BBM3402-SISTEM TULISAN JAWI

Sistem Ejaan Jawi Moden Berdasarkan Akhbar Fikrah

1.0 Pengenalan Tulisan Jawi hanya terdapat dalam masyarakat Melayu sahaja. Walaupun huruf ini berasal daripada bahasa Arap namun tulisan Jawi ini telah lama diubahsuaikan hingga sekarang dan ia boleh disebut unsur Melayu. Pada zaman dahulu tulisan Parsi dan Urdu pun cuba diubahsuai daripada tulisan Arap hal sama berlaku pada tulisan Jawi yang juga dikemaskinikan kerana dikhuatiri tulisan Jawi ini dimusnahkan maka mutiara diri dunia Melayu ini akan hilang dengan kata lain ciptaan yang cemerlang itu akan hilang dari dunia ini. Tulisan Jawi merupakan warisan kesenian Melayu. Tulisan ini telah berkembang sejak zaman Kerajaan Islam Pasai kemudian disebarkan ke Kerajaan Melaka, Kerajaan Johor dan juga Aceh pada abad ke-17. Bukti kewujudan tulisan ini di Malaysia adalah dengan terjumpanya Batu Bersurat Terengganu yang bertarikh 702H atau 1303M manakala tulisan Rumi yang paling awal ditemui adalah pada akhir kurun ke-19. Ini menunjukkan tulisan Jawi telah sampai ke negara ini lebih awal berbanding tulisan Rumi Tulisan Jawi merupakan tulisan rasmi bagi Negeri-negeri Melayu Tidak Bersekutu semasa penguasaan British. Kini tulisan ini digunakan dalam urusan agama Islam dan adat istiadat Melayu yang kebanyakkannya di Johor, Kedah, Kelantan, Perlis, dan Terengganu

1

Dengan mempelajari huruf dan hukum-hukum dasar tulisan jswi kita dapat mengetahui sebutan dengan lebih mudah lagi. Ciri Tulisan Jawi Empat ciri Utama tulisan Jawi ialah: a) bertindan secara memugak b) ligatur 2 . Di Malaysia tulisan jawi lebih di titikberatkan kerana agama Islam adalah agama rasmi negara kita.BBM3402-SISTEM TULISAN JAWI Membaca tanpa dasar tulisan jawi samalah seperti si buta berjalan tanpa tongkat. Ejaan Jawi moden masih lagi mengekalkan ejaan asal sekiranya perkataan itu diambil daripada bahasa arab seperti perkataan Solat ‫(. Orang yang mahir dalam tulisan jawi buleh mendekati bahasa arab dengan lebih mudah. namun mempunyai asas.(صلة‬ Tetapi ianya diselaraskan mengikut sistem yang telah ditetapkan oleh dewan Bahasa dan Pustaka sekiranya perkataan itu pinjaman daripada bahasa Inggeris. Begitu juga dengan perkataan yang berasal dari kata pinjaman yang lain seperti Bahasa Hindu. Sistem ejaan Jawi Moden ditambah 6 huruf lain selain daripada tulisan arab. Huruf-huruf tambahannya ialah : ‫ث ح ع ف ك‬ Sebagaimana yang kita ketahui perkataan dalam Bahasa Melayu kebanyakkanya diambil daripada Bahasa Arab dan Bahasa Inggeris. Portugis dan sebagainya. Ejaan Jawi moden pada hari ini merupakan kesan daripada kajian demi kajian yang dijalankan untuk keselarasan sistem tulisan jawi kini . Walaupun sistem tulisan ini daripada tulisan arab.

‫سمفن‬ = ‫س + م + ف + ن‬ 3 . Huruf yang tidak boleh disambung selepasnya ialah : ‫و ى‬ Contoh perkataannya ialah ‫و‬ ‫و‬ ‫ذ ر‬ ‫د‬ ‫ة‬ ‫ا‬ ‫ا + س = اسا س‬ Huruf yang boleh disambung selepasnya Huruf yang boleh disambung sebelum dan selepasnya kecuali beberapa perkataan pinjaman bahasa Inggeris seperti perkataan glob.BBM3402-SISTEM TULISAN JAWI c) aksara berbaris atau mempunyai titik d) aksara bersambung (keadaan huruf berbeza sewaktu tunggal dan sewaktu bersambung Huruf yang tidak boleh disambung selepasnya Tulisan jawi terdapat huruf yang boleh disambung dan huruf yang tidak boleh disambung. Sains (‫س‬ ‫)كول ف . ساءين‬ Huruf tersebut ialah : ‫ب ت ث ج ح ح خ س ش‬ ‫ص ض ظ ط ع غ عه ف ف‬ ‫ق ك ك ل م نه ي ن‬ Contohnya seperti perkataan.

Artikel ini berada di muka surat 7 Akhbar Fikrah yang bertajuk ‘Umat Islam hari ini diambang kehancuran’ 1.Kaedah ejaan kata serapan yang digunakan dalam teks kajian 4. Menganalisis peratusan penggunaan jenis dan kaedah tersebut 5. Metod analisis kualitatif 2. bersamaan 7 -9 Zulhijjah 1429 Hijrah .2 Bahan kajian Kajian ini akan ditumpukan kepada Akhbar Fikrah terbitan Harakah bertarikh 5-7 Disember 2008. Menilai semula ejaan dalam teks yang dikaji 1. Menjelaskan jenis ejaan kata Melayu Jati 3.3 Kaedah kajian Kaedah atau metod kajian ini ialah 1. Metod analisis kuantitatif Seterusnya kita lihat metod yang telah dijalankan 4 .1 Objektif Kajian Objektif kajian adalah seperti berikut: 1. Mengkategorikan jenis ejaan kata Melayu Jati 2.BBM3402-SISTEM TULISAN JAWI ‫= هيلع‬ ‫ه + ي + ل +ع‬ 1.

2. . 1. ia dilihat juga melalui penggunaan perkataan pinjaman bahasa arab.0 Hasil kajian Hasil kajian menunjukkan sistem tulisan Jawi boleh dibahagikan kepada: Ejaan Lazim Ejaan mengikut hukum Ejaan Tradisi 5 .Permulaan teks kajian ialah ‘Bertaqwalah kepada Allah……….. ‘…….mengikut kata isteri (queen control) ‘ yang terletak 2. Metod analisis kualitatif Penggunaan metod ini dengan membuat analisa terhadap artikel tentang ejaan-ejaan yang digunakan samaada ia mengikut garis panduan terkini sistem ejaan jawi moden yang ditetapkan oleh Dewan Bahasa dan Pustaka ataupun tidak.BBM3402-SISTEM TULISAN JAWI 1. inggeris dan sebagainya.4 Batasan kajian Kajian ini adalah untuk 100 perkataan berturutan dalam teks yang bertajuk ‘Umat Islam hari ini diambang kehancuran.’ -Dan berakhir dengan ayat pada perenggan ke 4. Metod analisis kuantitatif Metod ini juga digunakan bagi memastikan artikel ini menggunakan perkataan yang sama berulang-ulang ataupun tidak.

i. kebawah dank e depan adalah seperti tersebut: 1.o. Huruf vokal a.e.1 Ejaan Lazim Ejaan Lazim ialah ejaan yang biasa digunakan bagi mengeja perkataan suku kata terbuka atau tertutup ke atas.BBM3402-SISTEM TULISAN JAWI Ejaan Kata serapan Bahasa Arab Ejaan Kata serapan Bahasa Seterusnya kita lihat sistem atau kaedah ejaan tulisan jawi moden satu persatu: 2.u (jawi Bunyi vokal seperti berikut: ‫)ا.ي‬ Huruf Alif ( ( ‫ا‬ ‫ا‬ ‫ا‬ ‫اي‬ ‫اي‬ ‫او‬ ‫او‬ bunyi bunyi bunyi bunyi bunyi bunyi e a e i u o ‫ب‬ ‫با‬ ‫بي‬ ‫بو‬ ‫ابو‬ ‫بي‬ Huruf Ba (‫ب‬ bunyi bunyi bunyi bunyi bunyi bunyi ) be ba bi bu bo be 6 .و.

Suku kata terbuka Huruf tunggal jawi berfungsi sebagai suku kata terbuka ( bunyi ‘e’) sama ada diawal atau ditengah perkataan.BBM3402-SISTEM TULISAN JAWI Mana-mana tulisan ejaan jawi sekiranya penggunaan huruf vokal ianya mesti mengikut panduan asas diatas.سبرع‬ ‫ك .2. Contohnya ‫بارا‬ ‫جال‬ ‫باوا‬ ‫عاعا‬ ‫دادا‬ 7 .2 Ejaan Mengikut Hukum (‫ع‬ 2. Contoh: Huruf Awal Tengah ‫ب‬ ‫ك‬ ‫ب .1Hukum darlung ‫درلو‬ ) Hukum (‫ع‬ ‫ ) د ر ل و‬merupakan suku kata terbuka bertemu suku kata terbuka ( ‫ا‬ ‫ ) + ا‬yang mana huruf pertama suku kata kedua adalah salah satu daripada hurufhuruf ( ‫ع‬ ‫ .سكرا‬ 2. ) د ر ل و‬perlu ada huruf alif pada suku kata yang kedua.بسر‬ ‫ك .كرم‬ ‫ب .

huruf alif digunakan di suku kata pertama sahaja sekiranya suku kata kedua tidak bermula dengan huruf konsonan dal. iaitu lanjutan daripada kaedah dal-ra-lam-wau-nga. iaitu ejaan menurut kaedah ka-ga. [i-u].2. wau atau ya) digunakan di suku kata yang pertama sahaja. ra. v) Apabila KV-KV itu terdiri daripada suku kata pertama dengan vokal pepet.BBM3402-SISTEM TULISAN JAWI Dalam PEJYD dirumuskan Perincian: aturan pengejaan kata dasar yang berpola KV-KV ini. [o-e] atau [o-o]). iii) Apabila KV-KV itu bukan [Ka-Ka] (iaitu gabungan vokal berpola [a-i]. [a-u]. [e-o]. Ini sama dengan ejaan Jawi Za'ba/Lama. maka huruf vokal (alif. maka huruf vokal (alif. wau atau ya) digunakan dikedua-dua suku kata terbuka itu. lam. iaitu suku kata kedua berupa konsonan kaf atau ga. wau atau nga. [u-u]. Ini sama dengan Jawi Za'ba. iaitu ejaan menurut kaedah dal-ra-lam-wau-nga. ii) Apabila KV-KV juga. i) Apabila KV-KV itu huruf alif digunakan di kedua-dua suku kata sekiranya suku kata kedua bermula dengan huruf dal. wau atau nga. maka huruf vokal (alif. ra. [o-a].2 Hukum Luar Darlung 8 . [u-a]. Ini sama dengan Jawi Za'ba. lam. [ii]. iv) Apabila KV-KV itu [KV-ka] atau [KV-ga]. [i-a]. [e-a]. [u-i]. Ini sama dengan ejaan Za'ba/Lama. wau atau ya) digunakan di suku kata kedua sahaja. 2. Ini menyelaraskan dan mempermudah pelbagai aturan yang terdapat dalam Jawi Za'ba/Lama.

BBM3402-SISTEM TULISAN JAWI Terdapat banyak hukum luar darlung tetapi yang dibincangkan disini hanyalah satu sahaja iaitu Perkataan yang berakhir dengan rama . -Seperti contoh perkataan ‫راما.Setiap perkataan yang berakhir dengan dengan ‘rama’ hendaklah ditambah huruf alif selepas huruf mim. فاد‬ Ejaan yang sebenarnya ialah tidak perlu disertakan alif pada suku kata yang pertama dan kedua kerana ia termasuk perkataan tradisi. perkataan ini dieja sebagaimana mengikut ejaan yang lama dan ia menjawab persoalan tentang ejaan perkataan ‘pada’ dieja dengan (‫ )فد‬namun kadang ada juga dieja dengan ‫.راما‬ ‫اسراما‬ ‫كيمراما‬ ‫دراما‬ ‫فانوراما‬ ‫حريكاراما‬ 2. Perkataan tradisi Seterusnya ialah perkataan tradisi yang merupakan perkataan yang digunakan sehingga sekarang dan tidak mengalami pengubahsuaian. Contoh perkataan tradisi yang biasa digunakan ataupun tidak dapat tidak mesti digunakan sebagai pelengkap sebuah penulisan ialah seperti: 9 .3.

Dalam teks ini perkataan Khusus berasal dari perkataan arab dieja dengan ‫ ) )خصوص‬Perkataan ini nerasal dari bahasa arab (‫)خاص‬ 10 .4 Ejaan Kata Serapan Arab PEJYD memantapkan aturan ejaan kata pinjaman dan serapan daripada bahasa Arab yang dikategorikan kepada penggunaannya dalam konteks agama dan bukan agama. Ini sama dengan ejaan Jawi Za'ba. Ciri khusus dalam PEJYD ialah pengekalan aturan-aturan ejaan lama dan pengejaan beberapa kata yang sudah mantap penggunaannya. Kata-kata tersebut ialah kata-kata yang asalnya dieja menurut kaedah baris.BBM3402-SISTEM TULISAN JAWI ‫كيت‬ ‫تيك‬ ‫درفد‬ ‫بنت‬ ‫كفد‬ ‫فد‬ ‫دي‬ ‫اين‬ ‫شرك‬ ‫دمكين‬ ‫اد‬ ‫ليم‬ ‫مك‬ ‫نراك‬ ‫اي‬ ‫اف‬ ‫جك‬ ‫ايت‬ ‫دري‬ ‫ماءنسي‬ Ejaan tradisi ini dikecualikan kepada perkataan lain seperti ‫كفد فد درفد‬ tidak ada penambahan huruf alif pada sukukata kedua sekiranya ada penyambungan ayat nya. Perincian: a) Kata-kata istilah agama Islam dieja seperti bentuk asalnya (dalam ejaan Arab). Seperti Solat. kan dan sebagainya. Ikhlas. Adil dan sebagainya . 2. Taawun.

Arab Kata Serapan B. Seperti perkataan )‫ ))مجليس‬dalam bahasa melayu dieja Majlis 2.5 Ejaan Kata Serapan Bahasa Inggeris Dalam penulisan kata pinjaman daripada bahasa Inggeris. terutama istilah pinjaman daripada bahasa Inggeris. تيك‬ Kata pinjaman Bahasa Inggeris juga hendaklah dikekal visual serta sedikit penyelarasan dengan kaedah ejaaj Bahasa Melayu seperti perkataan Abstrak dieja dengan ‫ابسترك‬ 2. Contohnya: Teks ‫س‬ ‫. Inggeris Jumlah Kekerapan 63 perkataan 6 perkataan 11 perkataan 19 perkataan 1 perkataan 100 perkataan Peratusan 63 % 6% 11 % 19 % 1% 100 % 11 . Gugus konsonan di akhir kata ditulis dengan memisahkan huruf yang bergugus itu.BBM3402-SISTEM TULISAN JAWI b) Kata-kata serapan daripada bahasa Arab yang sudah lama digunakan sebagai kata umum dalam bahasa Melayu dieja seperti ejaan bahasa Melayu.6 Analisis kekerapan Penggunaan Jenis dan Kaedah Ejaan Jenis Ejaan Ejaan Lazim Ejaan Tradisi Ejaan Mengikut Hukum Kata Serapan B. aturan pengejaan gugus konsonan diadakan yang bertujuan memudahkan pembacaan dan penyebutan.

Ejaan Lazim 2. Ejaan Mengikut Hukum 3. Ejaan Tradisi 4. kata dasar 2 suku kata mengikut pola dan sebagainya. Ejaan Kata Serapan Bahasa Arab 5.BBM3402-SISTEM TULISAN JAWI 70 60 50 40 30 20 10 0 1 1 3 4 5 3-D Column 1 Petunjuk 1. 12 . suku kata tertutup. Ejaan ini lebih banyak digunakan memnadangkan ejaan lazim mencakupi skop yang luas iaitu suku kata terbuka. kata dasar satu suku kata. Ejaan Kata Serapan Bahasa Inggeris Huraian Artikel ini banyak menggunakan Ejaan Lazim daripada ejaan yang lain yang mana kita dapati lebih separuh daripada 100 perkataan yang dikehendaki menggunakan ejaan lazim.

Pedoman ini menetapkan penulisan singkatan dalam huruf Jawi yang didapati selaras dengan cara menulisnya dalam ejaan Rumi dari segi penggunaan tanda titik. dan (ii) menggunakan tanda sempang (-) apabila mengulang sebahagian kata Satu rumusan yang agak menarik perhatian kita dalam PEJYD ialah tentang penulisan huruf singkatan. bukan darlung.. 13 . tetapi singkatan yang digunakan ialah huruf-huruf dalam abjad Jawi. Iaitu hanya 1 peratus sahaja penggunaannya. iaitu (i) menggunakan tanda angka dua bagi menulis ulangan keseluruhan kata. artikel yang dipilih ini kerana skopnya juga berbanding dengan kaedah lain yang mana ia meliputi kaedah darlung . Artikel ini juga terlalu pendek maka secara kebetulan ejaan pinjaman bahasa inggeris berkurang dalam artikel ini. Lain-lain huraian Pengejaan kata ulang diselaraskan menjadi dua cara supaya tidak salah baca. penggunaan kaf dan ga dan sebagainya. Kaedah ini ramai yang terkeliru kerana sesetengah tempat hampir sama dengan ejaan lazim.BBM3402-SISTEM TULISAN JAWI Ejaan serapan Bahasa Arab juga kedua terbanyakkerana teks kajian membincang persoalan agama jadi dari hal ini perkataan bahasa arab lebih banyak digunakan. dan bukan nama huruf-huruf tersebut.

DBP (Dewan Bahasa dan PustakaP pula bertanggungjawab menyediakan pedoman PEJYD dan menerbitkannya untuk kegunaan masyarakat. walaupun perkara kajian hanyalah satu artikel sahaja. . namun begitu terdapat banyak kesukaran bagi saya untuk melakukan kajian ini. DBP menerbitkan buku-buku yang dalam tulisan Jawi dengan menggunakan PEJYD . Dengan ini dapatlah disimpulkan bahawa pada umumnya. 14 . Selain itu ia juga bertanggungjawab memantapkan pedoman tersebut dari semasa ke semasa supaya sesuai dengan perkembangan bahasa Melayu. Buku-buku yang diterbitkan ialah buku agama. tugas dan tanggungjawab kita semua untuk pengembangan lagi sistem ejaan jawi ini supaya ia tidak luput ditelan pembangunan. DBP mengadakan kegiatan penyebaran maklumat tentang PEJYD untuk masyarakat. serta membantu pengguna mempelajarinya dan menyebarkan penggunaannya. dan perkembangan sistem pendidikan yang maju. perkembangan Ilmu.BBM3402-SISTEM TULISAN JAWI Kesimpulan Sebagai kesimpulan daripada kajian ini menunjukkan tulisan jawi menunjukan tulisan yang unik ianya mempunyai ciri yang tersendiri dan diadaptasi daripada bahasa arab. dan akan menerbitkan beberapa buku umum dan buku kanak-kanak.

Selangor Manual Pelaksanaan Kurikulum Pendidikan KBSR Berasaskan Pendekatan Islam Hadari.ashtech. cetakan pertama edisi kedua. 15 . 5-7 Disember 2008 "http://ms.2005. 1987.org/wiki/Tulisan_Jawi" Kategori: Bahasa Melayu | Tulisan bahasa Melayu “http://www. Buku edisi kedua ini memansuhkan buku edisi pertama tahun 1986. Mohd Hussein Baharuddin. Pedoman Ejaan Jawi Yang Disempurnakan.my/koleksi_digital/konvension/Display&f=jawi003 2. 35 hlm. Kuala Lumpur: Dewan Bahasa dan Pustaka. 2007.Universiti Putra Malaysia. Kuala Terengganu. 9-11 April 1984. Sistem Tulisan Jawi.BBM3402-SISTEM TULISAN JAWI Bibliografi Akhbar Fikrah.htm Lihat: Keputusan-Keputusan dan Usul-Usul Konvensyen Tulisan Jawi.com.wikipedia.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful