Asal Iranun atau Illanun ialah nama satu suku kaum yang dikategorikan sebagai penduduk bumiputera Sabah

. Iranun bermaksud berkasih-kasihan. Berkasihkasihan ini bermaksud wujudnya sistem hubungan sosial yang amat erat, yang terikat oleh tali persaudaraan yang amat intim, yang berlandaskan sistem kerjasama dan gotong-royong. Disebabkan mereka merupakan pelayar yang cekap, tempat tinggal masyarakat Iranun banyak tertumpu di kawasan tepi pantai. Namun ada juga yang terletak di bahagian dalam daerah. Masyarakat Iranun ini banyak menetap di daerah Kota Belud, seperti di kampung Pantai Emas, Kaguraan, Kota Peladok, Tamau, Paya-Payas, Marampayan, Kota Bongan, dan lain-lain. Selain itu, masyarakat Iranun juga tinggal di kampung-kampung di Lahad Datu, Kudat, Likas dan Kota Kinabalu. Jumlah mereka pada 2006 dianggarkan seramai 25,000-30,000 orang. Di luar Malaysia, masyarakat Iranun juga boleh ditemui di Kepulauan Sulu dan Mindanao, Filipina.

Masyarakat Iranun mempunyai dialek atau bahasa yang tersendiri dikenali sebagai basa Iranun. Bahasa Iranun ini digolongkan dalam kumpulan bahasa Hesperonesia, iaitu salah satu kumpulan keluarga bahasa Austronesia (Encyclopedia of World Culture, 1993: 101). Sesuatu yang menarik tentang bahasa ini ialah wujudnya kelainan di antara satu kawasan dengan kawasan yang lain. Contohnya dialek Kaguraan dan dialek Marampayan yang memperlihatkan beberapa perbezaan. Perkara yang serupa dikesan pada dialek Iranun yang dituturkan di Tungku, Lahad Datu di pantai timur Sabah dengan dialek Iranun di pantai barat Sabah (Datu Bandira Datu Alang, 1992: 73-4). Walaupun terdapat perbezaan di antara dialek tersebut, tetapi faktor ini bukanlah penghalang untuk mereka berinteraksi. Dalam hal lain, tahap saling memahami di antara dialek tersebut masih tinggi. Hal ini membolehkan mereka berinteraksi dengan baik. Bahasa Iranun Marampayan dianggap sebagai bahasa Iranun baku dan digunakan oleh kebanyakan penutur bahasa Iranun di Sabah. Kebanyakan penutur bahasa Iranun juga menguasai bahasa sukuan yang lain dan juga bahasa Melayu sebagai bahasa kebangsaan. Namun demikian, tidak dinafikan bahawa terdapat juga golongan Iranun yang tidak tahu bertutur dalam bahasa Melayu, tetapi

Iranun juga mempunyai beberapa keistimewaan yang sukar didapati daripada suku kaum yang lain. Seperti suku kaum lain. antaranya ialah Makna perkataan Iranun itu sendiri. yakni bahasa sukuan. Illanun. yang dimaksudkan berkasih-kasihan adalah merujuk kepada sistem sosial yang amat erat. Setiap nama ini mempunyai sejarah tersendiri dan sebab mengapa ia sering digunakan oleh kaum lain didalam melambangkan kaum Iranun.bilangan golongan ini cuma sedikit sahaja. Iranon-Meranao atau Merano. Iranun bermaksud berkasih-kasihan. bahasa Melayu merupakan bahasa komunikasi antara kaum. Perkataan lanun dianggap berasal dari nama suku kaum ini. Suku kaum iranun merupakan etnik minoriti di Sabah dan turut dikategorikan sebagai penduduk bumiputera Sabah. dan tidak kurang pula pendapat yang mengatakan bahawa mereka berasal dari Mindanao. yang terikat oleh tali . Perhubungan antara bahasa Melayu dengan bahasa Iranun di Sabah ini memperlihatkan pengaruh yang kuat daripada bahasa yang dominan kepada bahasa yang bukan dominan. Suku kaum ini juga dikenali dengan pelbagai nama antaranya Iranun. Hal ini bermakna bahasa Melayu sebagai bahasa rasmi dan bahasa kebangsaan Malaysia sudah pasti mempunyai pengaruh yang kuat terhadap bahasa-bahasa sukuan lain yang bukan dominan termasuklah bahasa Iranun. kedua-dua bahasa ini mempunyai hubungan dari segi pengaruh. Dalam kehidupan seharian masyarakat Iranun pada masa kini secara khususnya. Irranun. Bahasa Iranun pula merupakan bahasa ibunda bagi masyarakat Iranun. Ilanun. Ada pendapat yang mengatakan bahawa mereka ini berasal dari Pulau Borneo sendiri. Di Sabah. Malahan sejarah kewujudan kaum Iranun di Sabah turut menjadi persoalan yang menarik.

Sehingga sekarang masyarakat Iranun akan membuat kutipan derma berbentuk wang ringgit. dilandaskan kepada sistem kerjasama dan gotong royong. Pada masa ini juga sistem kerjasama dan gotong royong akan terjalin terutama ketika menyediakan khemah. pelajar kaum Iranun pasti menjadi wakil sama ada pertandingan Hafazan. Penempatan masyarakat Iranun di Sabah juga merupakan satu keistimiweaan suku kaum ini. Lantaran itu. suku kaum Iranun merupakan suku yang beragama Islam. Daerah Kota Belud pasti akan diwakili oleh suku kaum Iranun. gula.Malabang di percayai telah sampai di Sabah pada tahun . Selain itu. Menelusuri sejarah penempatan Iranun di Sabah. Di daerah Kota Belud misalnya. satu keluarga Iranun dari Malabang (di Lanao del Sun) yang diketuai oleh Sultan Sa.persaudaraan yang amat intim. satu lagi keistimewaan suku kaum Iranun adalah pegangan agama yang kuat. memasak dan sebagainya. namun ia tidak dapat disahkan akan kebenaranya. Sehingga sekarang situasi atau keadaan ini dapat dilihat dikawasan petempatan kaum Iranun khususnya dikampung-kampung sekitar Kota Belud. Merujuk kepada wakil Tilawah Al-quran peringkat daerah. masyarakatnya terlalu mementingkan ajaran islam. malahan Imam daerah turut disandang oleh anak watan kaum Iranun. Di sekolah-sekolah didaerah Kota Belud. kaum Iranun andai tidak keterlaluan saya katakana adalah suku kaum yang menjadi contoh kepada kaum lain didalam perlaksanaan ajaran Islam. hal ini bukan sahaja berlaku ketika majlis perkahwinan bahkan juga ketika berlakunya kematian. Selain itu. Azan dan nasyid. Namun ada juga dikalangan masyarakat Iranun yang menyumbangkan derma berbentuk keperluan asas seperti beras. Seperti yang kita maklum. Majlis perkahwinan merupakan salah satu tempat untuk masyarakat Iranun berkumpul atau beramah mesra antara satu sama lain. tepung dan sebagainya. Tilawah Al-Quran. beliau telah menyatakan bahawa ramai penyokong Parti Islam Se-Malaysia atau PAS adalah dari kelompok ini. Malahan melalui perbualan secara tidak formal dengan salah satu pemimpin dari suku kaum ini.

Kuala Tempasuk ini terdiri daripada beberapa buah kampong Iranun yang dikenali dengan nama Tamau. Bagi adat resam dan upacara-upacara khas untuk meraikan seseorang. Adat resam. Justeru itu juga tidak hairanlah apabila para nelayan atau pemborong ikan adalah daripada suku kaum Iranun. Di pekan Kota Belud misalnya. Payas-Payas. punyai adat dan caranya tersendiri. keluarga ini telah mula bertapak di Tempasuk iaitu panggilan oleh masyarakat Iranun terhadap Kota Belud pada satu ketika dahulu. Katabongan (Kota Bongan).1807. kenyataan di atas merupakan satu kenyataan yang tidak dapat di sangkal lagi. Kota Peladok. Kalau dia dari golongan Datu maka ada caranya dan adatnya sendiri dan begitulah sekiranya golongan biasa. Walau Bagaimanapun Tempasuk yang dikenali kini bukanlah petempatan masyarakat Iranun tetapi Minanga Tampasuk (Kuala Tempasuk) merupakan petempatan Iranun yang utama di Kota Belud. juga. Adat yang diwarisi daripada datuk nenek ini mesti diikuti dan tidak boleh dilanggar. Penentuan kedudukan seseorang mengikut adat masyarakat Iranun amat tegas. Berdasarkan kawasan pola petempatan dan kehidupan masyarakat Iranun yang lebih dipengaruhi oleh laut. penjual ikan dipasar besar adalah terdiri daripada masyarakat Iranun. masyarakat Iranun merujuk kepada adat resam yang diwarisi oleh mereka daripada datuk nenek mereka yang dinamakan Adat Warisan. tetapi pada masa kini ramai anak-anak dari kaum ini mulai memilih bekerja di kawasan bandar. Pantai Emas.. dalam masyarakat ini sudah termaktub adat dan istiadat sesuatu strata sosial seseorang itu. Perkahwinan merupakan salah satu lagi keunikkan atau keistimewaan . Hal ini berbeza dengan masyarakat kaum lain kerana keunikkan kaum Iranun adalah mudah dikenali dengan berdasarkan bidang pekerjaan mereka. Marabau. Perbuatan melanggar adat ini merupakan sesuatu yang sumbang dan menyeleweng. Liang dan beberapa tempat lagi. ritual dan upacara tradisi Iranun turut menyumbang kepada keistimiewaan suku kaum ini berbanding dengan kaum yang lain. Lagipun.

Perkahwinan merupakan satu kemuncak dalam hidup seseorang.oleh itu tidak hairanlah kalau terdapat ada diantara mereka yang mempunyai isteri lebih daripada seorang. ibubapa memilih pasangan untuk anak-anak mereka. Terdapat dua cara untuk menghebahkan kematian iaitu pertama dengan cara orang biasa dan satu lagi dengan cara bangsawaan. Sekiranya berlaku kematian. Bagi masyarakat Iranun ada warna tertentu yang ditetapkan kepada seseorang mengikut golongan. Manakala golongan Sarif warna yang digunakan adalah warna kuning. Kematian orang biasa diumumkan melalui pukulan tabo (tabuh) di Masjid. sekiranya mereka ingkar maka mereka akan dikenakan denda. Ini berlandaskan pegangan masyarakat ini”senang sama di rasa susah sama ditanggung”. bagi golongan bangsawan pula 40 malam atau sekurang-kurangnya 21 malam. mereka hendaklah berkhatan atau tori dalam bahasa iranun. Perkabungan akan dibuat selepas berlaku kematian dimana tidak seorang pun dibenarkan mengadakan . warna yang menjadi pakaian pengantinnya adalah hijau. Manakala bagi golongan bangsawan seperti Datu dan Sarif. Perkahwinan dikalangan masyarakat Iranun di jalankan berlandaskan ajaran islam. Seperti termaktub didalam ajaran Islam. Beberapa orang akan menunggu kuburan itu selama beberapa hari dan setiap malam mereka berada di kuburuan ini. pengumuman kematian golongan ini pula ialah dengan cara memukul balu atau baluan.masyarakat ini. sama ada perempuan atau lelaki. bagi orang biasa mereka boleh memakai sebarang warna kecuali kuning dan hijau. maka seharusnya diumumkan kepada penduduk kampung ataupun masyarakat sekitar. tidak kira perempuan ataupun lelaki. Telah menjadi kebiasaan masyarakat Iranun pada zaman dahulu. Pakaian juga merupakan perkara yang harus diteliti dalam perkahwinan masyarakat Iranun. Seorang lelaki Islam boleh berkahwin lebih daipada seorang tetapi tidak boleh melebihi empat orang pada satu-satu ketika. Balu ini diperbuat daripada gabungan alat bunyi-bunyian seperti Gong dan Babendir. Kematian dalam masyarakat Iranun juga mrupakan satu lagi keistimewaan masyarakat ini. Bagi orang biasa tempoh menunggu tujuh malam. Golongan Datu. Masyarakat Iranun ini juga mengamalkan satu budaya yang unik selepas pengebumian jenazah iatu menunggu kuburan.

sebarang majlis berbentuk hiburan. Perlanggaran adat merupakan sesuatu perbuatan khianat dan sumbang kepada bangsa. Masyarakat Iranun sangat berpegang kepada adat yang diwarisi turun-menurun dari nenek moyang. Seterusnya memandikan mayat. Namun ada sesuatu perkara yang unik untuk dikongsi bersama iaitu tungguh sakuburan (menjaga kuburan) yang mana masyarakat Iranun tidak akan meninggalkan mayat yang baru dikebumikan begitu sahaja tetapi akan menjaga kuburan 24 jam sekurang-kurangnya selama tujuh hari. Bagi mereka insan ini cukup bermakna dalam survival politik kaum iranun. Dalam masa tujuh hari kematian tersebut. apabila mendengar paluan taboh tersebut maka masyarakat faham berlakunya kematian orang biasa. kaum ini amat berbangga dengan pencapaian anak watan kaum Iranun iaitu Tan Sri Pandikar Amin Haji Mulia yang sekarang menjawat jawatan sebagai Speaker Dewan Rakyat. Justeru itu. Mengumumkan kematian dalam Iranun dibezakan berdasarkan darjat simati dalam hirarki masyarakat Iranun. Kaum Iranun adalah merupakan etnik yang unik malahan kaum ini walaupun minoriti tetapi sumbangan dan peranannya terhadap pembangunan di Sabah adalah amat penting. Semasa kematian juga terdapat beberapa perkara yang menjadi kelaziman masyarakat Iranun namun demikian ia tidaklah sampai menyalahi ajaran Islam. Adat ini berdasarkan kedudukan individu dalam hirarki sistem kemasyarakatan Iranun. Hal ini untuk menghormati keluarga si mati. Dari sudut politik. Bagi kematian dikalangan yang berdarjat tinggi seperti Datu maka kematiannya diumumkan melalui paluan gong dan bebendir yang dipanggil baluh atau pembaluan. Namun demikian bagi golongan Datu. Contohnya masyarakat Iranun dari golongan bawahan seperti yang digelar oripen maka tidak boleh mengadakan upacara kematian seperti golongan Datu. Apabila orang yang meninggal tersebut terdiri daripada kalangan orang biasa maka ia diumumkan mengunakan pukulan taboh (beduk). menurunkan mayat serta pengebumian mayat. setiap malam keluarga simati termasuk masyarakat kampung akan . Tan Sri Pandikar merupakan pelopor kepada kebangkitan perjuangan masyarakat Iranun. sekurang-kurangnya 21 hari atau paling lama 40 hari.

kenduri arwah akan diadakan serta pendulang. iaitu memberi sedekah kepada yang datang berbentuk makanan dalam bungkusan. Menjelang keseratus hari jenazah dikebumikan maka kenduri gatusan akan diadakan. Semasa zaman penjajahan British. tetapi anak-anak Iranun mempelajari ilmu agama melalui guru-guru di amsjid-masjid atau rumah guru-guru agama. Seterusnya pada ulang tahun kematian. Ini disebabkan pihak yang menyediakan sekolah ketika itu pihak-pihak mubaligh kristian. maka ibubapa suku kaum Iranun yang terkenal sebagai suku kaum yang kuat berpegang kepada agama Islam tidak mahu menghantar anaknya belajar di sekolah. Seterusnya pada hari keempat puluh jenazah dikebumikan serta pada hari kelima pulah atau tengah ah gatusan kenduri arwah sekali dilakukan. suku kaum sangat mementingkan pendidikan anak-anak mereka. Pada kesupuluh akan diadakan juga kenduri arwah dan seterusnya pada hari kedua puluh atau tengah ah paat puluh kenduri arwah akan dilakukan sekali lagi bersama bacaan tahlil. Namun kini suku kaum Iranun dalam aspek pendidikan adalah setanding dengan mana-mana suku kaum di Malaysia dan dewasa ramai di kalangan anak-anak Iranun yang memegang jawatan tinggi dalam kerajaan mahupun swasta. kenduri untuk temegan akan diadakan. Pada hari ketujuh atau pitu ah gawi. malah dikatakan tidak ada peluang langsung. sama ada pendidikan sekular mahupun keagamaan.berkumpul di rumah tempat berlakunya kematian dan sepanjang tujuh malam berturut-turut akan diadakan bacaan tahlil dan pangadih sabangkaibangkaian dan mereka juga akan berjaga setiap malam. walaupun terdapat sekolah-sekolah yang disediakan untuk anak-anak bumiputera di Pulau Borneo namun peluang bagi anak-anak suku kaum Iranun untuk memasuki sekolah-sekolah ini amat terbatas. . walaupun tidak dapat di ajar secara formal di sekolah. Hanya setelah wujudnya sekolah vernakular Melayu barulah ada anak-anak Iranun yang berpegang memasuki sekolah formal. Dalam pendidikan keagamaan pula. Peluang suku kaum Iranun untuk mendapat pendidikan sekular adalah amat terbatas khasnya pada zaman penjajah. Menyentuh soal pendidikan.

pihak berpengaruh akan memberi perlindungan manakala pihak yang dilindungi akan berkhidmat sumbangan kepada pihak yang melindunginya. suku kaum Iranun mempunyai bahasa sendiri yang dikenali sebagai basa Iranun. lelaki dan wanita menggayakan pakaian tradisional yang diperbuat daripada kain tenun atau kain Mogah. Datu. Dalam sistem hubungan perlindungan yang wujud dalam masyarakat Iranun. Namun sesuatu yang menarik dalam basa Iranun ialah wujudnya perbezaan loghat di antara satu tempat dengan tempat yang lain. Dalam aspek bahasa pula. Khidmat atau sumbangan yang dimaksudkan adalah berbentuk tenaga dan kebendaan. Misalnya loghat Kampung Tamau dan Kampung Penampang. Dalam susun lapis masyarakat Iranun. terdapat sedikit perbezaan dalam sebutan dan istilah tertentu. Manakala dari aspek pantang larang pula. Pendeta. Lelaki memakai tubau atau tanjak manakala perempuan memakai sinisip di kepala. Panglima. Pada zaman itu masyarakat Iranun mempunyai susun lapis masyarakat bersrata. suku kaum Iranun sangat berpegang kepada pantang larang contohnya kanak-kanak dilarang bermain sembunyi-sembunyi pada waktu senja kerana dikhuatiri akan disembunyikan oleh syaitan. disamping memakai siambitan atau kain samping pada pakaiannya. Sakup. setiap anggota masyarakat mendapat perlindungan daripada golongan atasan. Oripen dan Baniaga. yang membahagikan anggotanya kepada kelas-kelas tertentu. Dumata. Tarian dan nyanyian pula .Zaman Kesultanan Sulu merupakan zaman kegemilangan masyarakat Iranun. Sistem kelas dalam masyarakat Iranun didasarkan kepada keturunan dan pengaruh. Dalam susunan strata jawatan dalam sistem pentadbiran tradisional masyarakat Iranun bermula dari Sultan kemudian Radia Moda. Pakaian tradisional suku kaum Iranun pula. Baju perempuan seakan-akan baju kurung kedah manakala baju lelaki seakan-akan baju Melayu cekak musang.

Bagi seni persembahan pangalai ia memerlukan alat muzik seperti benbendir dan debak yang diperbuat daripada pokok bulu. Manakala biola digunakan untuk seni persembahan yang dipanggil pamiola. Makanan merupakan salah satu jenis budaya bercorak kebendaan. Permainan tradisonal dibahagikan kepada dua kategori iaitu permainan laur dan permainan dalam.merupakan cabang budaya Iranun. . Permaianan luar merupakan permainan yang dimainkan di luar rumah iaitu di tanah lapang. Namun apa yang menarik dalam jenis makanan Iranun ialah lauk-pauknya seperti siager yang diperbuat daripada ikan yu atau ikan pari. Contoh-contoh permainan luar ialah sepak manggis dan bedtid atau gasing. alat tiupan dan alat bertali. maksudnya bagi set alat muzik sperti agong. Manakala tarian seperti sumagayau. namun seni persembahan ini mengandungi unsur-unsur mistik yang dikaitkan dengan ilmu perubatan tradisional. Setiap set alat muzik dikategori dari sudut seni persembahan. Alat-alat muzik suku kaum Iranun dapat dibahagikan kepada alat paluan. kulintangan dan bebendir diketegorikan seni persembahan gholintangan atau bertitik dan alat muzik ini boleh dimainkan mengikut irama tertentu seperti irama timpalas dan andu-andu amareges. tinubau dan debak menjadi suatu kemestian dalam majlis-majlis keramaian seperti majlis perkahwinan. gandang. di padang dan tepi pantai sama ada laut mahupun sungai. Nasi merupakan makanan utama suku kaum Iranun seperti juga kaum-kaum lain di Malaysia. Suatu ketika dahulu golongan muda-mudi suku kaum Iranun gemar dengan nyanyian berbentuk puisi seperti bayuk dan darangen.

Oleh iaitu itu Balu ada cara dan untuk mengumumkan kematian tersebut. Tujuannya adalah untuk mengumumkan/memberi tahu bahawa ada kematian di tempat tersebut.Selain itu piaren yang mana ramuannya terdiri daripada ikan dengan kepada parut dan banyak lagi jenis makanan tradisional suku kaum ini. maka harus diumumkan kepada semua penduduk kampung kerana berlandaskan pegangan prinsip susah senang ditempohi bersama.. Dalam masyarakat Iranun mempunyai beberapa tatacara apabila berlaku kematian. iaitu. 1. antarnya Mengumumkan ialah . Melalui paluan balu dan tabu penduduk setempat/orang ramai dapat membezakan status/taraf orang yang telah meninggal dunia. .Kematian Apabila berlaku kematian.Memalu alat-alat bunyian Tabu.

Bilangan paluan/pukulan balu berdasarkan kepada peringkat usia si mati. Mengumumkan Menggunakan Tabu.Perempuan a) b) c) Masa a) b) Kanak-kanak Remaja Dewasa 8 12 6 kali kali Midesah Balu midedsah midesah 13 bagi itu 9 15 7 kali kali kali Lelaki midesah midesah midesah datu/syarif meninggal. ditetapkan bagi golongan biasa Pengumuman menggunakan tabu yang dipalu/dipukul daripada masjid dan bilangan a) b) c) 2. pukulan Kanak-Kanak Remaja Dewasa Mengunjungi Keluarga 8 12 Si tabu 6 iaitu. gong dan babendir.1. melodinya dicipta khas untuk orang yang meninggal sahaja. 1.kali kali kali Mati .1 Mengumumkan Menggunakan Balu yang ditetapka bagi golongan Datu/Syarif Balu adalah gabungan alat-alat bunyi-bunyian seperti . iaitu.) yang dipukul di rumah keluarga si mati. 2. dan Memukul Selepas sahaja golongan disahkan dimandikan seseorang mayat Ketika c) Ketika mayat diturunkan dan seterusnya dihantar ke perkuburan. gendang.

seperti masak dan lain-lain. antaranya ialah beras. Bagi keluarga si mati yang tidak berkemampuan (orang susah) penduduk kampung akan menghulurkan bantuan atau menderma kepada keluarga berkenaan. Seorang daripada keluarga terdekat si mati akan turut menaiki usunan berkenaan untuk memayugi keranda berkenaan. Jamuan diadakan sebagai terima kasih kepada tetamu atas bantuan mereka jenazah diuruskan sehingga selesai dan seterusnya dikebumikan.Balu di pukul dan jenazah akan dibawa dengan menggunakan usunan ( bagi mayat golongan datu/syarif). Kaum perempuan pula akan membuat kerja-kerja didapaur.Selesai membaca talkhin keluarga si mati akan . Namun masa kini tradisi jamuan dalam kematian jarang diadakan atau tidak ada lagi sama sekali. gula. Menghantar maya ke Perkuburan . Kebiasannya payung tersebut digunakan semasa dalam perkahwinan dan kematian sahaja. padi. Payang yang digunakan adalah payung yang direka khas. Memandikan kalangan Mayat balu akan ahli-ahlinya. Pengebumian Jenazah . kerana dikatakan bertentangan dengan agama Islam. Pada masa dulu menjadi satu kewajiban bagi masyarakat Iranun apa bila berlaku kematian. wang dan berbagai lagi. dipukul 4. seperti kaum lelaki akan membuat keranda dan usunan ( jika si matai golongan datu/syarif).Keluarga si mati akan dikunjugi oleh masyarakat / penduduk kampung dengan membawa bersama beberapa derma atau bantuan. 5. Pengunjung akan bergotong royong untuk menyiapkan semua keperluan. pihak keluarga si mati akan menyembelih kerbau atau lembu untuk dijamu kepada tetamu yang menziarah. Pada masa ini telah ramai penduduk kampung atau keluarga membentuk JK Tabung Khairat untuk kemudahan apa bila berlaku kematian dalam 3.kayu api.

Setiap kali kenduri diadakan.iaitu 7 hari selepas jenazah dikebumikan. . Seelum meninggalkan kuburan kelambu akan dibuat di atas kubur si mati. kenduri Hari ke 21 : ini disebut dua pulu agu isa atau tenga pat pulu 3. Kenduri Hari ke 40 : Jenazah genap di kebumikan sudah 40 hari 4.dikenali dengan kenduri pitu gawi. Parkara ini kewajiban bagi golongan bangsawan khasnya kenduri hari ke 7. . Sebelum kenduri dibuat pembacaan Al-Quaran diadakan sehingga khatam yang dipanggil pangadi sa bangkai-bangkaian. Selain itu juga setiap malam orang alim atau kali akan kerumah untuk membaca doa dan tahlil yang dipanggil dalimakan. Kenduri Temegan: Genap 1 tahun jenezah dikebumikan 6. Hari ketujuh . 6.diadakan menjelang hari raya atau hari-hari lain. bagi mereka yang berada sekurang-kurangnya seekor kerbau atau sapi akan disembelih. kuning untuk golongan syarif dan putih bagi golongan biasa.Terdapat bilangan hari bagi mengadakan kenduri arwah. Kenduri Gatusan : Jenezah genap 100 di kebumikan 5.membina sulap atau khemah tempat tinggal semantara di perkarangan kuburan tersebut untuk menunggu/menjaga jenazah yang baru dikubur. ialah. 1. Tempoh menjaga kuburan tersebut ialah 40 hingga 21 malam bagi golongan datu/syarif dan bagi golongan biasa memadai 7 malam. 40 dan ke 100 hari. Kenduri arwah .- 2. hijau bagi golongan datu. hari tersebut . Kenduri .

Lazimnya orang tua mereka adalah kalangan keluarga atau mempunyai hubungan kekeluargaan supaya hubungan antara mereka sentiasa terjalin dan lebih erat 2. mereka akan menjalankan adat masing-masing seperti yang ditetapkan kepada golongan mereka. Memilih Pasangan Pada zaman dahulu. lagi. Jika dia dari golongan datu. maka adat dan cara meraikannya adalah mengikut adat yang ditetapkan dan begitu juga kepada golongan syarif dan golongan biasa. ibu bapa memilih pasangan untuk anak lelaki mereka. 1. Berikut adalah adat dalam upacara perkahwinan Masyarakat Iranun.Upacara Perkahwinan Masyarakat Iranun dan Adat Perkahwinan dalam masyarakat Iranun berlandaskan ajaran agama Islam dan acara untuk meraikannya adalah mengikut status/taraf sesorang itu. Anak perempuan yang pilihan tidak menyetujui pilihan orang tua mereka dianggap anak durhaka. Pertunangan .

pagidsa-idsa dan kelahiran bayi. Tinobou. Jika antara pasangan ini hendak melihat pasangan masing-masing. maka Hari Peundingan/Pagidsa-Idsa ditentukan. Tempoh masa majlis keramaian bagi meraikan majlis tersebut bergantung kepada taraf/status golongan seseorang itu. .Semasa dalam pertunangan kedua pasangan tidak dibenarkan berjumpa atau berdua-duaan. Pada hari PagidsaIdsa diadakan. Darangen. mereka terpaksa mengintip atau melihat dari jauh sahaja dan begitu juga andainya kedua-dua mereka yang tunangnya (perempuan) 3. Tujuan Pagidsa-idsa diadakan adalah untuk mewar-warkan atau mengumumkan kepada masyarakat setempat tentang peminangan dan jumlah berian atau betang yang dipersetujui. Sepak Manggis merupakan permainan rakyat yang mesti diadakan dalam mana-mana majlis perkahwinan. Silat. mereka hanya dapat menyampaikan melalui kiriman hadiah munsala atau sapu tangan yang dibuat khas atau kuih-muih juga dibuat oleh Selepas acara meresek dan persetujuan telah dicapai antara kedua pasangan keluarga. Sepak Manggis dan datu-datuan. Sekiranya mereka daripada golongan datu dan syarif maka majlis akan diadakan sehingga 7 hari dan jika dari golongan biasa majlis berkenaan memadai dengan satu hingga 3 hari sahaja. Rombongan lelaki lazimnya diketui oleh Ketua Kampung akan bertandang ke rumah pihak perempuan. antaranya ialah Kulintangan. kehadiran rombongan lelaki akan diraikan dengan suasana yang meria dan berbagai acara kebudayaan diadakan. Pagidsa-Idsa ( Hari Perundingan) ingin berupa melahirkan perasaan cinta. Dalam majlis tersebut. kedua belah keluarga akan mengadakan majlis keramaian atau kalilang.

ke 11 dan Masyarakat Iranun ke membahagikan satu 12. ke 10 dan ke 14. kain sarung. antaranya ialah menyediakan tempat tidur pengantin seperti tilam. manakala bahagian kedua atau delem ialah dari 16 hingga hari ke 30 5. Zulhijah dan Rabiulakhir. Usunan . Zulkaedah. Bulan-bulan yang dianggap baik untuk melangsungkan perkahwinan adalah bulan Syaban.1 sebelum dan selepas. kedua. katil. hari yang menjadi pilihan ialah hari pertama. Manakala hari-hari semasa gelap ialah hari ke lima. ke lapan. Hari Perkahwinan Berbagai persiapan diadakan untuk meraikan majlis perkahwinan. 4. Tempoh meraikan Majlis Perkahwinan bagi golongan datu ialah 3 hingga 7 hari 5. kelambu. Menentukan Hari Perkahwinan Masyarakat Iranun amat teliti bagi menentukan Hari Perkahwinan. bulan kepada dua bahagian. kelapan. Manakala Safar dan Ramadhan hanya untuk orang . bantal bersulam. Bagi mereka hari dan bulan mempunyai pengaruh yang kuat ke atas masa depan kehidupan kedua-dua pengantin.baju dan kalung. pinggan mangkuk dan lain-lain keperluan. Semasa bulan terang. Bahagian Pertama atau Sebang mulai satu hari bulan hingga 15 hari bulan terang. Hari-hari yang baik bergantung kepada hari bulan.orang yang dianggap alim sahaja. tikar berhias. kenam.Selesai perundingan pihak akan menyerahkan berbagai peralatan perempuan diserahkan kepada bakal tunangnya seperti cincin.

rombongan dijemput oleh rombongan perempuan. Jika perempuan 2 orang pawai maka lelaki juga mesti menyediakan dua pawai (bagi golongan datu) dan memadai seorang pawai bagi pengantin golongan biasa. Selesai berbalas-balas tembakan.Usunan ialah tempat pengantin lelaki duduk dan diangkat oleh beberapa orang lelaki ke rumah pengantin perempuan. Jumlah pawai bergantung dengan bilangan pawai kedua-duanya. Pengantin lelaki diapit oleh pengapit yang dipanggil pawai. rokok. pinang. beras dan kuih muih yang biasanya disimpan kedalam bekas yang dibuat daripada tembaga ( bagi golongan datu) dan golonga bisa Ulu a Damak dibungkus dalam kain. Ketibaan Pengantik Lelaki di Rumah Pengantin Perempuan Setiba rombongan lelaki di perkarangan rumah pihak perempuan. pihak perempuan akan melepaskan das timbakan ke atas menandakan ketibaan pengantin lelaki telah tiba. bayuk dan sebagainya. timbakan akan dibalas oleh rombongan lelaki dengan beberapa das timbakan juga bergantung dengan taraf /status golongan kedua pihak. diserahkan kepada mereka yang menyambut kedatangan pihak lelaki. Sekiranya pihak perempuan telah berpuas hati barulah Ulu aDamak yang dibawa oleh rombongan lelaki diterima dan dipersilakan naik kerumah. 6. tinobow. Usunan hanya digunakan oleh golongan datu dan syarif sahaja. Golongan biasa memadai menggunakan kuda sahaja. Ulu Sebelum bertolak rombongan lelaki dikehendaki menyediakan Ulu a-Damak yang berupa bahan makanan seperti sirih. Pengantin lelaki diturunkan dari Usunan dan diangkat oleh dua . Isi Ulu a-Damak tersebut akan dibagi-bagikan kepada tetamu khas pihak perempuan.2 dengan manik -manik dan tikar mengkuang a-Damak yang dihias. Sebelum naik ke rumah rombongan lelaki diminta mempersembahkan beberapa acara tradisi seperti silat. Usunan dihias cantik dengan menggunakan kain-kain yang dihias 5.

1 perempuan. Senarai Pengantin Lelaki 1. 7. wakil pengantin lelaki mestilah mempersembahkan beberapa rangkap syair dan bayuk sehingga pihak perempuan puas hati barulah pengantin lelaki dibenarkan masuk untuk membatalkan air sembahyang. Kemudian pengantin lelaki akan didudukkan di atas tilam yang disediakan sementara menunggu akad nikah. Sekiranya mereka memakai menggunakan warna hijau dan kuning mereka dikatakan melanggar adat resam dan boleh didenda. Penggunaan / pemakaian warna dalam pakaian pengantin juga telah ditentukan bagi seseorang mengikut golongan . Pakaian Pengantin Pakaian juga merupakan perkara penting dan harus ada penelitian dalam setiap perkahwinan masyarakat Iranun. Selesai akad nikah bacaan berjanji (salawat kepada nabi) dilakukan dan serentak dengan itu juga imam akan mengiringi pengantin lelaki ke pelamin tempat pengantin perempuan duduk untuk membatalkan air sembahyang. Warna hijau bagi golonga datu. Pengantin lelaki akan memusingmusing sapu tangan di atas kepala ke Selepas itu pengantin dengan dan perempuan Bayuk pengantin perempuan ribaan lelaki menyentuh dahi ibu jarinya. Tanjak atau Dastar . Sebelum Imam membuka beberapa tabir sebagai kain rentang dihadapan pelamin. kuningan bagi golonga syarif dan golongan biasa boleh memilih berbagai warna kecuali warna hijau dan kuning. Upacara nikah dijalankan oleh Imam dengan disaksikan oleh beberapa orang.orang dan kakinya tidak dibenarkan menyentuh tanah.Sejenis kain yang ditenun khas dan dipakai di kepala . syair sebelum menjatuhkannya pengantin pengantin 6.

Perempuan kepala 2.Keris ini merupakan sesuatu yang dimestikan dipakai oleh pengantin Pakaian 1. Cincin. Bobotolan - Sejenis tali pinggang khas ( berkepala Besar) 3. Malong Kuku Emas lagi kain pinggang khas dipakai atau di jari pengantin sarung perempuan. 7. Keris Iranun . Galon/Tali Pinggang . yang ditenun perempuan kasut Gelang emas pangantin atau Talumpa loket dan .seperti lelaki perempuan juga menggunakan pakai seperti pakaian lelaki cuma bezanya perempuan tidak memakai seluar sebalikkanya perempuan memakai kain khas atau sarung yang disulam 3. 5. 6. Baju ini juga disulam dengan mata a-lambouan ( manik permata) 4. 5. 6.2.sejenis tali pinggang yang dibuat khas untuk merampingkan 4. lenganya dibelah sehingga kes siku. Baju Sinipak . Emas 7. Seluar Talumpa Maines Gelang. seluar Loket atau yang dsisempitkan dan kasut dibahagian Cincin bawah. Baju Sinipak .Baju yang dibuat khas. Sinisip Pengantin dipakai dibahagian lelaki.