P. 1
MORFOLOGI BAHASA MELAYU

MORFOLOGI BAHASA MELAYU

|Views: 501|Likes:
Published by Qurraizleen Rahmat

More info:

Published by: Qurraizleen Rahmat on Oct 01, 2010
Copyright:Attribution Non-commercial

Availability:

Read on Scribd mobile: iPhone, iPad and Android.
download as DOCX, PDF, TXT or read online from Scribd
See more
See less

04/23/2013

pdf

text

original

Morfologi merupakan antara cabang linguistik yang mengkaji struktur pembentukan kata.

Tatabahasa Dewan edisi baharu mendefinisikan morfologi sebagai bidang ilmu bahasa yang mengkaji struktur, bentuk, dan penggolongan kata. Kamus Dewan edisi ketiga menjelaskan pengertian morfologi sebagai kajian tentang pembentukan kata dalam sesuatu bahasa, termasuk infleksi, terbitan, dan pemajmukan. Hockett ( 1958 ) mendefinisikan morfologi sebagai unsur terkecil yang mengandungi makna dalam tuturan sesuatu bahasa. Kajian tentang morfologi bermula di Eropah pada awal kurun ke-19.

Berdasarkan takrif, kajian morfologi tertumpu kepada kata. Kata terbentuk daripada unsur yang dikenali sebagai morfem. Morfem ialah unit yang terkecil dalam bahasa yang berfungsi gramatis atau yang menjalankan tugas nahu, serta tidak dapat dipecah-pecahkan lagi. Ada dua jenis morfem, iaitu morfem bebas dan morfem terikat. Morfem bebas ialah morfem atau kata yang dapat berdiri sendiri sebagai satu kata yang utuh dan bermakna serta tidak dapat dipecahkan kepada unit yang lebih kecil lagi. Morfem terikat sebaliknya kerana bersifat tidak sempurna sekiranya tidak digandingkan dengan morfem bebas. Sesuatu perkataan dibentuk daripada satu morfem atau lebih. Misalnya, bagi perkataan makan, terdiri daripada satu morfem, iaitu morfem bebas, manakala makanan terdiri daripada dua morfem, iaitu makan sebagai morfem bebas dan an sebagai morfem terikat. Oleh sebab itu, ada perbezaan yang jelas antara morfem dengan perkataan, iaitu semua perkataan ialah morfem tetapi tidak semua morfem itu menjadi perkataan. Perkataan berbentuk bebas, yang bermakna, dan dapat berdiri sendiri, misalnya kereta, kerusi, pengajar, dan kehakiman sedangkan awalan peng- dalam pengajar dan apitan ke- -an dalam kehakiman menjadi morfem terikat dan bukanlah perkataan. Tatabahasa Dewan edisi baharu menjelaskan bahawa proses pembentukan kata dalam sesuatu bahasa ialah proses penyusunan morfem menurut peraturan sistem morfologi bahasa itu. Proses morfologi ialah suatu proses yang mengubah bentuk sesuatu morfem dan perubahan ini bertujuan untuk menambah sesuatu makna kepada morfem tersebut. Dalam kata lain yang lebih mudah, proses morfologi bermaksud cara sesuatu perkataan itu dihasilkan atau diterbitkan daripada bentuk dasarnya. Berdasarkan bentuk dan struktur kata baharu yang dihasilkan, proses morfologi itu dapat dibahagikan kepada beberapa jenis, iaitu pengimbuhan, pemajmukan, penggandaan, dan pengakroniman. PENGIMBUHAN Dalam bahasa Melayu, proses pengimbuhan amat penting dan antara yang banyak menimbulkan kekeliruan. Pengimbuhan atau afiksasi ialah proses morfologi yang menerbitkan kata dengan cara menggabungkan imbuhan atau afiks kepada kata dasar. Imbuhan dapat dimaksudkan sebagai unit unit bahasa tertentu yang ditambahkan pada bentuk-bentuk lain, iaitu kata dasar yang menyebabkan perubahan makna nahunya. Imbuhan tergolong dalam jenis morfem terikat, manakala kata dasar itu lazimnya morfem bebas. Tersenarai dalam imbuhan ialah bentuk awalan, akhiran, sisipan, dan apitan. Imbuhan awa atau lan prefiks (prefix) ialah imbuhan yang ditambahkan pada bahagian hadapan kata dasar atau merujuk kepada morfem terikat yang berada di posisi awal kata dasar. Contoh kata terbitan berawalan kata nama ialah pemuzik, pembuat, pendatang, pengganas, penge bom, pelajar, pertapa, pesara, kekasih, juruselam, maharaja, tatabahasa, prasekolah, subsistem, suprasegmental, ekawarna, dan dwibahasa. Contoh kata terbitan berawalan kata kerja ialah merasa, membaca, menduga, menggiling, mengelap, memperhamba, berjalan, berupa, belajar, terjunam, dipukul, dan diperoleh. Contoh kata terbitan berawalan kata adjektif ialah terhitam, teringan, dan senipis.

PEMAJMUKAN Proses pemajmukan ialah proses merangkaikan dua kata dasar atau lebih dan yang terhasil membawa makna tertentu atau menerbitkan satu bentuk kata baharu. Yang lain merupakan imbuhan pinjaman daripada bahasa-bahasa asing seperti bahasa Inggeris. diperdengarkan. bahasa Sanskrit. Akhiran dalam bahasa Melayu hanya dapat wujud dalam kata nama terbitan dan kata kerja terbitan sahaja. kata kerja. kata majmuk bahasa Melayu agak sukar dibezakan dengan frasa nama dan keadaan ini seringkali menyebabkan kesalahan bahasa berlaku. imbuhan ini tergolong dalam jenis imbuhan derivatif. ustazah. Misalnya. Proses pengimbuhan an telah menyebabkan berlakunya perubahan kelas kata. iaitu yang terdiri daripada rangkaian kata bebas seperti jam tangan dan bandar raya. Imbuhan sisipan atau infiks (infix) merujuk kepada morfem terikat yang berada di tengah kata dasar atau menyelit di antara kata dasar. Sisipan er. kelangkang. namun ada sebilangan kata yang dianggap telah mantap dan utuh perlu dieja sebagai satu perkataan. Antara cara membezakan antara . Semua kata majmuk perlu dieja terpisah. iaitu tulisan. Dari segi binaan morfemnya. kelengkeng. buatan. Contoh apitan kata kerja ialah menyeramkan. -kan. Dalam bahasa Melayu. lukisan. Sehubungan dengan hal itu.bagi perkataan telapak. dan yang mendukung maksud kiasan seperti tumbuk rusuk dan makan angin. akan menghasilkan kata nama terbitan. sisipan dapat bergabung dengan kata nama. didekati. dan memperingati. seniman. dan i.bagi perkataan seperti fumikas (menjadi kuat) dan kumilad (menjadi merah) . jarakkan. Imbuhan apitan atau sirkumfiks (circumfix) ialah morfem terikat yang melingkungi atau mengapit kata dasar. selerak. Kata majmuk perlu dieja terpisah dan bertindak sebagai satu unit. misalnya bahasa Bontoc di Filipina yang mempunyai sisipan um. kata kerja terbitan. dan tanam merupakan kata kerja tetapi apabila diimbuhkan dengan akhiran an. Sesuatu yang menarik tentang imbuhan sisipan ini ialah bentuk fonologinya seperti yang dirakamkan dalam kebanyakan bahasa manusia berstruktur VK. buat. contohnya ialah pelaksanaan. Selain apitan. Di samping itu. Bagi apitan kata nama. Apitan kata adjektif seperti ke. dan kata adjektif. imbuhan akhiran atau sufiks (suffix) merupakan morfem terikat yang berada di posisi akhir kata dasar. seruling. dan kata adjektif terbitan. keruping. Dalam bahasa Melayu. dan gelembung.Selain itu. Bentuk imbuhan yang ketiga ialah sisipan. angkasawan. seperti antarabangsa. agak bany sisipan yang ak tersenarai dalam bahasa Melayu. namun faktor faktor lain sewajarnya dipertimbangkan untuk memastikan bahasa Melayu terus berkembang. komunisme. kemuning. dan kemuncup. misalnya makanan. kata dasar tulis. kelabut. kelembung. dan bahasa Arab. Namun begitu. pelajaran. Sisipan emmencelah bagi perkataan seperti gemilang. hadirat. Walaupun keadaan ini sering menimbulkan kekeliruan kepada pengguna bahasa. imbuhan yang tidak produktif lagi dan jika wujud sekalipun. iaitu kedudukannya sentiasa berada selepas konsonan pertama kata dasar. muslimin. iaitu daripada kata kerja menjadi kata nama kerana tidak ada imbuhan an untuk membentuk kata kerja. semerbak.tersisip bagi perkataan seperti serabut. dan tanaman. mendermakan. Imbuhan akhiran asal dalam bahasa Melayu hanyalah an. gemerlap. apitan terdiri daripada awalan dan akhiran dan pengimbuhannya dilakukan secara serentak. lukis. dan kecinaan.-an yang membentuk keinggerisan. Sisipan in. iaitu bentuknya tidak boleh menerima sebarang penyisipan unsur lain. kearaban. Tatabahasa Dewan edisi baharu membahagikan kata majmuk kepada tiga kelompok. apitan wujud dalam kata nama terbitan. hanyalah ketika mencipta istilah baharu. satu generalisasi umum tentang sisipan ini ialah konteks penyebarannya di dalam kata. Tidak seperti bahasa Inggeris. kelebak. dan warganegara. dan perkuburan. dan gerigi. misalnya el. seniwati.muncul bagi perkataan seperti sinambung. dan turuti. telunjuk. pembinaan. yang berbentuk istilah khusus seperti atur cara dan mata pelajaran. mengecamkan. olahraga. imbuhan ini dikenal sebagai imbuhan terbahagi juga.

Misalnya. anai-anai. balai-balai polis. dan setiausaha-setiausaha. PENGAKRONIMAN Pengakroniman ialah satu proses morfologi yang menerbitkan kata dengan cara mencantumkan elemen-elemen tertentu daripada beberapa kata dasar yang membentuk satu frasa atau kata majmuk. purata (pukul rat ). bentuk pengulangan konsonan seperti mundar-mandir dan mandi-manda. kugiran (kumpulan gitar rancak). dan pawagam (panggung . mengurusniagakan. Keadaan ini tidak boleh berlaku bagi kata majmuk kerana guru dan besar tidak membawa makna yang sempurna. da berima. Akan menjadi kesalahan jika dieja terpisah bagi bentuk ini. iaitu penggandaan penuh. ibu bapa merupakan frasa nama walaupun pada zahirnya kelihatan sama dengan guru besar yang merupakan kata majmuk. Contoh kata ganda separa yang lain ialah jejari. Contoh proses yang menggandakan keseluruhan kata dasar sama ada kata dasar itu mengandungi imbuhan ataupun tidak ialah bijak-bijak. dan pemburu-pemburu. apabila diimbuhkan dengan apitan. ubahsuai (ubah sesuai). dan wakil-wakil rakyat. dan bersajak. Kata majmuk yang dianggap telah mantap dan dieja sebagai satu perkataan perlu digandakan keseluruhan perkataan tersebut. Kata yang terhasil itu memperlihatkan bentuk dasar dan reduplikannya mempunyai representasi morfem yang seratus peratus sama. Penggandaan sering disebut sebagai reduplikasi (reduplication) dan kata yang terhasil daripada proses penggandaan disebut kata ganda. serta bentuk berentak bebas seperti anak-pinak dan lintang-pukang. Yang perlu difahami tentang cara menulis kata ganda ialah semuanya menggunakan tanda sengkang ( ) kecuali kata ganda separa bagi kata dasar tunggal. maka kata majmuk tersebut dieja sebagai satu perkataan seperti mencampuradukkan. kakitangan-kakitangan. berurus niaga. Dalam penggandaan berentak yang dikenal juga sebagai kata gan menyaling. dan penggandaan berentak. sesiku. seluruh kata dasar digandakan dan bunyi-bunyi tertentu diulang atau diubah. bagi kata laki-laki.kata majmuk dengan frasa nama ialah dengan melihat proses pembentukannya yang ternyata berbeza. hanya perkataan pertama sahaja yang perlu digan dakan seperti buku-buku kerja. PENGGANDAAN Penggandaan ialah satu proses morfologi yang menerbitkan kata dengan cara mengulang sebahagian atau keseluruhan elemen yang terdapat dalam kata dasar. tetikus. iaitu bentuk pengulangan vokal seperti kaya-raya dan laukpauk. dan bersatu padu. proses pengulangan akan menerbitkan bentuk lalaki. Misalnya. Ada tiga jenis penggandaan berentak. Namun begitu. dan proses modifikasi fonologi akan menghasilkan bentuk lelaki. Penggandaan separa ialah proses pengulangan yang menyalin sebahagian daripada elemen atau segmen yang terkandung dalam kata dasar yang boleh terdiri daripada kata tunggal ataupun k ata terbitan. Kata ganda berentak ialah proses yang menggandakan kata dasar mengikut rentak bunyi tertentu dalam kata dasar itu. dan tetupai. Bagi kata majmuk yang hendak digandakan. Terdapat tiga jenis penggandaan dalam bahasa Melayu. tabika (taman bimbingan kanak-kanak). dan disatupadukan. penggandaan separa. iaitu vokal dalam bentuk gandaan tersebut telah mengalami proses pelemahan menjadikannya vokal e pepet. Penggandaan separa boleh berlaku di hadapan atau di belakang kata dasar. Ibu bapa boleh menerima sisipan unsur lain seperti kata hubung dan yang akan membentuk ibu dan bapa . Penggandaan penuh ialah proses pengulangan yang menyalin kesemua elemen yang terkandung dalam kata dasar. Kata majmuk yang menerima imbuhan awalan dan akhiran masih tetap dieja terpisah seperti mencampur aduk. Penggandaan separa yang berlaku pada kata dasar tunggal lazimnya melibatkan pengulangan suku kata pertamanya. misalnya jawatankuasa-jawatankuasa. dan letak gandaannya pada bahagian hadapan kata dasar. Misa lnya. Akronim ialah kependekan kata daripada gabungan beberapa kata dasar danditulis serta dilafazkan sebagai kata yang wajar. rerambut.

wayang gambar). dan MAS (Malaysian Airline System). keseluruhannya ditulis dengan huruf besar. dan semantik. pemajmukan. akronim yang terbentuk daripada gabungan beberapa huruf awal rangkai kata yang disingkatkan. misalnya UPSI (Universiti Pendidikan Sultan Idris). Selain itu. Tanpa pengetahuan tentang morfologi. Selain dapat memastikan penggunaan bahasa yang lebih berkesan dan ce kap. . dan pengakroniman. tetapi singkatan tidak sedemikian. Hal ini demikian kerana akronim tergolong dalam kata fonologi (phonological word) yang mengandungi konstituen fonologi. iaitu suku kata. Singkatan. sebaliknya singkatan tidak dan disebut satu persatu hurufnya kerana tidak mempunyai sukukata. PENUTUP Banyak kepentingan untuk kita memahami disiplin morfologi dan proses-prosesnya yang mencakupi empat disiplin. terutamanya warga pendidik dan pelajar berkaitan dengan hal morfologi dan sintaksis. JIM (Jemaah Islam Malaysia). penggandaan. akronim boleh dilafazkan. sukar untuk menghuraikan bahasa dengan mendalam dan terperinci. morfologi. UKM. dan PKNS bukanlah akronim walaupun kependekan tersebut seolah-olah sama dengan UPSI dan UNIMAS. disiplin morfologi ini merupakan tunjang utama dalam Linguistik Tulen yang terdiri daripada fonologi. Di samping itu. iaitu pengimbuhan. sintaksis. seperti STPM. malah kebanyakan permasalahan bahasa yang berlaku dalam kalangan masyarakat. Namun begitu. ada kekeliruan yang wujud dalam kalangan pengguna bahasa apabila menyamakan akronim dengan singkatan.

You're Reading a Free Preview

Download
scribd
/*********** DO NOT ALTER ANYTHING BELOW THIS LINE ! ************/ var s_code=s.t();if(s_code)document.write(s_code)//-->