Asal Iranun atau Illanun ialah nama satu suku kaum yang dikategorikan sebagai penduduk bumiputera Sabah

. Iranun bermaksud berkasih-kasihan. Berkasihkasihan ini bermaksud wujudnya sistem hubungan sosial yang amat erat, yang terikat oleh tali persaudaraan yang amat intim, yang berlandaskan sistem kerjasama dan gotong-royong. Disebabkan mereka merupakan pelayar yang cekap, tempat tinggal masyarakat Iranun banyak tertumpu di kawasan tepi pantai. Namun ada juga yang terletak di bahagian dalam daerah. Masyarakat Iranun ini banyak menetap di daerah Kota Belud, seperti di kampung Pantai Emas, Kaguraan, Kota Peladok, Tamau, Paya-Payas, Marampayan, Kota Bongan, dan lain-lain. Selain itu, masyarakat Iranun juga tinggal di kampung-kampung di Lahad Datu, Kudat, Likas dan Kota Kinabalu. Jumlah mereka pada 2006 dianggarkan seramai 25,000-30,000 orang. Di luar Malaysia, masyarakat Iranun juga boleh ditemui di Kepulauan Sulu dan Mindanao, Filipina.

Masyarakat Iranun mempunyai dialek atau bahasa yang tersendiri dikenali sebagai basa Iranun. Bahasa Iranun ini digolongkan dalam kumpulan bahasa Hesperonesia, iaitu salah satu kumpulan keluarga bahasa Austronesia (Encyclopedia of World Culture, 1993: 101). Sesuatu yang menarik tentang bahasa ini ialah wujudnya kelainan di antara satu kawasan dengan kawasan yang lain. Contohnya dialek Kaguraan dan dialek Marampayan yang memperlihatkan beberapa perbezaan. Perkara yang serupa dikesan pada dialek Iranun yang dituturkan di Tungku, Lahad Datu di pantai timur Sabah dengan dialek Iranun di pantai barat Sabah (Datu Bandira Datu Alang, 1992: 73-4). Walaupun terdapat perbezaan di antara dialek tersebut, tetapi faktor ini bukanlah penghalang untuk mereka berinteraksi. Dalam hal lain, tahap saling memahami di antara dialek tersebut masih tinggi. Hal ini membolehkan mereka berinteraksi dengan baik. Bahasa Iranun Marampayan dianggap sebagai bahasa Iranun baku dan digunakan oleh kebanyakan penutur bahasa Iranun di Sabah. Kebanyakan penutur bahasa Iranun juga menguasai bahasa sukuan yang lain dan juga bahasa Melayu sebagai bahasa kebangsaan. Namun demikian, tidak dinafikan bahawa terdapat juga golongan Iranun yang tidak tahu bertutur dalam bahasa Melayu, tetapi

Setiap nama ini mempunyai sejarah tersendiri dan sebab mengapa ia sering digunakan oleh kaum lain didalam melambangkan kaum Iranun. bahasa Melayu merupakan bahasa komunikasi antara kaum. Iranon-Meranao atau Merano. yang dimaksudkan berkasih-kasihan adalah merujuk kepada sistem sosial yang amat erat. Ada pendapat yang mengatakan bahawa mereka ini berasal dari Pulau Borneo sendiri. Bahasa Iranun pula merupakan bahasa ibunda bagi masyarakat Iranun. kedua-dua bahasa ini mempunyai hubungan dari segi pengaruh. yang terikat oleh tali . Perkataan lanun dianggap berasal dari nama suku kaum ini. Hal ini bermakna bahasa Melayu sebagai bahasa rasmi dan bahasa kebangsaan Malaysia sudah pasti mempunyai pengaruh yang kuat terhadap bahasa-bahasa sukuan lain yang bukan dominan termasuklah bahasa Iranun. Di Sabah. Seperti suku kaum lain. Suku kaum iranun merupakan etnik minoriti di Sabah dan turut dikategorikan sebagai penduduk bumiputera Sabah. Iranun bermaksud berkasih-kasihan. Dalam kehidupan seharian masyarakat Iranun pada masa kini secara khususnya. Irranun. Malahan sejarah kewujudan kaum Iranun di Sabah turut menjadi persoalan yang menarik.bilangan golongan ini cuma sedikit sahaja. Illanun. dan tidak kurang pula pendapat yang mengatakan bahawa mereka berasal dari Mindanao. Iranun juga mempunyai beberapa keistimewaan yang sukar didapati daripada suku kaum yang lain. Suku kaum ini juga dikenali dengan pelbagai nama antaranya Iranun. Ilanun. Perhubungan antara bahasa Melayu dengan bahasa Iranun di Sabah ini memperlihatkan pengaruh yang kuat daripada bahasa yang dominan kepada bahasa yang bukan dominan. antaranya ialah Makna perkataan Iranun itu sendiri. yakni bahasa sukuan.

suku kaum Iranun merupakan suku yang beragama Islam. Selain itu. hal ini bukan sahaja berlaku ketika majlis perkahwinan bahkan juga ketika berlakunya kematian. Pada masa ini juga sistem kerjasama dan gotong royong akan terjalin terutama ketika menyediakan khemah. Di sekolah-sekolah didaerah Kota Belud.Malabang di percayai telah sampai di Sabah pada tahun . memasak dan sebagainya. Daerah Kota Belud pasti akan diwakili oleh suku kaum Iranun. Penempatan masyarakat Iranun di Sabah juga merupakan satu keistimiweaan suku kaum ini. Namun ada juga dikalangan masyarakat Iranun yang menyumbangkan derma berbentuk keperluan asas seperti beras. gula. namun ia tidak dapat disahkan akan kebenaranya. Sehingga sekarang situasi atau keadaan ini dapat dilihat dikawasan petempatan kaum Iranun khususnya dikampung-kampung sekitar Kota Belud. Menelusuri sejarah penempatan Iranun di Sabah. Seperti yang kita maklum. tepung dan sebagainya. Majlis perkahwinan merupakan salah satu tempat untuk masyarakat Iranun berkumpul atau beramah mesra antara satu sama lain. satu lagi keistimewaan suku kaum Iranun adalah pegangan agama yang kuat. Tilawah Al-Quran. Sehingga sekarang masyarakat Iranun akan membuat kutipan derma berbentuk wang ringgit. Selain itu. Malahan melalui perbualan secara tidak formal dengan salah satu pemimpin dari suku kaum ini. kaum Iranun andai tidak keterlaluan saya katakana adalah suku kaum yang menjadi contoh kepada kaum lain didalam perlaksanaan ajaran Islam. dilandaskan kepada sistem kerjasama dan gotong royong. malahan Imam daerah turut disandang oleh anak watan kaum Iranun. masyarakatnya terlalu mementingkan ajaran islam.persaudaraan yang amat intim. beliau telah menyatakan bahawa ramai penyokong Parti Islam Se-Malaysia atau PAS adalah dari kelompok ini. satu keluarga Iranun dari Malabang (di Lanao del Sun) yang diketuai oleh Sultan Sa. Lantaran itu. Azan dan nasyid. Merujuk kepada wakil Tilawah Al-quran peringkat daerah. Di daerah Kota Belud misalnya. pelajar kaum Iranun pasti menjadi wakil sama ada pertandingan Hafazan.

Adat resam. Berdasarkan kawasan pola petempatan dan kehidupan masyarakat Iranun yang lebih dipengaruhi oleh laut. punyai adat dan caranya tersendiri. Marabau. Katabongan (Kota Bongan). Lagipun. Kota Peladok.. Kalau dia dari golongan Datu maka ada caranya dan adatnya sendiri dan begitulah sekiranya golongan biasa. kenyataan di atas merupakan satu kenyataan yang tidak dapat di sangkal lagi. masyarakat Iranun merujuk kepada adat resam yang diwarisi oleh mereka daripada datuk nenek mereka yang dinamakan Adat Warisan. ritual dan upacara tradisi Iranun turut menyumbang kepada keistimiewaan suku kaum ini berbanding dengan kaum yang lain. dalam masyarakat ini sudah termaktub adat dan istiadat sesuatu strata sosial seseorang itu. penjual ikan dipasar besar adalah terdiri daripada masyarakat Iranun. Perkahwinan merupakan salah satu lagi keunikkan atau keistimewaan . keluarga ini telah mula bertapak di Tempasuk iaitu panggilan oleh masyarakat Iranun terhadap Kota Belud pada satu ketika dahulu. Walau Bagaimanapun Tempasuk yang dikenali kini bukanlah petempatan masyarakat Iranun tetapi Minanga Tampasuk (Kuala Tempasuk) merupakan petempatan Iranun yang utama di Kota Belud. Hal ini berbeza dengan masyarakat kaum lain kerana keunikkan kaum Iranun adalah mudah dikenali dengan berdasarkan bidang pekerjaan mereka. Kuala Tempasuk ini terdiri daripada beberapa buah kampong Iranun yang dikenali dengan nama Tamau. Bagi adat resam dan upacara-upacara khas untuk meraikan seseorang. Adat yang diwarisi daripada datuk nenek ini mesti diikuti dan tidak boleh dilanggar. Perbuatan melanggar adat ini merupakan sesuatu yang sumbang dan menyeleweng. Penentuan kedudukan seseorang mengikut adat masyarakat Iranun amat tegas.1807. tetapi pada masa kini ramai anak-anak dari kaum ini mulai memilih bekerja di kawasan bandar. Payas-Payas. juga. Pantai Emas. Di pekan Kota Belud misalnya. Liang dan beberapa tempat lagi. Justeru itu juga tidak hairanlah apabila para nelayan atau pemborong ikan adalah daripada suku kaum Iranun.

bagi orang biasa mereka boleh memakai sebarang warna kecuali kuning dan hijau. Perkabungan akan dibuat selepas berlaku kematian dimana tidak seorang pun dibenarkan mengadakan . Manakala bagi golongan bangsawan seperti Datu dan Sarif. Kematian dalam masyarakat Iranun juga mrupakan satu lagi keistimewaan masyarakat ini. Balu ini diperbuat daripada gabungan alat bunyi-bunyian seperti Gong dan Babendir. pengumuman kematian golongan ini pula ialah dengan cara memukul balu atau baluan. warna yang menjadi pakaian pengantinnya adalah hijau.oleh itu tidak hairanlah kalau terdapat ada diantara mereka yang mempunyai isteri lebih daripada seorang. Bagi masyarakat Iranun ada warna tertentu yang ditetapkan kepada seseorang mengikut golongan. Beberapa orang akan menunggu kuburan itu selama beberapa hari dan setiap malam mereka berada di kuburuan ini. Kematian orang biasa diumumkan melalui pukulan tabo (tabuh) di Masjid. Seperti termaktub didalam ajaran Islam. bagi golongan bangsawan pula 40 malam atau sekurang-kurangnya 21 malam. Golongan Datu. Terdapat dua cara untuk menghebahkan kematian iaitu pertama dengan cara orang biasa dan satu lagi dengan cara bangsawaan. Bagi orang biasa tempoh menunggu tujuh malam. mereka hendaklah berkhatan atau tori dalam bahasa iranun. tidak kira perempuan ataupun lelaki. Seorang lelaki Islam boleh berkahwin lebih daipada seorang tetapi tidak boleh melebihi empat orang pada satu-satu ketika. maka seharusnya diumumkan kepada penduduk kampung ataupun masyarakat sekitar. Sekiranya berlaku kematian. Ini berlandaskan pegangan masyarakat ini”senang sama di rasa susah sama ditanggung”. Masyarakat Iranun ini juga mengamalkan satu budaya yang unik selepas pengebumian jenazah iatu menunggu kuburan. Pakaian juga merupakan perkara yang harus diteliti dalam perkahwinan masyarakat Iranun. ibubapa memilih pasangan untuk anak-anak mereka. Perkahwinan dikalangan masyarakat Iranun di jalankan berlandaskan ajaran islam. sekiranya mereka ingkar maka mereka akan dikenakan denda. Manakala golongan Sarif warna yang digunakan adalah warna kuning. sama ada perempuan atau lelaki. Telah menjadi kebiasaan masyarakat Iranun pada zaman dahulu. Perkahwinan merupakan satu kemuncak dalam hidup seseorang.masyarakat ini.

Kaum Iranun adalah merupakan etnik yang unik malahan kaum ini walaupun minoriti tetapi sumbangan dan peranannya terhadap pembangunan di Sabah adalah amat penting. kaum ini amat berbangga dengan pencapaian anak watan kaum Iranun iaitu Tan Sri Pandikar Amin Haji Mulia yang sekarang menjawat jawatan sebagai Speaker Dewan Rakyat. setiap malam keluarga simati termasuk masyarakat kampung akan . Dari sudut politik. Apabila orang yang meninggal tersebut terdiri daripada kalangan orang biasa maka ia diumumkan mengunakan pukulan taboh (beduk). Hal ini untuk menghormati keluarga si mati. Contohnya masyarakat Iranun dari golongan bawahan seperti yang digelar oripen maka tidak boleh mengadakan upacara kematian seperti golongan Datu. Bagi mereka insan ini cukup bermakna dalam survival politik kaum iranun. Adat ini berdasarkan kedudukan individu dalam hirarki sistem kemasyarakatan Iranun. Mengumumkan kematian dalam Iranun dibezakan berdasarkan darjat simati dalam hirarki masyarakat Iranun. menurunkan mayat serta pengebumian mayat. Seterusnya memandikan mayat. Namun ada sesuatu perkara yang unik untuk dikongsi bersama iaitu tungguh sakuburan (menjaga kuburan) yang mana masyarakat Iranun tidak akan meninggalkan mayat yang baru dikebumikan begitu sahaja tetapi akan menjaga kuburan 24 jam sekurang-kurangnya selama tujuh hari. apabila mendengar paluan taboh tersebut maka masyarakat faham berlakunya kematian orang biasa. Justeru itu.sebarang majlis berbentuk hiburan. Semasa kematian juga terdapat beberapa perkara yang menjadi kelaziman masyarakat Iranun namun demikian ia tidaklah sampai menyalahi ajaran Islam. Tan Sri Pandikar merupakan pelopor kepada kebangkitan perjuangan masyarakat Iranun. Bagi kematian dikalangan yang berdarjat tinggi seperti Datu maka kematiannya diumumkan melalui paluan gong dan bebendir yang dipanggil baluh atau pembaluan. Perlanggaran adat merupakan sesuatu perbuatan khianat dan sumbang kepada bangsa. Dalam masa tujuh hari kematian tersebut. Namun demikian bagi golongan Datu. Masyarakat Iranun sangat berpegang kepada adat yang diwarisi turun-menurun dari nenek moyang. sekurang-kurangnya 21 hari atau paling lama 40 hari.

Seterusnya pada hari keempat puluh jenazah dikebumikan serta pada hari kelima pulah atau tengah ah gatusan kenduri arwah sekali dilakukan. Hanya setelah wujudnya sekolah vernakular Melayu barulah ada anak-anak Iranun yang berpegang memasuki sekolah formal. Pada hari ketujuh atau pitu ah gawi. Pada kesupuluh akan diadakan juga kenduri arwah dan seterusnya pada hari kedua puluh atau tengah ah paat puluh kenduri arwah akan dilakukan sekali lagi bersama bacaan tahlil. malah dikatakan tidak ada peluang langsung. Seterusnya pada ulang tahun kematian. walaupun terdapat sekolah-sekolah yang disediakan untuk anak-anak bumiputera di Pulau Borneo namun peluang bagi anak-anak suku kaum Iranun untuk memasuki sekolah-sekolah ini amat terbatas. suku kaum sangat mementingkan pendidikan anak-anak mereka. iaitu memberi sedekah kepada yang datang berbentuk makanan dalam bungkusan.berkumpul di rumah tempat berlakunya kematian dan sepanjang tujuh malam berturut-turut akan diadakan bacaan tahlil dan pangadih sabangkaibangkaian dan mereka juga akan berjaga setiap malam. tetapi anak-anak Iranun mempelajari ilmu agama melalui guru-guru di amsjid-masjid atau rumah guru-guru agama. Namun kini suku kaum Iranun dalam aspek pendidikan adalah setanding dengan mana-mana suku kaum di Malaysia dan dewasa ramai di kalangan anak-anak Iranun yang memegang jawatan tinggi dalam kerajaan mahupun swasta. Ini disebabkan pihak yang menyediakan sekolah ketika itu pihak-pihak mubaligh kristian. sama ada pendidikan sekular mahupun keagamaan. kenduri untuk temegan akan diadakan. Dalam pendidikan keagamaan pula. Semasa zaman penjajahan British. kenduri arwah akan diadakan serta pendulang. Menyentuh soal pendidikan. Peluang suku kaum Iranun untuk mendapat pendidikan sekular adalah amat terbatas khasnya pada zaman penjajah. maka ibubapa suku kaum Iranun yang terkenal sebagai suku kaum yang kuat berpegang kepada agama Islam tidak mahu menghantar anaknya belajar di sekolah. Menjelang keseratus hari jenazah dikebumikan maka kenduri gatusan akan diadakan. walaupun tidak dapat di ajar secara formal di sekolah. .

Dalam sistem hubungan perlindungan yang wujud dalam masyarakat Iranun. pihak berpengaruh akan memberi perlindungan manakala pihak yang dilindungi akan berkhidmat sumbangan kepada pihak yang melindunginya. Oripen dan Baniaga. Sakup. Dumata. Dalam aspek bahasa pula. lelaki dan wanita menggayakan pakaian tradisional yang diperbuat daripada kain tenun atau kain Mogah.Zaman Kesultanan Sulu merupakan zaman kegemilangan masyarakat Iranun. disamping memakai siambitan atau kain samping pada pakaiannya. suku kaum Iranun sangat berpegang kepada pantang larang contohnya kanak-kanak dilarang bermain sembunyi-sembunyi pada waktu senja kerana dikhuatiri akan disembunyikan oleh syaitan. Tarian dan nyanyian pula . Pada zaman itu masyarakat Iranun mempunyai susun lapis masyarakat bersrata. Datu. Pakaian tradisional suku kaum Iranun pula. Misalnya loghat Kampung Tamau dan Kampung Penampang. Pendeta. terdapat sedikit perbezaan dalam sebutan dan istilah tertentu. Lelaki memakai tubau atau tanjak manakala perempuan memakai sinisip di kepala. Manakala dari aspek pantang larang pula. Baju perempuan seakan-akan baju kurung kedah manakala baju lelaki seakan-akan baju Melayu cekak musang. Khidmat atau sumbangan yang dimaksudkan adalah berbentuk tenaga dan kebendaan. yang membahagikan anggotanya kepada kelas-kelas tertentu. Dalam susunan strata jawatan dalam sistem pentadbiran tradisional masyarakat Iranun bermula dari Sultan kemudian Radia Moda. suku kaum Iranun mempunyai bahasa sendiri yang dikenali sebagai basa Iranun. Panglima. setiap anggota masyarakat mendapat perlindungan daripada golongan atasan. Namun sesuatu yang menarik dalam basa Iranun ialah wujudnya perbezaan loghat di antara satu tempat dengan tempat yang lain. Dalam susun lapis masyarakat Iranun. Sistem kelas dalam masyarakat Iranun didasarkan kepada keturunan dan pengaruh.

Contoh-contoh permainan luar ialah sepak manggis dan bedtid atau gasing. Makanan merupakan salah satu jenis budaya bercorak kebendaan. Permainan tradisonal dibahagikan kepada dua kategori iaitu permainan laur dan permainan dalam. Permaianan luar merupakan permainan yang dimainkan di luar rumah iaitu di tanah lapang. tinubau dan debak menjadi suatu kemestian dalam majlis-majlis keramaian seperti majlis perkahwinan. Suatu ketika dahulu golongan muda-mudi suku kaum Iranun gemar dengan nyanyian berbentuk puisi seperti bayuk dan darangen. di padang dan tepi pantai sama ada laut mahupun sungai. Namun apa yang menarik dalam jenis makanan Iranun ialah lauk-pauknya seperti siager yang diperbuat daripada ikan yu atau ikan pari.merupakan cabang budaya Iranun. Bagi seni persembahan pangalai ia memerlukan alat muzik seperti benbendir dan debak yang diperbuat daripada pokok bulu. alat tiupan dan alat bertali. Nasi merupakan makanan utama suku kaum Iranun seperti juga kaum-kaum lain di Malaysia. Alat-alat muzik suku kaum Iranun dapat dibahagikan kepada alat paluan. gandang. namun seni persembahan ini mengandungi unsur-unsur mistik yang dikaitkan dengan ilmu perubatan tradisional. Manakala tarian seperti sumagayau. maksudnya bagi set alat muzik sperti agong. Manakala biola digunakan untuk seni persembahan yang dipanggil pamiola. . kulintangan dan bebendir diketegorikan seni persembahan gholintangan atau bertitik dan alat muzik ini boleh dimainkan mengikut irama tertentu seperti irama timpalas dan andu-andu amareges. Setiap set alat muzik dikategori dari sudut seni persembahan.

Selain itu piaren yang mana ramuannya terdiri daripada ikan dengan kepada parut dan banyak lagi jenis makanan tradisional suku kaum ini. Oleh iaitu itu Balu ada cara dan untuk mengumumkan kematian tersebut. Melalui paluan balu dan tabu penduduk setempat/orang ramai dapat membezakan status/taraf orang yang telah meninggal dunia. Dalam masyarakat Iranun mempunyai beberapa tatacara apabila berlaku kematian. . antarnya Mengumumkan ialah . Tujuannya adalah untuk mengumumkan/memberi tahu bahawa ada kematian di tempat tersebut. maka harus diumumkan kepada semua penduduk kampung kerana berlandaskan pegangan prinsip susah senang ditempohi bersama.Memalu alat-alat bunyian Tabu.. 1. iaitu.Kematian Apabila berlaku kematian.

melodinya dicipta khas untuk orang yang meninggal sahaja. gong dan babendir. Mengumumkan Menggunakan Tabu. pukulan Kanak-Kanak Remaja Dewasa Mengunjungi Keluarga 8 12 Si tabu 6 iaitu.1 Mengumumkan Menggunakan Balu yang ditetapka bagi golongan Datu/Syarif Balu adalah gabungan alat-alat bunyi-bunyian seperti .Perempuan a) b) c) Masa a) b) Kanak-kanak Remaja Dewasa 8 12 6 kali kali Midesah Balu midedsah midesah 13 bagi itu 9 15 7 kali kali kali Lelaki midesah midesah midesah datu/syarif meninggal. dan Memukul Selepas sahaja golongan disahkan dimandikan seseorang mayat Ketika c) Ketika mayat diturunkan dan seterusnya dihantar ke perkuburan.kali kali kali Mati .) yang dipukul di rumah keluarga si mati.1. gendang. ditetapkan bagi golongan biasa Pengumuman menggunakan tabu yang dipalu/dipukul daripada masjid dan bilangan a) b) c) 2. 2. iaitu. Bilangan paluan/pukulan balu berdasarkan kepada peringkat usia si mati. 1.

Payang yang digunakan adalah payung yang direka khas. Pada masa dulu menjadi satu kewajiban bagi masyarakat Iranun apa bila berlaku kematian.Selesai membaca talkhin keluarga si mati akan . Menghantar maya ke Perkuburan . padi. dipukul 4.kayu api.Balu di pukul dan jenazah akan dibawa dengan menggunakan usunan ( bagi mayat golongan datu/syarif). Pengunjung akan bergotong royong untuk menyiapkan semua keperluan. antaranya ialah beras. wang dan berbagai lagi. Pengebumian Jenazah . Pada masa ini telah ramai penduduk kampung atau keluarga membentuk JK Tabung Khairat untuk kemudahan apa bila berlaku kematian dalam 3. Jamuan diadakan sebagai terima kasih kepada tetamu atas bantuan mereka jenazah diuruskan sehingga selesai dan seterusnya dikebumikan. 5.Keluarga si mati akan dikunjugi oleh masyarakat / penduduk kampung dengan membawa bersama beberapa derma atau bantuan. seperti kaum lelaki akan membuat keranda dan usunan ( jika si matai golongan datu/syarif). Kebiasannya payung tersebut digunakan semasa dalam perkahwinan dan kematian sahaja. kerana dikatakan bertentangan dengan agama Islam. pihak keluarga si mati akan menyembelih kerbau atau lembu untuk dijamu kepada tetamu yang menziarah. Memandikan kalangan Mayat balu akan ahli-ahlinya. seperti masak dan lain-lain. Bagi keluarga si mati yang tidak berkemampuan (orang susah) penduduk kampung akan menghulurkan bantuan atau menderma kepada keluarga berkenaan. Seorang daripada keluarga terdekat si mati akan turut menaiki usunan berkenaan untuk memayugi keranda berkenaan. gula. Namun masa kini tradisi jamuan dalam kematian jarang diadakan atau tidak ada lagi sama sekali. Kaum perempuan pula akan membuat kerja-kerja didapaur.

Tempoh menjaga kuburan tersebut ialah 40 hingga 21 malam bagi golongan datu/syarif dan bagi golongan biasa memadai 7 malam.dikenali dengan kenduri pitu gawi. Seelum meninggalkan kuburan kelambu akan dibuat di atas kubur si mati. Selain itu juga setiap malam orang alim atau kali akan kerumah untuk membaca doa dan tahlil yang dipanggil dalimakan. . hari tersebut . 1. hijau bagi golongan datu. kenduri Hari ke 21 : ini disebut dua pulu agu isa atau tenga pat pulu 3. ialah. Sebelum kenduri dibuat pembacaan Al-Quaran diadakan sehingga khatam yang dipanggil pangadi sa bangkai-bangkaian.diadakan menjelang hari raya atau hari-hari lain. Kenduri . kuning untuk golongan syarif dan putih bagi golongan biasa. Kenduri Hari ke 40 : Jenazah genap di kebumikan sudah 40 hari 4.Terdapat bilangan hari bagi mengadakan kenduri arwah. Hari ketujuh .- 2. 6. Setiap kali kenduri diadakan. Parkara ini kewajiban bagi golongan bangsawan khasnya kenduri hari ke 7. bagi mereka yang berada sekurang-kurangnya seekor kerbau atau sapi akan disembelih. Kenduri Gatusan : Jenezah genap 100 di kebumikan 5. Kenduri Temegan: Genap 1 tahun jenezah dikebumikan 6. 40 dan ke 100 hari. Kenduri arwah .membina sulap atau khemah tempat tinggal semantara di perkarangan kuburan tersebut untuk menunggu/menjaga jenazah yang baru dikubur. .iaitu 7 hari selepas jenazah dikebumikan.

Pertunangan . Berikut adalah adat dalam upacara perkahwinan Masyarakat Iranun. ibu bapa memilih pasangan untuk anak lelaki mereka. lagi. 1. maka adat dan cara meraikannya adalah mengikut adat yang ditetapkan dan begitu juga kepada golongan syarif dan golongan biasa. Memilih Pasangan Pada zaman dahulu.Upacara Perkahwinan Masyarakat Iranun dan Adat Perkahwinan dalam masyarakat Iranun berlandaskan ajaran agama Islam dan acara untuk meraikannya adalah mengikut status/taraf sesorang itu. Anak perempuan yang pilihan tidak menyetujui pilihan orang tua mereka dianggap anak durhaka. Jika dia dari golongan datu. mereka akan menjalankan adat masing-masing seperti yang ditetapkan kepada golongan mereka. Lazimnya orang tua mereka adalah kalangan keluarga atau mempunyai hubungan kekeluargaan supaya hubungan antara mereka sentiasa terjalin dan lebih erat 2.

Semasa dalam pertunangan kedua pasangan tidak dibenarkan berjumpa atau berdua-duaan. Tujuan Pagidsa-idsa diadakan adalah untuk mewar-warkan atau mengumumkan kepada masyarakat setempat tentang peminangan dan jumlah berian atau betang yang dipersetujui. Tempoh masa majlis keramaian bagi meraikan majlis tersebut bergantung kepada taraf/status golongan seseorang itu. Sepak Manggis merupakan permainan rakyat yang mesti diadakan dalam mana-mana majlis perkahwinan. Rombongan lelaki lazimnya diketui oleh Ketua Kampung akan bertandang ke rumah pihak perempuan. Silat. Tinobou. kedua belah keluarga akan mengadakan majlis keramaian atau kalilang. Darangen. Dalam majlis tersebut. antaranya ialah Kulintangan. mereka hanya dapat menyampaikan melalui kiriman hadiah munsala atau sapu tangan yang dibuat khas atau kuih-muih juga dibuat oleh Selepas acara meresek dan persetujuan telah dicapai antara kedua pasangan keluarga. Sepak Manggis dan datu-datuan. Pada hari PagidsaIdsa diadakan. pagidsa-idsa dan kelahiran bayi. . maka Hari Peundingan/Pagidsa-Idsa ditentukan. Sekiranya mereka daripada golongan datu dan syarif maka majlis akan diadakan sehingga 7 hari dan jika dari golongan biasa majlis berkenaan memadai dengan satu hingga 3 hari sahaja. Pagidsa-Idsa ( Hari Perundingan) ingin berupa melahirkan perasaan cinta. kehadiran rombongan lelaki akan diraikan dengan suasana yang meria dan berbagai acara kebudayaan diadakan. mereka terpaksa mengintip atau melihat dari jauh sahaja dan begitu juga andainya kedua-dua mereka yang tunangnya (perempuan) 3. Jika antara pasangan ini hendak melihat pasangan masing-masing.

bulan kepada dua bahagian.baju dan kalung. Manakala Safar dan Ramadhan hanya untuk orang . Bagi mereka hari dan bulan mempunyai pengaruh yang kuat ke atas masa depan kehidupan kedua-dua pengantin. ke lapan. antaranya ialah menyediakan tempat tidur pengantin seperti tilam. Tempoh meraikan Majlis Perkahwinan bagi golongan datu ialah 3 hingga 7 hari 5. kain sarung. kelapan. hari yang menjadi pilihan ialah hari pertama. kenam.orang yang dianggap alim sahaja. Hari-hari yang baik bergantung kepada hari bulan. Hari Perkahwinan Berbagai persiapan diadakan untuk meraikan majlis perkahwinan. Menentukan Hari Perkahwinan Masyarakat Iranun amat teliti bagi menentukan Hari Perkahwinan. Zulhijah dan Rabiulakhir. 4. katil. Zulkaedah. tikar berhias. kedua. Bulan-bulan yang dianggap baik untuk melangsungkan perkahwinan adalah bulan Syaban. manakala bahagian kedua atau delem ialah dari 16 hingga hari ke 30 5. Bahagian Pertama atau Sebang mulai satu hari bulan hingga 15 hari bulan terang. Semasa bulan terang. kelambu. Manakala hari-hari semasa gelap ialah hari ke lima.Selesai perundingan pihak akan menyerahkan berbagai peralatan perempuan diserahkan kepada bakal tunangnya seperti cincin. ke 11 dan Masyarakat Iranun ke membahagikan satu 12. Usunan . pinggan mangkuk dan lain-lain keperluan. ke 10 dan ke 14.1 sebelum dan selepas. bantal bersulam.

timbakan akan dibalas oleh rombongan lelaki dengan beberapa das timbakan juga bergantung dengan taraf /status golongan kedua pihak. 6. rokok. Usunan hanya digunakan oleh golongan datu dan syarif sahaja. Ketibaan Pengantik Lelaki di Rumah Pengantin Perempuan Setiba rombongan lelaki di perkarangan rumah pihak perempuan.2 dengan manik -manik dan tikar mengkuang a-Damak yang dihias. Sekiranya pihak perempuan telah berpuas hati barulah Ulu aDamak yang dibawa oleh rombongan lelaki diterima dan dipersilakan naik kerumah. Sebelum naik ke rumah rombongan lelaki diminta mempersembahkan beberapa acara tradisi seperti silat. pinang. diserahkan kepada mereka yang menyambut kedatangan pihak lelaki. rombongan dijemput oleh rombongan perempuan. pihak perempuan akan melepaskan das timbakan ke atas menandakan ketibaan pengantin lelaki telah tiba. Golongan biasa memadai menggunakan kuda sahaja. Pengantin lelaki diturunkan dari Usunan dan diangkat oleh dua . Usunan dihias cantik dengan menggunakan kain-kain yang dihias 5. Selesai berbalas-balas tembakan. Pengantin lelaki diapit oleh pengapit yang dipanggil pawai. bayuk dan sebagainya. beras dan kuih muih yang biasanya disimpan kedalam bekas yang dibuat daripada tembaga ( bagi golongan datu) dan golonga bisa Ulu a Damak dibungkus dalam kain. Jumlah pawai bergantung dengan bilangan pawai kedua-duanya.Usunan ialah tempat pengantin lelaki duduk dan diangkat oleh beberapa orang lelaki ke rumah pengantin perempuan. Isi Ulu a-Damak tersebut akan dibagi-bagikan kepada tetamu khas pihak perempuan. Jika perempuan 2 orang pawai maka lelaki juga mesti menyediakan dua pawai (bagi golongan datu) dan memadai seorang pawai bagi pengantin golongan biasa. tinobow. Ulu Sebelum bertolak rombongan lelaki dikehendaki menyediakan Ulu a-Damak yang berupa bahan makanan seperti sirih.

1 perempuan. Sekiranya mereka memakai menggunakan warna hijau dan kuning mereka dikatakan melanggar adat resam dan boleh didenda. Sebelum Imam membuka beberapa tabir sebagai kain rentang dihadapan pelamin. Pengantin lelaki akan memusingmusing sapu tangan di atas kepala ke Selepas itu pengantin dengan dan perempuan Bayuk pengantin perempuan ribaan lelaki menyentuh dahi ibu jarinya. Penggunaan / pemakaian warna dalam pakaian pengantin juga telah ditentukan bagi seseorang mengikut golongan . kuningan bagi golonga syarif dan golongan biasa boleh memilih berbagai warna kecuali warna hijau dan kuning.Sejenis kain yang ditenun khas dan dipakai di kepala . 7. Tanjak atau Dastar .orang dan kakinya tidak dibenarkan menyentuh tanah. syair sebelum menjatuhkannya pengantin pengantin 6. wakil pengantin lelaki mestilah mempersembahkan beberapa rangkap syair dan bayuk sehingga pihak perempuan puas hati barulah pengantin lelaki dibenarkan masuk untuk membatalkan air sembahyang. Upacara nikah dijalankan oleh Imam dengan disaksikan oleh beberapa orang. Selesai akad nikah bacaan berjanji (salawat kepada nabi) dilakukan dan serentak dengan itu juga imam akan mengiringi pengantin lelaki ke pelamin tempat pengantin perempuan duduk untuk membatalkan air sembahyang. Kemudian pengantin lelaki akan didudukkan di atas tilam yang disediakan sementara menunggu akad nikah. Pakaian Pengantin Pakaian juga merupakan perkara penting dan harus ada penelitian dalam setiap perkahwinan masyarakat Iranun. Warna hijau bagi golonga datu. Senarai Pengantin Lelaki 1.

5.Baju yang dibuat khas. Baju Sinipak . Seluar Talumpa Maines Gelang. Bobotolan - Sejenis tali pinggang khas ( berkepala Besar) 3. Galon/Tali Pinggang .sejenis tali pinggang yang dibuat khas untuk merampingkan 4. Keris Iranun . 7. Emas 7. 5. Perempuan kepala 2. Baju Sinipak . Baju ini juga disulam dengan mata a-lambouan ( manik permata) 4. lenganya dibelah sehingga kes siku. yang ditenun perempuan kasut Gelang emas pangantin atau Talumpa loket dan .Keris ini merupakan sesuatu yang dimestikan dipakai oleh pengantin Pakaian 1. Malong Kuku Emas lagi kain pinggang khas dipakai atau di jari pengantin sarung perempuan. Sinisip Pengantin dipakai dibahagian lelaki.2. seluar Loket atau yang dsisempitkan dan kasut dibahagian Cincin bawah. 6. 6.seperti lelaki perempuan juga menggunakan pakai seperti pakaian lelaki cuma bezanya perempuan tidak memakai seluar sebalikkanya perempuan memakai kain khas atau sarung yang disulam 3. Cincin.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful