SEJARAH AGAMA SIKH PROF. MADYA DR. KHADIJAH MOHD KHAMBALI @HAMBALI B.

SEJARAH AGAMA SIKH Agama Sikh atau Sikhism adalah agama yang diasaskan oleh seorang Hindu yang berasal dari suku kaum Bedi yang bernama Guru Nanak Dev Ji.34 Ia banyak dianuti oleh orang India terutamanya di Punjab, India sejak abad ke-15 yang lalu. Kini mereka sudah bertaburan di seluruh dunia dan telah membentuk masyarakat mereka di negara-negara seperti Eropah, Amerika dan Kanada. Mereka juga terdapat di negara-negara selatan Asia seperti Malaysia, Singapura, Thailand, Hong Kong, Burma, Indonesia, Pilipina, Iran, Afghanistan dan di negara-negara timur tengah seperti di Dubai dan Oman. 35 Mengenai asal usul perkataan Sikhism, ada beberapa pendapat. Menurut The Encyclopaedia of Sikhism, ia berasal dari bahasa Pali iaitu Sekha yang bermaksud “pelajar”.36 Menurut The Encyclopaedia Britannica, ia juga diambil dari bahasa Pali, tetapi dari perkataan Sikkha yang bermaksud “pengikut”.37 Walaubagaimanapun, menurut Dictionary of Islam, perkataan ini berasal dari perkataan Punjabi iaitu Sikh atau Sikha dan ia juga berasal dari bahasa Sanskrit iaitu Sishya yang bermaksud “penganut” atau ”pengikut”.38 Berasaskan maksud istilah Sikh tersebut, dapat dirumuskan bahawa agama Sikh adalah agama para pengikut atau penganut yang mempelajari dan sekaligus menjalani serta mempraktikan segala bentuk ajaran Guru Nanak sebagai pengasas utama dan Guru-guru agama Sikh yang sepuluh.39
34 35

Khuswant Singh, Hymns of Guru Nanak, India: Sangam Books, Orient Longman Ltd, 1969, hal 1. Tanpa pengarang, Questionnaire on Sikh Religion, Perak: Khalsa Diwan Malaysia, 1999, hal 1. 36 Harbans Singh, The Encyclopaedia of Sikhism, Patiala: Punjabi University, Vol 2, 1995, hal 197. 37 Tanpa pengarang, The New Encyclopaedia Britannica, Chicago: University Chicago, Vol 27, 1993, hal 284. 38 Thomas Partick Hughes, Dictionary of Islam, New Delhi, India: Cosmo Publications, 1982, hal 583. 39 Perkara ini dibahaskan selanjutnya dalam halaman 30 dan seterusnya.

Kalau dilihat kepada sejarah kelahirannya, kepercayaan dan ajaran agama Sikh banyak dipengaruhi oleh ajaran yang dibawa oleh seorang reformis yang bernama Kabir.40 Beliau adalah seorang yang bijak dan telah banyak mempelajari ajaran Islam dan Hindu. Namun, perkara yang paling menarik minat beliau ialah ajaran yang dicetuskan oleh seorang penyair yang bernama Ramanand. Selepas beliau mengkaji ajaran ini, akhirnya Kabir mencipta satu ajaran baru dan kemudiannya beliau menyusun sajak-sajak mengenai ajaran tersebut. Selepas kematian Kabir, segala ajarannya disusun pula oleh para pengikutnya di dalam sebuah buku yang diberi nama Bijak.41 Asas-asas pemikiran dan ajaran Kabir ini telah dijadikan panduan oleh Guru Nanak dalam usaha mencipta agama Sikh. Beliau sering menghabiskan masa lapangnya di dalam hutan untuk bertafakur dan berfikir tentang kehidupan serta kebenaran ajaran yang disampaikan oleh Kabir. Dalam tempoh berkenaan, Guru Nanak dikatakan telah menerima wahyu dari Tuhan.
42

Selepas bertapa

selama tiga hari di dalam gua, akhirnya Guru Nanak keluar dan menyampaikan ajarannya kepada orang ramai iaitu “Tidak ada Hindu dan tidak ada Muslim”.43
40

Nama penuh beliau adalah Kabir Das dan beliau hidup di abad yang ke-15 yang lalu. Perkataan Kabir yang berasal dari bahasa Arab bermaksud ‘besar’ dan Dasa yang berasal dari bahasa Sanskrit pula bermaksud ‘hamba’. Beliau dianggap seorang sufi dan suci di zaman pertengahan India dahulu dan mempunyai karangan yang paling banyak di dalam Guru Granth Sahib, kitab suci agama Sikh. Lihat The Encyclopaedia of Sikhism, Vol 2, hal 403. 41 H.O.K Rahmat H.S (Dr), Op.cit, hal 309 & 311. Ajaran yang dibawa oleh Kabir ini merupakan ajaran yang diperkenalkan oleh Pergerakan Bhakti. Pergerakan ini merupakan pergerakan yang mementingkan tema cinta antara manusia dan Tuhan dalam karya-karya mereka. Pergerakan ini dipopularkan oleh Ramanuja, seorang Brahmin dari India Selatan dan beliau telah mengembara ke seluruh India pada abad ke-11 untuk mengembangkan ajaran pergerakan tersebut. Pergerakan ini dipopularkan pula di Banares oleh Ramanand iaitu anak murid kepada Ramanuja. Ramanand mempunyai anak murid termasuklah Kabir yang dianggap sebagai seorang Hindu oleh orang Hindu dan sebagai seorang Muslim oleh orang Islam. Ajaran Kabir ini telah mempengaruhi Guru Nanak sehingga ia dijadikan asas dalam pembinaan agama Sikh. Lihat M. Rajantheran, S. Manimaran, Perayaan Orang India, Kuala Lumpur: Penerbit Fajar Bakti, 1994, hal 98. 42 Mahayudin b Hj. Yahaya, Ensiklopedia Sejarah Islam, Bangi: UKM, Jld V, 1989, hal 1420 & 1421. 43 Tanpa pengarang, Al-Mawsa’ah al-Mayassarah fi al-Adyan wa al-Madhahib al-Mu’asirah, Cet 2, Riyad: Al-Nadwah al-Alamiyyah li al-Syabab al-Islamiy, 1979, hal 283.

Agama Sikh diasaskan kepada ajaran Guru Nanak dan sepuluh orang guru. Ini memberi maksud bahawa agama Sikh adalah agama yang menyeru para

penganutnya supaya mempercayai kepada setiap ajaran yang dibawa oleh sepuluh orang guru.
44

Selepas kematian Guru Gobind Singh iaitu guru yang ke

sepuluh, tidak ada lagi guru yang dilantik. Oleh itu, kitab suci agama Sikh iaitu Guru Granth Sahib dan golongan Khalsa telah dianggap sebagai pengganti kepada sepuluh orang guru.45 Dari segi tujuannya pula, agama Sikh telah diperkenalkan oleh Guru Nanak kerana memprotes dasar kuku besi agama Brahman dan sistem kasta serta ajaran Hindu yang melampau. Agama Sikh menekankan masyarakat.46 konsep keadilan sosial dan persaudaraan sejagat serta menghapuskan semangat kepartian dan kefahaman karut yang terdapat dalam

Selepas kematian Guru nanak (1538), segala ajaran Sikh telah diambil alih oleh sembilan orang guru iaitu Guru Angad (1539-1552), Guru Amar Das (15521574), Guru Ram Das (1574-1581), Guru Arjan (1581-1606), Guru Har Gobind (1606-1644), Guru Har Rai (1644-1661), Guru Har Krishnan (1661-1664), Guru Tegh Bahadur (1664-1675) dan Guru Gobind Singh (1675-1708).47
44 45

Joesoef Sou’yb, Agama-Agama Besar Dunia, Jakarta: Pustaka al-Husna, 1983, hal 144. Gobind Singh, The Quintessence of Sikhism, Amritsar: Shiromani Gurdwara Parbandhak Committee, 1958, hal 1. 46 Mahayudin b Hj. Yahaya, Op.cit, hal 1420. 47 Thomas Patrick Hughes, Op.cit, hal 591.

Berdasarkan senarai jangka masa kehidupan guru-guru agama Sikh di atas, jelas menunjukkan bahawa agama Sikh telah berada di bawah pimpinan sepuluh orang guru selama 204 tahun iaitu bermula dari tahun 1504 sehingga 1708. Zaman ini dianggap sebagai zaman kegemilangan agama Sikh kerana orang Sikh dapat hidup dalam suasana persaudaraan dan saling hormat menghormati di antara satu sama lain. 48 Sepanjang pimpinan sembilan orang guru selepas Guru Nanak, agama Sikh banyak terdedah kepada perubahan dan perkembangan. Setiap guru yang

Di dalam Sri Harimandar Sahib ini dan semua gurdwara atau rumah . Antara pembaharuan yang dilakukan ialah penggunaan perkataan Singh yang bermaksud singa bagi orang lelaki dan Kaur bermaksud puteri bagi yang perempuan dihujung nama mereka masing-masing. Amritsar: The Shiromani Gurdwara Parbandhak Committee. 51 Teja Singh. Antaranya ialah Adi Granth yang merupakan kitab suci agama Sikh yang ditulis oleh guru kelima iaitu Guru Arjan.t. Perkataan Harimandar terdiri dari dua perkataan iaitu ‘Hari’ yang bermaksud Visnu atau tuhan dan ‘Mandar’ yang bermaksud rumah. Sri Harimandar Sahib49 yang menjadi tempat ibadat yang terbesar bagi orang Sikh dibina di Amritsar50 oleh Guru Ram Das dan Khlasa yang dianggap sebagai golongan suci dalam agama Sikh telah diperkenalkan oleh Guru Gobind Singh. membuat pembaharuan yang begitu ketara dalam agama Sikh. t. The Religion of the Sikh Gurus. Kemudian ia dikemaskini oleh Guru Gobind Singh dan diberi nama baru iaitu Guru Granth Sahib. merupakan guru yang bertanggungjawab 48 49 Ibid. Kirpan.52 Beliau juga telah membentuk sebuah kumpulan penganut setia agama Sikh yang dipanggil Khalsa yang bererti benar. maka mereka perlu menghormati ‘the five ‘K’s’ ataupun lima lambang54 iaitu Kes. Dengan ini Harimandar bermaksud Rumah Tuhan.51 Guru yang kesepuluh iaitu Guru Gobind Singh. Kangha.meminpin agama Sikh telah membuat perubahan yang tersendiri sehingga terdapat ajaran-ajaran dalam agama Sikh yang tidak pernah disampaikan oleh pengasasnya iaitu Guru Nanak. Kachera dan Kara. 50 Amritsar terdiri daripada perkataan ‘Amrit’ yang bermaksud madu dan ‘Sar’ yang bermaksud kolam. Amritsar dianggap sebagai kota suci bagi penganut agama Sikh dan di sana terdapat Sri Harimandar Sahib iaitu tempat ibadat agama Sikh yang paling terkenal.53 Untuk membuktikan kesetiaan dan kebenaran mereka terhadap agam Sikh dan juga Khalsa. hal 1-3.

Vol 2. Perkataan Singh berasal dari bahasa Sanskrit iaitu Simha yang bermaksud Singa. Gurdwara ini mempunyai dua fungsi iaitu tempat untuk membaca kitab suci Guru Granth Sahib dan yang kedua ialah sebagai tempat sembahyang samada secara individu ataupun kumpulan.cit.Op. Mengikut kebanyakan ahli sejarah. ia tidak dianggap sebagai buku biografi biasa. orang Sikh menjalankan upacara-upacara keagamaan agama mereka. Ugama Sikh. hal 29. 53 Major C.58 C. I.57 perayaan mengingati penderitaan Guru Arjan yang bertanggungjawab dalam penyusunan kitab Guru Granth Sahib dan beberapa perayaan yang lain.A. Ini kerana.H Buck. hal 153.cit. Negeri Sembilan: Chang Litho Press. hal 166. golongan tentera Hindu seperti Rajputs dan Gurkhas juga meletakkan perkataan ini diakhir nama mereka sebagai nama keluarga. Antara perayaan yang utama ialah Hari Baisakhi Mela iaitu perayaan yang disambut pada 13 April setiap tahun untuk mengingati jasa Guru Gobind Singh yang telah menubuhkan golongan Khalsa pada tahun 1699. semua penganut agama Sikh mempunyai perkataan Singh.56 52 Joesoef Sou’yb.cit. Op. Namun. 54 Sikh Naujawan Sabha. Di Amritsar ini juga. Selepas upacara tersebut berjaya dijalankan dan terbukti keberanian mereka untuk mempertahankan agama Sikh. tidak semestinya mereka itu adalah penganut Sikh. 1969. Namun. 55 Gurdwara adalah nama yang diberikan kepada rumah-rumah sembahyang bagi penganut agama Sikh. kedua-dua perkataan ini diperkenalkan oleh Guru Gobind Singh selepas upacara pahul dijalankan ke atas para penganut Sikh yang bertujuan untuk menguji keberanian dan kesanggupan mereka mempertahankan diri dan agama dari serangan musuh. Gurdwara ini dapat dikenali dengan adanya Nishan Sahib atau bendera Khalsa yang berwarna kuning atau biru. tidak ada berhala dan kitab suci Guru Granth Sahib akan dibaca dalam gurdwara55 ini dengan irama dan nada yang merdu dan menarik. tetapi lebih kepada hagiografi iaitu buku mengenai riwayat hidup seseorang yang dianggap suci. Begitu juga dengan perkataan Kaur yang telah digunakan oleh wanita Sikh dan golongan wanita tentera Hindu diakhir nama mereka. maka Guru Gobind Singh menganugerahkan kepada mereka gelaran Singh yang bermaksud Singa dan Kaur yang bermaksud puteri atau Singa betina sebagai lambang keberanian dan penghargaan kepada mereka. Op.ibadat agama Sikh. Lihat The Encyclopaedia of Sikhism. Selain dari orang Sikh. Kamunculan buku ini bukanlah atas arahan dan kehendak Guru Nanak. ia mempunyai perbezaan dengan Singh yang digunakan oleh orang Sikh. secara lebih tepatnya ia merujuk kepada bilik yang dikhususkan untuk guru kerana perkataan gurdwara itu sendiri bermaksud bilik guru. kerana beliau sendiri tidak pernah meminta . hal 146. Namun. RIWAYAT HIDUP GURU NANAK Kisah-kisah mengenai kehidupan Guru Nanak banyak tercatat didalam buku riwayat hidup yang dipanggil Janam Sakhis.

Op. Guru Nanak telah digambarkan oleh para pemujanya sebagai seorang yang mempunyai personaliti dan pemikiran yang unik. beliau akan terus memuji Tuhan. Dalam gurdwara tidak ada berhala keranamenurut konsep ketuhanan dalam agama Sikh. Ada yang mengatakan beliau dilahirkan pada 15 Kartik (November) 1469 di Talwandi Rai Bhoi (kini dipanggil Nankara Sahib) di daerah Punjab. Apabila disentuh dengan tiba-tiba. New Delhi: Kapur Printing Press. mati dan tidak layak dianggap sebagai tuhan.59 56 H. Pakistan. Ketika berumur lima tahun. History of Sikh Gurus.64 Semenjak kecil.(Dr). 58 D.60 Ayah beliau bernama Mehta Kalu dan merupakan seorang penganut agama Hindu dari suku kaum Bedi dan berkasta Kshatriya. 59 Hari Ram Gupta.cit. beliau adalah seorang budak yang cantik. Sekiranya berhala dianggap sebagai Tuhan. 57 Archer. Walaubagaimanapun. hal. a.S.62 Sejak dari kecil lagi. New York: Russel and Russel.cit. 1973. Kelahiran Guru Nanak Para ahli sejarah agama Sikh berselisih pendapat mengenai tarikh lahir sebenar Guru Nanak. Byron Evans (Dr). Tenggara Lahore. Tuhan adalah bersifat universal. maka ia bertentangan dengan konsep asal ketuhanan yang terdapat dalam agama tersebut.pengikutnya atau sesiapa pun menulis mengenai riwayat hidup beliau. Op. 1971.63 Beliau telah menunjukkan beberapa ciri keistimewaan yang menyerlahkan kehebatan dan keagungannya. beliau telah mula bertanya mengenai tujuan hidup manusia. Bahkan para pengikut Guru Nanak dan Guru Angad juga tidak pernah berbuat demikian. Ini kerana berhala itu bertempat. The Sikhs. mudah tersenyum dan disayangi oleh semua orang. Guru Nanak merupakan kanak-kanak yang mempunyai pemikiran yang cepat matang.O. ada diantara mereka yang berpendapat bahawa Guru Nanak dilahirkan pada 15 Baisakh (April) 1469 dan tarikh inilah yang disepakati oleh kebanyakan ahli sejarah.65 . hal 22. hal 315. hal 21.K Rahmat H.61 Semasa kecil. tidak bertempat dan tidak mati.

64 Gobind Singh.cit.60 61 Ibid. Op. Ganda Singh (Prof). pekerjaan ini tidak menarik minat beliau kerana beliau lebih berminat untuk menjadi seorang reformasi atau nabi. Kemudian kakak beliau . membolehkan beliau mendapat pekerjaan di Vaishya Khatti. Op. hal 31. Singapore: Singapore Sikh Missionary Tract Society.69 Walaubagaimanapun.67 Semasa Guru Nanak berusia tujuh tahun. Khushwant Singh. Amritsar: Chief Khalsa Diwan. Op. Guru Nanak. 63 Ganda Singh (Prof).cit.cit. perkahwinan tersebut tidak mengubah pendiriannya mengenai soal-soal kehidupan sehingga berlaku pergeseran antara Guru Nanak dengan ayahnya.70 66 67 Hari Ram Gupta. Kemudian beliau belajar membaca dan menulis di Devnagri dengan Brahmin. Namun. hal 30 68 Ganda Singh (Prof). beliau telah berkahwin dengan Sulakhani dan memperolehi dua orang putera iaitu Sri Chand pada tahun 1491 dan Lakhmidas pada tahun 1496. Guru Nanak mula belajar metematik melalui ayahnya di Lande Mahajani. 62 Khushwant Singh. 69 Hari Ram Gupta. pendirian beliau masih tidak berubah.68 Pada tahun 1487 iaitu ketika berumur dua belas tahun. The Book of the Ten Masters.cit. Op. t. Op. beliau mendapat pendidikan di sebuah kampung bernama Upadhyaya dalam bidang bahasa Sanskrit dan matematik. hal 1. hal 37. seterusnya mempelajari bahasa Parsi dan Arab dengan Maulvi. Vol 1. Op. hal 19. hal 1. hal 1. A History of the Sikh. b.t. 1963. 1940. New Delhi: Oxford University Press. Dengan pengetahuan ini. hal 1.66 Beliau menunjukkan minat terhadap pelajarannya dan menghabiskan masanya untuk berbincang dengan orang-orang alim dan kadangkadang belajar secara bersendirian. His Life and Teachings.cit.cit. Pendidikan Dari segi pendidikan pula. Walaubagaimanapun. 70 Ibid Ayahnya telah cuba mendapatkan pekerjaan untuknya sebagai seorang peniaga. hal 30. 65 Puran Singh (Prof).

Kemudian gandum dan bijian itu akan dibahagi-bahagikan kepada orang ramai semasa beliau dalam perjalanan pulang. hal 39.73 Mereka berdua telah pergi ke bandar-bandar dan menyanyi serta memujimuji Tuhan. Akhirnya beliau bertapa di dalam sebuah gua dan pada hari yang ketiga. Na koi Musalman” yang bermaksud “Tidak ada Hindu dan tidak ada Muslim”. Beliau juga pernah pergi ke Mekah. Beliau dilahirkan di Talwandi Rai Bhoe Ki. beliau keluar sambil menyampaikan ajarannya iaitu “Na koi Hindu. namun hati beliau sentiasa tidak tenteram dan beliau menghabiskan masa yang terluang dengan menyanyi dan memuji Tuhan.75 Pengembaraan beliau telah mengambil . Madinah dan Baghdad bersama Guru Nanak. Beliau semakin kerap mengembara untuk menyebarkan ajaran dan agama barunya kepada orang ramai. Mardana merupakan pengikut pertama dan juga rakan yang mempunyai minat yang sama dengan Guru Nanak. telah mendapatkan pekerjaan untuk Guru Nanak sebagai seorang akauntan di Daulat Khan Lodis Modikhana. Keadaan ini berterusan selama tujuh tahun. 73 Ibid. Op.71 Pada masa yang sama di Talwandi.cit. Walaupun beliau telah bekerja di sana dengan jujur.telah membawa beliau tinggal bersamanya di Sultanpur. kegiatan dan aktiviti yang dilakukan bersama Mardana ini masih tidak dapat memberi ketenangan kepada beliau. beliau diberi gelaran sebagai guru yang pertama dalam agama Sikh.74 71 72 Khushwant Singh. terdapat seorang pengubah lagu Muslim bernama Mardana.72 Kerja beliau adalah menyanyi dan memainkan alat muzik dari rumah ke rumah dan dari kampung ke kampung sambil meminta gandum dan bijian dari orang ramai. bandar kelahiran Guru Nanak pada tahun 1459 iaitu sepuluh tahun sebelum kelahiran Guru Nanak. Pengembaraan Guru Nanak Guru Nanak menganggap dirinya sebagai guru kepada seluruh manusia. Suaminya yang bernama Jairam. Namun begitu. Bermula dari saat itulah. c. hal 31. 74 Ibid.

ketika beliau Sikh Naujawan Sabha. hal 1.masa selama dua belas tahun.80 Para pengikut agama Sikh tidak menghadapi sebarang kesukaran untuk memahami ajaran Guru Nanak.cit.cit. Op. kerana ajaran-ajaran beliau yang kebanyakannya berbentuk bidalan dan ucapan telah dijelaskan oleh guru-guru selepasnya dan . Op. kawasan Pergunungan Himalaya dan Asia Barat.79 75 76 Guru Nanak wafat di Kartarpur dalam wilayah Punjab pada 23 September 1539.cit. Ajaran ini akhirnya disempurnakan oleh guru kesepuluh dan guru yang terakhir iaitu Guru Gobind Singh. hal 148. hal 34. 3. hal 41. Guru Nanak telah memberi penekanan kepada lima perkara iaitu Gian (nyanyian untuk Tuhan). Beliau juga dikatakan pernah pergi mengerjakan haji di Mekah dan Madinah. Dan (kebajikan untuk semua). hal 41.cit. Antara tempat yang dilawatinya ialah Barat Daya Punjab.78 berumur 70 tahun. Op. Ishnaan (Pembersihan tubuh badan dengan mandi pada waktu pagi). 79 Joesoef Saou’yb. 78 Hari Ram Gupta. 77 Khushwant Singh. Op. sebelah Timur dan Selatan India. Sri Lanka. Op. Sewa (Pertolongan sesama manusia) dan Simran (Pengulangan nama Tuhan secara berterusan da melakukan sembahyang kepada Tuhan). Hari Ram Gupta. Namun ajaran-ajaran ini mula mengalami perubahan dan disusun secara sistematik oleh sembilan orang guru selepas beliau.76 Guru Nanak juga telah pergi ke Baghdad dan di sini beliau telah menghabiskan masanya bersama orang-orang miskin.cit. Ajaran Guru Nanak Keseluruhan ajaran Guru Nanak menjadi kerangka kepada ajaran agama Sikh. Ulasan terhadap perkara ini telah diterangkan dalam bab 1. d. Sila lihat hal 3 pada nota kaki no.77 Sepanjang misi pengembaraannya.

tuhan yang disembah oleh orang Hindu. Konsep ketuhanan yang dimaksudkan oleh Guru Nanak ini sama ada ditujukan kepada Allah.81 Antara ajaran Guru Nanak yang menjadi panduan dan prinsip kepada para pengikut Sikh ialah Tuhan yang satu. t. ia tidak mati dan tidak mempunyai anak.cit.82 80 81 Ganda Singh (Prof). Tuhan yang disembah oleh orang Islam ataupun Vishnu atau Rama. Tuhan yang Satu Pokok ajaran yang paling utama dalam agama Sikh ialah konsep Tuhan yang satu. penentangan terhadap sistem kasta dan penyembahan kepada benda karut. tuhan yang satu ini bersifat universal.83 Walaubagaimanapun. 82 Harbans Singh. Amritsar: The Shiromani Gurdwara Parbandhak Committee. persaudaraan sesama manusia. hal 9. Op.84 . Ibid. i.dipraktikan oleh mereka. Lagipun semua ajaran ini terdapat dalam kitab suci agama Sikh iaitu Guru Granth Sahib yang ditulis oleh Guru Arjan. ia juga berkuasa dan pemurah terhadap makhluknya.t. Guru Nanak menerangkan bahawa Tuhan adalah satu dan berperanan sebagai pencipta. berkuasa melakukan sesuatu tanpa mengira tempat. The Heritage of the Golden Temple. tidak bertempat dan mempunyai kuasa yang tidak terbatas. hal 32. masa dan keadaan.

sifat yang sentiasa beliau kaitkan dengan Tuhan dalam agama Sikh ialah Sat Kartar atau Sat Nam. Ia biasanya diterjemahkan sebagai nama. nama Tuhan Nam telah ditukar kepada nama Wahiguru yang bermaksud seruan terhapad Tuhan dan ia mempunyai makna yang hampir sama dengan perkataan Subhanallah yang terdapat dalam Islam. 85 Geoffrey Parrinder. hal 16. para penganutnya disuruh menyayangi Tuhan. semua manusia adalah sama tanpa mengira pangkat.Agama Sikh mendakwa agama mereka sama dengan agama-agama lain iaitu mempercayai kepada Tuhan yang satu. Dalam agama Sikh. Mereka dapat menyayangi Tuhan apabila mereka membuang terlebih dahulu sifat ego dan menyayangi sesama manusia. Oleh kerana kesukaran inilah. Walaubagaimanapun. beliau tidak dapat lari dari mengambil unsur-unsur dari kedua-dua agama tersebut disebabkan masalah yang telah disebutkan diatas. Persamaan sesama manusia Menurut Guru Nanak. Mencintai Tuhan dalam agama Sikh bermakna mencintai makhluk ciptaan Tuhan. darjat dan kekayaan. 1964. Wujudnya pelbagai gambaran mengenai Tuhan adalah kerana manusia itu sendiri tidak mampu untuk menyifat dan menceritakan perihal Tuhan.88 . selepas agama Sikh mengalami proses evolusi.87 ii. hal 34.cit. Op. tidak ada individu atau golongan yang boleh menikmati kekayaan. 84 Harbans Singh.86 83 Gurun Nanak merupakan seorang penganut Sikh yang berpegang teguh kepada konsep ketuhanan yang satu dan beliau tidak menerima sebarang kompromi dalam soal ini. Namun. hal 58. Beliau juga tidak mengiktiraf golongan paderi atau orang-orang suci dalam agama Sikh. maka beliau menggunakan pelbagai nama untuk Tuhan sama ada yang digunakan oleh orang Islam mahupun Hindu. kerana Tuhan tidak mempunyai rupa dan bentuk. Pada peringkat awal. Kenyataan Guru Nanak bahawa tidak ada Hindu dan tidak ada Islam adalah untuk menunjukkan bahawa agama Sikh itu adalah agama yang berlainan dengan kedua-dua agama tadi. 86 Sikh Naujawan Sabha. Beliau percaya bahawa kekuasaan Tuhan tidak dapat dihurai dan dijelaskan. nama Tuhan dalam agama Sikh dipanggil Nam. Dalam kehidupan bermasyarakat. Tetapi dari segi ketuhanan. kedudukan sosial dan mendapat pelajaran serta hak yang istimewa.85 Nama Tuhan yang paling dimuliakan oleh mereka ialah Sat Nam yang bermaksud “Yang Maha Benar”. tetapi pada hakikatnya ia mempunyai makna yang lebih luas iaitu pemujaan terhadap Tuhan.cit. Mereka menamakan tuhan mereka Wahiguru yang bermaksud “Tuhan Yang Menakjubkan”. London: Pan Books Ltd. The World’s Living Religions. Op. Nama ini terdapat dalam kitab Guru Granth Sahib di setiap bahagian dan pada ayat pertama kitab suci ini.

Op. Tubuh badan manusia adalah digunakan untuk beribadat kepada Tuhan. Penolakan terhadap kepercayaan karut Menurut Guru Nanak. hal 22. penganut Islam dan Bala yang beragama Hindu dengan layanan yang sama untuk menunjukkan bahawa tidak ada perbezaan di antara orang Islam dan orang Hindu. 89 Gobind Singh.89 87 88 Gobind Singh.cit. Op. Ibid.cit. pengasingan dari masyarakat dan penyiksaan bukanlah cara untuk mendapatkan ilmu dan ia merupakan kepercayaan yang karut. hal 5.92 Oleh itu. iv. hal 4. perbezaan agama tidak boleh dijadikan alasan untuk menafikan hak persamaan di antara manusia. segala kepercayaan dan perbuatan yang karut dan sia-sia amat dilarang oleh beliau. Oleh sebab itulah. Guru Nanak melayan dua orang rakan beliau iaitu Mardana.Bagi Guru Nank. iii. zuhud.90 Beliau juga melarang penganutnya menyembah berhala kerana ia adalah perbuatan yang siasia.91 Selain daripada itu. Penolakan terhadap sistem kasta . hukuman yang dibuat oleh seseorang ke atas dirinya sendiri sebagai tanda penyesalan dianggap oleh Guru Nanak sebagai satu perbuatan yang menyiksa tubuh badan. kehidupan yang sederhana tanpa kemewahan.

tinggi dan rendah berdasarkan kelahiran. Dalam sistam ini.cit.93 90 91 Khushwant Singh. hal 41. a. Guru Amar Das (1552-1574) dan Guru Ram Das (1574-1581) lebih cenderung untuk mengikuti ajaran-ajaran yang disampaikan oleh Guru Nanak dan mereka lebih bertolak ansur terhadap musuh-musuh mereka. pembahagian masyarakat India diasaskan kepada sistem kasta. hal 93. kerana agama Sikh berada di bawah pimpinan sepuluh orang guru selama 204 tahun. Secara umumnya. sudah tentu terdapat pelbagai perubahan ini. Agama Sikh tidak mempercayai kepada kasta. hal 66. Ugama-Ugama Dunia.cit. D. Dalam jangka masa ini. hina. Guru Arjan Dev (1581-1606) dan tahap selepasnya. 93 Ibid. perkambangan agama Sikh dapat dilihat dari dua tahap yang berbeza iaitu tahap sebelum pimpinan Guru yang kelima. Op.Di zaman Guru Nanak. Mohd Fauzi Hj. bukannya bergantung kepada amalan. Awang. hal 68. 92 Hari Ram Gupta. 1971. kerana menurut Guru Nanak. Guru Nanak memberi penekanan kepada penganut Sikh supaya mereka menjadikan rumah mereka sebagai tempat untuk berbakti kepada orang lain. seseorang itu dianggap mulia dan hina. kita dapat melihat pembaharuan yang dilakukan oleh setiap guru agama Sikh dan perbezaanya dengan zaman Guru Nanak. baik atau buruk seseorang itu. Kelantan: Pustaka Aman Press. kecintaan seseorang kepada Tuhan merupakan kriteria utama untuk menilai sama ada mulia. PERKEMBANGAN AGAMA SIKH Perkembangan agama Sikh cukup menarik untuk dikaji.94 . Sebelum Guru Arjan Dev Guru-guru sebelum Arjan Dev iaitu Guru Angad (1539-1552). Op.

Guru Angad yang telah dilantik menjadi guru yang kedua telah melakukan beberapa pembaharuan dalam agama Sikh. Untuk mengimbangi kekuatan puak Udasis. hal 189. beliau telah mengubah abjad bahasa Lande dan memberi bentuk yang baru kepada Gurmukhi dalam bahasa Sanskrit. hal 136. New Delhi: Army Educational Stores. Hopfe. Udasis berasal dari perkataan Udas yang bermaksud seseorang yang menolak dunia. .102 Sistem ini diperkenalkan untuk mengatasi masalah kerenggangan di antara kumpulan Sangat dengan guru.cit. Selain dari itu. kerana akan berlaku kesilapan ketika membaca dan memahaminya.103 96 97 Beliau juga telah mencipta sejenis abjad yang dipanggil Gobind Singh Mansukhani. Gurmukhi bermaksud sesuatu yang datang dari mulut para guru.99 Semasa pimpinan Guru Amar Das. Beliau telah menolak kepimpinan Guru Angad dan menubuhkan satu puak lain bernama Udasis. Aspects of Sikhism. Untuk itu. beliau juga telah membuat pembaharuan dengan mengadakan pertandingan gusti. telah berlaku perebutan kuasa di antara beliau dengan anak sulung Guru Nanak yang bernama Sri Chand. Guru Angad telah memberi penekanan terhadap institusi keluarga yang dipanggil Grasth Tharam. Bahasa yang digunakan dalam sajak ini adalah bahasa yang kasar dan susah untuk difahami. Walaupun Sri Chand adalah seorang yang tidak mempunyai cita-cita yang tinggi. Guru Angad adalah guru yang bertanggungjawab mengumpul sajak-sajak Guru Nanak yang asalnya ditulis dalam bahasa penduduk Lande Mahajani. Op. Guru Angad berpendapat bahawa sajak-sajak Guru Nanak yang ditulis dalam bahasa ini akan memberi kesan yang tidak baik kepada orang ramai. New York: Mac Millan Publishing Company. Religions of the World.96 Gurmukhi. Dengan tepatnya ia menerangkan kecenderungan dan sifat semulajadi Sri Chand. agama Sikh memperolehi keseimbangan dari segi identiti melalui penubuhan Sangat98 dan Pangat. 95 Khushwant Singh. Pada masa pimpinan beliau.95 94 Lewis M. beliau mengambil langkah Beliau juga telah memperkenalkan satu membina semula identiti yang telah hilang dengan menubuhkan Langgar100 dan memperbaiki ajaran agama Sikh. hal 49. 1991. namun dia menganggap dirinya lebih berhak dari Guru Angad untuk menjadi guru yang kedua. 1982.101 sistem yang dipanggil sistem Manji.97 Sepanjang pimpinan Guru Nanak dan Guru Angad. sukan dan aktiviti-aktiviti bagi meningkatkan kecergasan para pengikutnya.

hal 137. Translator: Abraham. 100 Langgar bermaksud dapur awam. Op. Beliau merupakan orang yang bertanggungjawab menyusun kitab suci agama Sikh iaitu Guru Granth Sahib pada tahun 1604. penganut Sikh dilatih untuk memberi dan menyediakan makanan percuma sesama mereka berdasarkan persamaan tanpa mengira kedudukan dan pangkat. Mereka juga berperanan sebagai perantaraan di antara guru dan kumpulan Sangat. hal 167. Selepas Guru Arjan mengambil alih pimpinan agama Sikh daripada ayahnya Guru Ram Das pada tahun 1581. Lihat Sikh Rehat Maryada in Korean (A Guide to the Sikh Way of Life). Sikh Rehat Maryada. penganut Sikh dikehendaki memberi penerangan mengenai sajak puji-pujian terhadap guru. Ia diperkenalkan oleh Guru Amas Das dan mempunyai hubungan dengan Langgar dalam urusan memberi makanan kepada orang ramai. Selain dari itu. Ia juga bertindak sebagai wakil guru dalam daerah mereka masing-masing. Tugas Langgar ini ialah memasak makanan dan mengurus dalam soal perkhidmatan. Lihat Gobind Singh Mansukhani. Aspects of Sikhism. beliau telah membina sebuah gurdwara yang besar di Amritsar yang dipanggil Sri Harimandar Sahib pada tahun 1577. Is adalah satu bentuk perkhidmatan yang juga diperkenalkan oleh Guru Amar Das untuk menghapuskan perbezaan kasta yang wujud dalam agama Hindu. Ibid. 1991. Original Punjabi Book. berlaku satu perubahan terhadap taraf sosial dan kehidupan orang Sikh..t. Melalui Langgar ini. Beliau juga telah menyusun semula sistem Manji dan menukar namanya kepada nama baru iaitu Massand. Kitab yang mengandungi ajaran keempat-empat guru sebelumnya ini juga merupakan lambang perubahan dalam kehidupan orang Sikh. kepercayaan dan taraf hidup digalakkan untuk menyertai penubuhan ini. hal 1. 102 Manji bermaksud buaian. Guru Ram Das telah menjadikan jawatan guru sebagai jawatan warisan. Para pendakwah Sikh menggunakan buaian ini untuk duduk sambil menyampaikan syarahan kepada orang ramai. hal 165. jantina. Dalam sistem Manji. Hoffman & Associates Ltd. Apabila Guru Ram Das mengambil alih pucuk pimpinan agama Sikh. Op. Selepas Guru Arjan Dev Zaman selepas Guru Arjan dianggap sebagai zaman perkembangan dan kegemilangan agama Sikh. Langkah-langkah yang diperkenalkan oleh Guru Ram Das ini telah dapat menyatupadukan orang Sikh. hal.104 b. Semua manusia dari pelbagai kasta.105 . Wong. 99 Pangat bermaksud kumpulan manusia yang berada di atas garisan.98 Sangat merupakan sebuah pertubuhan pemikir agama Sikh yang telah ditubuhkan oleh Guru Nanak. Pertubuhan ini berpegang kepada prinsip persaudaraan sejagat dan konsep pemujaan kepada Tuhan.cit. 101 Teja Singh. Op. t.cit.cit. Lihat Gobind Singh Mansukhani.

Penganut Sikh digalakkan menggunakan kekerasan terhadap musuh-musuh mereka demi memperjuangkan agama mereka. Op.108 106 107 Teja Singh. kedudukan dan agama.cit. ayah kepada Guru Gobind Singh. Gobind Singh Mansukhani. usaha beliau gagal dan beliau telah ditewaskan oleh Sultan Jahangir. hal viii. hal 2.106 Walaubagaimanapun. . Tambahan pula. Namun.cit. hal 151. Op. Guru Arjan telah menubuhkan satu angkatan tentera bagi memerangi Kerajaan Islam Moghul yang diperintah oleh Sultan Jahangir. Ibid. Banyak unsur kekerasan dan penentangan telah dibawa masuk ke dalam agama Sikh. Di bawah pimpinan beliau. kemasyhuran dan perubahan yang diperkenalkan oleh beliau ini telah menimbulkan perasaan irihati dan dengki Empayar Moghul terhadap beliau.cit. hal 144. 108 Joseoef Saou’yb. beliau mula menjalinkan hubungan politik dengan negeri-negeri lain sama ada di dalam atau luar India. Silap faham ini perlu diperbetulkan kerana agama Sikh adalah agama yang berpegang kepada prinsip persamaan sesama manusia dan prinsip ini dapat dilihat melalui kewujudan Langgar iaitu satu perkhidmatan yang memberi makanan percuma kepada semua manusia berdasarkan persamaan tanpa mengira pangkat. Dengan ini. 105 Puran Singh. Sebagai contohnya ialah pembunuhan terhadap Guru Tegh Bahadur. agama Sikh memperolehi kekuatan dan kekayaan hasil dari aktiviti perniagaan yang dijalankan oleh orang Sikh.cit.107 Walaupun unsur-unsur ketenteraan dan keganasan tidak disukai oleh Guru Nanak.103 104 Ibid. namun Guru Arjan Dev dan Guru-guru selepasnya seolah-olah tidak menghiraukan perkaran tersebut. Op. agama Sikh seolah-olah telah dibentuk ke arah agama ketenteraan. Op. Penentangan orang Sikh terhadap Kerajaan Islam Moghul bukan kerana perbezaan agama. Bermula dari saat itu. agama Sikh itu sendiri adalah agama yang wujud hasil gabungan di antara Islam dan juga Hindu. Beliau cuba memerangi Punjab yang pada masa itu dikuasai oleh Kerajaan Islam Moghul. tetapi disebabkan kezaliman yang dilakukan oleh pemerintah Moghul terhadap guru Sikh dan juga penganutnya. Tambahan pula.

dakwaan bahawa agama Sikh bermusuhan dengan agama Islam adalah tidak tepat dan perlu kepada pembetulan kerana penentangan dilakukan kepada pemerintah yang zalim, bukannya kepada agama Islam.

Selepas kematian Guru Arjan, usaha penentangan diteruskan oleh guruguru selepasnya terutamanya Guru Hargobind, Guru Har Rai dan Guru Gobind Singh. Guru Har Rai telah menanamkan kepercayaan kepada penganut Sikh bahawa pedang adalah lambang kepimpinan yang suci dan beliau telah menubuhkan satu angkatan tentera untuk menjatuhkan kerajaan Islam Moghul.109 Di akhir pemerintahannya, kediaman Guru Har Rai telah diawasi dan diberi perhatian oleh Empayar Moghul kerana Aurangzeb iaitu pemerintah Moghul ingin mencampuri urusan masyarakat Sikh. Akibatnya, Guru Har Rai membuat penentangan terhadap Empayar Moghul.110 Semasa kepimpinan Guru Gobind Singh, banyak unsur-unsur ketenteraan dan kekerasan telah diperkenalkan dalam agama Sikh. Beliau adalah orang yang bertanggungjawab memulakan upacara pembaptisan di dalam agama Sikh. Upacara ini adalah bertujuan untuk membangkitkan semangat kepahlawanan dan keberanian di dalam dir penganut Sikh untuk menentang musuh mereka. Dari upacara inilah lahirnya golongan Khalsa iaitu satu kumpulan penganut Sikh yang setia dan sanggup berkorban demi mempertahankan agama mereka.111
109 110

Ibid, hal 152. Fauja Singh, Sikhism, Edited by: L.M Joshi, Patiala: Publication Bureau Punjabi University, 1990, hal 30 & 31. 111 Major C.H. Buck, LA, Op.cit, hal 166.

E. CIRI-CIRI AJARAN AGAMA SIKH a. Kitab Secara umumnya, kitab suci agama Sikh dapat dibahagikan kepada dua jenis iaitu kitab yang dianggap sebagai sumber pertama dan sumber kedua. Kitab

yang tergolong dalam sumber pertama ialah Guru Granth Sahib dan Dasam Granth. Manakala kitab yang termasuk dalam sumber kedua ialah Janam Sakhis. i. Guru Granth Sahib Nama asal kitab ini ialah Adi Granth dan ia telah ditulis oleh guru yang kelima iaitu Guru Arjan. Kitab ini kemudiannya dipanggil Guru Granth Sahib apabila Guru Gobind Singh menganugerahkan pangkat guru kepada kitab ini pada tahun 1708.112 Ini adalah kerana menurut Guru Gobind Singh, beliau adalah guru yang terakhir dan selepas beliau tidak ada lagi guru Sikh dari kalangan pengikut agama tersebut. Oleh itu, Guru Granth Sahib akan dianggap sebagai pengganti kepada beliau dan guru-guru sebelumnya.113 Sebelum Guru Granth Sahib dianggap sebagai sebuah kitab suci, kitab ini asalnya adalah sebuah antologi yang dipanggil Mahaan Pothi. Ia ditulis oleh Guru Amar Das dan di dalamnya terdapat karangan-karangan Guru Nanak dan Guru Angad serta karangannya sendiri. Di samping itu, terdapat juga sajak-sajak yang ditulis oleh penyajak seperti Kabir, Namdev, Trilochan, Ravidas, Sain dan Jaidev. Mahaan Pothi ini akhirnya telah digunakan oleh Guru Arjan dalam proses penyusunan kitab Adi Granth dan ditambah di dalamnya karangan Guru Tegh Bahadur oleh anaknya iaitu Guru Gobind Singh.114
112 113

Gobind Singh Mansukhani, Op.cit, hal 91. Sikh Naujawan Sabha, Op.cit, hal 10. 114 Gobind Singh Mansukhani, Op.cit, hal 92.

Kitab yang disusun oleh Guru Arjan telah ditokok tambah oleh Guru Gobind Singh selepas kematiannya.115 Kitab yang ditulis tangan ini dibaca di Sri Harimandar Sahib, iaitu gurdwara terbesar di Amritsar secara terus menerus tanpa berhenti dan akan mengambil masa selama 48 jam untuk menghabiskan bacaannya.116 Di dalam kitab ini terdapat lebuh kurang 6,000 nyanyian dan pujipujian terhadap Tuhan.117

Adi Granth yang asli ditulis oleh Guru Arjan dengan tulisan tangan dan disempurnakan oleh Bhai Gurdas di Sri Harimandar Sahib, Amritsar pada tahun 1604. Salinan yang kedua pula ditulis oleh Bhai Banno dan mengandungi beberapa tambahan puju-pujian. Salinan yang ketiga ditulis oleh Bhai Mani Singh di Damdama pada tahun 1705 dengan mendapat tunjuk ajar dari Guru Gobind Singh sendiri. Salinan ini mengandungi puji-pujian terhadap Tuhan dan karangan-karangan yang dtulis oleh enam guru dan ia dikenali dengan nama Damdame-vali-bir.118

115

Ahmad Abdullah al-Madoosi, Living Religions of the World, Karachi: Begum Aisha Bawany Wakf, 1962, hal 150. 116 D. Byron Evans (Dr), Op.cit, hal. 117 Tanpa pengarang, The New Encyclopedia Britannica, Op.cit, Volume 1, hal 98. 118 Gobind Singh Mansukhani, Op.cit, hal 99.

ii. Dasam Granth Dasam Granth pula merupakan kitab suci yang kedua dalam agama Sikh. Kitab ini lebih dikenali dengan nama Kitab Guru Kesepuluh dan ia mengandungi ajaran-ajaran Guru Gobind Singh yang telah ditulis oleh Bhai Mani Singh selepas kematian beliau. Walaubagaimanapun, kitab ini tidak setaraf dengan kitab Guru Granth Sahib kerana nilai karanganya terlalu tinggi dan ia mengandungi nyanyian-nyanyian yang dinyanyikan di gurdwara. Secara umumnya, karangan yang terdapat dalam Dasam Granth terbahagi kepada dua kategori utama.

hal 113. 1993. Arab dan Punjabi. Mehman Prakash dan Bhai Gurdass Var I. hal 28. terdapat juga kitab lain yang dianggap sebagai sumber rujukan kedua dalam agama Sikh.125 yang berjumlah dua belas buah . Singha.120 Dasam Granth ini terdiri dari 17 buah buku yang ditulis dalam empat bahasa iaitu Braj (Sanskrit). Ia menceritakan tentang sejarah lama India. Kepentingan yang ketiga ialah kerana ia merupakan rujukan utama di Brij Bhasha. hal 108. New Delhi: Hemkunt Press. cerita rakyat dan kebudayaannya. Janam Sakhis Selain dari Guru Granth Sahib dan Dasam Granth. Hindi.Pertamanya ialah sajak yang digunakan dalam upacara sembahyang dan yang keduanya pula ialah sajak mengenai kegagahan dan keberanian. Punjabi dan Parsi pada zaman pertengahan India. iii.121 119 120 Ibid. Pertama. Sodhi Meharban’s Janam Sakhis. kegagahan dan juga yang berbentuk cerita. Sebanyak dua belas Janam Sakhis telah ditulis.119 Dasam Granth penting kepada penganut agama Sikh kerana tiga perkara. Mini Encyclopedia of Sikhism. 121 H.124 Kebanyakan penulis Janam Sakhis adalah terdiri dari mereka yang mengkagumi dan memuja Guru Nanak. Bhai Mani Singh’s Janam Sakhis. Kesemua Janam Sakhis ditulis dalam bahasa Punjabi dengan menggunakan abjad yang dipanggil Gurmukhi. walaubagaimanapun hanya enam buah sahaja yang terkenal iaitu Janam Sakhis of Bhai Bala. Ibid. Puratan Janam Sakhis. Ia ditulis pada akhir abad yang ke enam belas atau sepanjang abad yang ke tujuh belas dan lapan belas.S. ia merupakan sumber utama mengenai kehidupan dan ajaran Guru Gobind Singh. Keduanya ialah kerana di dalamnya terdapat banyak sajak yang berbentuk kegembiraan.122 Kitab yang dimaksudkan ialah kitab Janam Sakhis123 semuanya.

cit. 125 Ibid. 124 Ibid. Perkataan ‘Sakhi’ berasal dari bahasa Sanskrit iaitu ‘Saksya’ yang bermaksud bukti atau keterangan dan ‘Janam’ pula bermaksud kelahiran atau kehidupan. Rab dan Rahim. berzina dan sebagainya. b. ajaran agama Sikh adalah berasaskan kepada ajaran Guru Nanak yang berpegang kepada konsep Tuhan yang satu dan perkara ini telah dijelaskan oleh penulis sebelum ini. Bagi agama Sikh.126 Asas-asas yang diperkenalkan oleh Guru Nanak ini dijadikan panduan dalam Japji Sahib (sembahyang pagi) dan Mool Mantar atau ayat-ayat suci di permulaan sembahyang. namun sifat tuhan yang tetap bagi Guru Nanak ialah Sat Kartar yang bermaksud Pencipta Yang Sebenar dan Sat Nam atau Yang Maha Benar. Pritam (penyayang). tetapi juga dapat memimpin dirinya ke jalan yang tidak membahaya dan merosakkan diri sendiri seperti menipu. Walaupun Tuhan dalam agama Sikh berkongsi dengan namanama yang digunakan oleh agama Hindu dan Islam seperti Ram. Puasa dan haji tidak dianggap sebagai ibadah . hal 29.127 c. Akidah dan ketuhanan Dari sudut akidah dan ketuhanan. Govinda. ibadah yang paling penting ialah Naam Japna iaitu sembahyang. Penganut Sikh yang sejati ialah mereka yang bukan sahaja mempercayai bahawa tuhan itu satu dan berkuasa. Guru Nanak menggunakan pelbagai nama untuk Tuhan iaitu Pita (ayah kepada makhluk). Ibadah/Ritual Ibadah merupakan satu perkara yang tidak dapat dipisahkan dari manamana agama di dunia ini. Op. hal 29. Khasam (ketua) dan Data (Maha Pemberi). hal 21.122 123 Hari Ram Gupta.

cit. membuka perniagaan dan memulakan hidup baru. Ia juga merupakan peluang untuk bersatu dengan sifat ketuhanan iaitu dengan meminta bantuan melalui nama tuhan yang suci. 38 rangkap sajak dan Salok iaitu sajak yang diucapkan di akhir Japji Sahib. Ibid. 126 127 Khushwant Singh.129 Rehras yang bermaksud jalan yang betul merupakan Naam Japna yang dilakukan pada waktu petang. guru akan memberi penekanan bahawa kehidupan ini merupakan satu peluang yang penting bagi menghalang daripada berlakunya proses pengulangan kelahiran dan kematian.dalam agama Sikh. Bacaan yang dibacakan dalam Rehras ini ialah sepuluh karangan sajak iaitu lima karangan Guru Nanak. i. Ia boleh dipimpin oleh sesiapa sahaja dan tidak terhad kepada sesiapapun. Manakala Naam Japna pada waktu petang dipanggil Rehras dan yang dilakukan pada waktu malam dipanggil Kirtan Sohila.130 128 Ibid. hal 39. hal 40. Walaubagaimanapun. Sekalipun mereka tidak mempunyai masa untuk melakukan Naam Japna. ayat-ayat suci dibacakan adalah Mool Mantar. Di akhir Rehras ini. penulis akan menjelaskan juga perkara ini di bawah nanti kerana ia mempunyai kaitan dengan agama Sikh. tiga karangan Guru Ram Das dan dua karangan Guru Arjan. Naam Japna (Sembahyang) Naam Japna atau sembahyang merupakan ibadah yang paling utama bagi penganut Sikh. Di dalam Japji Sahib atau sembahyang pada waktu pagi. hal 184 &185 .128 Naam Japna yang dilakukan pada waktu pagi dipanggil Japji Sahib. Mereka melakukannya sebelum membuat sesuatu pekerjaan seperti mengembara. Ini bertujuan untuk mengelakkan wujudnya golongan paderi atau orang suci dalam agama Sikh yang menganggap hanya mereka sahaja yang layak mengepalai Naam Japna. Op. mereka akan melakukannya walaupun dengan ringkas.

Op.132 Walaubagaimanapun. puasa dilakukan secara adat sahaja. Namun begitu. namun amalan ini tidak dianggap sebagai satu ibadah yang wajib dilakukan.cit. satu karangan Guru Ram Das dan satu karangan Guru Arjan. Manakala Kirtan Sohila yang bermaksud nyanyian pujian adalah Naam Japna yang dibuat ketika hendak tidur. 1974. Masa ketika tidur bagi orang Sikh merupakan simbolik kepada masa untuk menghadapi kematian dan pada waktu itu mereka tidak boleh melupai Tuhan. beliau tidak membenarkan lagi para penganut Sikh melakukan ibadah puasa melainkan untuk perkara-perkara yang memerlukan puasa seperti perubatan dan sebagainya. hal 155. Ia mengandungi lima karangan iaitu tiga karangan Guru Nanak. Walaupun kekotoran di tubuh badan dapat dihilangkan dengan mandi di .129 130 Ibid. Pada masa Guru Nanak. New Delhi: Dhewan Printing Works. 133 Amarjit Singh Sethi. Oleh sebab itu. puasa dan melawat tempattempat suci juga terdapat dalam agama Sikh.133 Walaubagaimanapun.134 131 132 Ibid. Ia diamalkan oleh orang biasa sebagai satu amalan kerohanian dan untuk tujuan perubatan. Comparative Religion. hal 94 Ibid. selepas Guru Gobind Singh menjadi guru yang terakhir. tiada sebab kita menyiksa tubuh badan kita dengan berlapar ketika berpuasa. Guru Nanak juga tidak melarang penganut Sikh melawat ke tempat-tempat suci. Guru Nanak tidak menggalakkan puasa kerana menurut beliau tubuh badan manusia adalah untuk beribadah kepada tuhan.131 Selain dari Naam Japna atau sembahyang. 134 Ibid. Ini kerana orang yang pergi mengerjakan haji adalah bertujuan untuk melawat dan kebanyakan mereka melakukan dosa ketika berada di tempat-tempat suci.135 Guru Nanak pernah berkata bahawa haji tidak memberi faedah walaupun sebesar biji sawi. bagi beliau ibadah haji tidak memberi apa-apa faedah kepada kerohanian dan tidak dapat menghapuskan dosa-dosa yang lepas. Gobind Singh. hal 114 & 115.

cit. Amritsar merupakan tempat yang paling suci kerana terdapat perayaanperayaan utama diadakan disini pada setiap tahun. Ia terdiri daripada lima lambang iaitu Kes (rambut). Gobind Singh. Oleh itu. hal 154 137 Alan Brown. Kachera. maka dalam agama Sikh pula tempat yang suci bagi mereka ialah Amritsar dan Jabarpur. Panch Kekaar138 atau lambang-lambang agama merupakan simbol dan pengenalan utama bagi para penganut agama tersebut di seluruh dunia dan ia membezakan orang Sikh dengan orang India yang lain. hal 66. ia menjadi tumpuan penganut Sikh dari seluruh dunia untuk menziarahi dan melawatnya. Festivals in World Religions. Kirpan (pedang). Lebib mudah lagi ia disebut the five k’s atau lima K.137 135 136 Hari Ram Gupta. Bagi agama Sikh. lambang ini menjadi pegangan dan simbol persaudaraan yang sejati sesama mereka dan persaudaraan ini direalisasikan melalui penubuhan golongan Khalsa.136 Kalau dalam Islam kota Mekah dan Madinah dianggap sebagai kota suci. Kangha (sikat).139 . a. tetapi ia tidak dapat membersih kekotoran yang terdapat dalam pemikiran. Bagi mereka. Kachera (seluar labuh) dan Kara (gelang besi). Kirpan dan Kangha. hal 242. Kara. LAMBANG-LAMBANG AGAMA SIKH A. Jenis Lambang-Lambang Dalam Agam Sikh Dalam agama Sikh. lambang-lambang yang menjadi identiti agama itu dikenali sebagai Panch Kekaar.dalam kolam suci. 1986.cit. Op. Op. Longman London and New York. PENGENALAN Ciri-ciri lain yang terdapat dalam agama Sikh ialah lima lambang iaitu Kes.

Kes Kes bermaksud rambut dan bulu yang terdapat di seluruh tubuh badan manusia. 1. Kachh dan Kachha. Ia merupakan salah satu lambang yang penting dalam agama Sikh dan ia mempunyai maksud yang begitu mendalam dalam kehidupan penganutnya. Kangha. tetapi juga mengandungi kepercayaan bahawa Kes tersebut adalah anugerah dari Tuhan yang menjadi lambang ketinggian beliau sebagai guru Sikh . N. cara sebutan. Untuk tujuan tersebut. Menurut beliau. Sepanjang kajian terhadap buku-buku agama Sikh. englewood City. tanpa ada sangkut paut dengan makna atau simbolik yang tersirat di sebalik perbezaan tersebut. Penulis telah menemubual Dr. Sehubungan dengan itu. Walaubagaimanapun. penulis akan menghuraikan satu persatu lambanglambang tersebut bagi mendapatkan gambaran yang jelas dan terperinci mengenainya. Kelima-lima lambang ini menjadi kayu pengukur terhadap ketaatan penganut agama Sikh kepada agama mereka. Ia bukan sahaja menggambarkan kepatuhan mereka kepada ajaran Guru Gobind Singh. Surinder Singh di Sri Gurdwara Sahib Kota Bharu pada 28hb Januari. hal 129. Kangha pula ada yang dieja dengan Kanga. penulis mendapati perbezaan ejaan ini hanya melibatkan aspek penulisan semata-mata. Perkataan Kachera ada yang dieja dengan Kach. David G. kerana ia mempunyai hubungan yang rapat dengan golongan Khalsa yang dianggap suci oleh penganut agama Sikh. perbezaan itu timbul kerana kelima-lima Panch Kekaar itu berasal dari bahasa Punjab. ejaan-ejaan yang tepat dan paling banyak ditulis oleh para pengarang ialah Kes. Kachera dan Kangha. Kara. Bradley. jam 12 tengahari. mereka perlu menghormati kelima-lima Panch Kekaar ini. Kirpan.138 139 Perkataan ‘Panch’ bermaksud lima dan ‘Kekaar’ pula bermaksud simbol. Sebagai contohnya ialah perkataan kes. loghat dan tulisannya berbeza di antara seorang pengarang dengan pengarang yang lain. Keachera dan Kara berbeza diantara seorang pengarang dengan pengarang yang lain. Ejaan perkataan Kes. Sesetengah pengarang pula menulis Kirpan dengan Kripan dan Khanda. Ada pengarang yang mengejanya dengan ejaan Kesh dan Keshes. Kirpan. A Guide to the World’s Religions. Akhir sekali perkataan Kara yang dieja dengan Kartha. 1965.J: Ptentice Hall. Oleh sebab itu.

Madya dr. Budhwar: M. Rambut dan janggut yang panjang menjadi simbol bagi orang Sikh untuk membuktikan bahawa mereka adalah penganut yang benar-benar taat kepada agama. menyebabkan kesemua sepuluh orang guru agama Sikh mempunyai rambut dan janggut yang panjang.yang terakhir. maka ia dianggap sebagai lambang kepatuhan penganut Sikh kepada beliau. guruguru agama Sikh tidak pernah menuduh pengikut mereka yang memotong dan mengerat rambut serta janggut sebagai orang yang tidak beriman.B. Ini bermakna penganut Sikh tidak dibenarkan memotong rambut yang terdapat pada badan. Lives of Sikh Gurus and Basic Principles of Sikhism. 141 Temubual dengan Prof. terlebih dahulu mereka hendaklah mempunyai persamaan dengan bentuk dan jasmani guru-guru mereka.141 140 Ganga Singh Gyani.142 Orang Sikh juga percaya bahawa sebelum mereka menerima ajaran daripada guru-guru mereka. Harbindar Jeet Singh.144 Oleh sebab itu. kerana menurut dakwaan guru-guru Sikh.140 Oleh kerana itu. mereka yang memotong dan tidak menghormati rambut dan janggut dipanggil ‘Patit’ yang bermaksud ‘Pengkhianat’. agama Sikh tidak membenarkan para penganutnya sama ada lelaki atau perempuan memotong rambut dan buku yang terdapat di seluruh tubuh badan mereka dan ia mestilah sentiasa dijaga kebersihannya. Dnyanavilas Press.146 . Joshi. hal 2. Kes dianggap sebagai lambang kepatuhan penganut Sikh terhadap Guru Gobind Singh kerana beliau adalah guru terakhir yang menyempurnakan ajaran guru-guru sebelumnya. Berdasarkan kepercayaan inilah. 1962.143 Selain daripada itu.145 Walaubagaimanapun. Oleh kerana beliau merupakan guru yang bertanggungjawab memperkenalkan Kes secara rasmi dalam agama sikh. rambut dan janggut yang panjang juga merupakan salah satu syarat bagi orang Sikh untuk menjadi penganut yang sejati. dengan rambut dan janggut yang panjang akan memudahkan mereka untuk mentaati segala perintah Tuhan.

Op. Volume 27. Kangha Lambang yang kedua dalam agama Sikh ialah Kangha yang bermaksud sikat.148 Justeru. Mereka mempercayai bahawa dengan berbuat demikian. Sikat yang dimaksudkan hendaklah diperbuat daripada kayu dan ia hendaklah sentiasa diletakkan di dalam serban mereka.149 Selain dari itu.150 . hal 27 Ibid.142 143 Sikh Naujawan Sabha. Op. Op. dengan adanya sikat. 145 The New Encyclopedia Britannica.cit. penganut Sikh akan sentiasa kelihatan kemas dan bersih sepanjang masa.cit. menjadi kewajipan kepada penganut Sikh untuk meletakkan Kangha di atas kepala mereka sebagai simbol disiplin dan hidup berperaturan di samping untuk mengelakkan rambut dari menjadi kusut.147 Kangha dan Kes adalah dua lambang yang saling lengkap melengkapi di antara satu sama lain kerana Kes yang tidak dibasuh. 2. 146 Sikh Naujawan Sabha. Dengan sebab itulah. mereka akan dapat mengingati bahawa hati mereka juga mesti sentiasa disisir dan disucikan supaya ia menjadi bersih setiap masa. hal 287. mereka diharuskan menyisir rambut mereka sekurang-kurangnya dua kali sehari. hal 10.cit. dijaga dan disikat akan menyebabkannya menjadi kusut dan tersimpul. 144 Ibid. Sikat perlu dihormati oleh orang Sikh kerana ia mempunyai hubungan yang rapat dengan Kes.

3. hal 28. penganut Sikh disuruh membawa sekurangkurangnya satu bilah Kirpan yang berukuran kecil di tubuh mereka sebagai simbol penghormatan mereka kepada ilmu pengetahuan.152 Kirpan merupakan simbol kekuataan dan senjata yang amat berharga bagi penganut agama Sikh. Mereka yang memegang dan mempunyai simbol ini menunjukkan mereka adalah seorang penganut Sikh yang setia kepada agama dan mempunyai keimanan yang teguh.cit.cit. 1985. beliau ingin menjadikan Kirpan itu sebagai simbolik kepada kekuasaan Tuhan yang mencipta alam ini serta penyelamat kepada kebenaran. hal 108. Pemakaian cara tersebut dilakukan oleh orang Sikh terdahulu memandangkan kepentingannya untuk mempertahankan diri mereka dari musuh.S. . Op. 149 Op.147 148 Agus Salim. mereka masih memakai Kirpan yang kecil dan disangkut di tubuh mereka dan ada yang meletakkannya di dalam serban yang mereka pakai.cit. 153 Sikh Naujawan Sabha. H. (Dr) Satwant Kaur. Oleh sebab itu. Perbandingan Agama.155 151 Kirpan adalah gabungan dari perktaan ‘Kirpa’ yang bermaksud pengakuan dan ‘an’ yang bermaksud kemuliaan. Diponegoro. orang Sikh sekarang tidak lagi memakai Kirpan di tali pinggang mereka kerana ia tidak sesuai dengan zaman sekarang. New York: Princeton University Press. Singha. Surinder Singh.V.S. C. hal 110. 1971. New Delhi: Hemkrunt Press. Pedang yang dimaksudkan di sini adalah pedang yang mempunyai dua mata dan ia dipakai oleh orang Sikh di tali pinggang mereka. (Dr) Satwant Kaur. Walaubagaimanapun. menunjukkan kesediaan penganut Sikh untuk berkhidmat kepada Tuhan. The Sikh. 154 Temubual dengan Prof. Sikhism: A Complete Introduction. hal 196. 1994. hal 188. Menurut Dr. Kirpan Kirpan151 atau pedang merupakan satu lagi lambang yang perlu dihormati oleh penganut agama Sikh. Op.153 Kirpan akan mempertingkatkan orang Sikh tentang tujuan mereka dilahirkan di dunia ini iaitu untuk mengekalkan keadilan dan menolong orang yang lemah dan tidak berdaya. 155 Ganga Singh Gyani. Singha. 150 H.cit. Madya Dr. Bandung. Op.154 Kirpan juga melambangkan ilmu pengetahuan. Harbindar Jeet Singh. Di samping itu juga. 152 John Clark Archer. Bagi Guru Gobind Singh.

cit.156 Dalam upacara pahul atau baptis yang dilakukan oleh Guru Gobind Singh. bentuk dan fesyen Kachera ini telah berubah akibat dipengaruhi oleh unsur-unsur luaran.158 Seluar ini hampir serupa dengan seluar yang dipakai oleh askar dan ia dipotong serta dijahit khas untuk orang Sikh. Tujuan amrit diberi kepada penganut Sikh adalah sebagai syarat untuk menjadi ahli golongan Khalsa. Op. Ia merupakan lambang kemurniaan dan kesucian dalam kehidupan berumahtangga atau dalam agama Sikh. hal 84. Op. 1965. Kachera Kachera bermaksud seluar pendek yang dipakai oleh orang sikh hingga ke lutut. Ia juga melambangkan keberanian dan kepahlawanan untuk mempertahankan diri dan agama mereka dari musuh.Setiap orang Sikh yang membawa Kirpan akan menganggapnya sebagai hadiah daripada Guru Gobind Singh. taraf mereka adalah sama dan hubungan persaudaraan dan kasih sayang sesama mereka dapat diwujudkan sebagaimana yang dikehendaki melalui pembentukan golongan Khalsa itu sendiri.159 Kachera yang menjadi lambang bagi agama Sikh merupakan pakaian orang India sejak zaman lampau lagi. ia dipanggil Gristi Jiwan. tetapi juga sebagai simbol luaran kepada roh dan jiwa yang tidak pernah kalah dan kecewa. 157 The New Encyclopedia Britannica. Dengan ini. Op. New Delhi: Internasional Traders Corporation. Walaubagaimanapun. hal 265. Kachera juga melambangkan jiwa dan mental yang bebas dari pemikiran tradisional. Singha (Dr) Satwant Kaur. 158 Khushwant Singh. Glimpses of the Divine Masters.157 4. A History of the Sikhs. Volume 5.cit. 159 Ganga Singh Gyani. hal 109. Simbol di sebalik lambang ini ialah seseorang suami atau isteri akan sentisa setia kepada pasangan mereka masing-masing. Op.cit. Kachera bolehlah dianggap sebagai sejenis .cit.S.160 156 Ranbir Singh. Selain dari memberi satu bentuk pakaian kepada para penganut Sikh. Ia bukan sahaja dianggap sebagai senjata untuk mempertahankan diri. beliau telah menggunakan Kirpan untuk mengacau amrit yang bercampur dengan madu untuk diberi minum kepada para pengikutnya. hal 109. 160 H. Volume 1. hal 318.161 Secara umumnya.

Sejah dahulu lagi dalam masyarakat orang Hindu di India. 1967. Op. Untuk melembutkan kemarahannya. Sekiranya masa perjalanan mereka jatuh kepada hari yang tidak baik. Delhi: Raj Publisher (Regd). Sekiranya sesebuah keluarga. 163 Sahib Singh (Prof). Madya Dr. Mereka akan menemui Brahmin untuk mengetahui masa yang sesuai untuk bercucuk tanam atau untuk menentukan masa yang baik untuk sesuatu perjalanan. tetapi ia merupakan satu proses adaptasi yang diambil dari agama Hindu. Kara bukanlah berasal dari agama Sikh.162 5. Temubual dengan Prof. barang tersebut akan membawa bencana kepada mereka. Adda Hoshiarpur Jullundur City. Mengikut kepercayaan Hindu juga. Adat ini dalam masyarakat Hindu dipanggil ‘Paintra Rakh Auran’.163 161 162 Sikh Naujawan Sabha. besi dan biji benih kepada Brahmin pada setiap hari Sabtu. terutamanya kanak-kanak membawa masuk mana-mana barang besi ke dalam rumah mereka pada hari Sabtu. hal 28. Guru Gobind Singh. Dari segi kewujudannya.seluar yang dipakai bertujuan untuk menjaga moral sama ada antara suami isteri ataupun antara lelaki dan perempuan. Kara Kara juga merupakan simbol yang penting bagi orang Sikh. orang-orang Hindu digalakkan memberi minyak. mereka akan bertolak sehari lebih awal ataupun sehari selepasnya untuk mengelakkan diri dari sebarang kecelakaan. Harbindar Jeet Singh. hal 62-63. Ia bermaksud gelang besi dan ia wajib dipakai oleh setiap orang Sikh sama ada lelaki atau perempuan. Sebagai contohnya ialah Tuhan Saturn yang merupakan tuhan yang bersifat pemarah. hari-hari dalam setiap minggu akan diketahui oleh seorang Dewa atau Tuhan yang berlainan dan setiap dewa tersebut mempunyai tugas yang tertentu.164 . sudah menjadi satu adat bagi mereka untuk meminta nasihat dan pandangan dari Brahmin apabila mereka ingin melakukan sesuatu kerja yang baik.cit.

Dari situlah penganut Sikh mula memakai gelang besi daripada besi yang dirampas dari Brahmin dan ia dibuat khas oleh tukang besi dari Anandpur. 167 Sahib Singh (Prof). hal 64.167 164 165 Ibid.165 Penganut Sikh yang sentiasa diajar oleh Guru Gobind Singh tentang Tuhan yang satu.cit. Ia diperbuat daripada gandum. beliau telah mempraktikkan adat ini di Anandpur dengan menyerahkan besi. Peristiwa ini merupakan satu lakonan yang sengaja dibuat oleh Guru Gobind Singh untuk melihat sejauh manakah para pengikutnya berpegang teguh dengan ajaran beliau mengenai kepercayaan terhadap perkara tahyul. kepercayaan ini masih kuat dipegang oleh masyarakat Hindu. gula dan minyak sapi dalam kuantiti yang sama dan ia digaul di dalam bekas besi.168 Dengan ini. Beliau merasa bangga dengan para pengikutnya dan mengarahkan mereka memakai gelang besi tersebut sebagai memperingati kemenangan mereka melawan kepercayaan tahyul yang wujud dalam masyarakat Hindu. Apabila Brahmin hendak membawa barang ini pulang ke rumahnya. minyak dan biji benih kepada Brahmin pada hari Sabtu. .Sewaktu Guru Gobind Singh menjadi guru yang kesepuluh. Kemudian mereka terus membuat ‘Parshad’166 dan memakannya. tidak dapat menerima penjelasan Brahmin lalu merampas barang tersebut dan memdakwa bahawa barang itu juga berfaedah kepada mereka. Oleh itu. orang-orang Sikh telah mengekorinya dan bertanya mengenai tujuan barang-barang itu. Ibid. Brahmin tersebut menjelaskan bahawa barang itu adalah untuk dipersembahkan kepada Tuhan Saturn dan Guru Gobind Singh menyerahkan kepadanya untuk mengelakkan dirinya daripada terkena bala bencana. 166 Parshad ialah sejenis manisan yang diberi kepada para penganut Sikh selepas upacara sembahyang di gurdwara. hal 64. Kara amat dititikberatkan oleh penganut Sikh yang ingin membuktikan bahawa mereka adalah penganut Sikh yang benar-benar taat. Op.

Ini membawa maksud kepercayaan mereka kepada sosial masyarakat yang bersifat sejagat. Mehander Singh di Universiti Sains Malaysia (USM).173 Diantara kelima-lima lambang ini. Maksud yang keduanya ialah besi itu sendiri adalah satu benda yang berguna dalam kehidupan manusia. Dari segi falsafahnya.174 Kara dan Kirpan merupakan dua lambang yang hanya berperanan . mereka akan teringat kepada Kara yang mereka pakai dan seterusnya kepada ajaran agama Sikh itu sendiri.170 Mereka juga percaya bahawa dengan memakai gelang ini. Madya Dr Harbindar Jeet Singh.169 Di samping itu. Sifatnya yang keras. Kara ini mempunyai dua maksud dalam kehidupan orang Sikh. 171 Temubual dengan Prof. menunjukkan mereka adalah orang yang tidak akan tunduk kepada sebarang ancaman dan ugutan. Harbindar Jeet Singh.Gelang besi yang dipakai itu mestilah diperbuat daripada besi dan hendaklah sentiasa dipakai pada lengan kanan atau kiri bergantung kepada individu itu sendiri pada setiap masa dan ketika. mereka akan sentiasa mengingati janji yang mereka buat dengan Tuhan. Pertamanya ialah lingkaran gelang besi tersebut menunjukkan bulatan yang tidak mempunyai permulaan dan pengakhiran. ketika mereka mula-mula dirasmikan menjadi golongan Khalsa. 170 Temubual dengan En. Temubual dengan Prof.30 petang. Mereka yang memakai Kara dianggap sebagai individu yang mempunyai sikap toleransi terhadap semua makhluk. jam 3. Madya Dr. di samping kepercayaan kepada konsep persaudaraan sesama manusia. Kara tidak dibuat daripada emas atau perak.171 168 169 Ibid.172 Sebab itu. membantu orang yang susah dan orang yang memerlukan pertolongan. Kubang Kerian pada 19hb Julai 2000. Kes berada di tempat yang paling tinggi. Mereka yang memakai Kara ini akan sentiasa mengawasi diri dari melakukan kejahatan. kerana jika ada yang hendak melakukan kejahatan dengan tangan. ia akan memperingatkan para penganut Sikh supaya melakukan perkara yang baik dengan tangan mereka seperti bekerja keras.

cit.S. hal 39. . 175 Sahib Singh (Prof). Untuk itu. Kara pula bertujuan untuk menjauhkan diri daripada melakukan perzinaan. Op. Kes melambangkan kerohanian. perlu diketahui bahawa Khalsa177 dan Guru Gobind Singh merupakan dua istilah yang cukup sinonim dan mempunyai pertalian yang cukup rapat dengan kehidupan penganut agama Sikh. Singha (Dr). tindak tanduk dan pergerakan mereka. sedangkan tiga lambang lagi iaitu Kachera dan Kangha pula mempunyai faedah dan kepentingan yang tersendiri dalam kehidupan masyarakat Sikh. manakala kepentingan Kirpan pula adalah sebagai alat pertahanan untuk menegakkan kebenaran terutamanya semasa menghadapi sesuatu kecemasan. Vol 2. Hubungan Lambang-Lambang (Panch Kekaar) Dengan Golongan Khalsa Sebelum penulis menghuraikan tentang hubungan di antara Panch Kekaar dengan golongan Khalsa. H.cit. beliau menjelaskan bahawa setiap lambang agama Sikh itu mempunyai maksud dan tujuannya yang tersendiri. Kachera melambangkan pengawalan diri. Oleh sebab itu.sebagai simbolik sahaja. Op. hal 110. hal 108 & 109. penulis dapat membuat kesimpulan bahawa kewujudan Panch Kekaar dalam agama Sikh amat berkait rapat dengan kehidupan sosial masyarakat Sikh dan ia mempengaruhi pemikiran. Op. di sini terlebih dahulu penulis akan menghuraikan secara ringkas mengenai riwayat hidup Guru Gobind Singh dan peranan beliau dalam kemunculan golongan Khalsa.176 ii.175 Daripada huraian terhadap kelima-lima Panch Kekaar di atas. Satwant Kaur.C Jain dalam bukunya A Panorama of Sikh Religion & Philosophy. 174 Ibid. hal 108. S. Kangha melambangkan fikiran dan tubuh badan yang bersih. 172 173 Sahib Singh (Prof).cit. menurut Dr.

Antara pembaharuan yang dilakukan oleh Guru Gobind Singh semasa beliau menjadi guru yang kesepuluh ialah memberi gaji kepada askar-askarnya yang terdiri dari orang Sikh. paluannya adalah untuk mengejutkan pengikut Sikh supaya mengerjakan Japji Sahib atau sembahyang pagi. Ia dipalu sebanyak dua kali setiap hari iaitu pada waktu pagi dan petang.182 Beliau 178 Aurangzeb atau nama penuhnya Muhiuddin Muhammad ‘Alamgir Aurangzeb merupakan pemerintah terakhir Empayar Moghul. Guru Gobind Singh juga mempunyai minat yang sama iaitu memburu bersama-sama dengan satu rombongan kecil yang membawa bendera Diraja di hadapan berserta dengan Ranjit Nagara181 (dram) dan kumpulan berkuda yang dilengkapi dengan senjata.cit. Op. Op. Islam dan beberapa lagi bangsa lain. beliau telah menjalankan polisi yang menindas orang bukan Islam. 1965. hal 22. Riwayat hidup Guru Gobind Singh Guru Gobind Singh dilahirkan pada 26 Disember 1666 di sebuah tempat yang bernama Patna.178 beliau baru berumur 9 tahun. Delhi: Bahubali Publications. Amritsar: Shiromani Gurdwara Parbandhak Committee. Beliau mendapat pendidikan awal disini dan meneruskan pengajian beliau di Anandpur. hal 36. The Quintessence of Sikhism. 181 Ranjit Nagara adalah sebuah dram yang besar yang diletakkan di gurdwara. Akhirnya Guru Tegh Bahadur telah ditangkap dan dipancung oleh Aurangzeb pada 11 November 1675 di Delhi.cit. Hindu. 180 Gobind Singh Mansukhani (Prof). Pada waktu petang pula. 179 Ganga Singh Gyani. ia adalah bertujuan untuk memanggil orang ramai supaya mengerjakan Rehras atau sembahyang . Empayar Moghul merupakan ancaman utama kepada agama Sikh dan juga agama-agama lain. Selepas berjaya menaiki takhta kerajaan pada 21 Julai 1658. beliau telah menghabiskan masanya selama 20 tahun di Anandpur bagi melatih para pengikutnya berperang dengan menggunakan senjata. 1985.180 Sepertimana datuknya Guru Har Gobind. A Panorama of Sikh Religion & Philosophy. Guru Sikh yang ketujuh ialah Guru Har Rai telah menentang polisi ini dan usaha ini telah diteruskan oleh guru yang seterusnya iaitu Guru Har Krishnan dan Guru Tegh Bahadur.C Jain (Dr). Ketika Guru Gobind Singh dilantik menjadi guru kesepuluh menggantikan ayahnya Guru Tegh Bahadur yang telah dibunuh oleh Aurangzeb.179 Oleh sebab itu. hal 91. Pada waktu itu.176 S. a. Pada waktu pagi. Aurangzeb telah meninggal dunia pada 20 Febuari 1707. Lihat The Encyclopaedia of Sikhism. hal 221.

184 b. Ibid. akhirnya Guru Gobind Singh wafat di Nander pada bulan Oktober 1708.petang. hal 23. Namun sekarang.185 . telah meletus beberapa peperangan di antara tentera beliau dengan tentera Moghul. keikhlasan dan keselamatan dalam beragama. Akhirnya pada tahun 1701. Walaupun perkataan Khalsa itu adalah istilah Arab yang biasa digunakan oleh orang Islam. 182 Ganga Singh Gyani. maka pada 29 Mac 1699. namun bagi Guru Gobind Singh. juga banyak mempelajari sajak-sajak Parsi dan seramai 52 orang penyajak telah diupah untuk membantu beliau menterjemahkan sajak-sajak tersebut ke dalam sajak Hindu. Ekoran daripada itu. perkataan Khalsa berasal dari perkataan Arab iaitu Khalis yang bermaksud bersih. Selepas menjadi guru selama 33 tahun.183 Oleh kerana beliau adalah seorang peminpin yang mempunyai misi dan keazaman yang tinggi untuk membentuk satu masyarakat penganut Sikh yang kuat dari segi ketenteraan. hal 38. asli dan tulin. hal 43. kota Anandpur telah dikepung oleh tentera Moghul dan beliau sendiri terpaksa melarikan diri bersama pengikut-pengikutnya. Setelah beliau merasakan agama Sikh mempunyai tentera yang kuat. suci. Op.cit. Maksud ini memberi satu penekanan terhadap konsep kejujuran.cit. Ranjit Nagara tidak lagi digunakan di gurdwara kerana sudah terdapat alat perhubungan yang lebih canggih seperti telefon. Op. tentunya berbeza dengan Islam dari segi tujuan dan matlamatnya. beliau mendapati ada sesuatu keajaiban dan keistimewaan yang terdapat dalam istilah ini yang 183 184 Gobind Singh Mansukhani (Prof). maka Guru Gobind Singh telah membina sebuah kilang membuat Kirpan untuk para pengikutnya. beliau telah menubuhkan golongan Khalsa bagi menghadapi serangan yang dilancarkan oleh Empayar Moghul. Sejarah Penubuhan Khalsa Dari segi bahasa.

Pertamanya ialah kezaliman Empayar Moghul terhadap orang-orang Sikh yang telah menjatuhkan hukuman bunuh ke atas dua orang Guru agam Sikh iaitu Guru Arjun (30 Mei 1606) dan Guru Tegh Bahadur (11 November 1675). kelima-lima mereka ini tidak dibunuh oleh Guru Gobind Singh kerana beliau ingin menguji . The New Encyclopedia Britannica. Beliau telah memanggil semua orang Sikh dari seluruh India untuk menghadiri upacara tersebut. Volume 27. hal 139. Delhi: Ess Ess Publications. Lagipun bahasa Arab adalah salah satu daripada bahasa elite dan Guru Gobind Singh sendiri merupakan seorang sarjana dalam bahasa tersebut dan juga penulisannya. The Sikh. 1983. Dalam penulisan bahasa Arab. 188 Ibid.cit. hal 286.188 Dalam agama Sikh. Walaupun ramai yang menawarkan diri. 1992. hal 192. terdapat dua punca utama yang mendorong Guru Gobind Singh memperkenalkan Khalsa.189 Peristiwa ini berlaku pada 29 Mac 1699 di sebuah kubu pertahanan yang bernama Keshgarh. Russel and Russel. hal 25. angka lima mempunyai makna yang istimewa kerana ia merujuk kepada negeri Punjab yang bermaksud tanah lima sungai. Perkataan Khalsa yang berasal dari bahasa Arab telah dipilih sebagai nama bagi golongan suci dalam agama Sikh kerana ia mempunyai dua keistimewaan.. Namun. Oxford University Press.186 Punca yang kedua ialah kebencian beliau terhadap sistem kasta yang terdapat dalam agama Hindu yang memberi kemuliaan kepada golongan Brahmin berbanding dengan golongan lain. hubungannya dengan angka lima dan keduanya ia menggambarkan satu pemberian daripada Tuhan. Setiap huruf ini pula mempunyai makna yang tersendiri. The Religion of the Sikhs. Op. Lam. Sad dan Alif. Ltd. 1976. 186 Tanpa pengarang. New Delhi: Munshiram Manoharlal Publishers Pvt. New York. 1971. Setelah mereka semua berkumpul. Gods and Men Myths and Legends from the World’s Religions. 187 John Bailey.187 Guru Gobind Singh menganggap keuda-dua punca ini adalah krisis kepada penganut agama Sikh yang sering merisaukan beliau. 189 Dorothy Field. Pertama. The Sikh Gurus and the Sikh Religion.190 185 Archer. 190 Anil Chandra Banerjee. Alif.Kalau dilihat dari segi penubuhannya. perkataan Khalsa terdiri daripada lima huruf iaitu Kha. hanya lima orang sahaja yang dipilih. Guru Gobind Singh telah meminta lima nyawa daripada pengikutnya yang bersedia berkorban sebagai bukti kesetiaan mereka kepada agama Sikh. hal 309. sejarah penubuhan Khalsa dipanggil “Khande-diPahul” yang bermaksud “Pembaptisan dengan pedang”. Bagi agama Sikh.

Vol 2. Calcutta: A. Jaap Sahib.192 Kemudian isteri beliau yang bernama Sahib Devan telah mencampurkan air tersebut dengan manisan atau gula. Guru Gobind Singh kemudiannya telah memberi minum air tersebut kepada mereka berlima dengan memberi seorang demi seorang lima cedok air dari bekas air yang diperbuat dari besi. dalam upacara Akhand Path iaitu upacara pembacaan Guru Granth Sahib dari awal hingga akhir. Mereka ini bukan dianggap sebagai pahlawan. Mohkan Chand dan Sahib Chand. 1962.cit. hal 26. Kangha. Oleh .kesetiaan mereka terhadap agama Sikh.. hal 114.191 Dalam upacara ini. amrit iaitu air yang bercampur dengan madu telah dikacau oleh Guru Gobind Singh dengan menggunakan pedang yang bermata dua di dalam bekas air besi sambil menyebut Five Banis atau nama jenis sembahyang yang terdapat dalam agama Sikh. Evolution of the Khalsa. 193 Gobind Singh Mansukhani (Prof). Wahguru ji ki fateh” yang bermaksud “Khalsa adalah milik Wahguru. Himmat Rai. Kachera dan Kara197 yang kemudiannya kelima-lima lambang ini menjadi lambang penting dalam agama Sikh. 194 Dorothy Field. Kini. 195 Indubhusan Banerjee.cit.195 191 John Bailey. Guru Gobind Singh menyuruh mereka memakai lima lambang yang dimulai dengan huruf K iaitu Kes. lima orang akan mengetuai perarakan ini sebagai mengenang kelima-lima mereka yang telah dipilih oleh Guru Gobind Singh. Op. hal 53. 192 Nama lima jenis sembahyang ialah Japji Sahib.O Private Ltd. beliau telah menjelaskan bahawa amrit itu bermaksud madu dan ‘Amrit Shakna’ atau meminum madu adalah merupakan syarat bagi seseorang itu untuk diterima masuk ke dalam golongan Khalsa melalui upacara pahul atau baptis. kemenangan adalah milik Tuhan”. Op. Sawiye. Op. Kelima-lima mereka ini merupakan penganut Sikh yang terpilih untuk menyerahkan nyawa mereka kepada Guru Gobind Singh sebagai bukti kesetiaan mereka kepada beliau dan juga agama Sikh. Kirpan. Kelima-lima mereka ialah Daya Ram.193 manisan yang dimasukkan ke dalam air itu melambangkan kasih sayang yang ingin ditanamkan oleh Guru Gobind Singh ke dalam diri setiap pengikutnya. tetapi sebagai wakil Guru Gobind Singh di setiap perjumpaan agama yang penting.194 Menurut Indubhusan Banerjee dalam bukunya yang bertajuk Evolution of the Khalsa.cit. hal 141. Mukharjee & C. Chaupey dan Anand Sahib. Beliau telah menyuruh mereka menyebut kata-kata “Wahguru ji ka Khalsa.196 Akhir sekali. Dharam Das.

Guru Gobind Singh telah memberi penghormatan kepada mereka berlima tersebut pula untuk membaptis beliau dengan cara yang sama. menurut John Bailey dalam buku Gods and Men Myths and Legends from the World’s Religions dan juga beberapa orang penulis lagi. seramai 80.C Jain (Dr). Op. walaubagaimanapun.198 Selepas selesai upacara baptis terhadap Panji Piyare. Op. Jumlah penganut Sikh yang begini besar ini dapat dibaptiskan dalam masa yang singkat. mereka berpendapat bahawa semua 80.000 orang Sikh hadir ke Keshgarh untuk dibaptiskan oleh Guru Gobind Singh sendiri. Op. Dengan adanya wakil dari setiap bahagian.cit. hal 58. Kemudian ia diikuti pula oleh beberapa orang lagi pengikut Sikh sehingga dalam masa beberapa hari sahaja. tetapi biasanya ia digunakan di dalam peperangan.kerena kerelaan dan kesanggupan kelima-lima mereka menyahut cabaran Guru Gobind Singh tanpa bantahan. Daya Ram berasal dari utara. Dharam Das dari bahagian tengah.cit. mereka ini telah diberi gelaran ‘Panji Piyare’ yang bermaksud ‘lima orang yang dikasihi’. tetapi secara sepenuhnya dipanggil ‘Sahijdharis’ yang bermaksud ‘orang yang hidup dalam keselesaan’. Mokhan Chand dari bahagian timur.C Jain (Dr). Sahib Chand dari bahagian selatan dan Himmat Rai pula dari bahagian barat. hal 58. Mereka yang turut serta dalam upacara baptis ini dari awal hingga akhir telah diberi nama oleh Guru Gobind Singh dengan nama ‘Singh’ yang bermaksud ‘lion’ untuk lelaki dan ‘Kaur’ yang bermaksud ‘princess’ bagi perempuan di akhir nama mereka. ucapan Sat Sri Akal juga digunakan.000 orang pengikut Sikh telah dapat dibaptiskan oleh Guru Gobind Singh. . hal 309 & 310. kerana kelima-lima Panji Piyare ini berasal dari bahagian yang berlainan di India. 197 S. 199 S. Golongan awal orang Sikh yang terlibat dalam upacara ini kebanyakannya terdiri daripada golongan askar dan kemudiannya diikuti oleh golongan petani dan peniaga. 198 Anil Chandra Banerjee. Manakala mereka yang turut serta.199 196 Kata-kata ini diucapkan oleh orang Sikh apabila mereka bertemu sesama mereka sepertimana ucapan salam yang biasa diucapkan oleh orang Islam. maka upacara ini dapat dijalankan dengan cepat tanpa mengambil masa yang lama.cit. Selain dari itu.

Seseorang itu boleh menjadi golongan Khalsa sekiranya mereka percaya kepada Guru Granth Sahib. hal 26. upacara pahul masih lagi diamalkan oleh masyarakat Sikh yang secara umumnya terbahagi kepada dua kategori iaitu Sahij Dhari atau ‘orang awam’ dan Kesh Dhari Singhs yang bermaksud ‘golongan pahlawan Sikh’. Walaubagaimanapun. Jujhar Singh. amrit dipraktikkan semenjak bayi dilahirkan lagi. termasuk empat orang anak lelakinya sendiri203 iaitu Ajit Singh.cit. Namun gerakan militan ini tidak berjaya mencapai matlamat yang dikehendaki.202 Sebagai seorang pemimpin agama Sikh. Tetapi dalam masyarakat Kesh Dhari Singhs atau golongan pahlawan Sikh. Akibatnya ramai pengikutnya terbunuh. Mereka ini berpegang teguh dengan Khalsa dan mengamalkan kelima-lima lambang dalam kehidupan mereka. Golongan yang kedua pula iaitu Kesh Dhari Singhs atau golongan pahlawan Sikh adalah golongan yang menerima upacara pahul atau baptis dan bersedia berkhidmat untuk masyarakat. hal 5. Zorawar Singh dan Fateh Singh. Ludhiana: Lahore Book Shop. Tuhan yang satu dan meninggalkan penyembahan berhala. Golongan pertama iaitu Sahij Dhari atau orang awam merupakan golongan yang mengamalkan peraturan agama Sikh dan mereka tidak bersedia untuk menjadi seorang askar. Guru Gobind Singh telah melatih golongan Khalsa berorientasikan ketenteraan dan peperangan.Kini. Sikh Ceremonies. 1978. Dalam masyarakat Sahij Dharis atau orang awam.201 200 201 Dorothy Field. amrit dipraktikkan sebaik sahaja anak-anak mereka mula membesar dan boleh membaca tulisan guru serta dapat memahami ajaran-ajaran yang terkandung dalam agama Sikh. mereka tidak memakai mana-mana lambang yang menzahirkan kepercayaan mereka terhadap agama Sikh.204 . Jogendra Singh. Op.

Namun selepas serangan kerajaan Moghul ke atas pengikut Sikh. Antara kewajipan tersebut ialah: 1. Mereka juga tidak dibenarkan mengikut mana-mana perayaan dan upacara keagamaan yang terdapat dalam agama lain. 206 S. hal 285. Tanpa pengarang. Berkewajipan untuk mengabdikan diri kepada Tuhan dan menyebut Nitnem (pujian kepada Tuhan) serta melakukan ibadat harian kepada Tuhan. Op. semua mereka adalah bersaudara dan sudah tidak ada lagi sistem kasta dalam masyarakat.C Jain (Dr).205 Dengan itu.cit. hal 41.cit. Wajib beramal dengan kelima-lima lambang atau Panch Kekaar dan mengatur kehidupan mereka selari dengan ajaran guru-guru.cit. 3. orang Sikh telah mengadakan kutipan derma dari kampung-kampung dan bandar-bandar bagi membiayai serangan mereka ke atas Empayar Moghul. Khalsa menurut agama Sikh merupakan satu gerakan yang dapat membawa mereka ke arah integrasi dan penyatuan umat tanpa mengira bangsa dan kasta. Di bawah pentadbiran ini. . Op. hal 58. The New Encyclopedia Britannica. hal 5-6. Khalsa kembali aktif dan muncul semula dengan kekuatan dan wajah yang baru. 205 Tanpa pengarang. Op. Kewajipan Khalsa Setiap penganut Sikh yang telah dibaptiskan untuk menjadi golongan Khalsa. The New Encyclopedia Britannica. c.Selepas kematian Guru Gobind Singh. 2. Op. Volume 27. Kumpulan ini telah diletakkan di bawah pentadbiran baru yang dipanggil ‘misl’ yang bermaksud “contoh”. Selepas menjadi golongan Khalsa. 204 Gobind Singh Mansukhani (Prof). mempunyai kewajipan dan tanggungjawab yang telah ditetapkan oleh pengasasnya iaitu Guru Gobind Singh.206 202 203 Ibid.cit. Khalsa mula menjadi lemah.

8. Mesti melatih diri berperang dan bersedia mempertahankan orang-orang yang lemah. memotong rambut. 6. Berkewajipan mengikut semua upacara keagamaan Sikh sama ada yang melibatkan upacara kelahiran. .208 Nombor lima yang dikaitkan dengan Khalsa. Hubungannya dengan lambang-lambang Konsep Khalsa adalah berdasarkan konsep bangsa dan pejuang pilihan yang mengambil berat terhadap undang-undang dan tatacara yang bersifat kesusahan. menghisap rokok dan apa sahaja jenis bahan yang mengkhayal dan memabukkan. kerana ia merujuk kepada negeri mereka iaitu Punjab yang bermaksud ‘tanah lima sungai’. Mereka dilarang mempercayai perkara khurafat. kematian dan perkahwinan dalam keluarga.4. Keistimewaan nombor lima ini dapat dilihat dari kata-kata Guru Gobind Singh sendiri dalam kitabnya “Di mana terdapat lima. Mesti taat kepada ketua dan negara. berzina dan merokok. di situlah aku berada”. 9. Berkewajipan membelanjakan satu persepuluh dari pendapatan untuk kepentingan agama. Dari nombor lima inilah. 7. Mereka juga dilarang dari mengikut sebarang aktiviti yang melanggar undang-undang seperti meminum arak dan minuman yang memabukkan. 5. membina tugu atau patung di atas kubur dan berkawan dengan orang yang murtad. Mereka tidak dibenarkan meminum minuman keras. Mereka juga harus taat mengerjakan sembahyang atau Naam Japna dan mesti berjuang untuk menegakkan ‘Dharmayudha’ iaitu peperangan untuk menegakkan keadilan.207 d. merupakan simbol yang mempunyai makna yang istimewa dalam agama Sikh.

hal 285. penubuhan golongan Khalsa dengan lima lambangnya telah mengubah status orang Sikh dari imej seekor ‘burung pipit’ (Sparrow) kepada seekor ‘helang’ (Hawk). 209 Ibid. kemunculan golongan Khalsa adalah hasil dari perasaan tidak puas hati dan dendam Guru Gobind Singh terhadap Kerajaan Moghul. hal 202. upacara pahul dalam Khalsa itu sebenarnya adalah simbol kelahiran semula.211 iii. beliau telah mengarahkan pengikutnya memakai kelima-lima lambang sebagai uniform kepada golongan Khalsa. Delhi. Dengan perkataan lain. Kelima-lima panch Kekaar yang menjadi pakaian rasmi kepada golongan Khalsa mempunyai ikatan yang rapat dengan unsur-unsur psikologi. Guru Tegh Bahadur dihukum pancung oleh Kerajaan Moghul di Chandni Chauk. 210 Khushwant Singh.cit. Op. Tanpa pengarang. Volume 27. hal 84. Begitu juga dengan orang Sikh yang telah disoal dan disiksa oleh Kerajaan Moghul mengalami tekanan yang sama. Keadaan ini tidak memberi ruang kepada Guru Gobind Singh untuk menerangkan kepada pengikutnya tentang .209 Dari segi falsafahnya. Op. Ini bermaksud bahawa mereka telah memulakan hidup baru dengan meninggalkan pekerjaan mereka sebelum ini iaitu sebagai askar. hal 286. Guru Gobind Singh sewaktu berumur sembilan tahun lagi telah mengalami tekanan jiwa setelah mendengar ayahnya. membuang pegangan sebelumnya dan mengambil pegangan Khalsa sebagai pengganti. Kepentingan Lambang-Lambang Agama Sikh Upacara pembaptisan penganut Sikh yang ingin menjadi ahli golongan Khalsa telah dijalankan dalam suasana tegang.210 207 208 Gobind Singh Mansukhani (Prof). Oleh itu. Op.cit.cit. The New Encyclopedia Britannica.Guru Gobind Singh memperkenalkan lima K yang menjadi lambang-lambang bagi agama Sikh. Oleh kerana itu.

Mereka akan merasa bangga menjadi penganut Sikh. 212 Khushwant Singh.213 Selain dari itu. Amritsar: The Shiromani Gurdwara Parbandhak Committee. sehingga semua 80. Inilah yang menyebabkan semua Guru Sikh dan pengikutnya mempunyai rambut yang panjang dan ia bukanlah pembaharuan dalam agama Sikh.kepentingan dan tujuan lambang-lambang ini diwajibkan ke atas mereka. hal 27. Ia juga merupakan simbol persaudaraan dan penyatuan di antara orang Sikh dalam satu masyarakat. Walaubagaimanapun. Op.214 Kes iaitu rambut dan bulu yang terdapat pada tubuh manusia termasuk janggut merupakan lambang yang memang tidak asing bagi orang Sikh. Lambang merupakan satu cara untuk berdisiplin. maka Guru Gobind Singh melarang pengikutnya memotong rambut supaya . ia tidak menyukarkan bagi mereka untuk memahaminya.212 211 Sardar Singh Rataul. Guru Tegh Bahadur.000 orang Sikh yang hadir di upacara tersebut dapat dibaptiskan oleh Guru Gobind Singh. kerana ia merupakan amalan yang biasa diamalkan oleh para pendeta di India sejak zaman berzaman lagi.215 Oleh kerana rambut merupakan lambang kependetaan dan kerohanian.cit. 1964. Seseorang yang menyertai Khalsa akan berasa gembira untuk melaksanakan segala prinsip yang tersirat di sebalik lambang-lambang. walaupun terpaksa menggadaikan nyawa mereka. kerana dari jauh lagi mereka dapat dibezakan dengan penganut agama lain. Namun begitu. Lambang-lambang merupakan kayu pengukur terhadap keteguhan dan kekuatan pegangan penganut Sikh terhadap agama mereka. The Khalsa. Upacara pahul dilakukan dalam suasana tegang kerana golongan Khalsa telah ditubuhkan dalam suasana Guru Gobind Singh dan pengikutnya masih lagi menaruh perasaan dendam terhadap Empayar Moghul di atas kematian ayahnya. hal 86. lambang-lambang ini menjadi uniform dan satu pengenalan yang mudah bagi orang ramai untuk mengenali orang Sikh. proses perjalanan upacara tersebut berjalan dengan lancar kerana tidak diganggu oleh mana-mana pihak termasuk Empayar Moghul sendiri.

memang sukar untuk dijelaskan maksud dan tujuannya.cit. agar golongan Khalsa yang menyikat rambut akan kelihatan seperti Guru Gobind Singh. Ia bertujuan untuk menjadikan rambut kelihatan kemas dan bersih. Op. hal 86. Ini bebeza dengan tangan kiri kerana ia sudah memegang perisai bagi mempertahankan diri dari tetakan senjata. hal 204. 218 Ia berbeza dalam agama Sikh.217 Walaubagaimanapun. biasanya tangan kanan yang memegang senjata akan terdedah kepada tetakan. Untuk tujuan tersebutlah. moral dan simbol persediaan mereka untuk menghadapi sebarang kemungkinan. Dalam sesuatu peperangan.golongan Khalsa yang ingin diwujudkan itu akan menjadi pejuang yang menggunakan senjata hanya untuk kebenaran sahaja. gelang besi yang dipakai di pergelangan tangan kanan pada asalnya adalah bertujuan untuk mengelakkan tangan daripada dilukai oleh senjata. Manakala Kachera (seluar labuh hingga ke lutut) adalah lambang kepantasan.cit. sesuai dengan simbolik yang terdapat pada rambut itu sendiri.cit. Op.216 213 214 Gobind Singh Mansukhani (Prof). Kara adalah lambang pertahanan diri dan pengabdian. ketangkasan. kerana gelang besi ini merupakan peniruan daripada budaya para pejuang agama Hindu yang memakai tangkal dan azimat di pergelangan tangan sebelum mereka pergi berperang. Khushwant Singh. kesesuaian pemakainya. 216 Ibid. 215 Ibid. Lambang yang kedua pula ialah (sikat Kanga). pemakaian Kara di tangan kanan bergantung kepada Gobind Singh Mansukhani (Prof). . orang Sikh memakai Kara di tangan kanan mereka. hal 86. hal 204. Manakala lambang-lambang yang lain merupakan pelengkap kepada lambang rambut ini. Op. 217 219 Walaubagaimanapun. Ini bermaksud bahawa setiap orang Sikh adalah pengikut kepada guru dan dengan adanya gelang besi ini akan menyebabkan mereka merasa segan untuk melakukan jenayah dan maksiat.

Lambang yang terakhir sekalai ialah Kirpan yang bermaksud pedang. Ibid. Ia melambangkan kuasa dan keberanian. Menurut sejarah agama Sikh. mereka kan membuat satu pilihan sahaja iaitu sama ada membuang lambang tersebut dari tubuh mereka atau maju ke hadapan untuk menghadapi musuh. 220 Kirpan menjadi lambang kebanggaan bagi penganut Sikh untuk membuktikan bahawa mereka merupakan bangsa yang kuat dan berani. penulis dapat membuat kesimpulan bahawa kelima-lima lambang tersebut mempunyai hubungan yang erat diantara satu sama lain. beliau juga mengukir dua benda yang menjadi kebanggaan orang Sikh iaitu Degh yang bermaksud kawah atau cerek dan Tegh iaitu pedang yang digunakan oleh golongan Khalsa.218 219 Ibid. hal 86. semangat keberanian akan memberi satu dorongan kepada mereka untuk mengalahkan musuh. di samping kegunaannya sebagai senjata untuk mempertahankan diri dalam peperangan. tetapi juga bersaudara dalam soal peperangan mempertahankan diri dan agama. pemerintah Moghul pada 24 Mei 1710 dan menjadi pemerintah di Sirhind. 222 Sepanjang kajian yang dilakukan. Dengan ini. Ini kerana golongan Khalsa bukan sahaja bersaudara dalam perkara kebenaran. selepas Banda Bahadur berjaya mengalahkan Wazir Khan. 221 Apabila penganut agama Sikh memakai lambang-lambang tersebut ketika berhadapan dengan musuh. Kes merupakan lambang yang mempunyai maksud dan makna . Di samping itu. beliau telah mengukir pada duit syiling nama Guru Nanak dan Guru Gobind Singh. hal 86.

Kes juga dianggap sebagai lambang kependetaan dan juga kerohanian yang mempunyai kaitan dengan tindak tanduk dan perbuatan penganut Sikh. Kepercayaan mereka kepada Guru Gobind Singh direalisasikan melalui larangan memotong rambut dan janggut yang terdapat pada tubuh badan. mereka kepada Tuhan. Ini bermaksud bahawa Kes akan memperingatkan mereka supaya melakukan perkara kebaikan sahaja sesuai dengan simbolik yang terdapat di sebalik Kes itu sendiri. Kangha pula merupakan lambang atau simbol kebersihan dan kekemasan. Manakala akidah kepada Tuhan pula ialah Kes akan memudahkan mereka untuk mentaati segala perintah Tuhan. Oleh kerana itu. 222 Ibid. Larangan ini dibuat supaya para penganut Sikh mempunyai persamaan dengan jasmani guru-guru mereka. Kes akan kelihatan kemas dan secara tidak langsung memperlihatkan kehebatan Kes itu sebagai simbol kerohanian dan juga anugerah dari Tuhan. Ibid. 220 221 Ini kerana ia mempunyai kaitan dengan kepercayaan kepada Guru Gobind Singh dan akidah Ibid. . hal 120. hal 86.yang begitu mendalam dalam kehidupan penganut Sikh. hal 107. Di samping itu. Ia harus dihormati oleh penganut Sikh kerana hubungannya dengan Kes yang sememangnya dianggap anugerah Tuhan. Kangha merupakan pelengkap kepada Kes kerana ia memberi kekemasan dan kecantikan kepada Kes. Ini menunjukkan bahawa dengan adanya Kangha. penganut Sikh sama ada lelaki dan perempuan akan meletakkan Kangha di dalam serban bagi lelaki dan bagi perempuan pula ia diletakkan di dalam sanggul mereka.

Apa yang ingin diketengahkan oleh Guru Gobind Singh melalui simbol ini ialah penganut Sikh merupakan penganut agama yang bersedia menegakkan keadilan sejagat tanpa mengira bangsa. Oleh sebab itu.Manakala Kirpan pula mempunyai perkaitan dengan konsep keadilan yang amat dititikberatkan oleh agama Sikh. membuktikan bahawa mereka adalah penganut yang taat kepada Tuhan dan juga penganut yang mempunyai sikap toleransi sesama makhluk. . Sekiranya ada di antara pasangan yang ingin melakukan sesuatu yang tidak baik terhadap pasangannya. Keadilan ini dizahirkan melalui perantaraan Kirpan yang juga dianggap sebagai simbol kekuatan dan senjata untuk menentang musuh. Fungsi Kachera adalah untuk menjaga moral dan akhlak terutama pasangan suami isteri daripada melakukan perkara yang boleh merosakkan kerukunan rumahtangga. Dengan terhalangnya mereka daripada melakukan kejahatan dengan tangan. maka Kachera berperanan untuk menjaga mereka daripada melakukannya. Seterusnya. keturunan dan agama. Kara yang berada di tangan akan mengingatkan mereka kepada janji yang mereka buat dengan Tuhan iaitu untuk menegakkan keadilan dan berkhidmat kepada Tuhan. Kachera dan Kara merupakan dua lambang yang berperanan untuk menjaga dan mengawal diri para penganut Sikh dari melakukan perkara yang dilarang oleh agama. Ini kerana. Keadilan yang ingin ditegakkan itu merupakan satu suruhan dan ajaran dari Tuhan. Manakala Kara pula berfungsi untuk mengawal penganut Sikh dari melakukan kejahatan dengan tangan mereka. mereka yang memegang dan menghormati simbol ini dianggap sebagai penganut Sikh yang setia dan mempunyai keimanan yang teguh.

Manakala bagi penganut wanita. kecuali serban yang memang dikhususkan kepada penganut lelaki sahaja. penulis akan menjelaskan hubungan dan kaitan Panch Kekaar dengan dua perkara iaitu serban dan juga adat resam yang menjadi sebahagian dari kehidupan penganut agama Sikh. Walaupun kelima-lima lambang atau Panch Kekaar ini mempunyai kedudukan dan kepentingan yang sama di antara satu sama lain. kerana empat lambang tersebut semuanya diperkenalkan oleh Guru Gobind Singh semasa beliau menjadi guru yang terakhir. Kelebihan ini tidak terdapat pada empat lambang yang lain. iv.Kelima-lima lambang ini menjadi satu kewajipan kepada setiap penganut agama Sikh sama ada lelaki dan perempuan. Kaitan Lambang-Lambang Dengan Serban Dan Adat Resam Lambang-lambang agama sebagaimana yang telah dijelaskan. merupakan pengenalan dan simbol kepada orang Sikh serta mempunyai kaitan yang cukup rapat dengan kehidupan mereka. . Dalam huraian ini. namun Kes mempunyai satu kelebihan iaitu ia satu-satunya lambang yang dianggap sebagai anugerah dari Tuhan dan ia memang sedia ada pada tubuh badan manusia. mereka diwajibkan meletakkan kain tudung di atas kepala mereka ketika hendak menghadiri upacara sembahyang dan memasuki gurdwara.

Kachera dan Kara yang dianggap sebagai lima lambang penting dalam agama Sikh. 224 Pemakaian serban dalam agama Sikh dianggap sebagai satu ujian kepada penganutnya bagi mengukur tahap ketaatan dan kepatuhan mereka kepada agama. Kangha. Ujian ini pening kerana bukan mudah untuk menjadi seorang penganut yang benar-benar taat kepada agama.cit. Dengan ini. 225 223 Agus Salim. hanya mereka yang benar-benar taat dan berani sahaja yang mampu memakai serban. Serban atau dalam bahasa Punjab ia dipanggil Dastaar merupakan lambang yang mempunyai hubungan yang rapat dengan lima lambang ini. Op. di samping dapat membangkitkan semangat dan perasaan bangga kereka sebagai golongan yang dianggap mulia dalam agama Sikh. mereka dapat mengenali antara satu sama lain dengan lebih mudah walau di mana mereka berada. penganut Sikh juga mempunyai satu simbol lain yang lebih istimewa iaitu serban.a. Dengan memakai serban dan mempunyai rambut serta janggut yang panjang memudahkan pihak musuh mengenali mereka dan ini membahayakan diri mereka. Pertalian ini mempunyai asasnya. Ia juga dapat merapatkan hubungan sesama golongan Khalsa. hal. kerana hanya penganut Sikh yang benar-benar taat dan berani sahaja yang sanggup memakai lambang-lambang agama mereka dan ketaatan tersebut akan dizahirkan melalui pemakaian serban.223 Dengan serban. Pemakaian Serban Di samping Kes. Kirpan. 188 .

41 Agus Salim. Op. 226 Adat ini dilakukan dengan harapan agar amrit tersebut akan memberi keberanian.224 225 Sikh Naujawan Sabha. 188 b. nama seseorang bayi itu biasanya diambil dari huruf pertama yang terdapat pada muka surat sebelah kiri bahagian atas kitab Guru Granth Sahib yang dibuka secara rambang. Op. (Prof). hal. hal. Adat kelahiran dan menamakan anak (Nam Karan) Dalam masyarakat Sikh. sebaik sahaja seseorang bayi itu dilahirkan. hal. Antara adat yang dimaksudkan ialah adat kelahiran. pertunangan dan adat kematian. 1964. hal. Ini dapat dilihat di dalam beberapa adat yang menggunakan lambang-lambang yang tertentu sebagai satu kemestian ketika melakukannya. Semasa menyediakan madu ini.cit. kebaikan dan ketaatan kepadanya apabila ia besar nanti. Harjit Hera dan sebagainya. Japji Sahib dibacakan dan madu tersebut akan disentuhkan kepada lidah bayi dengan menggunakan hujung Kirpan. maka nama bayi tersebut kemungkinan Harbindar. Kemudian gelaran Singh bagi kanak-kanak lelaki dan Kaur untuk perempuan akan diletakkan di akhir nama mereka. 228 Sekiranya huruf pertama itu bermula dengan H. adat yang pertama sekali dilakukan ialah ia dibawa ke gurdwara dan diberi minum setitik madu atau amrit. Adat Resam Dalam agama Sikh. Panch Kekaar tidak dapat dipisahkan dari kehidupan para penganutnya.42 . 229 226 227 Gobin Singh Mansukhani. Op.Loehlin.H. 227 Dalam agama Sikh. Madu ini terlebih dahulu akan dikacau dengan hujung Kirpan yang menjadi salah satu dari Panch Kekaar. Sikh Naujawan Sabha. hal. 230. Adat-adat ini akan penulis huraikan di bawah.cit. India: The Lucknow Publishing House. Op.cit. 1. 65 228 C. The Sikhs and Their Scriptures.cit.

Selepas itu. Kurta dan Kachera bagi lelaki. Salwar. mereka tidak menangis dan meratapi kematian seseorang.229 Temubual dengan Prof. Kangha yang diletakkan dalam rambut mayat dan Kara yang dipakaikan di pergelangan tangan mayat. hal. Di sini juga. Kirpan dan sedikit manisan akan diberikan kepada mereka. biasanya dilakukan majlis pertunangan yang dibuat secara ringkas sahaja kerana pertunangan bukanlah satu perkara yang penting. pakaian mereka dilengkapi dengan Chuni. bahkan agama Sikh sendiri melarang penganutnya berbuat demikian. bapa atau penjaga pengantin perempuan akan memberi sehelai serban dan ‘Sagan’ atau saguhati kepada bakal pengantin lelaki. 231 230 Malkiat Singh Lopo-Dhalliwal and Mukhtiar kaur Rattian-Soudhu. Dalam majlis pertunangan ini. Dengan ini. 2. Adat Kematian (Shabad Kirtan) Orang Sikh mempercayai kepada Hukum Karma atau Tanasukh al-Arwah iaitu mereka yang mati akan menjelma semula dalam bentuk tubuh yang lain. Kachera. mayat tersebut akan dipakaikan dengan pakaian yang lengkap dengan lima lambang utama iaitu Serban. Sebelum berkahwin. Manakala bagi mayat perempuan pula. Pada masa ini. Customs and Traditions in Malaysia. Penang: Lopo-Ghar. 230 3. Selepas mayat selesai dimandikan. orang lelaki dan perempuan akan dikahwinkan apabila mereka sudah cukup dewasa dan mempunyai pemikiran yang matang. . saudara mara dari pihak perempuan akan dijemput oleh ibubapa lelaki untuk menghadiri majlis tersebut di gurdwara. Kurti. Some Sikh Cultural. 125. 1971. Adat Pertunangan (Anand Karaj) Dalam agama Sikh. Madya Dr. Harbindar Jeet Singh.

hal. hanya Kirpan sahaja yang digunakan. Manakala dalam adat menamakan anak dan adat pertunangan.cit. Keadaan ini akan membawa kepada kemunculan puak-puak tertentu yang berusaha untuk menyesuaikan agama tersebut dengan zaman dan pemikiran mereka. Kes. 61.keluarga kedua belah pihak berunding untuk menetapkan hari yang sesuai untuk mengadakan majlis perkahwinan. 233 232 233 Sikh Naujawan Sabha. hanya satu kumpulan atau puak sahaja yang dianggap betul dan bertepatan dengan ajaran Sikh yang sebenar. 232 Penulis tidak bermaksud untuk menghuraikan dengan panjang lebar mengenai adat-adat dalam agama Sikh. serban. kewujudan puak-puak atau kumpulankumpulan tertentu merupakan satu perkara yang lumrah. Di antara ketiga-tiga adat. Op. v. apabila pengasas atau pembawa sesuatu agama itu meninggal dunia.cit. Teja Singh. hal. kerana terdapat lima lambang yang telah diamalkan iaitu. Kachera dan Kangha. kerana tujuan utama penulis adalah untuk membuktikan bahawa Panch Kekaar memang tidak dapat dipisahkan dari kehidupan bermasyarakat di kalangan orang-orang Sikh. adat kematian mempunyai kaitan yang lebih erat dengan Panch Kekaar. Kebiasaannya. 62. Hubungan Puak-puak Agama Sikh Dengan Lambang-lambang Dan Pandangan Mereka Mengenainya Dalam kebanyakan agama. akan wujud keraguan di kalangan para penganutnya terhadap agama merea. Sikhism Its Ideals and Institutions. Ini dapat dilihat dari segi keseragaman dalam pemakaian Panch Kekaar dan juga penggunaan perkataan . Dalam agama Sikh. Op. Kara.

Selain dari itu. Udasis . Madya Dr. 14 Temubual dengan Prof. Nota kaki no. penulis akan menerangkannya satu persatu dibawah. terdapat juga beberapa kumpulan dan puak yang menganggap diri mereka sebahagian dari penganut Sikh. a. Mengenai perkara ini. pengertian penganut Sikh bermaksud seseorang yang mempercayai kepada satu Tuhan. Sila rujuk hal. 235 Walaubagaimanapun. Setiap puak ini mempunyai pendirian dan pandangan mereka yang tersendiri mengenai Panch Kekaar dan agama Sikh. Ini bermakna. orang Sikh yang tidak mempercayai kepada salah satu atau ketiga-tiga perkara ini. Namdhari. walaupun mereka tidak memenuhi ketiga-tiga kriteria di atas. menerima apa yang disampailan oleh sepuluh orang guru dan menerima kitab suci Guru Granth Sahib sebagai pengganti kepada sepuluh orang guru. Harbindar Jeet Singh. Antara puak yang dimaksudkan ialah puak Udasis. Nirankari dan Akalis. Jenis-jenis Puak Dalam Agama Sikh dan Pandangan Mereka Terhadap Panch Kekaar 1. mereka tidak dianggap sebagai penganut agama Sikh yang sejati. 234 235 Maksud perkataan ini telah dijelaskan sebelum ini dalam bab II. 33.Singh dan Kaur234 di akhir nama mereka.

1421. hal. hal. 16 C. 238 Walaubagaimanapun. C. hal. cit. Harbindar Jeet Singh. mereka tidak mengiktiraf Panch Kekaar yang terdapat dalam agama Sikh yang diamalkan oleh golongan Khalsa. 237 Ia muncul pada zaman Guru Amar Das menjadi Puak ini dapat dikenali dengan pakaian mereka yang berwarna kuning di samping mereka membawa bekas air yang dibuat dari buah labu.240 sembahyang yang biasa dilakukan loleh golongan Khalsa. sebaliknya mereka memendekkan rambut dan mencukur janggut mereka. Mereka merupakan pendakwah Sikh yang bersemangat. cit. Volume 12. Madya Dr. Hj. Justeru.H. Tujuan mereka berpakaian begini adalah untuk mengelakkan diri mereka dari godaan wanita dan keduniaan. keagamaan mereka banyak Sehingga kini mereka masih mempunyai salsilah keturunan dengan Guru Nanak dan mereka masih menganggap Guru Granth Sahib sebagai kitab suci mereka. 70 2. Op. (Prof). Namdhari . hal. Loehlin. 239 Cara sembahyang mereka juga berbeza sedikit dengan Malahan amalan bercampur aduk dengan ajaran agama Hindu. 102 Temubual dengan Prof. hal.Udasis adalah puak yang diasaskan oleh anak sulung Guru Nanak yang bernama Baba Sri Chand. Gobind Singh Mansukhani. Yahaya. Op. cit. Loehlin. 236 guru yang ketiga. cit. 241 236 237 238 239 240 241 Mahayudin b. The New Encyclopedia Britannica. Mereka juga masih beramal dengan sistem kasta dalam kegiatan sosial mereka. Op. cit. Op. 69 Tanpa Pengarang. Op.H. mereka tidam menyimpan rambut dan janggut sebagaimana yang dianjurkan oleh sepuluh orang guru.

Mini Encyclopedia of Sikhism. Op. Pritam Singh Gill. Jullundur City. 70. hal. 53. Walaubagaimanapun. Mereka ini masih lagi berpegang kepada Panch Kekaar sebagaimana yang diamalkan oleh golongan Khalsa. 1975. perkampungan yang bernama Pusat gerakan mereka ialah di sebuah berdekatan dengan Ludhiana. 77. Singha. Op. 245 242 243 244 245 H. cit. C. Loehlin. 243 Puak ini dapat dikenali dengan mudah. 244 Mereka juga menolak sebarang amalan agama yang salah yang telah meresap masuk ke dalam agama Sikh. 53. cit. India: New Academic Publishing Co. pemujaan terhadap sesuatu benda dan melarang penganutnya meminum arak. hal. Pritam Singh Gill. 3. Bhaini.Namdhari merupakan satu kumpulan penganut Sikh yang diperkenalkan oleh Baba Balak Singh (1799 – 1861) 242 dan digerakkan oleh Baba Ram Singh (1815 – 1885). Herritage of Sikh Culture. Nirankari .S. perbezaan yang ketara di antara mereka dengan Khalsa ialah mereka mempunyai guru-guru mereka yang tersendiri yang berubah-ubah mengikut susunan warisan keluarga. hal. kerana mereka memakai serban. cit. Op. hal. Golongan ini cuba mengembalikan keyakinan penganut Sikh terhadap para guru dan mereka menolak sistem kasta yang terdapat dalam agama Hindu.H. jubah dan kalung yang dibuat dari bulu yang berwarna putih.

cit. Op. 247 Puak ini tidak bersetuju dengan konsep Khalsa dan Panch Kekaar sebagaimana puak Udasis. Volume 8. Madya Dr. Gerakan ini banyak berpusat di Barat Laut daerah Rawalpindi dan juga Kashmir. puak ini juga tidak menerima kitab suci Guru Granth Sahib sebagai petunjuk dan guru kerana mereka mempunyai seorang lagi guru mereka yang tersendiri. 249 Mereka menyeru dan mengajak para pengikutnya supaya berpegang dengan tradisi yang dibawa oleh Selain dari itu. 251 . (Prof). Op. The New Encyclopedia Britannica. cit. 248 Mereka juga menganggap Tuhan yang disembah itu sebagai roh sahaja dan mereka tidak menyukai upacara-upacara keagamaan. 246 Namun begitu. Mereka menganggap orang Sikh yang terpengaruh dengan Khalsa adalah penganut Sikh yang ortodox dan jumud. cit Temubual dengan Prof. hal. mempunyai guruguru yang sentiasa berubah-ubah dan juga penentangan mereka terhadap ajaran agama Hindu. 4. 250 246 247 248 249 250 Ibid. Akalis Akalis pula merupakan puak yang muncul selepas Perang Dunia I yang berperanan untuk membersih dan mengawal makam dan tempat suci dalam agama Sikh daripada gangguan penjajah British yang menjajah India pada masa itu. 722 Pritam Singh Gill. guru-guru mereka. Nirankari ini lebih dianggap sebagai sebuah kumpulan reformasi yang menentang sebarang percubaan untuk menggabungkan agama Sikh dengan agama Hindu. Harbindar Jeet Singh. hal.Nirankari yang diasaskan oleh Baba Dayal Das (1783 -1855) merupakam puak yang mempunyai banyak persaingan dengan puak Namdharis iaitu dari segi pemujaan kepada Tuhan satu yang tidak mempunyai bentuk. Op. 59 Tanpa Pengarang. Gobind Singh Mansukhani.

Walaubagaimanapun. Manakala puak Udasis dan Nirankari.H. hanya Namdhari dan Akalis yang lebih mirip kepada golongan Khalsa dan masih beramal dengan Panch Kekaar. Serban mereka berwarna biru tua dan kuning serta dilingkungi dengan ‘Chakna’ atau piring besi. bukan sahaja tidak mengamalkan Panch Kekaar dalam kehidupan mereka. Op. 251 252 C. namun . pedang dan perisai. bahkan mereka menganggap orang Sikh yang masih berpegang dengan perkara tersebut sebagai puak yang jumud dan ortodox. kerana warna biru kehitaman yang terdapat pada pakaian mereka melambangkan semasa beliau berjaya melepaskan diri dari tentera Moghul di Macchiwara. cit. 68 F. hal. Loehlin. 252 Dari keempat-empat puak di atas. puak ini dianggap sebagai teras ingatan mereka kepada Guru Gobind Singh kepada golongan Khalsa. Mereka juga membawa senjata seperti lembing. Ibid. Pada masa itu.Puak ini juga dikenali dengan nama Nihangs dan muncul sebagai kumpulan militan semasa Guru Gobind Singh menjadi guru yang kesepuluh dan ia dipimpin oleh Bhai Man Singh pada tahun 1704 – 1705. hal. beliau telah memakai pakaian yang berwarna biru yang biasa dipakai oleh orang Islam yang miskin. penulis dapat membuat kesimpulan bahawa agama Sikh telah mengalami satu proses perkembangan yang cukup lama untuk sampai kepada bentuk dan ajaran yang dianuti oleh para penganut Sikh hari ini. Anggota kumpulan ini biasanya memakai jubah biru kehitaman yang labuh sehingga ke bawah buku lali. Kesimpulan Sepanjang kajian dalam bab ini. Walajupun ajaran Guru Nanak menjadi asas dalam agama Sikh. 71.

perayaan. Tuhan dan ajaran agama Sikh itu sendiri. ketaatan mereka kepada perintah Tuhan. Ini menggambarkan bahawa agama Sikh adalah agama yang tidak mempunyai satu asas yang kukuh dan tidak mempunyai pendirian yang tersendirii.pembaharuan dan perubahan yang berlaku sepanjang pimpinan sembilan orang guru. dapat difahami bahawa Panch Kekaar itu berkait rapat dengan golongan Khalsa dan upacara pahul itu sendiri menjadi titik tolak kepada hubungan di antara kedua-dua perkara ini. penulis dapat membuat rumusan bahawa pengenalan lambang-lambang agama Sikh atau Panch Kekaar sebagai simbol utama penganut Sikh adalah seiring dengan penubuhan golongan Khalsa oleh Guru Gobind Singh pada 26 Mac 1699. Panch Kekaar yang terdiri daripada Kes. Dengan ini. upacara pahul telah Ini kerana ketaatan dalam mengamalkan kelima-lima lambang itu secara tidak langsung memperlihatkan . Kangha. kara. dalam ajaran Guru Nanak kita dapati beliau banyak terpengaruh dengan unsur Islam terutamanya dalam konsep akidah dan ketuhanan yang satu serta konsep persamaan sesama manusia. Kachera dan Kirpan merupakan pakaian rasmi golongan Khalsa dan ia menjadi kayu pengukur kepada ketaatan mereka terhadap guru-guru. Kalau dari sudut akidah yang merupakan elemen yang terpenting dalam sesebuah agama telah ditiru dan diciplak dari Islam. Ia bukan sahaja melambangkan identiti agama Sikh tetapi lebih dari itu ia mempunyai hubungan dengan konsep ketuhanan yang menjadi intipati kepada agama tersebut. telah mengubah kedudukan agama Sikh daripada agama yang hanya tertumpu di Punjab kepada agama yang berkembang ke seluruh dunia. maka sudah tentu perkara yang sama turut berlaku dalam aspek-aspek yang lain seperti ibadah. pantang larang dan sebagainya. Di samping itu juga. Dalam bab ini juga. Oleh sebab itu.

jelas memperlihatkan betapa eratnya hubungan di antara kedua-dua perkara ini. setiap ahli Khalsa perlu melalui satu upacara baptis atau pahul dan mereka ini bertanggungjawab menunaikan kewajipan yang telah dibebankan ke atas mereka. Di antara kewajipan tersebut ialah mereka perlu mengamalkan Panch Kekaar dalam kehidupan mereka. penulis mendapati dalam kehidupan seharian dan adat resam masyarakat Sikh sama ada yang berkaitan dengan adat kelahiran.dilakukan sejak anak-anak mereka masih kecil lagi agi memastikan hubungan ini berterusan. namun terdapat beberapa puak yang menganggap mereka juga adalah sebahagian daripada penganut agama Sikh. Walaupun golongan ini sering menghadapi penentangan dari Kerajaan Moghul. adat pertunangan dan adat kematian. Selain dari itu. Golongan Khalsa ini telah dilatih oleh Guru Gobind Singh berorientasikan ketenteraan dan peperangan. untuk membalas dendam di atas kematian Guru Arjun dan Gurju Tegh Bahadur yang dihukum bunuh oleh Empayar Moghul dan akhir sekali untuk mengeratkan tali persaudaraan di antara mereka. penulis dapat membuat kesimpulan bahawa golongan ini mempunyai tiga tujuan asas iaitu untuk membangunkan semangat keberanian dan kepahlawanan. Mengenai golongan Khalsa pula. Untuk tujuan tersebut. Kriteria yang paling mudah untuk memastikan sama ada mereka itu adalah puak yang sebenar atau sebaliknya ialah melalui . namun ia berjaya menyatupadukan orang Sikh di bawah satu penyatuan dan membentuk tali persaudaraan yang cukup erat di antara mereka. Walaupun satu puak sahaja yang dianggap betul dan bertepatan dengan ajaran Sikh yang sebenar. Seperkara lagi yang perlu dirumuskan di sini ialah mengenai hubungan puak-puak (sects) yang terdapat dalam agama Sikh.

Walaubagaimanapun. Namdhari. Puak-puak yang dimaksudkan itu ialah Udasis. Narankari dan Akalis.pemakaian Panch Kekaar dan juga penggunaan perkataan Singh dan Kaur di akhir nama mereka. Rumusan yang terakhir sekali yang menarik perhatian penulis sepanjang kajian dalam bab ini ialah mengenai kemampuan Guru Nanak dan guru-guru selepas beliau mengadaptasikan ajaran Islam dan Hindu sehingga lahirnya agama Sikh ini. Mereka ini pula mempunyai pandangan yang berbezabeza mengenai golongan Khalsa dan juga Panch Kekaar. agama Sikh tetap dianggap sebagai agama rekaan dan segala ajarannya tidak menepati kehendak . Hanya orang yang tertentu sahaja yang mampu berbuat demikian. Tidak semua manusia mempunyai kebolehan untuk menghasilkan satu ajaran baru hasil gabungan dari dua agama dan agama baru ini pula mempunyai pengikutnya yang bertaburan di seluruh dunia. Allah Taala.