Asal Iranun atau Illanun ialah nama satu suku kaum yang dikategorikan sebagai penduduk bumiputera Sabah

. Iranun bermaksud berkasih-kasihan. Berkasihkasihan ini bermaksud wujudnya sistem hubungan sosial yang amat erat, yang terikat oleh tali persaudaraan yang amat intim, yang berlandaskan sistem kerjasama dan gotong-royong. Disebabkan mereka merupakan pelayar yang cekap, tempat tinggal masyarakat Iranun banyak tertumpu di kawasan tepi pantai. Namun ada juga yang terletak di bahagian dalam daerah. Masyarakat Iranun ini banyak menetap di daerah Kota Belud, seperti di kampung Pantai Emas, Kaguraan, Kota Peladok, Tamau, Paya-Payas, Marampayan, Kota Bongan, dan lain-lain. Selain itu, masyarakat Iranun juga tinggal di kampung-kampung di Lahad Datu, Kudat, Likas dan Kota Kinabalu. Jumlah mereka pada 2006 dianggarkan seramai 25,000-30,000 orang. Di luar Malaysia, masyarakat Iranun juga boleh ditemui di Kepulauan Sulu dan Mindanao, Filipina.

Masyarakat Iranun mempunyai dialek atau bahasa yang tersendiri dikenali sebagai basa Iranun. Bahasa Iranun ini digolongkan dalam kumpulan bahasa Hesperonesia, iaitu salah satu kumpulan keluarga bahasa Austronesia (Encyclopedia of World Culture, 1993: 101). Sesuatu yang menarik tentang bahasa ini ialah wujudnya kelainan di antara satu kawasan dengan kawasan yang lain. Contohnya dialek Kaguraan dan dialek Marampayan yang memperlihatkan beberapa perbezaan. Perkara yang serupa dikesan pada dialek Iranun yang dituturkan di Tungku, Lahad Datu di pantai timur Sabah dengan dialek Iranun di pantai barat Sabah (Datu Bandira Datu Alang, 1992: 73-4). Walaupun terdapat perbezaan di antara dialek tersebut, tetapi faktor ini bukanlah penghalang untuk mereka berinteraksi. Dalam hal lain, tahap saling memahami di antara dialek tersebut masih tinggi. Hal ini membolehkan mereka berinteraksi dengan baik. Bahasa Iranun Marampayan dianggap sebagai bahasa Iranun baku dan digunakan oleh kebanyakan penutur bahasa Iranun di Sabah. Kebanyakan penutur bahasa Iranun juga menguasai bahasa sukuan yang lain dan juga bahasa Melayu sebagai bahasa kebangsaan. Namun demikian, tidak dinafikan bahawa terdapat juga golongan Iranun yang tidak tahu bertutur dalam bahasa Melayu, tetapi

antaranya ialah Makna perkataan Iranun itu sendiri. Dalam kehidupan seharian masyarakat Iranun pada masa kini secara khususnya. Illanun. yakni bahasa sukuan. Perkataan lanun dianggap berasal dari nama suku kaum ini. Di Sabah. Suku kaum ini juga dikenali dengan pelbagai nama antaranya Iranun. Malahan sejarah kewujudan kaum Iranun di Sabah turut menjadi persoalan yang menarik. Irranun. bahasa Melayu merupakan bahasa komunikasi antara kaum. kedua-dua bahasa ini mempunyai hubungan dari segi pengaruh. yang dimaksudkan berkasih-kasihan adalah merujuk kepada sistem sosial yang amat erat. Perhubungan antara bahasa Melayu dengan bahasa Iranun di Sabah ini memperlihatkan pengaruh yang kuat daripada bahasa yang dominan kepada bahasa yang bukan dominan. Seperti suku kaum lain. Suku kaum iranun merupakan etnik minoriti di Sabah dan turut dikategorikan sebagai penduduk bumiputera Sabah.bilangan golongan ini cuma sedikit sahaja. Ilanun. Iranon-Meranao atau Merano. Iranun bermaksud berkasih-kasihan. Ada pendapat yang mengatakan bahawa mereka ini berasal dari Pulau Borneo sendiri. Setiap nama ini mempunyai sejarah tersendiri dan sebab mengapa ia sering digunakan oleh kaum lain didalam melambangkan kaum Iranun. dan tidak kurang pula pendapat yang mengatakan bahawa mereka berasal dari Mindanao. yang terikat oleh tali . Bahasa Iranun pula merupakan bahasa ibunda bagi masyarakat Iranun. Iranun juga mempunyai beberapa keistimewaan yang sukar didapati daripada suku kaum yang lain. Hal ini bermakna bahasa Melayu sebagai bahasa rasmi dan bahasa kebangsaan Malaysia sudah pasti mempunyai pengaruh yang kuat terhadap bahasa-bahasa sukuan lain yang bukan dominan termasuklah bahasa Iranun.

memasak dan sebagainya. Namun ada juga dikalangan masyarakat Iranun yang menyumbangkan derma berbentuk keperluan asas seperti beras. Pada masa ini juga sistem kerjasama dan gotong royong akan terjalin terutama ketika menyediakan khemah. pelajar kaum Iranun pasti menjadi wakil sama ada pertandingan Hafazan. namun ia tidak dapat disahkan akan kebenaranya. Merujuk kepada wakil Tilawah Al-quran peringkat daerah. hal ini bukan sahaja berlaku ketika majlis perkahwinan bahkan juga ketika berlakunya kematian. tepung dan sebagainya.persaudaraan yang amat intim. malahan Imam daerah turut disandang oleh anak watan kaum Iranun. Menelusuri sejarah penempatan Iranun di Sabah. Selain itu. kaum Iranun andai tidak keterlaluan saya katakana adalah suku kaum yang menjadi contoh kepada kaum lain didalam perlaksanaan ajaran Islam. Di sekolah-sekolah didaerah Kota Belud. Daerah Kota Belud pasti akan diwakili oleh suku kaum Iranun. Majlis perkahwinan merupakan salah satu tempat untuk masyarakat Iranun berkumpul atau beramah mesra antara satu sama lain. Azan dan nasyid. satu keluarga Iranun dari Malabang (di Lanao del Sun) yang diketuai oleh Sultan Sa. Penempatan masyarakat Iranun di Sabah juga merupakan satu keistimiweaan suku kaum ini. beliau telah menyatakan bahawa ramai penyokong Parti Islam Se-Malaysia atau PAS adalah dari kelompok ini. suku kaum Iranun merupakan suku yang beragama Islam. satu lagi keistimewaan suku kaum Iranun adalah pegangan agama yang kuat. Sehingga sekarang situasi atau keadaan ini dapat dilihat dikawasan petempatan kaum Iranun khususnya dikampung-kampung sekitar Kota Belud. gula. dilandaskan kepada sistem kerjasama dan gotong royong. Tilawah Al-Quran. Seperti yang kita maklum. Lantaran itu. Malahan melalui perbualan secara tidak formal dengan salah satu pemimpin dari suku kaum ini.Malabang di percayai telah sampai di Sabah pada tahun . Sehingga sekarang masyarakat Iranun akan membuat kutipan derma berbentuk wang ringgit. Selain itu. masyarakatnya terlalu mementingkan ajaran islam. Di daerah Kota Belud misalnya.

Perbuatan melanggar adat ini merupakan sesuatu yang sumbang dan menyeleweng. Lagipun. Marabau. Pantai Emas. Penentuan kedudukan seseorang mengikut adat masyarakat Iranun amat tegas. Hal ini berbeza dengan masyarakat kaum lain kerana keunikkan kaum Iranun adalah mudah dikenali dengan berdasarkan bidang pekerjaan mereka. juga. Di pekan Kota Belud misalnya. tetapi pada masa kini ramai anak-anak dari kaum ini mulai memilih bekerja di kawasan bandar. Kuala Tempasuk ini terdiri daripada beberapa buah kampong Iranun yang dikenali dengan nama Tamau. Justeru itu juga tidak hairanlah apabila para nelayan atau pemborong ikan adalah daripada suku kaum Iranun. punyai adat dan caranya tersendiri. ritual dan upacara tradisi Iranun turut menyumbang kepada keistimiewaan suku kaum ini berbanding dengan kaum yang lain. kenyataan di atas merupakan satu kenyataan yang tidak dapat di sangkal lagi. Bagi adat resam dan upacara-upacara khas untuk meraikan seseorang. dalam masyarakat ini sudah termaktub adat dan istiadat sesuatu strata sosial seseorang itu.1807.. keluarga ini telah mula bertapak di Tempasuk iaitu panggilan oleh masyarakat Iranun terhadap Kota Belud pada satu ketika dahulu. Adat resam. penjual ikan dipasar besar adalah terdiri daripada masyarakat Iranun. masyarakat Iranun merujuk kepada adat resam yang diwarisi oleh mereka daripada datuk nenek mereka yang dinamakan Adat Warisan. Kalau dia dari golongan Datu maka ada caranya dan adatnya sendiri dan begitulah sekiranya golongan biasa. Perkahwinan merupakan salah satu lagi keunikkan atau keistimewaan . Kota Peladok. Adat yang diwarisi daripada datuk nenek ini mesti diikuti dan tidak boleh dilanggar. Walau Bagaimanapun Tempasuk yang dikenali kini bukanlah petempatan masyarakat Iranun tetapi Minanga Tampasuk (Kuala Tempasuk) merupakan petempatan Iranun yang utama di Kota Belud. Berdasarkan kawasan pola petempatan dan kehidupan masyarakat Iranun yang lebih dipengaruhi oleh laut. Liang dan beberapa tempat lagi. Payas-Payas. Katabongan (Kota Bongan).

mereka hendaklah berkhatan atau tori dalam bahasa iranun. Perkahwinan dikalangan masyarakat Iranun di jalankan berlandaskan ajaran islam.masyarakat ini. Manakala bagi golongan bangsawan seperti Datu dan Sarif. bagi orang biasa mereka boleh memakai sebarang warna kecuali kuning dan hijau. Masyarakat Iranun ini juga mengamalkan satu budaya yang unik selepas pengebumian jenazah iatu menunggu kuburan. sama ada perempuan atau lelaki. sekiranya mereka ingkar maka mereka akan dikenakan denda. Beberapa orang akan menunggu kuburan itu selama beberapa hari dan setiap malam mereka berada di kuburuan ini. Seorang lelaki Islam boleh berkahwin lebih daipada seorang tetapi tidak boleh melebihi empat orang pada satu-satu ketika. Pakaian juga merupakan perkara yang harus diteliti dalam perkahwinan masyarakat Iranun. Telah menjadi kebiasaan masyarakat Iranun pada zaman dahulu. Kematian orang biasa diumumkan melalui pukulan tabo (tabuh) di Masjid. Seperti termaktub didalam ajaran Islam. Sekiranya berlaku kematian. warna yang menjadi pakaian pengantinnya adalah hijau. Golongan Datu. pengumuman kematian golongan ini pula ialah dengan cara memukul balu atau baluan. Kematian dalam masyarakat Iranun juga mrupakan satu lagi keistimewaan masyarakat ini. Perkahwinan merupakan satu kemuncak dalam hidup seseorang. Ini berlandaskan pegangan masyarakat ini”senang sama di rasa susah sama ditanggung”. ibubapa memilih pasangan untuk anak-anak mereka. Bagi masyarakat Iranun ada warna tertentu yang ditetapkan kepada seseorang mengikut golongan. Manakala golongan Sarif warna yang digunakan adalah warna kuning. Bagi orang biasa tempoh menunggu tujuh malam. Perkabungan akan dibuat selepas berlaku kematian dimana tidak seorang pun dibenarkan mengadakan . bagi golongan bangsawan pula 40 malam atau sekurang-kurangnya 21 malam.oleh itu tidak hairanlah kalau terdapat ada diantara mereka yang mempunyai isteri lebih daripada seorang. Terdapat dua cara untuk menghebahkan kematian iaitu pertama dengan cara orang biasa dan satu lagi dengan cara bangsawaan. Balu ini diperbuat daripada gabungan alat bunyi-bunyian seperti Gong dan Babendir. tidak kira perempuan ataupun lelaki. maka seharusnya diumumkan kepada penduduk kampung ataupun masyarakat sekitar.

Semasa kematian juga terdapat beberapa perkara yang menjadi kelaziman masyarakat Iranun namun demikian ia tidaklah sampai menyalahi ajaran Islam.sebarang majlis berbentuk hiburan. Apabila orang yang meninggal tersebut terdiri daripada kalangan orang biasa maka ia diumumkan mengunakan pukulan taboh (beduk). apabila mendengar paluan taboh tersebut maka masyarakat faham berlakunya kematian orang biasa. Dari sudut politik. Namun demikian bagi golongan Datu. Mengumumkan kematian dalam Iranun dibezakan berdasarkan darjat simati dalam hirarki masyarakat Iranun. Adat ini berdasarkan kedudukan individu dalam hirarki sistem kemasyarakatan Iranun. kaum ini amat berbangga dengan pencapaian anak watan kaum Iranun iaitu Tan Sri Pandikar Amin Haji Mulia yang sekarang menjawat jawatan sebagai Speaker Dewan Rakyat. Perlanggaran adat merupakan sesuatu perbuatan khianat dan sumbang kepada bangsa. Masyarakat Iranun sangat berpegang kepada adat yang diwarisi turun-menurun dari nenek moyang. Kaum Iranun adalah merupakan etnik yang unik malahan kaum ini walaupun minoriti tetapi sumbangan dan peranannya terhadap pembangunan di Sabah adalah amat penting. Bagi mereka insan ini cukup bermakna dalam survival politik kaum iranun. setiap malam keluarga simati termasuk masyarakat kampung akan . sekurang-kurangnya 21 hari atau paling lama 40 hari. Justeru itu. Contohnya masyarakat Iranun dari golongan bawahan seperti yang digelar oripen maka tidak boleh mengadakan upacara kematian seperti golongan Datu. Hal ini untuk menghormati keluarga si mati. Tan Sri Pandikar merupakan pelopor kepada kebangkitan perjuangan masyarakat Iranun. Seterusnya memandikan mayat. Namun ada sesuatu perkara yang unik untuk dikongsi bersama iaitu tungguh sakuburan (menjaga kuburan) yang mana masyarakat Iranun tidak akan meninggalkan mayat yang baru dikebumikan begitu sahaja tetapi akan menjaga kuburan 24 jam sekurang-kurangnya selama tujuh hari. Dalam masa tujuh hari kematian tersebut. menurunkan mayat serta pengebumian mayat. Bagi kematian dikalangan yang berdarjat tinggi seperti Datu maka kematiannya diumumkan melalui paluan gong dan bebendir yang dipanggil baluh atau pembaluan.

Menyentuh soal pendidikan. iaitu memberi sedekah kepada yang datang berbentuk makanan dalam bungkusan. Peluang suku kaum Iranun untuk mendapat pendidikan sekular adalah amat terbatas khasnya pada zaman penjajah. Pada hari ketujuh atau pitu ah gawi. sama ada pendidikan sekular mahupun keagamaan. walaupun terdapat sekolah-sekolah yang disediakan untuk anak-anak bumiputera di Pulau Borneo namun peluang bagi anak-anak suku kaum Iranun untuk memasuki sekolah-sekolah ini amat terbatas. Menjelang keseratus hari jenazah dikebumikan maka kenduri gatusan akan diadakan. Semasa zaman penjajahan British. malah dikatakan tidak ada peluang langsung. tetapi anak-anak Iranun mempelajari ilmu agama melalui guru-guru di amsjid-masjid atau rumah guru-guru agama. .berkumpul di rumah tempat berlakunya kematian dan sepanjang tujuh malam berturut-turut akan diadakan bacaan tahlil dan pangadih sabangkaibangkaian dan mereka juga akan berjaga setiap malam. Seterusnya pada ulang tahun kematian. suku kaum sangat mementingkan pendidikan anak-anak mereka. walaupun tidak dapat di ajar secara formal di sekolah. Ini disebabkan pihak yang menyediakan sekolah ketika itu pihak-pihak mubaligh kristian. Pada kesupuluh akan diadakan juga kenduri arwah dan seterusnya pada hari kedua puluh atau tengah ah paat puluh kenduri arwah akan dilakukan sekali lagi bersama bacaan tahlil. Seterusnya pada hari keempat puluh jenazah dikebumikan serta pada hari kelima pulah atau tengah ah gatusan kenduri arwah sekali dilakukan. Namun kini suku kaum Iranun dalam aspek pendidikan adalah setanding dengan mana-mana suku kaum di Malaysia dan dewasa ramai di kalangan anak-anak Iranun yang memegang jawatan tinggi dalam kerajaan mahupun swasta. maka ibubapa suku kaum Iranun yang terkenal sebagai suku kaum yang kuat berpegang kepada agama Islam tidak mahu menghantar anaknya belajar di sekolah. Hanya setelah wujudnya sekolah vernakular Melayu barulah ada anak-anak Iranun yang berpegang memasuki sekolah formal. kenduri untuk temegan akan diadakan. kenduri arwah akan diadakan serta pendulang. Dalam pendidikan keagamaan pula.

suku kaum Iranun sangat berpegang kepada pantang larang contohnya kanak-kanak dilarang bermain sembunyi-sembunyi pada waktu senja kerana dikhuatiri akan disembunyikan oleh syaitan. yang membahagikan anggotanya kepada kelas-kelas tertentu. Datu. Baju perempuan seakan-akan baju kurung kedah manakala baju lelaki seakan-akan baju Melayu cekak musang. Dalam susunan strata jawatan dalam sistem pentadbiran tradisional masyarakat Iranun bermula dari Sultan kemudian Radia Moda. Dalam susun lapis masyarakat Iranun. Dalam aspek bahasa pula. Misalnya loghat Kampung Tamau dan Kampung Penampang. lelaki dan wanita menggayakan pakaian tradisional yang diperbuat daripada kain tenun atau kain Mogah.Zaman Kesultanan Sulu merupakan zaman kegemilangan masyarakat Iranun. setiap anggota masyarakat mendapat perlindungan daripada golongan atasan. Lelaki memakai tubau atau tanjak manakala perempuan memakai sinisip di kepala. disamping memakai siambitan atau kain samping pada pakaiannya. Sistem kelas dalam masyarakat Iranun didasarkan kepada keturunan dan pengaruh. Khidmat atau sumbangan yang dimaksudkan adalah berbentuk tenaga dan kebendaan. Namun sesuatu yang menarik dalam basa Iranun ialah wujudnya perbezaan loghat di antara satu tempat dengan tempat yang lain. Panglima. Tarian dan nyanyian pula . Dumata. terdapat sedikit perbezaan dalam sebutan dan istilah tertentu. Manakala dari aspek pantang larang pula. Pendeta. Sakup. suku kaum Iranun mempunyai bahasa sendiri yang dikenali sebagai basa Iranun. pihak berpengaruh akan memberi perlindungan manakala pihak yang dilindungi akan berkhidmat sumbangan kepada pihak yang melindunginya. Oripen dan Baniaga. Pakaian tradisional suku kaum Iranun pula. Dalam sistem hubungan perlindungan yang wujud dalam masyarakat Iranun. Pada zaman itu masyarakat Iranun mempunyai susun lapis masyarakat bersrata.

namun seni persembahan ini mengandungi unsur-unsur mistik yang dikaitkan dengan ilmu perubatan tradisional. kulintangan dan bebendir diketegorikan seni persembahan gholintangan atau bertitik dan alat muzik ini boleh dimainkan mengikut irama tertentu seperti irama timpalas dan andu-andu amareges. Alat-alat muzik suku kaum Iranun dapat dibahagikan kepada alat paluan. gandang. tinubau dan debak menjadi suatu kemestian dalam majlis-majlis keramaian seperti majlis perkahwinan. Nasi merupakan makanan utama suku kaum Iranun seperti juga kaum-kaum lain di Malaysia. . alat tiupan dan alat bertali. Permaianan luar merupakan permainan yang dimainkan di luar rumah iaitu di tanah lapang. Contoh-contoh permainan luar ialah sepak manggis dan bedtid atau gasing. di padang dan tepi pantai sama ada laut mahupun sungai.merupakan cabang budaya Iranun. maksudnya bagi set alat muzik sperti agong. Bagi seni persembahan pangalai ia memerlukan alat muzik seperti benbendir dan debak yang diperbuat daripada pokok bulu. Setiap set alat muzik dikategori dari sudut seni persembahan. Permainan tradisonal dibahagikan kepada dua kategori iaitu permainan laur dan permainan dalam. Namun apa yang menarik dalam jenis makanan Iranun ialah lauk-pauknya seperti siager yang diperbuat daripada ikan yu atau ikan pari. Suatu ketika dahulu golongan muda-mudi suku kaum Iranun gemar dengan nyanyian berbentuk puisi seperti bayuk dan darangen. Makanan merupakan salah satu jenis budaya bercorak kebendaan. Manakala biola digunakan untuk seni persembahan yang dipanggil pamiola. Manakala tarian seperti sumagayau.

. 1. Melalui paluan balu dan tabu penduduk setempat/orang ramai dapat membezakan status/taraf orang yang telah meninggal dunia. Oleh iaitu itu Balu ada cara dan untuk mengumumkan kematian tersebut.Kematian Apabila berlaku kematian.Memalu alat-alat bunyian Tabu. iaitu. Tujuannya adalah untuk mengumumkan/memberi tahu bahawa ada kematian di tempat tersebut. . maka harus diumumkan kepada semua penduduk kampung kerana berlandaskan pegangan prinsip susah senang ditempohi bersama. antarnya Mengumumkan ialah . Dalam masyarakat Iranun mempunyai beberapa tatacara apabila berlaku kematian.Selain itu piaren yang mana ramuannya terdiri daripada ikan dengan kepada parut dan banyak lagi jenis makanan tradisional suku kaum ini.

Perempuan a) b) c) Masa a) b) Kanak-kanak Remaja Dewasa 8 12 6 kali kali Midesah Balu midedsah midesah 13 bagi itu 9 15 7 kali kali kali Lelaki midesah midesah midesah datu/syarif meninggal. melodinya dicipta khas untuk orang yang meninggal sahaja.kali kali kali Mati .1. 2. Mengumumkan Menggunakan Tabu. gendang. gong dan babendir. 1. ditetapkan bagi golongan biasa Pengumuman menggunakan tabu yang dipalu/dipukul daripada masjid dan bilangan a) b) c) 2. pukulan Kanak-Kanak Remaja Dewasa Mengunjungi Keluarga 8 12 Si tabu 6 iaitu. dan Memukul Selepas sahaja golongan disahkan dimandikan seseorang mayat Ketika c) Ketika mayat diturunkan dan seterusnya dihantar ke perkuburan.) yang dipukul di rumah keluarga si mati. iaitu.1 Mengumumkan Menggunakan Balu yang ditetapka bagi golongan Datu/Syarif Balu adalah gabungan alat-alat bunyi-bunyian seperti . Bilangan paluan/pukulan balu berdasarkan kepada peringkat usia si mati.

antaranya ialah beras. kerana dikatakan bertentangan dengan agama Islam. Namun masa kini tradisi jamuan dalam kematian jarang diadakan atau tidak ada lagi sama sekali. gula.kayu api. Kaum perempuan pula akan membuat kerja-kerja didapaur. Kebiasannya payung tersebut digunakan semasa dalam perkahwinan dan kematian sahaja. seperti kaum lelaki akan membuat keranda dan usunan ( jika si matai golongan datu/syarif). Seorang daripada keluarga terdekat si mati akan turut menaiki usunan berkenaan untuk memayugi keranda berkenaan. Pada masa dulu menjadi satu kewajiban bagi masyarakat Iranun apa bila berlaku kematian. Memandikan kalangan Mayat balu akan ahli-ahlinya. Pengunjung akan bergotong royong untuk menyiapkan semua keperluan.Keluarga si mati akan dikunjugi oleh masyarakat / penduduk kampung dengan membawa bersama beberapa derma atau bantuan. wang dan berbagai lagi. Pengebumian Jenazah . Pada masa ini telah ramai penduduk kampung atau keluarga membentuk JK Tabung Khairat untuk kemudahan apa bila berlaku kematian dalam 3. 5. Menghantar maya ke Perkuburan . Bagi keluarga si mati yang tidak berkemampuan (orang susah) penduduk kampung akan menghulurkan bantuan atau menderma kepada keluarga berkenaan. seperti masak dan lain-lain. pihak keluarga si mati akan menyembelih kerbau atau lembu untuk dijamu kepada tetamu yang menziarah.Selesai membaca talkhin keluarga si mati akan . Jamuan diadakan sebagai terima kasih kepada tetamu atas bantuan mereka jenazah diuruskan sehingga selesai dan seterusnya dikebumikan.Balu di pukul dan jenazah akan dibawa dengan menggunakan usunan ( bagi mayat golongan datu/syarif). dipukul 4. Payang yang digunakan adalah payung yang direka khas. padi.

Setiap kali kenduri diadakan. Hari ketujuh .diadakan menjelang hari raya atau hari-hari lain. bagi mereka yang berada sekurang-kurangnya seekor kerbau atau sapi akan disembelih. Sebelum kenduri dibuat pembacaan Al-Quaran diadakan sehingga khatam yang dipanggil pangadi sa bangkai-bangkaian. Selain itu juga setiap malam orang alim atau kali akan kerumah untuk membaca doa dan tahlil yang dipanggil dalimakan. Tempoh menjaga kuburan tersebut ialah 40 hingga 21 malam bagi golongan datu/syarif dan bagi golongan biasa memadai 7 malam. kenduri Hari ke 21 : ini disebut dua pulu agu isa atau tenga pat pulu 3. Parkara ini kewajiban bagi golongan bangsawan khasnya kenduri hari ke 7.membina sulap atau khemah tempat tinggal semantara di perkarangan kuburan tersebut untuk menunggu/menjaga jenazah yang baru dikubur. Kenduri . Kenduri arwah .Terdapat bilangan hari bagi mengadakan kenduri arwah. hijau bagi golongan datu. kuning untuk golongan syarif dan putih bagi golongan biasa. Kenduri Hari ke 40 : Jenazah genap di kebumikan sudah 40 hari 4. 1. hari tersebut . Kenduri Temegan: Genap 1 tahun jenezah dikebumikan 6. 40 dan ke 100 hari. ialah. Seelum meninggalkan kuburan kelambu akan dibuat di atas kubur si mati.dikenali dengan kenduri pitu gawi. Kenduri Gatusan : Jenezah genap 100 di kebumikan 5. . .iaitu 7 hari selepas jenazah dikebumikan. 6.- 2.

maka adat dan cara meraikannya adalah mengikut adat yang ditetapkan dan begitu juga kepada golongan syarif dan golongan biasa. Memilih Pasangan Pada zaman dahulu.Upacara Perkahwinan Masyarakat Iranun dan Adat Perkahwinan dalam masyarakat Iranun berlandaskan ajaran agama Islam dan acara untuk meraikannya adalah mengikut status/taraf sesorang itu. 1. Berikut adalah adat dalam upacara perkahwinan Masyarakat Iranun. Jika dia dari golongan datu. mereka akan menjalankan adat masing-masing seperti yang ditetapkan kepada golongan mereka. Pertunangan . ibu bapa memilih pasangan untuk anak lelaki mereka. Lazimnya orang tua mereka adalah kalangan keluarga atau mempunyai hubungan kekeluargaan supaya hubungan antara mereka sentiasa terjalin dan lebih erat 2. Anak perempuan yang pilihan tidak menyetujui pilihan orang tua mereka dianggap anak durhaka. lagi.

Semasa dalam pertunangan kedua pasangan tidak dibenarkan berjumpa atau berdua-duaan. kehadiran rombongan lelaki akan diraikan dengan suasana yang meria dan berbagai acara kebudayaan diadakan. Sepak Manggis dan datu-datuan. Silat. Jika antara pasangan ini hendak melihat pasangan masing-masing. Sepak Manggis merupakan permainan rakyat yang mesti diadakan dalam mana-mana majlis perkahwinan. pagidsa-idsa dan kelahiran bayi. Darangen. antaranya ialah Kulintangan. mereka hanya dapat menyampaikan melalui kiriman hadiah munsala atau sapu tangan yang dibuat khas atau kuih-muih juga dibuat oleh Selepas acara meresek dan persetujuan telah dicapai antara kedua pasangan keluarga. maka Hari Peundingan/Pagidsa-Idsa ditentukan. kedua belah keluarga akan mengadakan majlis keramaian atau kalilang. Sekiranya mereka daripada golongan datu dan syarif maka majlis akan diadakan sehingga 7 hari dan jika dari golongan biasa majlis berkenaan memadai dengan satu hingga 3 hari sahaja. Rombongan lelaki lazimnya diketui oleh Ketua Kampung akan bertandang ke rumah pihak perempuan. Tinobou. . mereka terpaksa mengintip atau melihat dari jauh sahaja dan begitu juga andainya kedua-dua mereka yang tunangnya (perempuan) 3. Tujuan Pagidsa-idsa diadakan adalah untuk mewar-warkan atau mengumumkan kepada masyarakat setempat tentang peminangan dan jumlah berian atau betang yang dipersetujui. Dalam majlis tersebut. Tempoh masa majlis keramaian bagi meraikan majlis tersebut bergantung kepada taraf/status golongan seseorang itu. Pagidsa-Idsa ( Hari Perundingan) ingin berupa melahirkan perasaan cinta. Pada hari PagidsaIdsa diadakan.

Manakala Safar dan Ramadhan hanya untuk orang . 4. Usunan . Bagi mereka hari dan bulan mempunyai pengaruh yang kuat ke atas masa depan kehidupan kedua-dua pengantin.baju dan kalung. kedua. Zulhijah dan Rabiulakhir. kenam. Tempoh meraikan Majlis Perkahwinan bagi golongan datu ialah 3 hingga 7 hari 5. Semasa bulan terang. katil. ke 10 dan ke 14. kelapan.Selesai perundingan pihak akan menyerahkan berbagai peralatan perempuan diserahkan kepada bakal tunangnya seperti cincin. kelambu. Manakala hari-hari semasa gelap ialah hari ke lima. ke 11 dan Masyarakat Iranun ke membahagikan satu 12. Hari-hari yang baik bergantung kepada hari bulan. ke lapan. Zulkaedah. Bulan-bulan yang dianggap baik untuk melangsungkan perkahwinan adalah bulan Syaban. manakala bahagian kedua atau delem ialah dari 16 hingga hari ke 30 5. tikar berhias.orang yang dianggap alim sahaja. Bahagian Pertama atau Sebang mulai satu hari bulan hingga 15 hari bulan terang. hari yang menjadi pilihan ialah hari pertama. antaranya ialah menyediakan tempat tidur pengantin seperti tilam.1 sebelum dan selepas. pinggan mangkuk dan lain-lain keperluan. bantal bersulam. Hari Perkahwinan Berbagai persiapan diadakan untuk meraikan majlis perkahwinan. kain sarung. Menentukan Hari Perkahwinan Masyarakat Iranun amat teliti bagi menentukan Hari Perkahwinan. bulan kepada dua bahagian.

rokok. Sekiranya pihak perempuan telah berpuas hati barulah Ulu aDamak yang dibawa oleh rombongan lelaki diterima dan dipersilakan naik kerumah. beras dan kuih muih yang biasanya disimpan kedalam bekas yang dibuat daripada tembaga ( bagi golongan datu) dan golonga bisa Ulu a Damak dibungkus dalam kain.Usunan ialah tempat pengantin lelaki duduk dan diangkat oleh beberapa orang lelaki ke rumah pengantin perempuan. bayuk dan sebagainya. 6. Usunan dihias cantik dengan menggunakan kain-kain yang dihias 5. pihak perempuan akan melepaskan das timbakan ke atas menandakan ketibaan pengantin lelaki telah tiba. tinobow. Sebelum naik ke rumah rombongan lelaki diminta mempersembahkan beberapa acara tradisi seperti silat. Pengantin lelaki diturunkan dari Usunan dan diangkat oleh dua . Usunan hanya digunakan oleh golongan datu dan syarif sahaja. Golongan biasa memadai menggunakan kuda sahaja. Jika perempuan 2 orang pawai maka lelaki juga mesti menyediakan dua pawai (bagi golongan datu) dan memadai seorang pawai bagi pengantin golongan biasa. Ulu Sebelum bertolak rombongan lelaki dikehendaki menyediakan Ulu a-Damak yang berupa bahan makanan seperti sirih. Pengantin lelaki diapit oleh pengapit yang dipanggil pawai. Jumlah pawai bergantung dengan bilangan pawai kedua-duanya. timbakan akan dibalas oleh rombongan lelaki dengan beberapa das timbakan juga bergantung dengan taraf /status golongan kedua pihak. Isi Ulu a-Damak tersebut akan dibagi-bagikan kepada tetamu khas pihak perempuan. Ketibaan Pengantik Lelaki di Rumah Pengantin Perempuan Setiba rombongan lelaki di perkarangan rumah pihak perempuan.2 dengan manik -manik dan tikar mengkuang a-Damak yang dihias. Selesai berbalas-balas tembakan. rombongan dijemput oleh rombongan perempuan. diserahkan kepada mereka yang menyambut kedatangan pihak lelaki. pinang.

kuningan bagi golonga syarif dan golongan biasa boleh memilih berbagai warna kecuali warna hijau dan kuning. Warna hijau bagi golonga datu. wakil pengantin lelaki mestilah mempersembahkan beberapa rangkap syair dan bayuk sehingga pihak perempuan puas hati barulah pengantin lelaki dibenarkan masuk untuk membatalkan air sembahyang. Upacara nikah dijalankan oleh Imam dengan disaksikan oleh beberapa orang. syair sebelum menjatuhkannya pengantin pengantin 6. Selesai akad nikah bacaan berjanji (salawat kepada nabi) dilakukan dan serentak dengan itu juga imam akan mengiringi pengantin lelaki ke pelamin tempat pengantin perempuan duduk untuk membatalkan air sembahyang. Pakaian Pengantin Pakaian juga merupakan perkara penting dan harus ada penelitian dalam setiap perkahwinan masyarakat Iranun.orang dan kakinya tidak dibenarkan menyentuh tanah. Senarai Pengantin Lelaki 1. Tanjak atau Dastar . Kemudian pengantin lelaki akan didudukkan di atas tilam yang disediakan sementara menunggu akad nikah. Penggunaan / pemakaian warna dalam pakaian pengantin juga telah ditentukan bagi seseorang mengikut golongan . Pengantin lelaki akan memusingmusing sapu tangan di atas kepala ke Selepas itu pengantin dengan dan perempuan Bayuk pengantin perempuan ribaan lelaki menyentuh dahi ibu jarinya.1 perempuan.Sejenis kain yang ditenun khas dan dipakai di kepala . 7. Sebelum Imam membuka beberapa tabir sebagai kain rentang dihadapan pelamin. Sekiranya mereka memakai menggunakan warna hijau dan kuning mereka dikatakan melanggar adat resam dan boleh didenda.

5. Baju Sinipak . Perempuan kepala 2. Bobotolan - Sejenis tali pinggang khas ( berkepala Besar) 3. Baju ini juga disulam dengan mata a-lambouan ( manik permata) 4. Galon/Tali Pinggang . Keris Iranun . yang ditenun perempuan kasut Gelang emas pangantin atau Talumpa loket dan .Baju yang dibuat khas. seluar Loket atau yang dsisempitkan dan kasut dibahagian Cincin bawah. 6. lenganya dibelah sehingga kes siku. 7.seperti lelaki perempuan juga menggunakan pakai seperti pakaian lelaki cuma bezanya perempuan tidak memakai seluar sebalikkanya perempuan memakai kain khas atau sarung yang disulam 3. Seluar Talumpa Maines Gelang. Sinisip Pengantin dipakai dibahagian lelaki.2.sejenis tali pinggang yang dibuat khas untuk merampingkan 4. Baju Sinipak . 5. Cincin. Malong Kuku Emas lagi kain pinggang khas dipakai atau di jari pengantin sarung perempuan. 6. Emas 7.Keris ini merupakan sesuatu yang dimestikan dipakai oleh pengantin Pakaian 1.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful