersedia untuk penjelahan imej, klik OK. GIMP akan menjelah imej dengan kesan (effect) baru yang telah dihasilkan.

361 Strictly Confidential

Ministry of Education : Computerisation (IT Lab) Infrastruktur Sistem & Linux

Gambar Rajah 163 : Contoh hasil GIMP

19.2.2 Menggunakan toolbox
Kotak Alat (toolbox) juga mempunyai beberapa fungsi khusus. Dengan menggunakan kotak alat (toolbox), anda boleh tambah teks di imej, padam lingkungan pada imej atau warnakan lingkungan yang dipilih mengikut cita rasa anda. Contohnya, untuk tambahkan teks ke fail, pilih butang dan klik di imej anda. Ini akan memancarkan teks kekotak dialog, di mana anda boleh pilih tulisan dan jenis tulisan di kekotak teks yang diberi. Klik OK dan teks anda akan dipapar di imej. Anda juga boleh menggerakkan teks ke tempat yang anda ingin meletakkannya. Anda membuat ini dengan menggunakan move layers tools.

GIMP adalah alatan imej yang berkuasa dan ini akan mengambil masa yang agak panjang untuk mengenali semua fungsinya. Cuba menjelajah pilihan lain dengan sendiri. Jika 362 Strictly Confidential

Ministry of Education : Computerisation (IT Lab) Infrastruktur Sistem & Linux anda membuat kesalahan, anda boleh mengundur kesalahan anda dengan klik-kanan di image dan pilih edit > undo.

19.3 Membuka Fail PDF
PDF (Portable Document Format) adalah imej elektronik yang boleh dibaca di pelbagai platform sistem operasi. PDF mendapatkan informasi format dari pelbagai aplikasi penghantar meja kerja, membolehkan ia menghantar format dokumen dan membolehkan ia muncul di monitor penerima atau pencetak (printer). Untuk membuka fail PDF, anda perlu ada pembaca PDF (PDF reader).

Red Hat Linux telah mempunyai sebuah aplikasi sumber terbuka yang dipanggil xpdf. Untuk melihat pilihan menu, di skrin. Bar alatan (tool bar) di bahagian bawah mempunyai alatan pelayaran di mana anda boleh menggerakkan depan dan belakang di dokumen, selain itu ada juga standard zoom, cetak (print) dan juga alatan yang lain.

363 Strictly Confidential

Ministry of Education : Computerisation (IT Lab) Infrastruktur Sistem & Linux

Gambar Rajah 164 : xpdf Beroperasi

Halaman utama xpdf mempunyai informasi tentang pilihan xpdf. Untuk melihat halaman utama, type man xpdf di shell.

19.3.1 Untuk memancar fail PDF dengan xpdf:

1. Di meja kerja, pilih main menu > graphics > xpdf. Anda juga boleh terus ke xpdf dengan type xpdf di shell. 2. Klik-kanan di skrin xpdf untuk melihat pilihan. 3. Pilih open untuk melihat senarai fail. 4. Pilih dokumen PDF yang anda ingin untuk pancar dan klik buka (open).

Adobe Acrobat Reader adalah lagi satu pemancar PDF yang popular. Walaupun ia tidak 364 Strictly Confidential

Ministry of Education : Computerisation (IT Lab) Infrastruktur Sistem & Linux berada di Red Hat Linux secara asasnya, anda boleh memuat turun aplikasi ini melalui halaman web rasmi Adobe di http://www.adobe.com/. Anda boleh dapatkan link untuknya di meja kerja apabila anda log masuk (login) ke sistem. Klik berganda pada perisian pemuat tersebut dan ia akan secara automatik memuat turun Adobe Acrobat Reader ke sistem anda.

365 Strictly Confidential

Ministry of Education : Computerisation (IT Lab) Infrastruktur Sistem & Linux
PANDUAN PENGAJAR

Pelajaran 20:
366

Konfigurasi Pencetak (printer)

Strictly Confidential

Ministry of Education : Computerisation (IT Lab) Infrastruktur Sistem & Linux

Mukadimah:
Dalam pelajaran ini, anda akan diperkenalkan kepada proses percetakan dalam Linux. Sebelum ini ramai beranggapan konfigurasi pencetak (printer) amat sukar dilakukan dalam Linux, namun tanggapan itu semakin pudar. Oleh itu diharapkan pelajaran ini akan lebih memberikan pemahaman terhadap konfigurasi pencetak (printer) dalam Linux.

Objektif:
1. Mengenali cara dan alatan konfigurasi pencetak (printer) 2. Mengenali kaedah menambah pencetak (printer) setempat (local printer)

367 Strictly Confidential

Ministry of Education : Computerisation (IT Lab) Infrastruktur Sistem & Linux

20 KONFIGURASI PENCETAK (PRINTER CONFIGURATION)

20.1 Alatan Mengkonfigurasi Pencetak (printer)
Sebelum anda memulakan penggunaan komputer untuk mengeluarkan dokumen, anda harus menyediakan pencetak (printer) anda dahulu. Di sini, kami akan menunjukkan anda kaedah konfigurasi, menguji dan mengubahsuai pencetak (printer) sambungan terus ke komputer dengan arahan printconf. (Untuk mengetahui cara konfigurasi pencetak (printer) selain dari sambungan terus ke komputer, membentuk alias pencetak (printer) dan sebagainya, klik butang help selepas anda melarikan aplikasi printconf)

Red Hat Linux disediakan dengan dua sistem percetakan yakni LPRng dan CUPS. LRPng adalah sistem yang tersedia digunakan. Adalah digalakkan pengguna baru menggunakan sistem percetakan tersedia digunakan iaitu LRPng.

Untuk menggunakan Alatan konfigurasi Pencetak (printer), anda harus mempunyai kelebihan sebagai pengguna akar (root user). Anda boleh melancarkannya dengan salah satu cara di bawah.

1. Dalam meja kerja grafik, klik Main Menu > System Settings > Printing 2. Dalam shell prompt (contohnya di terminal arahan) taipkan redhat-configprinter untuk memulakan versi grafik.

368 Strictly Confidential

Ministry of Education : Computerisation (IT Lab) Infrastruktur Sistem & Linux

Gambar Rajah 165 : Skrin konfigurasi pencetak (printer)

Jika anda ingin menambah pencetak (printer) tanpa menggunakan Alatan Konfigurasi Pencetak (Printer Configuration Tool), sunting fail /etc/printcap.local. Jangan bimbang jika penetapan yang anda lakukan di dalam /etc/printcap.local tidak dipaparkan di dalam Alatan Konfigurasi Pencetak (Printer Configuration Tool) namun ia akan tetap diketahui oleh daemon pencetak (printer).

Di dalam Linux, untuk menambahkan pencetak (printer) adalah menambahkan baris pencetak (printer queue) baru. Baris pencetak (Print queue) boleh didefinisikan sebagai tempat di mana tugas mencetak disenaraikan sedia untuk dicetak. Lima jenis queue pencetak (print queue) iaitu :-

369 Strictly Confidential

Ministry of Education : Computerisation (IT Lab) Infrastruktur Sistem & Linux

Gambar Rajah 166 : Jenis penyenaraian pencetak (printer)

370 Strictly Confidential

Ministry of Education : Computerisation (IT Lab) Infrastruktur Sistem & Linux

20.1.1 Local Printer
Pencetak (printer) di sambung secara terus pada komputer anda melalui parallel atau port USB. Di dalam senarai utama pencetak (printer), Jenis queue (Queue Type) untuk pencetak tempatan (local printer) disetkan kepada LOCAL.

20.1.2 Unix Printer (Ipd Spool)
Pencetak (printer) disambung pada sistem UNIX yang berbeza yang boleh dicapai melalui rangkaian TCP/IP (atau contohnya, pencetak (printer) disambung kepada sistem Linux RED HAT yang lain di dalam rangkaian anda). Di dalam senarai utama pencetak (printer), jenis queue (queue type) untuk kawalan pencetak (printer control) UNIX diset kepada LPD.

20.1.3 Windows Printer (SMB)
Pencetak (printer) disambung pada sistem yang berbeza di mana pencetak (printer) dikongsi melalui rangkaian SMB (sebagai contoh, pencetak (printer) disambung kepada mesin Microsoft Windows). Di dalam senarai utama pencetak (printer), jenis queue (queue type) untuk kawalan pencetak (printer control) Windows diset kepada SMB.

20.1.4

Novel Printer (NCP Queue)

Pencetak (printer) disambung kepada sistem yang berbeza di mana menggunakan teknologi rangkaian Novell s NetWare. Di dalam senarai utama pencetak (printer), jenis queue (queue type) untuk kawalan pencetak (printer control) Novell diset kepada NCP.

371 Strictly Confidential

Ministry of Education : Computerisation (IT Lab) Infrastruktur Sistem & Linux

20.1.5 JetDirect Printer
Pencetak (printer) disambungkan secara terus kepada rangkaian melalui kad rangkaiannya sendiri (network card) dan bukan kepada komputer. Di dalam senarai utama pencetak (printer), jenis queue (queue type) untuk pencetak (printer) JetDirect diset kepada JetDirect.

daemon – Ini adalah program yang menjalankan sebahagian daripada tugas pengguna. Walaupun ia hanya boleh menjalankan fungsi tertentu (seperti menguruskan baris pencetak (print queue)), ia tidak boleh dimatikan selepas ia menjalankan tugas tersebut. Tidak seperti arahan biasa yang boleh dimatikan selepas ia dilakukan, daemons sentiasa aktif, menunggu untuk arahan yang lain atau data.

372 Strictly Confidential

Ministry of Education : Computerisation (IT Lab) Infrastruktur Sistem & Linux

20.2 Menambah Pencetak Setempat (Local Printer)
Untuk menambah pencetak setempat (local printer) seperti seseorang menyambungkan kepada port parallel atau port USB komputer anda, hanya ikut langkah mudah seperti yang tertera di sini: 1) Klik butang New pada tetingkap Printer Configuration Tool utama. Tetingkap yang tertera dibawah akan muncul. Klik Forward untuk diproses.

Gambar Rajah 167 : Paparan skrin penambahan pencetak (printer)

373 Strictly Confidential

Ministry of Education : Computerisation (IT Lab) Infrastruktur Sistem & Linux 2) Masukkan nama unik untuk pencetak (printer) di dalam medan teks Queue Name. Nama pencetak (printer) tidak boleh mengandungi ruang dan mestilah bermula dengan huruf a sehingga z, atau A sehingga Z.

Gambar Rajah 168 : Skrin penetapan nama dan jenis pencetak (printer)

3) Printer Configuration Tool akan cuba untuk mengesan peranti pencetak (printer device) anda dan memaparkannya. Jika peranti pencetak (printer device) tidak dipaparkan, klik Custom Device. Taip nama peranti pencetak (printer device) anda dan klik OK untuk menambahkannya ke dalam senarai peranti pencetak (printer device). Selepas memilih peranti pencetak (printer device) anda, klik Forward.

374 Strictly Confidential

Ministry of Education : Computerisation (IT Lab) Infrastruktur Sistem & Linux

Gambar Rajah 169 : Skrin bagi mengkonfigurasi pencetak setempat (local printer)

4) Seterusnya, Printer Configuration Tool akan cuba untuk mengesan pencetak (printer) yang mana disambungkan ke peranti pencetak (printer device) yang anda pilih. Jika anda mengkonfigurasikan pencetak setempat (local printer) dan model tersebut dikesan secara automatik, pemacu (driver) yang dicadangkan secara automatik dipilih dan ditandakan dengan asterisk (*). Jika ia mengesan pemacu (driver) yang salah atau tidak dapat mengesan sebarang pencetak (printer), anda boleh pilih salah satu secara manual. Pencetak (printer) dikategorikan berdasarkan kepada pengilang atau jenama. Klik anak panah di sebelah pengilang untuk pencetak (printer) anda. Cari pencetak (printer) anda dari senarai selebihnya, dan klik anak panah di bawah nama pencetak (printer). Senarai pemacu (driver) untuk pencetak (printer) anda akan keluar.

375 Strictly Confidential

Ministry of Education : Computerisation (IT Lab) Infrastruktur Sistem & Linux

Gambar Rajah 170 : pemilihan jenis pemandu pencetak (printer)

5) Pilih salah satu. Jika anda tidak tahu yang mana satu yang akan digunakan, pilih yang pertama di dalam senarai. Jika anda mempunyai masalah menggunakan pemacu (driver) tersebut, edit konfigurasi pencetak (printer) di dalam printconf dan pilih pemacu (driver) yang berbeza.

376 Strictly Confidential

Ministry of Education : Computerisation (IT Lab) Infrastruktur Sistem & Linux

Gambar Rajah 171 : Skrin penyelesaian penambahan pencetak (printer)

6) Langkah terakhir adalah untuk mengesahkan pencetak (printer) anda. Klik Apply jika ini adalah pencetak (printer) yang anda mahu tambah. Klik Back jika anda perlu mengubah konfigurasi pencetak (printer) anda.

7) Pencetak (printer) baru akan muncul di dalam senarai pencetak (printer) di tetingkap utama. Klik butang Apply di tetingkap (window) untuk menyimpan perubahan anda pada fail konfigurasi /etc/printcap dan hidupkan semula daemon pencetak (lpd). Selepas melakukan perubahan, cetak muka surat percubaan untuk memastikan konfigurasi adalah betul.

377 Strictly Confidential

Ministry of Education : Computerisation (IT Lab) Infrastruktur Sistem & Linux

Gambar Rajah 172 : Nama pencetak (printer) yang baru dipaparkan dalam skrin konfigurasi pencetak (printer configuration)

20.2.1 Pencetak (printer) Mukasurat Percubaan
Selepas anda mengkonfigurasi pencetak (printer) anda, anda harus mencetak muka surat percubaan untuk memastikan pencetak (printer) berfungsi dengan lancar. Untuk mencetak muka surat percubaan, pilih pencetak (printer) yang anda mahu dari senarai dan pilih Test > Print US Letter Postscript Test Page, Print A4 Postscript Test Page, atau Print ASCII Test Page dari menu menular ke bawah (pull down menu). Jika pencetak (printer) anda tidak menyokong percetakan Postscript, pilih untuk mencetak muka surat percubaan ASCII.

20.2.2 Mengubah Pencetak (printer) Sediaada
Untuk memadam atau membuang pencetak (printer) sedia ada. Pilih pencetak (printer) dan klik butang Delete di atas toolbar. Pencetak (printer) tersebut akan dipadamkan atau dibuang dari senarai pencetak (printer). Klik Apply untuk menyimpan perubahan dan hidupkan semula daemon pencetak (printer).

378 Strictly Confidential

Ministry of Education : Computerisation (IT Lab) Infrastruktur Sistem & Linux

Untuk mengubah tetapan pencetak diimport (imported printer’s setting). Anda tidak boleh mengubah tetapan (setting) secara terus. Anda harus mengatasi pencetak (printer) tersebut. Anda hanya boleh mengatasi tetapan pencetak (printer setting) yang telah diimport menggunakan alchemist library. Pencetak (printer) yang diimport ada simbol di sebelahnya dalam jalur yang pertama dari senarai pencetak (printer).

Untuk mengatasi pencetak (printer) tersebut, pilih pencetak (printer) itu dan pilih File > Override Queue dari menu menular ke bawah (pull down menu). Selepas mengatasi pencetak (printer) tersebut, pencetak (printer) diimport asal akan mempunyai simbol di sebelahnya dalam jajar pertama senarai pencetak (printer).

Klik di atas ikon pencetak (printer) tersebut dan klik edit pada menu di atas. Ia mempunyai nilai sedia ada untuk diubah. Klik Apply dalam tetingkap Printer Configuration Tools untuk menyimpan perubahan dan menghidupkan semula daemon.

20.2.3 Nama Dan Alias (Name And Alias)
Jika anda ingin menukar nama pencetak (printer), tukar nilai nama baris (Queue Name) di dalam tab Names and Aliases. Klik OK untuk pergi semula ke tetingkap utama. Pencetak (printer) tersebut akan bertukar namanya. Klik Apply untuk menyimpan perubahan dan menghidupkan semula servis daemon pencetak (printer).

379 Strictly Confidential

Ministry of Education : Computerisation (IT Lab) Infrastruktur Sistem & Linux

Gambar Rajah 173 : Skrin petukaran nama pencetak (printer)

Alias pencetak (printer) adalah nama pilihan lain untuk sesuatu pencetak (printer). Untuk menambah alias pada pencetak (printer) sedia ada, tekan tab Add pada Names And Aliases, masukkan nama alias nya. Klik OK lagi dan pergi semula ke tetingkap utama. Klik Apply untuk menyimpan alias dan hidupkan semula daemon pencetak (printer). Pencetak (printer) boleh mempunyai lebih dari satu alias.

380 Strictly Confidential

Ministry of Education : Computerisation (IT Lab) Infrastruktur Sistem & Linux

20.2.4 Jenis Queue (Queue Type)

Gambar Rajah 174 : Skrin petukaran lokasi pencetak (printer)

• Tab Jenis Queue (queue type) menunjukkan jenis queue yang telah anda pilih semasa menambah pencetak (printer) dan tetapannya (setting). Anda boleh mengubah queue type atau cuma mengubah tetapannya sahaja. Selepas membuat perubahan, klik OK untuk kembali ke Tetingkap Utama. Klik Apply untuk menyimpan queue type dan hidupkan semula daemon pencetak (printer). Berdasarkan queue mana yang dipilih (Local Printer, Unix Printer LPD, Window Printer SMB dsbnya), ianya akan diaparkan di tab queue type .

381 Strictly Confidential

Ministry of Education : Computerisation (IT Lab) Infrastruktur Sistem & Linux

20.2.5 Pemandu Peranti (Driver )
Pemacu Tab (Tab driver) menunjukkan pemacu pencetak (printer drive) mana yang sedang digunakan. Ini adalah senarai yang sama yang anda gunakan bila menambah pencetak. Jika anda menukar pemacu pencetak (printer driver), klik OK untuk kembali semula ke tetingkap utama. Klik Apply untuk menyimpan perubahan dan hidupkan daemon pencetak (printer).

Jika anda mempunyai masalah mencetak, sila pilih pemacu (driver) lain dari senarai dan cetakkan muka surat percubaan (test page). Sebahagian driver berfungsi lebih baik dari yang lain.

20.2.5.1

Pilihan Terdapat Di Pemandu Peranti (Driver Options)

Gambar Rajah 175 : Skrin petukaran pilihan pemandu

382 Strictly Confidential

Ministry of Education : Computerisation (IT Lab) Infrastruktur Sistem & Linux

Pilihan di tab Pilihan Pemacu (Driver options) memaparkan fungsi lanjutan pencetak (printer). Pilihan adalah berbeza menurut pencetak (printer). Pilihlah biasa adalah Prerender Postscript harus dipilih jika anda mencetak huruf yang melangkaui huruf ASCII seperti tulisan Jepun. Pilihan ini menyokong huruf tidak piawai Postscript supaya ia dicetak dengan betul.

Jika pencetak (printer) tidak menyokong huruf yang cuba anda cetak, sila pilih pilihan ini. Sebagai contoh, jika mencetak huruf Jepun kepada pencetak (printer) yang tidak menyokong huruf Jepun, masa tambahan diperlukan untuk menjalankan fungsi ini. Jangan pilihnya kecuali jika anda mempunyai masalah mencetak huruf dengan betul.

Convert Text to Postscript dipilih secara tersedia. Jika pencetak (printer) anda boleh mencetak teks biasa, cuba buang pilihan ini di masa mencetak teks biasa untuk menyingkatkan masa percetakan. Saiz mukasurat (Page Size) membenarkan anda mencetak saiz kertas pencetak (printer) anda seperti US Letter, US Legal, A3, A4.

Di atas adalah contoh umum yang mungkin anda perlu tukarkan. Terdapat banyak lagi pilihan yang boleh anda perbaiki untuk mempercepatkan dan menaikkan kualiti pencetak (printer) anda tetapi nilai tetapan tersedia (default setting) akan berfungsi dengan baik dalam percetakan biasa.

383 Strictly Confidential

Ministry of Education : Computerisation (IT Lab) Infrastruktur Sistem & Linux
PANDUAN PENGAJAR

Pelajaran 21:
384

Set Aplikasi OpenOffice
Strictly Confidential

Ministry of Education : Computerisation (IT Lab) Infrastruktur Sistem & Linux

Mukadimah:
Dalam pelajaran ini, anda akan diperkenalkan kepada set aplikasi OpenOffice. Aplikasi yang sangat berguna ini pada mulanya dibangunkan oleh Sun Microsystems dan dikenali sebagai StarOffice. Kini OpenOffice semakin matang dan mampu digunakan oleh pengguna secara profesional.

Objektif:
1. Mengetahui asas set OpenOffice 2. Mengetahui ciri-ciri set OpenOffice 3. Mengenali aplikasi Writer dalam set OpenOffice 4. Mengenali aplikasi Calc dalam set OpenOffice 5. Mengenali aplikasi Impress dalam set OpenOffice 6. Mengenali aplikasi Draw dalam set OpenOffice

385 Strictly Confidential

Ministry of Education : Computerisation (IT Lab) Infrastruktur Sistem & Linux

21 SET OPENOFFICE 21.1 Set OpenOffice
Red Hat Linux mempunyai beberapa fungsi untuk membantu pengguna untuk menyediakan dan mengendalikan dokumen. Jika anda ingin menyediakan persembahan slaid, menulis surat rasmi atau ingin membuka dokumen dari sesebuah lekatan e-mel (email link), maka jawapannya sudah tersedia di dalam set OpenOffice.

Set OpenOffice ialah satu gabungan aplikasi yang direka untuk menjimatkan masa dan membantu pengguna di pejabat, sekolah atau di rumah. OpenOffice adalah aplikasi automasi pejabat yang mengandungi pemproses perkataan (word processing), laman lembaran (spreadsheet) dan utiliti persembahan (presentation utility). Aplikasi dalam Set OpenOffice ini bersifat integrasi di mana anda boleh menyediakan dokumen dengan menggunakan aplikasi pemproses perkataan (word proccessing) dan mencipta carta menggunakan aplikasi laman lembaran (spreadsheet) dan juga slaid dari aplikasi persembahan grafik (graphic presentation application).

OpenOffice memang senang digunakan dan membolehkan anda menguasai keseluruhan aplikasi dan ia akan mempamerkan perubahan secara spontan semasa anda menyuntingnya. Cara penyuntingan masa sebenar ini digelar “Apa yang dilihat itu yang diperoleh” (“What you see is what you get”).

386 Strictly Confidential

Ministry of Education : Computerisation (IT Lab) Infrastruktur Sistem & Linux

21.2 Ciri-ciri OpenOffice
Set OpenOffice mengandungi beberapa aplikasi untuk mereka dan menyunting dokumen, lembaran halaman (spreadsheet), persembahan perniagaan (business presentation) dan hasil kerja grafik. Ini termasuk templat (templete), borang dan wizuri (wizard) yang membolehkan anda mereka dokumen profesional asas dan persembahan perniagaan dengan pantas .Jika anda pernah menggunakan atau menerima fail .doc or .xls, anda akan memahami bahawa ia serupa dengan Set Microsoft Office. OpenOffice membolehkan anda untuk membaca, menyunting dan mereka fail dalam beberapa format termasuk fail yang serupa dengan format Microsoft Office.

Aplikasi OpenOffice Writer

Keserasian Fail .sxw, .sdw, .doc, .rtf, .txt, .htm/.html

Jenis dokumen Surat rasmi, borang perniagaan, kerja-kerja sekolah, resume, berita, laporan.

Calc

.sxc, .dbf, .xls, .sdc, .slk, .csv, .htm/.html

Lembaran halaman, carta, Jadual, graf, direktori, buku alamat, bil, belanjawan, pangkalan data kecil.

Impress

.sxi, .ppt, .sxd, .sdd

Persembahan perniagaan & pembelajaran, persembahan web, syarahan, persembahan slaid.

Draw

.sxd, .sda; eksport fail ke Ilustrasi, lukisan bergaris, klip beberapa format imej, seni, carta organisasi

termasuk jpg, bmp, gif, png
Jadual 36 : Jenis-jenis aplikasi OpenOffice

Set OpenOffice mengandungi beberapa fungsi yang membolehkan anda mengendalikan kerja untuk pembelajaran, perniagaan dan kegunaan di rumah. Bahagian seterusnya akan menjelaskan bagaimana cara untuk menggunakan set OpenOffice.

387 Strictly Confidential

Ministry of Education : Computerisation (IT Lab) Infrastruktur Sistem & Linux

21.3 OpenOffice writer
Menulis dokumen dengan OpenOffice adalah sama seperti pemproses perkataan yang pernah anda gunakan. Pemproses perkataan (word processing) adalah seperti pengedit teks di mana anda boleh menyunting, mereka dan mencetak dokumen tanpa tag penyuntingan yang rumit atau kod. OpenOffice writer pemproses perkataan canggih di mana terdapat fungsi WYSIWYG -apa yang anda lihat di tetingkap OpenOffice writer adalah apa yang akan dapat saksikan selepas dokumen itu dicetak atau jika diberi kepada orang lain untuk ditatap.

21.3.1 Tetingkap OpenOffice writer
Untuk memulakan OpenOffice dari panel meja kerja, pilih main menu>office>OpenOffice writer.

Lembaran putih yang terdapat di tengah-tengah tetingkap adalah kawasan untuk menyunting dokumen -inilah kawasan di mana anda boleh menaip teks. Di bahagian atas tetingkap terdapat bar alat (toolbar) yang mengandungi pilihan untuk mengawal saiz huruf, menyelaraskan teks dalam dokumen dan penyuntingan teks yang lain.

Text box digunakan untuk anda menaip lokasi yang tepat untuk dokumen di komputer anda dan memuatkan dokumen itu ke ruang penyuntingan .Selain daripada itu, ada juga butang untuk buka dokumen (open), simpan (save),cetak (print) dokumen dan juga untuk memulakan dokumen yang baru di mana anda akan membuka tetingkap (window ) baru dengan dokumen yang kosong untuk anda menulis kandungan.

388 Strictly Confidential

Ministry of Education : Computerisation (IT Lab) Infrastruktur Sistem & Linux

Gambar Rajah 176 : Paparan tetingkap program OpenOffice Writer

Di sebelah kiri tetingkap (window), terdapat bar alat (toolbar) dengan butang untuk semak ejaan (spell checking), perkataan salah dinyatakan (automatic highlighting of misspelled words), pencarian perkataan dan frasa (word & phrase searching), Penyuntingan Mudah (convenient editing functions). Jika anda mengarahkan tetikus di atas butang bar alatan (toolbar), popup atau tooltip akan terpapar untuk keterangan tentang fungsi butang itu. Anda juga boleh mendapatkan keterangan lanjut dengan mengklik di help menu dan seterusnya di extended tips.

389 Strictly Confidential

Ministry of Education : Computerisation (IT Lab) Infrastruktur Sistem & Linux

21.3.2 Cara menggunakan OpenOffice write
Anda boleh terus mula menaip text di ruang penyuntingan dokumen (document editing area) dengan menggunakan tetapan tersedia (default settings).Untuk menyimpan teks , klik di butang Save .Anda boleh pilih jenis format fail yang akan disimpan dari menu file type. Jenis fail tersedia (Default file type) adalah hanya untuk aplikasi OpenOffice. Untuk fail yang ingin dihantar kepada pengguna Microsoft Office, atau anda ingin menyunting fail dari pautan (link) email yang dihantar dalam format Microsoft Words .doc, anda boleh menyimpan fail itu dengan format Microsoft Word supaya ia dapat dibuka oleh orang lain yang menggunakan Microsoft Word. Selain daripada penyuntingan dokumen, anda boleh juga menambah objek seperti imej, ilustrasi, carta dan jadual ke dalam dokumen.Untuk menambah imej, klik insert>graphics>from file dan pilih imej dari pelayar file (pop-up file browser). Imej itu akan ditampal di mana anda mengarahkan penunjuk tetikus dan anda juga boleh mengubah saiz imej.

Selepas mencipta dokumen baru, anda boleh menyimpan dalam format yang anda inginkan. Selain daripada itu,anda juga boleh mengeksport dokumen anda ke format HTML atau PDF yang dapat dibaca oleh kebanyakan komputer dengan pelayar web (web browser) atau aplikasi PDF Viewer.

390 Strictly Confidential

Ministry of Education : Computerisation (IT Lab) Infrastruktur Sistem & Linux

Gambar Rajah 177 : Penambahan file dalam program OpenOffice Writer

21.4 OpenOffice calc
Dari perniagaan besar hingga ke pengguna pejabat rumah (home office), profesional menggunakan laman lembaran (spreadsheet) untuk menyimpan rekod, mencipta carta perniagaan dan memanipulasi data.OpenOffice calc adalah perisian spreadsheet di mana ia membenarkan pengguna memasukkan dan juga memanipulasi data dalam sel , dan mengaturnya dalam lajur (column) dan baris (rows).

391 Strictly Confidential

Ministry of Education : Computerisation (IT Lab) Infrastruktur Sistem & Linux

Gambar Rajah 178 : Skrin bagi program OpenOffice Calc

Anda boleh menambah atau pun mengurangkan lajur atau mereka carta berasaskan kumpulan sel. Anda juga boleh memasukkan data spreadsheet ke dokumen lain untuk kesan yang lebih profesional.

Untuk memulakan OpenOffice calc dari meja kerja, pilih Main menu>office>OpenOffice calc. Jikalau dari shell prompt pula, taipkan calc.

OpenOffice calc membenarkan anda untuk memasukkan dan memanipulasi data perniagaan atau persendirian. Sebagai contoh, anda boleh menyediakan belanjawan persendirian dengan memasukkan deskripsi data seperti Sewa, barangan runcit dan utiliti ke dalam lajur A dan kuantiti deskripsi tersebut ke dalam lajur B. OpenOffice calc

392 Strictly Confidential

Ministry of Education : Computerisation (IT Lab) Infrastruktur Sistem & Linux membenarkan anda untuk memasukkan data dengan cara mengklik berganda tetikus anda di atas sel tersebut atau menggunakan Input Line (Kekotak teks sebaris memanjang yang berada di atas di bar alatan (toolbar)).Anda juga boleh menjalankan perintah ilmu hisab (arithmetic command) di atas lajur B untuk mendapatkan jumlah.

OpenOffice calc mempunyai fungsi tersedia (seperti =sum() untuk tambah =quotient() untuk bahagi =subtotal() untuk jumlah kecil). Untuk keterangan lanjut, pilih help > contents. Jikalau anda ingin mencipta carta atau graf, OpenOffice ada beberapa templat carta dan juga graf untuk digunakan mengikut kehendak pengguna. Tandakan tempat di atas lembaran yang ingin anda masukkan carta, selepas itu klik insert>chart. Dalam tetingkap carta, julat data yang anda pilih akan dipapar. Jika anda hendak membuat sebarang perubahan, sila lakukan sekarang. Selepas itu klik Next untuk memaparkan carta dan juga graf yang telah dicipta berasaskan data anda. Selepas itu pilih seni tampak (style) yang anda inginkan dan klik Create.

393 Strictly Confidential

Ministry of Education : Computerisation (IT Lab) Infrastruktur Sistem & Linux

Gambar Rajah 179 : Penambahan graf dalam program OpenOffice Calc

Graf akan diwujudkan di dalam tetingkap lembaran (spreadsheet window). Anda boleh juga mengalihkan graf tersebut di mana jua di atas skrin lembaran untuk dicetak atau anda boleh juga menyimpan graf tersebut sebagai objek yang boleh digabung dengan dokumen OpenOffice writer atau persembahan slaid OpenOffice impress.

21.5 OpenOffice Impress
Kesan visual membolehkan anda menarik perhatian penonton. OpenOffice impress adalah perisian bantuan paparan grafik yang membolehkan anda mencipta paparan yang menarik.

394 Strictly Confidential

Ministry of Education : Computerisation (IT Lab) Infrastruktur Sistem & Linux

21.5.1 Menggunakan OpenOffice Impress
Untuk memulakan OpenOffice impress dari panel desktop, pilih main menu> office> OpenOffice impress. Untuk shell prom pula ,taipkan ooimpress.

Bila anda memulakan OpenOffice impress, Autopilot akan

memaparkan skrin

penyediaan persembahan. Ia akan meminta dari anda informasi asas tentang persembahan yang anda ingin menciptakan .Anda boleh memilih jenis slaid di mana ia akan

digunakan (plain paper,transparent paper for overhead projector, slaids ,display monitor) dan kesan visual yang anda inginkan semasa dipersembahkan melalui komputer.

Gambar Rajah 180 : Skrin bagi program OpenOffice Impress

Selepas membuat pilihan, anda boleh memilih jenis slaid yang ingin menciptakan. Anda boleh memilih dari slaid tersedia (pre-formatted slaid) dari senarai atau mulakan dengan

395 Strictly Confidential

Ministry of Education : Computerisation (IT Lab) Infrastruktur Sistem & Linux slaid kosong dan kemudian menciptanya .Untuk mencipta slaid baru, klik insert slaid di floating toolbar, sebuah pop-up window akan dipaparkan di mana anda boleh memilih susun atur untuk slaid baru tersebut. Anda boleh mengadakan seberapa banyak slaid yang anda inginkan.

Gambar Rajah 181 : Membuat slaid baru dalam program OpenOffice Impress

Hendak menonton persembahan? Anda boleh menonton pra tonton (preview) dengan memilih Slide show> slide show dari menu tarik ke bawah (pull down menu). Persembahan itu boleh di pra tonton secara skrin penuh, di mana anda klik untuk ke slaid seterusnya sehingga ke slaid akhir atau tekan ESC untuk berhenti serta merta.

396 Strictly Confidential

Ministry of Education : Computerisation (IT Lab) Infrastruktur Sistem & Linux

21.5.2 Menyimpan Persembahan
Persembahan boleh disimpan dalam beberapa format. Anda boleh menyimpan dalam format OpenOffice impress (contohnya, failku.sxi), format Microsoft Powerpoint (*.ppt) atau format Starimpress (*.sdd). Selain daripada itu, anda boleh mencetak persembahan di atas kertas biasa atau format kertas lut sinar dengan mengklik file>print dari menu file. Untuk keterangan lanjut mengenai OpenOffice impress, klik File> help> contents dari pelayar help.

21.6 OpenOffice draw
Jikalau anda ingin mencipta graf untuk dokumen dan persembahan, anda boleh menggunakan OpenOffice draw. Gunakan tetikus sebagai pen atau berus cat. OpenOffice draw membolehkan anda membuat ilustrasi dan menyimpan dalam format yang boleh anda tambah pada dokumen yang ingin anda cetak, memapar di laman web atau dipaut ke e-mel (attachment). Untuk memulakan OpenOffice draw dari panel meja kerja, klik Main menu> office> OpenOffice draw. Di shell prom pula, taipkan oodraw.

397 Strictly Confidential

Ministry of Education : Computerisation (IT Lab) Infrastruktur Sistem & Linux

Gambar Rajah 182 : Skrin bagi program OpenOffice Draw

Jikalau anda biasa dengan perisian ilustrasi dan grafik yang lain (misalnya GIMP), anda akan dapati OpenOffice Draw mempunyai sebahagian dari fungsi tersebut.

Ia juga mengandungi toolbar untuk mencipta garis lurus & garis lenggok, bentuk asas seperti segi empat dan bulatan, objek 3D seperti kon dan kiub dan sebagainya. Anda juga boleh mewarnakan imej dengan menggunakan Area style/filling di menu tarik ke bawah di toolbar utama. Anda juga boleh menambah teks ke dalam ilustrasi. OpenOffice draw juga membolehkan anda membuka dan mengimport imej serta membuat perubahan dengan peralatan yang sedia ada.

Setelah selesai dengan perubahan ilustrasi atau imej, anda boleh menyimpan fail dalam format fail asal atau eksport kerja anda ke format universal seperti .jpg atau .png.

398 Strictly Confidential

Ministry of Education : Computerisation (IT Lab) Infrastruktur Sistem & Linux
PANDUAN PENGAJAR

Pelajaran 22:
399

Sambungan Ke Internet
Strictly Confidential

Ministry of Education : Computerisation (IT Lab) Infrastruktur Sistem & Linux

Mukadimah:
Dalam pelajaran ini, anda akan mempelajari kaedah sambungan ke Internet menggunakan beberapa kaedah sambungan yang biasanya digunakan seperti modem, ISDN dan xDSL. Selain itu anda juga akan diperkenalkan kepada aplikasi disk druid dan kppp dialer yang sangat berguna.

Objektif:
1. Mengenali jenis sambungan ke Internet yang biasa digunakan oleh pengguna dan kaedah penetapannya 2. Mengetahui kepenggunaan wizard disk druid 3. Mengetahui penetapan modem 4. Mengetahui kepenggunaan dan penetapan kppp dialer

400 Strictly Confidential

Ministry of Education : Computerisation (IT Lab) Infrastruktur Sistem & Linux

22 SAMBUNGAN KE INTERNET 22.1 Jenis sambungan Internet
22.1.1 Sambungan ISDN
ISDN (Internet Services Digital Network) menggunakan talian telekomunikasi digital yang laju dan bermutu tinggi berbanding dengan menggunakan sambungan modem analog. Talian khas ini harus dipasang oleh syarikat telekomunikasi.

22.1.2 Sambungan Modem
Sambungan modem di mana modem di gunakan untuk membuat sambungan ke Internet melalui talian telefon. Data digital akan ditukar ke isyarat analog dan dihantar melalui talian telefon.

22.1.3 Sambungan xDSL
xDSL (Digital Subsciber Line or Loop) menggunakan penyiaran berkelajuan tinggi melalui talian telefon. Terdapat beberapa jenis DSL seperti ADSL, IDSL dan SDSL.

Di Linux, sambungan ke Internet melalui talian Sesiri, Point-To-Point (PPP) atau Eternet xDSL adalah begitu mudah.

Protokol Point-to-Point (PPP) adalah suatu piawaian untuk sambungan ke Internet melalui talian dail. Ini adalah cara sambungan yang paling biasa (di Malaysia) ke Internet sebagai sebahagian dari rangkaian ISP

Mula-mula anda harus menyediakan perkakasan seperti modem luaran sama ada serial atau usb. Selepas itu, anda perlu memberi informasi tentang Pembekal Perkhidmatan Internet (ISP) yang anda gunakan, seperti maklumat nombor untuk didail , kata pengguna dan kata laluan (login id and password). Selepas selesai menyediakan perkakasan dan 401 Strictly Confidential

Ministry of Education : Computerisation (IT Lab) Infrastruktur Sistem & Linux mengkonfigurasi maklumat, anda boleh membuat sambungan ke Internet untuk

menghantar dan menerima E-mel, melayari WWW dan juga berceloteh.

Red Hat Linux ada menyediakan beberapa alat bantuan untuk memudahkan konfigurasi. Hanya dengan mengikuti langkah-langkah berikut dan anda boleh melayari web!

22.2 Wizard Sambungan Internet

Gambar Rajah 183 : Langkah-langkah untuk membuka program konfigurasi Internet

402 Strictly Confidential

Ministry of Education : Computerisation (IT Lab) Infrastruktur Sistem & Linux

22.2.1 Internet Druid
Di Red Hat, aplikasi Internet Druid boleh digunakan untuk menkonfigurasi sambungan Internet. Tetapi anda harus menjalankan sistem X Windows dan mempunyai

keistimewaan umbi. Untuk memulakan aplikasi Internet Druid, ikuti langkah-langkah berikut:

1. Di meja kerja GNOME, pilih Main menu > programs > system > Internet configuration wizard

2. Di meja kerja KDE , pilih Main menu > System > Internet Configuration Wizard.

3. Di Shell prom, taipkan Internet-druid (contoh di Xterm atau Terminal GNOME).

Gambar Rajah 184 : Skrin pemilihan jenis perkakasan penyambungan Internet

403 Strictly Confidential

Ministry of Education : Computerisation (IT Lab) Infrastruktur Sistem & Linux ISP anda mungkin mempunyai konfigurasi yang lain daripada apa yang disebut di atas. Sebelum sambungan, periksa ISP anda untuk arahan unik yang sedia ada, termasuk informasi berikut: ü Nombor telefon untuk modem yang di mana disambung ke ISP anda. ü Kata pengguna (login) dan juga kata laluan (password) untuk akaun ISP. ü Alamat “gateway” (Gateway address) untuk beberapa ISP kena dimasukkan , manakala ada yang secara automatik akan diset “gateway address” apabila anda log masuk (login). ü Kemasukan DNS (DNS Entries) : DNS bermaksud “Domain Name Sistem”. DNS adalah seperti peta jalan untuk Internet. Ini akan di set kan secara automatik apabila anda “login”.

Di Malaysia, sambungan ke Internet yang paling banyak digunakan adalah modem dan juga xDSL (broadcast).

22.3 Konfigurasi Modem
Modem boleh digunakan untuk membuat konfigurasi sambungan Internet melalui talian telefon yang aktif. Anda juga perlu ada akaun ISP.

Modem menukarkan data analog kepada digital di mana ia dapat dihantar melalui talian telefon biasa. Jenis-jenis modem adalah:

22.3.1 Modem Perisian Dalaman
Modem ini tidak mempunyai litar liang serial (serial port circuitry). Terdapat driver Linux untuk modem perisian dalaman bagi beberapa model sahaja. Anda boleh ke
http://www.linmodems.org untuk keterangan lanjut. Cuba untuk mengelakkan daripada

menggunakan modem perisian di Linux.

404 Strictly Confidential

Ministry of Education : Computerisation (IT Lab) Infrastruktur Sistem & Linux

22.3.2 Modem Luaran
Modem ini menggunakan liang serial. Linux akan mengesan modem jenis ini secara automatik dan membuat semua konfigurasi tentang perkakasan ini.

22.3.3 Modem USB
Modem yang disambung melalui liang usb adalah popular sekarang. Modem USB yang menggunakan ‘Communication Device Class Abstract Control Modem (CDC0ACM) protocol’ akan berfungsi dengan isirung (kernel) Linux 2.4.x.

Untuk menambah sambungan modem, ikut langkah-langkah berikut:

1. Pilih modem sambungan dari jadual jenis peranti (device type list), klik Forward.

2. Jika ada modem yang telah tersedia dikonfigurasikan dalam senarai perkakasan (di tab hardware), Network Administration Tool akan membuat andaian bahawa anda ingin menggunakannya untuk membuat sambungan Internet. Jika tiada modem yang telah dikonfigurasi, ia akan mengesan modem lain di sistem. Ini akan mengambil sedikit masa.

3. Sila buat konfigurasi untuk kadar baud baud rate, kawalan aliran flow control, bahana modem modem volume. Jikalau anda tidak mengetahui nilainya, biarkan dalam keadaan tersedia (default). Kalau anda tidak mempunyai pendail tona (touchtone dialling), buangkan tanda pilihan (uncheck).

405 Strictly Confidential

Ministry of Education : Computerisation (IT Lab) Infrastruktur Sistem & Linux

Gambar Rajah 185 : Skrin pemilihan jenis modem

4. Klik forward.

5. Memberi maklumat tentang akaun ISP. Kalau anda tidak mengetahui, hubungilah ISP anda. Klik forward.

406 Strictly Confidential

Ministry of Education : Computerisation (IT Lab) Infrastruktur Sistem & Linux

Gambar Rajah 186 : Skrin pemilihan Pemberi Perkhidmatan Internet (ISP)

6. Di muka create dialup, klik apply.

Selepas menambah modem, anda boleh mengubahsuai konfigurasi dengan memilih peranti tersebut yakni modem dari senarai peranti dan selepas itu mengklik Edit. Contohnya, selepas peranti ditambah, ia di konfigurasi untuk tidak dimulakan masa komputer dihidupkan (boot time) secara tersedia. Anda boleh mengubahsuai konfigurasi tersebut. Tetapan (setting) lain seperti PPP, kata pengguna (login name), kata laluan (password) dan sebagainya boleh juga diubahsuai.

Selepas peranti ditambah, ia masih tidak aktif dan digambarkan dengan status tidak aktif (inactive status). Untuk mengaktifkan sambungan PPP, pilih Start Menu> System 407 Strictly Confidential

Ministry of Education : Computerisation (IT Lab) Infrastruktur Sistem & Linux Settings> Network. Untuk mengaktifkan peranti, pilih peranti dari senarai peranti dan klik butang Activate.

Gambar Rajah 187 : Mengaktifkan modem melalui tetingkap konfigurasi rangkaian

22.4 Pendail KDE PPP Dialer
Anda boleh menggunakan satu lagi wizard (wizard) penyambungan Internet berasaskan antara muka pengguna grafik (GUI Internet setup wizard) untuk menkonfigurasi Internet anda yang digelar pendail KPPP, yakni pendail KDE PPP .

Jika anda berada di meja kerja (desktop) KDE , klik KDE Main Menu, pilih Internet> KPPP. Jika anda berada di GNOME, klik EXTRA> Internet> KPPP atau anda boleh juga membuka skrin terminal command-line dan menaip:

408 Strictly Confidential

Ministry of Education : Computerisation (IT Lab) Infrastruktur Sistem & Linux $ /usr/bin/kppp

Ini akan melarikan tetingkap KPPP

Gambar Rajah 188 ; Tetingkap KPPP

Sebelum anda boleh menggunakan KPPP untuk menyambung ke Internet melalui ISP, anda perlu membuat konfigurasi. KPPP mudah untuk dikonfigurasikan.

409 Strictly Confidential

Ministry of Education : Computerisation (IT Lab) Infrastruktur Sistem & Linux 1. Kali pertama anda mulakan KPPP, klik Setup di tetingkap KPPP.

Gambar Rajah 189 : Tetingkap konfigurasi KPPP

2. Di tetingkap konfigurasi KPPP, pilih Accounts dan klik New.

Gambar Rajah 190 : Skrin penambahan akaun baru untuk KPPP

410 Strictly Confidential

Ministry of Education : Computerisation (IT Lab) Infrastruktur Sistem & Linux 3. Pilih Dialog Setup dan bukan Wizard untuk dikonfigurasi. Wizard Wizard tidak sesuai jika anda membuat penetapan akaun ISP di Malaysia.

Gambar Rajah 191 : Tetingkap Penetapan akaun baru untuk penyambungan KPPP

Ini akan membuka tetingkap baru. Dalam kebanyakan senario, anda harus mengisi: ü Connection Name ü Phone Number ü Authentication ü Store password ü Customize pppd.... Anda boleh pilih apa juga sambungan. Contohnya Jaring, TMNet, Maxis dan sebagainya. Klik pada add untuk tambah nombor dail untuk ISP anda. Pilih PAP/CHAP Untuk mengingatkan kata laluan tanpa mengisi semula. Mengemaskan lagi jika anda mahu, jika tidak hanya gunakan tetapan tersedia (default value). Selepas mengisi maklumat di atas, anda akan melihat suatu skrin seperti di bawah. 411 Strictly Confidential

Ministry of Education : Computerisation (IT Lab) Infrastruktur Sistem & Linux

Gambar Rajah 192 : Penambahan nombor telefon untuk Pemberian Perkhidmatan Internet

4. Jika anda ingin Linux mengawal selia masa dan juga kos semasa anda di dalam talian, klik Accounting dan pilih Enable Accounting. Selepas itu pilih Malaysia /TMNet Jaring dari senarai. Klik OK jika selesai.

412 Strictly Confidential

Ministry of Education : Computerisation (IT Lab) Infrastruktur Sistem & Linux

Gambar Rajah 193 : Pemilihan ISP untuk mengaktifkan akaun

5. Klik tab Device dan pastikan bahawa tetapan tersedia (default value) untuk Modem Device adalah /dev/modem, flow control CRTCTS, Line Termination CR dan Anda juga boleh klik pada tab Modem untuk menguji modem anda. Klik OK jika selesai.

6. Ini akan membawa anda ke tetingkap utama KPPP. Masukkan kata pengguna di Login ID dan kata laluan di Password dan aktifkan akaun yang baru anda cipta di butang Connect.

413 Strictly Confidential

Ministry of Education : Computerisation (IT Lab) Infrastruktur Sistem & Linux

Gambar Rajah 194 : Tetingkap penyambungan kepada internet

Klik pada Connect dan anda boleh mula melayari Internet.

Semasa anda dalam talian, anda dapat lihat masa dalam talian dan juga kos. Jika anda klik pada Details, anda boleh melihat juga melihat statistik modem.

414 Strictly Confidential

Ministry of Education : Computerisation (IT Lab) Infrastruktur Sistem & Linux
PANDUAN PENGAJAR

Pelajaran 23:
415

E-Mel & WWW
Strictly Confidential

Ministry of Education : Computerisation (IT Lab) Infrastruktur Sistem & Linux

Mukadimah:
Dalam pelajaran ini, penekanan akan diberikan kepada penggunaan beberapa perisian pelayaran web yang tersedia dalam Linux di samping membincangkan aplikasi pembaca e-melnya.

Objektif:
1. Mengenali perisian pelanggan e-mel dan kelebihan setiap satunya 2. Mengetahui cara menggunakan Ximian Evolution dan tatacara penetapannya 3. Mengetahui cara menggunakan Mozilla Mail dan tatacara penetapannya 4. Mengetahui cara menggunakan Kmail dan tatacara penetapannya 5. Mengenali perisian pelayaran web dan kelebihan setiap satunya 6. Mengetahui cara menggunakan Mozilla dan tatacara penetapannya 7. Mengetahui cara menggunakan Nautilus dan tatacara penetapannya 8. Mengetahui cara menggunakan Konqueror dan tatacara penetapannya 9. Mengetahui cara menggunakan Galeon dan tatacara penetapannya

416 Strictly Confidential

Ministry of Education : Computerisation (IT Lab) Infrastruktur Sistem & Linux

23 E-MEL & WWW 23.1 Perisian Pelanggan E-Mel
E-mel merupakan suatu saluran untuk berkomunikasi yang masyhur melalui Internet. Anda boleh menggunakan e-mel dengan perisian pelanggan e-mel, suatu aplikasi yang mengerti pelbagai piawaian penyiaran menghantar dan membaca e-mel. dan membolehkan anda untuk menerima,

Terdapat berbagai aplikasi e-mel di RED HAT Linux seperti perisian pelanggan e-mel berasaskan grafik contohnya Evolution dan Mozilla Mail, berasaskan teks Pine dan Mutt yang boleh memenuhi cita rasa pelbagai pengguna dan setiapnya mempunyai kelebihan masing-masing.

Di sini, anda akan ditunjukkan bagaimana cara untuk menyedia pakai perisian pelanggan e-mel tersebut. Pelanggan juga dapat dapat mengetahui cara menghantar e-mel, menerima e-mel, membaca dan sebagainya. Anda juga dapat melihat bagaimana cara untuk menyedia pakai dan mengkonfigurasi e-mel tersebut:

-

Evolution Mozilla Mail Kmail

23.1.1 Sebelum Anda Memulakannya
Sebelum anda bermula, anda harus mengetahui maklumat-maklumat di bawah

1) Alamat e-mel anda – Anda boleh menghantar dan menerima melseperti berikut memanda@pulaucendana.net.

417 Strictly Confidential

Ministry of Education : Computerisation (IT Lab) Infrastruktur Sistem & Linux 2) Pelayan e-mel (POP atau IMAP server) – Anda boleh menerima mel dari pelayan dan juga harus tahu apakah nama pelayan anda dan bagaimana pentadbir

rangkaian atau ISP menggunakannya.

3) Simple Mail Transfer Protocol (SMTP) – protokol ini akan menghantar mesej dari satu pelayan kepada pelayan yang berlainan melalui Internet. Kebanyakan sistem e-mel yang menghantar e-mel melalui Internet menggunakan SMTP untuk menghantar mel dari satu pelayan kepada pelayan yang lain. E-mel tersebut akan di muat turun oleh protokol pelanggan e-mel sama ada POP atau IMAP. STMP juga digunakan untuk menghantar e-mel dari perisian pelanggan e-mel kepada pelayan e-mel. Inilah sebab kenapa anda harus menyatakan pelayan POP/IMAP dan juga pelayan SMTP bila mengkonfigurasi perisian e-mel anda.

TIP : POP (Post Office Protocol) adalah sekumpulan peraturan untuk menghantar emel dari pelayan mel ke petisurat terima e-mel pelanggan e-mel yakni tempat di mana e-mel diterima disimpan. Kebanyakan ISP menggunakan protokol POP ada juga yang menggunakan protokol baru IMAP.

IMAP (Internet Message Access Protocol) adalah protocol untuk memuat turun e-mel dari pelayan e-mel ISP anda. IMAP berbeza dari POP di mana e-mel dari pelayan IMAP disimpan di pelayan dan tetap berada di pelayan walaupun anda telah memuat turun dan membaca e-mel anda manakala mel POP akan dimuat turun terus ke pelanggan e-mel dan tidak disimpan di pelayan.

418 Strictly Confidential

Ministry of Education : Computerisation (IT Lab) Infrastruktur Sistem & Linux

23.2Evolution

Gambar Rajah 195 : Langkah-langkah untuk membuka e-mel

Evolution adalah perisian pelanggan e-mel yang mempunyai ramai pengguna. Pelbagai kemudahan yang disediakan oleh perisian pelanggan e-mel ini di antaranya ialah pentadbiran petisurat (mailbox) yang berkesan, penapis mel tetapan pengguna (userdefined filters) dan pencarian pantas. Sebagai tambahan, ia mempunyai perisian penjadualan kerja serta kalender yang membolehkan pengguna untuk membentuk dan menetapkan mesyuarat kumpulan dan acara-acara secara dalam talian. Ia juga merupakan satu perisian pentadbiran maklumat persendirian dan berkumpulan berfungsi penuh untuk Linux dan UNIX dan ia adalah perisian pelanggan e-mel tersedia guna untuk Red Hat Linux.

419 Strictly Confidential

Ministry of Education : Computerisation (IT Lab) Infrastruktur Sistem & Linux

23.2.1 Menyedia Pakai Akaun E-Mel
Untuk melancarkan Evolution, sila klik ke Main Menu > Internet > Email. Anda akan disajikan dengan ‘Welcome Screen’ di mana anda boleh mengkonfigurasi emel anda. Ia adalah proses yang mudah. Cuma ikut arahan di atas skrin dan isikan dengan maklumat yang anda dapati dari ISP anda di dalam kekotak yang disediakan. Berikut adalah contoh skrin semasa anda mengisi maklumat.

Gambar Rajah 196 : Skrin untuk mengkonfigurasi program Evolution

1) Klik Next pada skrin selamat datang (welcome screen) untuk menyedia pakai dan seterusnya isikan nama dan alamat emel pada ruang yang disediakan.

420 Strictly Confidential

Ministry of Education : Computerisation (IT Lab) Infrastruktur Sistem & Linux

Gambar Rajah 197 : Melengkapkan informasi identiti pengguna

2) Seterusnya, anda hendaklah memasukkan maklumat di pilihan ‘Receiving Mail’. Di Malaysia, kebanyakan ISP menyokong POP, jadi anda boleh memilih POP sebagai jenis pelayan (Server Type). Selepas itu, untuk bahagian Host, anda boleh mendapat maklumat dari ISP, sebagai contoh untuk Jaring adalah mbox.jaring.my manakala untuk TMNet adalah pop.tm.net.my.

421 Strictly Confidential

Ministry of Education : Computerisation (IT Lab) Infrastruktur Sistem & Linux

Gambar Rajah 198 : Melengkapkan informasi pelayan penerima e-mel

3) Selepas itu, anda boleh menggunakan nilai tetapan tersedia (delault values) dan klik Next.

422 Strictly Confidential

Ministry of Education : Computerisation (IT Lab) Infrastruktur Sistem & Linux

Gambar Rajah 199 : Pemilihan masa untuk muat turun e-mel daripada pelayan

4) Selepas ini, anda harus mengkonfigurasi pilihan Sending Email. Di sini, pilih SMTP untuk jenis pelayan (Server Type) yakni yang biasa di gunakan di Malaysia. Selepas itu, untuk bahagian Host, anda boleh mendapat maklumat dari ISP, sebagai contoh untuk Jaring adalah smtp..jaring.my manakala untuk TMNet adalah smtp.tm.net.my.Untuk nilai yang lain biarkan kepada nilai tetapan tersedia (delault values). Kemudian klik Next.

423 Strictly Confidential

Ministry of Education : Computerisation (IT Lab) Infrastruktur Sistem & Linux

Gambar Rajah 200 : Melengkapkan informasi bagi pelayan penghantar e-mel

5) Seterusnya, berikan nama yang sesuai untuk akaun e-mel yang baru anda cipta. Anda boleh menggunakan sebarang nama yang anda inginkan, sebaiknya yang mudah anda kenal untuk perbagai akaun e-mel yang telah anda wujudkan menggunakan Evolution.

424 Strictly Confidential

Ministry of Education : Computerisation (IT Lab) Infrastruktur Sistem & Linux

Gambar Rajah 201 : Melengkapkan informasi akaun pengurus

6) Sekarang, anda tentukan zon masa tempat tinggal anda. Cari kedudukan Malaysia di dalam peta map yang terdapat pada skrin selepasnya dan klik Next.

425 Strictly Confidential

Ministry of Education : Computerisation (IT Lab) Infrastruktur Sistem & Linux

Gambar Rajah 202 : Memilih zon masa tempatan

7) Selepas itu, klik Finish. dan anda akan disajikan dengan tetingkap di bawah

426 Strictly Confidential

Ministry of Education : Computerisation (IT Lab) Infrastruktur Sistem & Linux

Gambar Rajah 203 : Skrin utama program ximian Evolution

427 Strictly Confidential

Ministry of Education : Computerisation (IT Lab) Infrastruktur Sistem & Linux

23.2.2 Menggunakan Evolution
Untuk melihat apa yang ada pada Inbox atau untuk menghantar e-mel , klik pada ikon Inbox.. Untuk menulis e-mel, pilih New Message pada toolbar. Suatu tetingkap Compose A Message akan keluar.

Gambar Rajah 204 : Skrin mesej baru untuk menulis e-mel

Untuk menghantar e-mel, klik Send dan untuk menghantar pautan (link), klik Attachement. Selepas itu di toolbar, klik Send/ Receive.

Evolution boleh membuat lebih daripada membaca dan menghantar e-mel tetapi di sini anda akan mempelajari pada kelebihan e-melnya sahaja.

428 Strictly Confidential

Ministry of Education : Computerisation (IT Lab) Infrastruktur Sistem & Linux Jika anda ingin mengetahui kelebihan lain Evolution seperti calendering/ scheduling dan group messaging, sila klik help.

23.3 Mozilla Mail
Di sini , anda akan mempelajari bagaimana untuk menerima dan menghantar email dengan menggunakan Mozilla. Untuk mengetahui dengan lebih lanjut mengenai Mozilla, anda boleh menggunakan Help pada menu utama.

23.3.1

Menyedia Pakai Akaun E-Mel Mozilla

Untuk memulakan Mozilla Mail, pilih Main menu > Extras Internet > Mozilla Mail

Gambar Rajah 205 :Tetingkap Mozilla mel

429 Strictly Confidential

Ministry of Education : Computerisation (IT Lab) Infrastruktur Sistem & Linux Sebelum menggunakan Mozilla Mail untuk membaca , menerima , menghantar dan mencipta e-mel, anda harus mengkonfigurasi sebagaimana anda lakukan pada Evolution. Semua maklumat yang berkaitan dengan Mozilla mail adalah sama dengan Evolution tetapi ada sedikit perbezaan langkah-langkah.

1. Untuk pertama kalinya anda melarikan Mozilla Mail, anda akan disajikan dengan penyedia akaun ajaib Mozilla. (Mozilla’s account wizard)

Gambar Rajah 206 : Menyedia pakai e-mel akaun baru bagi pengguna

430 Strictly Confidential

Ministry of Education : Computerisation (IT Lab) Infrastruktur Sistem & Linux 2. Tuliskan nama anda dan alamat e-mel pada ruang yang disediakan. Klik Next >.

Gambar Rajah 207 : konfigurasi indentiti bagi pengguna e-mel baru

3. Seterusnya, Anda dihendaki memilih pelayan terima mel POP atau IMAP. Di Malaysia, kebanyakan ISP menyokong POP, jadi anda boleh memilih POP sebagai jenis pelayan (Server Type). Selepas itu, untuk bahagian Host, anda boleh mendapat maklumat dari ISP, sebagai contoh untuk Jaring adalah mbox.jaring.my manakala untuk TMNet adalah pop.tm.net.my. Jika selesai, klik Next >.

431 Strictly Confidential

Ministry of Education : Computerisation (IT Lab) Infrastruktur Sistem & Linux

Gambar Rajah 208 : Melengkapkan informasi bagi pelayan emel

4. Pada skrin seterusnya, tuliskan nama pengguna untuk memasuki pelayan emel.

432 Strictly Confidential

Ministry of Education : Computerisation (IT Lab) Infrastruktur Sistem & Linux

Gambar Rajah 209 : Mengisikan e-mel akaun pengguna

5. Akhirnya, tuliskan mana yang sesuai untuk akaun e-mel yang baru anda bentuk.

6. Klik Finish untuk menyudahkan konfigurasi. Selesai sudah untuk anda menggunakan e-mel anda.

433 Strictly Confidential

Ministry of Education : Computerisation (IT Lab) Infrastruktur Sistem & Linux

Gambar Rajah 210 : Semua informasi e-mel akaun pengguna yang dimasukkan sebelum ini dipaparkan

Jika anda ingin menyunting atau menambah akaun e-mel baru, Cuma klik Edit Preferences dan pilih Add di tetingkap. Kemudian ulangi langkah 1 hingga 6.

434 Strictly Confidential

Ministry of Education : Computerisation (IT Lab) Infrastruktur Sistem & Linux

23.3.2 Menggunakan Mozilla Mail
Untuk mengarang e-mel, klik pada Compose dan tetingkap Compose akan keluar .

Gambar Rajah 211 : Tetingkap mesej baru untuk menghantar emel

Jika anda ingin menghantarkan e-mel , klik pada butang file > send now atau send later. Jikalau anda klik send later ia akan kembali ke menu utama dan klik file > send unsent messages untuk menghantar e-mel.

435 Strictly Confidential

Ministry of Education : Computerisation (IT Lab) Infrastruktur Sistem & Linux

Gambar Rajah 212 : Contoh mesej e-mel

Untuk membaca e-mel, klik pada pengandung (folder) Inbox untuk melihat senarai emel yang perlu di baca. Pilih e-mel tersebut untuk membacanya. Setelah membaca anda boleh memadamkannya atau menyimpannya dalam pengandung (folder) yang berasingan dan sebagainya.

436 Strictly Confidential

Ministry of Education : Computerisation (IT Lab) Infrastruktur Sistem & Linux

23.4 Kmail
Selain dari Mozilla, anda boleh memilih pemasangan kehendak kendiri custom install pada RED HAT Linux untuk memasang pelanggan e-mel Kmail. Kmail adalah perisian e-mel untuk KDE ( K Desktop Environment ). Ia akan menghantar dan menerima maklumat e-mel dari suasana antara muka (interface) grafik. Jika anda berminat, silalah mempelajari dari Internet kerana ia adalah hampir sama dengan Mozilla !

Gambar Rajah 213 : Paparan tetingkap program KMAIL

437 Strictly Confidential

Ministry of Education : Computerisation (IT Lab) Infrastruktur Sistem & Linux

23.5 Melayari Web (Web Browsing)
Selesai anda menyediakan sambungan ke Internet dalam Bab Sambungan Ke Internet, anda kini bersedia untuk berada dalam talian Internet. RED HAT Linux menyediakan beberapa pelayar web punca terbuka (Open Source ) dan di sini anda akan diterangkan dengan pelayar-pelayar berikut - Mozilla - Nautilus - Konqueror Galeon

23.6 Mozilla
Mozilla berfungsi adalah sama seperti mana-mana pelayar web. Ia mempunyai bar peralatan toolbars pelayaran, butang dan menu.

438 Strictly Confidential

Ministry of Education : Computerisation (IT Lab) Infrastruktur Sistem & Linux

Gambar Rajah 214 : Paparan pelayar web Mozilla

23.6.1 Membentuk Profil Pengguna
Jika anda biasanya menggunakan Netscape sebagai pelayar web dan ingin mengalih ke Mozilla, sila patuhi langkah-langkah di bawah.

-

Jika anda memilih Convert Profile, ia akan menukar penanda buku (bookmark) dan ketetapan (setting) pengguna Netscape kepada profil Mozilla. Jika di lain waktu anda melarikan Mozilla dengan mengklik Main Menu > Internet > Web Browser dan memilih Mozilla, anda akan dapati penanda buku dahulu akan terdapat di Mozilla.

-

Klik pada Manage Profile, yakni tempat di mana anda boleh membentuk lebih banyak profil akaun pengguna di Mozilla. Di sini, anda boleh membentuk profil

439 Strictly Confidential

Ministry of Education : Computerisation (IT Lab) Infrastruktur Sistem & Linux baru atau membentuk profil berdasarkan akaun anda. Fungsi ini membolehkan anda supaya lebih teratur dengan mengadakan akaun berbeza untuk penggunaan perniagaan, peribadi dan pelbagai akaun lain.

Mengklik Create Profil akan membawa anda ke skrin penerangan proses ini. Klik Next untuk meneruskan.

Kemudian , pilih nama untuk profil baru ini. Jikalau anda tidak memasukkan nama, profil ini akan dinamakan Default User.

Anda juga boleh mengklik Choose Folder untuk memilih di mana tetapan-tetapan (settings & preferences) akan di simpan. Dari azali, ia akan disimpan di

/home / youraccountname /.Mozilla /default user

Selepas mengklik Finish, profil baru anda akan ditambah.

Sekarang anda telah mencipta profil pengguna, klik Start Mozilla untuk melancarkan aplikasi atau klik Exit untuk keluar.

Untuk menambah profil baru atau memadam profil sedia ada, anda harus melarikan Mozila Profile Manager semula. Untuk melarikannya, taipkan arahan di bawah di shell prompt

$ Mozilla – ProfileManager

440 Strictly Confidential

Ministry of Education : Computerisation (IT Lab) Infrastruktur Sistem & Linux

23.6.2 Pelayar Web Mozilla (Web Browser)
Selesai mengkonfigurasi profil pengguna, anda telah bersedia untuk menggunakan pelayar web. Untuk mencapai Mozilla, klik pelancar Mozilla di panel atau pilih Main Menu > Internet > Web Browser.

Mozilla mempunyai kesemua fungsi piawai sebuah pelayar web. Terdapat menu utama di bahagian atas dan bar pelayaran(navigational bar) di bawah menu utama. Di bahagian tepi terdapat bar tepi (sidebar) untuk pilihan tambahan. Di bahagian bawah kiri pula terdapat ikon yang kecil untuk Navigator, Mail, Composer dan Address Book. Untuk mencari maklumat melalui Internet klik pada Search di bar tepi dan masukkan topik ke dalam jentera pencarian (search engine) yang dipaparkan. Cara lain ialah dengan menaip URL lamanweb (contohnya http://www.redhat.com) di bar lokasi. Anda juga boleh

menanda laman yang sedang anda layari pada penanda buku (bookmark) atau mengklik What s Related pada tab bar sisi untuk menyaksikan laman-laman yang berkenaan dengan apa yang sedang anda layari.

TIP Mozilla mempunyai tab pelayaran yang boleh mengelakkan meja kerja anda dari dipenuhi dengan tetingkap pelayar. Berbilang laman boleh disimpan di dalam hanya satu tetingkap Mozilla . Anda boleh membuka tab dengan mengklik File > New > Navigation dan anda boleh menukar di antara laman dengan mengklik ke atas tab-tab laman. Untuk melancarkan tab baru, gunakan kekunci CTRL-T. Untuk menutup tab, plilih tab tersebut, klik butang kiri tetikus di atas tab dan tekan dari menu

441 Strictly Confidential

Ministry of Education : Computerisation (IT Lab) Infrastruktur Sistem & Linux

23.7 NAUTILUS
Nautilus merupakan suatu komponen teras suasana meja kerja GNOME. Ia memudahkan anda untuk mengurus serta mencari fail atau pengandung (folder) atau melayari web. Nautilus menggabungkan capaian anda ke fail, aplikasi, media dan web. Ini membolehkan anda untuk mencari dan menggunakan sumber-sumber dengan mudah dan cepat.

Jika anda menggunakan Nautilus, melayari Internet adalah perkara mudah. Klik Web Search di Toolbar untuk melancarkan fungsi-fungsi pelayar web Nautilus.

Anda juga boleh menggunakan bar lokasi Location : bar untuk anda memasukkan nama laluan (path name) alamat Internet(URL) atau alamat-alamat lain. Semasa anda melayari Nautilus ia memberikan anda pilihan pelayar tambahan jikalau anda ingin menggunakan pelayar web fungsi penuh. Untuk memilih palayar web yang lain, klik salah satu butang di bar tepi.

Untuk maklumat tambahan penggunaan Nautilus, klik Help pada panel menu atas dan pilih Nautilus User Manual atau Nautilus Quick Reference.

23.8 KONQUEROR
Konqueror bukan sahaja membenarkan anda untuk melayari sistem fail rangkaian setempat, dengan menggunakan teknologi komponen KDE, Konqueror juga adalah pelayar web fungsi penuh untuk anda melayari Internet.

Untuk melarikan Konqueror, pilih Main Menu > Extras > Internet > Konqueror

442 Strictly Confidential

Ministry of Education : Computerisation (IT Lab) Infrastruktur Sistem & Linux

Gambar Rajah 215 : Tetingkap pelayar web Konqueror

Pertama kali anda melarikan Konqueror, anda akan disajikan dengan skrin pengenalan Ia juga akan menerangkan bagaimana hendak melayari laman web atau sistem fail

setempat. Jika anda mengklik Continue, anda akan disajikan dengan tip-tip skrin untuk anda menggunakan Konqueror dengan sebaiknya. Mengklik Continue juga akan menyajikan anda dengan skrin Specification Ianya menerangkan maklumat paparan skrin untuk piawaian yang di sokong ( seperti

cascading stylesheets, plug-ins dan openSSL), protokol dan sebagainya.

443 Strictly Confidential

Ministry of Education : Computerisation (IT Lab) Infrastruktur Sistem & Linux

23.9 GALEON
Galeon merupakan pelayar GNOME berasaskan Mozilla .Ia hanyalah pelayar web. Ia tidak mempunyai kemudahan e-mel, kumpulan berita (newsgroups) atau fungsi lain melainkan untuk melayari web.

Untuk menggunakan Galoen, anda harus ada Mozilla yang tersedia dipasang dan berfungsi. Galeon menggunakan jentera penjana grafik Mozilla untuk memaparkan kandungan web. Jika anda tidak dapat melarikan Mozilla, kemungkinan besar anda tidak dapat melarikan Galeon. Untuk melarikan Galeaon, pergi ke

Main Menu > Extras > Internet > Galeon

Pertama kali anda melarikan Konqueror, anda akan disajikan dengan proses konfigurasi. Pada permulaan konfigurasi, anda mempunyai pilihan untuk mengimport penanda buku (bookmark) dari Netscape atau Mozilla dan juga tetapan pengguna lain dari Netscape jika anda meggunakan Netscape sebagai pelayar web sebelum ini.

Selesai sahaja anda mengkonfigurasi Galeon, pelayar web utama akan dipaparkan.

TIP Galeon, seperti Mozilla, juga mempunyai tab pelayaran yang boleh mengelakkan meja kerja anda dari dipenuhi dengan tetingkap pelayar. Berbilang laman boleh disimpan di dalam hanya satu tetingkap Galeon dan anda boleh menukar di antara laman dengan mengklik ke atas tab-tab laman. Untuk melancarkan tab baru, gunakan kekunci CTRL-T atau pilih New Tab dari menu Fail. Mod melayari web secara tab ini boleh di konfigurasi pada laman Tab di tetingkap Preferences.

Untuk maklumat tambahan penggunaan Galeon, klik Help pada panel menu atas untuk mencapai manual atau FAQ Galeon .

444 Strictly Confidential

Ministry of Education : Computerisation (IT Lab) Infrastruktur Sistem & Linux
PANDUAN PENGAJAR

Pelajaran 24:
445

Perkhidmatan DHCP

Strictly Confidential

Ministry of Education : Computerisation (IT Lab) Infrastruktur Sistem & Linux

Mukadimah:
Dalam pelajaran ini, penekanan mula diberikan kepada pembangunan sistem. Anda akan diberikan peluang untuk memahami perkhidmatan DHCP dan seterusnya menggunakan perkhidmatan tersebut.

Objektif:
1. Mengetahui apakah tugas pelayan dan pelanggan dalam persekitaran perkhidmatan DHCP 2. Mengetahui prosedur yang dibuat oleh pelayan DHCP setiap kali ia menerima permintaan dari pelanggan DHCP 3. Mengetahui kegunaan opsyen-opsyen yang terdapat dalam fail konfigurasi pelayan DHCP 4. Melakukan penetapan pada pelanggan DHCP dan memulakan perkhidmatan pelayan DHCP

446 Strictly Confidential

Ministry of Education : Computerisation (IT Lab) Infrastruktur Sistem & Linux

24 PERKHIDMATAN DHCP 24.1 Pengenalan DHCP
Seperti mana BIND, perisian DHCP Linux ini juga diselia-bangun oleh Internet Software Consortium (ISC). Sebelum wujudnya protokol DHCP, protokol BOOTP digunakan untuk memberikan alamat IP secara automatik. Namun, sebuah rangkaian memerlukan protokol yang mampu memberikan khidmat lebih dari itu. Hasilnya, DHCP dibangunkan dan kini BOOTP hanya digunakan untuk pelanggan tanpa cakera keras dan beberapa kes khas seperti terminal dungu.

DHCP atau Dynamic Host Control Protocol merupakan program pelanggan-pelayan yang sangat berguna kerana ia membolehkan pelanggan dalam sebuah rangkaian mendapatkan alamat IP dan maklumat-maklumat lain seperti alamat IP penghala, pelayan DNS dan pelayan WINS dan pelbagai maklumat lain dari pelayan DHCP secara dinamik setiap kali diminta.

Dengan menggunakan DHCP kerja-kerja pengendalian dapat dimudahkan terutamanya apabila melibatkan rangkaian yang besar dengan jumlah pengguna yang ramai. Bayangkan jika anda mengendalikan sebuah network yang mengandungi 500 mesin, kerja-kerja memasukkan alamat IP dan maklumat-maklumat lain memakan masa yang banyak dan tenaga kerja yang ramai. Tetapi dengan DHCP kerja-kerja ini dapat dikurangkan dan pengendalian rangkaian dapat dibuat secara berpusat dan terkawal. Kerja-kerja troubleshooting seperti konflik IP amat mudah untuk dikawal kerana alamat IP bertindan tidak akan berlaku. Jangkamasa IP dan maklumat DHCP kekal bergantung kepada leased time yang ditetapkan. Pelanggan DHCP akan cuba memperbaharui maklumat mereka setiap kali tempoh leased mencapai 50% dari tarikh tamat.

Terdapat 4 langkah untuk pelanggan mendapatkan maklumat DHCP, ia lebih dikenali sebagai proses DORA.

447 Strictly Confidential

Ministry of Education : Computerisation (IT Lab) Infrastruktur Sistem & Linux

i)

DHCPDISCOVER Pelanggan menghantar broadcasts mesej DHCPDISCOVER pada

255.255.255.255 (seluruh network) dalam network untuk mencari lokasi pelayan DHCP untuk mendapatkan alamat IP dan maklumat lain. Pelanggan juga menghantar maklumat seperti MAC address dan nama komputer tersebut supaya pelayan mengetahui dari mana datangnya DHCP DISCOVER tersebut.

ii)

DHCPOFFER Setelah menerima mesej DHCPDISCOVER tersebut kesemua pelayan DHCP (mungkin ada lebih dari satu DHCP pelayan dalam rangkaian) akan menghantar DHCPOFFER kepada pelanggan dengan maklumat-maklumat seperti MAC address pelanggan, alamat IP, subnet mask dan alamat IP DHCP pelayan tadi. Pelanggan akan menerima tawaran pertama yang diterima oleh DHCP pelayan tadi (katakan namanya DHCP pelayan A) dan DHCP pelayan A akan menyimpan rekod alamat IP yang diberi kepada pelanggan tersebut supaya tidak digunakan untuk pelanggan lain.

iii)

DHCPREQUEST Setelah menerima alamat IP dari pelayan DHCP A, pelanggan akan

menghantar mesej DHCPREQUEST (bersama dengan alamat IP DHCP pelayan A) kepada semua DHCP pelayan untuk memberitahu bahawa pelanggan tersebut telah menerima IP dari pelayan DHCP A. Pelayan DHCP lain akan menarik semula tawaran mereka.

iv)

DHCPACK Akhir sekali, pelayan DHCP A akan menghantar DHCPACK kepada pelanggan dan menghantar maklumat lain seperti gateway dan lain-lain. Apabila DHCPACK diterima oleh pelanggan, informasi untuk komunikasi rangkaian bagi pelanggan adalah lengkap dan komunikasi boleh dimulakan.

448 Strictly Confidential

Ministry of Education : Computerisation (IT Lab) Infrastruktur Sistem & Linux

24.2 Pelayan dan Pelanggan DHCP Linux
Konfigurasi pelayan dan pelanggan DHCP adalah amat mudah dan ringkas oleh itu tiada sebab untuk sesorang pengendali sistem untuk mengatakan tidak kepada DHCP.

Red Hat 9 (Shrike) Pakej RPM: dhcp-3.0pl1-23.i386.rpm dhcp-devel-3.0pl1-3.i386.rpm dhclient-3.0pl1-23.i386.rpm Skrip Pelayan: Fail Konfogurasi Utama: Fail Lease: /etc/rc.d/init.d/dhcpd /etc/dhcpd.conf /etc/sysconfig/dhcpd /var/lib/dhcp/dhcpd.leases

Untuk menjalankan perkhidmatan pelayan DHCP , anda boleh menyalin fail contoh yang telah disediakan dan meletakkannya di /etc/dhcpd.conf. Contohnya: Larikan arahan ini # cp /usr/share/doc/dhcp-3.0pl1/dhcpd.conf.sample /etc/dhcpd.conf

449 Strictly Confidential

Ministry of Education : Computerisation (IT Lab) Infrastruktur Sistem & Linux

Gambar Rajah 216 : Contoh fail bagi konfigurasi perkhidmatan DHCP

Rajah dibawah menerangkan nilai konfigurasi yang selalu digunakan dalam pelayan dhcp atau lebih tepat lagi didalam konfigurasi failnya di /etc/dhcpd.conf

450 Strictly Confidential

Ministry of Education : Computerisation (IT Lab) Infrastruktur Sistem & Linux

Pilihan

Contoh Nilai

Deskripsi Subnet dimana pelayan DHCP wajar mengiklankan

subnet

192.168.100.0

layanannya Mask rangkaian yang menunjukkan alamat subnet dimana

netmask

255.255.255.0

DHCP perlu berikan layanan Mask rangkaian yang diberikan kepada host dimana layanan

subnet-mask routers domain-name domain-name-servers

255.255.0.0 192.168.100.1 aljufry.org.my 192.168.100.2 192.168.100.30

DHCP diterima Alamat penghala rangkaian untuk host Alamat domain untuk host Alamat pelayan nama untuk host

range dynamic-bootp

192.168.100.100

Kolam alamat yang boleh diberikan kepada pelanggan Nilai asal dalam saat yang menentukan berapa lama maklumat

default-lease-time

21600

yang diberikan pelayan sah untuk pelanggan Nilai maksimum dalam saat yang menentukan berapa lama

max-lease-time

43200

maklumat yang diberikan pelayan sah untuk pelanggan

Jadual 37 : Nilai konfigurasi yang digunakan oleh pelayan DHCP

24.2.1 Asah Bakat 1 : Konfigurasi Pelayan DHCP
Anda diminta untuk membangunkan pelayan DHCP 1. “login” sebagai root 2. Pastikan pakej telah sediapakai dengan rpm 3. Salin fail contoh yang telah disediakan dengan melarikan arahan cp /usr/share/doc/dhcp-3.0pl1/dhcpd.conf.sample /etc/dhcpd.conf 4. Ubah fail /etc/dhcpd.conf mengikut spesifikasi dibawah dengan menggunakan editor teks kegemaran anda. Anda boleh mengubahnya mengikut keadaan semasa.

451 Strictly Confidential

Ministry of Education : Computerisation (IT Lab) Infrastruktur Sistem & Linux

subnet 10.0.11.0

atau subnet rangkaian anda

netmask 255.255.255.0 atau subnet rangkain anda option routers 10.0.11.254 atau default gateway rangkaian anda option domain-name kelas.my atau Nama doamin rangkaian anda option domain-name-servers 202.188.0.133 atau pelayan DNS rangkaian anda range dynamic-bootp 10.0.11.20 10.0.11.250 Dalam kes ini kita gunakan IP bermula dari 10.0.11.20 dan berakhir dengan 10.0.11.250 untuk pelanggan rangkaian. default-lease-time 21600 max-lease-time 43200 IP tersebut akan kekal selama 6 jam Maksimum akan kekal selama 12 jam

5. Larikan arahan touch /var/lib/dhcp/dhcpd.leases untuk membina sebuah fail kosong yang akan digunakan oleh dhcpd dalam menyimpan rekod lease pelanggannya.

6. Larikan arahan /etc/rc.d/init.d/dhcpd start untuk memulakan perkhidmatan pelayan DHCP.

24.2.2 Asah Bakat 2 : Konfigurasi Pelanggan DHCP
Anda diminta untuk membangunkan pelanggan DHCP 1. Log Masuk (Login) sebagai “root” 2. Larikan arahan ifconfig dan rekodkan alamat IP semasa anda 3. Larikan arahan netconfig dan anda akan melihat sebuah menu 4. Pilih Yes untuk soalan “Would you like to set up networking?” 5. Pastikan anda memilih “ [*] Use dynamic IP configuration (BOOTP/DHCP)” dengan memastikan tanda * di petak berkenaan 6. Tekan Tab sekali untuk ke butang menu OK dan tekan Enter sekali. 7. Larikan ifdown eth0 dan kemudian larikan arahan ifup eth0 8. Ulang Langkah 2. 452 Strictly Confidential

Ministry of Education : Computerisation (IT Lab) Infrastruktur Sistem & Linux
PANDUAN PENGAJAR

Pelajaran 25:
453

Perkhidmatan Web

Strictly Confidential

Ministry of Education : Computerisation (IT Lab) Infrastruktur Sistem & Linux

Mukadimah:
Dalam pelajaran ini, anda akan diberi penekanan kepada pelayan web yang amat popular dan mendominasi 60% pasaran iaitu pelayan Apache. Apache menjadi pilihan kebanyakan pembangun sistem kerana ia mudah digunakan dan yang penting sekali mudah dibentuk jika perlu sebarang perubahan dilakukan.

Objektif:
1. Mengenali konsep-konsep perkhidmatan web 2. Mengetahui konfigurasi asas pelayan Apache 3. Mengetahui asas dan sejarah Apache 4. Memulakan perkhidmatan Apache

454 Strictly Confidential

Ministry of Education : Computerisation (IT Lab) Infrastruktur Sistem & Linux

25 PERKHIDMATAN WEB 25.1 Pengenalan
Apache merupakan pelayan web yang paling banyak dipergunakan di Internet. Program ini pertama kali dimulakan untuk sistem operasi lingkungan UNIX. Namun demikian, pada beberapa versi berikutnya Apache mengeluarkan programnya yang dapat dijalankan di Windows NT.

Berdasarkan sejarahnya, Apache dimulai oleh pembangun veteran NCSA httpd (National Center for Supercomputing Application). Saat itu pengembangan NCSA httpd sebagai pelayan web mengalami zaman malap. Rob Mc. Cool meninggalkan NCSA dan memulai sebuah projek baru bersama para webmaster lainnya, menambal pepijat, dan menambahkan ciri-ciri pada NCSA httpd. Mereka mengembangkan program ini melalui kumpulan perutusan e-mel.

Dengan berpijak pada NCSA httpd versi 1.3, kumpulan Apache mengeluarkan keluaran pertama kali secara rasmi Apache versi 0.6.2. Ahli yang menjadi inti-pati pengembang Apache waktu itu ialah: • • • • • • • •

Brian Behlendorf Roy T. Fielding Rob Hartill David Robinson Cliff Skolnick Randy Terbush Robert S. Thau Andrew Wilson

Dengan tambahan sokongan daripada: 455 Strictly Confidential

Ministry of Education : Computerisation (IT Lab) Infrastruktur Sistem & Linux • • • Eric Hagberg Frank Peters Nicolas Pioch

Nama Apache diambil dari kata "A Patchy Server", pelayan perbaikan yang penuh dengan tampalan (patch). Tampalan yang dimaksudkan adalah penambahan ciri-ciri dan penampalan ralat dari NCSA httpd Versi 1.3.

Saat ini Apache dipergunakan secara luas. Hal ini disebabkan karena programnya yang menakjubkan, dengan hasil yang relatifnya stabil. Dalam pengembangannya pun mempergunakan sistem Bazaar, yakni tiap orang dibuka kesempatan seluas-luasnya untuk dapat memberikan sokongan dalam mengembangkan program. Sokongan dikomunikasikan melalui kumpulan e-mel.

Kumpulan Apache mempunyai kumpulan e-mel yang terbuka untuk siapa saja yang ingin ambil bahagian. Untuk mendaftar cukup kirim e-mel ke majordomo@apache.org dengan baris pertama dari email bertuliskan "subscribe new-httpd". Perlu dicatat bahawa projek pengembangan Apache ini mempunyai sistem meritokrasi. Semakin banyak yang anda sumbangkan, semakin banyak yang boleh dikerjakan.

Apache mempunyai program pendukung yang cukup banyak. Hal ini memberikan layanan yang cukup lengkap bagi penggunanya. Beberapa dukungan Apache : • • • •

Kontrol Akses Kontrol ini dapat dijalankan berdasarkan nama host atau alamat IP CGI (Common Gateway Interface), yang paling terkenal untuk digunakan adalah Perl (Practical Extraction and Report Language PHP (Personal Home Page / PHP Hypertext Processor)

456 Strictly Confidential

Ministry of Education : Computerisation (IT Lab) Infrastruktur Sistem & Linux

Gambar Rajah 217 : Pelayar web lynx mempertontonkan halaman dari Apache

25.2 Konfigurasi
Fail konfigurasi Apache terletak di lipatan /etc/httpd/conf/. Nama failnya adalah httpd.conf, srm.conf dan access.conf.

httpd.conf merupakan fail yang dilihat pertama kali apabila Apache dijalankan. Di dalamnya terletak konfigurasi secara umum. srm.conf adalah fail konfigurasi yang dibaca setelah httpd.conf. Disarankan untuk membiarkan fail konfigurasi ini tetap kosong. Dan access.conf merupakan konfigurasi untuk menuras perumah-perumah yang boleh menerima layanan Apache.

25.2.1 Fail Konfigurasi Apache
Secara amnya, Apache memisahkan fail konfigurasinya menjadi 3 bahagian, yakni httpd.conf, srm.conf dan access.conf. Namun semua binari program dalam Red Hat menyatukannya dalam satu fail yakni httpd.conf. Fail ini dibahagi menjadi 3 bahagian utama :

457 Strictly Confidential

Ministry of Education : Computerisation (IT Lab) Infrastruktur Sistem & Linux

1. Global environment Berisi konfigurasi Apache secara umum, seperti berapa banyak pengguna dapat akses pada waktu yang sama. 2. Section (Main) Configuration Konfigurasi utama yang tidak termasuk dalam virtual host. Bahagian ini juga termasuk penetapan dasar untuk virtual host. 3. Virtual host Konfigurasi untuk virtual host, yakni memanggil alamat IP dan DNS yang berbeza meskipun masih dalam satu kawalan pelayan Apache yang sama.

Berikut pembahasan beberapa contoh pilihan konfigurasi file httpd.conf. Pilihan yang disampaikan di sini mengacu pada file httpd.conf yang diberikan secara dasar oleh Apache selesai pemuatan..

Gambar Rajah 218 : Global Environment dalam fail /etc/httpd/conf/httpd.conf

458 Strictly Confidential

Ministry of Education : Computerisation (IT Lab) Infrastruktur Sistem & Linux

Gambar Rajah 219 : Bahagian Virtual Host dalam fail /etc/httpd/conf/httpd.conf

25.3 Ringkasan
Pada bahagian ini, telah dipelajari bagaimana menghidupkan Apache Versi 2.0. Selain itu juga telah direnung fail konfigurasi penting yang digunakan oleh Apache, yakni httpd.conf (di mana yang dibahaskan di sini mencakupi tiga fail, yakni httpd.conf, berserta srm.conf dan access.conf).

Untuk dapat memanfaatkan secara maksimum kemampuan Apache ini, anda harus memahami benar pilihan-pilihan yang tersedia, dan modul-modul mana yang mendukungnya. Daftar modul yang diberikan Apache, serta pilihan-pilihan yang didukung olehnya, dapat dibaca di dokumentasi Apache yang disertakan dalam Red Hat. Fail ini terletak di lipatan /var/lib/apache/htdocs. Dokumentasi online dapat di akses di http://www.apache.org/docs.

459 Strictly Confidential

Ministry of Education : Computerisation (IT Lab) Infrastruktur Sistem & Linux
PANDUAN PENGAJAR

Pelajaran 26:
460

Perkhidmatan DNS
Strictly Confidential

Ministry of Education : Computerisation (IT Lab) Infrastruktur Sistem & Linux

Mukadimah:
Dalam pelajaran terakhir ini, anda akan diperkenalkan kepada aplikasi terpenting iaitu BIND yang memberikan perkhidmatan DNS. BIND yang dibangunkan oleh ISC amat popular dan digunakan secara meluas.

Objektif:
1. Mengetahui asas dan sejarah BIND 2. Mengenali konsep-konsep perkhidmatan DNS 3. Mengetahui konfigurasi asas pelayan BIND 4. Memulakan perkhidmatan BIND

461 Strictly Confidential

Ministry of Education : Computerisation (IT Lab) Infrastruktur Sistem & Linux

26 PERKHIDMATAN DNS 26.1 Pengenalan
Sudah menjadi tabiat manusia untuk mudah menghafal perkataan berbanding nombor. Sifat semula jadi ini kadangkala memberikan masalah; kerana pada komputer semuanya hanyalah binari sifar, binari satu ataupun gabungan kedua-duanya.

Seperti mana kita telah pelajari sebelum ini, alamat IP biasanya dibayangkan dalam bentuk asas persepuluhan seperti 202.188.25.173 yang mana ia merujuk kepada satu sistem komputer yang unik dan tersendiri. Namun, hampir semua orang akan mudah terlupa atau sukar mengingati alamat IP tersebut. Masalah ini harus diatasi, satu perkhidmatan tambahan untuk menukarkan alamat IP kepada nama domain amat diperlukan.

Pada awalannya perkhidmatan ini hanya dibekalkan oleh satu fail ASCII iaitu /etc/hosts untuk sistem Linux dan %windir%\system32\drivers\etc\hosts untuk sistem Windows. Namun kini adalah mustahil untuk memetakan alamat IP dan nama domain seluruh Internet ke dalam satu fail sahaja.

462 Strictly Confidential

Ministry of Education : Computerisation (IT Lab) Infrastruktur Sistem & Linux

Gambar Rajah 220 : Fail /etc/hosts

463 Strictly Confidential

Ministry of Education : Computerisation (IT Lab) Infrastruktur Sistem & Linux

Gambar Rajah 221 : Fail %windir%\system32\drivers\etc\hosts

Lalu pada tahun 1984, Paul Mockapetris mengusulkan sistem penamaan domain (DNS) yang diterapkan dalam RFC 882 dan RFC 883. Ia menyatakan bahawa perkhidmatan DNS perlulah menjadi satu sistem yang teragih, berhierarki, statik (kini terdapat dalam bentuk dinamik) dan yang terpenting sekali ialah mempunyai pangkalan data untuk menyokong segala bentuk pertanyaan dan pengubahsuaian.

Struktur pangkalan data DNS mirip dengan sistem fail yang ada di Linux. Jika dalam sistem fail Linux memiliki direktori root (/) kemudian di bawahnya ada direktori usr (/usr), bin (/bin) dan seterusnya, maka dalam struktur pangkalan data DNS juga memiliki root (.), kemudian com (com.), net (net.) dan seterusnya.

464 Strictly Confidential

Ministry of Education : Computerisation (IT Lab) Infrastruktur Sistem & Linux Organisasi Internet Assigned Numbers Authority (IANA) yang beroperasi di Universiti Southern California, merupakan badan yang dipertanggungjawabkan untuk

mengkoordinasi pembahagian alamat IP dan perkhidmatan DNS. Mereka telah membahagikan dunia ini kepada 3 organisasi setempat iaitu: •

ARIN: o American Registry for Internet Numbers beroperasi untuk benua Amerika dan sebahagian Afrika-Sahara

RIPE: o Resias IP Europeans beroperasi di Afrika Utara dan Eropah

APNIC: o Asia-Pasific Network Information Center beroperasi di Asia dan Australia

Setiap organisasi di bawah IANA ini berfungsi untuk menjaga kepentingan setiap benua dan sekali gus mengkoordinasi segala bentuk masalah dan pertanyaan berkenaan IP dan nama domain.

Contoh sebuah nama domain yang lengkap atau FQDN ialah www.eng.upm.edu.my.. Di mana “www” merujuk kepada sistem yang unik, “eng” pula merujuk kepada cabang organisasi kepada “upm” dan “edu” pula merujuk kepada cabang pendidikan untuk negara Malaysia, “my” dan “.” pula digelar sebagai titik helaan (trailing period) merujuk kepada pelayan akar.

Kini di seluruh dunia terdapat hanya 13 buah pelayan akar. Rajah 2 di bawah menerangkan nama, lokasi dan alamat IP kesemua pelayan akar.

465 Strictly Confidential

Ministry of Education : Computerisation (IT Lab) Infrastruktur Sistem & Linux

Pelayan Akar A.ROOT-SERVERS.NET B.ROOT-SERVERS.NET C.ROOT-SERVERS.NET D.ROOT-SERVERS.NET E.ROOT-SERVERS.NET F.ROOT-SERVERS.NET G.ROOT-SERVERS.NET H.ROOT-SERVERS.NET I.ROOT-SERVERS.NET J.ROOT-SERVERS.NET K.ROOT-SERVERS.NET L.ROOT-SERVERS.NET M.ROOT-SERVERS.NET Jadual 38 Pelayar Akar DNS

Alamat IP 198.41.0.4 128.9.0.107 192.33.4.12 128.8.10.90 192.203.230.10 192.5.5.241 192.112.36.4 128.63.2.53 192.36.148.17 198.41.0.10 193.0.14.129 198.32.64.12 202.12.27.33

Organisasi NSF-NSI DISA-USC PSI UMD NASA ISC DISA-Boeing USArmy NORDU NSF-NSI LINX/RIPE DISA-USA WIDE

Lokasi Herndon, VA Marina delRey, CA Herndon, VA College Pk., MD Moffet Field, CA Woodside, CA Vienna, VA Aberdeen, MD Stockholm, Sweden Herndon, VA London, England Marina delRay, CA Keio, Jepun

466 Strictly Confidential

Ministry of Education : Computerisation (IT Lab) Infrastruktur Sistem & Linux

Gambar Rajah 222 : Peta yang menunjukkan pelayan akar DNS yang diperoleh dari laman web www.wia.org

26.2 Bagaimana DNS Berfungsi
DNS bekerja dalam modus operasi pelayan-pelanggan. Dalam erti kata lain pelanggan akan bertanya nama atau alamat IP, kemudian pelayan akan memberikan informasi nama atau alamat IP, sekiranya pelayan tersebut tidak mengetahuinya ia akan bertanya kepada pelayan lain. Pelayan DNS yang paling banyak digunakan di Linux adalah BIND yang dibangunkan oleh Internet Software Consortium (ISC).

467 Strictly Confidential

Ministry of Education : Computerisation (IT Lab) Infrastruktur Sistem & Linux Andai kata anda ingin melihat laman web di http://www.upm.edu.my.. Menggunakan perisian pelayaran web Mozilla, maka isirung (kernel) akan melihat fail /etc/host.conf; berdasarkan fail tersebut, isirung (kernel) sedar ia perlu menurut turutan pencarian di fail /etc/hosts terlebih dahulu, sekiranya gagal ia akan menghubungi fail /etc/resolv.conf untuk mengetahui senarai pelayan DNS (maksimum 3 pelayan) untuk mencari alamat IP perumah www.upm.edu.my..

Setelah terhubung melalui proses penghalaan, pelayan DNS yang tersenarai di /etc/resolv.conf akan memulakan pencarian di pangkalan data pelayan akar (.) untuk mencari pelayan yang bertanggung jawab terhadap domain my.. Dari pelayan pentadbir domain my, pencarian dilanjutkan dengan mencari pelayan untuk edu. Dalam contoh ini terdapat 4 pelayan yang bertanggungjawab akan ditanya, kemudian 2 alamat nama pelayan untuk domain upm pula dikenal pasti dari pelayan edu tersebut.

Akhirnya pelayan upm akan memberikan informasi mesin yang menggunakan nama www dalam domainnya, di samping itu ia juga memberitahu bahawa www juga mempunyai nama lain iaitu web dan alamat IP ialah 202.184.17.9. Secara relatifnya ia berlaku dengan cepat dan terselindung kepada pengguna sistem.

Maklumat ini dikembalikan pelayan perkhidmatan DNS kepada pelanggan yang bertanya, kemudian pelanggan tadi akan memberikan maklumat ini kepada perisian Mozilla untuk melakukan protokol HTTP kepada perumah beralamat 202.184.17.9.

468 Strictly Confidential

Ministry of Education : Computerisation (IT Lab) Infrastruktur Sistem & Linux

Gambar Rajah 223 : Pemetaan terus domain upm.edu.my. secara grafik

26.3 Asas BIND
Pembinaan BIND selaku pelayan nama sebenarnya amat mudah dan ringkas, namun kesilapan sangat mudah dilakukan hingga menyebabkan segalanya tidak berfungsi. Bahkan telah terbukti bahawa antara perkhidmatan yang paling banyak kesilapan ialah DNS. Hal ini dapat dielakkan sekiranya, anda berhati-hati dan melakukan percubaan acah-tanya untuk melihat respons dari pelayan anda terlebih dahulu sebelum meletakkannya di produksi.

469 Strictly Confidential

Ministry of Education : Computerisation (IT Lab) Infrastruktur Sistem & Linux Terdapat dua jenis pemetaan yang dibenarkan di BIND, yang pertama ialah Pemetaan Terus (Forward Mapping) dan yang kedua Pemetaan Songsang (Reverse Mapping). Asasnya pemetaan terus merujuk kepada pemetaan nama kepada alamat IP manakala pemetaan songsang merujuk kepada keadaan yang sebaliknya.

Red Hat 9 (Shrike) Pakej RPM: Skrip Pelayan: Fail Konfogurasi Utama: Fail Zon: Fail Log: bind /etc/rc.d/init.d/named /etc/named.conf /var/named /var/log/named

Kedua-dua jenis pemetaan ini diwakili oleh dua fail yang berlainan di lipatan /var/named. Contohnya untuk domain upm.edu.my, deklarasi domain perlu dilakukan di /etc/named.conf dan semua rekod zon akan disimpan di /var/named/upm.forward untuk pemetaan terus dan /var/named/upm.reverse untuk pemetaan songsang.

BIND mempunyai beberapa komponen, iaitu : i) Penukar Nama (NAME RESOLVER) Penukar nama merupakan program yang mengekstrak informasi dari pelayan DNS berdasarkan respons yang diberikan oleh permintaan pelanggan. Penukar akan menggunakan informasi dari pelayan nama yang terpilih atau bertanya terus kepada pelayan nama lain. Penukar biasanya adalah sebahagian daripada rutin sistem, oleh itu tiada protokol khas diperlukan di antara penukar dan program pengguna.

470 Strictly Confidential

Ministry of Education : Computerisation (IT Lab) Infrastruktur Sistem & Linux ii) Pelayan Nama (NAME SERVER) Pelayan nama merupakan program yang melengkapkan informasi ruang nama di dalam pokok domain yang mungkin mengandungi petunjuk kepada pelayan nama lain yang boleh digunakan untuk memperolehi informasi berkenaan bahagian lain dalam pepohon domain. Ringkasannya pelayan nama harus tahu dan cekap untuk bertanya kepada pelayan lain untuk mengetahui domain lain yang tidak dikuasai mereka. Sesebuah pelayan nama dipanggil pelayan nama autoriti jika ia memegang rekod-rekod zon sesuatu domain.

iii)

Penyimpan (Cache) Penyimpan akan menyimpan hasil pencarian respons sebelumnya. Pendek kata BIND akan sentiasa mempelajari sesuatu dan akan menyimpannya untuk beberapa ketika. Oleh itu untuk permintaan yang sama atau hampir sama, ia akan cuba memperolehi maklumat dari penyimpan terlebih dahulu. Kaedah ini akan mempercepatkan kadar respons.

iv)

Rekod Sumber (RESOURCE RECORD) Informasi sumber berkaitan dengan sesuatu nod dan nama dipanggil Rekod Sumber (RR). Rekod sumber ini terletak di dalam fail zon dan digunakan untuk mendefinisikan objek di dalam domain. Beberapa jenis rekod asas RR adalah: • SOA, Start Of Authority Rekod SOA mengenal pasti sumber terbaik untuk mendapatkan data berkenaan sesuatu domain. Ia juga menjadi penanda permulaan RR. Hanya satu SOA sahaja dibenarkan di dalam satu zon fail.
SYED.COM IN SOA NS.SYED.COM. HOSTMASTER.SYED.COM.

471 Strictly Confidential

Ministry of Education : Computerisation (IT Lab) Infrastruktur Sistem & Linux • NS, Name Server Rekod NS mengenal pasti pelayan autoriti untuk sesuatu domain.

A, Address Rekod A memetakan nama perumah kepada alamat IP
HASHIM.SYED.COM. 518400 A 212.55.67.88.9

CNAME, Canonical NAME Rekod CNAME memetakan nama samaran kepada nama sebenar (berkanun).
HASHIM.SYED.COM CNAME ABAH.SYED.COM.

PTR, PoinTeR Rekod PoinTeR memetakan alamat IP kepada nama
9.88.67.55.212
IN PTR HASHIM.SYED.COM.

MX, Mail eXchange Rekod Mail eXchange pula menunjukkan perumah yang sepatutnya memproses atau menerima e-mel (MTA) untuk sesuatu domain.
IN MX 10 MAIL.SYE

472 Strictly Confidential

Ministry of Education : Computerisation (IT Lab) Infrastruktur Sistem & Linux

26.3.1 Jenis-jenis Konfigurasi BIND Selaku Pelayan DNS
Utama (PRIMARY ) Pelayan utama DNS merupakan pelayan yang memegang informasi fail zon sesuatu domain.

Pendua (SECONDARY) Pelayan pendua (Secondary) sepatutnya hanya melakukan perpindahan domain (domain transfer). Selain itu pelayan pendua digunakan untuk load-balancing dan mengambil alih tugas pelayan utama, jika berlaku ralat.

IN-ADDR (Pemetaan Songsang) Menyediakan pemetaan dari alamat IP kepada nama dengan menggunakan domain IN_ADDR. Kaedah ini diselesaikan dengan mengambil alamat IP dan dipadankan dengan rekod perumah domain.

26.3.2 Asah Bakat 1: Konfigurasi BIND
Anda diminta untuk membangunkan domain aljufry.org.my yang mempunyai 2 pelayan DNS, 1 pelayan e-mel dan beberapa perumah lain.

7. Untuk

memudahkan

pembangunan

perkhidmatan

DNS

kita

perlulah

membangunkan rajah konfigurasi terlebih dahulu. Isu permohonan juga perlu diambil kira sekiranya kita membangunkan domain yang sah. Di Malaysia badan yang bertanggungjawab ialah MyNic yang terletak di Taman Teknologi Malaysia.

473 Strictly Confidential

Ministry of Education : Computerisation (IT Lab) Infrastruktur Sistem & Linux

Domain: Rekod DNS: Rekod MX: Rekod Perumah:

aljufry.org.my. dns1.aljufry.org.my. dns2.aljufry.org.my. mail.aljufry.org.my. dns1.aljufry.org.my. dns2.aljufry.org.my. mail.aljufry.org.my. www.aljufry.org.my. hashim.aljufry.org.my. alaweeyah.aljufry.org.my. 202.187.33.2 66.44.73.1 202.187.33.3 202.187.33.10 202.187.33.12 202.187.33.13

khalid.aljufry.org.my. linux.aljufry.org.my. 202.187.33.11

8. Tambah informasi domain kedalam fail /etc/named.conf 9. Buat fail pemetaan terus di /var/named/aljufry.forward 10. Buat fail pemetaan songsang di /var/named/aljufry.reverse 11. Pastikan semua penetapan keizinan dan pemilik fail dan lipatan adalah betul 12. Mulakan perkhidmatan dengan menjalankan arahan service named start 13. Kadangkala anda mungkin akan mengalami masalah menutup perkhidmatan di Red Hat 9 kerana ia mengandungi pepijat. Oleh itu anda boleh melakukan penutupan secara manual dengan menggunakan arahan kill.

474 Strictly Confidential

You're Reading a Free Preview

Download
scribd
/*********** DO NOT ALTER ANYTHING BELOW THIS LINE ! ************/ var s_code=s.t();if(s_code)document.write(s_code)//-->