SEJARAH AGAMA SIKH PROF. MADYA DR. KHADIJAH MOHD KHAMBALI @HAMBALI B.

SEJARAH AGAMA SIKH Agama Sikh atau Sikhism adalah agama yang diasaskan oleh seorang Hindu yang berasal dari suku kaum Bedi yang bernama Guru Nanak Dev Ji.34 Ia banyak dianuti oleh orang India terutamanya di Punjab, India sejak abad ke-15 yang lalu. Kini mereka sudah bertaburan di seluruh dunia dan telah membentuk masyarakat mereka di negara-negara seperti Eropah, Amerika dan Kanada. Mereka juga terdapat di negara-negara selatan Asia seperti Malaysia, Singapura, Thailand, Hong Kong, Burma, Indonesia, Pilipina, Iran, Afghanistan dan di negara-negara timur tengah seperti di Dubai dan Oman. 35 Mengenai asal usul perkataan Sikhism, ada beberapa pendapat. Menurut The Encyclopaedia of Sikhism, ia berasal dari bahasa Pali iaitu Sekha yang bermaksud “pelajar”.36 Menurut The Encyclopaedia Britannica, ia juga diambil dari bahasa Pali, tetapi dari perkataan Sikkha yang bermaksud “pengikut”.37 Walaubagaimanapun, menurut Dictionary of Islam, perkataan ini berasal dari perkataan Punjabi iaitu Sikh atau Sikha dan ia juga berasal dari bahasa Sanskrit iaitu Sishya yang bermaksud “penganut” atau ”pengikut”.38 Berasaskan maksud istilah Sikh tersebut, dapat dirumuskan bahawa agama Sikh adalah agama para pengikut atau penganut yang mempelajari dan sekaligus menjalani serta mempraktikan segala bentuk ajaran Guru Nanak sebagai pengasas utama dan Guru-guru agama Sikh yang sepuluh.39
34 35

Khuswant Singh, Hymns of Guru Nanak, India: Sangam Books, Orient Longman Ltd, 1969, hal 1. Tanpa pengarang, Questionnaire on Sikh Religion, Perak: Khalsa Diwan Malaysia, 1999, hal 1. 36 Harbans Singh, The Encyclopaedia of Sikhism, Patiala: Punjabi University, Vol 2, 1995, hal 197. 37 Tanpa pengarang, The New Encyclopaedia Britannica, Chicago: University Chicago, Vol 27, 1993, hal 284. 38 Thomas Partick Hughes, Dictionary of Islam, New Delhi, India: Cosmo Publications, 1982, hal 583. 39 Perkara ini dibahaskan selanjutnya dalam halaman 30 dan seterusnya.

Kalau dilihat kepada sejarah kelahirannya, kepercayaan dan ajaran agama Sikh banyak dipengaruhi oleh ajaran yang dibawa oleh seorang reformis yang bernama Kabir.40 Beliau adalah seorang yang bijak dan telah banyak mempelajari ajaran Islam dan Hindu. Namun, perkara yang paling menarik minat beliau ialah ajaran yang dicetuskan oleh seorang penyair yang bernama Ramanand. Selepas beliau mengkaji ajaran ini, akhirnya Kabir mencipta satu ajaran baru dan kemudiannya beliau menyusun sajak-sajak mengenai ajaran tersebut. Selepas kematian Kabir, segala ajarannya disusun pula oleh para pengikutnya di dalam sebuah buku yang diberi nama Bijak.41 Asas-asas pemikiran dan ajaran Kabir ini telah dijadikan panduan oleh Guru Nanak dalam usaha mencipta agama Sikh. Beliau sering menghabiskan masa lapangnya di dalam hutan untuk bertafakur dan berfikir tentang kehidupan serta kebenaran ajaran yang disampaikan oleh Kabir. Dalam tempoh berkenaan, Guru Nanak dikatakan telah menerima wahyu dari Tuhan.
42

Selepas bertapa

selama tiga hari di dalam gua, akhirnya Guru Nanak keluar dan menyampaikan ajarannya kepada orang ramai iaitu “Tidak ada Hindu dan tidak ada Muslim”.43
40

Nama penuh beliau adalah Kabir Das dan beliau hidup di abad yang ke-15 yang lalu. Perkataan Kabir yang berasal dari bahasa Arab bermaksud ‘besar’ dan Dasa yang berasal dari bahasa Sanskrit pula bermaksud ‘hamba’. Beliau dianggap seorang sufi dan suci di zaman pertengahan India dahulu dan mempunyai karangan yang paling banyak di dalam Guru Granth Sahib, kitab suci agama Sikh. Lihat The Encyclopaedia of Sikhism, Vol 2, hal 403. 41 H.O.K Rahmat H.S (Dr), Op.cit, hal 309 & 311. Ajaran yang dibawa oleh Kabir ini merupakan ajaran yang diperkenalkan oleh Pergerakan Bhakti. Pergerakan ini merupakan pergerakan yang mementingkan tema cinta antara manusia dan Tuhan dalam karya-karya mereka. Pergerakan ini dipopularkan oleh Ramanuja, seorang Brahmin dari India Selatan dan beliau telah mengembara ke seluruh India pada abad ke-11 untuk mengembangkan ajaran pergerakan tersebut. Pergerakan ini dipopularkan pula di Banares oleh Ramanand iaitu anak murid kepada Ramanuja. Ramanand mempunyai anak murid termasuklah Kabir yang dianggap sebagai seorang Hindu oleh orang Hindu dan sebagai seorang Muslim oleh orang Islam. Ajaran Kabir ini telah mempengaruhi Guru Nanak sehingga ia dijadikan asas dalam pembinaan agama Sikh. Lihat M. Rajantheran, S. Manimaran, Perayaan Orang India, Kuala Lumpur: Penerbit Fajar Bakti, 1994, hal 98. 42 Mahayudin b Hj. Yahaya, Ensiklopedia Sejarah Islam, Bangi: UKM, Jld V, 1989, hal 1420 & 1421. 43 Tanpa pengarang, Al-Mawsa’ah al-Mayassarah fi al-Adyan wa al-Madhahib al-Mu’asirah, Cet 2, Riyad: Al-Nadwah al-Alamiyyah li al-Syabab al-Islamiy, 1979, hal 283.

Agama Sikh diasaskan kepada ajaran Guru Nanak dan sepuluh orang guru. Ini memberi maksud bahawa agama Sikh adalah agama yang menyeru para

penganutnya supaya mempercayai kepada setiap ajaran yang dibawa oleh sepuluh orang guru.
44

Selepas kematian Guru Gobind Singh iaitu guru yang ke

sepuluh, tidak ada lagi guru yang dilantik. Oleh itu, kitab suci agama Sikh iaitu Guru Granth Sahib dan golongan Khalsa telah dianggap sebagai pengganti kepada sepuluh orang guru.45 Dari segi tujuannya pula, agama Sikh telah diperkenalkan oleh Guru Nanak kerana memprotes dasar kuku besi agama Brahman dan sistem kasta serta ajaran Hindu yang melampau. Agama Sikh menekankan masyarakat.46 konsep keadilan sosial dan persaudaraan sejagat serta menghapuskan semangat kepartian dan kefahaman karut yang terdapat dalam

Selepas kematian Guru nanak (1538), segala ajaran Sikh telah diambil alih oleh sembilan orang guru iaitu Guru Angad (1539-1552), Guru Amar Das (15521574), Guru Ram Das (1574-1581), Guru Arjan (1581-1606), Guru Har Gobind (1606-1644), Guru Har Rai (1644-1661), Guru Har Krishnan (1661-1664), Guru Tegh Bahadur (1664-1675) dan Guru Gobind Singh (1675-1708).47
44 45

Joesoef Sou’yb, Agama-Agama Besar Dunia, Jakarta: Pustaka al-Husna, 1983, hal 144. Gobind Singh, The Quintessence of Sikhism, Amritsar: Shiromani Gurdwara Parbandhak Committee, 1958, hal 1. 46 Mahayudin b Hj. Yahaya, Op.cit, hal 1420. 47 Thomas Patrick Hughes, Op.cit, hal 591.

Berdasarkan senarai jangka masa kehidupan guru-guru agama Sikh di atas, jelas menunjukkan bahawa agama Sikh telah berada di bawah pimpinan sepuluh orang guru selama 204 tahun iaitu bermula dari tahun 1504 sehingga 1708. Zaman ini dianggap sebagai zaman kegemilangan agama Sikh kerana orang Sikh dapat hidup dalam suasana persaudaraan dan saling hormat menghormati di antara satu sama lain. 48 Sepanjang pimpinan sembilan orang guru selepas Guru Nanak, agama Sikh banyak terdedah kepada perubahan dan perkembangan. Setiap guru yang

Di dalam Sri Harimandar Sahib ini dan semua gurdwara atau rumah . Kangha. Perkataan Harimandar terdiri dari dua perkataan iaitu ‘Hari’ yang bermaksud Visnu atau tuhan dan ‘Mandar’ yang bermaksud rumah. 50 Amritsar terdiri daripada perkataan ‘Amrit’ yang bermaksud madu dan ‘Sar’ yang bermaksud kolam. t. hal 1-3. merupakan guru yang bertanggungjawab 48 49 Ibid. maka mereka perlu menghormati ‘the five ‘K’s’ ataupun lima lambang54 iaitu Kes. Amritsar dianggap sebagai kota suci bagi penganut agama Sikh dan di sana terdapat Sri Harimandar Sahib iaitu tempat ibadat agama Sikh yang paling terkenal. Sri Harimandar Sahib49 yang menjadi tempat ibadat yang terbesar bagi orang Sikh dibina di Amritsar50 oleh Guru Ram Das dan Khlasa yang dianggap sebagai golongan suci dalam agama Sikh telah diperkenalkan oleh Guru Gobind Singh.52 Beliau juga telah membentuk sebuah kumpulan penganut setia agama Sikh yang dipanggil Khalsa yang bererti benar. Antara pembaharuan yang dilakukan ialah penggunaan perkataan Singh yang bermaksud singa bagi orang lelaki dan Kaur bermaksud puteri bagi yang perempuan dihujung nama mereka masing-masing.t. Amritsar: The Shiromani Gurdwara Parbandhak Committee. membuat pembaharuan yang begitu ketara dalam agama Sikh. Kirpan. Antaranya ialah Adi Granth yang merupakan kitab suci agama Sikh yang ditulis oleh guru kelima iaitu Guru Arjan.meminpin agama Sikh telah membuat perubahan yang tersendiri sehingga terdapat ajaran-ajaran dalam agama Sikh yang tidak pernah disampaikan oleh pengasasnya iaitu Guru Nanak. The Religion of the Sikh Gurus. 51 Teja Singh.53 Untuk membuktikan kesetiaan dan kebenaran mereka terhadap agam Sikh dan juga Khalsa. Dengan ini Harimandar bermaksud Rumah Tuhan.51 Guru yang kesepuluh iaitu Guru Gobind Singh. Kachera dan Kara. Kemudian ia dikemaskini oleh Guru Gobind Singh dan diberi nama baru iaitu Guru Granth Sahib.

ia tidak dianggap sebagai buku biografi biasa. hal 166. Namun.cit. Lihat The Encyclopaedia of Sikhism. Gurdwara ini mempunyai dua fungsi iaitu tempat untuk membaca kitab suci Guru Granth Sahib dan yang kedua ialah sebagai tempat sembahyang samada secara individu ataupun kumpulan. 1969.ibadat agama Sikh.H Buck. Negeri Sembilan: Chang Litho Press. Selain dari orang Sikh.cit. Mengikut kebanyakan ahli sejarah.Op. Perkataan Singh berasal dari bahasa Sanskrit iaitu Simha yang bermaksud Singa. Ugama Sikh. RIWAYAT HIDUP GURU NANAK Kisah-kisah mengenai kehidupan Guru Nanak banyak tercatat didalam buku riwayat hidup yang dipanggil Janam Sakhis. tidak semestinya mereka itu adalah penganut Sikh.57 perayaan mengingati penderitaan Guru Arjan yang bertanggungjawab dalam penyusunan kitab Guru Granth Sahib dan beberapa perayaan yang lain. 53 Major C.56 52 Joesoef Sou’yb. hal 29. Namun. Op.cit. kerana beliau sendiri tidak pernah meminta . Op. golongan tentera Hindu seperti Rajputs dan Gurkhas juga meletakkan perkataan ini diakhir nama mereka sebagai nama keluarga. Vol 2. hal 146. Namun. Kamunculan buku ini bukanlah atas arahan dan kehendak Guru Nanak.58 C. secara lebih tepatnya ia merujuk kepada bilik yang dikhususkan untuk guru kerana perkataan gurdwara itu sendiri bermaksud bilik guru. tetapi lebih kepada hagiografi iaitu buku mengenai riwayat hidup seseorang yang dianggap suci. Selepas upacara tersebut berjaya dijalankan dan terbukti keberanian mereka untuk mempertahankan agama Sikh.A. maka Guru Gobind Singh menganugerahkan kepada mereka gelaran Singh yang bermaksud Singa dan Kaur yang bermaksud puteri atau Singa betina sebagai lambang keberanian dan penghargaan kepada mereka. Begitu juga dengan perkataan Kaur yang telah digunakan oleh wanita Sikh dan golongan wanita tentera Hindu diakhir nama mereka. Antara perayaan yang utama ialah Hari Baisakhi Mela iaitu perayaan yang disambut pada 13 April setiap tahun untuk mengingati jasa Guru Gobind Singh yang telah menubuhkan golongan Khalsa pada tahun 1699. Ini kerana. I. 55 Gurdwara adalah nama yang diberikan kepada rumah-rumah sembahyang bagi penganut agama Sikh. Di Amritsar ini juga. Gurdwara ini dapat dikenali dengan adanya Nishan Sahib atau bendera Khalsa yang berwarna kuning atau biru. ia mempunyai perbezaan dengan Singh yang digunakan oleh orang Sikh. tidak ada berhala dan kitab suci Guru Granth Sahib akan dibaca dalam gurdwara55 ini dengan irama dan nada yang merdu dan menarik. semua penganut agama Sikh mempunyai perkataan Singh. orang Sikh menjalankan upacara-upacara keagamaan agama mereka. kedua-dua perkataan ini diperkenalkan oleh Guru Gobind Singh selepas upacara pahul dijalankan ke atas para penganut Sikh yang bertujuan untuk menguji keberanian dan kesanggupan mereka mempertahankan diri dan agama dari serangan musuh. 54 Sikh Naujawan Sabha. hal 153.

beliau akan terus memuji Tuhan. 58 D.pengikutnya atau sesiapa pun menulis mengenai riwayat hidup beliau. Guru Nanak merupakan kanak-kanak yang mempunyai pemikiran yang cepat matang. ada diantara mereka yang berpendapat bahawa Guru Nanak dilahirkan pada 15 Baisakh (April) 1469 dan tarikh inilah yang disepakati oleh kebanyakan ahli sejarah. Ada yang mengatakan beliau dilahirkan pada 15 Kartik (November) 1469 di Talwandi Rai Bhoi (kini dipanggil Nankara Sahib) di daerah Punjab. Bahkan para pengikut Guru Nanak dan Guru Angad juga tidak pernah berbuat demikian. Pakistan. History of Sikh Gurus. mudah tersenyum dan disayangi oleh semua orang. New York: Russel and Russel.63 Beliau telah menunjukkan beberapa ciri keistimewaan yang menyerlahkan kehebatan dan keagungannya. hal. mati dan tidak layak dianggap sebagai tuhan. New Delhi: Kapur Printing Press.K Rahmat H.59 56 H. Ini kerana berhala itu bertempat.cit. 1973. Guru Nanak telah digambarkan oleh para pemujanya sebagai seorang yang mempunyai personaliti dan pemikiran yang unik. Byron Evans (Dr). Op. Walaubagaimanapun.O. Sekiranya berhala dianggap sebagai Tuhan. hal 22. The Sikhs.60 Ayah beliau bernama Mehta Kalu dan merupakan seorang penganut agama Hindu dari suku kaum Bedi dan berkasta Kshatriya. Op.61 Semasa kecil. Ketika berumur lima tahun. tidak bertempat dan tidak mati. 1971. maka ia bertentangan dengan konsep asal ketuhanan yang terdapat dalam agama tersebut. Dalam gurdwara tidak ada berhala keranamenurut konsep ketuhanan dalam agama Sikh.cit. hal 315.65 . 57 Archer.62 Sejak dari kecil lagi. Apabila disentuh dengan tiba-tiba. beliau telah mula bertanya mengenai tujuan hidup manusia. 59 Hari Ram Gupta.64 Semenjak kecil. Tuhan adalah bersifat universal. Kelahiran Guru Nanak Para ahli sejarah agama Sikh berselisih pendapat mengenai tarikh lahir sebenar Guru Nanak. beliau adalah seorang budak yang cantik.(Dr). Tenggara Lahore.S. a. hal 21.

cit. b. 62 Khushwant Singh. A History of the Sikh. beliau telah berkahwin dengan Sulakhani dan memperolehi dua orang putera iaitu Sri Chand pada tahun 1491 dan Lakhmidas pada tahun 1496. Kemudian kakak beliau .cit. membolehkan beliau mendapat pekerjaan di Vaishya Khatti.60 61 Ibid. t. 69 Hari Ram Gupta. Op.67 Semasa Guru Nanak berusia tujuh tahun. seterusnya mempelajari bahasa Parsi dan Arab dengan Maulvi. Dengan pengetahuan ini.70 66 67 Hari Ram Gupta. 1940. 64 Gobind Singh. The Book of the Ten Masters. hal 19. hal 30.cit.cit. Singapore: Singapore Sikh Missionary Tract Society. Amritsar: Chief Khalsa Diwan. Op.cit.cit. pekerjaan ini tidak menarik minat beliau kerana beliau lebih berminat untuk menjadi seorang reformasi atau nabi. Ganda Singh (Prof). Op. Walaubagaimanapun. Namun. New Delhi: Oxford University Press. Op. hal 1. Pendidikan Dari segi pendidikan pula. hal 1. Op. pendirian beliau masih tidak berubah. hal 1. perkahwinan tersebut tidak mengubah pendiriannya mengenai soal-soal kehidupan sehingga berlaku pergeseran antara Guru Nanak dengan ayahnya. Guru Nanak mula belajar metematik melalui ayahnya di Lande Mahajani. Guru Nanak.t. 1963. hal 30 68 Ganda Singh (Prof). 65 Puran Singh (Prof). His Life and Teachings. Vol 1. Op. hal 1. Kemudian beliau belajar membaca dan menulis di Devnagri dengan Brahmin.68 Pada tahun 1487 iaitu ketika berumur dua belas tahun. 63 Ganda Singh (Prof). 70 Ibid Ayahnya telah cuba mendapatkan pekerjaan untuknya sebagai seorang peniaga. Khushwant Singh. hal 37.69 Walaubagaimanapun.66 Beliau menunjukkan minat terhadap pelajarannya dan menghabiskan masanya untuk berbincang dengan orang-orang alim dan kadangkadang belajar secara bersendirian. hal 31. beliau mendapat pendidikan di sebuah kampung bernama Upadhyaya dalam bidang bahasa Sanskrit dan matematik.

telah mendapatkan pekerjaan untuk Guru Nanak sebagai seorang akauntan di Daulat Khan Lodis Modikhana. hal 39. Mardana merupakan pengikut pertama dan juga rakan yang mempunyai minat yang sama dengan Guru Nanak.72 Kerja beliau adalah menyanyi dan memainkan alat muzik dari rumah ke rumah dan dari kampung ke kampung sambil meminta gandum dan bijian dari orang ramai. Walaupun beliau telah bekerja di sana dengan jujur. Namun begitu. Akhirnya beliau bertapa di dalam sebuah gua dan pada hari yang ketiga. Op. hal 31. Beliau semakin kerap mengembara untuk menyebarkan ajaran dan agama barunya kepada orang ramai. c.74 71 72 Khushwant Singh.cit.73 Mereka berdua telah pergi ke bandar-bandar dan menyanyi serta memujimuji Tuhan. Keadaan ini berterusan selama tujuh tahun.71 Pada masa yang sama di Talwandi. bandar kelahiran Guru Nanak pada tahun 1459 iaitu sepuluh tahun sebelum kelahiran Guru Nanak. terdapat seorang pengubah lagu Muslim bernama Mardana. Suaminya yang bernama Jairam. Na koi Musalman” yang bermaksud “Tidak ada Hindu dan tidak ada Muslim”. 73 Ibid. Beliau dilahirkan di Talwandi Rai Bhoe Ki. Pengembaraan Guru Nanak Guru Nanak menganggap dirinya sebagai guru kepada seluruh manusia. Bermula dari saat itulah. 74 Ibid.telah membawa beliau tinggal bersamanya di Sultanpur. Beliau juga pernah pergi ke Mekah. Madinah dan Baghdad bersama Guru Nanak.75 Pengembaraan beliau telah mengambil . Kemudian gandum dan bijian itu akan dibahagi-bahagikan kepada orang ramai semasa beliau dalam perjalanan pulang. kegiatan dan aktiviti yang dilakukan bersama Mardana ini masih tidak dapat memberi ketenangan kepada beliau. namun hati beliau sentiasa tidak tenteram dan beliau menghabiskan masa yang terluang dengan menyanyi dan memuji Tuhan. beliau diberi gelaran sebagai guru yang pertama dalam agama Sikh. beliau keluar sambil menyampaikan ajarannya iaitu “Na koi Hindu.

78 berumur 70 tahun. Namun ajaran-ajaran ini mula mengalami perubahan dan disusun secara sistematik oleh sembilan orang guru selepas beliau.80 Para pengikut agama Sikh tidak menghadapi sebarang kesukaran untuk memahami ajaran Guru Nanak. hal 148. hal 41. Op. Sewa (Pertolongan sesama manusia) dan Simran (Pengulangan nama Tuhan secara berterusan da melakukan sembahyang kepada Tuhan). Dan (kebajikan untuk semua).cit. kawasan Pergunungan Himalaya dan Asia Barat. Ajaran Guru Nanak Keseluruhan ajaran Guru Nanak menjadi kerangka kepada ajaran agama Sikh. Sri Lanka.79 75 76 Guru Nanak wafat di Kartarpur dalam wilayah Punjab pada 23 September 1539.76 Guru Nanak juga telah pergi ke Baghdad dan di sini beliau telah menghabiskan masanya bersama orang-orang miskin. Op. 3. kerana ajaran-ajaran beliau yang kebanyakannya berbentuk bidalan dan ucapan telah dijelaskan oleh guru-guru selepasnya dan . Guru Nanak telah memberi penekanan kepada lima perkara iaitu Gian (nyanyian untuk Tuhan). Hari Ram Gupta. Op.cit. hal 41. 79 Joesoef Saou’yb. Beliau juga dikatakan pernah pergi mengerjakan haji di Mekah dan Madinah. Ulasan terhadap perkara ini telah diterangkan dalam bab 1. hal 1. sebelah Timur dan Selatan India. d. Op. Antara tempat yang dilawatinya ialah Barat Daya Punjab.cit. ketika beliau Sikh Naujawan Sabha.77 Sepanjang misi pengembaraannya. Op. Ishnaan (Pembersihan tubuh badan dengan mandi pada waktu pagi). 77 Khushwant Singh. hal 34.cit. Ajaran ini akhirnya disempurnakan oleh guru kesepuluh dan guru yang terakhir iaitu Guru Gobind Singh. 78 Hari Ram Gupta.cit.masa selama dua belas tahun. Sila lihat hal 3 pada nota kaki no.

hal 32. tuhan yang disembah oleh orang Hindu. masa dan keadaan. ia juga berkuasa dan pemurah terhadap makhluknya. tidak bertempat dan mempunyai kuasa yang tidak terbatas. penentangan terhadap sistem kasta dan penyembahan kepada benda karut. hal 9. Op. berkuasa melakukan sesuatu tanpa mengira tempat. Tuhan yang Satu Pokok ajaran yang paling utama dalam agama Sikh ialah konsep Tuhan yang satu. Amritsar: The Shiromani Gurdwara Parbandhak Committee. persaudaraan sesama manusia. 82 Harbans Singh.82 80 81 Ganda Singh (Prof).t. Guru Nanak menerangkan bahawa Tuhan adalah satu dan berperanan sebagai pencipta.dipraktikan oleh mereka.83 Walaubagaimanapun.cit. t. Lagipun semua ajaran ini terdapat dalam kitab suci agama Sikh iaitu Guru Granth Sahib yang ditulis oleh Guru Arjan. ia tidak mati dan tidak mempunyai anak. Ibid.81 Antara ajaran Guru Nanak yang menjadi panduan dan prinsip kepada para pengikut Sikh ialah Tuhan yang satu.84 . tuhan yang satu ini bersifat universal. The Heritage of the Golden Temple. Konsep ketuhanan yang dimaksudkan oleh Guru Nanak ini sama ada ditujukan kepada Allah. Tuhan yang disembah oleh orang Islam ataupun Vishnu atau Rama. i.

86 Sikh Naujawan Sabha. Ia biasanya diterjemahkan sebagai nama. 1964. Namun. semua manusia adalah sama tanpa mengira pangkat. maka beliau menggunakan pelbagai nama untuk Tuhan sama ada yang digunakan oleh orang Islam mahupun Hindu. London: Pan Books Ltd. 84 Harbans Singh. Op. hal 58. selepas agama Sikh mengalami proses evolusi. Tetapi dari segi ketuhanan. para penganutnya disuruh menyayangi Tuhan. sifat yang sentiasa beliau kaitkan dengan Tuhan dalam agama Sikh ialah Sat Kartar atau Sat Nam. Pada peringkat awal.87 ii. tetapi pada hakikatnya ia mempunyai makna yang lebih luas iaitu pemujaan terhadap Tuhan. Op. 85 Geoffrey Parrinder. Wujudnya pelbagai gambaran mengenai Tuhan adalah kerana manusia itu sendiri tidak mampu untuk menyifat dan menceritakan perihal Tuhan. Mereka dapat menyayangi Tuhan apabila mereka membuang terlebih dahulu sifat ego dan menyayangi sesama manusia.88 . Nama ini terdapat dalam kitab Guru Granth Sahib di setiap bahagian dan pada ayat pertama kitab suci ini. Persamaan sesama manusia Menurut Guru Nanak. darjat dan kekayaan. kedudukan sosial dan mendapat pelajaran serta hak yang istimewa. nama Tuhan Nam telah ditukar kepada nama Wahiguru yang bermaksud seruan terhapad Tuhan dan ia mempunyai makna yang hampir sama dengan perkataan Subhanallah yang terdapat dalam Islam. hal 34. The World’s Living Religions. Dalam agama Sikh.86 83 Gurun Nanak merupakan seorang penganut Sikh yang berpegang teguh kepada konsep ketuhanan yang satu dan beliau tidak menerima sebarang kompromi dalam soal ini. Oleh kerana kesukaran inilah. Mencintai Tuhan dalam agama Sikh bermakna mencintai makhluk ciptaan Tuhan. kerana Tuhan tidak mempunyai rupa dan bentuk. hal 16. nama Tuhan dalam agama Sikh dipanggil Nam. Beliau juga tidak mengiktiraf golongan paderi atau orang-orang suci dalam agama Sikh. Beliau percaya bahawa kekuasaan Tuhan tidak dapat dihurai dan dijelaskan. Mereka menamakan tuhan mereka Wahiguru yang bermaksud “Tuhan Yang Menakjubkan”. Dalam kehidupan bermasyarakat. beliau tidak dapat lari dari mengambil unsur-unsur dari kedua-dua agama tersebut disebabkan masalah yang telah disebutkan diatas.Agama Sikh mendakwa agama mereka sama dengan agama-agama lain iaitu mempercayai kepada Tuhan yang satu. Kenyataan Guru Nanak bahawa tidak ada Hindu dan tidak ada Islam adalah untuk menunjukkan bahawa agama Sikh itu adalah agama yang berlainan dengan kedua-dua agama tadi.85 Nama Tuhan yang paling dimuliakan oleh mereka ialah Sat Nam yang bermaksud “Yang Maha Benar”.cit. tidak ada individu atau golongan yang boleh menikmati kekayaan. Walaubagaimanapun.cit.

92 Oleh itu. Guru Nanak melayan dua orang rakan beliau iaitu Mardana. hal 5. hukuman yang dibuat oleh seseorang ke atas dirinya sendiri sebagai tanda penyesalan dianggap oleh Guru Nanak sebagai satu perbuatan yang menyiksa tubuh badan. Penolakan terhadap kepercayaan karut Menurut Guru Nanak. kehidupan yang sederhana tanpa kemewahan.91 Selain daripada itu. Ibid. hal 22.cit.89 87 88 Gobind Singh. Op. iii. segala kepercayaan dan perbuatan yang karut dan sia-sia amat dilarang oleh beliau. zuhud. pengasingan dari masyarakat dan penyiksaan bukanlah cara untuk mendapatkan ilmu dan ia merupakan kepercayaan yang karut. Penolakan terhadap sistem kasta . 89 Gobind Singh. penganut Islam dan Bala yang beragama Hindu dengan layanan yang sama untuk menunjukkan bahawa tidak ada perbezaan di antara orang Islam dan orang Hindu.cit. Tubuh badan manusia adalah digunakan untuk beribadat kepada Tuhan.90 Beliau juga melarang penganutnya menyembah berhala kerana ia adalah perbuatan yang siasia. perbezaan agama tidak boleh dijadikan alasan untuk menafikan hak persamaan di antara manusia. iv. Op.Bagi Guru Nank. hal 4. Oleh sebab itulah.

93 90 91 Khushwant Singh. a.Di zaman Guru Nanak. Agama Sikh tidak mempercayai kepada kasta. tinggi dan rendah berdasarkan kelahiran. PERKEMBANGAN AGAMA SIKH Perkembangan agama Sikh cukup menarik untuk dikaji. hal 68.94 . bukannya bergantung kepada amalan. Kelantan: Pustaka Aman Press. Op. Dalam sistam ini. Awang.cit. Op. 92 Hari Ram Gupta. kecintaan seseorang kepada Tuhan merupakan kriteria utama untuk menilai sama ada mulia. seseorang itu dianggap mulia dan hina. Dalam jangka masa ini. Ugama-Ugama Dunia. sudah tentu terdapat pelbagai perubahan ini. hal 41. 93 Ibid. Guru Amar Das (1552-1574) dan Guru Ram Das (1574-1581) lebih cenderung untuk mengikuti ajaran-ajaran yang disampaikan oleh Guru Nanak dan mereka lebih bertolak ansur terhadap musuh-musuh mereka. baik atau buruk seseorang itu. pembahagian masyarakat India diasaskan kepada sistem kasta. Secara umumnya. kerana menurut Guru Nanak. D. kita dapat melihat pembaharuan yang dilakukan oleh setiap guru agama Sikh dan perbezaanya dengan zaman Guru Nanak. Guru Arjan Dev (1581-1606) dan tahap selepasnya. Guru Nanak memberi penekanan kepada penganut Sikh supaya mereka menjadikan rumah mereka sebagai tempat untuk berbakti kepada orang lain. Mohd Fauzi Hj. hal 93. hina. kerana agama Sikh berada di bawah pimpinan sepuluh orang guru selama 204 tahun. 1971.cit. hal 66. Sebelum Guru Arjan Dev Guru-guru sebelum Arjan Dev iaitu Guru Angad (1539-1552). perkambangan agama Sikh dapat dilihat dari dua tahap yang berbeza iaitu tahap sebelum pimpinan Guru yang kelima.

95 94 Lewis M. Udasis berasal dari perkataan Udas yang bermaksud seseorang yang menolak dunia.97 Sepanjang pimpinan Guru Nanak dan Guru Angad. New Delhi: Army Educational Stores. . Beliau telah menolak kepimpinan Guru Angad dan menubuhkan satu puak lain bernama Udasis. Untuk itu. Dengan tepatnya ia menerangkan kecenderungan dan sifat semulajadi Sri Chand. Selain dari itu. beliau juga telah membuat pembaharuan dengan mengadakan pertandingan gusti. hal 136. Hopfe. beliau telah mengubah abjad bahasa Lande dan memberi bentuk yang baru kepada Gurmukhi dalam bahasa Sanskrit. Op. Aspects of Sikhism. Walaupun Sri Chand adalah seorang yang tidak mempunyai cita-cita yang tinggi. 1991. 95 Khushwant Singh.99 Semasa pimpinan Guru Amar Das. telah berlaku perebutan kuasa di antara beliau dengan anak sulung Guru Nanak yang bernama Sri Chand.101 sistem yang dipanggil sistem Manji. Guru Angad adalah guru yang bertanggungjawab mengumpul sajak-sajak Guru Nanak yang asalnya ditulis dalam bahasa penduduk Lande Mahajani. agama Sikh memperolehi keseimbangan dari segi identiti melalui penubuhan Sangat98 dan Pangat. 1982. Guru Angad telah memberi penekanan terhadap institusi keluarga yang dipanggil Grasth Tharam. Guru Angad berpendapat bahawa sajak-sajak Guru Nanak yang ditulis dalam bahasa ini akan memberi kesan yang tidak baik kepada orang ramai. namun dia menganggap dirinya lebih berhak dari Guru Angad untuk menjadi guru yang kedua.102 Sistem ini diperkenalkan untuk mengatasi masalah kerenggangan di antara kumpulan Sangat dengan guru.96 Gurmukhi. beliau mengambil langkah Beliau juga telah memperkenalkan satu membina semula identiti yang telah hilang dengan menubuhkan Langgar100 dan memperbaiki ajaran agama Sikh. sukan dan aktiviti-aktiviti bagi meningkatkan kecergasan para pengikutnya. Untuk mengimbangi kekuatan puak Udasis.cit. Pada masa pimpinan beliau. hal 49. hal 189. kerana akan berlaku kesilapan ketika membaca dan memahaminya.Guru Angad yang telah dilantik menjadi guru yang kedua telah melakukan beberapa pembaharuan dalam agama Sikh. New York: Mac Millan Publishing Company. Religions of the World. Gurmukhi bermaksud sesuatu yang datang dari mulut para guru.103 96 97 Beliau juga telah mencipta sejenis abjad yang dipanggil Gobind Singh Mansukhani. Bahasa yang digunakan dalam sajak ini adalah bahasa yang kasar dan susah untuk difahami.

Ia juga bertindak sebagai wakil guru dalam daerah mereka masing-masing.cit. Selain dari itu. Pertubuhan ini berpegang kepada prinsip persaudaraan sejagat dan konsep pemujaan kepada Tuhan. 1991. Mereka juga berperanan sebagai perantaraan di antara guru dan kumpulan Sangat.104 b. Ia diperkenalkan oleh Guru Amas Das dan mempunyai hubungan dengan Langgar dalam urusan memberi makanan kepada orang ramai. berlaku satu perubahan terhadap taraf sosial dan kehidupan orang Sikh. Apabila Guru Ram Das mengambil alih pucuk pimpinan agama Sikh. 102 Manji bermaksud buaian. hal 165.cit. Guru Ram Das telah menjadikan jawatan guru sebagai jawatan warisan. Semua manusia dari pelbagai kasta.cit. Op. Langkah-langkah yang diperkenalkan oleh Guru Ram Das ini telah dapat menyatupadukan orang Sikh. hal 1. jantina. hal.. beliau telah membina sebuah gurdwara yang besar di Amritsar yang dipanggil Sri Harimandar Sahib pada tahun 1577. Lihat Gobind Singh Mansukhani. Is adalah satu bentuk perkhidmatan yang juga diperkenalkan oleh Guru Amar Das untuk menghapuskan perbezaan kasta yang wujud dalam agama Hindu. Selepas Guru Arjan mengambil alih pimpinan agama Sikh daripada ayahnya Guru Ram Das pada tahun 1581. hal 137. Melalui Langgar ini. t. Aspects of Sikhism. Para pendakwah Sikh menggunakan buaian ini untuk duduk sambil menyampaikan syarahan kepada orang ramai. Op. penganut Sikh dilatih untuk memberi dan menyediakan makanan percuma sesama mereka berdasarkan persamaan tanpa mengira kedudukan dan pangkat. Tugas Langgar ini ialah memasak makanan dan mengurus dalam soal perkhidmatan. Lihat Gobind Singh Mansukhani. Translator: Abraham.98 Sangat merupakan sebuah pertubuhan pemikir agama Sikh yang telah ditubuhkan oleh Guru Nanak. penganut Sikh dikehendaki memberi penerangan mengenai sajak puji-pujian terhadap guru.105 . Hoffman & Associates Ltd.t. Op. Lihat Sikh Rehat Maryada in Korean (A Guide to the Sikh Way of Life). Beliau juga telah menyusun semula sistem Manji dan menukar namanya kepada nama baru iaitu Massand. Dalam sistem Manji. Ibid. Selepas Guru Arjan Dev Zaman selepas Guru Arjan dianggap sebagai zaman perkembangan dan kegemilangan agama Sikh. Kitab yang mengandungi ajaran keempat-empat guru sebelumnya ini juga merupakan lambang perubahan dalam kehidupan orang Sikh. hal 167. 101 Teja Singh. Wong. Original Punjabi Book. 99 Pangat bermaksud kumpulan manusia yang berada di atas garisan. Beliau merupakan orang yang bertanggungjawab menyusun kitab suci agama Sikh iaitu Guru Granth Sahib pada tahun 1604. Sikh Rehat Maryada. kepercayaan dan taraf hidup digalakkan untuk menyertai penubuhan ini. 100 Langgar bermaksud dapur awam.

hal 151. agama Sikh seolah-olah telah dibentuk ke arah agama ketenteraan. Silap faham ini perlu diperbetulkan kerana agama Sikh adalah agama yang berpegang kepada prinsip persamaan sesama manusia dan prinsip ini dapat dilihat melalui kewujudan Langgar iaitu satu perkhidmatan yang memberi makanan percuma kepada semua manusia berdasarkan persamaan tanpa mengira pangkat. hal viii. ayah kepada Guru Gobind Singh.107 Walaupun unsur-unsur ketenteraan dan keganasan tidak disukai oleh Guru Nanak.cit. Op. namun Guru Arjan Dev dan Guru-guru selepasnya seolah-olah tidak menghiraukan perkaran tersebut. beliau mula menjalinkan hubungan politik dengan negeri-negeri lain sama ada di dalam atau luar India.106 Walaubagaimanapun.cit. Tambahan pula. Gobind Singh Mansukhani. kedudukan dan agama. Beliau cuba memerangi Punjab yang pada masa itu dikuasai oleh Kerajaan Islam Moghul. Namun. Op. Dengan ini.cit. Penganut Sikh digalakkan menggunakan kekerasan terhadap musuh-musuh mereka demi memperjuangkan agama mereka. agama Sikh itu sendiri adalah agama yang wujud hasil gabungan di antara Islam dan juga Hindu. Penentangan orang Sikh terhadap Kerajaan Islam Moghul bukan kerana perbezaan agama. tetapi disebabkan kezaliman yang dilakukan oleh pemerintah Moghul terhadap guru Sikh dan juga penganutnya. Op. Di bawah pimpinan beliau.108 106 107 Teja Singh.cit. Ibid. Guru Arjan telah menubuhkan satu angkatan tentera bagi memerangi Kerajaan Islam Moghul yang diperintah oleh Sultan Jahangir. . Bermula dari saat itu. agama Sikh memperolehi kekuatan dan kekayaan hasil dari aktiviti perniagaan yang dijalankan oleh orang Sikh. hal 2. 105 Puran Singh. usaha beliau gagal dan beliau telah ditewaskan oleh Sultan Jahangir. Sebagai contohnya ialah pembunuhan terhadap Guru Tegh Bahadur. hal 144. Op. kemasyhuran dan perubahan yang diperkenalkan oleh beliau ini telah menimbulkan perasaan irihati dan dengki Empayar Moghul terhadap beliau.103 104 Ibid. Banyak unsur kekerasan dan penentangan telah dibawa masuk ke dalam agama Sikh. Tambahan pula. 108 Joseoef Saou’yb.

dakwaan bahawa agama Sikh bermusuhan dengan agama Islam adalah tidak tepat dan perlu kepada pembetulan kerana penentangan dilakukan kepada pemerintah yang zalim, bukannya kepada agama Islam.

Selepas kematian Guru Arjan, usaha penentangan diteruskan oleh guruguru selepasnya terutamanya Guru Hargobind, Guru Har Rai dan Guru Gobind Singh. Guru Har Rai telah menanamkan kepercayaan kepada penganut Sikh bahawa pedang adalah lambang kepimpinan yang suci dan beliau telah menubuhkan satu angkatan tentera untuk menjatuhkan kerajaan Islam Moghul.109 Di akhir pemerintahannya, kediaman Guru Har Rai telah diawasi dan diberi perhatian oleh Empayar Moghul kerana Aurangzeb iaitu pemerintah Moghul ingin mencampuri urusan masyarakat Sikh. Akibatnya, Guru Har Rai membuat penentangan terhadap Empayar Moghul.110 Semasa kepimpinan Guru Gobind Singh, banyak unsur-unsur ketenteraan dan kekerasan telah diperkenalkan dalam agama Sikh. Beliau adalah orang yang bertanggungjawab memulakan upacara pembaptisan di dalam agama Sikh. Upacara ini adalah bertujuan untuk membangkitkan semangat kepahlawanan dan keberanian di dalam dir penganut Sikh untuk menentang musuh mereka. Dari upacara inilah lahirnya golongan Khalsa iaitu satu kumpulan penganut Sikh yang setia dan sanggup berkorban demi mempertahankan agama mereka.111
109 110

Ibid, hal 152. Fauja Singh, Sikhism, Edited by: L.M Joshi, Patiala: Publication Bureau Punjabi University, 1990, hal 30 & 31. 111 Major C.H. Buck, LA, Op.cit, hal 166.

E. CIRI-CIRI AJARAN AGAMA SIKH a. Kitab Secara umumnya, kitab suci agama Sikh dapat dibahagikan kepada dua jenis iaitu kitab yang dianggap sebagai sumber pertama dan sumber kedua. Kitab

yang tergolong dalam sumber pertama ialah Guru Granth Sahib dan Dasam Granth. Manakala kitab yang termasuk dalam sumber kedua ialah Janam Sakhis. i. Guru Granth Sahib Nama asal kitab ini ialah Adi Granth dan ia telah ditulis oleh guru yang kelima iaitu Guru Arjan. Kitab ini kemudiannya dipanggil Guru Granth Sahib apabila Guru Gobind Singh menganugerahkan pangkat guru kepada kitab ini pada tahun 1708.112 Ini adalah kerana menurut Guru Gobind Singh, beliau adalah guru yang terakhir dan selepas beliau tidak ada lagi guru Sikh dari kalangan pengikut agama tersebut. Oleh itu, Guru Granth Sahib akan dianggap sebagai pengganti kepada beliau dan guru-guru sebelumnya.113 Sebelum Guru Granth Sahib dianggap sebagai sebuah kitab suci, kitab ini asalnya adalah sebuah antologi yang dipanggil Mahaan Pothi. Ia ditulis oleh Guru Amar Das dan di dalamnya terdapat karangan-karangan Guru Nanak dan Guru Angad serta karangannya sendiri. Di samping itu, terdapat juga sajak-sajak yang ditulis oleh penyajak seperti Kabir, Namdev, Trilochan, Ravidas, Sain dan Jaidev. Mahaan Pothi ini akhirnya telah digunakan oleh Guru Arjan dalam proses penyusunan kitab Adi Granth dan ditambah di dalamnya karangan Guru Tegh Bahadur oleh anaknya iaitu Guru Gobind Singh.114
112 113

Gobind Singh Mansukhani, Op.cit, hal 91. Sikh Naujawan Sabha, Op.cit, hal 10. 114 Gobind Singh Mansukhani, Op.cit, hal 92.

Kitab yang disusun oleh Guru Arjan telah ditokok tambah oleh Guru Gobind Singh selepas kematiannya.115 Kitab yang ditulis tangan ini dibaca di Sri Harimandar Sahib, iaitu gurdwara terbesar di Amritsar secara terus menerus tanpa berhenti dan akan mengambil masa selama 48 jam untuk menghabiskan bacaannya.116 Di dalam kitab ini terdapat lebuh kurang 6,000 nyanyian dan pujipujian terhadap Tuhan.117

Adi Granth yang asli ditulis oleh Guru Arjan dengan tulisan tangan dan disempurnakan oleh Bhai Gurdas di Sri Harimandar Sahib, Amritsar pada tahun 1604. Salinan yang kedua pula ditulis oleh Bhai Banno dan mengandungi beberapa tambahan puju-pujian. Salinan yang ketiga ditulis oleh Bhai Mani Singh di Damdama pada tahun 1705 dengan mendapat tunjuk ajar dari Guru Gobind Singh sendiri. Salinan ini mengandungi puji-pujian terhadap Tuhan dan karangan-karangan yang dtulis oleh enam guru dan ia dikenali dengan nama Damdame-vali-bir.118

115

Ahmad Abdullah al-Madoosi, Living Religions of the World, Karachi: Begum Aisha Bawany Wakf, 1962, hal 150. 116 D. Byron Evans (Dr), Op.cit, hal. 117 Tanpa pengarang, The New Encyclopedia Britannica, Op.cit, Volume 1, hal 98. 118 Gobind Singh Mansukhani, Op.cit, hal 99.

ii. Dasam Granth Dasam Granth pula merupakan kitab suci yang kedua dalam agama Sikh. Kitab ini lebih dikenali dengan nama Kitab Guru Kesepuluh dan ia mengandungi ajaran-ajaran Guru Gobind Singh yang telah ditulis oleh Bhai Mani Singh selepas kematian beliau. Walaubagaimanapun, kitab ini tidak setaraf dengan kitab Guru Granth Sahib kerana nilai karanganya terlalu tinggi dan ia mengandungi nyanyian-nyanyian yang dinyanyikan di gurdwara. Secara umumnya, karangan yang terdapat dalam Dasam Granth terbahagi kepada dua kategori utama.

Keduanya ialah kerana di dalamnya terdapat banyak sajak yang berbentuk kegembiraan. New Delhi: Hemkunt Press. Sebanyak dua belas Janam Sakhis telah ditulis. Punjabi dan Parsi pada zaman pertengahan India. Kesemua Janam Sakhis ditulis dalam bahasa Punjabi dengan menggunakan abjad yang dipanggil Gurmukhi. Kepentingan yang ketiga ialah kerana ia merupakan rujukan utama di Brij Bhasha.120 Dasam Granth ini terdiri dari 17 buah buku yang ditulis dalam empat bahasa iaitu Braj (Sanskrit). Ia ditulis pada akhir abad yang ke enam belas atau sepanjang abad yang ke tujuh belas dan lapan belas. Singha.119 Dasam Granth penting kepada penganut agama Sikh kerana tiga perkara. Hindi. hal 28. Ibid. Pertama.124 Kebanyakan penulis Janam Sakhis adalah terdiri dari mereka yang mengkagumi dan memuja Guru Nanak. Arab dan Punjabi.125 yang berjumlah dua belas buah .121 119 120 Ibid. Sodhi Meharban’s Janam Sakhis. walaubagaimanapun hanya enam buah sahaja yang terkenal iaitu Janam Sakhis of Bhai Bala.S. terdapat juga kitab lain yang dianggap sebagai sumber rujukan kedua dalam agama Sikh. kegagahan dan juga yang berbentuk cerita. Bhai Mani Singh’s Janam Sakhis. hal 113. Ia menceritakan tentang sejarah lama India. hal 108. 121 H. Mini Encyclopedia of Sikhism. Mehman Prakash dan Bhai Gurdass Var I. Puratan Janam Sakhis.Pertamanya ialah sajak yang digunakan dalam upacara sembahyang dan yang keduanya pula ialah sajak mengenai kegagahan dan keberanian. ia merupakan sumber utama mengenai kehidupan dan ajaran Guru Gobind Singh. 1993. cerita rakyat dan kebudayaannya.122 Kitab yang dimaksudkan ialah kitab Janam Sakhis123 semuanya. iii. Janam Sakhis Selain dari Guru Granth Sahib dan Dasam Granth.

Pritam (penyayang). Op. namun sifat tuhan yang tetap bagi Guru Nanak ialah Sat Kartar yang bermaksud Pencipta Yang Sebenar dan Sat Nam atau Yang Maha Benar. 124 Ibid. ibadah yang paling penting ialah Naam Japna iaitu sembahyang. Perkataan ‘Sakhi’ berasal dari bahasa Sanskrit iaitu ‘Saksya’ yang bermaksud bukti atau keterangan dan ‘Janam’ pula bermaksud kelahiran atau kehidupan.122 123 Hari Ram Gupta. Akidah dan ketuhanan Dari sudut akidah dan ketuhanan. ajaran agama Sikh adalah berasaskan kepada ajaran Guru Nanak yang berpegang kepada konsep Tuhan yang satu dan perkara ini telah dijelaskan oleh penulis sebelum ini. Puasa dan haji tidak dianggap sebagai ibadah . Ibadah/Ritual Ibadah merupakan satu perkara yang tidak dapat dipisahkan dari manamana agama di dunia ini. Penganut Sikh yang sejati ialah mereka yang bukan sahaja mempercayai bahawa tuhan itu satu dan berkuasa. Guru Nanak menggunakan pelbagai nama untuk Tuhan iaitu Pita (ayah kepada makhluk). Walaupun Tuhan dalam agama Sikh berkongsi dengan namanama yang digunakan oleh agama Hindu dan Islam seperti Ram.cit.127 c. Bagi agama Sikh.126 Asas-asas yang diperkenalkan oleh Guru Nanak ini dijadikan panduan dalam Japji Sahib (sembahyang pagi) dan Mool Mantar atau ayat-ayat suci di permulaan sembahyang. berzina dan sebagainya. hal 21. tetapi juga dapat memimpin dirinya ke jalan yang tidak membahaya dan merosakkan diri sendiri seperti menipu. hal 29. b. 125 Ibid. Rab dan Rahim. Govinda. hal 29. Khasam (ketua) dan Data (Maha Pemberi).

penulis akan menjelaskan juga perkara ini di bawah nanti kerana ia mempunyai kaitan dengan agama Sikh. hal 39.cit.128 Naam Japna yang dilakukan pada waktu pagi dipanggil Japji Sahib. Walaubagaimanapun. Ini bertujuan untuk mengelakkan wujudnya golongan paderi atau orang suci dalam agama Sikh yang menganggap hanya mereka sahaja yang layak mengepalai Naam Japna. Di akhir Rehras ini.130 128 Ibid. i. Di dalam Japji Sahib atau sembahyang pada waktu pagi. 38 rangkap sajak dan Salok iaitu sajak yang diucapkan di akhir Japji Sahib.dalam agama Sikh. hal 40. Naam Japna (Sembahyang) Naam Japna atau sembahyang merupakan ibadah yang paling utama bagi penganut Sikh. hal 184 &185 . ayat-ayat suci dibacakan adalah Mool Mantar.129 Rehras yang bermaksud jalan yang betul merupakan Naam Japna yang dilakukan pada waktu petang. guru akan memberi penekanan bahawa kehidupan ini merupakan satu peluang yang penting bagi menghalang daripada berlakunya proses pengulangan kelahiran dan kematian. Bacaan yang dibacakan dalam Rehras ini ialah sepuluh karangan sajak iaitu lima karangan Guru Nanak. Ia juga merupakan peluang untuk bersatu dengan sifat ketuhanan iaitu dengan meminta bantuan melalui nama tuhan yang suci. Ibid. Op. membuka perniagaan dan memulakan hidup baru. mereka akan melakukannya walaupun dengan ringkas. Mereka melakukannya sebelum membuat sesuatu pekerjaan seperti mengembara. tiga karangan Guru Ram Das dan dua karangan Guru Arjan. Manakala Naam Japna pada waktu petang dipanggil Rehras dan yang dilakukan pada waktu malam dipanggil Kirtan Sohila. 126 127 Khushwant Singh. Ia boleh dipimpin oleh sesiapa sahaja dan tidak terhad kepada sesiapapun. Sekalipun mereka tidak mempunyai masa untuk melakukan Naam Japna.

Op.133 Walaubagaimanapun. Ia diamalkan oleh orang biasa sebagai satu amalan kerohanian dan untuk tujuan perubatan.131 Selain dari Naam Japna atau sembahyang.134 131 132 Ibid.135 Guru Nanak pernah berkata bahawa haji tidak memberi faedah walaupun sebesar biji sawi. Comparative Religion. bagi beliau ibadah haji tidak memberi apa-apa faedah kepada kerohanian dan tidak dapat menghapuskan dosa-dosa yang lepas. namun amalan ini tidak dianggap sebagai satu ibadah yang wajib dilakukan. beliau tidak membenarkan lagi para penganut Sikh melakukan ibadah puasa melainkan untuk perkara-perkara yang memerlukan puasa seperti perubatan dan sebagainya. Pada masa Guru Nanak. puasa dan melawat tempattempat suci juga terdapat dalam agama Sikh. New Delhi: Dhewan Printing Works. hal 114 & 115. selepas Guru Gobind Singh menjadi guru yang terakhir. Gobind Singh. Ia mengandungi lima karangan iaitu tiga karangan Guru Nanak.cit. Guru Nanak juga tidak melarang penganut Sikh melawat ke tempat-tempat suci. hal 155. Namun begitu. satu karangan Guru Ram Das dan satu karangan Guru Arjan. Ini kerana orang yang pergi mengerjakan haji adalah bertujuan untuk melawat dan kebanyakan mereka melakukan dosa ketika berada di tempat-tempat suci. Oleh sebab itu.129 130 Ibid. tiada sebab kita menyiksa tubuh badan kita dengan berlapar ketika berpuasa. Guru Nanak tidak menggalakkan puasa kerana menurut beliau tubuh badan manusia adalah untuk beribadah kepada tuhan. 134 Ibid. Masa ketika tidur bagi orang Sikh merupakan simbolik kepada masa untuk menghadapi kematian dan pada waktu itu mereka tidak boleh melupai Tuhan. Manakala Kirtan Sohila yang bermaksud nyanyian pujian adalah Naam Japna yang dibuat ketika hendak tidur. Walaupun kekotoran di tubuh badan dapat dihilangkan dengan mandi di . puasa dilakukan secara adat sahaja. 133 Amarjit Singh Sethi.132 Walaubagaimanapun. 1974. hal 94 Ibid.

dalam kolam suci. Amritsar merupakan tempat yang paling suci kerana terdapat perayaanperayaan utama diadakan disini pada setiap tahun. ia menjadi tumpuan penganut Sikh dari seluruh dunia untuk menziarahi dan melawatnya.139 . Longman London and New York. LAMBANG-LAMBANG AGAMA SIKH A.cit. tetapi ia tidak dapat membersih kekotoran yang terdapat dalam pemikiran. maka dalam agama Sikh pula tempat yang suci bagi mereka ialah Amritsar dan Jabarpur. PENGENALAN Ciri-ciri lain yang terdapat dalam agama Sikh ialah lima lambang iaitu Kes. Bagi mereka. hal 242. a. lambang ini menjadi pegangan dan simbol persaudaraan yang sejati sesama mereka dan persaudaraan ini direalisasikan melalui penubuhan golongan Khalsa. Bagi agama Sikh. Ia terdiri daripada lima lambang iaitu Kes (rambut). Lebib mudah lagi ia disebut the five k’s atau lima K. lambang-lambang yang menjadi identiti agama itu dikenali sebagai Panch Kekaar. Kirpan (pedang).136 Kalau dalam Islam kota Mekah dan Madinah dianggap sebagai kota suci. Kara. Kachera (seluar labuh) dan Kara (gelang besi). 1986. Oleh itu. Op.137 135 136 Hari Ram Gupta. Op. hal 66. Panch Kekaar138 atau lambang-lambang agama merupakan simbol dan pengenalan utama bagi para penganut agama tersebut di seluruh dunia dan ia membezakan orang Sikh dengan orang India yang lain. Jenis Lambang-Lambang Dalam Agam Sikh Dalam agama Sikh. Kangha (sikat).cit. hal 154 137 Alan Brown. Festivals in World Religions. Kirpan dan Kangha. Gobind Singh. Kachera.

A Guide to the World’s Religions. jam 12 tengahari. perbezaan itu timbul kerana kelima-lima Panch Kekaar itu berasal dari bahasa Punjab. Bradley. Kelima-lima lambang ini menjadi kayu pengukur terhadap ketaatan penganut agama Sikh kepada agama mereka. Keachera dan Kara berbeza diantara seorang pengarang dengan pengarang yang lain. Sebagai contohnya ialah perkataan kes. Ada pengarang yang mengejanya dengan ejaan Kesh dan Keshes. Kachera dan Kangha. Ia bukan sahaja menggambarkan kepatuhan mereka kepada ajaran Guru Gobind Singh.138 139 Perkataan ‘Panch’ bermaksud lima dan ‘Kekaar’ pula bermaksud simbol. Kangha pula ada yang dieja dengan Kanga.J: Ptentice Hall. Perkataan Kachera ada yang dieja dengan Kach. Kangha. Walaubagaimanapun. hal 129. 1965. cara sebutan. Oleh sebab itu. ejaan-ejaan yang tepat dan paling banyak ditulis oleh para pengarang ialah Kes. Ia merupakan salah satu lambang yang penting dalam agama Sikh dan ia mempunyai maksud yang begitu mendalam dalam kehidupan penganutnya. tanpa ada sangkut paut dengan makna atau simbolik yang tersirat di sebalik perbezaan tersebut. Ejaan perkataan Kes. Untuk tujuan tersebut. mereka perlu menghormati kelima-lima Panch Kekaar ini. Kirpan. Kirpan. Kes Kes bermaksud rambut dan bulu yang terdapat di seluruh tubuh badan manusia. tetapi juga mengandungi kepercayaan bahawa Kes tersebut adalah anugerah dari Tuhan yang menjadi lambang ketinggian beliau sebagai guru Sikh . N. kerana ia mempunyai hubungan yang rapat dengan golongan Khalsa yang dianggap suci oleh penganut agama Sikh. Sepanjang kajian terhadap buku-buku agama Sikh. englewood City. penulis akan menghuraikan satu persatu lambanglambang tersebut bagi mendapatkan gambaran yang jelas dan terperinci mengenainya. Kara. 1. Surinder Singh di Sri Gurdwara Sahib Kota Bharu pada 28hb Januari. Sesetengah pengarang pula menulis Kirpan dengan Kripan dan Khanda. Sehubungan dengan itu. Penulis telah menemubual Dr. Kachh dan Kachha. Menurut beliau. loghat dan tulisannya berbeza di antara seorang pengarang dengan pengarang yang lain. penulis mendapati perbezaan ejaan ini hanya melibatkan aspek penulisan semata-mata. Akhir sekali perkataan Kara yang dieja dengan Kartha. David G.

Harbindar Jeet Singh.146 . guruguru agama Sikh tidak pernah menuduh pengikut mereka yang memotong dan mengerat rambut serta janggut sebagai orang yang tidak beriman. Oleh kerana beliau merupakan guru yang bertanggungjawab memperkenalkan Kes secara rasmi dalam agama sikh. Rambut dan janggut yang panjang menjadi simbol bagi orang Sikh untuk membuktikan bahawa mereka adalah penganut yang benar-benar taat kepada agama.145 Walaubagaimanapun. Dnyanavilas Press. Berdasarkan kepercayaan inilah. kerana menurut dakwaan guru-guru Sikh.142 Orang Sikh juga percaya bahawa sebelum mereka menerima ajaran daripada guru-guru mereka.143 Selain daripada itu. agama Sikh tidak membenarkan para penganutnya sama ada lelaki atau perempuan memotong rambut dan buku yang terdapat di seluruh tubuh badan mereka dan ia mestilah sentiasa dijaga kebersihannya. dengan rambut dan janggut yang panjang akan memudahkan mereka untuk mentaati segala perintah Tuhan. rambut dan janggut yang panjang juga merupakan salah satu syarat bagi orang Sikh untuk menjadi penganut yang sejati.140 Oleh kerana itu. Kes dianggap sebagai lambang kepatuhan penganut Sikh terhadap Guru Gobind Singh kerana beliau adalah guru terakhir yang menyempurnakan ajaran guru-guru sebelumnya. Lives of Sikh Gurus and Basic Principles of Sikhism. terlebih dahulu mereka hendaklah mempunyai persamaan dengan bentuk dan jasmani guru-guru mereka. menyebabkan kesemua sepuluh orang guru agama Sikh mempunyai rambut dan janggut yang panjang. Madya dr. Joshi. mereka yang memotong dan tidak menghormati rambut dan janggut dipanggil ‘Patit’ yang bermaksud ‘Pengkhianat’.144 Oleh sebab itu. Budhwar: M. Ini bermakna penganut Sikh tidak dibenarkan memotong rambut yang terdapat pada badan. 141 Temubual dengan Prof. maka ia dianggap sebagai lambang kepatuhan penganut Sikh kepada beliau.B. hal 2.141 140 Ganga Singh Gyani.yang terakhir. 1962.

148 Justeru.cit. Sikat perlu dihormati oleh orang Sikh kerana ia mempunyai hubungan yang rapat dengan Kes. Sikat yang dimaksudkan hendaklah diperbuat daripada kayu dan ia hendaklah sentiasa diletakkan di dalam serban mereka. dengan adanya sikat. mereka diharuskan menyisir rambut mereka sekurang-kurangnya dua kali sehari. Op. penganut Sikh akan sentiasa kelihatan kemas dan bersih sepanjang masa.cit.142 143 Sikh Naujawan Sabha. 2.150 . Dengan sebab itulah. Volume 27. 146 Sikh Naujawan Sabha. 144 Ibid. Op.147 Kangha dan Kes adalah dua lambang yang saling lengkap melengkapi di antara satu sama lain kerana Kes yang tidak dibasuh.149 Selain dari itu. Mereka mempercayai bahawa dengan berbuat demikian. menjadi kewajipan kepada penganut Sikh untuk meletakkan Kangha di atas kepala mereka sebagai simbol disiplin dan hidup berperaturan di samping untuk mengelakkan rambut dari menjadi kusut. Op. Kangha Lambang yang kedua dalam agama Sikh ialah Kangha yang bermaksud sikat. 145 The New Encyclopedia Britannica. dijaga dan disikat akan menyebabkannya menjadi kusut dan tersimpul. mereka akan dapat mengingati bahawa hati mereka juga mesti sentiasa disisir dan disucikan supaya ia menjadi bersih setiap masa. hal 10. hal 287.cit. hal 27 Ibid.

1985.cit. hal 196. Perbandingan Agama. 3. Singha.152 Kirpan merupakan simbol kekuataan dan senjata yang amat berharga bagi penganut agama Sikh. Surinder Singh. Mereka yang memegang dan mempunyai simbol ini menunjukkan mereka adalah seorang penganut Sikh yang setia kepada agama dan mempunyai keimanan yang teguh. 155 Ganga Singh Gyani. New York: Princeton University Press.147 148 Agus Salim. Kirpan Kirpan151 atau pedang merupakan satu lagi lambang yang perlu dihormati oleh penganut agama Sikh.S.cit.154 Kirpan juga melambangkan ilmu pengetahuan. (Dr) Satwant Kaur. penganut Sikh disuruh membawa sekurangkurangnya satu bilah Kirpan yang berukuran kecil di tubuh mereka sebagai simbol penghormatan mereka kepada ilmu pengetahuan. orang Sikh sekarang tidak lagi memakai Kirpan di tali pinggang mereka kerana ia tidak sesuai dengan zaman sekarang. Sikhism: A Complete Introduction.cit. Pemakaian cara tersebut dilakukan oleh orang Sikh terdahulu memandangkan kepentingannya untuk mempertahankan diri mereka dari musuh. Madya Dr. Harbindar Jeet Singh. The Sikh. 154 Temubual dengan Prof. 150 H. Bandung. hal 28. Bagi Guru Gobind Singh. C. Op. Oleh sebab itu. hal 188. 1971. Singha. 153 Sikh Naujawan Sabha. Pedang yang dimaksudkan di sini adalah pedang yang mempunyai dua mata dan ia dipakai oleh orang Sikh di tali pinggang mereka. 149 Op.V. Op.S. hal 110. . 1994. hal 108. Op. menunjukkan kesediaan penganut Sikh untuk berkhidmat kepada Tuhan. New Delhi: Hemkrunt Press. Di samping itu juga. beliau ingin menjadikan Kirpan itu sebagai simbolik kepada kekuasaan Tuhan yang mencipta alam ini serta penyelamat kepada kebenaran.cit. Diponegoro. H.155 151 Kirpan adalah gabungan dari perktaan ‘Kirpa’ yang bermaksud pengakuan dan ‘an’ yang bermaksud kemuliaan. Walaubagaimanapun. (Dr) Satwant Kaur.153 Kirpan akan mempertingkatkan orang Sikh tentang tujuan mereka dilahirkan di dunia ini iaitu untuk mengekalkan keadilan dan menolong orang yang lemah dan tidak berdaya. mereka masih memakai Kirpan yang kecil dan disangkut di tubuh mereka dan ada yang meletakkannya di dalam serban yang mereka pakai. Menurut Dr. 152 John Clark Archer.

159 Ganga Singh Gyani.S.156 Dalam upacara pahul atau baptis yang dilakukan oleh Guru Gobind Singh. 157 The New Encyclopedia Britannica. Dengan ini.161 Secara umumnya. Ia merupakan lambang kemurniaan dan kesucian dalam kehidupan berumahtangga atau dalam agama Sikh. taraf mereka adalah sama dan hubungan persaudaraan dan kasih sayang sesama mereka dapat diwujudkan sebagaimana yang dikehendaki melalui pembentukan golongan Khalsa itu sendiri. Op. hal 109. Simbol di sebalik lambang ini ialah seseorang suami atau isteri akan sentisa setia kepada pasangan mereka masing-masing.Setiap orang Sikh yang membawa Kirpan akan menganggapnya sebagai hadiah daripada Guru Gobind Singh.cit. Op. hal 318.159 Kachera yang menjadi lambang bagi agama Sikh merupakan pakaian orang India sejak zaman lampau lagi.157 4. Op. Op. hal 265.160 156 Ranbir Singh. bentuk dan fesyen Kachera ini telah berubah akibat dipengaruhi oleh unsur-unsur luaran. Walaubagaimanapun. 160 H. tetapi juga sebagai simbol luaran kepada roh dan jiwa yang tidak pernah kalah dan kecewa.cit. 158 Khushwant Singh. hal 84. Singha (Dr) Satwant Kaur.cit. Selain dari memberi satu bentuk pakaian kepada para penganut Sikh. Glimpses of the Divine Masters. Kachera bolehlah dianggap sebagai sejenis . Ia bukan sahaja dianggap sebagai senjata untuk mempertahankan diri.158 Seluar ini hampir serupa dengan seluar yang dipakai oleh askar dan ia dipotong serta dijahit khas untuk orang Sikh. Volume 5. hal 109. New Delhi: Internasional Traders Corporation. Kachera Kachera bermaksud seluar pendek yang dipakai oleh orang sikh hingga ke lutut. Kachera juga melambangkan jiwa dan mental yang bebas dari pemikiran tradisional. Ia juga melambangkan keberanian dan kepahlawanan untuk mempertahankan diri dan agama mereka dari musuh. Volume 1. beliau telah menggunakan Kirpan untuk mengacau amrit yang bercampur dengan madu untuk diberi minum kepada para pengikutnya. ia dipanggil Gristi Jiwan.cit. 1965. Tujuan amrit diberi kepada penganut Sikh adalah sebagai syarat untuk menjadi ahli golongan Khalsa. A History of the Sikhs.

Sebagai contohnya ialah Tuhan Saturn yang merupakan tuhan yang bersifat pemarah. tetapi ia merupakan satu proses adaptasi yang diambil dari agama Hindu. barang tersebut akan membawa bencana kepada mereka. Guru Gobind Singh. Mengikut kepercayaan Hindu juga. sudah menjadi satu adat bagi mereka untuk meminta nasihat dan pandangan dari Brahmin apabila mereka ingin melakukan sesuatu kerja yang baik. Adat ini dalam masyarakat Hindu dipanggil ‘Paintra Rakh Auran’. orang-orang Hindu digalakkan memberi minyak. Kara bukanlah berasal dari agama Sikh. hari-hari dalam setiap minggu akan diketahui oleh seorang Dewa atau Tuhan yang berlainan dan setiap dewa tersebut mempunyai tugas yang tertentu. Sejah dahulu lagi dalam masyarakat orang Hindu di India. Adda Hoshiarpur Jullundur City. Untuk melembutkan kemarahannya. 163 Sahib Singh (Prof).seluar yang dipakai bertujuan untuk menjaga moral sama ada antara suami isteri ataupun antara lelaki dan perempuan. Dari segi kewujudannya. hal 28. Temubual dengan Prof. Ia bermaksud gelang besi dan ia wajib dipakai oleh setiap orang Sikh sama ada lelaki atau perempuan. terutamanya kanak-kanak membawa masuk mana-mana barang besi ke dalam rumah mereka pada hari Sabtu. Harbindar Jeet Singh. Sekiranya masa perjalanan mereka jatuh kepada hari yang tidak baik. Sekiranya sesebuah keluarga. Delhi: Raj Publisher (Regd). Madya Dr.164 . Kara Kara juga merupakan simbol yang penting bagi orang Sikh. hal 62-63. 1967. mereka akan bertolak sehari lebih awal ataupun sehari selepasnya untuk mengelakkan diri dari sebarang kecelakaan. Op.162 5.163 161 162 Sikh Naujawan Sabha. Mereka akan menemui Brahmin untuk mengetahui masa yang sesuai untuk bercucuk tanam atau untuk menentukan masa yang baik untuk sesuatu perjalanan. besi dan biji benih kepada Brahmin pada setiap hari Sabtu.cit.

Kemudian mereka terus membuat ‘Parshad’166 dan memakannya. Oleh itu.165 Penganut Sikh yang sentiasa diajar oleh Guru Gobind Singh tentang Tuhan yang satu. Peristiwa ini merupakan satu lakonan yang sengaja dibuat oleh Guru Gobind Singh untuk melihat sejauh manakah para pengikutnya berpegang teguh dengan ajaran beliau mengenai kepercayaan terhadap perkara tahyul. gula dan minyak sapi dalam kuantiti yang sama dan ia digaul di dalam bekas besi.cit. Beliau merasa bangga dengan para pengikutnya dan mengarahkan mereka memakai gelang besi tersebut sebagai memperingati kemenangan mereka melawan kepercayaan tahyul yang wujud dalam masyarakat Hindu. Dari situlah penganut Sikh mula memakai gelang besi daripada besi yang dirampas dari Brahmin dan ia dibuat khas oleh tukang besi dari Anandpur. Ibid. 167 Sahib Singh (Prof). .168 Dengan ini. Brahmin tersebut menjelaskan bahawa barang itu adalah untuk dipersembahkan kepada Tuhan Saturn dan Guru Gobind Singh menyerahkan kepadanya untuk mengelakkan dirinya daripada terkena bala bencana. orang-orang Sikh telah mengekorinya dan bertanya mengenai tujuan barang-barang itu. kepercayaan ini masih kuat dipegang oleh masyarakat Hindu. hal 64. Kara amat dititikberatkan oleh penganut Sikh yang ingin membuktikan bahawa mereka adalah penganut Sikh yang benar-benar taat.Sewaktu Guru Gobind Singh menjadi guru yang kesepuluh. hal 64. minyak dan biji benih kepada Brahmin pada hari Sabtu. Apabila Brahmin hendak membawa barang ini pulang ke rumahnya. 166 Parshad ialah sejenis manisan yang diberi kepada para penganut Sikh selepas upacara sembahyang di gurdwara. Ia diperbuat daripada gandum.167 164 165 Ibid. Op. beliau telah mempraktikkan adat ini di Anandpur dengan menyerahkan besi. tidak dapat menerima penjelasan Brahmin lalu merampas barang tersebut dan memdakwa bahawa barang itu juga berfaedah kepada mereka.

Madya Dr. menunjukkan mereka adalah orang yang tidak akan tunduk kepada sebarang ancaman dan ugutan.170 Mereka juga percaya bahawa dengan memakai gelang ini. Kubang Kerian pada 19hb Julai 2000. Kara tidak dibuat daripada emas atau perak. Dari segi falsafahnya.174 Kara dan Kirpan merupakan dua lambang yang hanya berperanan . ia akan memperingatkan para penganut Sikh supaya melakukan perkara yang baik dengan tangan mereka seperti bekerja keras. mereka akan sentiasa mengingati janji yang mereka buat dengan Tuhan. Temubual dengan Prof. membantu orang yang susah dan orang yang memerlukan pertolongan.169 Di samping itu. ketika mereka mula-mula dirasmikan menjadi golongan Khalsa. 170 Temubual dengan En. Maksud yang keduanya ialah besi itu sendiri adalah satu benda yang berguna dalam kehidupan manusia. 171 Temubual dengan Prof.Gelang besi yang dipakai itu mestilah diperbuat daripada besi dan hendaklah sentiasa dipakai pada lengan kanan atau kiri bergantung kepada individu itu sendiri pada setiap masa dan ketika. mereka akan teringat kepada Kara yang mereka pakai dan seterusnya kepada ajaran agama Sikh itu sendiri. Pertamanya ialah lingkaran gelang besi tersebut menunjukkan bulatan yang tidak mempunyai permulaan dan pengakhiran. Ini membawa maksud kepercayaan mereka kepada sosial masyarakat yang bersifat sejagat. Harbindar Jeet Singh. Sifatnya yang keras.173 Diantara kelima-lima lambang ini. di samping kepercayaan kepada konsep persaudaraan sesama manusia. Mereka yang memakai Kara ini akan sentiasa mengawasi diri dari melakukan kejahatan.172 Sebab itu. Mehander Singh di Universiti Sains Malaysia (USM).171 168 169 Ibid. Mereka yang memakai Kara dianggap sebagai individu yang mempunyai sikap toleransi terhadap semua makhluk. Madya Dr Harbindar Jeet Singh. kerana jika ada yang hendak melakukan kejahatan dengan tangan. Kes berada di tempat yang paling tinggi. Kara ini mempunyai dua maksud dalam kehidupan orang Sikh.30 petang. jam 3.

hal 108.cit. Oleh sebab itu.176 ii.sebagai simbolik sahaja.S. Kachera melambangkan pengawalan diri. Satwant Kaur. hal 110. penulis dapat membuat kesimpulan bahawa kewujudan Panch Kekaar dalam agama Sikh amat berkait rapat dengan kehidupan sosial masyarakat Sikh dan ia mempengaruhi pemikiran. Kes melambangkan kerohanian. 175 Sahib Singh (Prof). manakala kepentingan Kirpan pula adalah sebagai alat pertahanan untuk menegakkan kebenaran terutamanya semasa menghadapi sesuatu kecemasan. Op. Vol 2. 172 173 Sahib Singh (Prof).C Jain dalam bukunya A Panorama of Sikh Religion & Philosophy. hal 108 & 109. di sini terlebih dahulu penulis akan menghuraikan secara ringkas mengenai riwayat hidup Guru Gobind Singh dan peranan beliau dalam kemunculan golongan Khalsa. hal 39. sedangkan tiga lambang lagi iaitu Kachera dan Kangha pula mempunyai faedah dan kepentingan yang tersendiri dalam kehidupan masyarakat Sikh. Op. . Op.cit. Untuk itu. Hubungan Lambang-Lambang (Panch Kekaar) Dengan Golongan Khalsa Sebelum penulis menghuraikan tentang hubungan di antara Panch Kekaar dengan golongan Khalsa. tindak tanduk dan pergerakan mereka. H. Kangha melambangkan fikiran dan tubuh badan yang bersih. perlu diketahui bahawa Khalsa177 dan Guru Gobind Singh merupakan dua istilah yang cukup sinonim dan mempunyai pertalian yang cukup rapat dengan kehidupan penganut agama Sikh. menurut Dr.cit. beliau menjelaskan bahawa setiap lambang agama Sikh itu mempunyai maksud dan tujuannya yang tersendiri.175 Daripada huraian terhadap kelima-lima Panch Kekaar di atas. Kara pula bertujuan untuk menjauhkan diri daripada melakukan perzinaan. S. 174 Ibid. Singha (Dr).

Selepas berjaya menaiki takhta kerajaan pada 21 Julai 1658.cit. Ia dipalu sebanyak dua kali setiap hari iaitu pada waktu pagi dan petang. a. Antara pembaharuan yang dilakukan oleh Guru Gobind Singh semasa beliau menjadi guru yang kesepuluh ialah memberi gaji kepada askar-askarnya yang terdiri dari orang Sikh. 1985.176 S. Beliau mendapat pendidikan awal disini dan meneruskan pengajian beliau di Anandpur.C Jain (Dr). Op. Pada waktu pagi. hal 22. Akhirnya Guru Tegh Bahadur telah ditangkap dan dipancung oleh Aurangzeb pada 11 November 1675 di Delhi. Empayar Moghul merupakan ancaman utama kepada agama Sikh dan juga agama-agama lain. Aurangzeb telah meninggal dunia pada 20 Febuari 1707. 1965. beliau telah menjalankan polisi yang menindas orang bukan Islam. Ketika Guru Gobind Singh dilantik menjadi guru kesepuluh menggantikan ayahnya Guru Tegh Bahadur yang telah dibunuh oleh Aurangzeb. The Quintessence of Sikhism. hal 221. Lihat The Encyclopaedia of Sikhism. hal 36.179 Oleh sebab itu. Pada waktu petang pula. ia adalah bertujuan untuk memanggil orang ramai supaya mengerjakan Rehras atau sembahyang . A Panorama of Sikh Religion & Philosophy. Guru Sikh yang ketujuh ialah Guru Har Rai telah menentang polisi ini dan usaha ini telah diteruskan oleh guru yang seterusnya iaitu Guru Har Krishnan dan Guru Tegh Bahadur.182 Beliau 178 Aurangzeb atau nama penuhnya Muhiuddin Muhammad ‘Alamgir Aurangzeb merupakan pemerintah terakhir Empayar Moghul. paluannya adalah untuk mengejutkan pengikut Sikh supaya mengerjakan Japji Sahib atau sembahyang pagi. Hindu.178 beliau baru berumur 9 tahun. Guru Gobind Singh juga mempunyai minat yang sama iaitu memburu bersama-sama dengan satu rombongan kecil yang membawa bendera Diraja di hadapan berserta dengan Ranjit Nagara181 (dram) dan kumpulan berkuda yang dilengkapi dengan senjata. Delhi: Bahubali Publications. beliau telah menghabiskan masanya selama 20 tahun di Anandpur bagi melatih para pengikutnya berperang dengan menggunakan senjata.cit. 179 Ganga Singh Gyani. Amritsar: Shiromani Gurdwara Parbandhak Committee. 180 Gobind Singh Mansukhani (Prof). Islam dan beberapa lagi bangsa lain. Pada waktu itu. hal 91.180 Sepertimana datuknya Guru Har Gobind. Riwayat hidup Guru Gobind Singh Guru Gobind Singh dilahirkan pada 26 Disember 1666 di sebuah tempat yang bernama Patna. 181 Ranjit Nagara adalah sebuah dram yang besar yang diletakkan di gurdwara. Op.

asli dan tulin. hal 38.petang. Selepas menjadi guru selama 33 tahun. kota Anandpur telah dikepung oleh tentera Moghul dan beliau sendiri terpaksa melarikan diri bersama pengikut-pengikutnya. Ibid. Setelah beliau merasakan agama Sikh mempunyai tentera yang kuat. tentunya berbeza dengan Islam dari segi tujuan dan matlamatnya. Ranjit Nagara tidak lagi digunakan di gurdwara kerana sudah terdapat alat perhubungan yang lebih canggih seperti telefon. Namun sekarang. suci. hal 23. juga banyak mempelajari sajak-sajak Parsi dan seramai 52 orang penyajak telah diupah untuk membantu beliau menterjemahkan sajak-sajak tersebut ke dalam sajak Hindu. Op. perkataan Khalsa berasal dari perkataan Arab iaitu Khalis yang bermaksud bersih. 182 Ganga Singh Gyani.184 b. beliau telah menubuhkan golongan Khalsa bagi menghadapi serangan yang dilancarkan oleh Empayar Moghul. akhirnya Guru Gobind Singh wafat di Nander pada bulan Oktober 1708.185 . Walaupun perkataan Khalsa itu adalah istilah Arab yang biasa digunakan oleh orang Islam.183 Oleh kerana beliau adalah seorang peminpin yang mempunyai misi dan keazaman yang tinggi untuk membentuk satu masyarakat penganut Sikh yang kuat dari segi ketenteraan. beliau mendapati ada sesuatu keajaiban dan keistimewaan yang terdapat dalam istilah ini yang 183 184 Gobind Singh Mansukhani (Prof). Maksud ini memberi satu penekanan terhadap konsep kejujuran. keikhlasan dan keselamatan dalam beragama. namun bagi Guru Gobind Singh. Sejarah Penubuhan Khalsa Dari segi bahasa.cit. maka Guru Gobind Singh telah membina sebuah kilang membuat Kirpan untuk para pengikutnya.cit. Akhirnya pada tahun 1701. telah meletus beberapa peperangan di antara tentera beliau dengan tentera Moghul. Ekoran daripada itu. hal 43. Op. maka pada 29 Mac 1699.

Ltd. 1983. hal 192. hal 309. hubungannya dengan angka lima dan keduanya ia menggambarkan satu pemberian daripada Tuhan. Russel and Russel.Kalau dilihat dari segi penubuhannya. hal 286.188 Dalam agama Sikh. Guru Gobind Singh telah meminta lima nyawa daripada pengikutnya yang bersedia berkorban sebagai bukti kesetiaan mereka kepada agama Sikh. Walaupun ramai yang menawarkan diri. Dalam penulisan bahasa Arab. Gods and Men Myths and Legends from the World’s Religions. Namun. 187 John Bailey. Volume 27. sejarah penubuhan Khalsa dipanggil “Khande-diPahul” yang bermaksud “Pembaptisan dengan pedang”. hal 139. Oxford University Press. Pertamanya ialah kezaliman Empayar Moghul terhadap orang-orang Sikh yang telah menjatuhkan hukuman bunuh ke atas dua orang Guru agam Sikh iaitu Guru Arjun (30 Mei 1606) dan Guru Tegh Bahadur (11 November 1675).187 Guru Gobind Singh menganggap keuda-dua punca ini adalah krisis kepada penganut agama Sikh yang sering merisaukan beliau. New York. terdapat dua punca utama yang mendorong Guru Gobind Singh memperkenalkan Khalsa. New Delhi: Munshiram Manoharlal Publishers Pvt. Lam. Sad dan Alif. The Religion of the Sikhs. Perkataan Khalsa yang berasal dari bahasa Arab telah dipilih sebagai nama bagi golongan suci dalam agama Sikh kerana ia mempunyai dua keistimewaan. 189 Dorothy Field.189 Peristiwa ini berlaku pada 29 Mac 1699 di sebuah kubu pertahanan yang bernama Keshgarh. perkataan Khalsa terdiri daripada lima huruf iaitu Kha. Pertama. 186 Tanpa pengarang. Setiap huruf ini pula mempunyai makna yang tersendiri. 1992. 188 Ibid. 190 Anil Chandra Banerjee. Op. 1976. The Sikh.cit. hanya lima orang sahaja yang dipilih. Setelah mereka semua berkumpul. angka lima mempunyai makna yang istimewa kerana ia merujuk kepada negeri Punjab yang bermaksud tanah lima sungai. hal 25. Bagi agama Sikh. The Sikh Gurus and the Sikh Religion. Delhi: Ess Ess Publications. The New Encyclopedia Britannica. 1971.190 185 Archer. kelima-lima mereka ini tidak dibunuh oleh Guru Gobind Singh kerana beliau ingin menguji . Alif.. Lagipun bahasa Arab adalah salah satu daripada bahasa elite dan Guru Gobind Singh sendiri merupakan seorang sarjana dalam bahasa tersebut dan juga penulisannya. Beliau telah memanggil semua orang Sikh dari seluruh India untuk menghadiri upacara tersebut.186 Punca yang kedua ialah kebencian beliau terhadap sistem kasta yang terdapat dalam agama Hindu yang memberi kemuliaan kepada golongan Brahmin berbanding dengan golongan lain.

kemenangan adalah milik Tuhan”.cit. Mereka ini bukan dianggap sebagai pahlawan. Mohkan Chand dan Sahib Chand.cit. Calcutta: A.193 manisan yang dimasukkan ke dalam air itu melambangkan kasih sayang yang ingin ditanamkan oleh Guru Gobind Singh ke dalam diri setiap pengikutnya. Op. Mukharjee & C.194 Menurut Indubhusan Banerjee dalam bukunya yang bertajuk Evolution of the Khalsa. tetapi sebagai wakil Guru Gobind Singh di setiap perjumpaan agama yang penting. Guru Gobind Singh kemudiannya telah memberi minum air tersebut kepada mereka berlima dengan memberi seorang demi seorang lima cedok air dari bekas air yang diperbuat dari besi. Evolution of the Khalsa. Kirpan. Jaap Sahib. dalam upacara Akhand Path iaitu upacara pembacaan Guru Granth Sahib dari awal hingga akhir. Op. Op. Kini. 195 Indubhusan Banerjee. Kachera dan Kara197 yang kemudiannya kelima-lima lambang ini menjadi lambang penting dalam agama Sikh. 194 Dorothy Field. Himmat Rai.O Private Ltd. Sawiye. 1962. Dharam Das. Kelima-lima mereka ini merupakan penganut Sikh yang terpilih untuk menyerahkan nyawa mereka kepada Guru Gobind Singh sebagai bukti kesetiaan mereka kepada beliau dan juga agama Sikh. lima orang akan mengetuai perarakan ini sebagai mengenang kelima-lima mereka yang telah dipilih oleh Guru Gobind Singh. 192 Nama lima jenis sembahyang ialah Japji Sahib..196 Akhir sekali. Guru Gobind Singh menyuruh mereka memakai lima lambang yang dimulai dengan huruf K iaitu Kes. beliau telah menjelaskan bahawa amrit itu bermaksud madu dan ‘Amrit Shakna’ atau meminum madu adalah merupakan syarat bagi seseorang itu untuk diterima masuk ke dalam golongan Khalsa melalui upacara pahul atau baptis. hal 53.195 191 John Bailey.kesetiaan mereka terhadap agama Sikh. hal 141. 193 Gobind Singh Mansukhani (Prof). Oleh .cit. Kelima-lima mereka ialah Daya Ram. Vol 2.192 Kemudian isteri beliau yang bernama Sahib Devan telah mencampurkan air tersebut dengan manisan atau gula. Kangha. amrit iaitu air yang bercampur dengan madu telah dikacau oleh Guru Gobind Singh dengan menggunakan pedang yang bermata dua di dalam bekas air besi sambil menyebut Five Banis atau nama jenis sembahyang yang terdapat dalam agama Sikh.191 Dalam upacara ini. Chaupey dan Anand Sahib. Beliau telah menyuruh mereka menyebut kata-kata “Wahguru ji ka Khalsa. hal 26. hal 114. Wahguru ji ki fateh” yang bermaksud “Khalsa adalah milik Wahguru.

199 196 Kata-kata ini diucapkan oleh orang Sikh apabila mereka bertemu sesama mereka sepertimana ucapan salam yang biasa diucapkan oleh orang Islam. mereka berpendapat bahawa semua 80. Dengan adanya wakil dari setiap bahagian. hal 58. 198 Anil Chandra Banerjee. seramai 80. Kemudian ia diikuti pula oleh beberapa orang lagi pengikut Sikh sehingga dalam masa beberapa hari sahaja. Mereka yang turut serta dalam upacara baptis ini dari awal hingga akhir telah diberi nama oleh Guru Gobind Singh dengan nama ‘Singh’ yang bermaksud ‘lion’ untuk lelaki dan ‘Kaur’ yang bermaksud ‘princess’ bagi perempuan di akhir nama mereka.cit. Op. Selain dari itu. hal 58. walaubagaimanapun. Dharam Das dari bahagian tengah.198 Selepas selesai upacara baptis terhadap Panji Piyare.kerena kerelaan dan kesanggupan kelima-lima mereka menyahut cabaran Guru Gobind Singh tanpa bantahan. tetapi biasanya ia digunakan di dalam peperangan. hal 309 & 310.C Jain (Dr). ucapan Sat Sri Akal juga digunakan. mereka ini telah diberi gelaran ‘Panji Piyare’ yang bermaksud ‘lima orang yang dikasihi’. Op.000 orang pengikut Sikh telah dapat dibaptiskan oleh Guru Gobind Singh.000 orang Sikh hadir ke Keshgarh untuk dibaptiskan oleh Guru Gobind Singh sendiri. Golongan awal orang Sikh yang terlibat dalam upacara ini kebanyakannya terdiri daripada golongan askar dan kemudiannya diikuti oleh golongan petani dan peniaga.C Jain (Dr). Daya Ram berasal dari utara. 197 S. Guru Gobind Singh telah memberi penghormatan kepada mereka berlima tersebut pula untuk membaptis beliau dengan cara yang sama. kerana kelima-lima Panji Piyare ini berasal dari bahagian yang berlainan di India. 199 S. Sahib Chand dari bahagian selatan dan Himmat Rai pula dari bahagian barat.cit. menurut John Bailey dalam buku Gods and Men Myths and Legends from the World’s Religions dan juga beberapa orang penulis lagi. Mokhan Chand dari bahagian timur. maka upacara ini dapat dijalankan dengan cepat tanpa mengambil masa yang lama. .cit. Jumlah penganut Sikh yang begini besar ini dapat dibaptiskan dalam masa yang singkat. Op. Manakala mereka yang turut serta. tetapi secara sepenuhnya dipanggil ‘Sahijdharis’ yang bermaksud ‘orang yang hidup dalam keselesaan’.

upacara pahul masih lagi diamalkan oleh masyarakat Sikh yang secara umumnya terbahagi kepada dua kategori iaitu Sahij Dhari atau ‘orang awam’ dan Kesh Dhari Singhs yang bermaksud ‘golongan pahlawan Sikh’. Jogendra Singh. mereka tidak memakai mana-mana lambang yang menzahirkan kepercayaan mereka terhadap agama Sikh. hal 5.204 . termasuk empat orang anak lelakinya sendiri203 iaitu Ajit Singh. Tetapi dalam masyarakat Kesh Dhari Singhs atau golongan pahlawan Sikh. Jujhar Singh. amrit dipraktikkan sebaik sahaja anak-anak mereka mula membesar dan boleh membaca tulisan guru serta dapat memahami ajaran-ajaran yang terkandung dalam agama Sikh. Seseorang itu boleh menjadi golongan Khalsa sekiranya mereka percaya kepada Guru Granth Sahib. Walaubagaimanapun.cit.201 200 201 Dorothy Field. Mereka ini berpegang teguh dengan Khalsa dan mengamalkan kelima-lima lambang dalam kehidupan mereka. Sikh Ceremonies.202 Sebagai seorang pemimpin agama Sikh. hal 26. amrit dipraktikkan semenjak bayi dilahirkan lagi. Guru Gobind Singh telah melatih golongan Khalsa berorientasikan ketenteraan dan peperangan. Golongan yang kedua pula iaitu Kesh Dhari Singhs atau golongan pahlawan Sikh adalah golongan yang menerima upacara pahul atau baptis dan bersedia berkhidmat untuk masyarakat. Dalam masyarakat Sahij Dharis atau orang awam. Namun gerakan militan ini tidak berjaya mencapai matlamat yang dikehendaki.Kini. Akibatnya ramai pengikutnya terbunuh. Ludhiana: Lahore Book Shop. Op. Tuhan yang satu dan meninggalkan penyembahan berhala. Zorawar Singh dan Fateh Singh. 1978. Golongan pertama iaitu Sahij Dhari atau orang awam merupakan golongan yang mengamalkan peraturan agama Sikh dan mereka tidak bersedia untuk menjadi seorang askar.

Di bawah pentadbiran ini. orang Sikh telah mengadakan kutipan derma dari kampung-kampung dan bandar-bandar bagi membiayai serangan mereka ke atas Empayar Moghul. Volume 27. .206 202 203 Ibid. mempunyai kewajipan dan tanggungjawab yang telah ditetapkan oleh pengasasnya iaitu Guru Gobind Singh.Selepas kematian Guru Gobind Singh.cit. semua mereka adalah bersaudara dan sudah tidak ada lagi sistem kasta dalam masyarakat. Op. Op.cit.205 Dengan itu. c. Wajib beramal dengan kelima-lima lambang atau Panch Kekaar dan mengatur kehidupan mereka selari dengan ajaran guru-guru.C Jain (Dr). 205 Tanpa pengarang. The New Encyclopedia Britannica. Khalsa mula menjadi lemah. Namun selepas serangan kerajaan Moghul ke atas pengikut Sikh. hal 5-6. Selepas menjadi golongan Khalsa.cit. Khalsa menurut agama Sikh merupakan satu gerakan yang dapat membawa mereka ke arah integrasi dan penyatuan umat tanpa mengira bangsa dan kasta. Op. Antara kewajipan tersebut ialah: 1. hal 41. 2. hal 285. Mereka juga tidak dibenarkan mengikut mana-mana perayaan dan upacara keagamaan yang terdapat dalam agama lain. 204 Gobind Singh Mansukhani (Prof). Berkewajipan untuk mengabdikan diri kepada Tuhan dan menyebut Nitnem (pujian kepada Tuhan) serta melakukan ibadat harian kepada Tuhan. Tanpa pengarang.cit. 206 S. hal 58. The New Encyclopedia Britannica. Kumpulan ini telah diletakkan di bawah pentadbiran baru yang dipanggil ‘misl’ yang bermaksud “contoh”. Khalsa kembali aktif dan muncul semula dengan kekuatan dan wajah yang baru. Kewajipan Khalsa Setiap penganut Sikh yang telah dibaptiskan untuk menjadi golongan Khalsa. Op. 3.

membina tugu atau patung di atas kubur dan berkawan dengan orang yang murtad. di situlah aku berada”. Mereka juga harus taat mengerjakan sembahyang atau Naam Japna dan mesti berjuang untuk menegakkan ‘Dharmayudha’ iaitu peperangan untuk menegakkan keadilan. Keistimewaan nombor lima ini dapat dilihat dari kata-kata Guru Gobind Singh sendiri dalam kitabnya “Di mana terdapat lima. merupakan simbol yang mempunyai makna yang istimewa dalam agama Sikh. Mereka dilarang mempercayai perkara khurafat. 7. kematian dan perkahwinan dalam keluarga. Hubungannya dengan lambang-lambang Konsep Khalsa adalah berdasarkan konsep bangsa dan pejuang pilihan yang mengambil berat terhadap undang-undang dan tatacara yang bersifat kesusahan. 9.4. berzina dan merokok. Mereka juga dilarang dari mengikut sebarang aktiviti yang melanggar undang-undang seperti meminum arak dan minuman yang memabukkan. Mereka tidak dibenarkan meminum minuman keras. Mesti taat kepada ketua dan negara. Dari nombor lima inilah.208 Nombor lima yang dikaitkan dengan Khalsa. 8. . Berkewajipan mengikut semua upacara keagamaan Sikh sama ada yang melibatkan upacara kelahiran.207 d. 6. memotong rambut. 5. kerana ia merujuk kepada negeri mereka iaitu Punjab yang bermaksud ‘tanah lima sungai’. Mesti melatih diri berperang dan bersedia mempertahankan orang-orang yang lemah. Berkewajipan membelanjakan satu persepuluh dari pendapatan untuk kepentingan agama. menghisap rokok dan apa sahaja jenis bahan yang mengkhayal dan memabukkan.

Delhi. Volume 27.cit. Oleh kerana itu. Begitu juga dengan orang Sikh yang telah disoal dan disiksa oleh Kerajaan Moghul mengalami tekanan yang sama.209 Dari segi falsafahnya. Op.cit. Kelima-lima panch Kekaar yang menjadi pakaian rasmi kepada golongan Khalsa mempunyai ikatan yang rapat dengan unsur-unsur psikologi. Kepentingan Lambang-Lambang Agama Sikh Upacara pembaptisan penganut Sikh yang ingin menjadi ahli golongan Khalsa telah dijalankan dalam suasana tegang. Keadaan ini tidak memberi ruang kepada Guru Gobind Singh untuk menerangkan kepada pengikutnya tentang . hal 286. beliau telah mengarahkan pengikutnya memakai kelima-lima lambang sebagai uniform kepada golongan Khalsa. Ini bermaksud bahawa mereka telah memulakan hidup baru dengan meninggalkan pekerjaan mereka sebelum ini iaitu sebagai askar. Op.211 iii. hal 285. 210 Khushwant Singh. Guru Tegh Bahadur dihukum pancung oleh Kerajaan Moghul di Chandni Chauk. kemunculan golongan Khalsa adalah hasil dari perasaan tidak puas hati dan dendam Guru Gobind Singh terhadap Kerajaan Moghul. membuang pegangan sebelumnya dan mengambil pegangan Khalsa sebagai pengganti. upacara pahul dalam Khalsa itu sebenarnya adalah simbol kelahiran semula. penubuhan golongan Khalsa dengan lima lambangnya telah mengubah status orang Sikh dari imej seekor ‘burung pipit’ (Sparrow) kepada seekor ‘helang’ (Hawk). Oleh itu. The New Encyclopedia Britannica. 209 Ibid.Guru Gobind Singh memperkenalkan lima K yang menjadi lambang-lambang bagi agama Sikh.cit.210 207 208 Gobind Singh Mansukhani (Prof). Op. hal 202. hal 84. Dengan perkataan lain. Tanpa pengarang. Guru Gobind Singh sewaktu berumur sembilan tahun lagi telah mengalami tekanan jiwa setelah mendengar ayahnya.

kerana ia merupakan amalan yang biasa diamalkan oleh para pendeta di India sejak zaman berzaman lagi. kerana dari jauh lagi mereka dapat dibezakan dengan penganut agama lain.000 orang Sikh yang hadir di upacara tersebut dapat dibaptiskan oleh Guru Gobind Singh. proses perjalanan upacara tersebut berjalan dengan lancar kerana tidak diganggu oleh mana-mana pihak termasuk Empayar Moghul sendiri. lambang-lambang ini menjadi uniform dan satu pengenalan yang mudah bagi orang ramai untuk mengenali orang Sikh. Seseorang yang menyertai Khalsa akan berasa gembira untuk melaksanakan segala prinsip yang tersirat di sebalik lambang-lambang. Walaubagaimanapun.214 Kes iaitu rambut dan bulu yang terdapat pada tubuh manusia termasuk janggut merupakan lambang yang memang tidak asing bagi orang Sikh. sehingga semua 80. Upacara pahul dilakukan dalam suasana tegang kerana golongan Khalsa telah ditubuhkan dalam suasana Guru Gobind Singh dan pengikutnya masih lagi menaruh perasaan dendam terhadap Empayar Moghul di atas kematian ayahnya. Ia juga merupakan simbol persaudaraan dan penyatuan di antara orang Sikh dalam satu masyarakat. hal 86. 1964. 212 Khushwant Singh.kepentingan dan tujuan lambang-lambang ini diwajibkan ke atas mereka. Inilah yang menyebabkan semua Guru Sikh dan pengikutnya mempunyai rambut yang panjang dan ia bukanlah pembaharuan dalam agama Sikh. Lambang merupakan satu cara untuk berdisiplin. Lambang-lambang merupakan kayu pengukur terhadap keteguhan dan kekuatan pegangan penganut Sikh terhadap agama mereka. Mereka akan merasa bangga menjadi penganut Sikh. walaupun terpaksa menggadaikan nyawa mereka.cit. hal 27.213 Selain dari itu. Op. ia tidak menyukarkan bagi mereka untuk memahaminya.212 211 Sardar Singh Rataul.215 Oleh kerana rambut merupakan lambang kependetaan dan kerohanian. The Khalsa. maka Guru Gobind Singh melarang pengikutnya memotong rambut supaya . Guru Tegh Bahadur. Namun begitu. Amritsar: The Shiromani Gurdwara Parbandhak Committee.

kerana gelang besi ini merupakan peniruan daripada budaya para pejuang agama Hindu yang memakai tangkal dan azimat di pergelangan tangan sebelum mereka pergi berperang. Ini bebeza dengan tangan kiri kerana ia sudah memegang perisai bagi mempertahankan diri dari tetakan senjata. hal 86. 216 Ibid. Ia bertujuan untuk menjadikan rambut kelihatan kemas dan bersih. ketangkasan. Op. 217 219 Walaubagaimanapun. pemakaian Kara di tangan kanan bergantung kepada Gobind Singh Mansukhani (Prof). Kara adalah lambang pertahanan diri dan pengabdian. sesuai dengan simbolik yang terdapat pada rambut itu sendiri. 215 Ibid. hal 204. orang Sikh memakai Kara di tangan kanan mereka. Ini bermaksud bahawa setiap orang Sikh adalah pengikut kepada guru dan dengan adanya gelang besi ini akan menyebabkan mereka merasa segan untuk melakukan jenayah dan maksiat.cit. memang sukar untuk dijelaskan maksud dan tujuannya. kesesuaian pemakainya. moral dan simbol persediaan mereka untuk menghadapi sebarang kemungkinan. . agar golongan Khalsa yang menyikat rambut akan kelihatan seperti Guru Gobind Singh.cit. Op. Untuk tujuan tersebutlah.217 Walaubagaimanapun. 218 Ia berbeza dalam agama Sikh.golongan Khalsa yang ingin diwujudkan itu akan menjadi pejuang yang menggunakan senjata hanya untuk kebenaran sahaja. Op.cit. hal 204. Dalam sesuatu peperangan. Manakala Kachera (seluar labuh hingga ke lutut) adalah lambang kepantasan.216 213 214 Gobind Singh Mansukhani (Prof). biasanya tangan kanan yang memegang senjata akan terdedah kepada tetakan. hal 86. Khushwant Singh. Manakala lambang-lambang yang lain merupakan pelengkap kepada lambang rambut ini. gelang besi yang dipakai di pergelangan tangan kanan pada asalnya adalah bertujuan untuk mengelakkan tangan daripada dilukai oleh senjata. Lambang yang kedua pula ialah (sikat Kanga).

pemerintah Moghul pada 24 Mei 1710 dan menjadi pemerintah di Sirhind. penulis dapat membuat kesimpulan bahawa kelima-lima lambang tersebut mempunyai hubungan yang erat diantara satu sama lain. Dengan ini.218 219 Ibid. di samping kegunaannya sebagai senjata untuk mempertahankan diri dalam peperangan. Ia melambangkan kuasa dan keberanian. Di samping itu. beliau juga mengukir dua benda yang menjadi kebanggaan orang Sikh iaitu Degh yang bermaksud kawah atau cerek dan Tegh iaitu pedang yang digunakan oleh golongan Khalsa. hal 86. 221 Apabila penganut agama Sikh memakai lambang-lambang tersebut ketika berhadapan dengan musuh. hal 86. mereka kan membuat satu pilihan sahaja iaitu sama ada membuang lambang tersebut dari tubuh mereka atau maju ke hadapan untuk menghadapi musuh. Menurut sejarah agama Sikh. Kes merupakan lambang yang mempunyai maksud dan makna . tetapi juga bersaudara dalam soal peperangan mempertahankan diri dan agama. Ini kerana golongan Khalsa bukan sahaja bersaudara dalam perkara kebenaran. Ibid. 220 Kirpan menjadi lambang kebanggaan bagi penganut Sikh untuk membuktikan bahawa mereka merupakan bangsa yang kuat dan berani. Lambang yang terakhir sekalai ialah Kirpan yang bermaksud pedang. beliau telah mengukir pada duit syiling nama Guru Nanak dan Guru Gobind Singh. selepas Banda Bahadur berjaya mengalahkan Wazir Khan. 222 Sepanjang kajian yang dilakukan. semangat keberanian akan memberi satu dorongan kepada mereka untuk mengalahkan musuh.

hal 107. Kes juga dianggap sebagai lambang kependetaan dan juga kerohanian yang mempunyai kaitan dengan tindak tanduk dan perbuatan penganut Sikh. .yang begitu mendalam dalam kehidupan penganut Sikh. hal 120. Oleh kerana itu. 220 221 Ini kerana ia mempunyai kaitan dengan kepercayaan kepada Guru Gobind Singh dan akidah Ibid. Ibid. Ia harus dihormati oleh penganut Sikh kerana hubungannya dengan Kes yang sememangnya dianggap anugerah Tuhan. Ini bermaksud bahawa Kes akan memperingatkan mereka supaya melakukan perkara kebaikan sahaja sesuai dengan simbolik yang terdapat di sebalik Kes itu sendiri. Manakala akidah kepada Tuhan pula ialah Kes akan memudahkan mereka untuk mentaati segala perintah Tuhan. penganut Sikh sama ada lelaki dan perempuan akan meletakkan Kangha di dalam serban bagi lelaki dan bagi perempuan pula ia diletakkan di dalam sanggul mereka. Kangha pula merupakan lambang atau simbol kebersihan dan kekemasan. Ini menunjukkan bahawa dengan adanya Kangha. mereka kepada Tuhan. Kangha merupakan pelengkap kepada Kes kerana ia memberi kekemasan dan kecantikan kepada Kes. Larangan ini dibuat supaya para penganut Sikh mempunyai persamaan dengan jasmani guru-guru mereka. Kepercayaan mereka kepada Guru Gobind Singh direalisasikan melalui larangan memotong rambut dan janggut yang terdapat pada tubuh badan. Kes akan kelihatan kemas dan secara tidak langsung memperlihatkan kehebatan Kes itu sebagai simbol kerohanian dan juga anugerah dari Tuhan. Di samping itu. hal 86. 222 Ibid.

mereka yang memegang dan menghormati simbol ini dianggap sebagai penganut Sikh yang setia dan mempunyai keimanan yang teguh. Manakala Kara pula berfungsi untuk mengawal penganut Sikh dari melakukan kejahatan dengan tangan mereka. membuktikan bahawa mereka adalah penganut yang taat kepada Tuhan dan juga penganut yang mempunyai sikap toleransi sesama makhluk. maka Kachera berperanan untuk menjaga mereka daripada melakukannya. Kara yang berada di tangan akan mengingatkan mereka kepada janji yang mereka buat dengan Tuhan iaitu untuk menegakkan keadilan dan berkhidmat kepada Tuhan. Oleh sebab itu. Kachera dan Kara merupakan dua lambang yang berperanan untuk menjaga dan mengawal diri para penganut Sikh dari melakukan perkara yang dilarang oleh agama. . Sekiranya ada di antara pasangan yang ingin melakukan sesuatu yang tidak baik terhadap pasangannya. keturunan dan agama. Fungsi Kachera adalah untuk menjaga moral dan akhlak terutama pasangan suami isteri daripada melakukan perkara yang boleh merosakkan kerukunan rumahtangga. Ini kerana. Keadilan yang ingin ditegakkan itu merupakan satu suruhan dan ajaran dari Tuhan.Manakala Kirpan pula mempunyai perkaitan dengan konsep keadilan yang amat dititikberatkan oleh agama Sikh. Apa yang ingin diketengahkan oleh Guru Gobind Singh melalui simbol ini ialah penganut Sikh merupakan penganut agama yang bersedia menegakkan keadilan sejagat tanpa mengira bangsa. Dengan terhalangnya mereka daripada melakukan kejahatan dengan tangan. Keadilan ini dizahirkan melalui perantaraan Kirpan yang juga dianggap sebagai simbol kekuatan dan senjata untuk menentang musuh. Seterusnya.

namun Kes mempunyai satu kelebihan iaitu ia satu-satunya lambang yang dianggap sebagai anugerah dari Tuhan dan ia memang sedia ada pada tubuh badan manusia. kecuali serban yang memang dikhususkan kepada penganut lelaki sahaja. penulis akan menjelaskan hubungan dan kaitan Panch Kekaar dengan dua perkara iaitu serban dan juga adat resam yang menjadi sebahagian dari kehidupan penganut agama Sikh.Kelima-lima lambang ini menjadi satu kewajipan kepada setiap penganut agama Sikh sama ada lelaki dan perempuan. mereka diwajibkan meletakkan kain tudung di atas kepala mereka ketika hendak menghadiri upacara sembahyang dan memasuki gurdwara. Kelebihan ini tidak terdapat pada empat lambang yang lain. Walaupun kelima-lima lambang atau Panch Kekaar ini mempunyai kedudukan dan kepentingan yang sama di antara satu sama lain. kerana empat lambang tersebut semuanya diperkenalkan oleh Guru Gobind Singh semasa beliau menjadi guru yang terakhir. iv. . Dalam huraian ini. Manakala bagi penganut wanita. Kaitan Lambang-Lambang Dengan Serban Dan Adat Resam Lambang-lambang agama sebagaimana yang telah dijelaskan. merupakan pengenalan dan simbol kepada orang Sikh serta mempunyai kaitan yang cukup rapat dengan kehidupan mereka.

hal. di samping dapat membangkitkan semangat dan perasaan bangga kereka sebagai golongan yang dianggap mulia dalam agama Sikh. Kachera dan Kara yang dianggap sebagai lima lambang penting dalam agama Sikh. Ujian ini pening kerana bukan mudah untuk menjadi seorang penganut yang benar-benar taat kepada agama. Dengan ini. 188 . 224 Pemakaian serban dalam agama Sikh dianggap sebagai satu ujian kepada penganutnya bagi mengukur tahap ketaatan dan kepatuhan mereka kepada agama. mereka dapat mengenali antara satu sama lain dengan lebih mudah walau di mana mereka berada. Op. 225 223 Agus Salim. penganut Sikh juga mempunyai satu simbol lain yang lebih istimewa iaitu serban.223 Dengan serban. Serban atau dalam bahasa Punjab ia dipanggil Dastaar merupakan lambang yang mempunyai hubungan yang rapat dengan lima lambang ini. Dengan memakai serban dan mempunyai rambut serta janggut yang panjang memudahkan pihak musuh mengenali mereka dan ini membahayakan diri mereka. Pertalian ini mempunyai asasnya. Kangha. Kirpan. hanya mereka yang benar-benar taat dan berani sahaja yang mampu memakai serban. Ia juga dapat merapatkan hubungan sesama golongan Khalsa.a. Pemakaian Serban Di samping Kes. kerana hanya penganut Sikh yang benar-benar taat dan berani sahaja yang sanggup memakai lambang-lambang agama mereka dan ketaatan tersebut akan dizahirkan melalui pemakaian serban.cit.

Harjit Hera dan sebagainya. pertunangan dan adat kematian. hal. 229 226 227 Gobin Singh Mansukhani. Adat Resam Dalam agama Sikh. Kemudian gelaran Singh bagi kanak-kanak lelaki dan Kaur untuk perempuan akan diletakkan di akhir nama mereka. hal.42 .cit. Op. 41 Agus Salim. Panch Kekaar tidak dapat dipisahkan dari kehidupan para penganutnya. nama seseorang bayi itu biasanya diambil dari huruf pertama yang terdapat pada muka surat sebelah kiri bahagian atas kitab Guru Granth Sahib yang dibuka secara rambang. Op.224 225 Sikh Naujawan Sabha. 188 b. (Prof). Adat-adat ini akan penulis huraikan di bawah. hal. 228 Sekiranya huruf pertama itu bermula dengan H. 1964. hal. Adat kelahiran dan menamakan anak (Nam Karan) Dalam masyarakat Sikh. 1. hal.Loehlin. The Sikhs and Their Scriptures. kebaikan dan ketaatan kepadanya apabila ia besar nanti. Sikh Naujawan Sabha.cit.cit. sebaik sahaja seseorang bayi itu dilahirkan. Semasa menyediakan madu ini. India: The Lucknow Publishing House. Madu ini terlebih dahulu akan dikacau dengan hujung Kirpan yang menjadi salah satu dari Panch Kekaar. Japji Sahib dibacakan dan madu tersebut akan disentuhkan kepada lidah bayi dengan menggunakan hujung Kirpan. 230. Op. maka nama bayi tersebut kemungkinan Harbindar. 226 Adat ini dilakukan dengan harapan agar amrit tersebut akan memberi keberanian. adat yang pertama sekali dilakukan ialah ia dibawa ke gurdwara dan diberi minum setitik madu atau amrit. Ini dapat dilihat di dalam beberapa adat yang menggunakan lambang-lambang yang tertentu sebagai satu kemestian ketika melakukannya.H.cit. 227 Dalam agama Sikh. 65 228 C. Op. Antara adat yang dimaksudkan ialah adat kelahiran.

Adat Pertunangan (Anand Karaj) Dalam agama Sikh. orang lelaki dan perempuan akan dikahwinkan apabila mereka sudah cukup dewasa dan mempunyai pemikiran yang matang. biasanya dilakukan majlis pertunangan yang dibuat secara ringkas sahaja kerana pertunangan bukanlah satu perkara yang penting. Adat Kematian (Shabad Kirtan) Orang Sikh mempercayai kepada Hukum Karma atau Tanasukh al-Arwah iaitu mereka yang mati akan menjelma semula dalam bentuk tubuh yang lain. Selepas mayat selesai dimandikan. Pada masa ini. 125. 230 3. Kurta dan Kachera bagi lelaki. Sebelum berkahwin. 1971. Manakala bagi mayat perempuan pula. Kachera. Selepas itu. Dengan ini. 231 230 Malkiat Singh Lopo-Dhalliwal and Mukhtiar kaur Rattian-Soudhu. Penang: Lopo-Ghar. Kangha yang diletakkan dalam rambut mayat dan Kara yang dipakaikan di pergelangan tangan mayat. pakaian mereka dilengkapi dengan Chuni. bapa atau penjaga pengantin perempuan akan memberi sehelai serban dan ‘Sagan’ atau saguhati kepada bakal pengantin lelaki. Kirpan dan sedikit manisan akan diberikan kepada mereka. hal. mayat tersebut akan dipakaikan dengan pakaian yang lengkap dengan lima lambang utama iaitu Serban. Customs and Traditions in Malaysia. Di sini juga. Kurti. saudara mara dari pihak perempuan akan dijemput oleh ibubapa lelaki untuk menghadiri majlis tersebut di gurdwara. Some Sikh Cultural. mereka tidak menangis dan meratapi kematian seseorang.229 Temubual dengan Prof. . Madya Dr. Salwar. Dalam majlis pertunangan ini. bahkan agama Sikh sendiri melarang penganutnya berbuat demikian. 2. Harbindar Jeet Singh.

cit. Kebiasaannya. adat kematian mempunyai kaitan yang lebih erat dengan Panch Kekaar. Teja Singh. Ini dapat dilihat dari segi keseragaman dalam pemakaian Panch Kekaar dan juga penggunaan perkataan . Di antara ketiga-tiga adat.cit. 233 232 233 Sikh Naujawan Sabha. Op. v. Dalam agama Sikh. akan wujud keraguan di kalangan para penganutnya terhadap agama merea. hal. Hubungan Puak-puak Agama Sikh Dengan Lambang-lambang Dan Pandangan Mereka Mengenainya Dalam kebanyakan agama. kerana tujuan utama penulis adalah untuk membuktikan bahawa Panch Kekaar memang tidak dapat dipisahkan dari kehidupan bermasyarakat di kalangan orang-orang Sikh. Kara. Op. serban. Kes. hanya satu kumpulan atau puak sahaja yang dianggap betul dan bertepatan dengan ajaran Sikh yang sebenar. Kachera dan Kangha. 61. kewujudan puak-puak atau kumpulankumpulan tertentu merupakan satu perkara yang lumrah. Keadaan ini akan membawa kepada kemunculan puak-puak tertentu yang berusaha untuk menyesuaikan agama tersebut dengan zaman dan pemikiran mereka. kerana terdapat lima lambang yang telah diamalkan iaitu.keluarga kedua belah pihak berunding untuk menetapkan hari yang sesuai untuk mengadakan majlis perkahwinan. 62. hal. Sikhism Its Ideals and Institutions. apabila pengasas atau pembawa sesuatu agama itu meninggal dunia. Manakala dalam adat menamakan anak dan adat pertunangan. 232 Penulis tidak bermaksud untuk menghuraikan dengan panjang lebar mengenai adat-adat dalam agama Sikh. hanya Kirpan sahaja yang digunakan.

terdapat juga beberapa kumpulan dan puak yang menganggap diri mereka sebahagian dari penganut Sikh. Mengenai perkara ini. a. 33. Harbindar Jeet Singh.Singh dan Kaur234 di akhir nama mereka. menerima apa yang disampailan oleh sepuluh orang guru dan menerima kitab suci Guru Granth Sahib sebagai pengganti kepada sepuluh orang guru. Jenis-jenis Puak Dalam Agama Sikh dan Pandangan Mereka Terhadap Panch Kekaar 1. 234 235 Maksud perkataan ini telah dijelaskan sebelum ini dalam bab II. walaupun mereka tidak memenuhi ketiga-tiga kriteria di atas. Nirankari dan Akalis. Namdhari. 14 Temubual dengan Prof. orang Sikh yang tidak mempercayai kepada salah satu atau ketiga-tiga perkara ini. Ini bermakna. Antara puak yang dimaksudkan ialah puak Udasis. Setiap puak ini mempunyai pendirian dan pandangan mereka yang tersendiri mengenai Panch Kekaar dan agama Sikh. Nota kaki no. penulis akan menerangkannya satu persatu dibawah. 235 Walaubagaimanapun. pengertian penganut Sikh bermaksud seseorang yang mempercayai kepada satu Tuhan. Selain dari itu. Madya Dr. Sila rujuk hal. mereka tidak dianggap sebagai penganut agama Sikh yang sejati. Udasis .

Gobind Singh Mansukhani. Justeru. Mereka juga masih beramal dengan sistem kasta dalam kegiatan sosial mereka. 102 Temubual dengan Prof. Op.H. sebaliknya mereka memendekkan rambut dan mencukur janggut mereka. Yahaya. Volume 12. 70 2. Tujuan mereka berpakaian begini adalah untuk mengelakkan diri mereka dari godaan wanita dan keduniaan. hal. 69 Tanpa Pengarang. Mereka merupakan pendakwah Sikh yang bersemangat. mereka tidam menyimpan rambut dan janggut sebagaimana yang dianjurkan oleh sepuluh orang guru. Namdhari . cit. cit. Op. 241 236 237 238 239 240 241 Mahayudin b. 1421. cit. (Prof). Hj. Madya Dr. Harbindar Jeet Singh. Op.Udasis adalah puak yang diasaskan oleh anak sulung Guru Nanak yang bernama Baba Sri Chand.H. hal. mereka tidak mengiktiraf Panch Kekaar yang terdapat dalam agama Sikh yang diamalkan oleh golongan Khalsa. 236 guru yang ketiga. hal. keagamaan mereka banyak Sehingga kini mereka masih mempunyai salsilah keturunan dengan Guru Nanak dan mereka masih menganggap Guru Granth Sahib sebagai kitab suci mereka. cit. Op. 239 Cara sembahyang mereka juga berbeza sedikit dengan Malahan amalan bercampur aduk dengan ajaran agama Hindu. cit. 16 C. Op. Loehlin. Loehlin. hal. hal. 237 Ia muncul pada zaman Guru Amar Das menjadi Puak ini dapat dikenali dengan pakaian mereka yang berwarna kuning di samping mereka membawa bekas air yang dibuat dari buah labu. C.240 sembahyang yang biasa dilakukan loleh golongan Khalsa. The New Encyclopedia Britannica. 238 Walaubagaimanapun.

H. 70. Pritam Singh Gill. hal.S. Herritage of Sikh Culture. Pritam Singh Gill. 1975. 53. Nirankari . 77. jubah dan kalung yang dibuat dari bulu yang berwarna putih. pemujaan terhadap sesuatu benda dan melarang penganutnya meminum arak. hal. kerana mereka memakai serban. Loehlin. 53. hal. Mereka ini masih lagi berpegang kepada Panch Kekaar sebagaimana yang diamalkan oleh golongan Khalsa. cit. Op. Bhaini. Op. India: New Academic Publishing Co. Golongan ini cuba mengembalikan keyakinan penganut Sikh terhadap para guru dan mereka menolak sistem kasta yang terdapat dalam agama Hindu. Mini Encyclopedia of Sikhism. cit. perkampungan yang bernama Pusat gerakan mereka ialah di sebuah berdekatan dengan Ludhiana. 243 Puak ini dapat dikenali dengan mudah. Singha. cit. Op. Walaubagaimanapun. 3. C. 244 Mereka juga menolak sebarang amalan agama yang salah yang telah meresap masuk ke dalam agama Sikh. Jullundur City. perbezaan yang ketara di antara mereka dengan Khalsa ialah mereka mempunyai guru-guru mereka yang tersendiri yang berubah-ubah mengikut susunan warisan keluarga.Namdhari merupakan satu kumpulan penganut Sikh yang diperkenalkan oleh Baba Balak Singh (1799 – 1861) 242 dan digerakkan oleh Baba Ram Singh (1815 – 1885). hal. 245 242 243 244 245 H.

mempunyai guruguru yang sentiasa berubah-ubah dan juga penentangan mereka terhadap ajaran agama Hindu. Gobind Singh Mansukhani. Op. puak ini juga tidak menerima kitab suci Guru Granth Sahib sebagai petunjuk dan guru kerana mereka mempunyai seorang lagi guru mereka yang tersendiri. 722 Pritam Singh Gill.Nirankari yang diasaskan oleh Baba Dayal Das (1783 -1855) merupakam puak yang mempunyai banyak persaingan dengan puak Namdharis iaitu dari segi pemujaan kepada Tuhan satu yang tidak mempunyai bentuk. 249 Mereka menyeru dan mengajak para pengikutnya supaya berpegang dengan tradisi yang dibawa oleh Selain dari itu. 4. 59 Tanpa Pengarang. Volume 8. 251 . Nirankari ini lebih dianggap sebagai sebuah kumpulan reformasi yang menentang sebarang percubaan untuk menggabungkan agama Sikh dengan agama Hindu. Madya Dr. (Prof). Op. 248 Mereka juga menganggap Tuhan yang disembah itu sebagai roh sahaja dan mereka tidak menyukai upacara-upacara keagamaan. guru-guru mereka. Akalis Akalis pula merupakan puak yang muncul selepas Perang Dunia I yang berperanan untuk membersih dan mengawal makam dan tempat suci dalam agama Sikh daripada gangguan penjajah British yang menjajah India pada masa itu. Op. hal. cit Temubual dengan Prof. cit. hal. Gerakan ini banyak berpusat di Barat Laut daerah Rawalpindi dan juga Kashmir. Mereka menganggap orang Sikh yang terpengaruh dengan Khalsa adalah penganut Sikh yang ortodox dan jumud. The New Encyclopedia Britannica. 246 Namun begitu. cit. Harbindar Jeet Singh. 250 246 247 248 249 250 Ibid. 247 Puak ini tidak bersetuju dengan konsep Khalsa dan Panch Kekaar sebagaimana puak Udasis.

penulis dapat membuat kesimpulan bahawa agama Sikh telah mengalami satu proses perkembangan yang cukup lama untuk sampai kepada bentuk dan ajaran yang dianuti oleh para penganut Sikh hari ini. Pada masa itu. Walajupun ajaran Guru Nanak menjadi asas dalam agama Sikh. puak ini dianggap sebagai teras ingatan mereka kepada Guru Gobind Singh kepada golongan Khalsa. 71. Anggota kumpulan ini biasanya memakai jubah biru kehitaman yang labuh sehingga ke bawah buku lali.H. Serban mereka berwarna biru tua dan kuning serta dilingkungi dengan ‘Chakna’ atau piring besi. namun . hanya Namdhari dan Akalis yang lebih mirip kepada golongan Khalsa dan masih beramal dengan Panch Kekaar. Kesimpulan Sepanjang kajian dalam bab ini. Walaubagaimanapun. bahkan mereka menganggap orang Sikh yang masih berpegang dengan perkara tersebut sebagai puak yang jumud dan ortodox.Puak ini juga dikenali dengan nama Nihangs dan muncul sebagai kumpulan militan semasa Guru Gobind Singh menjadi guru yang kesepuluh dan ia dipimpin oleh Bhai Man Singh pada tahun 1704 – 1705. beliau telah memakai pakaian yang berwarna biru yang biasa dipakai oleh orang Islam yang miskin. 251 252 C. Manakala puak Udasis dan Nirankari. 68 F. Op. 252 Dari keempat-empat puak di atas. pedang dan perisai. bukan sahaja tidak mengamalkan Panch Kekaar dalam kehidupan mereka. hal. hal. Loehlin. Mereka juga membawa senjata seperti lembing. Ibid. kerana warna biru kehitaman yang terdapat pada pakaian mereka melambangkan semasa beliau berjaya melepaskan diri dari tentera Moghul di Macchiwara. cit.

Ini menggambarkan bahawa agama Sikh adalah agama yang tidak mempunyai satu asas yang kukuh dan tidak mempunyai pendirian yang tersendirii. penulis dapat membuat rumusan bahawa pengenalan lambang-lambang agama Sikh atau Panch Kekaar sebagai simbol utama penganut Sikh adalah seiring dengan penubuhan golongan Khalsa oleh Guru Gobind Singh pada 26 Mac 1699.pembaharuan dan perubahan yang berlaku sepanjang pimpinan sembilan orang guru. perayaan. maka sudah tentu perkara yang sama turut berlaku dalam aspek-aspek yang lain seperti ibadah. Dalam bab ini juga. telah mengubah kedudukan agama Sikh daripada agama yang hanya tertumpu di Punjab kepada agama yang berkembang ke seluruh dunia. Dengan ini. dapat difahami bahawa Panch Kekaar itu berkait rapat dengan golongan Khalsa dan upacara pahul itu sendiri menjadi titik tolak kepada hubungan di antara kedua-dua perkara ini. Tuhan dan ajaran agama Sikh itu sendiri. Ia bukan sahaja melambangkan identiti agama Sikh tetapi lebih dari itu ia mempunyai hubungan dengan konsep ketuhanan yang menjadi intipati kepada agama tersebut. Kangha. dalam ajaran Guru Nanak kita dapati beliau banyak terpengaruh dengan unsur Islam terutamanya dalam konsep akidah dan ketuhanan yang satu serta konsep persamaan sesama manusia. Oleh sebab itu. ketaatan mereka kepada perintah Tuhan. pantang larang dan sebagainya. upacara pahul telah Ini kerana ketaatan dalam mengamalkan kelima-lima lambang itu secara tidak langsung memperlihatkan . Kachera dan Kirpan merupakan pakaian rasmi golongan Khalsa dan ia menjadi kayu pengukur kepada ketaatan mereka terhadap guru-guru. Panch Kekaar yang terdiri daripada Kes. Di samping itu juga. kara. Kalau dari sudut akidah yang merupakan elemen yang terpenting dalam sesebuah agama telah ditiru dan diciplak dari Islam.

namun ia berjaya menyatupadukan orang Sikh di bawah satu penyatuan dan membentuk tali persaudaraan yang cukup erat di antara mereka. penulis mendapati dalam kehidupan seharian dan adat resam masyarakat Sikh sama ada yang berkaitan dengan adat kelahiran. Mengenai golongan Khalsa pula. setiap ahli Khalsa perlu melalui satu upacara baptis atau pahul dan mereka ini bertanggungjawab menunaikan kewajipan yang telah dibebankan ke atas mereka. namun terdapat beberapa puak yang menganggap mereka juga adalah sebahagian daripada penganut agama Sikh. Walaupun golongan ini sering menghadapi penentangan dari Kerajaan Moghul. Selain dari itu. untuk membalas dendam di atas kematian Guru Arjun dan Gurju Tegh Bahadur yang dihukum bunuh oleh Empayar Moghul dan akhir sekali untuk mengeratkan tali persaudaraan di antara mereka.dilakukan sejak anak-anak mereka masih kecil lagi agi memastikan hubungan ini berterusan. Untuk tujuan tersebut. adat pertunangan dan adat kematian. Di antara kewajipan tersebut ialah mereka perlu mengamalkan Panch Kekaar dalam kehidupan mereka. Kriteria yang paling mudah untuk memastikan sama ada mereka itu adalah puak yang sebenar atau sebaliknya ialah melalui . Golongan Khalsa ini telah dilatih oleh Guru Gobind Singh berorientasikan ketenteraan dan peperangan. Seperkara lagi yang perlu dirumuskan di sini ialah mengenai hubungan puak-puak (sects) yang terdapat dalam agama Sikh. jelas memperlihatkan betapa eratnya hubungan di antara kedua-dua perkara ini. penulis dapat membuat kesimpulan bahawa golongan ini mempunyai tiga tujuan asas iaitu untuk membangunkan semangat keberanian dan kepahlawanan. Walaupun satu puak sahaja yang dianggap betul dan bertepatan dengan ajaran Sikh yang sebenar.

Puak-puak yang dimaksudkan itu ialah Udasis. Allah Taala. agama Sikh tetap dianggap sebagai agama rekaan dan segala ajarannya tidak menepati kehendak . Tidak semua manusia mempunyai kebolehan untuk menghasilkan satu ajaran baru hasil gabungan dari dua agama dan agama baru ini pula mempunyai pengikutnya yang bertaburan di seluruh dunia. Hanya orang yang tertentu sahaja yang mampu berbuat demikian. Walaubagaimanapun. Mereka ini pula mempunyai pandangan yang berbezabeza mengenai golongan Khalsa dan juga Panch Kekaar. Rumusan yang terakhir sekali yang menarik perhatian penulis sepanjang kajian dalam bab ini ialah mengenai kemampuan Guru Nanak dan guru-guru selepas beliau mengadaptasikan ajaran Islam dan Hindu sehingga lahirnya agama Sikh ini. Namdhari. Narankari dan Akalis.pemakaian Panch Kekaar dan juga penggunaan perkataan Singh dan Kaur di akhir nama mereka.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful