Penderiaan Jauh

Terdapat banyak kaedah bagi kita mempelajari tentang persekitaran dunia ini. Kita menggunakan deria kita - melihat, mendengar, menyentuh, menghidu, dan merasa. Para saintis juga menggunakan kesemua deria mereka. Malahan, mereka membina alat-alat yang membantu deria mereka untuk mengumpul maklumat. Mereka menggunakan kaca pembesar atau mikroskop untuk melihat sesuatu benda yang kecil secara jelas dan halus. Pakar astronomi menggunakan teleskop untuk melihat benda yang sangat jauh. Pakar kimia pula membina alat yang membantu mereka "menghidu" kuantiti kecil bahan dalam sesuatu campuran yang mana tidak mungkin mereka dapat mengesannya dengan hidung semata -mata ataupun terlalu berbahaya untuk mereka menghidunya secara langsung. Apabila para saintis ingin mengkaji sesuatu benda yang mereka tidak boleh sentuh, lerai atau hubungi secara langsung, mereka sering membuat pemerhatian terhadap benda tersebut dengan menggunakan teknik yang dipanggil penderiaan jauh. Melalui kaedah ini, makluma tentang sesuatu benda itu t dikumpulkan dari jauh, iatu tanpa menyentuh objek berkenaan, bahkan tanpa melihatnya pun secara langsung. Dengan itu, penderiaan jauh ialah sains mendapatkan dan menganalisis maklumat tentang objek atau fenomena dari jauh. Ia merupakan suatu alat yang amat berharga bagi melihat, menganalisis, menciri dan membuat keputusan tertentu tentang persekitaran kita. Ia melibatkan interaksi antara sinaran tuju dan sasaran yang menjadi tumpuan. Dalam penderiaan jauh satelit, alat atau penderia jauh diletakkan di dalam satelit berkenaan dan digunakan untuk menangkap maklumat tentang permukaan dan atmosfera Bumi. Semua objek pada suhu lebih daripada sifar mutlak memancarkan, menyerap dan memantul sinaran elektromagnet (EMR). Tenaga ini, diukur dalam unit foton, bergerak dalam bentuk gelombang pada pelbagai panjang gelombang. Julat lengkap panjang gelombang tersebut dikenali sebagai spektrum elektromagnet. Spektrum tersebut dipecahkan kepada bahagian-bahagian mengikut panjang gelombang yang ditetapkan. Dalam pergerakan sinaran melalui atmosfera, sebahagian terpantul dan sebahagian terserap dan terpancar semula. Penderia yang berada di dalam satelit akan merekod sinaran yang terpantul, dan daripadanya kita dapat mencirikan fitur yang menghasilkan tindak balas seperti yang direkodkan oleh penderia. Ini bermakna sinaran elektromagnet adalah asas bagi teknologi penderiaan jauh.

1.1 PERSPEKTIF SEJARAH Pengkajian penderiaan jauh sebagai satu pendekatan dalam kajian ilmiah bermula setelah Perang Dunia Kedua. Bagaimanapun prinsip fotograf telah dikemukakan lama sebelum kamera diperkenalkan. Perkataan fotografi itu sendiri berasal daripada perkataan Yunani yang diertikan sebagai menulis atau mencatat dengan sinar. Aristotle (384 - 322 SM), misalnya, mengemukakan prinsip sinar untuk pemotretan yang dikenal dengan nama camera obscura yang membawa maksud sinar yang dimasukkan ke lubang kecil di dalam ruang gelap dapat membentuk bayang-bayang atau gambaran. Seterusnya rekaan lensa pula membolehkan sesuatu pandangan itu dibesarkan melalui penggunaan teleskop. Ciptaan proses fotografi pula disumbangkan oleh ramai individu yang melakukan ujikaji ke atas pelbagai alat dan bahan kimia sejak tahun 1700 sehingga abad yang ke 19. Antara yang terlibat dalam kemajuan ini ialah William Henry Fox Talbot yang mengumumkan proses negatif-positif dalam tahun 1939. Ia merupakan proses asas yang digunakan untuk kajian penderiaan jauh. George Eastman dan Rochester NY membina

proses piring kering pada tahun-tahun 1870an. Manakala pada 1888 beliau memperkenalkan Kodak No. 1, iaitu sebuah kamera yang boleh dipegang dan mudah alih. Pereka ini telah membuka laluan dalam bidang fotografi untuk kegunaan awam. Dalam abad yang ke-19 beberapa pengkaji mula memahami bahawa sinaran gelombang elektromagnet boleh dimanfaatkan melampaui cahaya nampak. Mereka ialah Hershel (inframerah), Ritter (ultralembayung) dan Hertz (gelombang radio). Dalam tahun 1863 Maxwell mengemukakan teori gelombang elektromagnet yang menjadi asas kepada pemahaman kajian penderiaan jauh.

Universiti Kebangsaan MalaysiaPengenalan Penderiaan jauh Pengambilan fotograf daripada ruang udara yang dihasilkan oleh Gaspand Fellix Tournachon pada 1859 mungkin merupakan jenis yang per tama dibina. Fotografi ini diambil daripada belon yang berada di ketinggian 80 m dari paras bumi. Ciptaan pesawat ini juga menghasilkan fotograf-fotograf yang direkodkan dalam tahun 1909. Fotografi udara diperkemaskan lagi aplikasinya pada perang dunia kedua yang memerlukan maklumat untuk tujuan risikan dan ketenteraan. Kegunaan meluas secara akademik hanya bermula selepas ini. 1.2 DEFINISI PENDERIAAN JAUH Pelbagai definisi dikemukakan bagi menjelaskan penderiaan jauh. Kini definisi penderiaan jauh dikaitkan terus dengan disiplin yang berkaitan dengannya. Oleh itu, disiplin dalam rangkuman sains persekitaran biasanya merujuk kepada penggunaan penderia sinaran elektromagnet bagi merakam imej persekitaran yang digunakan untuk memberi tafsiran maklumat yang berguna. Definisi penderiaan jauh lain lebih umum, iaitu suatu sains yang mendapatkan maklumat mengenai sesuatu objek, kawasan atau fenomena melalui analisis data yang diperolehi daripada peralatan yang tidak menyentuh objek y dikaji itu. ang 1.3 KEPERLUAN DATA PENDERIAAN JAUH Kini data yang diperolehi daripada satelit sumber bumi digunakan berleluasa oleh

dikenali sebagai Satelit Teknologi Sumber Bumi atau Earth Resources Technology Satellite (ERTS-A).penyelidik di institusi pengajian tinggi seluruh dunia. merah. Sesi kedua satelit sumber bumi dikenali dengan nama ERTS-B yang kemudiannya dilancarkan pada 22 Januari 1975. pandangan menyeluruh secara global. Satelit ini menggunakan pentas NIMBUS yang diubahsuai untuk membawa sistem penderia dan peralatan penyampaian data.4 PERKEMBANGAN SATELIT ANGKASA Satelit sumber bumi untuk kegunaan awam mula difikirkan oleh Jabatan Dalam Negeri Amerika Syarikat pada awal tahun 1960an. Landsat 1 dan 2 mempunyai kadar pusingan 28 hari dan boleh mengesan empat spektrum warna. Apabila satelit ini beroperasi ia dinamakan semula sebagai ERTS-1. Geological Survey (USGS) dan NASA telah bekerjasama untuk mengambil tanggungjawab bagi mengurus arkib data serta menyebar produk data satelit yang berkaitan. Pada tahun 1970an U. Pada 23 July 1972. 1982 (Landsat 4) dan 1984 (Landsat 5). perulangan data yang kerap dan sesuai. Banyak manfaat yang diperolehi daripada data satelit terutama yang memerlukan kawasan yang luas. Data sedemikian membantu data empirik yang dikutip di lapangan dan sekaligus merangsangkan lagi penyelidikan. 1. iaitu hijau. Satelit ini diberi nama semula sebagai Landsat 2 oleh NASA dan ERTS-1 pula dinamakan semula sebagai Landsat 1. satelit ini. dekat inframerah dan dekat inframerah. Pada mulanya. Peranchis juga . The National Aeronautics and Space Universiti Kebangsaan Malaysia 2 Pengenalan Penderiaan jauh Administration (NASA) memulakan inisiatif membina dan melancarkan satelit pertama pemonitoran bumi untuk kegunaan pengurus sumber dan para saintis secara umum. Landsat 4 dan 5 mempunyai satu lagi tambahan penderia yang dipanggil Thematic Mapper. Sebanyak tiga lagi satelit sumber bumi dilancarkan pada 1978 (Landsat 3). serta imej yang dideriakan melampaui spektrum cahaya nampak.S. Satelit ini terus berfungsi lebih lima tahun sehingga 6 Januari 1978. NASA melancarkan siri pertama satelit yang direkabentuk khas untuk memberi imej litupan permukaan bumi secara berulang-ulang.

tidak ketinggalan dalam teknologi angkasa ini kerana pada Februari 1986 Sistem SPOT 1 dilancarkan dengan menggunakan dua penderia. Konsep ini dikenali sebagai sistem pandangan off-nadir dan boleh mengurangkan resolusi temporal kepada empat hingga lima Universiti Kebangsaan Malaysia 3 Pengenalan Penderiaan jauh hari. Resolusi temporal satelit ini ialah 18 hari dan resolusi ruang ialah 20 m pada mod multispekturm dan 10 m pada mod pankromat. Keadaan ini membolehkan penglihatan 3 dimensi pada imej. Sistem penderia pada satelit ini memang direka khas untuk tujuan pengawasan di kawasan marin. Visible and Thermal Infrared Radiometer (VTIR) dan Microwaver Scanning Radiometer (MSR). SPOT 2 juga menggunakan jalur cahaya nampak dan jalur hampir inframerah dengan Penderia High Resolution Visible (HRV). SPOT 4 membawa jalur tambahan inframerah. Satelit Marine Observation (MOS-1) dilancarkan oleh Jepun pada 1987. penderia Vegetation Monitoring Instrument (VMI) dan memperluas jalur dua. SPOT 2 dilancarkan pada Februari 1990 dan SPOT 3 pada 1993 manakalaSPOT 4 dan SPOT 5 dijangkakan beroperasi dengan ciri-ciri tambahan pada penderia. MESSR mempunyai swath selebar 100 km manakala VTIR mempunyai swath selebar 1500 km dan swath untuk penderia MSR adalah selebar 320 km. Satelit ERS-1 adalah yang pertama dilancarkan oleh Agensi Angkasa Eropah . satu lagi kelebihan yang diberikan oleh imej SPOT. SPOT 5 bercadang mengesani jalur multispektrum beresolusi ruang 10m x 10m dan data pankromat beresolusi ruang 5m x 5m. Kelebihan satelit ini berbanding dengan satelit lain ialah keupayaannya untuk mengubah kedudukan cermin pengimbas sehingga 27 o dari paksi nadir sama ada ke kiri atau ke kanan orbit. iaitu Pengimbas Multispektrum dan Pankromat. Satelit ini mempunyai resolusi temporal 17 hari dan ia membawa 3 jenis penderia iaitu Multispectral Electronic Self-Scanning Radiometer (MESSR).

beresolusi ruang 20 meter lebar dan 15. Precise Range and Range-rate Equipment (PRARE) dan Laser Retro-reflector (LRR). iaitu Active Microwave Instrument (AMI) yang beroperasi dengan tiga mod. LRR dan IDHT (ESA. Satelit ini menggunakan gelombang mikro aktif untuk membuat pengimbasan dan boleh membuat pengesanan tanpa bergantung kepada cahaya matahari ataupun keadaan cuaca. GMS (Jepun). VTIR. Satelit NOAA pula adalah Universiti Kebangsaan Malaysia 4 Pengenalan Penderiaan jauh satelit meteorologi yang dioperasikan oleh National Oceanic and Atmospheric Administration (NOAA) USA. Satelit alam sekitar ini boleh mengukur kandungan ozon di atmosfera dan memantau perubahan litupan tumbuhan lebih berkesan.9 meter panjang serta tempoh resolusi selama 35 hari. INSAT (India). Keistimewaan satelit ini berbanding dengan penderia lain ialah keupayaannya untuk mengukur parameter seperti keadaan laut. Radar Altimeter (RA). Amerika Syarikat mungkin akan mendahului program pelancaran satelit sumber bu mi . ESRIN 1998) Satelit Jepun MOS-1 (Marine Observation Satellite) dilancarkan pada 1987 dan MOS-1b pada 1990. Penderia ATSR beroperasi pada jalur inframerah dan cahaya nampak. kelajuan dan arah angin permukaan laut. Untuk tujuan mengkaji hal-hal berkaitan alam sekitar. Penderianya ialah MESSR. ERS-2 dilancarkan pada 1995 untuk mengambil alih ERS-1. MSR. MS. Data digit daripada satelit ini hanya boleh diterima secara terus menerus. PRARE. Along Track Scanning Radiometer (ATSR). Sebanyak lima jenis penderia dipasang pada satelit ini. Lima lagi satelit meteorologi geopugun adalah METEOSAT (ESA). Sistem penderia lain termasuklah GOME. Penderia yang dibawa adalah AMI dan RA untuk mengukur jarak dari permukaan lautan dan ketinggian ombak.(European Space Agency) pada 1991. arah arus lautan dan aras laut serta suhu permukaan laut dengan ketepatan yang lebih tinggi. GOES-E (USA) dan GOES-W (USA). GMS atau Geostationary Meteorological Satellite dilancarkan oleh WWW (World Weather Watch) menerusi projek WMO. Satelit ini mempunyai lebar swath 100 km.

Universiti Kebangsaan Malaysia 5 Pengenalan Penderiaan jauh Antara pengguna utama kaedah penderiaan jauh ini adalah para penyelidik perubahan global International Geosphere-Biosphere Program (IGBP). Pentas satelit EOS-AM1 yang membawa penderia MODIS dan ASTER bersama Landsat 7 menyediakan sistem menyampel pelbagai skala untuk kegunaan pemonitoran permukaan bumi yang paling komprehensif dan canggih. 1. ruang dan tempoh pusingan. Multiangle Imaging Spectro Radiometer (MISR) dan Cloud and Earth's Radiant Energy System (CERES). Pengguna imej beresolusi kasar untuk penyelidikan perubahan global semakin diminati kini dan MODIS berupaya mengesani perubahan global sebegini. Rekabentuk komponen pengimej bumi ini mempunyai percantuman ciri-ciri Advance Very High Resolution Radiameter (AVHRR) dengan penderia Thematic Mapper Landsat. MODIS berupaya menyediakan imej sedunia hampir setiap hari dan menjadi pelengkap dari segi litupan spektrum. MODIS mempunyai pertambahan jalur spektrum Inframerah tengah dan Inframerah panjang (IR) manakala resolusi ruang pula adalah pada 250m.5 GUNAAN DATA PENDERIAAN JAUH Kesemua data daripada satelit sumber bumi mendapat pasaran akademik yang sangat memuaskan dan telah merangsangkan lagi penyelidikan. Banyak faedah yang boleh diperoleh daripada data satelit ini terutama penyelidikan yang meliputi kawasan kajian yang luas dan menangani isu secara global serta memerlukan tempoh perulangan data yang kerap. 500 m dan 1 km. United Nation Environment Program (UNEP) telah memainkan peranan penting dalam memperkembangkan pengetahuan . Penggunaan kaedah penderiaan jauh juga boleh membantu data yang dikumpul daripada lapangan. Instrumen penyelidikan lain yang dibawa di atas pentas AM1 termasukalah seperti Advance Spaceborne Thermal Emission and Reflectance Radiometer (ASTER). Instrument The Moderate Resolution Imaging Spectrometer (MODIS) telah direka bentuk untuk memperbaiki lagi kaedah pemonitoran daratan.masa hadapan. lautan dan atmosfera dari angkasa. MODIS pertama akan dilancarkan atas pentas pagi EOS (AM1).

Kaedah penderiaan jauh sangat sesuai digunakan untuk membantu kajian sebegini dan antara kajian yang dijalankan adalah seperti berikut: i. Kajian untuk melihat perubahan suhu ini dapat dibuat melalui kajian perubahan pada litupan tumbuhan dan guna tanah dunia dan kaitannya dengan punca dan benam karbon dioksia. Kajian perubahan guna tanah secara global banyak dilakukan menerusi kaedah penderiaan jauh. ii. UNEP juga aktif memajukan sistem pemonitoran persekitaran global atau GEMS yang menyediakan asas data alam sekita r untuk kegunaan antarabangsa. Kesan kenaikan paras laut pula akan mempergiatkan lagi hakisan pantai dan kejadian bencana banjir terutama di kawasan rendah. pertanian dan perindustrian.mengenai masalah alam sekitar dan cara-cara menanganinya. Penekanan IGBP adalah untuk mengumpul data sistem maklumat dunia supaya boleh dijadikan teras untuk membuat keputusan mengenai penyelenggaraan alam sekitar dunia. Perubahan Iklim: Kajian kini menunjukkan perubahan iklim berlaku disebabkan oleh pertambahan kandungan gas rumah hujan di atmosfera. Dalam tahun 1980an beberapa masalah alam sekitar yang lebih komplek dan menyeluruh telah dikenalpasti. Dalam mengumpul dan menyediakan data ini IGBP menggunakan kaedah penderiaan jauh dengan meluas sekali. IGBP pula penaja projek yang besar dan dipertanggungjawabkan untuk mengintegrasi pelbagai disiplin kajian mengenai persekitaran secara global. Dijangkakan bahawa penambahan suhu permukaan bumi berlaku antara 1. Penyebab utama pertambahan ini dikaitkan dengan aktiviti pembakaran bahan api fosil. Pengurangan dan Kehabisan Lapisan Ozon : Masalah ini berlaku apabila .5 o C dan ini boleh mencairkan kawasan salji dan kepingan ais polar dan membawa pada kenaikan paras laut sedunia.5 o C ke 4.

Pengurangan ozon dianggap serius oleh para saintis kerana lubang ozon Universiti Kebangsaan Malaysia 6 Pengenalan Penderiaan jauh memberi laluan pada sinaran ultra lembayung untuk sampai ke permukaan bumi dan memberi kesan negatif pada kesihatan manusia. Pengurangan Hutan : Pembangunan pertanian. Data pemonitoran dapat digunakan untuk mengambil langkah tebatan yang sesuai bagi mengawal atau mengurangi impak persekitaran. jawatankuasa Penderiaan Jauh Nasional dibentuk. perbandaran dan aktiviti pembalakan yang berleluasa telah mengurangkan kawasan hutan dunia secara keseluruhan. Ini juga menjadi penyebab utama berlakunya 'lubang ozon' yang telah dikesani melalui imej satelit di kawasan polar pada masa-masa tertentu. Hujan as id berlaku apabila sebatian sulphur yang terkandung dalam pembakaran bahan api fosil di udara dimendapkan melalui hujan. v. kadar hakisan dan pencemaran bahan terampai. Hasil daripada mesyuarat tersebut.kloroflurokarbon buatan manusia dibebaskan ke udara dan gas ini memusnahkan lapisan ozon di stratosfera. iv. Ini boleh mengganggu keseimbangan ekologi dan pemantulan sinaran di permukaan bumi yang boleh mengakibatkan gangguan kepada putaran hidrologi dan perseimbangan karbon dioksida. Kesemua kajian tentang masalah global di atas memanfaatkan kaedah pend eriaan jauh. tumbuhan dan tanih. 1. tasik. Kajian plum selalunya untuk melihat pergerakan sedimen permukaan. iii.6 PENGGUNAAN SATELIT DI MALAYSIA Satu mesyuarat telah diadakan oleh Pengarah Pemetaan Nasional pada 1 Ogos 1977 bertujuan untuk mewujudkan satu agensi koordinasi khas untuk penderiaan jauh di Malaysia. Hujan Asid. . Kajian Plum: Kajian plum daripada sungai utama mudah dikesan daripada imej satelit terutama pada jalur hijau. Kerja pemantauan jangka panjang juga kerap dilakukan menerusi penderiaan jauh. Kejadian hujan asid semakin kerap berlaku dan memudaratkan kerana pemendapan asid boleh merosakkan bangunan.

merupakan sumber utama bagi MACRES mendapat data untuk kawasan Malaysia. MACRES telah menubuhkan MACRES di bawah kendalian Kementerian Sains. Kuala Lumpur dan dirasmikan pada 6 September 1990. pesawat udara dan satelit angkasa. Fotograf udara berskala 1:25.000 meliputi seluruh Malaysia. perkukuhkan keupayaan dan menyelaras aktiviti aktiviti penderiaan jauh dan teknologi yang bekaitan di dalam negara. Teknologi dan Alam Sekitar. Rancangan Malaysia Kelima (1985-1990). pesawat udara sebagai pentas penderia telah menghasilkan fotograf udara hitam putih. Data yang diedarkan adalah dalam bentuk pelbagai format. Objektif am program Remote Sensing Negara ialah untuk: i) pertingkatkan kemudahan. 1991).Jawatankuasa ini bertanggungjawab ke atas penyelidikan dan program -program pengembangan dalam bidang teknologi penderiaan jauh dan penerapannya. dan ii) mempromosi penggunaan penderiaan jauh dan teknologi berkaitan secara meluas bagi tujuan pengurusan sumber perlindungan alam sekitar dan perancangan strategik negara (MACRES. Di Malaysia.000. Pusat ini terletak di Jalan Tun Ismail. Mulai 1990. Pengambilan fotograf udara dari semasa ke semasa oleh Bahagian Pemetaan Nasional bertujuan untuk mengemaskini imej terbaharu untuk keperluan beberapa jabatan kerajaan dan institus i pengajian tinggi. 1974 dan 1990 kese muanya menggunakan fotograf udara. Peta guna tanah Malaysia pada 1966. Stesen penerimaan bumi di National Research Council of Thailand (NRCT). manakala kawasan terpilih seperti kawasan bandar dan pinggir bandar diambil dengan fotograf udara berskala 1:10. semua urusan penderiaan jauh di Malaysia diuruskan oleh Pusat Remote Sensing Negara (MACRES). Universiti Kebangsaan Malaysia 7 Pengenalan Penderiaan jauh Aktiviti utama jawatankuasa ini ialah memperkenalkan pelbagai aspek penggunaan penderiaan jauh termasuk penyelidikan yang menggunakan data daripada pelbagai pentas seperti menerusi helikopter. Data baru yang diperoleh dari NRCT termasuk juga data TM Landsat dari Amerika Syarikat yang meliputi seluruh Malaysia dan .

data SPOT-1 dari Perancis bagi negeri-negeri di utara Semenanjung Malaysia. mikrosatelit. 1991). Keupayaan mikrosatelit ini ialah melakukan kerja-kerja penderiaan jauh secara luas seperti mengesan kebakaran hutan. MACRES juga memperoleh data MOS-1 dari pusat Remote Sensing Technology Centre of Japan (RESTEC). Mikrosatelit yang dipanggil Tiongsat akan dilancarkan ke angkasa sebelum akhir abad ini. . Data MESSR dibawa oleh MOS-1 dengan resolusi ruang 50 m dan merangkumi kira-kira 90 peratus kawasan pantai Malaysia. MACRES sedang berusaha mendapatkan data satelit beresolusi tinggi menerusi SPOT IMAGE (MACRES. telekomunikasi dan frekuensi radiomete Selain r. Malaysia merancang pelancaran minisatelit yang beratnya 100 kg dan berharga RM100 million sebelum 2002. Universiti Kebangsaan Malaysia 8 Pengenalan Penderiaan jauh Universiti Kebangsaan Malaysia 9 Pada awal 1996 kerajaan Malaysia telah mengumumkan pembinaan mikrosatelit hasil daripada usahasama antara ahli saintis Malaysia dengan luar negara. pencemaran minyak.

.

c) Sumber air. 2. e) Pemetaan dan f) Perancangan bandar. d) Analisa bencana alam. Kesemua panjang gelombang ini sangat berguna untuk membuat analisa kawasan pertanian atau perhutanan melalui kaedah penderiaan jauh. Maklumat-maklumat yang diperolehi adalah hasil pembalikan tenaga elektromagnetik pada julat panjang gelombang nampak.PENGGUNAAN PENDERIAAN JAUH 2. b) Geologi. kejuruteraan. pemetaan. d) Kajicuaca.1 REMOTE SENSING UNTUK PERTANIAN DAN PERHUTANAN Boleh dibahagikan kepada: a) Pengenalpastian dan perhitungan kawasan terlibat. c) Pengawasan penyakit. perancangan bandar dan sumber air. Misalnya. inframerah dan terma inframerah. Semua bahagian di atas menggunakan data satelit penderiaan jauh. kajicuaca. pengesan berbilang spektrum (MSS) satelit SPOT (Systeme Probatoire d Observation de la Terre) mengandungi: . geologi.0 PENGENALAN Data-data penderiaan jauh pada masa ini telah banyak digunakan di dalam berbagai-bagai bidang seperti pertanian. perhutanan. Oleh itu alat pengesan berbilang spektrum yang mempunyai jalur-jalur tertentu amat sesuai digunakan kerana rasionalnya merangkumi keperluan sumber alam. Di dalam bab ini akan dibincangkan bidang-bidang berikut: a) Pertanian dan perhutanan. b) Anggaran hasil pengeluaran.

4 µ m) dan merah (0.Jalur Panjang Gelombang Rasional 1 0. Pembalikan adalah tinggi. b) Spektrum inframerah (0. Penyerapan adalah rendah. . keadaan kandungan klorofil pada daun tumbuh-tumbuhan mengawal pembalikan spektrum dalam gelombang nampak.1. ii.50%. Secara keseluruhan.7 µ m) Rajah 1 menunjukkan bahagian spektrum nampak yang s ensitif kepada kandungan klorofil dalam daun tumbuh-tumbuhan. dimana berlaku proses penyerapan tenaga elektromagnetik pada panjang gelombang biru (0.1 Ciri-ciri pembalikan spektrum tumbuh-tumbuhan a) Spektrum nampak (0. C5646-TOPIK 2 Mohamad Abdul Rahman 2 2. 3 0.5 0. jenis tanah dan butiran air.68 µ m (merah) Menentukan perbezaan antara tumbuhan dan bukan tumbuhan.65 µ m). di antara 45% .3 µ m) Tiga proses berlaku dalam julat spektrum ini: i.59 µ m (hijau) Untuk melihat kemuncak pembalikan nampak hijau bagi tumbuh-tumbuhan dan menentukan perbezaan antara tumbuhtumbuhan.7 1.89 µ m (infra merah) Menentukan kepadatan tumbuhan hijau.79 0. 2 0.45 0. < 5%.61 0. jenis tanaman.

1. Peratus kandungan pasir.9µ m dan 2. Ini disebabkan oleh proses penyerapan tenaga berlaku lebih tinggi pada tanah lembab. 2. iii. Oleh itu proses tersebut amat bergantung kepada struktur binaan dalam daun tumbuh-tumbuhan. Kandungan bahan-bahan organik. tanah liat dan lumpur. Secara amnya pertambahan bagi pembalikan adalah berkadar terus dengan pertambahan panjang gelombang. Ia juga dipengaruhi oleh ciri-ciri tanah. Rajah 1 C5646-TOPIK 2 Mohamad Abdul Rahman 3 2. ii.1.7 µ m.3 Ciri-ciri pembalikan spektrum air Geraf pembalikan spektrum bagi air (rajah 3) adalah berbeza jika .4µ m.0 µ m) Di dalam julat spektrum ini.2 Ciri-ciri pembalikan spektrum tanah Rajah 2 Geraf pembalikan spektrum bagi tanah (rajah 2) di atas adalah lebih mudah berbanding dengan tumbuh-tumbuhan.iii. iaitu: i.1. di antara 45% . Perubahan adalah tinggi.50%. Rajah 1 di atas juga menunjukkan julat inframerah dapat menembusi tumbuhtumbuhan dengan sepenuhnya. Kandungan air. c) Spektrum mid inframerah (1. dan iv. Kandungan bahan-bahan mineral.3 3. Magnitudnya berubah-ubah dan pembalikan spektrum bagi tanah yang lembab adalah lebih rendah dari tanah yang kering. Contohnya daun yang tebal mengalami ketiga-tiga proses di atas lebih tinggi berbanding dengan daun nipis. pembalikan bagi tumbuh-tumbuhan adalah dipengaruhi oleh jalur penyerapan air pada panjang gelombang 1.

terutama pada jalur P e m ba l i k a n 4 6 8 10 12 14 16 18 20 24 26 10 20 30 40 Panjang Gelombang x 10 -1 Tanah kering Tanah lembab P e m ba l i k a n 4 6 8 10 12 14 16 18 20 24 26 10 20 30 40 Panjang Gelombang x 10 -1 Air keruh Air jernih Rajah 3 C5646-TOPIK 2 Mohamad Abdul Rahman 4 inframerah dan mid inframerah.dibandingkan dengan tumbuh-tumbuhan dan tanah. Proses penyerapan tenaga elektromagnetik .

Dengan menggunakan data-data tersebut beberapa kelebihan dapat diutarakan. bahan-bahan yang terkandung dalam air seperti mendapan dan tumbuh-tumbuhan air. Kebolehan satelit penderiaan jauh dalam mengumpul . Bagi air jernih didapati hanya proses penyerapan berlaku pada panjang gelombang yang > 0. Oleh itu pembalikan tenaga menjadi terlalu rendah. Maklumat-maklumat yang diperolehi ini boleh digunakan bagi mengukur tingkat kekeruhan air. permukaan dasar. Penggunaan teknologi penderiaan jauh dalam bidang pertanian dan perhutanan amatlah meluas di negara-negara maju seperti Amerika Syarikat dan Eropah. Maklumat-maklumat ini sangat berguna bagi menentukan corak kedalaman air tersebut. 2.2 IDENTIFIKASI DAN INVENTORI KAWASAN PERTANIAN / PERHUTANAN. Bagi menjalankan kerja-kerja identifikasi dan inventori kawasan pertanian dan perhutanan.amat tinggi pada jalur tersebut. Dalam spektrum julat nampak pula. ii. permukaan air. Oleh itu kebanyakan daripada pembalikan tenaga adalah dihasilkan oleh dasar permukaan. dan iii. Bagi air yang keruh pula hasil pembalikan tenaga adalah tinggi jika dibandingkan dengan air jernih. Ini disebabkan pembalikan tenaga berlaku pada permukaan air.6 µm. Di antaranya: a. didapati pembalikan spektrum bagi air agak rumit kerana pembalikan tenaga dipengaruhi oleh: i. data dari satelit Landsat dan SPOT boleh digunakan. bahan -bahan yang dikandungnya dan dasar air. Walau bagaimanapun butiran air boleh juga dikenali melalui jalur inframerah.

Ketepatan yang diperolehi dengan kaedah penderiaan jauh bagi menganalisa kawasan pertanian/perhutanan dipengaruhi oleh faktorfaktor berikut: . h. c. g. Peta tematik yang menggambarkan jenis-jenis kawasan pertanian/perhutanan dan statistik keluasannya dapat juga dihasilkan. Dengan bantuan komputer maklumat-maklumat yang diperolehi dapat dianalisa secara visual dan berkomputer.maklumat-maklumat yang ada di permukaan bumi secara lengkap dan meluas. Dibandingkan dengan kaedah konvensional foto udara. Pengemaskinian peta tematik dapat dilakukan. Penentuan ciri-ciri kawasan dapat dilakukan seperti kawasan tanaman getah dewasa dengan kawasan getah muda dapat dipisahkan kerana pembalikan spektrum bagi kedua-dua kawasan tersebut adalah berbeza. Sebarang pertambahan atau perubahan pada maklumatmaklumat di kawasan pertanian/perhutanan dapat dinilai dari masa kesemasa dengan penggunaan data satelit kawasan yang sama tetapi berbeza tarikhnya. masa dan kos bagi pengeluaran hasil akhir dapat dikurangkan. C5646 -TOPIK 2 Mohamad Abdul Rahman 5 f. Ini boleh mempertingkatkan ketepatan hasil akhir. d. Hasil pengelasan yang baik dapat diperolehi sekiranya data satelit berleraian tinggi seperti SPOT dan Tematic Mapper digunakan berbanding dengan data Landsat MSS. Penerokaan kawasan pertanian/perhutanan yang baru dapat juga dirancang melalui analisa imej satelit. b. e.

Sistem pengairan. Keadaan pengurusan kawasan pertanian/perhutanan.) ii. Kadar penggunaan baja dsb.3 ANGGARAN TERHADAP HASIL PENGELUARAN.a. i. Keadaan semasa pengambilan data satelit. Keadaan atmosfera. Kadar pewrtumbuhan yang tidak sekata. C5646-TOPIK 2 Mohamad Abdul Rahman 6 2. Kedaan alam sekitar. b. i. ii. i. ii. Jarak antara alat pengesan dengan objek di permukaan bumi. c. Bentuk rupabumi kawasan tersebut. anggaran terhadap hasil pengeluarannya dapat ditentukan. Keadaan cuaca semasa pengambilan data. Ini berdasarkan kepada jumlah keluasan yang telah dikira oleh komputer mengikut kelas-kelasnya. i. d. Kedudukan alat pengesan pada satelit berbanding dengan matahari. Masa penanaman yang tidak sekata. dan iii. Ciri-ciri kawasan pertanian/perhutanan. Peringkat penologikal bagi tumbuh-tumbuhan (musim. iii. Jenis-jenis tanah dan strukturnya. ii. . dan iii. Taburan tumbuh-tumbuhan yang telah diserang penyakit. dan iii. Setelah proses pengelasan bagi sesuatu kawsan pertanian/ perhutanan dilakukan. ketinggian yang berbeza dsb.

2. kajian telah dijalankan di negara Jepun dalam dua tahun berturut-turut untuk menganggarkan keluasan kawasan tanaman padi dan hasil pengeluarannya.5 ANALISA KAWASAN PERTANIAN ATAU PERHUTANAN YANG MENGALAMI KEROSAKAN KERANA BENCANA ALAM Data satelit penderiaan jauh berleraian tinggi boleh digunakan bagi membuat penganalisaan kerosakan kawasan pertanian atau perhutanan yang .Statistik purata hasil pengeluaran dalam unit tan/hektar bagi sesuatu jenis pertanian/perhutanan boleh diperolehi dari perangkaan yang telah ditetapkan atau melalui soal selidik di lapangan. Pembalikan spektrum bagi tumbuh-tumbuhan yang mengalami penyakit samada disebabkan oleh bakteria atau binatang perosak didapati berbeza jika dibandingkan dengan tumbuh-tumbuhan hijau segar. Sebagai contoh dengan mmenggunakan data satelit Landsat. Didapati ketepatan perangkaan yang diperolehi pada tahun pertama adalah 90% dan ditahun kedua 95%. Dengan ini hasil pengelasan bagi kawasan tersebut juga dapat dibezakan melalui analisa imej satelit serta lawatan di lapangan. 2. Hanya terdapat perbezaan lebihkurang 10% daripada perangkaan hasil pengeluaran padi yang sebenar. penentuan dan pengawasan terhadap penyakit tumbuh-tumbuhan juga dilakukan. Ketepatan ini boleh dipertingkatkan lagi jika data satelit berleraian tinggi seperti SPOT digunakan. faktor masa dan kos yang digunakan melalui kaedah penderiaan jauh bagi membuat anggaran hasil pengeluaran sesuatu jenis pertanian/perhutanan masih dianggap ekonomikal jika dibandingkan dengan kaedah pengukuran yang dilakukan sepenuhnya di lapangan. Walau bagaimanapun. jumlah hasil pengeluaran bagi satu-satu jenis pertanian/perhutanan dapat dikira secara anggaran. Dari kedua-dua maklumat statistik di atas.4 PENENTUAN DAN PENGAWASAN KEPADA PENYAKIT TUMBUHTUMBUHAN Dengan menggunakan data satelit penderiaan jauh.

Menentukan kawasan gelinciran tanah. Menentukan bahan-bahan binaan bagi jalan dan bangunan.6 GEOLOGI Data satelit penderiaan jauh boleh membantu ahli-ahli geologi dalam perkara-perkara berikut: a. c. Sebagaimana yang diketahui pengesan berbilang spektrum dari satelit Landsat dan SPOT boleh membezakan butiran air daripada butiran yang lain. sistem pengairan dan sebagainya juga diperlukan bagi membantu proses penganalisaan. Ia dipengaruhi oleh keadaan kandungan air dan keadaan kerosakan tumbuh-tumbuhan tersebut.disebabkan oleh bencana alam. Disamping itu maklumat di lapangan mengenai kawasan C5646 -TOPIK 2 Mohamad Abdul Rahman 7 tersebut seperti keadaan permukaan bumi.Dengan berpandukan kepada maklumat yang diperolehi dari data satelit kawasan yang mengalami kerosakan banjir dapat ditentukan. Melalui penelitian terhadap gambaran imej yang dipengaruhi oleh kandungan asap kebakaran dari satelit SPOT boleh juga digunakan bagi membantu proses penganalisaan. b. keretakan dan analisa butiran linar. Lazimnya dapat dikatakan bahawa ahli-ahli geologi terlibat secara . Sebagai contoh kawasan pertanian yang mengalami kerosakan akibat banjir dapat ditentukan melalui penelitian kepada pembalikan spektrumnya. dll. Kajian bahan-bahan galian d. Menghasilkan peta geologi. Bagi kawasan pertanian atau perhutanan yang mengalami kebakaran pula dapat ditentukan melalui satelit penderiaan jauh pada jalur terma inframerah. 2. Jalur ini boleh memberikan maklumat mengenai haba atau objek yang panas dengan jelas.

2. Pada imej satelit kesan hakisan yang berbeza-beza pada batu tersebut boleh dikenali. 2. bentuk struktur butiran geologi dan maklumat-maklumat pembalikan spektrum.6. Kandungan bahan-bahan neutrin (zink dan tembaga) yang terdapat dalam tanah pula menjadi penghalang kepada proses pertumbuhan tanam-tanaman. Oleh itu perkara-perkara di atas dapat ditentukan dengan kaedah penderiaan jauh. litupan tumbuhan dan jenis tanah). kadar hakisan. Masalah yang dialami ialah bagi menilai pembalikan spektrum unsur-unsur geologi. seperti kawasan empangan biasanya terdapat pada kesan gelinciran. Misalnya hubungan antara tumbuh-tumbuhan dan jenis tanah adalah berkaitan dengan keadaan geologi kawasan tersebut.2 Kadar Hakisan Kajian terhadap kadar hakisan dapat dijalankan melalui analisa secara ruang. Batu jenis intrusive egneous pula sukar . ianya dapat juga ditentukan dengan kaedah penderiaan jauh. Batu-batu jenis sedimentari adalah lebih mudah dikelaskan dengan kaedah penderiaan jauh berbanding dengan jenis ignius atau metamopik. Kepadatan tumbuh-tumbuhan berbeza mengikut jenis batu-batan.6. Kandungan air dalam tanah juga mempunyai hubungan kepada struktur butiran geologikal. Walau bagaimana pun melalui kajian-kajian yang dijalankan terhadap sumber-sumber yang mempengaruhi unsur-unsur geologi seperti kajian secara geobotani (iklim.langsung dengan batu batan yang sejenis atau terdiri dari berbagai-bagai kandungan bahan mineral. Batu jenis extrusive igneous dapat dikenal melalui kesan aliran lava. C5646-TOPIK 2 Mohamad Abdul Rahman 8 Disamping itu liputan kawasannya juga adalah luas.1 Kajian Secara Geobotani Dengan kajian ini analisa terhadap tenaga elektromagnetik yang dibalikan oleh tumbuh-tumbuhan dapat memberikan gambaran unsur-unsur geologi untuk dikenalpasti.

3 Bentuk Struktur Butiran Geologi Pengenalan bentuk-bentuk struktur butiran geologi dengan penderiaan jauh adalah bergantung kepada leraian dan skala imej satelit. 2. 2. 2. SPOT dan MOS boleh digunakan. Masalah yang mungkin . Penggunaan data satelit dalam bidang tersebut sangatlah menggalakan. Penentuan bagi butiran lain seperti rangkaian gunung-ganang. Inventori lokasi bagi kawasan empangan. kawah gunung berapi. Contohnya batu-batu jenis igneus dapat dikenali dengan penelitian terhadap proses penyerapan tenaga elektromagnetik yang berlaku pada panjang gelombang 1.6.1 Butiran Air Di Permukaan Bumi Secara am.2 µm. tasek dan kolam air. kesan lipatan batu dan gelinciran yang berukuran antara 10 ~ 100 km.9 dan 2. data-data satelit dapat digunakan sepenuhnya dalam perkaraperkara berikut: a.6.7. pencemaran air dan kaitan antara hidrologi dengan keadaan alam sekitar. dimana ukuran saiznya melebihi 1000 km. Batu-batu jenis sedimentari pula proses penyerapan tenaga berlaku pada panjang gelombang 1.untuk dikenal memalui imej satelit kecuali ia telah terdedah akibat hakisan yang mana dikes yang terbentuk dapat dikenalpasti. data satelit Landsat. 2.9 dan 2.4 Ciri-ciri Spektrum Kajian boleh dibuat bagi mengenal unsur-unsur geologi melalui pembalikan spektrumnya. 1.7 SUMBER AIR Pengurusan terhadap sumber air merangkumi aspek yang luas seperti hidrologi. Bagi menentukan bentuk dataran benua dan lautan yang luas. kawasan kepulauan.4. data satelit yang sesuai digunakan adalah dari satelit NOAA dan Meteosat.3 µm. rekahan lurah. Butiranbutiran yang tersebut di atas dapat ditentukan dengan mudah melalui analisa imej satelit. samada dari satelit Landsat atau SPOT.

maklumatmaklumat dan gambaran secara kasar bagi kawasan yang dijangka mengalami banjir dapat diperolehi bagi tujuan sesuatu perancangan supaya masalah tersebut dapat diatasi. 2. Satelit ini mempunyai ketinggian 36. Data satelit HCMM dan Meteosat boleh digunakan untuk mengesan kawasan tumpahan minyak yang luas melalui jalur terma inframerah. Menentukan corak kedalaman. Tumbuh-tumbuhan yang terapung di permukaan air boleh dirakamkan dari satelit Landsat dan SPOT. Perancangan terhadap kawasan yang dijangka mengalami banjir. e. C5646-TOPIK 2 Mohamad Abdul Rahman 9 c. Walau bagaimana pun ia boleh dikenal dengan cara lawatan kelapangan. b. 2.7. Pengawasan terhadap persisiran pantai atau sungai.2 Butiran Terapung Di Permukaan Air Tumpahan minyak atau tumbuh-tumbuhan air di permukaan air dapat dikesan melalui penderiaan jauh. d.timbul ialah jika terdapat tumbuh-tumbuhan dalam air dimana pembalikan spektrumnya hampir sama dengan pembalikan spektrum tanah yang lembab.8 KAJICUACA Maklumat-maklumat kajicuaca dapat diperolehi dari satelit Meteosat. Data satelit yang berlainan tarikhnya boleh digunakan bagi meneliti sebarang perubahan yang berlaku disepanjang persisiran pantai atu sungai. Pengelasan yang menggambarkan perbezaan bagi mewakili kedalaman yang berbeza-beza. Oleh itu ia boleh memberikan gambaran yang luas dan lengkap mengenai bentuk permukaan . Dengan membuat penelitian pada imej satelit leraian tinggi seperti SPOT. Menggambarkan corak saliran air.000 km di atas satah khatulistiwa. corak saliran air dan kandungannya pada kawasan pertanian dapat digambarkan dengan jelas oleh satelit SPOT berbanding dengan gambaran yang ditunjukkan oleh peta berskalakecil.

000. Di antaranya ialah maklumat-maklumat dari peta topografi yang berskala 1:50. Maklumat-maklumat tersebut diperolehi dari tiga jalur gelombang.10 PERANCANG BANDAR Penggunaan penderiaan jauh dalam merancang sesuatu bandar boleh membantu pihak perancang mendapatkan maklumat -maklumat seperti: a. kawasan pertanian.9 PEMETAAN Dengan adanya data satelit leraian tinggi dari SPOT yang boleh menggambarkan semua butiran permukaan bumi dengan jelas.1µm) memberi maklumat tentang kandungan wap air di angkasa. b. iaitu: a. sumber air dari segi pengurusan dan perangkaan. kawasan perhutanan. lengkap dan tepat. 2.bumi pada sela masa 30 minit. jenisnya dll) b.1µm) memberi maklumat tentang pergerakan awan dan kelajuan angin. 2. c. sistem perairan boleh dikemaskini jika terdapat C5646-TOPIK 2 Mohamad Abdul Rahman 10 sebarang perubahan.5 12. Banyak butiran-butiran seperti jalan. Jalur nampak inframerah (0.5µm) memberi maklumat tentang suhu awan dan ketinggiannya. Jalur terma inframerah (10. .000 dapat dikemaskini dari masa kesemasa melalui gambaran imej yang telah dihasilkan oleh satelit SPOT.7 7. Maklumat-maklumat yang diperolehi amat berguna kepada ahli kajicuaca bagi membuat analisa ramalan keadaan cuaca. Jalur mid inframerah (5. 1:25. Dengan cara ini faktor masa dan kos dapat dikurangkan jika dibandingkan dengan kaedah konvensional foto udara. keupayaan sistem pengairan. c. maka penggunaannya dibidang pemetaan amatlah sesuai.4 1. perihal tanah (tataguna tanah.

Tomografi Pancaran Positron (PET).d. Penderiaan jarak jauh merupakan pemerolehan maklumat berskala kecil atau besar bagi sebarang objek atau fenomena. Dalam kegunaan moden. istilah lazimnya merujuk kepada penggunaan teknologi penderiaan imej termasuklah peralatan di atas kapal udara dan kapal angkasa. belon. memerhati kandungan melalui ultrabunyi. platform pengumpulan cerapan Bumi atau satelit cuaca. kapal angkasa. . satelit. dengan menggunakan peranti penderiaan masa benar atau rakaman yang tidak bersentuhan atau dengan jarak dekat (seperti kapal terbang. platform belon cuaca mencerap lautan dan atmosfera. dan penyiasat angkasa semuanya menggunakan pendeiaan jarak jauh. penderiaan jarak jauh merupakan pengumpulan melalui pelbagai peranti untuk mengumpulkan maklumat bagi objek atau kawasan yang diberikan. Sebagai latihan. pengawasan tapak pembinaan. Maka. dan berbeza dengan bidang yang melibatkan imej seperti pengimejan perubatan. atau kapal). Pengimejan Resonans Magnetik (MRI).