BBM3402-SISTEM TULISAN JAWI

Sistem Ejaan Jawi Moden Berdasarkan Akhbar Fikrah

1.0 Pengenalan Tulisan Jawi hanya terdapat dalam masyarakat Melayu sahaja. Walaupun huruf ini berasal daripada bahasa Arap namun tulisan Jawi ini telah lama diubahsuaikan hingga sekarang dan ia boleh disebut unsur Melayu. Pada zaman dahulu tulisan Parsi dan Urdu pun cuba diubahsuai daripada tulisan Arap hal sama berlaku pada tulisan Jawi yang juga dikemaskinikan kerana dikhuatiri tulisan Jawi ini dimusnahkan maka mutiara diri dunia Melayu ini akan hilang dengan kata lain ciptaan yang cemerlang itu akan hilang dari dunia ini. Tulisan Jawi merupakan warisan kesenian Melayu. Tulisan ini telah berkembang sejak zaman Kerajaan Islam Pasai kemudian disebarkan ke Kerajaan Melaka, Kerajaan Johor dan juga Aceh pada abad ke-17. Bukti kewujudan tulisan ini di Malaysia adalah dengan terjumpanya Batu Bersurat Terengganu yang bertarikh 702H atau 1303M manakala tulisan Rumi yang paling awal ditemui adalah pada akhir kurun ke-19. Ini menunjukkan tulisan Jawi telah sampai ke negara ini lebih awal berbanding tulisan Rumi Tulisan Jawi merupakan tulisan rasmi bagi Negeri-negeri Melayu Tidak Bersekutu semasa penguasaan British. Kini tulisan ini digunakan dalam urusan agama Islam dan adat istiadat Melayu yang kebanyakkannya di Johor, Kedah, Kelantan, Perlis, dan Terengganu

1

Portugis dan sebagainya. Orang yang mahir dalam tulisan jawi buleh mendekati bahasa arab dengan lebih mudah. Ciri Tulisan Jawi Empat ciri Utama tulisan Jawi ialah: a) bertindan secara memugak b) ligatur 2 . Di Malaysia tulisan jawi lebih di titikberatkan kerana agama Islam adalah agama rasmi negara kita. Ejaan Jawi moden masih lagi mengekalkan ejaan asal sekiranya perkataan itu diambil daripada bahasa arab seperti perkataan Solat ‫(. Ejaan Jawi moden pada hari ini merupakan kesan daripada kajian demi kajian yang dijalankan untuk keselarasan sistem tulisan jawi kini . Dengan mempelajari huruf dan hukum-hukum dasar tulisan jswi kita dapat mengetahui sebutan dengan lebih mudah lagi. Sistem ejaan Jawi Moden ditambah 6 huruf lain selain daripada tulisan arab.BBM3402-SISTEM TULISAN JAWI Membaca tanpa dasar tulisan jawi samalah seperti si buta berjalan tanpa tongkat. Huruf-huruf tambahannya ialah : ‫ث ح ع ف ك‬ Sebagaimana yang kita ketahui perkataan dalam Bahasa Melayu kebanyakkanya diambil daripada Bahasa Arab dan Bahasa Inggeris.(صلة‬ Tetapi ianya diselaraskan mengikut sistem yang telah ditetapkan oleh dewan Bahasa dan Pustaka sekiranya perkataan itu pinjaman daripada bahasa Inggeris. namun mempunyai asas. Begitu juga dengan perkataan yang berasal dari kata pinjaman yang lain seperti Bahasa Hindu. Walaupun sistem tulisan ini daripada tulisan arab.

BBM3402-SISTEM TULISAN JAWI c) aksara berbaris atau mempunyai titik d) aksara bersambung (keadaan huruf berbeza sewaktu tunggal dan sewaktu bersambung Huruf yang tidak boleh disambung selepasnya Tulisan jawi terdapat huruf yang boleh disambung dan huruf yang tidak boleh disambung. ساءين‬ Huruf tersebut ialah : ‫ب ت ث ج ح ح خ س ش‬ ‫ص ض ظ ط ع غ عه ف ف‬ ‫ق ك ك ل م نه ي ن‬ Contohnya seperti perkataan. ‫سمفن‬ = ‫س + م + ف + ن‬ 3 . Sains (‫س‬ ‫)كول ف . Huruf yang tidak boleh disambung selepasnya ialah : ‫و ى‬ Contoh perkataannya ialah ‫و‬ ‫و‬ ‫ذ ر‬ ‫د‬ ‫ة‬ ‫ا‬ ‫ا + س = اسا س‬ Huruf yang boleh disambung selepasnya Huruf yang boleh disambung sebelum dan selepasnya kecuali beberapa perkataan pinjaman bahasa Inggeris seperti perkataan glob.

bersamaan 7 -9 Zulhijjah 1429 Hijrah . Menjelaskan jenis ejaan kata Melayu Jati 3. Artikel ini berada di muka surat 7 Akhbar Fikrah yang bertajuk ‘Umat Islam hari ini diambang kehancuran’ 1.2 Bahan kajian Kajian ini akan ditumpukan kepada Akhbar Fikrah terbitan Harakah bertarikh 5-7 Disember 2008.1 Objektif Kajian Objektif kajian adalah seperti berikut: 1.3 Kaedah kajian Kaedah atau metod kajian ini ialah 1. Metod analisis kuantitatif Seterusnya kita lihat metod yang telah dijalankan 4 . Menganalisis peratusan penggunaan jenis dan kaedah tersebut 5. Metod analisis kualitatif 2.Kaedah ejaan kata serapan yang digunakan dalam teks kajian 4. Mengkategorikan jenis ejaan kata Melayu Jati 2. Menilai semula ejaan dalam teks yang dikaji 1.BBM3402-SISTEM TULISAN JAWI ‫= هيلع‬ ‫ه + ي + ل +ع‬ 1.

2.4 Batasan kajian Kajian ini adalah untuk 100 perkataan berturutan dalam teks yang bertajuk ‘Umat Islam hari ini diambang kehancuran. ‘…….Permulaan teks kajian ialah ‘Bertaqwalah kepada Allah………. Metod analisis kuantitatif Metod ini juga digunakan bagi memastikan artikel ini menggunakan perkataan yang sama berulang-ulang ataupun tidak..BBM3402-SISTEM TULISAN JAWI 1. .0 Hasil kajian Hasil kajian menunjukkan sistem tulisan Jawi boleh dibahagikan kepada: Ejaan Lazim Ejaan mengikut hukum Ejaan Tradisi 5 . Metod analisis kualitatif Penggunaan metod ini dengan membuat analisa terhadap artikel tentang ejaan-ejaan yang digunakan samaada ia mengikut garis panduan terkini sistem ejaan jawi moden yang ditetapkan oleh Dewan Bahasa dan Pustaka ataupun tidak. ia dilihat juga melalui penggunaan perkataan pinjaman bahasa arab. 1. inggeris dan sebagainya.’ -Dan berakhir dengan ayat pada perenggan ke 4.mengikut kata isteri (queen control) ‘ yang terletak 2.

u (jawi Bunyi vokal seperti berikut: ‫)ا.o.BBM3402-SISTEM TULISAN JAWI Ejaan Kata serapan Bahasa Arab Ejaan Kata serapan Bahasa Seterusnya kita lihat sistem atau kaedah ejaan tulisan jawi moden satu persatu: 2. Huruf vokal a.e.i.ي‬ Huruf Alif ( ( ‫ا‬ ‫ا‬ ‫ا‬ ‫اي‬ ‫اي‬ ‫او‬ ‫او‬ bunyi bunyi bunyi bunyi bunyi bunyi e a e i u o ‫ب‬ ‫با‬ ‫بي‬ ‫بو‬ ‫ابو‬ ‫بي‬ Huruf Ba (‫ب‬ bunyi bunyi bunyi bunyi bunyi bunyi ) be ba bi bu bo be 6 .و. kebawah dank e depan adalah seperti tersebut: 1.1 Ejaan Lazim Ejaan Lazim ialah ejaan yang biasa digunakan bagi mengeja perkataan suku kata terbuka atau tertutup ke atas.

Suku kata terbuka Huruf tunggal jawi berfungsi sebagai suku kata terbuka ( bunyi ‘e’) sama ada diawal atau ditengah perkataan.1Hukum darlung ‫درلو‬ ) Hukum (‫ع‬ ‫ ) د ر ل و‬merupakan suku kata terbuka bertemu suku kata terbuka ( ‫ا‬ ‫ ) + ا‬yang mana huruf pertama suku kata kedua adalah salah satu daripada hurufhuruf ( ‫ع‬ ‫ .سبرع‬ ‫ك .سكرا‬ 2. Contohnya ‫بارا‬ ‫جال‬ ‫باوا‬ ‫عاعا‬ ‫دادا‬ 7 . ) د ر ل و‬perlu ada huruf alif pada suku kata yang kedua. Contoh: Huruf Awal Tengah ‫ب‬ ‫ك‬ ‫ب .BBM3402-SISTEM TULISAN JAWI Mana-mana tulisan ejaan jawi sekiranya penggunaan huruf vokal ianya mesti mengikut panduan asas diatas.بسر‬ ‫ك .2.كرم‬ ‫ب .2 Ejaan Mengikut Hukum (‫ع‬ 2.

Ini sama dengan ejaan Jawi Za'ba/Lama. v) Apabila KV-KV itu terdiri daripada suku kata pertama dengan vokal pepet. [i-u]. wau atau nga. maka huruf vokal (alif. Ini sama dengan Jawi Za'ba. [e-a]. [e-o]. iaitu suku kata kedua berupa konsonan kaf atau ga. iaitu ejaan menurut kaedah dal-ra-lam-wau-nga.2. wau atau ya) digunakan dikedua-dua suku kata terbuka itu. [o-e] atau [o-o]). lam. maka huruf vokal (alif. iii) Apabila KV-KV itu bukan [Ka-Ka] (iaitu gabungan vokal berpola [a-i]. 2. ra. Ini sama dengan ejaan Za'ba/Lama. Ini sama dengan Jawi Za'ba. wau atau nga. iaitu ejaan menurut kaedah ka-ga. ra. [a-u]. wau atau ya) digunakan di suku kata kedua sahaja. iv) Apabila KV-KV itu [KV-ka] atau [KV-ga]. [u-a]. huruf alif digunakan di suku kata pertama sahaja sekiranya suku kata kedua tidak bermula dengan huruf konsonan dal. [u-u]. [o-a]. maka huruf vokal (alif. ii) Apabila KV-KV juga. [u-i]. wau atau ya) digunakan di suku kata yang pertama sahaja. [ii].BBM3402-SISTEM TULISAN JAWI Dalam PEJYD dirumuskan Perincian: aturan pengejaan kata dasar yang berpola KV-KV ini.2 Hukum Luar Darlung 8 . lam. Ini menyelaraskan dan mempermudah pelbagai aturan yang terdapat dalam Jawi Za'ba/Lama. [i-a]. i) Apabila KV-KV itu huruf alif digunakan di kedua-dua suku kata sekiranya suku kata kedua bermula dengan huruf dal. iaitu lanjutan daripada kaedah dal-ra-lam-wau-nga.

Perkataan tradisi Seterusnya ialah perkataan tradisi yang merupakan perkataan yang digunakan sehingga sekarang dan tidak mengalami pengubahsuaian.3.راما‬ ‫اسراما‬ ‫كيمراما‬ ‫دراما‬ ‫فانوراما‬ ‫حريكاراما‬ 2.Setiap perkataan yang berakhir dengan dengan ‘rama’ hendaklah ditambah huruf alif selepas huruf mim.BBM3402-SISTEM TULISAN JAWI Terdapat banyak hukum luar darlung tetapi yang dibincangkan disini hanyalah satu sahaja iaitu Perkataan yang berakhir dengan rama . perkataan ini dieja sebagaimana mengikut ejaan yang lama dan ia menjawab persoalan tentang ejaan perkataan ‘pada’ dieja dengan (‫ )فد‬namun kadang ada juga dieja dengan ‫. Contoh perkataan tradisi yang biasa digunakan ataupun tidak dapat tidak mesti digunakan sebagai pelengkap sebuah penulisan ialah seperti: 9 . فاد‬ Ejaan yang sebenarnya ialah tidak perlu disertakan alif pada suku kata yang pertama dan kedua kerana ia termasuk perkataan tradisi. -Seperti contoh perkataan ‫راما.

4 Ejaan Kata Serapan Arab PEJYD memantapkan aturan ejaan kata pinjaman dan serapan daripada bahasa Arab yang dikategorikan kepada penggunaannya dalam konteks agama dan bukan agama. Ciri khusus dalam PEJYD ialah pengekalan aturan-aturan ejaan lama dan pengejaan beberapa kata yang sudah mantap penggunaannya.BBM3402-SISTEM TULISAN JAWI ‫كيت‬ ‫تيك‬ ‫درفد‬ ‫بنت‬ ‫كفد‬ ‫فد‬ ‫دي‬ ‫اين‬ ‫شرك‬ ‫دمكين‬ ‫اد‬ ‫ليم‬ ‫مك‬ ‫نراك‬ ‫اي‬ ‫اف‬ ‫جك‬ ‫ايت‬ ‫دري‬ ‫ماءنسي‬ Ejaan tradisi ini dikecualikan kepada perkataan lain seperti ‫كفد فد درفد‬ tidak ada penambahan huruf alif pada sukukata kedua sekiranya ada penyambungan ayat nya.Dalam teks ini perkataan Khusus berasal dari perkataan arab dieja dengan ‫ ) )خصوص‬Perkataan ini nerasal dari bahasa arab (‫)خاص‬ 10 . kan dan sebagainya. Taawun. Perincian: a) Kata-kata istilah agama Islam dieja seperti bentuk asalnya (dalam ejaan Arab). Adil dan sebagainya . 2. Ikhlas. Ini sama dengan ejaan Jawi Za'ba. Seperti Solat. Kata-kata tersebut ialah kata-kata yang asalnya dieja menurut kaedah baris.

Arab Kata Serapan B. Seperti perkataan )‫ ))مجليس‬dalam bahasa melayu dieja Majlis 2. Inggeris Jumlah Kekerapan 63 perkataan 6 perkataan 11 perkataan 19 perkataan 1 perkataan 100 perkataan Peratusan 63 % 6% 11 % 19 % 1% 100 % 11 . aturan pengejaan gugus konsonan diadakan yang bertujuan memudahkan pembacaan dan penyebutan.6 Analisis kekerapan Penggunaan Jenis dan Kaedah Ejaan Jenis Ejaan Ejaan Lazim Ejaan Tradisi Ejaan Mengikut Hukum Kata Serapan B.5 Ejaan Kata Serapan Bahasa Inggeris Dalam penulisan kata pinjaman daripada bahasa Inggeris.BBM3402-SISTEM TULISAN JAWI b) Kata-kata serapan daripada bahasa Arab yang sudah lama digunakan sebagai kata umum dalam bahasa Melayu dieja seperti ejaan bahasa Melayu. Contohnya: Teks ‫س‬ ‫. تيك‬ Kata pinjaman Bahasa Inggeris juga hendaklah dikekal visual serta sedikit penyelarasan dengan kaedah ejaaj Bahasa Melayu seperti perkataan Abstrak dieja dengan ‫ابسترك‬ 2. Gugus konsonan di akhir kata ditulis dengan memisahkan huruf yang bergugus itu. terutama istilah pinjaman daripada bahasa Inggeris.

kata dasar satu suku kata. Ejaan Tradisi 4.BBM3402-SISTEM TULISAN JAWI 70 60 50 40 30 20 10 0 1 1 3 4 5 3-D Column 1 Petunjuk 1. Ejaan Lazim 2. kata dasar 2 suku kata mengikut pola dan sebagainya. Ejaan Mengikut Hukum 3. Ejaan Kata Serapan Bahasa Arab 5. Ejaan Kata Serapan Bahasa Inggeris Huraian Artikel ini banyak menggunakan Ejaan Lazim daripada ejaan yang lain yang mana kita dapati lebih separuh daripada 100 perkataan yang dikehendaki menggunakan ejaan lazim. 12 . Ejaan ini lebih banyak digunakan memnadangkan ejaan lazim mencakupi skop yang luas iaitu suku kata terbuka. suku kata tertutup.

penggunaan kaf dan ga dan sebagainya. tetapi singkatan yang digunakan ialah huruf-huruf dalam abjad Jawi. dan bukan nama huruf-huruf tersebut. Artikel ini juga terlalu pendek maka secara kebetulan ejaan pinjaman bahasa inggeris berkurang dalam artikel ini. 13 . Iaitu hanya 1 peratus sahaja penggunaannya. bukan darlung. artikel yang dipilih ini kerana skopnya juga berbanding dengan kaedah lain yang mana ia meliputi kaedah darlung . Pedoman ini menetapkan penulisan singkatan dalam huruf Jawi yang didapati selaras dengan cara menulisnya dalam ejaan Rumi dari segi penggunaan tanda titik. Kaedah ini ramai yang terkeliru kerana sesetengah tempat hampir sama dengan ejaan lazim. Lain-lain huraian Pengejaan kata ulang diselaraskan menjadi dua cara supaya tidak salah baca. iaitu (i) menggunakan tanda angka dua bagi menulis ulangan keseluruhan kata.BBM3402-SISTEM TULISAN JAWI Ejaan serapan Bahasa Arab juga kedua terbanyakkerana teks kajian membincang persoalan agama jadi dari hal ini perkataan bahasa arab lebih banyak digunakan.. dan (ii) menggunakan tanda sempang (-) apabila mengulang sebahagian kata Satu rumusan yang agak menarik perhatian kita dalam PEJYD ialah tentang penulisan huruf singkatan.

serta membantu pengguna mempelajarinya dan menyebarkan penggunaannya.BBM3402-SISTEM TULISAN JAWI Kesimpulan Sebagai kesimpulan daripada kajian ini menunjukkan tulisan jawi menunjukan tulisan yang unik ianya mempunyai ciri yang tersendiri dan diadaptasi daripada bahasa arab. 14 . Dengan ini dapatlah disimpulkan bahawa pada umumnya. perkembangan Ilmu. DBP (Dewan Bahasa dan PustakaP pula bertanggungjawab menyediakan pedoman PEJYD dan menerbitkannya untuk kegunaan masyarakat. Buku-buku yang diterbitkan ialah buku agama. walaupun perkara kajian hanyalah satu artikel sahaja. dan perkembangan sistem pendidikan yang maju. . Selain itu ia juga bertanggungjawab memantapkan pedoman tersebut dari semasa ke semasa supaya sesuai dengan perkembangan bahasa Melayu. dan akan menerbitkan beberapa buku umum dan buku kanak-kanak. DBP mengadakan kegiatan penyebaran maklumat tentang PEJYD untuk masyarakat. DBP menerbitkan buku-buku yang dalam tulisan Jawi dengan menggunakan PEJYD . tugas dan tanggungjawab kita semua untuk pengembangan lagi sistem ejaan jawi ini supaya ia tidak luput ditelan pembangunan. namun begitu terdapat banyak kesukaran bagi saya untuk melakukan kajian ini.

Kuala Terengganu. 15 . Selangor Manual Pelaksanaan Kurikulum Pendidikan KBSR Berasaskan Pendekatan Islam Hadari. 35 hlm.wikipedia.my/koleksi_digital/konvension/Display&f=jawi003 2.htm Lihat: Keputusan-Keputusan dan Usul-Usul Konvensyen Tulisan Jawi.org/wiki/Tulisan_Jawi" Kategori: Bahasa Melayu | Tulisan bahasa Melayu “http://www. Kuala Lumpur: Dewan Bahasa dan Pustaka. 1987.BBM3402-SISTEM TULISAN JAWI Bibliografi Akhbar Fikrah.ashtech. Mohd Hussein Baharuddin. 9-11 April 1984. cetakan pertama edisi kedua. Pedoman Ejaan Jawi Yang Disempurnakan.Universiti Putra Malaysia.com. 5-7 Disember 2008 "http://ms. Buku edisi kedua ini memansuhkan buku edisi pertama tahun 1986. 2007.2005. Sistem Tulisan Jawi.