SEJARAH AGAMA SIKH PROF. MADYA DR. KHADIJAH MOHD KHAMBALI @HAMBALI B.

SEJARAH AGAMA SIKH Agama Sikh atau Sikhism adalah agama yang diasaskan oleh seorang Hindu yang berasal dari suku kaum Bedi yang bernama Guru Nanak Dev Ji.34 Ia banyak dianuti oleh orang India terutamanya di Punjab, India sejak abad ke-15 yang lalu. Kini mereka sudah bertaburan di seluruh dunia dan telah membentuk masyarakat mereka di negara-negara seperti Eropah, Amerika dan Kanada. Mereka juga terdapat di negara-negara selatan Asia seperti Malaysia, Singapura, Thailand, Hong Kong, Burma, Indonesia, Pilipina, Iran, Afghanistan dan di negara-negara timur tengah seperti di Dubai dan Oman. 35 Mengenai asal usul perkataan Sikhism, ada beberapa pendapat. Menurut The Encyclopaedia of Sikhism, ia berasal dari bahasa Pali iaitu Sekha yang bermaksud “pelajar”.36 Menurut The Encyclopaedia Britannica, ia juga diambil dari bahasa Pali, tetapi dari perkataan Sikkha yang bermaksud “pengikut”.37 Walaubagaimanapun, menurut Dictionary of Islam, perkataan ini berasal dari perkataan Punjabi iaitu Sikh atau Sikha dan ia juga berasal dari bahasa Sanskrit iaitu Sishya yang bermaksud “penganut” atau ”pengikut”.38 Berasaskan maksud istilah Sikh tersebut, dapat dirumuskan bahawa agama Sikh adalah agama para pengikut atau penganut yang mempelajari dan sekaligus menjalani serta mempraktikan segala bentuk ajaran Guru Nanak sebagai pengasas utama dan Guru-guru agama Sikh yang sepuluh.39
34 35

Khuswant Singh, Hymns of Guru Nanak, India: Sangam Books, Orient Longman Ltd, 1969, hal 1. Tanpa pengarang, Questionnaire on Sikh Religion, Perak: Khalsa Diwan Malaysia, 1999, hal 1. 36 Harbans Singh, The Encyclopaedia of Sikhism, Patiala: Punjabi University, Vol 2, 1995, hal 197. 37 Tanpa pengarang, The New Encyclopaedia Britannica, Chicago: University Chicago, Vol 27, 1993, hal 284. 38 Thomas Partick Hughes, Dictionary of Islam, New Delhi, India: Cosmo Publications, 1982, hal 583. 39 Perkara ini dibahaskan selanjutnya dalam halaman 30 dan seterusnya.

Kalau dilihat kepada sejarah kelahirannya, kepercayaan dan ajaran agama Sikh banyak dipengaruhi oleh ajaran yang dibawa oleh seorang reformis yang bernama Kabir.40 Beliau adalah seorang yang bijak dan telah banyak mempelajari ajaran Islam dan Hindu. Namun, perkara yang paling menarik minat beliau ialah ajaran yang dicetuskan oleh seorang penyair yang bernama Ramanand. Selepas beliau mengkaji ajaran ini, akhirnya Kabir mencipta satu ajaran baru dan kemudiannya beliau menyusun sajak-sajak mengenai ajaran tersebut. Selepas kematian Kabir, segala ajarannya disusun pula oleh para pengikutnya di dalam sebuah buku yang diberi nama Bijak.41 Asas-asas pemikiran dan ajaran Kabir ini telah dijadikan panduan oleh Guru Nanak dalam usaha mencipta agama Sikh. Beliau sering menghabiskan masa lapangnya di dalam hutan untuk bertafakur dan berfikir tentang kehidupan serta kebenaran ajaran yang disampaikan oleh Kabir. Dalam tempoh berkenaan, Guru Nanak dikatakan telah menerima wahyu dari Tuhan.
42

Selepas bertapa

selama tiga hari di dalam gua, akhirnya Guru Nanak keluar dan menyampaikan ajarannya kepada orang ramai iaitu “Tidak ada Hindu dan tidak ada Muslim”.43
40

Nama penuh beliau adalah Kabir Das dan beliau hidup di abad yang ke-15 yang lalu. Perkataan Kabir yang berasal dari bahasa Arab bermaksud ‘besar’ dan Dasa yang berasal dari bahasa Sanskrit pula bermaksud ‘hamba’. Beliau dianggap seorang sufi dan suci di zaman pertengahan India dahulu dan mempunyai karangan yang paling banyak di dalam Guru Granth Sahib, kitab suci agama Sikh. Lihat The Encyclopaedia of Sikhism, Vol 2, hal 403. 41 H.O.K Rahmat H.S (Dr), Op.cit, hal 309 & 311. Ajaran yang dibawa oleh Kabir ini merupakan ajaran yang diperkenalkan oleh Pergerakan Bhakti. Pergerakan ini merupakan pergerakan yang mementingkan tema cinta antara manusia dan Tuhan dalam karya-karya mereka. Pergerakan ini dipopularkan oleh Ramanuja, seorang Brahmin dari India Selatan dan beliau telah mengembara ke seluruh India pada abad ke-11 untuk mengembangkan ajaran pergerakan tersebut. Pergerakan ini dipopularkan pula di Banares oleh Ramanand iaitu anak murid kepada Ramanuja. Ramanand mempunyai anak murid termasuklah Kabir yang dianggap sebagai seorang Hindu oleh orang Hindu dan sebagai seorang Muslim oleh orang Islam. Ajaran Kabir ini telah mempengaruhi Guru Nanak sehingga ia dijadikan asas dalam pembinaan agama Sikh. Lihat M. Rajantheran, S. Manimaran, Perayaan Orang India, Kuala Lumpur: Penerbit Fajar Bakti, 1994, hal 98. 42 Mahayudin b Hj. Yahaya, Ensiklopedia Sejarah Islam, Bangi: UKM, Jld V, 1989, hal 1420 & 1421. 43 Tanpa pengarang, Al-Mawsa’ah al-Mayassarah fi al-Adyan wa al-Madhahib al-Mu’asirah, Cet 2, Riyad: Al-Nadwah al-Alamiyyah li al-Syabab al-Islamiy, 1979, hal 283.

Agama Sikh diasaskan kepada ajaran Guru Nanak dan sepuluh orang guru. Ini memberi maksud bahawa agama Sikh adalah agama yang menyeru para

penganutnya supaya mempercayai kepada setiap ajaran yang dibawa oleh sepuluh orang guru.
44

Selepas kematian Guru Gobind Singh iaitu guru yang ke

sepuluh, tidak ada lagi guru yang dilantik. Oleh itu, kitab suci agama Sikh iaitu Guru Granth Sahib dan golongan Khalsa telah dianggap sebagai pengganti kepada sepuluh orang guru.45 Dari segi tujuannya pula, agama Sikh telah diperkenalkan oleh Guru Nanak kerana memprotes dasar kuku besi agama Brahman dan sistem kasta serta ajaran Hindu yang melampau. Agama Sikh menekankan masyarakat.46 konsep keadilan sosial dan persaudaraan sejagat serta menghapuskan semangat kepartian dan kefahaman karut yang terdapat dalam

Selepas kematian Guru nanak (1538), segala ajaran Sikh telah diambil alih oleh sembilan orang guru iaitu Guru Angad (1539-1552), Guru Amar Das (15521574), Guru Ram Das (1574-1581), Guru Arjan (1581-1606), Guru Har Gobind (1606-1644), Guru Har Rai (1644-1661), Guru Har Krishnan (1661-1664), Guru Tegh Bahadur (1664-1675) dan Guru Gobind Singh (1675-1708).47
44 45

Joesoef Sou’yb, Agama-Agama Besar Dunia, Jakarta: Pustaka al-Husna, 1983, hal 144. Gobind Singh, The Quintessence of Sikhism, Amritsar: Shiromani Gurdwara Parbandhak Committee, 1958, hal 1. 46 Mahayudin b Hj. Yahaya, Op.cit, hal 1420. 47 Thomas Patrick Hughes, Op.cit, hal 591.

Berdasarkan senarai jangka masa kehidupan guru-guru agama Sikh di atas, jelas menunjukkan bahawa agama Sikh telah berada di bawah pimpinan sepuluh orang guru selama 204 tahun iaitu bermula dari tahun 1504 sehingga 1708. Zaman ini dianggap sebagai zaman kegemilangan agama Sikh kerana orang Sikh dapat hidup dalam suasana persaudaraan dan saling hormat menghormati di antara satu sama lain. 48 Sepanjang pimpinan sembilan orang guru selepas Guru Nanak, agama Sikh banyak terdedah kepada perubahan dan perkembangan. Setiap guru yang

Kachera dan Kara.52 Beliau juga telah membentuk sebuah kumpulan penganut setia agama Sikh yang dipanggil Khalsa yang bererti benar. Antaranya ialah Adi Granth yang merupakan kitab suci agama Sikh yang ditulis oleh guru kelima iaitu Guru Arjan. Kangha.53 Untuk membuktikan kesetiaan dan kebenaran mereka terhadap agam Sikh dan juga Khalsa. The Religion of the Sikh Gurus. Sri Harimandar Sahib49 yang menjadi tempat ibadat yang terbesar bagi orang Sikh dibina di Amritsar50 oleh Guru Ram Das dan Khlasa yang dianggap sebagai golongan suci dalam agama Sikh telah diperkenalkan oleh Guru Gobind Singh. Kirpan. Di dalam Sri Harimandar Sahib ini dan semua gurdwara atau rumah . Dengan ini Harimandar bermaksud Rumah Tuhan. Amritsar: The Shiromani Gurdwara Parbandhak Committee.51 Guru yang kesepuluh iaitu Guru Gobind Singh. 51 Teja Singh. membuat pembaharuan yang begitu ketara dalam agama Sikh. Perkataan Harimandar terdiri dari dua perkataan iaitu ‘Hari’ yang bermaksud Visnu atau tuhan dan ‘Mandar’ yang bermaksud rumah.t. hal 1-3. Kemudian ia dikemaskini oleh Guru Gobind Singh dan diberi nama baru iaitu Guru Granth Sahib. Antara pembaharuan yang dilakukan ialah penggunaan perkataan Singh yang bermaksud singa bagi orang lelaki dan Kaur bermaksud puteri bagi yang perempuan dihujung nama mereka masing-masing. 50 Amritsar terdiri daripada perkataan ‘Amrit’ yang bermaksud madu dan ‘Sar’ yang bermaksud kolam. maka mereka perlu menghormati ‘the five ‘K’s’ ataupun lima lambang54 iaitu Kes. merupakan guru yang bertanggungjawab 48 49 Ibid. t. Amritsar dianggap sebagai kota suci bagi penganut agama Sikh dan di sana terdapat Sri Harimandar Sahib iaitu tempat ibadat agama Sikh yang paling terkenal.meminpin agama Sikh telah membuat perubahan yang tersendiri sehingga terdapat ajaran-ajaran dalam agama Sikh yang tidak pernah disampaikan oleh pengasasnya iaitu Guru Nanak.

semua penganut agama Sikh mempunyai perkataan Singh.A. Perkataan Singh berasal dari bahasa Sanskrit iaitu Simha yang bermaksud Singa. tetapi lebih kepada hagiografi iaitu buku mengenai riwayat hidup seseorang yang dianggap suci. hal 166.56 52 Joesoef Sou’yb. Gurdwara ini dapat dikenali dengan adanya Nishan Sahib atau bendera Khalsa yang berwarna kuning atau biru. 1969. Lihat The Encyclopaedia of Sikhism. Mengikut kebanyakan ahli sejarah. 53 Major C. Vol 2. Selepas upacara tersebut berjaya dijalankan dan terbukti keberanian mereka untuk mempertahankan agama Sikh. Negeri Sembilan: Chang Litho Press.58 C.H Buck. Antara perayaan yang utama ialah Hari Baisakhi Mela iaitu perayaan yang disambut pada 13 April setiap tahun untuk mengingati jasa Guru Gobind Singh yang telah menubuhkan golongan Khalsa pada tahun 1699. Ugama Sikh. hal 146. hal 29. Op. secara lebih tepatnya ia merujuk kepada bilik yang dikhususkan untuk guru kerana perkataan gurdwara itu sendiri bermaksud bilik guru.ibadat agama Sikh. RIWAYAT HIDUP GURU NANAK Kisah-kisah mengenai kehidupan Guru Nanak banyak tercatat didalam buku riwayat hidup yang dipanggil Janam Sakhis. maka Guru Gobind Singh menganugerahkan kepada mereka gelaran Singh yang bermaksud Singa dan Kaur yang bermaksud puteri atau Singa betina sebagai lambang keberanian dan penghargaan kepada mereka. golongan tentera Hindu seperti Rajputs dan Gurkhas juga meletakkan perkataan ini diakhir nama mereka sebagai nama keluarga. 54 Sikh Naujawan Sabha. hal 153.57 perayaan mengingati penderitaan Guru Arjan yang bertanggungjawab dalam penyusunan kitab Guru Granth Sahib dan beberapa perayaan yang lain. Gurdwara ini mempunyai dua fungsi iaitu tempat untuk membaca kitab suci Guru Granth Sahib dan yang kedua ialah sebagai tempat sembahyang samada secara individu ataupun kumpulan.cit.cit. I. Op. 55 Gurdwara adalah nama yang diberikan kepada rumah-rumah sembahyang bagi penganut agama Sikh. tidak ada berhala dan kitab suci Guru Granth Sahib akan dibaca dalam gurdwara55 ini dengan irama dan nada yang merdu dan menarik. Selain dari orang Sikh.Op. Ini kerana. Begitu juga dengan perkataan Kaur yang telah digunakan oleh wanita Sikh dan golongan wanita tentera Hindu diakhir nama mereka. Namun. Namun. tidak semestinya mereka itu adalah penganut Sikh. Kamunculan buku ini bukanlah atas arahan dan kehendak Guru Nanak.cit. kedua-dua perkataan ini diperkenalkan oleh Guru Gobind Singh selepas upacara pahul dijalankan ke atas para penganut Sikh yang bertujuan untuk menguji keberanian dan kesanggupan mereka mempertahankan diri dan agama dari serangan musuh. Namun. kerana beliau sendiri tidak pernah meminta . orang Sikh menjalankan upacara-upacara keagamaan agama mereka. ia tidak dianggap sebagai buku biografi biasa. ia mempunyai perbezaan dengan Singh yang digunakan oleh orang Sikh. Di Amritsar ini juga.

beliau telah mula bertanya mengenai tujuan hidup manusia. Guru Nanak merupakan kanak-kanak yang mempunyai pemikiran yang cepat matang. hal 22. 57 Archer. Op. tidak bertempat dan tidak mati.60 Ayah beliau bernama Mehta Kalu dan merupakan seorang penganut agama Hindu dari suku kaum Bedi dan berkasta Kshatriya. Byron Evans (Dr). Tenggara Lahore. Bahkan para pengikut Guru Nanak dan Guru Angad juga tidak pernah berbuat demikian.62 Sejak dari kecil lagi. Ini kerana berhala itu bertempat. 59 Hari Ram Gupta. beliau adalah seorang budak yang cantik. Op. New York: Russel and Russel. Walaubagaimanapun.63 Beliau telah menunjukkan beberapa ciri keistimewaan yang menyerlahkan kehebatan dan keagungannya.(Dr). hal. Kelahiran Guru Nanak Para ahli sejarah agama Sikh berselisih pendapat mengenai tarikh lahir sebenar Guru Nanak.59 56 H. Apabila disentuh dengan tiba-tiba. Tuhan adalah bersifat universal. hal 315.cit. The Sikhs. Ada yang mengatakan beliau dilahirkan pada 15 Kartik (November) 1469 di Talwandi Rai Bhoi (kini dipanggil Nankara Sahib) di daerah Punjab. Ketika berumur lima tahun. Guru Nanak telah digambarkan oleh para pemujanya sebagai seorang yang mempunyai personaliti dan pemikiran yang unik. 58 D. maka ia bertentangan dengan konsep asal ketuhanan yang terdapat dalam agama tersebut.64 Semenjak kecil. Pakistan.S. a. beliau akan terus memuji Tuhan.pengikutnya atau sesiapa pun menulis mengenai riwayat hidup beliau. History of Sikh Gurus.61 Semasa kecil. Dalam gurdwara tidak ada berhala keranamenurut konsep ketuhanan dalam agama Sikh.cit. ada diantara mereka yang berpendapat bahawa Guru Nanak dilahirkan pada 15 Baisakh (April) 1469 dan tarikh inilah yang disepakati oleh kebanyakan ahli sejarah. Sekiranya berhala dianggap sebagai Tuhan. 1971.65 . hal 21.K Rahmat H. 1973.O. mudah tersenyum dan disayangi oleh semua orang. New Delhi: Kapur Printing Press. mati dan tidak layak dianggap sebagai tuhan.

Op.cit. hal 37. b. Ganda Singh (Prof). pendirian beliau masih tidak berubah. Kemudian kakak beliau . A History of the Sikh. 65 Puran Singh (Prof). hal 1. Op. hal 30 68 Ganda Singh (Prof). membolehkan beliau mendapat pekerjaan di Vaishya Khatti. 62 Khushwant Singh. hal 30. 63 Ganda Singh (Prof). Op.t. Khushwant Singh. hal 1. Dengan pengetahuan ini. beliau telah berkahwin dengan Sulakhani dan memperolehi dua orang putera iaitu Sri Chand pada tahun 1491 dan Lakhmidas pada tahun 1496. His Life and Teachings. 1940. Amritsar: Chief Khalsa Diwan. Pendidikan Dari segi pendidikan pula.cit. Singapore: Singapore Sikh Missionary Tract Society. Kemudian beliau belajar membaca dan menulis di Devnagri dengan Brahmin. pekerjaan ini tidak menarik minat beliau kerana beliau lebih berminat untuk menjadi seorang reformasi atau nabi. hal 19. Vol 1.cit. hal 31. Op. 1963. Guru Nanak mula belajar metematik melalui ayahnya di Lande Mahajani. t. The Book of the Ten Masters.68 Pada tahun 1487 iaitu ketika berumur dua belas tahun.cit. Namun. perkahwinan tersebut tidak mengubah pendiriannya mengenai soal-soal kehidupan sehingga berlaku pergeseran antara Guru Nanak dengan ayahnya. beliau mendapat pendidikan di sebuah kampung bernama Upadhyaya dalam bidang bahasa Sanskrit dan matematik.cit. Op. Op. 64 Gobind Singh.60 61 Ibid. hal 1.70 66 67 Hari Ram Gupta.67 Semasa Guru Nanak berusia tujuh tahun. Walaubagaimanapun. 70 Ibid Ayahnya telah cuba mendapatkan pekerjaan untuknya sebagai seorang peniaga. seterusnya mempelajari bahasa Parsi dan Arab dengan Maulvi. hal 1. Guru Nanak.66 Beliau menunjukkan minat terhadap pelajarannya dan menghabiskan masanya untuk berbincang dengan orang-orang alim dan kadangkadang belajar secara bersendirian.cit. 69 Hari Ram Gupta.69 Walaubagaimanapun. New Delhi: Oxford University Press.

73 Ibid.74 71 72 Khushwant Singh. hal 39. Beliau dilahirkan di Talwandi Rai Bhoe Ki.73 Mereka berdua telah pergi ke bandar-bandar dan menyanyi serta memujimuji Tuhan. Walaupun beliau telah bekerja di sana dengan jujur. bandar kelahiran Guru Nanak pada tahun 1459 iaitu sepuluh tahun sebelum kelahiran Guru Nanak. Akhirnya beliau bertapa di dalam sebuah gua dan pada hari yang ketiga. Madinah dan Baghdad bersama Guru Nanak. Bermula dari saat itulah. Beliau juga pernah pergi ke Mekah. Beliau semakin kerap mengembara untuk menyebarkan ajaran dan agama barunya kepada orang ramai. Mardana merupakan pengikut pertama dan juga rakan yang mempunyai minat yang sama dengan Guru Nanak. namun hati beliau sentiasa tidak tenteram dan beliau menghabiskan masa yang terluang dengan menyanyi dan memuji Tuhan. telah mendapatkan pekerjaan untuk Guru Nanak sebagai seorang akauntan di Daulat Khan Lodis Modikhana. hal 31.telah membawa beliau tinggal bersamanya di Sultanpur. c.75 Pengembaraan beliau telah mengambil . Kemudian gandum dan bijian itu akan dibahagi-bahagikan kepada orang ramai semasa beliau dalam perjalanan pulang. Keadaan ini berterusan selama tujuh tahun. Na koi Musalman” yang bermaksud “Tidak ada Hindu dan tidak ada Muslim”. terdapat seorang pengubah lagu Muslim bernama Mardana. beliau keluar sambil menyampaikan ajarannya iaitu “Na koi Hindu. beliau diberi gelaran sebagai guru yang pertama dalam agama Sikh. Op. Namun begitu. kegiatan dan aktiviti yang dilakukan bersama Mardana ini masih tidak dapat memberi ketenangan kepada beliau.71 Pada masa yang sama di Talwandi.cit.72 Kerja beliau adalah menyanyi dan memainkan alat muzik dari rumah ke rumah dan dari kampung ke kampung sambil meminta gandum dan bijian dari orang ramai. Pengembaraan Guru Nanak Guru Nanak menganggap dirinya sebagai guru kepada seluruh manusia. 74 Ibid. Suaminya yang bernama Jairam.

ketika beliau Sikh Naujawan Sabha. Beliau juga dikatakan pernah pergi mengerjakan haji di Mekah dan Madinah. Guru Nanak telah memberi penekanan kepada lima perkara iaitu Gian (nyanyian untuk Tuhan). hal 1.80 Para pengikut agama Sikh tidak menghadapi sebarang kesukaran untuk memahami ajaran Guru Nanak.cit. Dan (kebajikan untuk semua). Ulasan terhadap perkara ini telah diterangkan dalam bab 1.masa selama dua belas tahun. Sri Lanka. Op. Op. 3.76 Guru Nanak juga telah pergi ke Baghdad dan di sini beliau telah menghabiskan masanya bersama orang-orang miskin. hal 41. hal 41. Ishnaan (Pembersihan tubuh badan dengan mandi pada waktu pagi).78 berumur 70 tahun.cit.cit. 77 Khushwant Singh. hal 148. 79 Joesoef Saou’yb. 78 Hari Ram Gupta. hal 34. Antara tempat yang dilawatinya ialah Barat Daya Punjab. Sila lihat hal 3 pada nota kaki no. kawasan Pergunungan Himalaya dan Asia Barat.cit. Op. Sewa (Pertolongan sesama manusia) dan Simran (Pengulangan nama Tuhan secara berterusan da melakukan sembahyang kepada Tuhan). Ajaran Guru Nanak Keseluruhan ajaran Guru Nanak menjadi kerangka kepada ajaran agama Sikh. d.79 75 76 Guru Nanak wafat di Kartarpur dalam wilayah Punjab pada 23 September 1539. kerana ajaran-ajaran beliau yang kebanyakannya berbentuk bidalan dan ucapan telah dijelaskan oleh guru-guru selepasnya dan . Ajaran ini akhirnya disempurnakan oleh guru kesepuluh dan guru yang terakhir iaitu Guru Gobind Singh. Op. Hari Ram Gupta. Namun ajaran-ajaran ini mula mengalami perubahan dan disusun secara sistematik oleh sembilan orang guru selepas beliau.77 Sepanjang misi pengembaraannya.cit. Op. sebelah Timur dan Selatan India.

Konsep ketuhanan yang dimaksudkan oleh Guru Nanak ini sama ada ditujukan kepada Allah. hal 9. Tuhan yang disembah oleh orang Islam ataupun Vishnu atau Rama. 82 Harbans Singh.cit. ia tidak mati dan tidak mempunyai anak. persaudaraan sesama manusia. hal 32.84 . berkuasa melakukan sesuatu tanpa mengira tempat.83 Walaubagaimanapun. Guru Nanak menerangkan bahawa Tuhan adalah satu dan berperanan sebagai pencipta. Amritsar: The Shiromani Gurdwara Parbandhak Committee. Lagipun semua ajaran ini terdapat dalam kitab suci agama Sikh iaitu Guru Granth Sahib yang ditulis oleh Guru Arjan.t.dipraktikan oleh mereka. t. tuhan yang disembah oleh orang Hindu. Ibid. Tuhan yang Satu Pokok ajaran yang paling utama dalam agama Sikh ialah konsep Tuhan yang satu. masa dan keadaan. The Heritage of the Golden Temple. penentangan terhadap sistem kasta dan penyembahan kepada benda karut. Op. tidak bertempat dan mempunyai kuasa yang tidak terbatas. ia juga berkuasa dan pemurah terhadap makhluknya.82 80 81 Ganda Singh (Prof). i. tuhan yang satu ini bersifat universal.81 Antara ajaran Guru Nanak yang menjadi panduan dan prinsip kepada para pengikut Sikh ialah Tuhan yang satu.

nama Tuhan dalam agama Sikh dipanggil Nam. Mencintai Tuhan dalam agama Sikh bermakna mencintai makhluk ciptaan Tuhan. Beliau juga tidak mengiktiraf golongan paderi atau orang-orang suci dalam agama Sikh. Nama ini terdapat dalam kitab Guru Granth Sahib di setiap bahagian dan pada ayat pertama kitab suci ini. 1964. hal 58.cit. Beliau percaya bahawa kekuasaan Tuhan tidak dapat dihurai dan dijelaskan. Persamaan sesama manusia Menurut Guru Nanak.85 Nama Tuhan yang paling dimuliakan oleh mereka ialah Sat Nam yang bermaksud “Yang Maha Benar”.cit. beliau tidak dapat lari dari mengambil unsur-unsur dari kedua-dua agama tersebut disebabkan masalah yang telah disebutkan diatas.86 83 Gurun Nanak merupakan seorang penganut Sikh yang berpegang teguh kepada konsep ketuhanan yang satu dan beliau tidak menerima sebarang kompromi dalam soal ini.88 . Namun. Dalam kehidupan bermasyarakat. hal 16. Pada peringkat awal. sifat yang sentiasa beliau kaitkan dengan Tuhan dalam agama Sikh ialah Sat Kartar atau Sat Nam. kedudukan sosial dan mendapat pelajaran serta hak yang istimewa. semua manusia adalah sama tanpa mengira pangkat. Op. Mereka menamakan tuhan mereka Wahiguru yang bermaksud “Tuhan Yang Menakjubkan”. Wujudnya pelbagai gambaran mengenai Tuhan adalah kerana manusia itu sendiri tidak mampu untuk menyifat dan menceritakan perihal Tuhan. 86 Sikh Naujawan Sabha. Tetapi dari segi ketuhanan. Kenyataan Guru Nanak bahawa tidak ada Hindu dan tidak ada Islam adalah untuk menunjukkan bahawa agama Sikh itu adalah agama yang berlainan dengan kedua-dua agama tadi. Ia biasanya diterjemahkan sebagai nama. Walaubagaimanapun. tetapi pada hakikatnya ia mempunyai makna yang lebih luas iaitu pemujaan terhadap Tuhan. Oleh kerana kesukaran inilah. Mereka dapat menyayangi Tuhan apabila mereka membuang terlebih dahulu sifat ego dan menyayangi sesama manusia. para penganutnya disuruh menyayangi Tuhan. 84 Harbans Singh. maka beliau menggunakan pelbagai nama untuk Tuhan sama ada yang digunakan oleh orang Islam mahupun Hindu. darjat dan kekayaan. The World’s Living Religions. London: Pan Books Ltd. Op.87 ii.Agama Sikh mendakwa agama mereka sama dengan agama-agama lain iaitu mempercayai kepada Tuhan yang satu. selepas agama Sikh mengalami proses evolusi. kerana Tuhan tidak mempunyai rupa dan bentuk. Dalam agama Sikh. hal 34. tidak ada individu atau golongan yang boleh menikmati kekayaan. nama Tuhan Nam telah ditukar kepada nama Wahiguru yang bermaksud seruan terhapad Tuhan dan ia mempunyai makna yang hampir sama dengan perkataan Subhanallah yang terdapat dalam Islam. 85 Geoffrey Parrinder.

pengasingan dari masyarakat dan penyiksaan bukanlah cara untuk mendapatkan ilmu dan ia merupakan kepercayaan yang karut. segala kepercayaan dan perbuatan yang karut dan sia-sia amat dilarang oleh beliau. Penolakan terhadap kepercayaan karut Menurut Guru Nanak.91 Selain daripada itu. hal 22. Oleh sebab itulah. hukuman yang dibuat oleh seseorang ke atas dirinya sendiri sebagai tanda penyesalan dianggap oleh Guru Nanak sebagai satu perbuatan yang menyiksa tubuh badan. kehidupan yang sederhana tanpa kemewahan. perbezaan agama tidak boleh dijadikan alasan untuk menafikan hak persamaan di antara manusia. zuhud. Penolakan terhadap sistem kasta . hal 4.92 Oleh itu. 89 Gobind Singh. penganut Islam dan Bala yang beragama Hindu dengan layanan yang sama untuk menunjukkan bahawa tidak ada perbezaan di antara orang Islam dan orang Hindu. Op.cit. hal 5.90 Beliau juga melarang penganutnya menyembah berhala kerana ia adalah perbuatan yang siasia. Ibid.Bagi Guru Nank. iii. iv. Op. Guru Nanak melayan dua orang rakan beliau iaitu Mardana.89 87 88 Gobind Singh.cit. Tubuh badan manusia adalah digunakan untuk beribadat kepada Tuhan.

baik atau buruk seseorang itu. sudah tentu terdapat pelbagai perubahan ini. Dalam jangka masa ini. kecintaan seseorang kepada Tuhan merupakan kriteria utama untuk menilai sama ada mulia. kita dapat melihat pembaharuan yang dilakukan oleh setiap guru agama Sikh dan perbezaanya dengan zaman Guru Nanak. Secara umumnya. kerana menurut Guru Nanak. Kelantan: Pustaka Aman Press. Agama Sikh tidak mempercayai kepada kasta. 92 Hari Ram Gupta. Guru Amar Das (1552-1574) dan Guru Ram Das (1574-1581) lebih cenderung untuk mengikuti ajaran-ajaran yang disampaikan oleh Guru Nanak dan mereka lebih bertolak ansur terhadap musuh-musuh mereka. seseorang itu dianggap mulia dan hina. Dalam sistam ini. hal 68.93 90 91 Khushwant Singh. Guru Arjan Dev (1581-1606) dan tahap selepasnya. bukannya bergantung kepada amalan. kerana agama Sikh berada di bawah pimpinan sepuluh orang guru selama 204 tahun. PERKEMBANGAN AGAMA SIKH Perkembangan agama Sikh cukup menarik untuk dikaji. pembahagian masyarakat India diasaskan kepada sistem kasta.cit. 1971. hal 41. Guru Nanak memberi penekanan kepada penganut Sikh supaya mereka menjadikan rumah mereka sebagai tempat untuk berbakti kepada orang lain. tinggi dan rendah berdasarkan kelahiran. Mohd Fauzi Hj. 93 Ibid. Sebelum Guru Arjan Dev Guru-guru sebelum Arjan Dev iaitu Guru Angad (1539-1552). hina.cit. Op.Di zaman Guru Nanak. Awang. Op. hal 66. perkambangan agama Sikh dapat dilihat dari dua tahap yang berbeza iaitu tahap sebelum pimpinan Guru yang kelima. D. a. Ugama-Ugama Dunia.94 . hal 93.

Selain dari itu. beliau mengambil langkah Beliau juga telah memperkenalkan satu membina semula identiti yang telah hilang dengan menubuhkan Langgar100 dan memperbaiki ajaran agama Sikh. Hopfe. 1982. hal 49. Untuk mengimbangi kekuatan puak Udasis. hal 189. . Untuk itu. Beliau telah menolak kepimpinan Guru Angad dan menubuhkan satu puak lain bernama Udasis.96 Gurmukhi. sukan dan aktiviti-aktiviti bagi meningkatkan kecergasan para pengikutnya. Gurmukhi bermaksud sesuatu yang datang dari mulut para guru. Op. Dengan tepatnya ia menerangkan kecenderungan dan sifat semulajadi Sri Chand. Guru Angad adalah guru yang bertanggungjawab mengumpul sajak-sajak Guru Nanak yang asalnya ditulis dalam bahasa penduduk Lande Mahajani. 1991. Aspects of Sikhism.101 sistem yang dipanggil sistem Manji. New Delhi: Army Educational Stores. beliau telah mengubah abjad bahasa Lande dan memberi bentuk yang baru kepada Gurmukhi dalam bahasa Sanskrit. Bahasa yang digunakan dalam sajak ini adalah bahasa yang kasar dan susah untuk difahami. agama Sikh memperolehi keseimbangan dari segi identiti melalui penubuhan Sangat98 dan Pangat. Walaupun Sri Chand adalah seorang yang tidak mempunyai cita-cita yang tinggi. Pada masa pimpinan beliau.97 Sepanjang pimpinan Guru Nanak dan Guru Angad.95 94 Lewis M.103 96 97 Beliau juga telah mencipta sejenis abjad yang dipanggil Gobind Singh Mansukhani. 95 Khushwant Singh. Guru Angad telah memberi penekanan terhadap institusi keluarga yang dipanggil Grasth Tharam.102 Sistem ini diperkenalkan untuk mengatasi masalah kerenggangan di antara kumpulan Sangat dengan guru. Udasis berasal dari perkataan Udas yang bermaksud seseorang yang menolak dunia. hal 136.99 Semasa pimpinan Guru Amar Das. telah berlaku perebutan kuasa di antara beliau dengan anak sulung Guru Nanak yang bernama Sri Chand. namun dia menganggap dirinya lebih berhak dari Guru Angad untuk menjadi guru yang kedua.cit. beliau juga telah membuat pembaharuan dengan mengadakan pertandingan gusti.Guru Angad yang telah dilantik menjadi guru yang kedua telah melakukan beberapa pembaharuan dalam agama Sikh. Religions of the World. kerana akan berlaku kesilapan ketika membaca dan memahaminya. New York: Mac Millan Publishing Company. Guru Angad berpendapat bahawa sajak-sajak Guru Nanak yang ditulis dalam bahasa ini akan memberi kesan yang tidak baik kepada orang ramai.

Lihat Gobind Singh Mansukhani.t. Lihat Gobind Singh Mansukhani. Ia diperkenalkan oleh Guru Amas Das dan mempunyai hubungan dengan Langgar dalam urusan memberi makanan kepada orang ramai. Para pendakwah Sikh menggunakan buaian ini untuk duduk sambil menyampaikan syarahan kepada orang ramai.cit. Aspects of Sikhism. hal. Lihat Sikh Rehat Maryada in Korean (A Guide to the Sikh Way of Life). Tugas Langgar ini ialah memasak makanan dan mengurus dalam soal perkhidmatan. Hoffman & Associates Ltd. Selepas Guru Arjan mengambil alih pimpinan agama Sikh daripada ayahnya Guru Ram Das pada tahun 1581. penganut Sikh dikehendaki memberi penerangan mengenai sajak puji-pujian terhadap guru. 100 Langgar bermaksud dapur awam. hal 167. Pertubuhan ini berpegang kepada prinsip persaudaraan sejagat dan konsep pemujaan kepada Tuhan. Ibid. Beliau merupakan orang yang bertanggungjawab menyusun kitab suci agama Sikh iaitu Guru Granth Sahib pada tahun 1604. Op. Original Punjabi Book. Mereka juga berperanan sebagai perantaraan di antara guru dan kumpulan Sangat.cit. t. hal 1. 1991.cit. Selepas Guru Arjan Dev Zaman selepas Guru Arjan dianggap sebagai zaman perkembangan dan kegemilangan agama Sikh. Op.. Op. Sikh Rehat Maryada. Guru Ram Das telah menjadikan jawatan guru sebagai jawatan warisan. hal 137. Beliau juga telah menyusun semula sistem Manji dan menukar namanya kepada nama baru iaitu Massand. Translator: Abraham. Apabila Guru Ram Das mengambil alih pucuk pimpinan agama Sikh. Semua manusia dari pelbagai kasta. Kitab yang mengandungi ajaran keempat-empat guru sebelumnya ini juga merupakan lambang perubahan dalam kehidupan orang Sikh.105 . Langkah-langkah yang diperkenalkan oleh Guru Ram Das ini telah dapat menyatupadukan orang Sikh. Dalam sistem Manji. 101 Teja Singh.104 b. kepercayaan dan taraf hidup digalakkan untuk menyertai penubuhan ini. Wong. Ia juga bertindak sebagai wakil guru dalam daerah mereka masing-masing. Melalui Langgar ini. penganut Sikh dilatih untuk memberi dan menyediakan makanan percuma sesama mereka berdasarkan persamaan tanpa mengira kedudukan dan pangkat. hal 165. 102 Manji bermaksud buaian. berlaku satu perubahan terhadap taraf sosial dan kehidupan orang Sikh. Selain dari itu. beliau telah membina sebuah gurdwara yang besar di Amritsar yang dipanggil Sri Harimandar Sahib pada tahun 1577.98 Sangat merupakan sebuah pertubuhan pemikir agama Sikh yang telah ditubuhkan oleh Guru Nanak. jantina. 99 Pangat bermaksud kumpulan manusia yang berada di atas garisan. Is adalah satu bentuk perkhidmatan yang juga diperkenalkan oleh Guru Amar Das untuk menghapuskan perbezaan kasta yang wujud dalam agama Hindu.

cit. beliau mula menjalinkan hubungan politik dengan negeri-negeri lain sama ada di dalam atau luar India. Bermula dari saat itu. Banyak unsur kekerasan dan penentangan telah dibawa masuk ke dalam agama Sikh.107 Walaupun unsur-unsur ketenteraan dan keganasan tidak disukai oleh Guru Nanak. Namun. kedudukan dan agama. Gobind Singh Mansukhani. Tambahan pula. Op. Penganut Sikh digalakkan menggunakan kekerasan terhadap musuh-musuh mereka demi memperjuangkan agama mereka. tetapi disebabkan kezaliman yang dilakukan oleh pemerintah Moghul terhadap guru Sikh dan juga penganutnya. Sebagai contohnya ialah pembunuhan terhadap Guru Tegh Bahadur. hal 144. hal 2. . hal 151. usaha beliau gagal dan beliau telah ditewaskan oleh Sultan Jahangir. Guru Arjan telah menubuhkan satu angkatan tentera bagi memerangi Kerajaan Islam Moghul yang diperintah oleh Sultan Jahangir. agama Sikh memperolehi kekuatan dan kekayaan hasil dari aktiviti perniagaan yang dijalankan oleh orang Sikh. Ibid. agama Sikh itu sendiri adalah agama yang wujud hasil gabungan di antara Islam dan juga Hindu.103 104 Ibid.cit. Penentangan orang Sikh terhadap Kerajaan Islam Moghul bukan kerana perbezaan agama.cit. Op. Tambahan pula. hal viii.108 106 107 Teja Singh. Beliau cuba memerangi Punjab yang pada masa itu dikuasai oleh Kerajaan Islam Moghul. kemasyhuran dan perubahan yang diperkenalkan oleh beliau ini telah menimbulkan perasaan irihati dan dengki Empayar Moghul terhadap beliau. 105 Puran Singh. Op. ayah kepada Guru Gobind Singh. Silap faham ini perlu diperbetulkan kerana agama Sikh adalah agama yang berpegang kepada prinsip persamaan sesama manusia dan prinsip ini dapat dilihat melalui kewujudan Langgar iaitu satu perkhidmatan yang memberi makanan percuma kepada semua manusia berdasarkan persamaan tanpa mengira pangkat.cit. Dengan ini. Op.106 Walaubagaimanapun. Di bawah pimpinan beliau. agama Sikh seolah-olah telah dibentuk ke arah agama ketenteraan. 108 Joseoef Saou’yb. namun Guru Arjan Dev dan Guru-guru selepasnya seolah-olah tidak menghiraukan perkaran tersebut.

dakwaan bahawa agama Sikh bermusuhan dengan agama Islam adalah tidak tepat dan perlu kepada pembetulan kerana penentangan dilakukan kepada pemerintah yang zalim, bukannya kepada agama Islam.

Selepas kematian Guru Arjan, usaha penentangan diteruskan oleh guruguru selepasnya terutamanya Guru Hargobind, Guru Har Rai dan Guru Gobind Singh. Guru Har Rai telah menanamkan kepercayaan kepada penganut Sikh bahawa pedang adalah lambang kepimpinan yang suci dan beliau telah menubuhkan satu angkatan tentera untuk menjatuhkan kerajaan Islam Moghul.109 Di akhir pemerintahannya, kediaman Guru Har Rai telah diawasi dan diberi perhatian oleh Empayar Moghul kerana Aurangzeb iaitu pemerintah Moghul ingin mencampuri urusan masyarakat Sikh. Akibatnya, Guru Har Rai membuat penentangan terhadap Empayar Moghul.110 Semasa kepimpinan Guru Gobind Singh, banyak unsur-unsur ketenteraan dan kekerasan telah diperkenalkan dalam agama Sikh. Beliau adalah orang yang bertanggungjawab memulakan upacara pembaptisan di dalam agama Sikh. Upacara ini adalah bertujuan untuk membangkitkan semangat kepahlawanan dan keberanian di dalam dir penganut Sikh untuk menentang musuh mereka. Dari upacara inilah lahirnya golongan Khalsa iaitu satu kumpulan penganut Sikh yang setia dan sanggup berkorban demi mempertahankan agama mereka.111
109 110

Ibid, hal 152. Fauja Singh, Sikhism, Edited by: L.M Joshi, Patiala: Publication Bureau Punjabi University, 1990, hal 30 & 31. 111 Major C.H. Buck, LA, Op.cit, hal 166.

E. CIRI-CIRI AJARAN AGAMA SIKH a. Kitab Secara umumnya, kitab suci agama Sikh dapat dibahagikan kepada dua jenis iaitu kitab yang dianggap sebagai sumber pertama dan sumber kedua. Kitab

yang tergolong dalam sumber pertama ialah Guru Granth Sahib dan Dasam Granth. Manakala kitab yang termasuk dalam sumber kedua ialah Janam Sakhis. i. Guru Granth Sahib Nama asal kitab ini ialah Adi Granth dan ia telah ditulis oleh guru yang kelima iaitu Guru Arjan. Kitab ini kemudiannya dipanggil Guru Granth Sahib apabila Guru Gobind Singh menganugerahkan pangkat guru kepada kitab ini pada tahun 1708.112 Ini adalah kerana menurut Guru Gobind Singh, beliau adalah guru yang terakhir dan selepas beliau tidak ada lagi guru Sikh dari kalangan pengikut agama tersebut. Oleh itu, Guru Granth Sahib akan dianggap sebagai pengganti kepada beliau dan guru-guru sebelumnya.113 Sebelum Guru Granth Sahib dianggap sebagai sebuah kitab suci, kitab ini asalnya adalah sebuah antologi yang dipanggil Mahaan Pothi. Ia ditulis oleh Guru Amar Das dan di dalamnya terdapat karangan-karangan Guru Nanak dan Guru Angad serta karangannya sendiri. Di samping itu, terdapat juga sajak-sajak yang ditulis oleh penyajak seperti Kabir, Namdev, Trilochan, Ravidas, Sain dan Jaidev. Mahaan Pothi ini akhirnya telah digunakan oleh Guru Arjan dalam proses penyusunan kitab Adi Granth dan ditambah di dalamnya karangan Guru Tegh Bahadur oleh anaknya iaitu Guru Gobind Singh.114
112 113

Gobind Singh Mansukhani, Op.cit, hal 91. Sikh Naujawan Sabha, Op.cit, hal 10. 114 Gobind Singh Mansukhani, Op.cit, hal 92.

Kitab yang disusun oleh Guru Arjan telah ditokok tambah oleh Guru Gobind Singh selepas kematiannya.115 Kitab yang ditulis tangan ini dibaca di Sri Harimandar Sahib, iaitu gurdwara terbesar di Amritsar secara terus menerus tanpa berhenti dan akan mengambil masa selama 48 jam untuk menghabiskan bacaannya.116 Di dalam kitab ini terdapat lebuh kurang 6,000 nyanyian dan pujipujian terhadap Tuhan.117

Adi Granth yang asli ditulis oleh Guru Arjan dengan tulisan tangan dan disempurnakan oleh Bhai Gurdas di Sri Harimandar Sahib, Amritsar pada tahun 1604. Salinan yang kedua pula ditulis oleh Bhai Banno dan mengandungi beberapa tambahan puju-pujian. Salinan yang ketiga ditulis oleh Bhai Mani Singh di Damdama pada tahun 1705 dengan mendapat tunjuk ajar dari Guru Gobind Singh sendiri. Salinan ini mengandungi puji-pujian terhadap Tuhan dan karangan-karangan yang dtulis oleh enam guru dan ia dikenali dengan nama Damdame-vali-bir.118

115

Ahmad Abdullah al-Madoosi, Living Religions of the World, Karachi: Begum Aisha Bawany Wakf, 1962, hal 150. 116 D. Byron Evans (Dr), Op.cit, hal. 117 Tanpa pengarang, The New Encyclopedia Britannica, Op.cit, Volume 1, hal 98. 118 Gobind Singh Mansukhani, Op.cit, hal 99.

ii. Dasam Granth Dasam Granth pula merupakan kitab suci yang kedua dalam agama Sikh. Kitab ini lebih dikenali dengan nama Kitab Guru Kesepuluh dan ia mengandungi ajaran-ajaran Guru Gobind Singh yang telah ditulis oleh Bhai Mani Singh selepas kematian beliau. Walaubagaimanapun, kitab ini tidak setaraf dengan kitab Guru Granth Sahib kerana nilai karanganya terlalu tinggi dan ia mengandungi nyanyian-nyanyian yang dinyanyikan di gurdwara. Secara umumnya, karangan yang terdapat dalam Dasam Granth terbahagi kepada dua kategori utama.

121 H. Ia ditulis pada akhir abad yang ke enam belas atau sepanjang abad yang ke tujuh belas dan lapan belas. Janam Sakhis Selain dari Guru Granth Sahib dan Dasam Granth. kegagahan dan juga yang berbentuk cerita. ia merupakan sumber utama mengenai kehidupan dan ajaran Guru Gobind Singh. Mini Encyclopedia of Sikhism. Hindi. 1993. Sebanyak dua belas Janam Sakhis telah ditulis. terdapat juga kitab lain yang dianggap sebagai sumber rujukan kedua dalam agama Sikh.120 Dasam Granth ini terdiri dari 17 buah buku yang ditulis dalam empat bahasa iaitu Braj (Sanskrit).125 yang berjumlah dua belas buah . Keduanya ialah kerana di dalamnya terdapat banyak sajak yang berbentuk kegembiraan. Kepentingan yang ketiga ialah kerana ia merupakan rujukan utama di Brij Bhasha. cerita rakyat dan kebudayaannya. Mehman Prakash dan Bhai Gurdass Var I.S. New Delhi: Hemkunt Press. walaubagaimanapun hanya enam buah sahaja yang terkenal iaitu Janam Sakhis of Bhai Bala. Bhai Mani Singh’s Janam Sakhis.124 Kebanyakan penulis Janam Sakhis adalah terdiri dari mereka yang mengkagumi dan memuja Guru Nanak. Ia menceritakan tentang sejarah lama India. Pertama. Punjabi dan Parsi pada zaman pertengahan India. hal 28.122 Kitab yang dimaksudkan ialah kitab Janam Sakhis123 semuanya. hal 113. Kesemua Janam Sakhis ditulis dalam bahasa Punjabi dengan menggunakan abjad yang dipanggil Gurmukhi. Arab dan Punjabi.Pertamanya ialah sajak yang digunakan dalam upacara sembahyang dan yang keduanya pula ialah sajak mengenai kegagahan dan keberanian. Singha.121 119 120 Ibid. Sodhi Meharban’s Janam Sakhis. Puratan Janam Sakhis.119 Dasam Granth penting kepada penganut agama Sikh kerana tiga perkara. iii. Ibid. hal 108.

cit.127 c. Perkataan ‘Sakhi’ berasal dari bahasa Sanskrit iaitu ‘Saksya’ yang bermaksud bukti atau keterangan dan ‘Janam’ pula bermaksud kelahiran atau kehidupan.126 Asas-asas yang diperkenalkan oleh Guru Nanak ini dijadikan panduan dalam Japji Sahib (sembahyang pagi) dan Mool Mantar atau ayat-ayat suci di permulaan sembahyang. hal 21. Akidah dan ketuhanan Dari sudut akidah dan ketuhanan. Bagi agama Sikh. berzina dan sebagainya. hal 29. Rab dan Rahim. Khasam (ketua) dan Data (Maha Pemberi). Guru Nanak menggunakan pelbagai nama untuk Tuhan iaitu Pita (ayah kepada makhluk). 124 Ibid. Ibadah/Ritual Ibadah merupakan satu perkara yang tidak dapat dipisahkan dari manamana agama di dunia ini. ajaran agama Sikh adalah berasaskan kepada ajaran Guru Nanak yang berpegang kepada konsep Tuhan yang satu dan perkara ini telah dijelaskan oleh penulis sebelum ini. Penganut Sikh yang sejati ialah mereka yang bukan sahaja mempercayai bahawa tuhan itu satu dan berkuasa. 125 Ibid. Pritam (penyayang). namun sifat tuhan yang tetap bagi Guru Nanak ialah Sat Kartar yang bermaksud Pencipta Yang Sebenar dan Sat Nam atau Yang Maha Benar. Govinda. hal 29. b. Op. Puasa dan haji tidak dianggap sebagai ibadah .122 123 Hari Ram Gupta. tetapi juga dapat memimpin dirinya ke jalan yang tidak membahaya dan merosakkan diri sendiri seperti menipu. Walaupun Tuhan dalam agama Sikh berkongsi dengan namanama yang digunakan oleh agama Hindu dan Islam seperti Ram. ibadah yang paling penting ialah Naam Japna iaitu sembahyang.

Ini bertujuan untuk mengelakkan wujudnya golongan paderi atau orang suci dalam agama Sikh yang menganggap hanya mereka sahaja yang layak mengepalai Naam Japna. Walaubagaimanapun.129 Rehras yang bermaksud jalan yang betul merupakan Naam Japna yang dilakukan pada waktu petang. Manakala Naam Japna pada waktu petang dipanggil Rehras dan yang dilakukan pada waktu malam dipanggil Kirtan Sohila. membuka perniagaan dan memulakan hidup baru.dalam agama Sikh.cit. Bacaan yang dibacakan dalam Rehras ini ialah sepuluh karangan sajak iaitu lima karangan Guru Nanak. penulis akan menjelaskan juga perkara ini di bawah nanti kerana ia mempunyai kaitan dengan agama Sikh. 38 rangkap sajak dan Salok iaitu sajak yang diucapkan di akhir Japji Sahib. Ia boleh dipimpin oleh sesiapa sahaja dan tidak terhad kepada sesiapapun.130 128 Ibid. Sekalipun mereka tidak mempunyai masa untuk melakukan Naam Japna. Op. Mereka melakukannya sebelum membuat sesuatu pekerjaan seperti mengembara. tiga karangan Guru Ram Das dan dua karangan Guru Arjan. Naam Japna (Sembahyang) Naam Japna atau sembahyang merupakan ibadah yang paling utama bagi penganut Sikh. Ia juga merupakan peluang untuk bersatu dengan sifat ketuhanan iaitu dengan meminta bantuan melalui nama tuhan yang suci. hal 184 &185 . guru akan memberi penekanan bahawa kehidupan ini merupakan satu peluang yang penting bagi menghalang daripada berlakunya proses pengulangan kelahiran dan kematian. i. 126 127 Khushwant Singh. Di dalam Japji Sahib atau sembahyang pada waktu pagi. mereka akan melakukannya walaupun dengan ringkas.128 Naam Japna yang dilakukan pada waktu pagi dipanggil Japji Sahib. hal 39. Ibid. hal 40. Di akhir Rehras ini. ayat-ayat suci dibacakan adalah Mool Mantar.

Comparative Religion. Ia diamalkan oleh orang biasa sebagai satu amalan kerohanian dan untuk tujuan perubatan. Ia mengandungi lima karangan iaitu tiga karangan Guru Nanak. Gobind Singh. selepas Guru Gobind Singh menjadi guru yang terakhir. Pada masa Guru Nanak. Op. Namun begitu. hal 155. puasa dan melawat tempattempat suci juga terdapat dalam agama Sikh. namun amalan ini tidak dianggap sebagai satu ibadah yang wajib dilakukan. Walaupun kekotoran di tubuh badan dapat dihilangkan dengan mandi di .135 Guru Nanak pernah berkata bahawa haji tidak memberi faedah walaupun sebesar biji sawi. puasa dilakukan secara adat sahaja. beliau tidak membenarkan lagi para penganut Sikh melakukan ibadah puasa melainkan untuk perkara-perkara yang memerlukan puasa seperti perubatan dan sebagainya. New Delhi: Dhewan Printing Works. Manakala Kirtan Sohila yang bermaksud nyanyian pujian adalah Naam Japna yang dibuat ketika hendak tidur.132 Walaubagaimanapun. 133 Amarjit Singh Sethi.131 Selain dari Naam Japna atau sembahyang. 1974. hal 114 & 115. Ini kerana orang yang pergi mengerjakan haji adalah bertujuan untuk melawat dan kebanyakan mereka melakukan dosa ketika berada di tempat-tempat suci. satu karangan Guru Ram Das dan satu karangan Guru Arjan. tiada sebab kita menyiksa tubuh badan kita dengan berlapar ketika berpuasa.129 130 Ibid. Masa ketika tidur bagi orang Sikh merupakan simbolik kepada masa untuk menghadapi kematian dan pada waktu itu mereka tidak boleh melupai Tuhan. bagi beliau ibadah haji tidak memberi apa-apa faedah kepada kerohanian dan tidak dapat menghapuskan dosa-dosa yang lepas.cit.134 131 132 Ibid. hal 94 Ibid. Guru Nanak tidak menggalakkan puasa kerana menurut beliau tubuh badan manusia adalah untuk beribadah kepada tuhan. Oleh sebab itu. 134 Ibid.133 Walaubagaimanapun. Guru Nanak juga tidak melarang penganut Sikh melawat ke tempat-tempat suci.

Kirpan (pedang). lambang-lambang yang menjadi identiti agama itu dikenali sebagai Panch Kekaar. hal 66. Gobind Singh.dalam kolam suci. Amritsar merupakan tempat yang paling suci kerana terdapat perayaanperayaan utama diadakan disini pada setiap tahun. Longman London and New York. ia menjadi tumpuan penganut Sikh dari seluruh dunia untuk menziarahi dan melawatnya.136 Kalau dalam Islam kota Mekah dan Madinah dianggap sebagai kota suci. Kachera.137 135 136 Hari Ram Gupta. a. hal 242. Jenis Lambang-Lambang Dalam Agam Sikh Dalam agama Sikh. PENGENALAN Ciri-ciri lain yang terdapat dalam agama Sikh ialah lima lambang iaitu Kes. Bagi mereka. Ia terdiri daripada lima lambang iaitu Kes (rambut). Op. Lebib mudah lagi ia disebut the five k’s atau lima K. Panch Kekaar138 atau lambang-lambang agama merupakan simbol dan pengenalan utama bagi para penganut agama tersebut di seluruh dunia dan ia membezakan orang Sikh dengan orang India yang lain. hal 154 137 Alan Brown. lambang ini menjadi pegangan dan simbol persaudaraan yang sejati sesama mereka dan persaudaraan ini direalisasikan melalui penubuhan golongan Khalsa.cit. maka dalam agama Sikh pula tempat yang suci bagi mereka ialah Amritsar dan Jabarpur.139 . Kara. Kachera (seluar labuh) dan Kara (gelang besi). LAMBANG-LAMBANG AGAMA SIKH A. tetapi ia tidak dapat membersih kekotoran yang terdapat dalam pemikiran. Op. Oleh itu.cit. Festivals in World Religions. 1986. Bagi agama Sikh. Kangha (sikat). Kirpan dan Kangha.

Kelima-lima lambang ini menjadi kayu pengukur terhadap ketaatan penganut agama Sikh kepada agama mereka. Ia bukan sahaja menggambarkan kepatuhan mereka kepada ajaran Guru Gobind Singh. Sesetengah pengarang pula menulis Kirpan dengan Kripan dan Khanda. Kes Kes bermaksud rambut dan bulu yang terdapat di seluruh tubuh badan manusia. Menurut beliau. Sepanjang kajian terhadap buku-buku agama Sikh. tanpa ada sangkut paut dengan makna atau simbolik yang tersirat di sebalik perbezaan tersebut. Kara. ejaan-ejaan yang tepat dan paling banyak ditulis oleh para pengarang ialah Kes. Untuk tujuan tersebut.138 139 Perkataan ‘Panch’ bermaksud lima dan ‘Kekaar’ pula bermaksud simbol. Sehubungan dengan itu. 1965. hal 129. Bradley. Kangha pula ada yang dieja dengan Kanga. englewood City. Keachera dan Kara berbeza diantara seorang pengarang dengan pengarang yang lain. penulis mendapati perbezaan ejaan ini hanya melibatkan aspek penulisan semata-mata. Kachera dan Kangha. N.J: Ptentice Hall. Kirpan. cara sebutan. A Guide to the World’s Religions. Walaubagaimanapun. Oleh sebab itu. Kangha. Kachh dan Kachha. perbezaan itu timbul kerana kelima-lima Panch Kekaar itu berasal dari bahasa Punjab. Ada pengarang yang mengejanya dengan ejaan Kesh dan Keshes. penulis akan menghuraikan satu persatu lambanglambang tersebut bagi mendapatkan gambaran yang jelas dan terperinci mengenainya. Kirpan. Akhir sekali perkataan Kara yang dieja dengan Kartha. Penulis telah menemubual Dr. mereka perlu menghormati kelima-lima Panch Kekaar ini. Sebagai contohnya ialah perkataan kes. Perkataan Kachera ada yang dieja dengan Kach. jam 12 tengahari. Surinder Singh di Sri Gurdwara Sahib Kota Bharu pada 28hb Januari. Ia merupakan salah satu lambang yang penting dalam agama Sikh dan ia mempunyai maksud yang begitu mendalam dalam kehidupan penganutnya. David G. loghat dan tulisannya berbeza di antara seorang pengarang dengan pengarang yang lain. 1. Ejaan perkataan Kes. tetapi juga mengandungi kepercayaan bahawa Kes tersebut adalah anugerah dari Tuhan yang menjadi lambang ketinggian beliau sebagai guru Sikh . kerana ia mempunyai hubungan yang rapat dengan golongan Khalsa yang dianggap suci oleh penganut agama Sikh.

menyebabkan kesemua sepuluh orang guru agama Sikh mempunyai rambut dan janggut yang panjang. 1962. Berdasarkan kepercayaan inilah.yang terakhir.143 Selain daripada itu.B. rambut dan janggut yang panjang juga merupakan salah satu syarat bagi orang Sikh untuk menjadi penganut yang sejati. hal 2. Ini bermakna penganut Sikh tidak dibenarkan memotong rambut yang terdapat pada badan. 141 Temubual dengan Prof. guruguru agama Sikh tidak pernah menuduh pengikut mereka yang memotong dan mengerat rambut serta janggut sebagai orang yang tidak beriman.141 140 Ganga Singh Gyani. Madya dr. Rambut dan janggut yang panjang menjadi simbol bagi orang Sikh untuk membuktikan bahawa mereka adalah penganut yang benar-benar taat kepada agama. Kes dianggap sebagai lambang kepatuhan penganut Sikh terhadap Guru Gobind Singh kerana beliau adalah guru terakhir yang menyempurnakan ajaran guru-guru sebelumnya. terlebih dahulu mereka hendaklah mempunyai persamaan dengan bentuk dan jasmani guru-guru mereka.145 Walaubagaimanapun. Dnyanavilas Press. Lives of Sikh Gurus and Basic Principles of Sikhism. Oleh kerana beliau merupakan guru yang bertanggungjawab memperkenalkan Kes secara rasmi dalam agama sikh.140 Oleh kerana itu. kerana menurut dakwaan guru-guru Sikh. dengan rambut dan janggut yang panjang akan memudahkan mereka untuk mentaati segala perintah Tuhan. Joshi.142 Orang Sikh juga percaya bahawa sebelum mereka menerima ajaran daripada guru-guru mereka. agama Sikh tidak membenarkan para penganutnya sama ada lelaki atau perempuan memotong rambut dan buku yang terdapat di seluruh tubuh badan mereka dan ia mestilah sentiasa dijaga kebersihannya.146 . Budhwar: M.144 Oleh sebab itu. Harbindar Jeet Singh. mereka yang memotong dan tidak menghormati rambut dan janggut dipanggil ‘Patit’ yang bermaksud ‘Pengkhianat’. maka ia dianggap sebagai lambang kepatuhan penganut Sikh kepada beliau.

mereka akan dapat mengingati bahawa hati mereka juga mesti sentiasa disisir dan disucikan supaya ia menjadi bersih setiap masa.cit. hal 10. Mereka mempercayai bahawa dengan berbuat demikian.cit.150 . Dengan sebab itulah. Sikat perlu dihormati oleh orang Sikh kerana ia mempunyai hubungan yang rapat dengan Kes.147 Kangha dan Kes adalah dua lambang yang saling lengkap melengkapi di antara satu sama lain kerana Kes yang tidak dibasuh. hal 27 Ibid.142 143 Sikh Naujawan Sabha.149 Selain dari itu. menjadi kewajipan kepada penganut Sikh untuk meletakkan Kangha di atas kepala mereka sebagai simbol disiplin dan hidup berperaturan di samping untuk mengelakkan rambut dari menjadi kusut. Volume 27. Op. Op. 146 Sikh Naujawan Sabha.cit. 144 Ibid. Op. 145 The New Encyclopedia Britannica. dijaga dan disikat akan menyebabkannya menjadi kusut dan tersimpul. penganut Sikh akan sentiasa kelihatan kemas dan bersih sepanjang masa. Kangha Lambang yang kedua dalam agama Sikh ialah Kangha yang bermaksud sikat. 2.148 Justeru. dengan adanya sikat. hal 287. Sikat yang dimaksudkan hendaklah diperbuat daripada kayu dan ia hendaklah sentiasa diletakkan di dalam serban mereka. mereka diharuskan menyisir rambut mereka sekurang-kurangnya dua kali sehari.

Surinder Singh. hal 28. C.155 151 Kirpan adalah gabungan dari perktaan ‘Kirpa’ yang bermaksud pengakuan dan ‘an’ yang bermaksud kemuliaan. 155 Ganga Singh Gyani.154 Kirpan juga melambangkan ilmu pengetahuan. New York: Princeton University Press. .cit.S. 1985. (Dr) Satwant Kaur. Singha.153 Kirpan akan mempertingkatkan orang Sikh tentang tujuan mereka dilahirkan di dunia ini iaitu untuk mengekalkan keadilan dan menolong orang yang lemah dan tidak berdaya. Op. mereka masih memakai Kirpan yang kecil dan disangkut di tubuh mereka dan ada yang meletakkannya di dalam serban yang mereka pakai. Perbandingan Agama. 1994. beliau ingin menjadikan Kirpan itu sebagai simbolik kepada kekuasaan Tuhan yang mencipta alam ini serta penyelamat kepada kebenaran. 152 John Clark Archer. Op. Di samping itu juga. Bagi Guru Gobind Singh. 149 Op. Mereka yang memegang dan mempunyai simbol ini menunjukkan mereka adalah seorang penganut Sikh yang setia kepada agama dan mempunyai keimanan yang teguh.cit. 150 H. Pedang yang dimaksudkan di sini adalah pedang yang mempunyai dua mata dan ia dipakai oleh orang Sikh di tali pinggang mereka. Menurut Dr.S.cit. penganut Sikh disuruh membawa sekurangkurangnya satu bilah Kirpan yang berukuran kecil di tubuh mereka sebagai simbol penghormatan mereka kepada ilmu pengetahuan. (Dr) Satwant Kaur. hal 196. Diponegoro. Madya Dr. 1971.cit. hal 188. Pemakaian cara tersebut dilakukan oleh orang Sikh terdahulu memandangkan kepentingannya untuk mempertahankan diri mereka dari musuh. hal 110. Singha. Oleh sebab itu.147 148 Agus Salim. Op. Bandung. hal 108. 154 Temubual dengan Prof. Walaubagaimanapun. H. orang Sikh sekarang tidak lagi memakai Kirpan di tali pinggang mereka kerana ia tidak sesuai dengan zaman sekarang. New Delhi: Hemkrunt Press.152 Kirpan merupakan simbol kekuataan dan senjata yang amat berharga bagi penganut agama Sikh. Sikhism: A Complete Introduction. 153 Sikh Naujawan Sabha. Kirpan Kirpan151 atau pedang merupakan satu lagi lambang yang perlu dihormati oleh penganut agama Sikh. menunjukkan kesediaan penganut Sikh untuk berkhidmat kepada Tuhan. The Sikh.V. 3. Harbindar Jeet Singh.

Walaubagaimanapun. Kachera juga melambangkan jiwa dan mental yang bebas dari pemikiran tradisional.158 Seluar ini hampir serupa dengan seluar yang dipakai oleh askar dan ia dipotong serta dijahit khas untuk orang Sikh.cit. Op. bentuk dan fesyen Kachera ini telah berubah akibat dipengaruhi oleh unsur-unsur luaran. ia dipanggil Gristi Jiwan. Singha (Dr) Satwant Kaur. Kachera bolehlah dianggap sebagai sejenis .159 Kachera yang menjadi lambang bagi agama Sikh merupakan pakaian orang India sejak zaman lampau lagi.Setiap orang Sikh yang membawa Kirpan akan menganggapnya sebagai hadiah daripada Guru Gobind Singh. Op. Tujuan amrit diberi kepada penganut Sikh adalah sebagai syarat untuk menjadi ahli golongan Khalsa. Kachera Kachera bermaksud seluar pendek yang dipakai oleh orang sikh hingga ke lutut.S. Volume 1. Op. Volume 5.157 4. Glimpses of the Divine Masters. Simbol di sebalik lambang ini ialah seseorang suami atau isteri akan sentisa setia kepada pasangan mereka masing-masing. Op. Selain dari memberi satu bentuk pakaian kepada para penganut Sikh. 157 The New Encyclopedia Britannica. taraf mereka adalah sama dan hubungan persaudaraan dan kasih sayang sesama mereka dapat diwujudkan sebagaimana yang dikehendaki melalui pembentukan golongan Khalsa itu sendiri. hal 265. A History of the Sikhs. New Delhi: Internasional Traders Corporation. hal 84. Dengan ini. beliau telah menggunakan Kirpan untuk mengacau amrit yang bercampur dengan madu untuk diberi minum kepada para pengikutnya. Ia juga melambangkan keberanian dan kepahlawanan untuk mempertahankan diri dan agama mereka dari musuh.cit. 160 H. hal 109. 1965. hal 318. hal 109. Ia bukan sahaja dianggap sebagai senjata untuk mempertahankan diri. Ia merupakan lambang kemurniaan dan kesucian dalam kehidupan berumahtangga atau dalam agama Sikh.cit. tetapi juga sebagai simbol luaran kepada roh dan jiwa yang tidak pernah kalah dan kecewa.160 156 Ranbir Singh. 158 Khushwant Singh.156 Dalam upacara pahul atau baptis yang dilakukan oleh Guru Gobind Singh. 159 Ganga Singh Gyani.cit.161 Secara umumnya.

Sebagai contohnya ialah Tuhan Saturn yang merupakan tuhan yang bersifat pemarah. Ia bermaksud gelang besi dan ia wajib dipakai oleh setiap orang Sikh sama ada lelaki atau perempuan. hal 28. 1967. Temubual dengan Prof. Sejah dahulu lagi dalam masyarakat orang Hindu di India. Adda Hoshiarpur Jullundur City. Mereka akan menemui Brahmin untuk mengetahui masa yang sesuai untuk bercucuk tanam atau untuk menentukan masa yang baik untuk sesuatu perjalanan.cit.162 5. sudah menjadi satu adat bagi mereka untuk meminta nasihat dan pandangan dari Brahmin apabila mereka ingin melakukan sesuatu kerja yang baik. orang-orang Hindu digalakkan memberi minyak. Sekiranya sesebuah keluarga. Adat ini dalam masyarakat Hindu dipanggil ‘Paintra Rakh Auran’. barang tersebut akan membawa bencana kepada mereka. Dari segi kewujudannya. Madya Dr. Kara bukanlah berasal dari agama Sikh. 163 Sahib Singh (Prof). Op. hal 62-63. tetapi ia merupakan satu proses adaptasi yang diambil dari agama Hindu. Guru Gobind Singh.164 . Kara Kara juga merupakan simbol yang penting bagi orang Sikh.seluar yang dipakai bertujuan untuk menjaga moral sama ada antara suami isteri ataupun antara lelaki dan perempuan. hari-hari dalam setiap minggu akan diketahui oleh seorang Dewa atau Tuhan yang berlainan dan setiap dewa tersebut mempunyai tugas yang tertentu. terutamanya kanak-kanak membawa masuk mana-mana barang besi ke dalam rumah mereka pada hari Sabtu. Harbindar Jeet Singh. besi dan biji benih kepada Brahmin pada setiap hari Sabtu. Untuk melembutkan kemarahannya.163 161 162 Sikh Naujawan Sabha. mereka akan bertolak sehari lebih awal ataupun sehari selepasnya untuk mengelakkan diri dari sebarang kecelakaan. Delhi: Raj Publisher (Regd). Mengikut kepercayaan Hindu juga. Sekiranya masa perjalanan mereka jatuh kepada hari yang tidak baik.

Beliau merasa bangga dengan para pengikutnya dan mengarahkan mereka memakai gelang besi tersebut sebagai memperingati kemenangan mereka melawan kepercayaan tahyul yang wujud dalam masyarakat Hindu. Ibid. hal 64. beliau telah mempraktikkan adat ini di Anandpur dengan menyerahkan besi. orang-orang Sikh telah mengekorinya dan bertanya mengenai tujuan barang-barang itu. Op. hal 64. Kara amat dititikberatkan oleh penganut Sikh yang ingin membuktikan bahawa mereka adalah penganut Sikh yang benar-benar taat. 166 Parshad ialah sejenis manisan yang diberi kepada para penganut Sikh selepas upacara sembahyang di gurdwara. tidak dapat menerima penjelasan Brahmin lalu merampas barang tersebut dan memdakwa bahawa barang itu juga berfaedah kepada mereka.165 Penganut Sikh yang sentiasa diajar oleh Guru Gobind Singh tentang Tuhan yang satu.167 164 165 Ibid.Sewaktu Guru Gobind Singh menjadi guru yang kesepuluh.168 Dengan ini. Ia diperbuat daripada gandum. Apabila Brahmin hendak membawa barang ini pulang ke rumahnya. Peristiwa ini merupakan satu lakonan yang sengaja dibuat oleh Guru Gobind Singh untuk melihat sejauh manakah para pengikutnya berpegang teguh dengan ajaran beliau mengenai kepercayaan terhadap perkara tahyul. minyak dan biji benih kepada Brahmin pada hari Sabtu. Brahmin tersebut menjelaskan bahawa barang itu adalah untuk dipersembahkan kepada Tuhan Saturn dan Guru Gobind Singh menyerahkan kepadanya untuk mengelakkan dirinya daripada terkena bala bencana. Dari situlah penganut Sikh mula memakai gelang besi daripada besi yang dirampas dari Brahmin dan ia dibuat khas oleh tukang besi dari Anandpur. Oleh itu. Kemudian mereka terus membuat ‘Parshad’166 dan memakannya. gula dan minyak sapi dalam kuantiti yang sama dan ia digaul di dalam bekas besi. . kepercayaan ini masih kuat dipegang oleh masyarakat Hindu.cit. 167 Sahib Singh (Prof).

Kubang Kerian pada 19hb Julai 2000.30 petang. Ini membawa maksud kepercayaan mereka kepada sosial masyarakat yang bersifat sejagat.172 Sebab itu. ia akan memperingatkan para penganut Sikh supaya melakukan perkara yang baik dengan tangan mereka seperti bekerja keras.171 168 169 Ibid. Maksud yang keduanya ialah besi itu sendiri adalah satu benda yang berguna dalam kehidupan manusia. Mereka yang memakai Kara ini akan sentiasa mengawasi diri dari melakukan kejahatan. Mehander Singh di Universiti Sains Malaysia (USM). Madya Dr Harbindar Jeet Singh. menunjukkan mereka adalah orang yang tidak akan tunduk kepada sebarang ancaman dan ugutan. Dari segi falsafahnya. Kara ini mempunyai dua maksud dalam kehidupan orang Sikh.170 Mereka juga percaya bahawa dengan memakai gelang ini. ketika mereka mula-mula dirasmikan menjadi golongan Khalsa.174 Kara dan Kirpan merupakan dua lambang yang hanya berperanan .Gelang besi yang dipakai itu mestilah diperbuat daripada besi dan hendaklah sentiasa dipakai pada lengan kanan atau kiri bergantung kepada individu itu sendiri pada setiap masa dan ketika. kerana jika ada yang hendak melakukan kejahatan dengan tangan.173 Diantara kelima-lima lambang ini.169 Di samping itu. membantu orang yang susah dan orang yang memerlukan pertolongan. Pertamanya ialah lingkaran gelang besi tersebut menunjukkan bulatan yang tidak mempunyai permulaan dan pengakhiran. Kara tidak dibuat daripada emas atau perak. di samping kepercayaan kepada konsep persaudaraan sesama manusia. Sifatnya yang keras. Kes berada di tempat yang paling tinggi. Temubual dengan Prof. Harbindar Jeet Singh. Madya Dr. Mereka yang memakai Kara dianggap sebagai individu yang mempunyai sikap toleransi terhadap semua makhluk. mereka akan sentiasa mengingati janji yang mereka buat dengan Tuhan. mereka akan teringat kepada Kara yang mereka pakai dan seterusnya kepada ajaran agama Sikh itu sendiri. jam 3. 171 Temubual dengan Prof. 170 Temubual dengan En.

Kachera melambangkan pengawalan diri. penulis dapat membuat kesimpulan bahawa kewujudan Panch Kekaar dalam agama Sikh amat berkait rapat dengan kehidupan sosial masyarakat Sikh dan ia mempengaruhi pemikiran. 175 Sahib Singh (Prof). hal 108. S.175 Daripada huraian terhadap kelima-lima Panch Kekaar di atas. Kara pula bertujuan untuk menjauhkan diri daripada melakukan perzinaan. Op. menurut Dr. Kes melambangkan kerohanian. Hubungan Lambang-Lambang (Panch Kekaar) Dengan Golongan Khalsa Sebelum penulis menghuraikan tentang hubungan di antara Panch Kekaar dengan golongan Khalsa. Singha (Dr).176 ii. Oleh sebab itu. Untuk itu. H. Satwant Kaur. perlu diketahui bahawa Khalsa177 dan Guru Gobind Singh merupakan dua istilah yang cukup sinonim dan mempunyai pertalian yang cukup rapat dengan kehidupan penganut agama Sikh.cit.C Jain dalam bukunya A Panorama of Sikh Religion & Philosophy. Kangha melambangkan fikiran dan tubuh badan yang bersih. 174 Ibid. sedangkan tiga lambang lagi iaitu Kachera dan Kangha pula mempunyai faedah dan kepentingan yang tersendiri dalam kehidupan masyarakat Sikh.cit. .sebagai simbolik sahaja.cit.S. di sini terlebih dahulu penulis akan menghuraikan secara ringkas mengenai riwayat hidup Guru Gobind Singh dan peranan beliau dalam kemunculan golongan Khalsa. 172 173 Sahib Singh (Prof). Op. hal 39. Vol 2. manakala kepentingan Kirpan pula adalah sebagai alat pertahanan untuk menegakkan kebenaran terutamanya semasa menghadapi sesuatu kecemasan. hal 110. beliau menjelaskan bahawa setiap lambang agama Sikh itu mempunyai maksud dan tujuannya yang tersendiri. tindak tanduk dan pergerakan mereka. hal 108 & 109. Op.

Delhi: Bahubali Publications. Empayar Moghul merupakan ancaman utama kepada agama Sikh dan juga agama-agama lain. hal 91. hal 36. Selepas berjaya menaiki takhta kerajaan pada 21 Julai 1658.180 Sepertimana datuknya Guru Har Gobind. Riwayat hidup Guru Gobind Singh Guru Gobind Singh dilahirkan pada 26 Disember 1666 di sebuah tempat yang bernama Patna. Aurangzeb telah meninggal dunia pada 20 Febuari 1707. hal 22. Beliau mendapat pendidikan awal disini dan meneruskan pengajian beliau di Anandpur. Hindu. 1965. a. Op. Antara pembaharuan yang dilakukan oleh Guru Gobind Singh semasa beliau menjadi guru yang kesepuluh ialah memberi gaji kepada askar-askarnya yang terdiri dari orang Sikh. Akhirnya Guru Tegh Bahadur telah ditangkap dan dipancung oleh Aurangzeb pada 11 November 1675 di Delhi. hal 221. Lihat The Encyclopaedia of Sikhism. 179 Ganga Singh Gyani. Amritsar: Shiromani Gurdwara Parbandhak Committee. Pada waktu petang pula. Islam dan beberapa lagi bangsa lain. paluannya adalah untuk mengejutkan pengikut Sikh supaya mengerjakan Japji Sahib atau sembahyang pagi.cit. A Panorama of Sikh Religion & Philosophy.C Jain (Dr). Ia dipalu sebanyak dua kali setiap hari iaitu pada waktu pagi dan petang. Op. ia adalah bertujuan untuk memanggil orang ramai supaya mengerjakan Rehras atau sembahyang . Ketika Guru Gobind Singh dilantik menjadi guru kesepuluh menggantikan ayahnya Guru Tegh Bahadur yang telah dibunuh oleh Aurangzeb. 1985. Pada waktu pagi. Guru Sikh yang ketujuh ialah Guru Har Rai telah menentang polisi ini dan usaha ini telah diteruskan oleh guru yang seterusnya iaitu Guru Har Krishnan dan Guru Tegh Bahadur. 181 Ranjit Nagara adalah sebuah dram yang besar yang diletakkan di gurdwara.178 beliau baru berumur 9 tahun.179 Oleh sebab itu. 180 Gobind Singh Mansukhani (Prof). The Quintessence of Sikhism.176 S.cit. beliau telah menghabiskan masanya selama 20 tahun di Anandpur bagi melatih para pengikutnya berperang dengan menggunakan senjata. Pada waktu itu.182 Beliau 178 Aurangzeb atau nama penuhnya Muhiuddin Muhammad ‘Alamgir Aurangzeb merupakan pemerintah terakhir Empayar Moghul. beliau telah menjalankan polisi yang menindas orang bukan Islam. Guru Gobind Singh juga mempunyai minat yang sama iaitu memburu bersama-sama dengan satu rombongan kecil yang membawa bendera Diraja di hadapan berserta dengan Ranjit Nagara181 (dram) dan kumpulan berkuda yang dilengkapi dengan senjata.

telah meletus beberapa peperangan di antara tentera beliau dengan tentera Moghul.cit.cit. maka Guru Gobind Singh telah membina sebuah kilang membuat Kirpan untuk para pengikutnya.184 b.petang. Ekoran daripada itu. Ibid. hal 23. tentunya berbeza dengan Islam dari segi tujuan dan matlamatnya. asli dan tulin. Walaupun perkataan Khalsa itu adalah istilah Arab yang biasa digunakan oleh orang Islam. keikhlasan dan keselamatan dalam beragama. juga banyak mempelajari sajak-sajak Parsi dan seramai 52 orang penyajak telah diupah untuk membantu beliau menterjemahkan sajak-sajak tersebut ke dalam sajak Hindu.185 .183 Oleh kerana beliau adalah seorang peminpin yang mempunyai misi dan keazaman yang tinggi untuk membentuk satu masyarakat penganut Sikh yang kuat dari segi ketenteraan. maka pada 29 Mac 1699. hal 43. Setelah beliau merasakan agama Sikh mempunyai tentera yang kuat. namun bagi Guru Gobind Singh. 182 Ganga Singh Gyani. Op. perkataan Khalsa berasal dari perkataan Arab iaitu Khalis yang bermaksud bersih. Maksud ini memberi satu penekanan terhadap konsep kejujuran. Ranjit Nagara tidak lagi digunakan di gurdwara kerana sudah terdapat alat perhubungan yang lebih canggih seperti telefon. Selepas menjadi guru selama 33 tahun. suci. Akhirnya pada tahun 1701. hal 38. Namun sekarang. Op. Sejarah Penubuhan Khalsa Dari segi bahasa. akhirnya Guru Gobind Singh wafat di Nander pada bulan Oktober 1708. kota Anandpur telah dikepung oleh tentera Moghul dan beliau sendiri terpaksa melarikan diri bersama pengikut-pengikutnya. beliau mendapati ada sesuatu keajaiban dan keistimewaan yang terdapat dalam istilah ini yang 183 184 Gobind Singh Mansukhani (Prof). beliau telah menubuhkan golongan Khalsa bagi menghadapi serangan yang dilancarkan oleh Empayar Moghul.

terdapat dua punca utama yang mendorong Guru Gobind Singh memperkenalkan Khalsa. Setelah mereka semua berkumpul. hal 309. 186 Tanpa pengarang. The Religion of the Sikhs. Bagi agama Sikh. perkataan Khalsa terdiri daripada lima huruf iaitu Kha. Op. New York. The New Encyclopedia Britannica. Walaupun ramai yang menawarkan diri. Beliau telah memanggil semua orang Sikh dari seluruh India untuk menghadiri upacara tersebut.cit.189 Peristiwa ini berlaku pada 29 Mac 1699 di sebuah kubu pertahanan yang bernama Keshgarh. hal 192. Volume 27. Guru Gobind Singh telah meminta lima nyawa daripada pengikutnya yang bersedia berkorban sebagai bukti kesetiaan mereka kepada agama Sikh. hanya lima orang sahaja yang dipilih. Ltd. The Sikh. Namun. Lam. Dalam penulisan bahasa Arab.186 Punca yang kedua ialah kebencian beliau terhadap sistem kasta yang terdapat dalam agama Hindu yang memberi kemuliaan kepada golongan Brahmin berbanding dengan golongan lain.187 Guru Gobind Singh menganggap keuda-dua punca ini adalah krisis kepada penganut agama Sikh yang sering merisaukan beliau. 187 John Bailey. 1992. The Sikh Gurus and the Sikh Religion. Oxford University Press. Gods and Men Myths and Legends from the World’s Religions. Alif. Delhi: Ess Ess Publications. Russel and Russel. 188 Ibid. 1983. Perkataan Khalsa yang berasal dari bahasa Arab telah dipilih sebagai nama bagi golongan suci dalam agama Sikh kerana ia mempunyai dua keistimewaan. Sad dan Alif. hubungannya dengan angka lima dan keduanya ia menggambarkan satu pemberian daripada Tuhan. 190 Anil Chandra Banerjee.190 185 Archer. 1976. hal 286. hal 139. kelima-lima mereka ini tidak dibunuh oleh Guru Gobind Singh kerana beliau ingin menguji . angka lima mempunyai makna yang istimewa kerana ia merujuk kepada negeri Punjab yang bermaksud tanah lima sungai. hal 25. Pertama.Kalau dilihat dari segi penubuhannya. 1971. Pertamanya ialah kezaliman Empayar Moghul terhadap orang-orang Sikh yang telah menjatuhkan hukuman bunuh ke atas dua orang Guru agam Sikh iaitu Guru Arjun (30 Mei 1606) dan Guru Tegh Bahadur (11 November 1675). Lagipun bahasa Arab adalah salah satu daripada bahasa elite dan Guru Gobind Singh sendiri merupakan seorang sarjana dalam bahasa tersebut dan juga penulisannya. Setiap huruf ini pula mempunyai makna yang tersendiri. 189 Dorothy Field. New Delhi: Munshiram Manoharlal Publishers Pvt.188 Dalam agama Sikh.. sejarah penubuhan Khalsa dipanggil “Khande-diPahul” yang bermaksud “Pembaptisan dengan pedang”.

Oleh . Guru Gobind Singh menyuruh mereka memakai lima lambang yang dimulai dengan huruf K iaitu Kes. Kirpan. Himmat Rai.cit. hal 141. dalam upacara Akhand Path iaitu upacara pembacaan Guru Granth Sahib dari awal hingga akhir. 195 Indubhusan Banerjee.193 manisan yang dimasukkan ke dalam air itu melambangkan kasih sayang yang ingin ditanamkan oleh Guru Gobind Singh ke dalam diri setiap pengikutnya. lima orang akan mengetuai perarakan ini sebagai mengenang kelima-lima mereka yang telah dipilih oleh Guru Gobind Singh.cit. Vol 2. Kelima-lima mereka ialah Daya Ram. tetapi sebagai wakil Guru Gobind Singh di setiap perjumpaan agama yang penting. 1962. Guru Gobind Singh kemudiannya telah memberi minum air tersebut kepada mereka berlima dengan memberi seorang demi seorang lima cedok air dari bekas air yang diperbuat dari besi. Op. Kachera dan Kara197 yang kemudiannya kelima-lima lambang ini menjadi lambang penting dalam agama Sikh. Op.194 Menurut Indubhusan Banerjee dalam bukunya yang bertajuk Evolution of the Khalsa.192 Kemudian isteri beliau yang bernama Sahib Devan telah mencampurkan air tersebut dengan manisan atau gula. Mohkan Chand dan Sahib Chand.196 Akhir sekali. Dharam Das.kesetiaan mereka terhadap agama Sikh. 194 Dorothy Field. Kangha.O Private Ltd. Kini. Chaupey dan Anand Sahib.. 193 Gobind Singh Mansukhani (Prof). Evolution of the Khalsa. hal 53. Jaap Sahib. Mukharjee & C. Mereka ini bukan dianggap sebagai pahlawan. hal 26. Beliau telah menyuruh mereka menyebut kata-kata “Wahguru ji ka Khalsa. Wahguru ji ki fateh” yang bermaksud “Khalsa adalah milik Wahguru. Op. Sawiye. beliau telah menjelaskan bahawa amrit itu bermaksud madu dan ‘Amrit Shakna’ atau meminum madu adalah merupakan syarat bagi seseorang itu untuk diterima masuk ke dalam golongan Khalsa melalui upacara pahul atau baptis. amrit iaitu air yang bercampur dengan madu telah dikacau oleh Guru Gobind Singh dengan menggunakan pedang yang bermata dua di dalam bekas air besi sambil menyebut Five Banis atau nama jenis sembahyang yang terdapat dalam agama Sikh. 192 Nama lima jenis sembahyang ialah Japji Sahib.195 191 John Bailey. kemenangan adalah milik Tuhan”. Kelima-lima mereka ini merupakan penganut Sikh yang terpilih untuk menyerahkan nyawa mereka kepada Guru Gobind Singh sebagai bukti kesetiaan mereka kepada beliau dan juga agama Sikh. Calcutta: A.cit.191 Dalam upacara ini. hal 114.

Dharam Das dari bahagian tengah. kerana kelima-lima Panji Piyare ini berasal dari bahagian yang berlainan di India. mereka ini telah diberi gelaran ‘Panji Piyare’ yang bermaksud ‘lima orang yang dikasihi’. Selain dari itu.C Jain (Dr). ucapan Sat Sri Akal juga digunakan.kerena kerelaan dan kesanggupan kelima-lima mereka menyahut cabaran Guru Gobind Singh tanpa bantahan.cit. Sahib Chand dari bahagian selatan dan Himmat Rai pula dari bahagian barat. hal 58. Jumlah penganut Sikh yang begini besar ini dapat dibaptiskan dalam masa yang singkat. Op. 198 Anil Chandra Banerjee. hal 58.C Jain (Dr). Mereka yang turut serta dalam upacara baptis ini dari awal hingga akhir telah diberi nama oleh Guru Gobind Singh dengan nama ‘Singh’ yang bermaksud ‘lion’ untuk lelaki dan ‘Kaur’ yang bermaksud ‘princess’ bagi perempuan di akhir nama mereka. .198 Selepas selesai upacara baptis terhadap Panji Piyare. Daya Ram berasal dari utara. Mokhan Chand dari bahagian timur. 199 S. walaubagaimanapun. Dengan adanya wakil dari setiap bahagian.cit. Manakala mereka yang turut serta. Op.000 orang Sikh hadir ke Keshgarh untuk dibaptiskan oleh Guru Gobind Singh sendiri. maka upacara ini dapat dijalankan dengan cepat tanpa mengambil masa yang lama. Kemudian ia diikuti pula oleh beberapa orang lagi pengikut Sikh sehingga dalam masa beberapa hari sahaja. tetapi biasanya ia digunakan di dalam peperangan. Op. Guru Gobind Singh telah memberi penghormatan kepada mereka berlima tersebut pula untuk membaptis beliau dengan cara yang sama. mereka berpendapat bahawa semua 80.cit.199 196 Kata-kata ini diucapkan oleh orang Sikh apabila mereka bertemu sesama mereka sepertimana ucapan salam yang biasa diucapkan oleh orang Islam. Golongan awal orang Sikh yang terlibat dalam upacara ini kebanyakannya terdiri daripada golongan askar dan kemudiannya diikuti oleh golongan petani dan peniaga. hal 309 & 310. seramai 80. tetapi secara sepenuhnya dipanggil ‘Sahijdharis’ yang bermaksud ‘orang yang hidup dalam keselesaan’. 197 S. menurut John Bailey dalam buku Gods and Men Myths and Legends from the World’s Religions dan juga beberapa orang penulis lagi.000 orang pengikut Sikh telah dapat dibaptiskan oleh Guru Gobind Singh.

Akibatnya ramai pengikutnya terbunuh. Ludhiana: Lahore Book Shop. Zorawar Singh dan Fateh Singh. Walaubagaimanapun. Namun gerakan militan ini tidak berjaya mencapai matlamat yang dikehendaki.202 Sebagai seorang pemimpin agama Sikh. Dalam masyarakat Sahij Dharis atau orang awam.cit. 1978. Sikh Ceremonies. mereka tidak memakai mana-mana lambang yang menzahirkan kepercayaan mereka terhadap agama Sikh.201 200 201 Dorothy Field. Tetapi dalam masyarakat Kesh Dhari Singhs atau golongan pahlawan Sikh. Golongan pertama iaitu Sahij Dhari atau orang awam merupakan golongan yang mengamalkan peraturan agama Sikh dan mereka tidak bersedia untuk menjadi seorang askar. Jogendra Singh. upacara pahul masih lagi diamalkan oleh masyarakat Sikh yang secara umumnya terbahagi kepada dua kategori iaitu Sahij Dhari atau ‘orang awam’ dan Kesh Dhari Singhs yang bermaksud ‘golongan pahlawan Sikh’. Mereka ini berpegang teguh dengan Khalsa dan mengamalkan kelima-lima lambang dalam kehidupan mereka. Seseorang itu boleh menjadi golongan Khalsa sekiranya mereka percaya kepada Guru Granth Sahib. Golongan yang kedua pula iaitu Kesh Dhari Singhs atau golongan pahlawan Sikh adalah golongan yang menerima upacara pahul atau baptis dan bersedia berkhidmat untuk masyarakat. termasuk empat orang anak lelakinya sendiri203 iaitu Ajit Singh. Jujhar Singh. amrit dipraktikkan sebaik sahaja anak-anak mereka mula membesar dan boleh membaca tulisan guru serta dapat memahami ajaran-ajaran yang terkandung dalam agama Sikh. Op.204 . amrit dipraktikkan semenjak bayi dilahirkan lagi. hal 26. Guru Gobind Singh telah melatih golongan Khalsa berorientasikan ketenteraan dan peperangan. Tuhan yang satu dan meninggalkan penyembahan berhala. hal 5.Kini.

Khalsa mula menjadi lemah. The New Encyclopedia Britannica. c. 2.cit. Volume 27. Op. hal 58.205 Dengan itu.C Jain (Dr). Selepas menjadi golongan Khalsa.Selepas kematian Guru Gobind Singh. The New Encyclopedia Britannica. mempunyai kewajipan dan tanggungjawab yang telah ditetapkan oleh pengasasnya iaitu Guru Gobind Singh. orang Sikh telah mengadakan kutipan derma dari kampung-kampung dan bandar-bandar bagi membiayai serangan mereka ke atas Empayar Moghul. Namun selepas serangan kerajaan Moghul ke atas pengikut Sikh. Wajib beramal dengan kelima-lima lambang atau Panch Kekaar dan mengatur kehidupan mereka selari dengan ajaran guru-guru. Khalsa kembali aktif dan muncul semula dengan kekuatan dan wajah yang baru.cit. 206 S. hal 285. 3. Berkewajipan untuk mengabdikan diri kepada Tuhan dan menyebut Nitnem (pujian kepada Tuhan) serta melakukan ibadat harian kepada Tuhan. Tanpa pengarang. Kumpulan ini telah diletakkan di bawah pentadbiran baru yang dipanggil ‘misl’ yang bermaksud “contoh”.cit. Antara kewajipan tersebut ialah: 1. Op. Op. 204 Gobind Singh Mansukhani (Prof). hal 41.cit. Khalsa menurut agama Sikh merupakan satu gerakan yang dapat membawa mereka ke arah integrasi dan penyatuan umat tanpa mengira bangsa dan kasta. semua mereka adalah bersaudara dan sudah tidak ada lagi sistem kasta dalam masyarakat. Di bawah pentadbiran ini.206 202 203 Ibid. hal 5-6. Mereka juga tidak dibenarkan mengikut mana-mana perayaan dan upacara keagamaan yang terdapat dalam agama lain. . 205 Tanpa pengarang. Op. Kewajipan Khalsa Setiap penganut Sikh yang telah dibaptiskan untuk menjadi golongan Khalsa.

berzina dan merokok. Mereka juga dilarang dari mengikut sebarang aktiviti yang melanggar undang-undang seperti meminum arak dan minuman yang memabukkan.4. merupakan simbol yang mempunyai makna yang istimewa dalam agama Sikh. Mereka tidak dibenarkan meminum minuman keras. Mereka dilarang mempercayai perkara khurafat. Berkewajipan mengikut semua upacara keagamaan Sikh sama ada yang melibatkan upacara kelahiran.207 d. Berkewajipan membelanjakan satu persepuluh dari pendapatan untuk kepentingan agama. kerana ia merujuk kepada negeri mereka iaitu Punjab yang bermaksud ‘tanah lima sungai’. 9. 5. Mereka juga harus taat mengerjakan sembahyang atau Naam Japna dan mesti berjuang untuk menegakkan ‘Dharmayudha’ iaitu peperangan untuk menegakkan keadilan. di situlah aku berada”. Mesti taat kepada ketua dan negara. . Dari nombor lima inilah. Hubungannya dengan lambang-lambang Konsep Khalsa adalah berdasarkan konsep bangsa dan pejuang pilihan yang mengambil berat terhadap undang-undang dan tatacara yang bersifat kesusahan. Mesti melatih diri berperang dan bersedia mempertahankan orang-orang yang lemah. 6. membina tugu atau patung di atas kubur dan berkawan dengan orang yang murtad. 8. kematian dan perkahwinan dalam keluarga. 7.208 Nombor lima yang dikaitkan dengan Khalsa. memotong rambut. Keistimewaan nombor lima ini dapat dilihat dari kata-kata Guru Gobind Singh sendiri dalam kitabnya “Di mana terdapat lima. menghisap rokok dan apa sahaja jenis bahan yang mengkhayal dan memabukkan.

210 Khushwant Singh. Dengan perkataan lain. kemunculan golongan Khalsa adalah hasil dari perasaan tidak puas hati dan dendam Guru Gobind Singh terhadap Kerajaan Moghul. hal 286.Guru Gobind Singh memperkenalkan lima K yang menjadi lambang-lambang bagi agama Sikh. membuang pegangan sebelumnya dan mengambil pegangan Khalsa sebagai pengganti. 209 Ibid. Ini bermaksud bahawa mereka telah memulakan hidup baru dengan meninggalkan pekerjaan mereka sebelum ini iaitu sebagai askar.cit. penubuhan golongan Khalsa dengan lima lambangnya telah mengubah status orang Sikh dari imej seekor ‘burung pipit’ (Sparrow) kepada seekor ‘helang’ (Hawk). hal 285. beliau telah mengarahkan pengikutnya memakai kelima-lima lambang sebagai uniform kepada golongan Khalsa. Kelima-lima panch Kekaar yang menjadi pakaian rasmi kepada golongan Khalsa mempunyai ikatan yang rapat dengan unsur-unsur psikologi. Kepentingan Lambang-Lambang Agama Sikh Upacara pembaptisan penganut Sikh yang ingin menjadi ahli golongan Khalsa telah dijalankan dalam suasana tegang. Tanpa pengarang.cit.210 207 208 Gobind Singh Mansukhani (Prof). Guru Tegh Bahadur dihukum pancung oleh Kerajaan Moghul di Chandni Chauk. hal 202. Begitu juga dengan orang Sikh yang telah disoal dan disiksa oleh Kerajaan Moghul mengalami tekanan yang sama. upacara pahul dalam Khalsa itu sebenarnya adalah simbol kelahiran semula. Volume 27. The New Encyclopedia Britannica.211 iii. Keadaan ini tidak memberi ruang kepada Guru Gobind Singh untuk menerangkan kepada pengikutnya tentang . Op. Delhi. Op. hal 84. Oleh kerana itu.cit.209 Dari segi falsafahnya. Guru Gobind Singh sewaktu berumur sembilan tahun lagi telah mengalami tekanan jiwa setelah mendengar ayahnya. Oleh itu. Op.

212 Khushwant Singh. Amritsar: The Shiromani Gurdwara Parbandhak Committee. Lambang-lambang merupakan kayu pengukur terhadap keteguhan dan kekuatan pegangan penganut Sikh terhadap agama mereka. Seseorang yang menyertai Khalsa akan berasa gembira untuk melaksanakan segala prinsip yang tersirat di sebalik lambang-lambang. The Khalsa. Upacara pahul dilakukan dalam suasana tegang kerana golongan Khalsa telah ditubuhkan dalam suasana Guru Gobind Singh dan pengikutnya masih lagi menaruh perasaan dendam terhadap Empayar Moghul di atas kematian ayahnya. walaupun terpaksa menggadaikan nyawa mereka. Inilah yang menyebabkan semua Guru Sikh dan pengikutnya mempunyai rambut yang panjang dan ia bukanlah pembaharuan dalam agama Sikh. Namun begitu.cit. Guru Tegh Bahadur.212 211 Sardar Singh Rataul. kerana dari jauh lagi mereka dapat dibezakan dengan penganut agama lain. maka Guru Gobind Singh melarang pengikutnya memotong rambut supaya .215 Oleh kerana rambut merupakan lambang kependetaan dan kerohanian. proses perjalanan upacara tersebut berjalan dengan lancar kerana tidak diganggu oleh mana-mana pihak termasuk Empayar Moghul sendiri.kepentingan dan tujuan lambang-lambang ini diwajibkan ke atas mereka.213 Selain dari itu.214 Kes iaitu rambut dan bulu yang terdapat pada tubuh manusia termasuk janggut merupakan lambang yang memang tidak asing bagi orang Sikh. Ia juga merupakan simbol persaudaraan dan penyatuan di antara orang Sikh dalam satu masyarakat. hal 86. hal 27. sehingga semua 80. ia tidak menyukarkan bagi mereka untuk memahaminya. Walaubagaimanapun. Mereka akan merasa bangga menjadi penganut Sikh. kerana ia merupakan amalan yang biasa diamalkan oleh para pendeta di India sejak zaman berzaman lagi. Lambang merupakan satu cara untuk berdisiplin. Op.000 orang Sikh yang hadir di upacara tersebut dapat dibaptiskan oleh Guru Gobind Singh. 1964. lambang-lambang ini menjadi uniform dan satu pengenalan yang mudah bagi orang ramai untuk mengenali orang Sikh.

hal 204. pemakaian Kara di tangan kanan bergantung kepada Gobind Singh Mansukhani (Prof). Manakala lambang-lambang yang lain merupakan pelengkap kepada lambang rambut ini. Ini bebeza dengan tangan kiri kerana ia sudah memegang perisai bagi mempertahankan diri dari tetakan senjata.216 213 214 Gobind Singh Mansukhani (Prof). gelang besi yang dipakai di pergelangan tangan kanan pada asalnya adalah bertujuan untuk mengelakkan tangan daripada dilukai oleh senjata.cit. Kara adalah lambang pertahanan diri dan pengabdian. Op. Ini bermaksud bahawa setiap orang Sikh adalah pengikut kepada guru dan dengan adanya gelang besi ini akan menyebabkan mereka merasa segan untuk melakukan jenayah dan maksiat.217 Walaubagaimanapun. kerana gelang besi ini merupakan peniruan daripada budaya para pejuang agama Hindu yang memakai tangkal dan azimat di pergelangan tangan sebelum mereka pergi berperang. memang sukar untuk dijelaskan maksud dan tujuannya. Op. 218 Ia berbeza dalam agama Sikh. hal 204.cit. sesuai dengan simbolik yang terdapat pada rambut itu sendiri. Op. 215 Ibid. 216 Ibid.cit. moral dan simbol persediaan mereka untuk menghadapi sebarang kemungkinan. hal 86. Lambang yang kedua pula ialah (sikat Kanga). Untuk tujuan tersebutlah.golongan Khalsa yang ingin diwujudkan itu akan menjadi pejuang yang menggunakan senjata hanya untuk kebenaran sahaja. 217 219 Walaubagaimanapun. hal 86. Khushwant Singh. ketangkasan. Ia bertujuan untuk menjadikan rambut kelihatan kemas dan bersih. kesesuaian pemakainya. biasanya tangan kanan yang memegang senjata akan terdedah kepada tetakan. Dalam sesuatu peperangan. orang Sikh memakai Kara di tangan kanan mereka. agar golongan Khalsa yang menyikat rambut akan kelihatan seperti Guru Gobind Singh. . Manakala Kachera (seluar labuh hingga ke lutut) adalah lambang kepantasan.

beliau telah mengukir pada duit syiling nama Guru Nanak dan Guru Gobind Singh. 221 Apabila penganut agama Sikh memakai lambang-lambang tersebut ketika berhadapan dengan musuh. di samping kegunaannya sebagai senjata untuk mempertahankan diri dalam peperangan. selepas Banda Bahadur berjaya mengalahkan Wazir Khan. 220 Kirpan menjadi lambang kebanggaan bagi penganut Sikh untuk membuktikan bahawa mereka merupakan bangsa yang kuat dan berani. beliau juga mengukir dua benda yang menjadi kebanggaan orang Sikh iaitu Degh yang bermaksud kawah atau cerek dan Tegh iaitu pedang yang digunakan oleh golongan Khalsa.218 219 Ibid. pemerintah Moghul pada 24 Mei 1710 dan menjadi pemerintah di Sirhind. Dengan ini. Ia melambangkan kuasa dan keberanian. Menurut sejarah agama Sikh. Di samping itu. mereka kan membuat satu pilihan sahaja iaitu sama ada membuang lambang tersebut dari tubuh mereka atau maju ke hadapan untuk menghadapi musuh. hal 86. Kes merupakan lambang yang mempunyai maksud dan makna . Lambang yang terakhir sekalai ialah Kirpan yang bermaksud pedang. tetapi juga bersaudara dalam soal peperangan mempertahankan diri dan agama. Ibid. hal 86. 222 Sepanjang kajian yang dilakukan. penulis dapat membuat kesimpulan bahawa kelima-lima lambang tersebut mempunyai hubungan yang erat diantara satu sama lain. Ini kerana golongan Khalsa bukan sahaja bersaudara dalam perkara kebenaran. semangat keberanian akan memberi satu dorongan kepada mereka untuk mengalahkan musuh.

Larangan ini dibuat supaya para penganut Sikh mempunyai persamaan dengan jasmani guru-guru mereka. Kes juga dianggap sebagai lambang kependetaan dan juga kerohanian yang mempunyai kaitan dengan tindak tanduk dan perbuatan penganut Sikh. Kangha pula merupakan lambang atau simbol kebersihan dan kekemasan. Ini bermaksud bahawa Kes akan memperingatkan mereka supaya melakukan perkara kebaikan sahaja sesuai dengan simbolik yang terdapat di sebalik Kes itu sendiri. penganut Sikh sama ada lelaki dan perempuan akan meletakkan Kangha di dalam serban bagi lelaki dan bagi perempuan pula ia diletakkan di dalam sanggul mereka.yang begitu mendalam dalam kehidupan penganut Sikh. . 220 221 Ini kerana ia mempunyai kaitan dengan kepercayaan kepada Guru Gobind Singh dan akidah Ibid. Ia harus dihormati oleh penganut Sikh kerana hubungannya dengan Kes yang sememangnya dianggap anugerah Tuhan. hal 120. 222 Ibid. Kes akan kelihatan kemas dan secara tidak langsung memperlihatkan kehebatan Kes itu sebagai simbol kerohanian dan juga anugerah dari Tuhan. Ibid. Ini menunjukkan bahawa dengan adanya Kangha. Manakala akidah kepada Tuhan pula ialah Kes akan memudahkan mereka untuk mentaati segala perintah Tuhan. hal 107. Kangha merupakan pelengkap kepada Kes kerana ia memberi kekemasan dan kecantikan kepada Kes. mereka kepada Tuhan. Di samping itu. Oleh kerana itu. Kepercayaan mereka kepada Guru Gobind Singh direalisasikan melalui larangan memotong rambut dan janggut yang terdapat pada tubuh badan. hal 86.

Kachera dan Kara merupakan dua lambang yang berperanan untuk menjaga dan mengawal diri para penganut Sikh dari melakukan perkara yang dilarang oleh agama. Keadilan yang ingin ditegakkan itu merupakan satu suruhan dan ajaran dari Tuhan. maka Kachera berperanan untuk menjaga mereka daripada melakukannya. Ini kerana. Kara yang berada di tangan akan mengingatkan mereka kepada janji yang mereka buat dengan Tuhan iaitu untuk menegakkan keadilan dan berkhidmat kepada Tuhan. Manakala Kara pula berfungsi untuk mengawal penganut Sikh dari melakukan kejahatan dengan tangan mereka.Manakala Kirpan pula mempunyai perkaitan dengan konsep keadilan yang amat dititikberatkan oleh agama Sikh. Apa yang ingin diketengahkan oleh Guru Gobind Singh melalui simbol ini ialah penganut Sikh merupakan penganut agama yang bersedia menegakkan keadilan sejagat tanpa mengira bangsa. Oleh sebab itu. membuktikan bahawa mereka adalah penganut yang taat kepada Tuhan dan juga penganut yang mempunyai sikap toleransi sesama makhluk. Keadilan ini dizahirkan melalui perantaraan Kirpan yang juga dianggap sebagai simbol kekuatan dan senjata untuk menentang musuh. Seterusnya. Sekiranya ada di antara pasangan yang ingin melakukan sesuatu yang tidak baik terhadap pasangannya. mereka yang memegang dan menghormati simbol ini dianggap sebagai penganut Sikh yang setia dan mempunyai keimanan yang teguh. . Fungsi Kachera adalah untuk menjaga moral dan akhlak terutama pasangan suami isteri daripada melakukan perkara yang boleh merosakkan kerukunan rumahtangga. Dengan terhalangnya mereka daripada melakukan kejahatan dengan tangan. keturunan dan agama.

namun Kes mempunyai satu kelebihan iaitu ia satu-satunya lambang yang dianggap sebagai anugerah dari Tuhan dan ia memang sedia ada pada tubuh badan manusia. merupakan pengenalan dan simbol kepada orang Sikh serta mempunyai kaitan yang cukup rapat dengan kehidupan mereka. Kaitan Lambang-Lambang Dengan Serban Dan Adat Resam Lambang-lambang agama sebagaimana yang telah dijelaskan. Walaupun kelima-lima lambang atau Panch Kekaar ini mempunyai kedudukan dan kepentingan yang sama di antara satu sama lain. iv. mereka diwajibkan meletakkan kain tudung di atas kepala mereka ketika hendak menghadiri upacara sembahyang dan memasuki gurdwara. penulis akan menjelaskan hubungan dan kaitan Panch Kekaar dengan dua perkara iaitu serban dan juga adat resam yang menjadi sebahagian dari kehidupan penganut agama Sikh. kerana empat lambang tersebut semuanya diperkenalkan oleh Guru Gobind Singh semasa beliau menjadi guru yang terakhir. Dalam huraian ini. Kelebihan ini tidak terdapat pada empat lambang yang lain.Kelima-lima lambang ini menjadi satu kewajipan kepada setiap penganut agama Sikh sama ada lelaki dan perempuan. Manakala bagi penganut wanita. . kecuali serban yang memang dikhususkan kepada penganut lelaki sahaja.

Dengan ini. mereka dapat mengenali antara satu sama lain dengan lebih mudah walau di mana mereka berada. penganut Sikh juga mempunyai satu simbol lain yang lebih istimewa iaitu serban. di samping dapat membangkitkan semangat dan perasaan bangga kereka sebagai golongan yang dianggap mulia dalam agama Sikh. 225 223 Agus Salim. Pertalian ini mempunyai asasnya. Ujian ini pening kerana bukan mudah untuk menjadi seorang penganut yang benar-benar taat kepada agama. kerana hanya penganut Sikh yang benar-benar taat dan berani sahaja yang sanggup memakai lambang-lambang agama mereka dan ketaatan tersebut akan dizahirkan melalui pemakaian serban. Serban atau dalam bahasa Punjab ia dipanggil Dastaar merupakan lambang yang mempunyai hubungan yang rapat dengan lima lambang ini. hal. Ia juga dapat merapatkan hubungan sesama golongan Khalsa. Dengan memakai serban dan mempunyai rambut serta janggut yang panjang memudahkan pihak musuh mengenali mereka dan ini membahayakan diri mereka.a. Kachera dan Kara yang dianggap sebagai lima lambang penting dalam agama Sikh. Kirpan. Kangha. Pemakaian Serban Di samping Kes. 224 Pemakaian serban dalam agama Sikh dianggap sebagai satu ujian kepada penganutnya bagi mengukur tahap ketaatan dan kepatuhan mereka kepada agama.223 Dengan serban. hanya mereka yang benar-benar taat dan berani sahaja yang mampu memakai serban.cit. 188 . Op.

India: The Lucknow Publishing House. The Sikhs and Their Scriptures. Semasa menyediakan madu ini. Op. kebaikan dan ketaatan kepadanya apabila ia besar nanti. Panch Kekaar tidak dapat dipisahkan dari kehidupan para penganutnya.cit.cit. 41 Agus Salim. nama seseorang bayi itu biasanya diambil dari huruf pertama yang terdapat pada muka surat sebelah kiri bahagian atas kitab Guru Granth Sahib yang dibuka secara rambang. Op. 1. hal. hal. 65 228 C. 228 Sekiranya huruf pertama itu bermula dengan H. 226 Adat ini dilakukan dengan harapan agar amrit tersebut akan memberi keberanian. hal. adat yang pertama sekali dilakukan ialah ia dibawa ke gurdwara dan diberi minum setitik madu atau amrit. Antara adat yang dimaksudkan ialah adat kelahiran. Op.cit.224 225 Sikh Naujawan Sabha.42 . 227 Dalam agama Sikh. Madu ini terlebih dahulu akan dikacau dengan hujung Kirpan yang menjadi salah satu dari Panch Kekaar. 1964. hal.Loehlin. maka nama bayi tersebut kemungkinan Harbindar. Sikh Naujawan Sabha. sebaik sahaja seseorang bayi itu dilahirkan. Adat kelahiran dan menamakan anak (Nam Karan) Dalam masyarakat Sikh. 188 b. Adat-adat ini akan penulis huraikan di bawah. hal. pertunangan dan adat kematian. (Prof). Harjit Hera dan sebagainya. Op. 230. Ini dapat dilihat di dalam beberapa adat yang menggunakan lambang-lambang yang tertentu sebagai satu kemestian ketika melakukannya. 229 226 227 Gobin Singh Mansukhani. Kemudian gelaran Singh bagi kanak-kanak lelaki dan Kaur untuk perempuan akan diletakkan di akhir nama mereka.cit. Adat Resam Dalam agama Sikh.H. Japji Sahib dibacakan dan madu tersebut akan disentuhkan kepada lidah bayi dengan menggunakan hujung Kirpan.

Dalam majlis pertunangan ini. mereka tidak menangis dan meratapi kematian seseorang. bahkan agama Sikh sendiri melarang penganutnya berbuat demikian. mayat tersebut akan dipakaikan dengan pakaian yang lengkap dengan lima lambang utama iaitu Serban. Di sini juga. Kurti. 230 3. biasanya dilakukan majlis pertunangan yang dibuat secara ringkas sahaja kerana pertunangan bukanlah satu perkara yang penting. Adat Pertunangan (Anand Karaj) Dalam agama Sikh. Pada masa ini. Dengan ini. 2. Penang: Lopo-Ghar. Customs and Traditions in Malaysia. pakaian mereka dilengkapi dengan Chuni. orang lelaki dan perempuan akan dikahwinkan apabila mereka sudah cukup dewasa dan mempunyai pemikiran yang matang. Sebelum berkahwin. Kurta dan Kachera bagi lelaki.229 Temubual dengan Prof. Kangha yang diletakkan dalam rambut mayat dan Kara yang dipakaikan di pergelangan tangan mayat. 125. Selepas mayat selesai dimandikan. Harbindar Jeet Singh. hal. Some Sikh Cultural. 1971. Salwar. bapa atau penjaga pengantin perempuan akan memberi sehelai serban dan ‘Sagan’ atau saguhati kepada bakal pengantin lelaki. . Madya Dr. Manakala bagi mayat perempuan pula. Kachera. Selepas itu. Kirpan dan sedikit manisan akan diberikan kepada mereka. Adat Kematian (Shabad Kirtan) Orang Sikh mempercayai kepada Hukum Karma atau Tanasukh al-Arwah iaitu mereka yang mati akan menjelma semula dalam bentuk tubuh yang lain. 231 230 Malkiat Singh Lopo-Dhalliwal and Mukhtiar kaur Rattian-Soudhu. saudara mara dari pihak perempuan akan dijemput oleh ibubapa lelaki untuk menghadiri majlis tersebut di gurdwara.

Manakala dalam adat menamakan anak dan adat pertunangan.keluarga kedua belah pihak berunding untuk menetapkan hari yang sesuai untuk mengadakan majlis perkahwinan. Kes. hanya satu kumpulan atau puak sahaja yang dianggap betul dan bertepatan dengan ajaran Sikh yang sebenar. Di antara ketiga-tiga adat.cit. Sikhism Its Ideals and Institutions. 233 232 233 Sikh Naujawan Sabha. kerana terdapat lima lambang yang telah diamalkan iaitu. Op. Ini dapat dilihat dari segi keseragaman dalam pemakaian Panch Kekaar dan juga penggunaan perkataan . Teja Singh. Kachera dan Kangha. Kara. 61. Keadaan ini akan membawa kepada kemunculan puak-puak tertentu yang berusaha untuk menyesuaikan agama tersebut dengan zaman dan pemikiran mereka. Dalam agama Sikh. kewujudan puak-puak atau kumpulankumpulan tertentu merupakan satu perkara yang lumrah. kerana tujuan utama penulis adalah untuk membuktikan bahawa Panch Kekaar memang tidak dapat dipisahkan dari kehidupan bermasyarakat di kalangan orang-orang Sikh. v. hanya Kirpan sahaja yang digunakan. Hubungan Puak-puak Agama Sikh Dengan Lambang-lambang Dan Pandangan Mereka Mengenainya Dalam kebanyakan agama. akan wujud keraguan di kalangan para penganutnya terhadap agama merea. Op. apabila pengasas atau pembawa sesuatu agama itu meninggal dunia. hal. Kebiasaannya. hal.cit. 62. adat kematian mempunyai kaitan yang lebih erat dengan Panch Kekaar. serban. 232 Penulis tidak bermaksud untuk menghuraikan dengan panjang lebar mengenai adat-adat dalam agama Sikh.

Nirankari dan Akalis. 14 Temubual dengan Prof. Selain dari itu. Namdhari. menerima apa yang disampailan oleh sepuluh orang guru dan menerima kitab suci Guru Granth Sahib sebagai pengganti kepada sepuluh orang guru. 235 Walaubagaimanapun. Jenis-jenis Puak Dalam Agama Sikh dan Pandangan Mereka Terhadap Panch Kekaar 1. terdapat juga beberapa kumpulan dan puak yang menganggap diri mereka sebahagian dari penganut Sikh. orang Sikh yang tidak mempercayai kepada salah satu atau ketiga-tiga perkara ini. Nota kaki no. mereka tidak dianggap sebagai penganut agama Sikh yang sejati. Setiap puak ini mempunyai pendirian dan pandangan mereka yang tersendiri mengenai Panch Kekaar dan agama Sikh. Antara puak yang dimaksudkan ialah puak Udasis. a. Madya Dr. penulis akan menerangkannya satu persatu dibawah. Mengenai perkara ini. 234 235 Maksud perkataan ini telah dijelaskan sebelum ini dalam bab II. Harbindar Jeet Singh.Singh dan Kaur234 di akhir nama mereka. Sila rujuk hal. walaupun mereka tidak memenuhi ketiga-tiga kriteria di atas. Udasis . Ini bermakna. pengertian penganut Sikh bermaksud seseorang yang mempercayai kepada satu Tuhan. 33.

Op. cit. Op. cit. Mereka merupakan pendakwah Sikh yang bersemangat. cit. Madya Dr. hal. 70 2. mereka tidak mengiktiraf Panch Kekaar yang terdapat dalam agama Sikh yang diamalkan oleh golongan Khalsa. 1421. Loehlin. Loehlin. Justeru. sebaliknya mereka memendekkan rambut dan mencukur janggut mereka. Volume 12. 241 236 237 238 239 240 241 Mahayudin b. Mereka juga masih beramal dengan sistem kasta dalam kegiatan sosial mereka. keagamaan mereka banyak Sehingga kini mereka masih mempunyai salsilah keturunan dengan Guru Nanak dan mereka masih menganggap Guru Granth Sahib sebagai kitab suci mereka. Op. Op.240 sembahyang yang biasa dilakukan loleh golongan Khalsa. Harbindar Jeet Singh. cit. Tujuan mereka berpakaian begini adalah untuk mengelakkan diri mereka dari godaan wanita dan keduniaan. hal. Op. (Prof). mereka tidam menyimpan rambut dan janggut sebagaimana yang dianjurkan oleh sepuluh orang guru. The New Encyclopedia Britannica. 16 C. hal. Yahaya. 102 Temubual dengan Prof. cit. 236 guru yang ketiga. hal. 239 Cara sembahyang mereka juga berbeza sedikit dengan Malahan amalan bercampur aduk dengan ajaran agama Hindu.H.H. 69 Tanpa Pengarang. 238 Walaubagaimanapun. Hj. Namdhari . C. Gobind Singh Mansukhani. hal. 237 Ia muncul pada zaman Guru Amar Das menjadi Puak ini dapat dikenali dengan pakaian mereka yang berwarna kuning di samping mereka membawa bekas air yang dibuat dari buah labu.Udasis adalah puak yang diasaskan oleh anak sulung Guru Nanak yang bernama Baba Sri Chand.

Singha. perbezaan yang ketara di antara mereka dengan Khalsa ialah mereka mempunyai guru-guru mereka yang tersendiri yang berubah-ubah mengikut susunan warisan keluarga. perkampungan yang bernama Pusat gerakan mereka ialah di sebuah berdekatan dengan Ludhiana.Namdhari merupakan satu kumpulan penganut Sikh yang diperkenalkan oleh Baba Balak Singh (1799 – 1861) 242 dan digerakkan oleh Baba Ram Singh (1815 – 1885). jubah dan kalung yang dibuat dari bulu yang berwarna putih. hal. pemujaan terhadap sesuatu benda dan melarang penganutnya meminum arak. Loehlin. hal. 243 Puak ini dapat dikenali dengan mudah. cit. Walaubagaimanapun. 3. Nirankari . Jullundur City. Mereka ini masih lagi berpegang kepada Panch Kekaar sebagaimana yang diamalkan oleh golongan Khalsa. C. Mini Encyclopedia of Sikhism. Op. 77. 70. hal. Op. Herritage of Sikh Culture. 1975. 53. Pritam Singh Gill. India: New Academic Publishing Co. 245 242 243 244 245 H. hal.H. kerana mereka memakai serban. cit. Pritam Singh Gill. 244 Mereka juga menolak sebarang amalan agama yang salah yang telah meresap masuk ke dalam agama Sikh. cit.S. Golongan ini cuba mengembalikan keyakinan penganut Sikh terhadap para guru dan mereka menolak sistem kasta yang terdapat dalam agama Hindu. Op. 53. Bhaini.

251 . 722 Pritam Singh Gill.Nirankari yang diasaskan oleh Baba Dayal Das (1783 -1855) merupakam puak yang mempunyai banyak persaingan dengan puak Namdharis iaitu dari segi pemujaan kepada Tuhan satu yang tidak mempunyai bentuk. Op. hal. Op. Nirankari ini lebih dianggap sebagai sebuah kumpulan reformasi yang menentang sebarang percubaan untuk menggabungkan agama Sikh dengan agama Hindu. Gobind Singh Mansukhani. 246 Namun begitu. (Prof). 250 246 247 248 249 250 Ibid. 247 Puak ini tidak bersetuju dengan konsep Khalsa dan Panch Kekaar sebagaimana puak Udasis. Gerakan ini banyak berpusat di Barat Laut daerah Rawalpindi dan juga Kashmir. guru-guru mereka. Harbindar Jeet Singh. hal. puak ini juga tidak menerima kitab suci Guru Granth Sahib sebagai petunjuk dan guru kerana mereka mempunyai seorang lagi guru mereka yang tersendiri. Op. cit. 4. cit. 248 Mereka juga menganggap Tuhan yang disembah itu sebagai roh sahaja dan mereka tidak menyukai upacara-upacara keagamaan. Akalis Akalis pula merupakan puak yang muncul selepas Perang Dunia I yang berperanan untuk membersih dan mengawal makam dan tempat suci dalam agama Sikh daripada gangguan penjajah British yang menjajah India pada masa itu. Mereka menganggap orang Sikh yang terpengaruh dengan Khalsa adalah penganut Sikh yang ortodox dan jumud. mempunyai guruguru yang sentiasa berubah-ubah dan juga penentangan mereka terhadap ajaran agama Hindu. cit Temubual dengan Prof. 249 Mereka menyeru dan mengajak para pengikutnya supaya berpegang dengan tradisi yang dibawa oleh Selain dari itu. 59 Tanpa Pengarang. Madya Dr. The New Encyclopedia Britannica. Volume 8.

Puak ini juga dikenali dengan nama Nihangs dan muncul sebagai kumpulan militan semasa Guru Gobind Singh menjadi guru yang kesepuluh dan ia dipimpin oleh Bhai Man Singh pada tahun 1704 – 1705. bukan sahaja tidak mengamalkan Panch Kekaar dalam kehidupan mereka. puak ini dianggap sebagai teras ingatan mereka kepada Guru Gobind Singh kepada golongan Khalsa. Ibid. penulis dapat membuat kesimpulan bahawa agama Sikh telah mengalami satu proses perkembangan yang cukup lama untuk sampai kepada bentuk dan ajaran yang dianuti oleh para penganut Sikh hari ini. namun .H. beliau telah memakai pakaian yang berwarna biru yang biasa dipakai oleh orang Islam yang miskin. 71. Pada masa itu. Anggota kumpulan ini biasanya memakai jubah biru kehitaman yang labuh sehingga ke bawah buku lali. Walaubagaimanapun. Walajupun ajaran Guru Nanak menjadi asas dalam agama Sikh. bahkan mereka menganggap orang Sikh yang masih berpegang dengan perkara tersebut sebagai puak yang jumud dan ortodox. Kesimpulan Sepanjang kajian dalam bab ini. Manakala puak Udasis dan Nirankari. kerana warna biru kehitaman yang terdapat pada pakaian mereka melambangkan semasa beliau berjaya melepaskan diri dari tentera Moghul di Macchiwara. hanya Namdhari dan Akalis yang lebih mirip kepada golongan Khalsa dan masih beramal dengan Panch Kekaar. hal. Mereka juga membawa senjata seperti lembing. Serban mereka berwarna biru tua dan kuning serta dilingkungi dengan ‘Chakna’ atau piring besi. cit. 251 252 C. Op. Loehlin. 68 F. 252 Dari keempat-empat puak di atas. hal. pedang dan perisai.

Tuhan dan ajaran agama Sikh itu sendiri. Kalau dari sudut akidah yang merupakan elemen yang terpenting dalam sesebuah agama telah ditiru dan diciplak dari Islam. kara. Di samping itu juga. ketaatan mereka kepada perintah Tuhan. pantang larang dan sebagainya. upacara pahul telah Ini kerana ketaatan dalam mengamalkan kelima-lima lambang itu secara tidak langsung memperlihatkan . Panch Kekaar yang terdiri daripada Kes. maka sudah tentu perkara yang sama turut berlaku dalam aspek-aspek yang lain seperti ibadah.pembaharuan dan perubahan yang berlaku sepanjang pimpinan sembilan orang guru. Oleh sebab itu. penulis dapat membuat rumusan bahawa pengenalan lambang-lambang agama Sikh atau Panch Kekaar sebagai simbol utama penganut Sikh adalah seiring dengan penubuhan golongan Khalsa oleh Guru Gobind Singh pada 26 Mac 1699. Ia bukan sahaja melambangkan identiti agama Sikh tetapi lebih dari itu ia mempunyai hubungan dengan konsep ketuhanan yang menjadi intipati kepada agama tersebut. Dalam bab ini juga. perayaan. Kachera dan Kirpan merupakan pakaian rasmi golongan Khalsa dan ia menjadi kayu pengukur kepada ketaatan mereka terhadap guru-guru. dapat difahami bahawa Panch Kekaar itu berkait rapat dengan golongan Khalsa dan upacara pahul itu sendiri menjadi titik tolak kepada hubungan di antara kedua-dua perkara ini. Dengan ini. Kangha. Ini menggambarkan bahawa agama Sikh adalah agama yang tidak mempunyai satu asas yang kukuh dan tidak mempunyai pendirian yang tersendirii. telah mengubah kedudukan agama Sikh daripada agama yang hanya tertumpu di Punjab kepada agama yang berkembang ke seluruh dunia. dalam ajaran Guru Nanak kita dapati beliau banyak terpengaruh dengan unsur Islam terutamanya dalam konsep akidah dan ketuhanan yang satu serta konsep persamaan sesama manusia.

jelas memperlihatkan betapa eratnya hubungan di antara kedua-dua perkara ini. penulis mendapati dalam kehidupan seharian dan adat resam masyarakat Sikh sama ada yang berkaitan dengan adat kelahiran. Selain dari itu. Di antara kewajipan tersebut ialah mereka perlu mengamalkan Panch Kekaar dalam kehidupan mereka. setiap ahli Khalsa perlu melalui satu upacara baptis atau pahul dan mereka ini bertanggungjawab menunaikan kewajipan yang telah dibebankan ke atas mereka. Mengenai golongan Khalsa pula. namun terdapat beberapa puak yang menganggap mereka juga adalah sebahagian daripada penganut agama Sikh. untuk membalas dendam di atas kematian Guru Arjun dan Gurju Tegh Bahadur yang dihukum bunuh oleh Empayar Moghul dan akhir sekali untuk mengeratkan tali persaudaraan di antara mereka. Golongan Khalsa ini telah dilatih oleh Guru Gobind Singh berorientasikan ketenteraan dan peperangan. Seperkara lagi yang perlu dirumuskan di sini ialah mengenai hubungan puak-puak (sects) yang terdapat dalam agama Sikh. Kriteria yang paling mudah untuk memastikan sama ada mereka itu adalah puak yang sebenar atau sebaliknya ialah melalui .dilakukan sejak anak-anak mereka masih kecil lagi agi memastikan hubungan ini berterusan. adat pertunangan dan adat kematian. Walaupun golongan ini sering menghadapi penentangan dari Kerajaan Moghul. namun ia berjaya menyatupadukan orang Sikh di bawah satu penyatuan dan membentuk tali persaudaraan yang cukup erat di antara mereka. Untuk tujuan tersebut. Walaupun satu puak sahaja yang dianggap betul dan bertepatan dengan ajaran Sikh yang sebenar. penulis dapat membuat kesimpulan bahawa golongan ini mempunyai tiga tujuan asas iaitu untuk membangunkan semangat keberanian dan kepahlawanan.

agama Sikh tetap dianggap sebagai agama rekaan dan segala ajarannya tidak menepati kehendak .pemakaian Panch Kekaar dan juga penggunaan perkataan Singh dan Kaur di akhir nama mereka. Puak-puak yang dimaksudkan itu ialah Udasis. Narankari dan Akalis. Hanya orang yang tertentu sahaja yang mampu berbuat demikian. Walaubagaimanapun. Namdhari. Rumusan yang terakhir sekali yang menarik perhatian penulis sepanjang kajian dalam bab ini ialah mengenai kemampuan Guru Nanak dan guru-guru selepas beliau mengadaptasikan ajaran Islam dan Hindu sehingga lahirnya agama Sikh ini. Tidak semua manusia mempunyai kebolehan untuk menghasilkan satu ajaran baru hasil gabungan dari dua agama dan agama baru ini pula mempunyai pengikutnya yang bertaburan di seluruh dunia. Mereka ini pula mempunyai pandangan yang berbezabeza mengenai golongan Khalsa dan juga Panch Kekaar. Allah Taala.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful