Morfologi merupakan antara cabang linguistik yang mengkaji struktur pembentukan kata.

Tatabahasa Dewan edisi baharu mendefinisikan morfologi sebagai bidang ilmu bahasa yang mengkaji struktur, bentuk, dan penggolongan kata. Kamus Dewan edisi ketiga menjelaskan pengertian morfologi sebagai kajian tentang pembentukan kata dalam sesuatu bahasa, termasuk infleksi, terbitan, dan pemajmukan. Hockett ( 1958 ) mendefinisikan morfologi sebagai unsur terkecil yang mengandungi makna dalam tuturan sesuatu bahasa. Kajian tentang morfologi bermula di Eropah pada awal kurun ke-19.

Berdasarkan takrif, kajian morfologi tertumpu kepada kata. Kata terbentuk daripada unsur yang dikenali sebagai morfem. Morfem ialah unit yang terkecil dalam bahasa yang berfungsi gramatis atau yang menjalankan tugas nahu, serta tidak dapat dipecah-pecahkan lagi. Ada dua jenis morfem, iaitu morfem bebas dan morfem terikat. Morfem bebas ialah morfem atau kata yang dapat berdiri sendiri sebagai satu kata yang utuh dan bermakna serta tidak dapat dipecahkan kepada unit yang lebih kecil lagi. Morfem terikat sebaliknya kerana bersifat tidak sempurna sekiranya tidak digandingkan dengan morfem bebas. Sesuatu perkataan dibentuk daripada satu morfem atau lebih. Misalnya, bagi perkataan makan, terdiri daripada satu morfem, iaitu morfem bebas, manakala makanan terdiri daripada dua morfem, iaitu makan sebagai morfem bebas dan an sebagai morfem terikat. Oleh sebab itu, ada perbezaan yang jelas antara morfem dengan perkataan, iaitu semua perkataan ialah morfem tetapi tidak semua morfem itu menjadi perkataan. Perkataan berbentuk bebas, yang bermakna, dan dapat berdiri sendiri, misalnya kereta, kerusi, pengajar, dan kehakiman sedangkan awalan peng- dalam pengajar dan apitan ke- -an dalam kehakiman menjadi morfem terikat dan bukanlah perkataan. Tatabahasa Dewan edisi baharu menjelaskan bahawa proses pembentukan kata dalam sesuatu bahasa ialah proses penyusunan morfem menurut peraturan sistem morfologi bahasa itu. Proses morfologi ialah suatu proses yang mengubah bentuk sesuatu morfem dan perubahan ini bertujuan untuk menambah sesuatu makna kepada morfem tersebut. Dalam kata lain yang lebih mudah, proses morfologi bermaksud cara sesuatu perkataan itu dihasilkan atau diterbitkan daripada bentuk dasarnya. Berdasarkan bentuk dan struktur kata baharu yang dihasilkan, proses morfologi itu dapat dibahagikan kepada beberapa jenis, iaitu pengimbuhan, pemajmukan, penggandaan, dan pengakroniman. PENGIMBUHAN Dalam bahasa Melayu, proses pengimbuhan amat penting dan antara yang banyak menimbulkan kekeliruan. Pengimbuhan atau afiksasi ialah proses morfologi yang menerbitkan kata dengan cara menggabungkan imbuhan atau afiks kepada kata dasar. Imbuhan dapat dimaksudkan sebagai unit unit bahasa tertentu yang ditambahkan pada bentuk-bentuk lain, iaitu kata dasar yang menyebabkan perubahan makna nahunya. Imbuhan tergolong dalam jenis morfem terikat, manakala kata dasar itu lazimnya morfem bebas. Tersenarai dalam imbuhan ialah bentuk awalan, akhiran, sisipan, dan apitan. Imbuhan awa atau lan prefiks (prefix) ialah imbuhan yang ditambahkan pada bahagian hadapan kata dasar atau merujuk kepada morfem terikat yang berada di posisi awal kata dasar. Contoh kata terbitan berawalan kata nama ialah pemuzik, pembuat, pendatang, pengganas, penge bom, pelajar, pertapa, pesara, kekasih, juruselam, maharaja, tatabahasa, prasekolah, subsistem, suprasegmental, ekawarna, dan dwibahasa. Contoh kata terbitan berawalan kata kerja ialah merasa, membaca, menduga, menggiling, mengelap, memperhamba, berjalan, berupa, belajar, terjunam, dipukul, dan diperoleh. Contoh kata terbitan berawalan kata adjektif ialah terhitam, teringan, dan senipis.

dan tanaman. -kan.bagi perkataan telapak. lukisan. kelebak. Bagi apitan kata nama. dan kemuncup. Di samping itu. mengecamkan. jarakkan. iaitu daripada kata kerja menjadi kata nama kerana tidak ada imbuhan an untuk membentuk kata kerja. kelabut. dan warganegara. dan kata adjektif terbitan. Bentuk imbuhan yang ketiga ialah sisipan. Imbuhan sisipan atau infiks (infix) merujuk kepada morfem terikat yang berada di tengah kata dasar atau menyelit di antara kata dasar. yang berbentuk istilah khusus seperti atur cara dan mata pelajaran. misalnya makanan. misalnya bahasa Bontoc di Filipina yang mempunyai sisipan um. telunjuk. seruling. kata dasar tulis. Tidak seperti bahasa Inggeris. dan i. iaitu tulisan. imbuhan akhiran atau sufiks (suffix) merupakan morfem terikat yang berada di posisi akhir kata dasar. namun faktor faktor lain sewajarnya dipertimbangkan untuk memastikan bahasa Melayu terus berkembang. iaitu kedudukannya sentiasa berada selepas konsonan pertama kata dasar. Contoh apitan kata kerja ialah menyeramkan. Apitan kata adjektif seperti ke. kelangkang.-an yang membentuk keinggerisan. Akhiran dalam bahasa Melayu hanya dapat wujud dalam kata nama terbitan dan kata kerja terbitan sahaja. Sesuatu yang menarik tentang imbuhan sisipan ini ialah bentuk fonologinya seperti yang dirakamkan dalam kebanyakan bahasa manusia berstruktur VK.Selain itu. kemuning. diperdengarkan. selerak. Proses pengimbuhan an telah menyebabkan berlakunya perubahan kelas kata. didekati. seniman. Walaupun keadaan ini sering menimbulkan kekeliruan kepada pengguna bahasa. satu generalisasi umum tentang sisipan ini ialah konteks penyebarannya di dalam kata. olahraga. kata kerja. iaitu yang terdiri daripada rangkaian kata bebas seperti jam tangan dan bandar raya. Dalam bahasa Melayu. Sisipan er. bahasa Sanskrit. pembinaan. Misalnya. ustazah. PEMAJMUKAN Proses pemajmukan ialah proses merangkaikan dua kata dasar atau lebih dan yang terhasil membawa makna tertentu atau menerbitkan satu bentuk kata baharu. dan turuti. lukis. dan gerigi. kata majmuk bahasa Melayu agak sukar dibezakan dengan frasa nama dan keadaan ini seringkali menyebabkan kesalahan bahasa berlaku. Sisipan in. pelajaran. seniwati. imbuhan ini dikenal sebagai imbuhan terbahagi juga. Yang lain merupakan imbuhan pinjaman daripada bahasa-bahasa asing seperti bahasa Inggeris. buat. misalnya el. Namun begitu. dan memperingati. kearaban. kelengkeng. Kata majmuk perlu dieja terpisah dan bertindak sebagai satu unit. Imbuhan apitan atau sirkumfiks (circumfix) ialah morfem terikat yang melingkungi atau mengapit kata dasar. akan menghasilkan kata nama terbitan. agak bany sisipan yang ak tersenarai dalam bahasa Melayu. hanyalah ketika mencipta istilah baharu. semerbak. muslimin. Selain apitan. apitan wujud dalam kata nama terbitan. dan kata adjektif. seperti antarabangsa. imbuhan yang tidak produktif lagi dan jika wujud sekalipun. dan tanam merupakan kata kerja tetapi apabila diimbuhkan dengan akhiran an. Tatabahasa Dewan edisi baharu membahagikan kata majmuk kepada tiga kelompok.tersisip bagi perkataan seperti serabut. sisipan dapat bergabung dengan kata nama. contohnya ialah pelaksanaan. Antara cara membezakan antara . mendermakan. kata kerja terbitan. Imbuhan akhiran asal dalam bahasa Melayu hanyalah an. dan kecinaan. Dari segi binaan morfemnya. dan perkuburan.bagi perkataan seperti fumikas (menjadi kuat) dan kumilad (menjadi merah) . Sisipan emmencelah bagi perkataan seperti gemilang. angkasawan. Sehubungan dengan hal itu. Semua kata majmuk perlu dieja terpisah.muncul bagi perkataan seperti sinambung. keruping. kelembung. hadirat. gemerlap. dan bahasa Arab. iaitu bentuknya tidak boleh menerima sebarang penyisipan unsur lain. namun ada sebilangan kata yang dianggap telah mantap dan utuh perlu dieja sebagai satu perkataan. apitan terdiri daripada awalan dan akhiran dan pengimbuhannya dilakukan secara serentak. dan gelembung. komunisme. Dalam bahasa Melayu. dan yang mendukung maksud kiasan seperti tumbuk rusuk dan makan angin. imbuhan ini tergolong dalam jenis imbuhan derivatif. buatan.

sesiku. Penggandaan penuh ialah proses pengulangan yang menyalin kesemua elemen yang terkandung dalam kata dasar. purata (pukul rat ). seluruh kata dasar digandakan dan bunyi-bunyi tertentu diulang atau diubah. dan pawagam (panggung . balai-balai polis. bagi kata laki-laki. iaitu penggandaan penuh. penggandaan separa. tetikus. proses pengulangan akan menerbitkan bentuk lalaki. Contoh kata ganda separa yang lain ialah jejari. Kata majmuk yang dianggap telah mantap dan dieja sebagai satu perkataan perlu digandakan keseluruhan perkataan tersebut. Keadaan ini tidak boleh berlaku bagi kata majmuk kerana guru dan besar tidak membawa makna yang sempurna. dan tetupai. Bagi kata majmuk yang hendak digandakan. anai-anai. PENGAKRONIMAN Pengakroniman ialah satu proses morfologi yang menerbitkan kata dengan cara mencantumkan elemen-elemen tertentu daripada beberapa kata dasar yang membentuk satu frasa atau kata majmuk. Misalnya. Misa lnya. Dalam penggandaan berentak yang dikenal juga sebagai kata gan menyaling. Kata majmuk yang menerima imbuhan awalan dan akhiran masih tetap dieja terpisah seperti mencampur aduk. Yang perlu difahami tentang cara menulis kata ganda ialah semuanya menggunakan tanda sengkang ( ) kecuali kata ganda separa bagi kata dasar tunggal. Misalnya. serta bentuk berentak bebas seperti anak-pinak dan lintang-pukang. misalnya jawatankuasa-jawatankuasa. apabila diimbuhkan dengan apitan.kata majmuk dengan frasa nama ialah dengan melihat proses pembentukannya yang ternyata berbeza. hanya perkataan pertama sahaja yang perlu digan dakan seperti buku-buku kerja. dan penggandaan berentak. mengurusniagakan. Contoh proses yang menggandakan keseluruhan kata dasar sama ada kata dasar itu mengandungi imbuhan ataupun tidak ialah bijak-bijak. Akan menjadi kesalahan jika dieja terpisah bagi bentuk ini. ubahsuai (ubah sesuai). da berima. dan bersajak. dan letak gandaannya pada bahagian hadapan kata dasar. rerambut. kakitangan-kakitangan. Kata yang terhasil itu memperlihatkan bentuk dasar dan reduplikannya mempunyai representasi morfem yang seratus peratus sama. Kata ganda berentak ialah proses yang menggandakan kata dasar mengikut rentak bunyi tertentu dalam kata dasar itu. Akronim ialah kependekan kata daripada gabungan beberapa kata dasar danditulis serta dilafazkan sebagai kata yang wajar. Penggandaan separa yang berlaku pada kata dasar tunggal lazimnya melibatkan pengulangan suku kata pertamanya. iaitu vokal dalam bentuk gandaan tersebut telah mengalami proses pelemahan menjadikannya vokal e pepet. dan wakil-wakil rakyat. dan setiausaha-setiausaha. tabika (taman bimbingan kanak-kanak). iaitu bentuk pengulangan vokal seperti kaya-raya dan laukpauk. dan pemburu-pemburu. berurus niaga. Penggandaan separa ialah proses pengulangan yang menyalin sebahagian daripada elemen atau segmen yang terkandung dalam kata dasar yang boleh terdiri daripada kata tunggal ataupun k ata terbitan. Ibu bapa boleh menerima sisipan unsur lain seperti kata hubung dan yang akan membentuk ibu dan bapa . PENGGANDAAN Penggandaan ialah satu proses morfologi yang menerbitkan kata dengan cara mengulang sebahagian atau keseluruhan elemen yang terdapat dalam kata dasar. ibu bapa merupakan frasa nama walaupun pada zahirnya kelihatan sama dengan guru besar yang merupakan kata majmuk. dan proses modifikasi fonologi akan menghasilkan bentuk lelaki. dan disatupadukan. maka kata majmuk tersebut dieja sebagai satu perkataan seperti mencampuradukkan. Terdapat tiga jenis penggandaan dalam bahasa Melayu. kugiran (kumpulan gitar rancak). Namun begitu. Ada tiga jenis penggandaan berentak. dan bersatu padu. Penggandaan sering disebut sebagai reduplikasi (reduplication) dan kata yang terhasil daripada proses penggandaan disebut kata ganda. Penggandaan separa boleh berlaku di hadapan atau di belakang kata dasar. bentuk pengulangan konsonan seperti mundar-mandir dan mandi-manda.

akronim yang terbentuk daripada gabungan beberapa huruf awal rangkai kata yang disingkatkan. ada kekeliruan yang wujud dalam kalangan pengguna bahasa apabila menyamakan akronim dengan singkatan. Di samping itu. dan semantik. UKM. sebaliknya singkatan tidak dan disebut satu persatu hurufnya kerana tidak mempunyai sukukata. Tanpa pengetahuan tentang morfologi. penggandaan. pemajmukan. dan MAS (Malaysian Airline System). dan PKNS bukanlah akronim walaupun kependekan tersebut seolah-olah sama dengan UPSI dan UNIMAS. sintaksis. akronim boleh dilafazkan. Namun begitu. tetapi singkatan tidak sedemikian. disiplin morfologi ini merupakan tunjang utama dalam Linguistik Tulen yang terdiri daripada fonologi. keseluruhannya ditulis dengan huruf besar. iaitu pengimbuhan. sukar untuk menghuraikan bahasa dengan mendalam dan terperinci. PENUTUP Banyak kepentingan untuk kita memahami disiplin morfologi dan proses-prosesnya yang mencakupi empat disiplin. JIM (Jemaah Islam Malaysia). . malah kebanyakan permasalahan bahasa yang berlaku dalam kalangan masyarakat. dan pengakroniman. Selain dapat memastikan penggunaan bahasa yang lebih berkesan dan ce kap. terutamanya warga pendidik dan pelajar berkaitan dengan hal morfologi dan sintaksis. iaitu suku kata. Hal ini demikian kerana akronim tergolong dalam kata fonologi (phonological word) yang mengandungi konstituen fonologi. Singkatan. misalnya UPSI (Universiti Pendidikan Sultan Idris). seperti STPM. Selain itu.wayang gambar). morfologi.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful