Asalusul iranun

Asal Iranun atau Illanun ialah nama satu suku kaum yang dikategorikan sebagai penduduk bumiputera Sabah

. Iranun bermaksud berkasih-kasihan. Berkasihkasihan ini bermaksud wujudnya sistem hubungan sosial yang amat erat, yang terikat oleh tali persaudaraan yang amat intim, yang berlandaskan sistem kerjasama dan gotong-royong. Disebabkan mereka merupakan pelayar yang cekap, tempat tinggal masyarakat Iranun banyak tertumpu di kawasan tepi pantai. Namun ada juga yang terletak di bahagian dalam daerah. Masyarakat Iranun ini banyak menetap di daerah Kota Belud, seperti di kampung Pantai Emas, Kaguraan, Kota Peladok, Tamau, Paya-Payas, Marampayan, Kota Bongan, dan lain-lain. Selain itu, masyarakat Iranun juga tinggal di kampung-kampung di Lahad Datu, Kudat, Likas dan Kota Kinabalu. Jumlah mereka pada 2006 dianggarkan seramai 25,000-30,000 orang. Di luar Malaysia, masyarakat Iranun juga boleh ditemui di Kepulauan Sulu dan Mindanao, Filipina.

Masyarakat Iranun mempunyai dialek atau bahasa yang tersendiri dikenali sebagai basa Iranun. Bahasa Iranun ini digolongkan dalam kumpulan bahasa Hesperonesia, iaitu salah satu kumpulan keluarga bahasa Austronesia (Encyclopedia of World Culture, 1993: 101). Sesuatu yang menarik tentang bahasa ini ialah wujudnya kelainan di antara satu kawasan dengan kawasan yang lain. Contohnya dialek Kaguraan dan dialek Marampayan yang memperlihatkan beberapa perbezaan. Perkara yang serupa dikesan pada dialek Iranun yang dituturkan di Tungku, Lahad Datu di pantai timur Sabah dengan dialek Iranun di pantai barat Sabah (Datu Bandira Datu Alang, 1992: 73-4). Walaupun terdapat perbezaan di antara dialek tersebut, tetapi faktor ini bukanlah penghalang untuk mereka berinteraksi. Dalam hal lain, tahap saling memahami di antara dialek tersebut masih tinggi. Hal ini membolehkan mereka berinteraksi dengan baik. Bahasa Iranun Marampayan dianggap sebagai bahasa Iranun baku dan digunakan oleh kebanyakan penutur bahasa Iranun di Sabah. Kebanyakan penutur bahasa Iranun juga menguasai bahasa sukuan yang lain dan juga bahasa Melayu sebagai bahasa kebangsaan. Namun demikian, tidak dinafikan bahawa terdapat juga golongan Iranun yang tidak tahu bertutur dalam bahasa Melayu, tetapi

bahasa Melayu merupakan bahasa komunikasi antara kaum. Illanun. Iranun juga mempunyai beberapa keistimewaan yang sukar didapati daripada suku kaum yang lain. Dalam kehidupan seharian masyarakat Iranun pada masa kini secara khususnya. Irranun. Bahasa Iranun pula merupakan bahasa ibunda bagi masyarakat Iranun. Setiap nama ini mempunyai sejarah tersendiri dan sebab mengapa ia sering digunakan oleh kaum lain didalam melambangkan kaum Iranun. Seperti suku kaum lain. Perkataan lanun dianggap berasal dari nama suku kaum ini. Malahan sejarah kewujudan kaum Iranun di Sabah turut menjadi persoalan yang menarik. yang dimaksudkan berkasih-kasihan adalah merujuk kepada sistem sosial yang amat erat. Suku kaum ini juga dikenali dengan pelbagai nama antaranya Iranun. Hal ini bermakna bahasa Melayu sebagai bahasa rasmi dan bahasa kebangsaan Malaysia sudah pasti mempunyai pengaruh yang kuat terhadap bahasa-bahasa sukuan lain yang bukan dominan termasuklah bahasa Iranun. Ilanun. Iranun bermaksud berkasih-kasihan. antaranya ialah Makna perkataan Iranun itu sendiri. yakni bahasa sukuan. Iranon-Meranao atau Merano. Di Sabah. Ada pendapat yang mengatakan bahawa mereka ini berasal dari Pulau Borneo sendiri.bilangan golongan ini cuma sedikit sahaja. Perhubungan antara bahasa Melayu dengan bahasa Iranun di Sabah ini memperlihatkan pengaruh yang kuat daripada bahasa yang dominan kepada bahasa yang bukan dominan. kedua-dua bahasa ini mempunyai hubungan dari segi pengaruh. Suku kaum iranun merupakan etnik minoriti di Sabah dan turut dikategorikan sebagai penduduk bumiputera Sabah. dan tidak kurang pula pendapat yang mengatakan bahawa mereka berasal dari Mindanao. yang terikat oleh tali .

Malahan melalui perbualan secara tidak formal dengan salah satu pemimpin dari suku kaum ini. Namun ada juga dikalangan masyarakat Iranun yang menyumbangkan derma berbentuk keperluan asas seperti beras. Lantaran itu. satu keluarga Iranun dari Malabang (di Lanao del Sun) yang diketuai oleh Sultan Sa. masyarakatnya terlalu mementingkan ajaran islam. beliau telah menyatakan bahawa ramai penyokong Parti Islam Se-Malaysia atau PAS adalah dari kelompok ini. tepung dan sebagainya. gula. Sehingga sekarang situasi atau keadaan ini dapat dilihat dikawasan petempatan kaum Iranun khususnya dikampung-kampung sekitar Kota Belud. Di daerah Kota Belud misalnya. dilandaskan kepada sistem kerjasama dan gotong royong. malahan Imam daerah turut disandang oleh anak watan kaum Iranun.persaudaraan yang amat intim. Selain itu. Menelusuri sejarah penempatan Iranun di Sabah. Di sekolah-sekolah didaerah Kota Belud. suku kaum Iranun merupakan suku yang beragama Islam. Selain itu. Daerah Kota Belud pasti akan diwakili oleh suku kaum Iranun. satu lagi keistimewaan suku kaum Iranun adalah pegangan agama yang kuat. namun ia tidak dapat disahkan akan kebenaranya. pelajar kaum Iranun pasti menjadi wakil sama ada pertandingan Hafazan. Merujuk kepada wakil Tilawah Al-quran peringkat daerah. kaum Iranun andai tidak keterlaluan saya katakana adalah suku kaum yang menjadi contoh kepada kaum lain didalam perlaksanaan ajaran Islam. hal ini bukan sahaja berlaku ketika majlis perkahwinan bahkan juga ketika berlakunya kematian. Penempatan masyarakat Iranun di Sabah juga merupakan satu keistimiweaan suku kaum ini. Tilawah Al-Quran. Pada masa ini juga sistem kerjasama dan gotong royong akan terjalin terutama ketika menyediakan khemah. Sehingga sekarang masyarakat Iranun akan membuat kutipan derma berbentuk wang ringgit.Malabang di percayai telah sampai di Sabah pada tahun . memasak dan sebagainya. Majlis perkahwinan merupakan salah satu tempat untuk masyarakat Iranun berkumpul atau beramah mesra antara satu sama lain. Azan dan nasyid. Seperti yang kita maklum.

Walau Bagaimanapun Tempasuk yang dikenali kini bukanlah petempatan masyarakat Iranun tetapi Minanga Tampasuk (Kuala Tempasuk) merupakan petempatan Iranun yang utama di Kota Belud. Bagi adat resam dan upacara-upacara khas untuk meraikan seseorang. Di pekan Kota Belud misalnya. Kalau dia dari golongan Datu maka ada caranya dan adatnya sendiri dan begitulah sekiranya golongan biasa. Payas-Payas. Hal ini berbeza dengan masyarakat kaum lain kerana keunikkan kaum Iranun adalah mudah dikenali dengan berdasarkan bidang pekerjaan mereka. keluarga ini telah mula bertapak di Tempasuk iaitu panggilan oleh masyarakat Iranun terhadap Kota Belud pada satu ketika dahulu. Adat resam. penjual ikan dipasar besar adalah terdiri daripada masyarakat Iranun. Kota Peladok. Berdasarkan kawasan pola petempatan dan kehidupan masyarakat Iranun yang lebih dipengaruhi oleh laut. Liang dan beberapa tempat lagi. Perbuatan melanggar adat ini merupakan sesuatu yang sumbang dan menyeleweng. masyarakat Iranun merujuk kepada adat resam yang diwarisi oleh mereka daripada datuk nenek mereka yang dinamakan Adat Warisan. kenyataan di atas merupakan satu kenyataan yang tidak dapat di sangkal lagi. Pantai Emas.. Penentuan kedudukan seseorang mengikut adat masyarakat Iranun amat tegas. punyai adat dan caranya tersendiri. Adat yang diwarisi daripada datuk nenek ini mesti diikuti dan tidak boleh dilanggar. Kuala Tempasuk ini terdiri daripada beberapa buah kampong Iranun yang dikenali dengan nama Tamau.1807. Marabau. Katabongan (Kota Bongan). Lagipun. ritual dan upacara tradisi Iranun turut menyumbang kepada keistimiewaan suku kaum ini berbanding dengan kaum yang lain. Justeru itu juga tidak hairanlah apabila para nelayan atau pemborong ikan adalah daripada suku kaum Iranun. Perkahwinan merupakan salah satu lagi keunikkan atau keistimewaan . tetapi pada masa kini ramai anak-anak dari kaum ini mulai memilih bekerja di kawasan bandar. juga. dalam masyarakat ini sudah termaktub adat dan istiadat sesuatu strata sosial seseorang itu.

Pakaian juga merupakan perkara yang harus diteliti dalam perkahwinan masyarakat Iranun. Manakala bagi golongan bangsawan seperti Datu dan Sarif. Bagi masyarakat Iranun ada warna tertentu yang ditetapkan kepada seseorang mengikut golongan. bagi golongan bangsawan pula 40 malam atau sekurang-kurangnya 21 malam. Sekiranya berlaku kematian. Golongan Datu. ibubapa memilih pasangan untuk anak-anak mereka. mereka hendaklah berkhatan atau tori dalam bahasa iranun. Seorang lelaki Islam boleh berkahwin lebih daipada seorang tetapi tidak boleh melebihi empat orang pada satu-satu ketika. Manakala golongan Sarif warna yang digunakan adalah warna kuning. maka seharusnya diumumkan kepada penduduk kampung ataupun masyarakat sekitar. Kematian orang biasa diumumkan melalui pukulan tabo (tabuh) di Masjid. Seperti termaktub didalam ajaran Islam. sekiranya mereka ingkar maka mereka akan dikenakan denda. tidak kira perempuan ataupun lelaki.oleh itu tidak hairanlah kalau terdapat ada diantara mereka yang mempunyai isteri lebih daripada seorang. Balu ini diperbuat daripada gabungan alat bunyi-bunyian seperti Gong dan Babendir. pengumuman kematian golongan ini pula ialah dengan cara memukul balu atau baluan. sama ada perempuan atau lelaki. Perkahwinan merupakan satu kemuncak dalam hidup seseorang. Perkahwinan dikalangan masyarakat Iranun di jalankan berlandaskan ajaran islam. Kematian dalam masyarakat Iranun juga mrupakan satu lagi keistimewaan masyarakat ini.masyarakat ini. Terdapat dua cara untuk menghebahkan kematian iaitu pertama dengan cara orang biasa dan satu lagi dengan cara bangsawaan. Perkabungan akan dibuat selepas berlaku kematian dimana tidak seorang pun dibenarkan mengadakan . Beberapa orang akan menunggu kuburan itu selama beberapa hari dan setiap malam mereka berada di kuburuan ini. Telah menjadi kebiasaan masyarakat Iranun pada zaman dahulu. Masyarakat Iranun ini juga mengamalkan satu budaya yang unik selepas pengebumian jenazah iatu menunggu kuburan. Bagi orang biasa tempoh menunggu tujuh malam. Ini berlandaskan pegangan masyarakat ini”senang sama di rasa susah sama ditanggung”. bagi orang biasa mereka boleh memakai sebarang warna kecuali kuning dan hijau. warna yang menjadi pakaian pengantinnya adalah hijau.

Seterusnya memandikan mayat. setiap malam keluarga simati termasuk masyarakat kampung akan . Bagi kematian dikalangan yang berdarjat tinggi seperti Datu maka kematiannya diumumkan melalui paluan gong dan bebendir yang dipanggil baluh atau pembaluan. Namun demikian bagi golongan Datu. Dalam masa tujuh hari kematian tersebut. Namun ada sesuatu perkara yang unik untuk dikongsi bersama iaitu tungguh sakuburan (menjaga kuburan) yang mana masyarakat Iranun tidak akan meninggalkan mayat yang baru dikebumikan begitu sahaja tetapi akan menjaga kuburan 24 jam sekurang-kurangnya selama tujuh hari. Hal ini untuk menghormati keluarga si mati. kaum ini amat berbangga dengan pencapaian anak watan kaum Iranun iaitu Tan Sri Pandikar Amin Haji Mulia yang sekarang menjawat jawatan sebagai Speaker Dewan Rakyat. Tan Sri Pandikar merupakan pelopor kepada kebangkitan perjuangan masyarakat Iranun. Dari sudut politik. Justeru itu. Bagi mereka insan ini cukup bermakna dalam survival politik kaum iranun. Masyarakat Iranun sangat berpegang kepada adat yang diwarisi turun-menurun dari nenek moyang. Contohnya masyarakat Iranun dari golongan bawahan seperti yang digelar oripen maka tidak boleh mengadakan upacara kematian seperti golongan Datu. Apabila orang yang meninggal tersebut terdiri daripada kalangan orang biasa maka ia diumumkan mengunakan pukulan taboh (beduk). sekurang-kurangnya 21 hari atau paling lama 40 hari.sebarang majlis berbentuk hiburan. Kaum Iranun adalah merupakan etnik yang unik malahan kaum ini walaupun minoriti tetapi sumbangan dan peranannya terhadap pembangunan di Sabah adalah amat penting. Mengumumkan kematian dalam Iranun dibezakan berdasarkan darjat simati dalam hirarki masyarakat Iranun. menurunkan mayat serta pengebumian mayat. Perlanggaran adat merupakan sesuatu perbuatan khianat dan sumbang kepada bangsa. Adat ini berdasarkan kedudukan individu dalam hirarki sistem kemasyarakatan Iranun. Semasa kematian juga terdapat beberapa perkara yang menjadi kelaziman masyarakat Iranun namun demikian ia tidaklah sampai menyalahi ajaran Islam. apabila mendengar paluan taboh tersebut maka masyarakat faham berlakunya kematian orang biasa.

Namun kini suku kaum Iranun dalam aspek pendidikan adalah setanding dengan mana-mana suku kaum di Malaysia dan dewasa ramai di kalangan anak-anak Iranun yang memegang jawatan tinggi dalam kerajaan mahupun swasta. Semasa zaman penjajahan British. kenduri untuk temegan akan diadakan. Pada kesupuluh akan diadakan juga kenduri arwah dan seterusnya pada hari kedua puluh atau tengah ah paat puluh kenduri arwah akan dilakukan sekali lagi bersama bacaan tahlil. Menyentuh soal pendidikan. Dalam pendidikan keagamaan pula. Hanya setelah wujudnya sekolah vernakular Melayu barulah ada anak-anak Iranun yang berpegang memasuki sekolah formal.berkumpul di rumah tempat berlakunya kematian dan sepanjang tujuh malam berturut-turut akan diadakan bacaan tahlil dan pangadih sabangkaibangkaian dan mereka juga akan berjaga setiap malam. tetapi anak-anak Iranun mempelajari ilmu agama melalui guru-guru di amsjid-masjid atau rumah guru-guru agama. walaupun terdapat sekolah-sekolah yang disediakan untuk anak-anak bumiputera di Pulau Borneo namun peluang bagi anak-anak suku kaum Iranun untuk memasuki sekolah-sekolah ini amat terbatas. sama ada pendidikan sekular mahupun keagamaan. Peluang suku kaum Iranun untuk mendapat pendidikan sekular adalah amat terbatas khasnya pada zaman penjajah. Ini disebabkan pihak yang menyediakan sekolah ketika itu pihak-pihak mubaligh kristian. Seterusnya pada ulang tahun kematian. . iaitu memberi sedekah kepada yang datang berbentuk makanan dalam bungkusan. Seterusnya pada hari keempat puluh jenazah dikebumikan serta pada hari kelima pulah atau tengah ah gatusan kenduri arwah sekali dilakukan. Menjelang keseratus hari jenazah dikebumikan maka kenduri gatusan akan diadakan. suku kaum sangat mementingkan pendidikan anak-anak mereka. Pada hari ketujuh atau pitu ah gawi. maka ibubapa suku kaum Iranun yang terkenal sebagai suku kaum yang kuat berpegang kepada agama Islam tidak mahu menghantar anaknya belajar di sekolah. kenduri arwah akan diadakan serta pendulang. malah dikatakan tidak ada peluang langsung. walaupun tidak dapat di ajar secara formal di sekolah.

terdapat sedikit perbezaan dalam sebutan dan istilah tertentu. lelaki dan wanita menggayakan pakaian tradisional yang diperbuat daripada kain tenun atau kain Mogah. Tarian dan nyanyian pula .Zaman Kesultanan Sulu merupakan zaman kegemilangan masyarakat Iranun. Pada zaman itu masyarakat Iranun mempunyai susun lapis masyarakat bersrata. Dalam susunan strata jawatan dalam sistem pentadbiran tradisional masyarakat Iranun bermula dari Sultan kemudian Radia Moda. Panglima. Datu. suku kaum Iranun mempunyai bahasa sendiri yang dikenali sebagai basa Iranun. Manakala dari aspek pantang larang pula. Oripen dan Baniaga. Pakaian tradisional suku kaum Iranun pula. Lelaki memakai tubau atau tanjak manakala perempuan memakai sinisip di kepala. yang membahagikan anggotanya kepada kelas-kelas tertentu. Dalam susun lapis masyarakat Iranun. Misalnya loghat Kampung Tamau dan Kampung Penampang. Pendeta. pihak berpengaruh akan memberi perlindungan manakala pihak yang dilindungi akan berkhidmat sumbangan kepada pihak yang melindunginya. Dalam sistem hubungan perlindungan yang wujud dalam masyarakat Iranun. disamping memakai siambitan atau kain samping pada pakaiannya. Dumata. Namun sesuatu yang menarik dalam basa Iranun ialah wujudnya perbezaan loghat di antara satu tempat dengan tempat yang lain. Sistem kelas dalam masyarakat Iranun didasarkan kepada keturunan dan pengaruh. setiap anggota masyarakat mendapat perlindungan daripada golongan atasan. suku kaum Iranun sangat berpegang kepada pantang larang contohnya kanak-kanak dilarang bermain sembunyi-sembunyi pada waktu senja kerana dikhuatiri akan disembunyikan oleh syaitan. Baju perempuan seakan-akan baju kurung kedah manakala baju lelaki seakan-akan baju Melayu cekak musang. Dalam aspek bahasa pula. Sakup. Khidmat atau sumbangan yang dimaksudkan adalah berbentuk tenaga dan kebendaan.

merupakan cabang budaya Iranun. kulintangan dan bebendir diketegorikan seni persembahan gholintangan atau bertitik dan alat muzik ini boleh dimainkan mengikut irama tertentu seperti irama timpalas dan andu-andu amareges. gandang. Manakala tarian seperti sumagayau. alat tiupan dan alat bertali. . tinubau dan debak menjadi suatu kemestian dalam majlis-majlis keramaian seperti majlis perkahwinan. di padang dan tepi pantai sama ada laut mahupun sungai. Contoh-contoh permainan luar ialah sepak manggis dan bedtid atau gasing. Nasi merupakan makanan utama suku kaum Iranun seperti juga kaum-kaum lain di Malaysia. Suatu ketika dahulu golongan muda-mudi suku kaum Iranun gemar dengan nyanyian berbentuk puisi seperti bayuk dan darangen. namun seni persembahan ini mengandungi unsur-unsur mistik yang dikaitkan dengan ilmu perubatan tradisional. Bagi seni persembahan pangalai ia memerlukan alat muzik seperti benbendir dan debak yang diperbuat daripada pokok bulu. Alat-alat muzik suku kaum Iranun dapat dibahagikan kepada alat paluan. Manakala biola digunakan untuk seni persembahan yang dipanggil pamiola. Namun apa yang menarik dalam jenis makanan Iranun ialah lauk-pauknya seperti siager yang diperbuat daripada ikan yu atau ikan pari. Permaianan luar merupakan permainan yang dimainkan di luar rumah iaitu di tanah lapang. Makanan merupakan salah satu jenis budaya bercorak kebendaan. maksudnya bagi set alat muzik sperti agong. Permainan tradisonal dibahagikan kepada dua kategori iaitu permainan laur dan permainan dalam. Setiap set alat muzik dikategori dari sudut seni persembahan.

maka harus diumumkan kepada semua penduduk kampung kerana berlandaskan pegangan prinsip susah senang ditempohi bersama. iaitu.Kematian Apabila berlaku kematian. Dalam masyarakat Iranun mempunyai beberapa tatacara apabila berlaku kematian. Tujuannya adalah untuk mengumumkan/memberi tahu bahawa ada kematian di tempat tersebut.Memalu alat-alat bunyian Tabu. . 1. Oleh iaitu itu Balu ada cara dan untuk mengumumkan kematian tersebut..Selain itu piaren yang mana ramuannya terdiri daripada ikan dengan kepada parut dan banyak lagi jenis makanan tradisional suku kaum ini. Melalui paluan balu dan tabu penduduk setempat/orang ramai dapat membezakan status/taraf orang yang telah meninggal dunia. antarnya Mengumumkan ialah .

ditetapkan bagi golongan biasa Pengumuman menggunakan tabu yang dipalu/dipukul daripada masjid dan bilangan a) b) c) 2.) yang dipukul di rumah keluarga si mati.kali kali kali Mati . Bilangan paluan/pukulan balu berdasarkan kepada peringkat usia si mati. gong dan babendir. gendang. melodinya dicipta khas untuk orang yang meninggal sahaja. iaitu. pukulan Kanak-Kanak Remaja Dewasa Mengunjungi Keluarga 8 12 Si tabu 6 iaitu.1 Mengumumkan Menggunakan Balu yang ditetapka bagi golongan Datu/Syarif Balu adalah gabungan alat-alat bunyi-bunyian seperti .1. dan Memukul Selepas sahaja golongan disahkan dimandikan seseorang mayat Ketika c) Ketika mayat diturunkan dan seterusnya dihantar ke perkuburan. 2.Perempuan a) b) c) Masa a) b) Kanak-kanak Remaja Dewasa 8 12 6 kali kali Midesah Balu midedsah midesah 13 bagi itu 9 15 7 kali kali kali Lelaki midesah midesah midesah datu/syarif meninggal. Mengumumkan Menggunakan Tabu. 1.

Keluarga si mati akan dikunjugi oleh masyarakat / penduduk kampung dengan membawa bersama beberapa derma atau bantuan. kerana dikatakan bertentangan dengan agama Islam. Bagi keluarga si mati yang tidak berkemampuan (orang susah) penduduk kampung akan menghulurkan bantuan atau menderma kepada keluarga berkenaan. seperti masak dan lain-lain. Jamuan diadakan sebagai terima kasih kepada tetamu atas bantuan mereka jenazah diuruskan sehingga selesai dan seterusnya dikebumikan.Selesai membaca talkhin keluarga si mati akan . Pada masa dulu menjadi satu kewajiban bagi masyarakat Iranun apa bila berlaku kematian. Kaum perempuan pula akan membuat kerja-kerja didapaur. Memandikan kalangan Mayat balu akan ahli-ahlinya. Pada masa ini telah ramai penduduk kampung atau keluarga membentuk JK Tabung Khairat untuk kemudahan apa bila berlaku kematian dalam 3. seperti kaum lelaki akan membuat keranda dan usunan ( jika si matai golongan datu/syarif). Namun masa kini tradisi jamuan dalam kematian jarang diadakan atau tidak ada lagi sama sekali. antaranya ialah beras. wang dan berbagai lagi. Seorang daripada keluarga terdekat si mati akan turut menaiki usunan berkenaan untuk memayugi keranda berkenaan. 5. Pengunjung akan bergotong royong untuk menyiapkan semua keperluan. Pengebumian Jenazah . gula. padi.Balu di pukul dan jenazah akan dibawa dengan menggunakan usunan ( bagi mayat golongan datu/syarif). Kebiasannya payung tersebut digunakan semasa dalam perkahwinan dan kematian sahaja. Payang yang digunakan adalah payung yang direka khas. pihak keluarga si mati akan menyembelih kerbau atau lembu untuk dijamu kepada tetamu yang menziarah.kayu api. Menghantar maya ke Perkuburan . dipukul 4.

iaitu 7 hari selepas jenazah dikebumikan. Kenduri Hari ke 40 : Jenazah genap di kebumikan sudah 40 hari 4. Sebelum kenduri dibuat pembacaan Al-Quaran diadakan sehingga khatam yang dipanggil pangadi sa bangkai-bangkaian.- 2. kenduri Hari ke 21 : ini disebut dua pulu agu isa atau tenga pat pulu 3.membina sulap atau khemah tempat tinggal semantara di perkarangan kuburan tersebut untuk menunggu/menjaga jenazah yang baru dikubur. Kenduri Gatusan : Jenezah genap 100 di kebumikan 5.Terdapat bilangan hari bagi mengadakan kenduri arwah. Kenduri . ialah. Seelum meninggalkan kuburan kelambu akan dibuat di atas kubur si mati.dikenali dengan kenduri pitu gawi. . Hari ketujuh . . Tempoh menjaga kuburan tersebut ialah 40 hingga 21 malam bagi golongan datu/syarif dan bagi golongan biasa memadai 7 malam. hijau bagi golongan datu. bagi mereka yang berada sekurang-kurangnya seekor kerbau atau sapi akan disembelih. Selain itu juga setiap malam orang alim atau kali akan kerumah untuk membaca doa dan tahlil yang dipanggil dalimakan. kuning untuk golongan syarif dan putih bagi golongan biasa. 40 dan ke 100 hari. Setiap kali kenduri diadakan. Kenduri arwah .diadakan menjelang hari raya atau hari-hari lain. 6. 1. Kenduri Temegan: Genap 1 tahun jenezah dikebumikan 6. Parkara ini kewajiban bagi golongan bangsawan khasnya kenduri hari ke 7. hari tersebut .

Pertunangan .Upacara Perkahwinan Masyarakat Iranun dan Adat Perkahwinan dalam masyarakat Iranun berlandaskan ajaran agama Islam dan acara untuk meraikannya adalah mengikut status/taraf sesorang itu. mereka akan menjalankan adat masing-masing seperti yang ditetapkan kepada golongan mereka. Anak perempuan yang pilihan tidak menyetujui pilihan orang tua mereka dianggap anak durhaka. Memilih Pasangan Pada zaman dahulu. Berikut adalah adat dalam upacara perkahwinan Masyarakat Iranun. Lazimnya orang tua mereka adalah kalangan keluarga atau mempunyai hubungan kekeluargaan supaya hubungan antara mereka sentiasa terjalin dan lebih erat 2. Jika dia dari golongan datu. 1. lagi. maka adat dan cara meraikannya adalah mengikut adat yang ditetapkan dan begitu juga kepada golongan syarif dan golongan biasa. ibu bapa memilih pasangan untuk anak lelaki mereka.

Tinobou. kedua belah keluarga akan mengadakan majlis keramaian atau kalilang. kehadiran rombongan lelaki akan diraikan dengan suasana yang meria dan berbagai acara kebudayaan diadakan. Silat. Sepak Manggis dan datu-datuan.Semasa dalam pertunangan kedua pasangan tidak dibenarkan berjumpa atau berdua-duaan. antaranya ialah Kulintangan. maka Hari Peundingan/Pagidsa-Idsa ditentukan. Dalam majlis tersebut. Sepak Manggis merupakan permainan rakyat yang mesti diadakan dalam mana-mana majlis perkahwinan. Pagidsa-Idsa ( Hari Perundingan) ingin berupa melahirkan perasaan cinta. . Tujuan Pagidsa-idsa diadakan adalah untuk mewar-warkan atau mengumumkan kepada masyarakat setempat tentang peminangan dan jumlah berian atau betang yang dipersetujui. Tempoh masa majlis keramaian bagi meraikan majlis tersebut bergantung kepada taraf/status golongan seseorang itu. Darangen. mereka hanya dapat menyampaikan melalui kiriman hadiah munsala atau sapu tangan yang dibuat khas atau kuih-muih juga dibuat oleh Selepas acara meresek dan persetujuan telah dicapai antara kedua pasangan keluarga. Jika antara pasangan ini hendak melihat pasangan masing-masing. mereka terpaksa mengintip atau melihat dari jauh sahaja dan begitu juga andainya kedua-dua mereka yang tunangnya (perempuan) 3. Pada hari PagidsaIdsa diadakan. pagidsa-idsa dan kelahiran bayi. Sekiranya mereka daripada golongan datu dan syarif maka majlis akan diadakan sehingga 7 hari dan jika dari golongan biasa majlis berkenaan memadai dengan satu hingga 3 hari sahaja. Rombongan lelaki lazimnya diketui oleh Ketua Kampung akan bertandang ke rumah pihak perempuan.

kenam. Zulkaedah. pinggan mangkuk dan lain-lain keperluan. bulan kepada dua bahagian.Selesai perundingan pihak akan menyerahkan berbagai peralatan perempuan diserahkan kepada bakal tunangnya seperti cincin. antaranya ialah menyediakan tempat tidur pengantin seperti tilam.orang yang dianggap alim sahaja. 4. Bahagian Pertama atau Sebang mulai satu hari bulan hingga 15 hari bulan terang. kelapan. manakala bahagian kedua atau delem ialah dari 16 hingga hari ke 30 5. bantal bersulam. Hari Perkahwinan Berbagai persiapan diadakan untuk meraikan majlis perkahwinan. Semasa bulan terang. Bagi mereka hari dan bulan mempunyai pengaruh yang kuat ke atas masa depan kehidupan kedua-dua pengantin.1 sebelum dan selepas. Tempoh meraikan Majlis Perkahwinan bagi golongan datu ialah 3 hingga 7 hari 5. Manakala hari-hari semasa gelap ialah hari ke lima. Hari-hari yang baik bergantung kepada hari bulan. Menentukan Hari Perkahwinan Masyarakat Iranun amat teliti bagi menentukan Hari Perkahwinan. ke 11 dan Masyarakat Iranun ke membahagikan satu 12. Manakala Safar dan Ramadhan hanya untuk orang . Zulhijah dan Rabiulakhir. Usunan .baju dan kalung. kedua. ke lapan. katil. kelambu. hari yang menjadi pilihan ialah hari pertama. ke 10 dan ke 14. tikar berhias. kain sarung. Bulan-bulan yang dianggap baik untuk melangsungkan perkahwinan adalah bulan Syaban.

6. Jumlah pawai bergantung dengan bilangan pawai kedua-duanya. rombongan dijemput oleh rombongan perempuan.Usunan ialah tempat pengantin lelaki duduk dan diangkat oleh beberapa orang lelaki ke rumah pengantin perempuan. Sebelum naik ke rumah rombongan lelaki diminta mempersembahkan beberapa acara tradisi seperti silat. tinobow. diserahkan kepada mereka yang menyambut kedatangan pihak lelaki. pihak perempuan akan melepaskan das timbakan ke atas menandakan ketibaan pengantin lelaki telah tiba. Ketibaan Pengantik Lelaki di Rumah Pengantin Perempuan Setiba rombongan lelaki di perkarangan rumah pihak perempuan. Ulu Sebelum bertolak rombongan lelaki dikehendaki menyediakan Ulu a-Damak yang berupa bahan makanan seperti sirih. Usunan hanya digunakan oleh golongan datu dan syarif sahaja. bayuk dan sebagainya. Isi Ulu a-Damak tersebut akan dibagi-bagikan kepada tetamu khas pihak perempuan. Golongan biasa memadai menggunakan kuda sahaja. beras dan kuih muih yang biasanya disimpan kedalam bekas yang dibuat daripada tembaga ( bagi golongan datu) dan golonga bisa Ulu a Damak dibungkus dalam kain. Jika perempuan 2 orang pawai maka lelaki juga mesti menyediakan dua pawai (bagi golongan datu) dan memadai seorang pawai bagi pengantin golongan biasa. Selesai berbalas-balas tembakan. Pengantin lelaki diturunkan dari Usunan dan diangkat oleh dua . timbakan akan dibalas oleh rombongan lelaki dengan beberapa das timbakan juga bergantung dengan taraf /status golongan kedua pihak.2 dengan manik -manik dan tikar mengkuang a-Damak yang dihias. pinang. Sekiranya pihak perempuan telah berpuas hati barulah Ulu aDamak yang dibawa oleh rombongan lelaki diterima dan dipersilakan naik kerumah. Usunan dihias cantik dengan menggunakan kain-kain yang dihias 5. rokok. Pengantin lelaki diapit oleh pengapit yang dipanggil pawai.

Penggunaan / pemakaian warna dalam pakaian pengantin juga telah ditentukan bagi seseorang mengikut golongan .orang dan kakinya tidak dibenarkan menyentuh tanah. Sebelum Imam membuka beberapa tabir sebagai kain rentang dihadapan pelamin. Sekiranya mereka memakai menggunakan warna hijau dan kuning mereka dikatakan melanggar adat resam dan boleh didenda. Senarai Pengantin Lelaki 1. wakil pengantin lelaki mestilah mempersembahkan beberapa rangkap syair dan bayuk sehingga pihak perempuan puas hati barulah pengantin lelaki dibenarkan masuk untuk membatalkan air sembahyang. Pakaian Pengantin Pakaian juga merupakan perkara penting dan harus ada penelitian dalam setiap perkahwinan masyarakat Iranun. kuningan bagi golonga syarif dan golongan biasa boleh memilih berbagai warna kecuali warna hijau dan kuning. 7.Sejenis kain yang ditenun khas dan dipakai di kepala . Tanjak atau Dastar . Upacara nikah dijalankan oleh Imam dengan disaksikan oleh beberapa orang. syair sebelum menjatuhkannya pengantin pengantin 6.1 perempuan. Warna hijau bagi golonga datu. Selesai akad nikah bacaan berjanji (salawat kepada nabi) dilakukan dan serentak dengan itu juga imam akan mengiringi pengantin lelaki ke pelamin tempat pengantin perempuan duduk untuk membatalkan air sembahyang. Kemudian pengantin lelaki akan didudukkan di atas tilam yang disediakan sementara menunggu akad nikah. Pengantin lelaki akan memusingmusing sapu tangan di atas kepala ke Selepas itu pengantin dengan dan perempuan Bayuk pengantin perempuan ribaan lelaki menyentuh dahi ibu jarinya.

seluar Loket atau yang dsisempitkan dan kasut dibahagian Cincin bawah. Perempuan kepala 2. Keris Iranun . Bobotolan - Sejenis tali pinggang khas ( berkepala Besar) 3. Malong Kuku Emas lagi kain pinggang khas dipakai atau di jari pengantin sarung perempuan. lenganya dibelah sehingga kes siku.seperti lelaki perempuan juga menggunakan pakai seperti pakaian lelaki cuma bezanya perempuan tidak memakai seluar sebalikkanya perempuan memakai kain khas atau sarung yang disulam 3. Baju Sinipak .sejenis tali pinggang yang dibuat khas untuk merampingkan 4. Emas 7. Cincin. yang ditenun perempuan kasut Gelang emas pangantin atau Talumpa loket dan .2. Baju ini juga disulam dengan mata a-lambouan ( manik permata) 4. 6.Baju yang dibuat khas. 7. Sinisip Pengantin dipakai dibahagian lelaki. Galon/Tali Pinggang .Keris ini merupakan sesuatu yang dimestikan dipakai oleh pengantin Pakaian 1. Seluar Talumpa Maines Gelang. 5. Baju Sinipak . 5. 6.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful