Alat-alat Tangan Biasa Objektif I Mengenab pelbagaijenis pemutar skru dan sepana dan menerangkan kegunaannya bagi

setiapjenis. 2 Mengenali pelbagaijenis ragumdan menerangkan kegunaannya bagi setiapjenis. 3 Mengenak pelbagaijenis kikir, gred mata pemotong dan menerangkan kegunaannya bagi setiapjenis. 4 Mengenali pelbagaijenis gergaji besi dan menerangkan kegunaannya. 5 Mengenali pelbagaijenis pahat dan pelbagai istilah berkaitan dengan mata pemotong dan menerangkan kegunaannya bagi setiapjenis. 6 Mengenali pelbagai tukul yang selalu digunakan datam kerja fabrikasi dan menerangkan cara-cara mengguna yang betul. Hanya alat-alat tangan biasa seperti pemutar skru, sepana, ragum, kikir, gergaji, pahat dan tukul akan dibincangkan dalam bab ml. Alat-alat ml diffldrkan sesuai untuk pelbagai peringkat kerja-kerja fabrikasi dan kimpalan. Anda mestilah menggunakan alat tangan dengan cermat dan betul dengan menggunakan alat tangan yang sesuai dan saiz yang betul untuk sesuatu kerja. Mat tangan yang tidak sesuai atau kegunaan saiz yang salah bukan saja rnerosakkan alat itu dan bendakerja, tetapi juga meniinbulkan masalah keselarnatan (Rajah 3.1).

Rajah 3.1 Kegunaan alat tangan yang tidak sesuai atau saiz alat tangan yang salah

3.1 Pemutar Skru dan Sepana Pemutar-pemutar skru yang selalu digunakan untuk keija biasa adalah pemutar skru biasa, pemutar skru Philip dan pemutar skru mata segienam atau kunci Allan (Rajah 3.2). Pemutar skru Philip digunakan pada skru yang

3). Sepana digunakan untuk mengetatkan atau melonggarkan pengikat seperti pasak flat dan sebagainya. . Pemutar skru mata segienam atau kunci Allan digunakan juga bagi bentuk tanpa hulu seperti pada Rajah 3.Rajah 3. Pemutar skru mata segienam atau kunci Allan digunakan pada skru yang berlurah bentuk segienam. Berikut adalah sepana yang biasa digunakan (Rajah 3.2.2 berlurah pangkah.

Saizsaiznya ditandakan pada setiap hujungnya seperti pada Rajah 3.Rajah 3. Saiz sepana untuk BS (Sistem British) ialah saiz pasak atau diameter pasak.4 • Sepana gelang. . Selalu digunakan di dalam bengkel. Kemungkinan sepana mi tergelincir ketika digunakan adalah kurang kerana alat mi mencengicarn sekeliling nat dengan sepenuhnya. Ambil perhatian bahawa saiz sepana Al (Sistem Amerika Halus) dan Metrik ialah jarak di antara tepi rata yang bertentangan. Sepana mi boleh memutarkan flat dalam ruang yang sempit kerana lubangnya mempunyai 12 sempadan. Lebth kuat dan lebth ringan daripada sepana hujimg terbuka.4(a).4(b). Rajah 3.3 • Sepana hujung terbuka. Cara menggunakan sepana hujung terbuka ditunjukkan pada Rajah 3.

iaitu hulu daya kilas tetap dan hulu daya kilas boleh laras. Rajah 3. sepana ml akan membulatkan penjuru— penjuru nat dan pasak. mengikir. menggerudi. Sepana im biasanya digunakan pada tempat-tempat yang jauh ke dalarn kerana alat ml boleh muat pada flat segienam dengan tidak merosakkan nat atau tergelincir dan nat itu. • Sepana soket berhulu daya kilas.5 Cara-cara menggunakan sepana boleh laras 32 Ragum Ragurn ialah sejenis alat yang digunakan untuk mencengkain bendakerja pelbagai jenis keija seperti menggergaji. Sepana ird hanya boleh digunakan apabila tidak terdapat alat-alat yang lain. Mat ml dapat mengelakkan kejadian kegunaan tegangan larapau yang boleh menyumbingkan benang atau merosakkan bahagian-bahagian yang diketatkan.5. Terdapat banyak jenis raguin. Mat ml kuat dan boleh dikenakan daya yang tinggi. Ada dua jenis hulu. • Sepana boleh laras. dirninyak daft selalu disimpan di dalam keadaan yang balk. Serupa dengan tiub panjang dan terdapat lubang— lubang di sebelah tepi dan melalul lubang mi dirnasukkan sebatang keluli.• Sepana bergabung. • Sepana bongkah. Mempunyai satu hujung terbuka dan berbentuk gelang yang saina saiz di hujung yang lain. rnembenglcok. Cara-cara menggunakan sepana boleh laras ditunjukkan pada Rajah 3. Mat lid mestilah dibersthkan. Jika larasan yang dibuat tidak betul. Ragurn mesti dijaga dengan baik agar dapat berfungsi dengan balk. Sepana bongkah yang berhulu untuk mengawal jumlah tepat daya guna yang sepatutnya digunakan untuk menegangkan suatu pasak atau flat. menggilap. memasang dan sebagamya. Ragum meja (biasa~ . Sepaná mi lebih balk daripada sepana hujung terbuka atau sepana gelang. Mempunyai rahang yang boleh dilaras untuk mencengkam nat dan pasak pelbagai saiz.

bungkah ‘V seperti yang ditunjukkan pada Rajah 3.7 selalu digunakan Untuk mendapatkan kedudukan yang tepat. pergerakan pencengkarnnya rata dan boleh mencengkam bendaker]a dengan keseluruhan permukaannya. aluminium atau kayu selalu digunakan.6 Rajak3. Kilcir ialah sejenis alat tangan bagi mengurangkan tebal logam.7 Bahagian-bahagian ragum mi adalah seperti pada Rajah 3. membentuk . Im dapat mengelakkan gigi-gigi keping pencengkam itu daripada meningga]kan kesan atau merosakkan bendakei~ja itu. semasa bendake~a diapit dan dilekatkan kepada pencengkarn. alas pencengkam yang diperbuat daripada kepingan yang lembut seperti kuprum. Bagi bendakerja yang bulat.6. Keping pencengkam mi mempunyai gigi-gigi yang bersilang untuk menetapkan kedudukan. Ijntuk bendakerja yang lembut atau permukaan yang sudah dikilatkan. Bagi jenis mi.Rajah3.

makiumat kikir dikenali mengikut: • panjang kikir • potongan • bentuk kilcir Bahagian-bahagian kikir yang lazun adalah seperti yang ditunjukkan pada Rajali 3.1.8—1. Selepas itu. barulah digunakan pada bendakerja yang lebih keras.6—0.4—0.1 Peringkat Jarak gigi Kegunaan Kasar 1.3 Bagi logam lembut atau plastik Bastard 1. gangsa atau besi lembut.5—0.11. Bentuk kikir yang biasa digunakan dan kegunaannya ditunjukkan pada Rajah 3. Dengan merujuk kepada BS 498: 1960.8—0.10.25 Jarang digunakan. Gunakan kikir mi pada bendakerja yang lembut dahulu seperti tembaga.65 Untuk pengasaran am Pengerat dua 1. halus dan sebagainya Jarak gigi dan keguna~n bagi setiap jenis peringkat gigi diberi dalam Jadual 3.dan melicirtkan permukaan logam yang rata atau cembung. Setiap kikir adalah khas untuk sejenis ker:ja yang tertentu. bentuk potongan dan saiz kikir. Jadual 3. Kikir mempunyai lima jems peringkat gigi misalnya kasar.60 Untuk pengasaran bahan liat atau melicinkan bahanbahan lembut Halus 0. Ada banyak jenis.11 Gigi-gigi kikir yang baru adalah tajam dan halus.45 Untuk pelicinan am Paling halus 0. Kikir rata . Hanya untuk mendapatkan pellcman yang balk Bentuk kikir bergantung kepada jerus kerja yang dijalarikan. Rajah 3.

Kikir pisau Digunakan untuk mengikir atau membersthkan sudut-sudut yang sempit. Rajah 3.Digunakan ke atas perrnukaan rata yang besar. Kikir separuh bulat atau kikir belah rotan Digunakan untuk mengikir lubang dan permukaan kikir segiempat yang melengkung. Kikir tangan Satu bahagian tepi tiada bergigi. Kikir segiempat Digunakan untuk mengikir lubang segiempat. Stad pada hulu ditetapkan dan stad yang lagi satu boleh diketatkan dengan cara memusing nat kepak supaya mata gergaji itu tegang. 3.12 Dua jerus birtgkai gergaji besi yang digunakan iaitu: • bingkai tetap • bingkai boleh laras. Mata gergaji mi diregang dengan tegang di antara dua stad pada pemidang besi. Kikir segitiga Kikir ml digunakan untuk mengikir sudut-sudut yang runcing dan rnembentuk penjurupenjuru yang bersegi. Mat mi d&gunakan bagi mengikir bahu bendakerja atau bendakerja bersudut tanpa mengikirkan tepinya.8). .4 Gergaji Besi Gergaji ini digunakan untuk memotong logam. Untuk jenis-jenis kikir yang lain. sila rujuk kepada BS 498:1960 (Rajah 3.

Rajali 3. Gergaji halus mempunyai 24 atau 32 g.L) dan digunakan bagi bendaker]a yang tebal dan lembut atau pekerjaan am.14 .13 Mata-rnata gergaji boleh didapati dalam ukuran panjang 8”. Bilangan gigi untuk sesuatu jenis mata gergaji biasanya dikira sebagai bilangan gigi per mci. Rajah 3. pastikan sekurang-kurangnya tiga gigi perlu bersentuh derigan bendakerja seperti yang ditunjukkan pada Rajah Rajah 3. Bahagian-bahagian gergaji yang lazim ditunjukkan pada Rajah 3. dan digunakan bagi bendakerja yang mpis seperti memotorig kepingan logam atau tiub. iaitu antara 14 hingga 32 gigL Biasanya gergaji gigi kasar mempunyai 14 atau 18 gigi per mci (g. Secara arnalan am.13.p.Bingkai tetap tidak boleh diubah panjangnya dan digunakan untuk ukuran panjang gergaji yang terhad sahaja Binglcai boleh laras boleh diubah panjangnya dart sesuai digunakan bagi sebarang ukuran panjang gergaji. 10” dan 12”.12 menunjukkan tiga jenis bingkai yang biasa didapati.p.i.

5 Pahat dan Memahat Terdapat dua jerus pahat iaitu.3. Pahat sejuk digunakan bagi keija sejuk. Pahat panas digunakan untuk memotong logarn panas. • kepala • batang bajak • tirus • mata rnemotong 1 kepala 2 bateng bajak 3 tirus 4 mata memoton~ Rajah 3.15). Walau bagaimanapun kita hanya akan mempelajari jenis-jenis pahat sejuk sahaja dalain bahagian mi. Keija memahat adalah proses memotong yang agak cepat tetapi hasilnya kurang jitu dan mempunyai kemasan yang kasar.15 Pahat mata pipih dan bahagian-bahagiannya (a) Jenis-jenis pahat (b) Kegunaan pahat . Pahat terdiri daripada bahagian-bahagian yang berikut (Rajah 3. Pahat sejuk biasanya digunakan untuk memotong sesuatu permukaan logam atau logam mpis. pahat panas dan pahat sejuk.

16. Jadual 32 Bahan yang dipotong Sudut mata pemotong Südut kecondongan Besi tuang 60° 370 Keluli lembut 55° 3450 Keluli karbon tinggi 650 39. Sudut.18 Kesan sudut kecondongan ~erhatilcan sudut di antara pahat dengart bendaker3a Sudut itu sangat entmg kerana ia mempengaruhi hasil kerja yang akan diperolehi.17). Sudut mata pemotong itu mempunyai sudut yang berlainan bagi bahan-bahan bendakerja yang dipotong. Sudut liii lebih dikenali sebagai sudut baji (Rajah 3. Jems-jerüs pahat yang lazun dan kegunaannya ditunjukkan pada Rajah 3. Sudut-sudut mata pemotong yang biasa digunakan untuk bahan-bahan kejuruteraan ditunjukkan dalam Jadual 32.16 Kebanyakan pahat yang biasa diguriakan mempunyai batang bajak segilapan.17 Semua mata pemotong pahat mempunyai sudut mata pemotong yang tertentu.50 Aluminium 300 200 Sudut kecondongan Rajah 3.Rajab 3. Sudut mata pemotong 8 Rajah 3.udut yang tidak betul akart .5° Loyarig 50° 32° Tembaga 450 29.

2.n-bahan kejuruteraan biasa ditunjukkan dalam Jadual 3. misalnya rneribet. Sudut pemotong itu mempunyai sudut yang erlainan bagi menyesuaikannya dengan bahan bendakeija. terdapat tiga jenis bentuk kepala.menghasilkan keadaan-keadaan seperti yang litunjukkan path Rajah 3. Untuk pekeijaan fabrikasi am. 3. Sudutsudut penotong bagi baha. tukul bongkol lurus dart tukul bongkol tirus (Rajah 3. (a) Tukut bongkol turus (b) Tukut bonQkol bulat .6 Tukul Banyak jerus tukul yang digunakan di dalarn kerja logarn untuk mengetuk.19). membengkok dan meluruskan logam. Secara am. Muka dan bongjcolnya dikeraskan dan dibaja. iaitu • kepala • batang • lubang • muka • baji • bongkol.17(b). iaitu tukul bongkol bulat. menukui atau mengembangkan. Kepala tukul diperbuat daripada keluli tuang. tulcul boleh dibahagi kepada beberapa bahagian.

Biasanya tukul dijual mengikut beratnya iaitu daripada klb hingga 3 ib: Tukul 4 lb digunakan untuk meribet dan menebuk. . tukul 1 lb digunakan untuk rr~mahat besi dan tukul 14 lb digtmakan untuk kei]a-kerja berat.20.19 • Tukul bongkol bulat ialah sejenis tukul yang biasa digunakan di dalam makrnal bagi mengancing atau merivet logam. muka tukul itu sepatutnya mengenai permukaan yang diketuk (Rajah 3. Semasa menukul nngan. Untuk menukul berat. dan tidak di tepi mukanya. Apabila tukul diketuk di atas permukaan. seperti yang ditunjukkan pada Rajah 3. Ada juga sejenis tukul yang diperbuat daripada bahan-bahan yang lernbut seperti plumbum. tukul dihayun ke belakang. hampir semua pergerakan dibuat oleh pergerakan pergelangan tangan. getah gabus dan lain-lain lagi. • Tukul bongkol melintang adalah sama dengan tukul bongkol lurus.21). Apabila menukul pegang tukul itu hampir dengan hujung hulu dan tumpukan perhatian anda kepada benda atau tempat yang diketuk. Tukul jenis mi digunakan untuk bendakerja yang 11cm atau nipis bagi mengelakkan tanda atau calar semasa menukul. loyang. mi boleh merosakkan muka tukul itu atau muka tukul itu mungldn terserpih dan mendatangkan kernalangan.tukul bongkol melintang menukul di tepi sudut yang semp)t (c) Tukut bongkol melintang Rajah 3. • Tukul bongkol lurus digunakan untuk mengetuk bahagian-bahagian di penjuru. iaitu untuk mengetuk penjuru-penjuru.

2 Apakah butir-butir yang perlu diketahui sebelurn membeli kildr dan ben contohnya.Rajah 3. .21 Latihan 3 1 Nyatakan empat jenis ragum jurutera yang biasa dilihat di woksyop jurugegas.20 betul salah Rajah 3.

5 Tulis perbezaan di antara sudut pemotong dengan sudut mata pemotong. 7 Turi.3 Nyatakan sejenis bentuk kikir bagi mengikir alur kunci. 6 Narnakan tiga jenis pemutar skru yang selalu digunakan dalam woksyop dan berikan kegunaannya masing-masing. 8 Ragum jerus manakah akan anda gunakan untuk memegang sekeping logam nipis yang kecil semasa gerudi? 9 Lakarkan dan labelkan bahagian-bahagian kikir yang lazim. 10 Bagairnanakah anda menerangkan mata gergaji besi? 11 Secara ainalan am. sekurang-kurangnya berapakah gigi mata gergaji besi mesti bertemu dengan logarn yang sedang dipotong? 12 Senaraikan tiga jenis tukul yang digunakan di dalam kerja logam.jukkan cara-cara menggunakan sepana yang betul dalarn keija fabrikasi. Jerus manakah yang selaiu digunakan? . 4 Nyatakan empat jenis pahat yang biasa digunakan.