Asal Iranun atau Illanun ialah nama satu suku kaum yang dikategorikan sebagai penduduk bumiputera Sabah

. Iranun bermaksud berkasih-kasihan. Berkasihkasihan ini bermaksud wujudnya sistem hubungan sosial yang amat erat, yang terikat oleh tali persaudaraan yang amat intim, yang berlandaskan sistem kerjasama dan gotong-royong. Disebabkan mereka merupakan pelayar yang cekap, tempat tinggal masyarakat Iranun banyak tertumpu di kawasan tepi pantai. Namun ada juga yang terletak di bahagian dalam daerah. Masyarakat Iranun ini banyak menetap di daerah Kota Belud, seperti di kampung Pantai Emas, Kaguraan, Kota Peladok, Tamau, Paya-Payas, Marampayan, Kota Bongan, dan lain-lain. Selain itu, masyarakat Iranun juga tinggal di kampung-kampung di Lahad Datu, Kudat, Likas dan Kota Kinabalu. Jumlah mereka pada 2006 dianggarkan seramai 25,000-30,000 orang. Di luar Malaysia, masyarakat Iranun juga boleh ditemui di Kepulauan Sulu dan Mindanao, Filipina.

Masyarakat Iranun mempunyai dialek atau bahasa yang tersendiri dikenali sebagai basa Iranun. Bahasa Iranun ini digolongkan dalam kumpulan bahasa Hesperonesia, iaitu salah satu kumpulan keluarga bahasa Austronesia (Encyclopedia of World Culture, 1993: 101). Sesuatu yang menarik tentang bahasa ini ialah wujudnya kelainan di antara satu kawasan dengan kawasan yang lain. Contohnya dialek Kaguraan dan dialek Marampayan yang memperlihatkan beberapa perbezaan. Perkara yang serupa dikesan pada dialek Iranun yang dituturkan di Tungku, Lahad Datu di pantai timur Sabah dengan dialek Iranun di pantai barat Sabah (Datu Bandira Datu Alang, 1992: 73-4). Walaupun terdapat perbezaan di antara dialek tersebut, tetapi faktor ini bukanlah penghalang untuk mereka berinteraksi. Dalam hal lain, tahap saling memahami di antara dialek tersebut masih tinggi. Hal ini membolehkan mereka berinteraksi dengan baik. Bahasa Iranun Marampayan dianggap sebagai bahasa Iranun baku dan digunakan oleh kebanyakan penutur bahasa Iranun di Sabah. Kebanyakan penutur bahasa Iranun juga menguasai bahasa sukuan yang lain dan juga bahasa Melayu sebagai bahasa kebangsaan. Namun demikian, tidak dinafikan bahawa terdapat juga golongan Iranun yang tidak tahu bertutur dalam bahasa Melayu, tetapi

yang dimaksudkan berkasih-kasihan adalah merujuk kepada sistem sosial yang amat erat. Setiap nama ini mempunyai sejarah tersendiri dan sebab mengapa ia sering digunakan oleh kaum lain didalam melambangkan kaum Iranun. Perkataan lanun dianggap berasal dari nama suku kaum ini. Di Sabah. Dalam kehidupan seharian masyarakat Iranun pada masa kini secara khususnya. Hal ini bermakna bahasa Melayu sebagai bahasa rasmi dan bahasa kebangsaan Malaysia sudah pasti mempunyai pengaruh yang kuat terhadap bahasa-bahasa sukuan lain yang bukan dominan termasuklah bahasa Iranun. Suku kaum ini juga dikenali dengan pelbagai nama antaranya Iranun. Seperti suku kaum lain. Iranun bermaksud berkasih-kasihan. Irranun. Bahasa Iranun pula merupakan bahasa ibunda bagi masyarakat Iranun. antaranya ialah Makna perkataan Iranun itu sendiri. dan tidak kurang pula pendapat yang mengatakan bahawa mereka berasal dari Mindanao. yang terikat oleh tali . yakni bahasa sukuan. Ilanun. Iranun juga mempunyai beberapa keistimewaan yang sukar didapati daripada suku kaum yang lain. Suku kaum iranun merupakan etnik minoriti di Sabah dan turut dikategorikan sebagai penduduk bumiputera Sabah.bilangan golongan ini cuma sedikit sahaja. Iranon-Meranao atau Merano. Perhubungan antara bahasa Melayu dengan bahasa Iranun di Sabah ini memperlihatkan pengaruh yang kuat daripada bahasa yang dominan kepada bahasa yang bukan dominan. Malahan sejarah kewujudan kaum Iranun di Sabah turut menjadi persoalan yang menarik. Ada pendapat yang mengatakan bahawa mereka ini berasal dari Pulau Borneo sendiri. kedua-dua bahasa ini mempunyai hubungan dari segi pengaruh. Illanun. bahasa Melayu merupakan bahasa komunikasi antara kaum.

Malahan melalui perbualan secara tidak formal dengan salah satu pemimpin dari suku kaum ini. kaum Iranun andai tidak keterlaluan saya katakana adalah suku kaum yang menjadi contoh kepada kaum lain didalam perlaksanaan ajaran Islam. Pada masa ini juga sistem kerjasama dan gotong royong akan terjalin terutama ketika menyediakan khemah. Sehingga sekarang situasi atau keadaan ini dapat dilihat dikawasan petempatan kaum Iranun khususnya dikampung-kampung sekitar Kota Belud. Penempatan masyarakat Iranun di Sabah juga merupakan satu keistimiweaan suku kaum ini. gula. Lantaran itu. suku kaum Iranun merupakan suku yang beragama Islam. Merujuk kepada wakil Tilawah Al-quran peringkat daerah. Seperti yang kita maklum. hal ini bukan sahaja berlaku ketika majlis perkahwinan bahkan juga ketika berlakunya kematian. Azan dan nasyid. memasak dan sebagainya. Selain itu. Selain itu. Namun ada juga dikalangan masyarakat Iranun yang menyumbangkan derma berbentuk keperluan asas seperti beras. namun ia tidak dapat disahkan akan kebenaranya. dilandaskan kepada sistem kerjasama dan gotong royong. Di sekolah-sekolah didaerah Kota Belud. Majlis perkahwinan merupakan salah satu tempat untuk masyarakat Iranun berkumpul atau beramah mesra antara satu sama lain. tepung dan sebagainya. satu lagi keistimewaan suku kaum Iranun adalah pegangan agama yang kuat. Di daerah Kota Belud misalnya. beliau telah menyatakan bahawa ramai penyokong Parti Islam Se-Malaysia atau PAS adalah dari kelompok ini.persaudaraan yang amat intim.Malabang di percayai telah sampai di Sabah pada tahun . malahan Imam daerah turut disandang oleh anak watan kaum Iranun. masyarakatnya terlalu mementingkan ajaran islam. satu keluarga Iranun dari Malabang (di Lanao del Sun) yang diketuai oleh Sultan Sa. Daerah Kota Belud pasti akan diwakili oleh suku kaum Iranun. pelajar kaum Iranun pasti menjadi wakil sama ada pertandingan Hafazan. Tilawah Al-Quran. Sehingga sekarang masyarakat Iranun akan membuat kutipan derma berbentuk wang ringgit. Menelusuri sejarah penempatan Iranun di Sabah.

juga. kenyataan di atas merupakan satu kenyataan yang tidak dapat di sangkal lagi. punyai adat dan caranya tersendiri. Perkahwinan merupakan salah satu lagi keunikkan atau keistimewaan . Di pekan Kota Belud misalnya. masyarakat Iranun merujuk kepada adat resam yang diwarisi oleh mereka daripada datuk nenek mereka yang dinamakan Adat Warisan. Perbuatan melanggar adat ini merupakan sesuatu yang sumbang dan menyeleweng. Kalau dia dari golongan Datu maka ada caranya dan adatnya sendiri dan begitulah sekiranya golongan biasa. Walau Bagaimanapun Tempasuk yang dikenali kini bukanlah petempatan masyarakat Iranun tetapi Minanga Tampasuk (Kuala Tempasuk) merupakan petempatan Iranun yang utama di Kota Belud. Adat resam. Kuala Tempasuk ini terdiri daripada beberapa buah kampong Iranun yang dikenali dengan nama Tamau. tetapi pada masa kini ramai anak-anak dari kaum ini mulai memilih bekerja di kawasan bandar. Kota Peladok. Liang dan beberapa tempat lagi. keluarga ini telah mula bertapak di Tempasuk iaitu panggilan oleh masyarakat Iranun terhadap Kota Belud pada satu ketika dahulu. penjual ikan dipasar besar adalah terdiri daripada masyarakat Iranun. Penentuan kedudukan seseorang mengikut adat masyarakat Iranun amat tegas. Lagipun. ritual dan upacara tradisi Iranun turut menyumbang kepada keistimiewaan suku kaum ini berbanding dengan kaum yang lain. Payas-Payas. Hal ini berbeza dengan masyarakat kaum lain kerana keunikkan kaum Iranun adalah mudah dikenali dengan berdasarkan bidang pekerjaan mereka. Katabongan (Kota Bongan). dalam masyarakat ini sudah termaktub adat dan istiadat sesuatu strata sosial seseorang itu. Berdasarkan kawasan pola petempatan dan kehidupan masyarakat Iranun yang lebih dipengaruhi oleh laut. Bagi adat resam dan upacara-upacara khas untuk meraikan seseorang. Adat yang diwarisi daripada datuk nenek ini mesti diikuti dan tidak boleh dilanggar. Justeru itu juga tidak hairanlah apabila para nelayan atau pemborong ikan adalah daripada suku kaum Iranun. Marabau.1807.. Pantai Emas.

Seorang lelaki Islam boleh berkahwin lebih daipada seorang tetapi tidak boleh melebihi empat orang pada satu-satu ketika. bagi orang biasa mereka boleh memakai sebarang warna kecuali kuning dan hijau. Masyarakat Iranun ini juga mengamalkan satu budaya yang unik selepas pengebumian jenazah iatu menunggu kuburan. Kematian orang biasa diumumkan melalui pukulan tabo (tabuh) di Masjid. maka seharusnya diumumkan kepada penduduk kampung ataupun masyarakat sekitar. ibubapa memilih pasangan untuk anak-anak mereka. Manakala bagi golongan bangsawan seperti Datu dan Sarif. Kematian dalam masyarakat Iranun juga mrupakan satu lagi keistimewaan masyarakat ini. Balu ini diperbuat daripada gabungan alat bunyi-bunyian seperti Gong dan Babendir. Golongan Datu. Ini berlandaskan pegangan masyarakat ini”senang sama di rasa susah sama ditanggung”. Telah menjadi kebiasaan masyarakat Iranun pada zaman dahulu. Bagi masyarakat Iranun ada warna tertentu yang ditetapkan kepada seseorang mengikut golongan. Perkahwinan dikalangan masyarakat Iranun di jalankan berlandaskan ajaran islam. tidak kira perempuan ataupun lelaki.masyarakat ini. Perkahwinan merupakan satu kemuncak dalam hidup seseorang. mereka hendaklah berkhatan atau tori dalam bahasa iranun. pengumuman kematian golongan ini pula ialah dengan cara memukul balu atau baluan. Perkabungan akan dibuat selepas berlaku kematian dimana tidak seorang pun dibenarkan mengadakan .oleh itu tidak hairanlah kalau terdapat ada diantara mereka yang mempunyai isteri lebih daripada seorang. Terdapat dua cara untuk menghebahkan kematian iaitu pertama dengan cara orang biasa dan satu lagi dengan cara bangsawaan. sama ada perempuan atau lelaki. Seperti termaktub didalam ajaran Islam. bagi golongan bangsawan pula 40 malam atau sekurang-kurangnya 21 malam. Bagi orang biasa tempoh menunggu tujuh malam. Beberapa orang akan menunggu kuburan itu selama beberapa hari dan setiap malam mereka berada di kuburuan ini. Pakaian juga merupakan perkara yang harus diteliti dalam perkahwinan masyarakat Iranun. sekiranya mereka ingkar maka mereka akan dikenakan denda. Sekiranya berlaku kematian. Manakala golongan Sarif warna yang digunakan adalah warna kuning. warna yang menjadi pakaian pengantinnya adalah hijau.

Mengumumkan kematian dalam Iranun dibezakan berdasarkan darjat simati dalam hirarki masyarakat Iranun. apabila mendengar paluan taboh tersebut maka masyarakat faham berlakunya kematian orang biasa. sekurang-kurangnya 21 hari atau paling lama 40 hari. Tan Sri Pandikar merupakan pelopor kepada kebangkitan perjuangan masyarakat Iranun.sebarang majlis berbentuk hiburan. Dalam masa tujuh hari kematian tersebut. Hal ini untuk menghormati keluarga si mati. Contohnya masyarakat Iranun dari golongan bawahan seperti yang digelar oripen maka tidak boleh mengadakan upacara kematian seperti golongan Datu. Namun ada sesuatu perkara yang unik untuk dikongsi bersama iaitu tungguh sakuburan (menjaga kuburan) yang mana masyarakat Iranun tidak akan meninggalkan mayat yang baru dikebumikan begitu sahaja tetapi akan menjaga kuburan 24 jam sekurang-kurangnya selama tujuh hari. Masyarakat Iranun sangat berpegang kepada adat yang diwarisi turun-menurun dari nenek moyang. Seterusnya memandikan mayat. Apabila orang yang meninggal tersebut terdiri daripada kalangan orang biasa maka ia diumumkan mengunakan pukulan taboh (beduk). Semasa kematian juga terdapat beberapa perkara yang menjadi kelaziman masyarakat Iranun namun demikian ia tidaklah sampai menyalahi ajaran Islam. kaum ini amat berbangga dengan pencapaian anak watan kaum Iranun iaitu Tan Sri Pandikar Amin Haji Mulia yang sekarang menjawat jawatan sebagai Speaker Dewan Rakyat. Adat ini berdasarkan kedudukan individu dalam hirarki sistem kemasyarakatan Iranun. Perlanggaran adat merupakan sesuatu perbuatan khianat dan sumbang kepada bangsa. Bagi kematian dikalangan yang berdarjat tinggi seperti Datu maka kematiannya diumumkan melalui paluan gong dan bebendir yang dipanggil baluh atau pembaluan. Bagi mereka insan ini cukup bermakna dalam survival politik kaum iranun. Kaum Iranun adalah merupakan etnik yang unik malahan kaum ini walaupun minoriti tetapi sumbangan dan peranannya terhadap pembangunan di Sabah adalah amat penting. setiap malam keluarga simati termasuk masyarakat kampung akan . menurunkan mayat serta pengebumian mayat. Namun demikian bagi golongan Datu. Dari sudut politik. Justeru itu.

suku kaum sangat mementingkan pendidikan anak-anak mereka. Pada hari ketujuh atau pitu ah gawi. iaitu memberi sedekah kepada yang datang berbentuk makanan dalam bungkusan. Namun kini suku kaum Iranun dalam aspek pendidikan adalah setanding dengan mana-mana suku kaum di Malaysia dan dewasa ramai di kalangan anak-anak Iranun yang memegang jawatan tinggi dalam kerajaan mahupun swasta. sama ada pendidikan sekular mahupun keagamaan. Peluang suku kaum Iranun untuk mendapat pendidikan sekular adalah amat terbatas khasnya pada zaman penjajah. Ini disebabkan pihak yang menyediakan sekolah ketika itu pihak-pihak mubaligh kristian. walaupun tidak dapat di ajar secara formal di sekolah.berkumpul di rumah tempat berlakunya kematian dan sepanjang tujuh malam berturut-turut akan diadakan bacaan tahlil dan pangadih sabangkaibangkaian dan mereka juga akan berjaga setiap malam. Hanya setelah wujudnya sekolah vernakular Melayu barulah ada anak-anak Iranun yang berpegang memasuki sekolah formal. Menjelang keseratus hari jenazah dikebumikan maka kenduri gatusan akan diadakan. kenduri arwah akan diadakan serta pendulang. Seterusnya pada ulang tahun kematian. Pada kesupuluh akan diadakan juga kenduri arwah dan seterusnya pada hari kedua puluh atau tengah ah paat puluh kenduri arwah akan dilakukan sekali lagi bersama bacaan tahlil. malah dikatakan tidak ada peluang langsung. walaupun terdapat sekolah-sekolah yang disediakan untuk anak-anak bumiputera di Pulau Borneo namun peluang bagi anak-anak suku kaum Iranun untuk memasuki sekolah-sekolah ini amat terbatas. Dalam pendidikan keagamaan pula. kenduri untuk temegan akan diadakan. Menyentuh soal pendidikan. Semasa zaman penjajahan British. Seterusnya pada hari keempat puluh jenazah dikebumikan serta pada hari kelima pulah atau tengah ah gatusan kenduri arwah sekali dilakukan. . tetapi anak-anak Iranun mempelajari ilmu agama melalui guru-guru di amsjid-masjid atau rumah guru-guru agama. maka ibubapa suku kaum Iranun yang terkenal sebagai suku kaum yang kuat berpegang kepada agama Islam tidak mahu menghantar anaknya belajar di sekolah.

Manakala dari aspek pantang larang pula. Tarian dan nyanyian pula . Pada zaman itu masyarakat Iranun mempunyai susun lapis masyarakat bersrata. Khidmat atau sumbangan yang dimaksudkan adalah berbentuk tenaga dan kebendaan. yang membahagikan anggotanya kepada kelas-kelas tertentu. Dalam aspek bahasa pula. disamping memakai siambitan atau kain samping pada pakaiannya. Dalam susunan strata jawatan dalam sistem pentadbiran tradisional masyarakat Iranun bermula dari Sultan kemudian Radia Moda. pihak berpengaruh akan memberi perlindungan manakala pihak yang dilindungi akan berkhidmat sumbangan kepada pihak yang melindunginya. Oripen dan Baniaga. Dalam susun lapis masyarakat Iranun. Sakup.Zaman Kesultanan Sulu merupakan zaman kegemilangan masyarakat Iranun. Namun sesuatu yang menarik dalam basa Iranun ialah wujudnya perbezaan loghat di antara satu tempat dengan tempat yang lain. Dumata. lelaki dan wanita menggayakan pakaian tradisional yang diperbuat daripada kain tenun atau kain Mogah. Datu. Pendeta. suku kaum Iranun mempunyai bahasa sendiri yang dikenali sebagai basa Iranun. terdapat sedikit perbezaan dalam sebutan dan istilah tertentu. Misalnya loghat Kampung Tamau dan Kampung Penampang. suku kaum Iranun sangat berpegang kepada pantang larang contohnya kanak-kanak dilarang bermain sembunyi-sembunyi pada waktu senja kerana dikhuatiri akan disembunyikan oleh syaitan. Sistem kelas dalam masyarakat Iranun didasarkan kepada keturunan dan pengaruh. setiap anggota masyarakat mendapat perlindungan daripada golongan atasan. Lelaki memakai tubau atau tanjak manakala perempuan memakai sinisip di kepala. Pakaian tradisional suku kaum Iranun pula. Panglima. Dalam sistem hubungan perlindungan yang wujud dalam masyarakat Iranun. Baju perempuan seakan-akan baju kurung kedah manakala baju lelaki seakan-akan baju Melayu cekak musang.

Setiap set alat muzik dikategori dari sudut seni persembahan. Permainan tradisonal dibahagikan kepada dua kategori iaitu permainan laur dan permainan dalam. Namun apa yang menarik dalam jenis makanan Iranun ialah lauk-pauknya seperti siager yang diperbuat daripada ikan yu atau ikan pari. Manakala biola digunakan untuk seni persembahan yang dipanggil pamiola. alat tiupan dan alat bertali. Makanan merupakan salah satu jenis budaya bercorak kebendaan.merupakan cabang budaya Iranun. di padang dan tepi pantai sama ada laut mahupun sungai. maksudnya bagi set alat muzik sperti agong. Bagi seni persembahan pangalai ia memerlukan alat muzik seperti benbendir dan debak yang diperbuat daripada pokok bulu. Permaianan luar merupakan permainan yang dimainkan di luar rumah iaitu di tanah lapang. Suatu ketika dahulu golongan muda-mudi suku kaum Iranun gemar dengan nyanyian berbentuk puisi seperti bayuk dan darangen. Contoh-contoh permainan luar ialah sepak manggis dan bedtid atau gasing. Manakala tarian seperti sumagayau. tinubau dan debak menjadi suatu kemestian dalam majlis-majlis keramaian seperti majlis perkahwinan. gandang. namun seni persembahan ini mengandungi unsur-unsur mistik yang dikaitkan dengan ilmu perubatan tradisional. Nasi merupakan makanan utama suku kaum Iranun seperti juga kaum-kaum lain di Malaysia. Alat-alat muzik suku kaum Iranun dapat dibahagikan kepada alat paluan. kulintangan dan bebendir diketegorikan seni persembahan gholintangan atau bertitik dan alat muzik ini boleh dimainkan mengikut irama tertentu seperti irama timpalas dan andu-andu amareges. .

Selain itu piaren yang mana ramuannya terdiri daripada ikan dengan kepada parut dan banyak lagi jenis makanan tradisional suku kaum ini. Melalui paluan balu dan tabu penduduk setempat/orang ramai dapat membezakan status/taraf orang yang telah meninggal dunia. Tujuannya adalah untuk mengumumkan/memberi tahu bahawa ada kematian di tempat tersebut.Kematian Apabila berlaku kematian.Memalu alat-alat bunyian Tabu. maka harus diumumkan kepada semua penduduk kampung kerana berlandaskan pegangan prinsip susah senang ditempohi bersama. 1. Oleh iaitu itu Balu ada cara dan untuk mengumumkan kematian tersebut.. iaitu. antarnya Mengumumkan ialah . . Dalam masyarakat Iranun mempunyai beberapa tatacara apabila berlaku kematian.

1. dan Memukul Selepas sahaja golongan disahkan dimandikan seseorang mayat Ketika c) Ketika mayat diturunkan dan seterusnya dihantar ke perkuburan. pukulan Kanak-Kanak Remaja Dewasa Mengunjungi Keluarga 8 12 Si tabu 6 iaitu.kali kali kali Mati . iaitu. 2.Perempuan a) b) c) Masa a) b) Kanak-kanak Remaja Dewasa 8 12 6 kali kali Midesah Balu midedsah midesah 13 bagi itu 9 15 7 kali kali kali Lelaki midesah midesah midesah datu/syarif meninggal. melodinya dicipta khas untuk orang yang meninggal sahaja. gendang. gong dan babendir.1 Mengumumkan Menggunakan Balu yang ditetapka bagi golongan Datu/Syarif Balu adalah gabungan alat-alat bunyi-bunyian seperti .) yang dipukul di rumah keluarga si mati. Mengumumkan Menggunakan Tabu. Bilangan paluan/pukulan balu berdasarkan kepada peringkat usia si mati. 1. ditetapkan bagi golongan biasa Pengumuman menggunakan tabu yang dipalu/dipukul daripada masjid dan bilangan a) b) c) 2.

Pengebumian Jenazah . seperti masak dan lain-lain.Balu di pukul dan jenazah akan dibawa dengan menggunakan usunan ( bagi mayat golongan datu/syarif). Namun masa kini tradisi jamuan dalam kematian jarang diadakan atau tidak ada lagi sama sekali.kayu api. dipukul 4. padi. seperti kaum lelaki akan membuat keranda dan usunan ( jika si matai golongan datu/syarif).Keluarga si mati akan dikunjugi oleh masyarakat / penduduk kampung dengan membawa bersama beberapa derma atau bantuan. Kaum perempuan pula akan membuat kerja-kerja didapaur. 5. antaranya ialah beras. kerana dikatakan bertentangan dengan agama Islam. Pengunjung akan bergotong royong untuk menyiapkan semua keperluan. Menghantar maya ke Perkuburan . Bagi keluarga si mati yang tidak berkemampuan (orang susah) penduduk kampung akan menghulurkan bantuan atau menderma kepada keluarga berkenaan. Pada masa dulu menjadi satu kewajiban bagi masyarakat Iranun apa bila berlaku kematian. Pada masa ini telah ramai penduduk kampung atau keluarga membentuk JK Tabung Khairat untuk kemudahan apa bila berlaku kematian dalam 3.Selesai membaca talkhin keluarga si mati akan . Seorang daripada keluarga terdekat si mati akan turut menaiki usunan berkenaan untuk memayugi keranda berkenaan. Kebiasannya payung tersebut digunakan semasa dalam perkahwinan dan kematian sahaja. gula. Memandikan kalangan Mayat balu akan ahli-ahlinya. Payang yang digunakan adalah payung yang direka khas. pihak keluarga si mati akan menyembelih kerbau atau lembu untuk dijamu kepada tetamu yang menziarah. Jamuan diadakan sebagai terima kasih kepada tetamu atas bantuan mereka jenazah diuruskan sehingga selesai dan seterusnya dikebumikan. wang dan berbagai lagi.

kuning untuk golongan syarif dan putih bagi golongan biasa. Hari ketujuh .membina sulap atau khemah tempat tinggal semantara di perkarangan kuburan tersebut untuk menunggu/menjaga jenazah yang baru dikubur. Tempoh menjaga kuburan tersebut ialah 40 hingga 21 malam bagi golongan datu/syarif dan bagi golongan biasa memadai 7 malam. hijau bagi golongan datu. Kenduri Temegan: Genap 1 tahun jenezah dikebumikan 6.- 2. bagi mereka yang berada sekurang-kurangnya seekor kerbau atau sapi akan disembelih. Seelum meninggalkan kuburan kelambu akan dibuat di atas kubur si mati.iaitu 7 hari selepas jenazah dikebumikan.dikenali dengan kenduri pitu gawi.diadakan menjelang hari raya atau hari-hari lain. Kenduri Hari ke 40 : Jenazah genap di kebumikan sudah 40 hari 4. 6. Selain itu juga setiap malam orang alim atau kali akan kerumah untuk membaca doa dan tahlil yang dipanggil dalimakan. Parkara ini kewajiban bagi golongan bangsawan khasnya kenduri hari ke 7. Kenduri . ialah. kenduri Hari ke 21 : ini disebut dua pulu agu isa atau tenga pat pulu 3. Setiap kali kenduri diadakan. . Kenduri arwah . . Kenduri Gatusan : Jenezah genap 100 di kebumikan 5. Sebelum kenduri dibuat pembacaan Al-Quaran diadakan sehingga khatam yang dipanggil pangadi sa bangkai-bangkaian. hari tersebut .Terdapat bilangan hari bagi mengadakan kenduri arwah. 40 dan ke 100 hari. 1.

Upacara Perkahwinan Masyarakat Iranun dan Adat Perkahwinan dalam masyarakat Iranun berlandaskan ajaran agama Islam dan acara untuk meraikannya adalah mengikut status/taraf sesorang itu. Berikut adalah adat dalam upacara perkahwinan Masyarakat Iranun. Jika dia dari golongan datu. lagi. mereka akan menjalankan adat masing-masing seperti yang ditetapkan kepada golongan mereka. Anak perempuan yang pilihan tidak menyetujui pilihan orang tua mereka dianggap anak durhaka. 1. Memilih Pasangan Pada zaman dahulu. ibu bapa memilih pasangan untuk anak lelaki mereka. Lazimnya orang tua mereka adalah kalangan keluarga atau mempunyai hubungan kekeluargaan supaya hubungan antara mereka sentiasa terjalin dan lebih erat 2. Pertunangan . maka adat dan cara meraikannya adalah mengikut adat yang ditetapkan dan begitu juga kepada golongan syarif dan golongan biasa.

pagidsa-idsa dan kelahiran bayi. Tinobou. Tempoh masa majlis keramaian bagi meraikan majlis tersebut bergantung kepada taraf/status golongan seseorang itu. Rombongan lelaki lazimnya diketui oleh Ketua Kampung akan bertandang ke rumah pihak perempuan. maka Hari Peundingan/Pagidsa-Idsa ditentukan. Sepak Manggis merupakan permainan rakyat yang mesti diadakan dalam mana-mana majlis perkahwinan. Sekiranya mereka daripada golongan datu dan syarif maka majlis akan diadakan sehingga 7 hari dan jika dari golongan biasa majlis berkenaan memadai dengan satu hingga 3 hari sahaja. Tujuan Pagidsa-idsa diadakan adalah untuk mewar-warkan atau mengumumkan kepada masyarakat setempat tentang peminangan dan jumlah berian atau betang yang dipersetujui. mereka hanya dapat menyampaikan melalui kiriman hadiah munsala atau sapu tangan yang dibuat khas atau kuih-muih juga dibuat oleh Selepas acara meresek dan persetujuan telah dicapai antara kedua pasangan keluarga. antaranya ialah Kulintangan. Pagidsa-Idsa ( Hari Perundingan) ingin berupa melahirkan perasaan cinta. Darangen. kedua belah keluarga akan mengadakan majlis keramaian atau kalilang. Pada hari PagidsaIdsa diadakan.Semasa dalam pertunangan kedua pasangan tidak dibenarkan berjumpa atau berdua-duaan. . Jika antara pasangan ini hendak melihat pasangan masing-masing. Dalam majlis tersebut. kehadiran rombongan lelaki akan diraikan dengan suasana yang meria dan berbagai acara kebudayaan diadakan. Silat. Sepak Manggis dan datu-datuan. mereka terpaksa mengintip atau melihat dari jauh sahaja dan begitu juga andainya kedua-dua mereka yang tunangnya (perempuan) 3.

Bagi mereka hari dan bulan mempunyai pengaruh yang kuat ke atas masa depan kehidupan kedua-dua pengantin. Menentukan Hari Perkahwinan Masyarakat Iranun amat teliti bagi menentukan Hari Perkahwinan.baju dan kalung. Zulkaedah. tikar berhias. Usunan . ke 10 dan ke 14. kelambu. Hari Perkahwinan Berbagai persiapan diadakan untuk meraikan majlis perkahwinan. Bahagian Pertama atau Sebang mulai satu hari bulan hingga 15 hari bulan terang. hari yang menjadi pilihan ialah hari pertama.Selesai perundingan pihak akan menyerahkan berbagai peralatan perempuan diserahkan kepada bakal tunangnya seperti cincin.1 sebelum dan selepas. ke lapan. Bulan-bulan yang dianggap baik untuk melangsungkan perkahwinan adalah bulan Syaban. kenam.orang yang dianggap alim sahaja. Manakala hari-hari semasa gelap ialah hari ke lima. ke 11 dan Masyarakat Iranun ke membahagikan satu 12. pinggan mangkuk dan lain-lain keperluan. manakala bahagian kedua atau delem ialah dari 16 hingga hari ke 30 5. katil. antaranya ialah menyediakan tempat tidur pengantin seperti tilam. Hari-hari yang baik bergantung kepada hari bulan. Zulhijah dan Rabiulakhir. 4. kelapan. Manakala Safar dan Ramadhan hanya untuk orang . kedua. bulan kepada dua bahagian. bantal bersulam. Semasa bulan terang. Tempoh meraikan Majlis Perkahwinan bagi golongan datu ialah 3 hingga 7 hari 5. kain sarung.

tinobow. Sekiranya pihak perempuan telah berpuas hati barulah Ulu aDamak yang dibawa oleh rombongan lelaki diterima dan dipersilakan naik kerumah. Usunan dihias cantik dengan menggunakan kain-kain yang dihias 5. Selesai berbalas-balas tembakan. diserahkan kepada mereka yang menyambut kedatangan pihak lelaki. Pengantin lelaki diapit oleh pengapit yang dipanggil pawai.2 dengan manik -manik dan tikar mengkuang a-Damak yang dihias. bayuk dan sebagainya. beras dan kuih muih yang biasanya disimpan kedalam bekas yang dibuat daripada tembaga ( bagi golongan datu) dan golonga bisa Ulu a Damak dibungkus dalam kain. Jumlah pawai bergantung dengan bilangan pawai kedua-duanya. 6. rokok. Jika perempuan 2 orang pawai maka lelaki juga mesti menyediakan dua pawai (bagi golongan datu) dan memadai seorang pawai bagi pengantin golongan biasa. Pengantin lelaki diturunkan dari Usunan dan diangkat oleh dua . Isi Ulu a-Damak tersebut akan dibagi-bagikan kepada tetamu khas pihak perempuan. Ulu Sebelum bertolak rombongan lelaki dikehendaki menyediakan Ulu a-Damak yang berupa bahan makanan seperti sirih. Golongan biasa memadai menggunakan kuda sahaja. Usunan hanya digunakan oleh golongan datu dan syarif sahaja. timbakan akan dibalas oleh rombongan lelaki dengan beberapa das timbakan juga bergantung dengan taraf /status golongan kedua pihak.Usunan ialah tempat pengantin lelaki duduk dan diangkat oleh beberapa orang lelaki ke rumah pengantin perempuan. rombongan dijemput oleh rombongan perempuan. Sebelum naik ke rumah rombongan lelaki diminta mempersembahkan beberapa acara tradisi seperti silat. pihak perempuan akan melepaskan das timbakan ke atas menandakan ketibaan pengantin lelaki telah tiba. pinang. Ketibaan Pengantik Lelaki di Rumah Pengantin Perempuan Setiba rombongan lelaki di perkarangan rumah pihak perempuan.

Selesai akad nikah bacaan berjanji (salawat kepada nabi) dilakukan dan serentak dengan itu juga imam akan mengiringi pengantin lelaki ke pelamin tempat pengantin perempuan duduk untuk membatalkan air sembahyang. Penggunaan / pemakaian warna dalam pakaian pengantin juga telah ditentukan bagi seseorang mengikut golongan . 7. Upacara nikah dijalankan oleh Imam dengan disaksikan oleh beberapa orang.1 perempuan. Warna hijau bagi golonga datu. Pengantin lelaki akan memusingmusing sapu tangan di atas kepala ke Selepas itu pengantin dengan dan perempuan Bayuk pengantin perempuan ribaan lelaki menyentuh dahi ibu jarinya. Tanjak atau Dastar .orang dan kakinya tidak dibenarkan menyentuh tanah. Sekiranya mereka memakai menggunakan warna hijau dan kuning mereka dikatakan melanggar adat resam dan boleh didenda. Sebelum Imam membuka beberapa tabir sebagai kain rentang dihadapan pelamin. Pakaian Pengantin Pakaian juga merupakan perkara penting dan harus ada penelitian dalam setiap perkahwinan masyarakat Iranun. Senarai Pengantin Lelaki 1. kuningan bagi golonga syarif dan golongan biasa boleh memilih berbagai warna kecuali warna hijau dan kuning.Sejenis kain yang ditenun khas dan dipakai di kepala . syair sebelum menjatuhkannya pengantin pengantin 6. wakil pengantin lelaki mestilah mempersembahkan beberapa rangkap syair dan bayuk sehingga pihak perempuan puas hati barulah pengantin lelaki dibenarkan masuk untuk membatalkan air sembahyang. Kemudian pengantin lelaki akan didudukkan di atas tilam yang disediakan sementara menunggu akad nikah.

Galon/Tali Pinggang . 5.2. Baju Sinipak . seluar Loket atau yang dsisempitkan dan kasut dibahagian Cincin bawah. Bobotolan - Sejenis tali pinggang khas ( berkepala Besar) 3.seperti lelaki perempuan juga menggunakan pakai seperti pakaian lelaki cuma bezanya perempuan tidak memakai seluar sebalikkanya perempuan memakai kain khas atau sarung yang disulam 3. Malong Kuku Emas lagi kain pinggang khas dipakai atau di jari pengantin sarung perempuan. Cincin. lenganya dibelah sehingga kes siku.sejenis tali pinggang yang dibuat khas untuk merampingkan 4. 7. Seluar Talumpa Maines Gelang. 6. yang ditenun perempuan kasut Gelang emas pangantin atau Talumpa loket dan . 6. 5. Baju Sinipak .Baju yang dibuat khas. Keris Iranun . Baju ini juga disulam dengan mata a-lambouan ( manik permata) 4. Emas 7. Sinisip Pengantin dipakai dibahagian lelaki. Perempuan kepala 2.Keris ini merupakan sesuatu yang dimestikan dipakai oleh pengantin Pakaian 1.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful