SEJARAH AGAMA SIKH PROF. MADYA DR. KHADIJAH MOHD KHAMBALI @HAMBALI B.

SEJARAH AGAMA SIKH Agama Sikh atau Sikhism adalah agama yang diasaskan oleh seorang Hindu yang berasal dari suku kaum Bedi yang bernama Guru Nanak Dev Ji.34 Ia banyak dianuti oleh orang India terutamanya di Punjab, India sejak abad ke-15 yang lalu. Kini mereka sudah bertaburan di seluruh dunia dan telah membentuk masyarakat mereka di negara-negara seperti Eropah, Amerika dan Kanada. Mereka juga terdapat di negara-negara selatan Asia seperti Malaysia, Singapura, Thailand, Hong Kong, Burma, Indonesia, Pilipina, Iran, Afghanistan dan di negara-negara timur tengah seperti di Dubai dan Oman. 35 Mengenai asal usul perkataan Sikhism, ada beberapa pendapat. Menurut The Encyclopaedia of Sikhism, ia berasal dari bahasa Pali iaitu Sekha yang bermaksud “pelajar”.36 Menurut The Encyclopaedia Britannica, ia juga diambil dari bahasa Pali, tetapi dari perkataan Sikkha yang bermaksud “pengikut”.37 Walaubagaimanapun, menurut Dictionary of Islam, perkataan ini berasal dari perkataan Punjabi iaitu Sikh atau Sikha dan ia juga berasal dari bahasa Sanskrit iaitu Sishya yang bermaksud “penganut” atau ”pengikut”.38 Berasaskan maksud istilah Sikh tersebut, dapat dirumuskan bahawa agama Sikh adalah agama para pengikut atau penganut yang mempelajari dan sekaligus menjalani serta mempraktikan segala bentuk ajaran Guru Nanak sebagai pengasas utama dan Guru-guru agama Sikh yang sepuluh.39
34 35

Khuswant Singh, Hymns of Guru Nanak, India: Sangam Books, Orient Longman Ltd, 1969, hal 1. Tanpa pengarang, Questionnaire on Sikh Religion, Perak: Khalsa Diwan Malaysia, 1999, hal 1. 36 Harbans Singh, The Encyclopaedia of Sikhism, Patiala: Punjabi University, Vol 2, 1995, hal 197. 37 Tanpa pengarang, The New Encyclopaedia Britannica, Chicago: University Chicago, Vol 27, 1993, hal 284. 38 Thomas Partick Hughes, Dictionary of Islam, New Delhi, India: Cosmo Publications, 1982, hal 583. 39 Perkara ini dibahaskan selanjutnya dalam halaman 30 dan seterusnya.

Kalau dilihat kepada sejarah kelahirannya, kepercayaan dan ajaran agama Sikh banyak dipengaruhi oleh ajaran yang dibawa oleh seorang reformis yang bernama Kabir.40 Beliau adalah seorang yang bijak dan telah banyak mempelajari ajaran Islam dan Hindu. Namun, perkara yang paling menarik minat beliau ialah ajaran yang dicetuskan oleh seorang penyair yang bernama Ramanand. Selepas beliau mengkaji ajaran ini, akhirnya Kabir mencipta satu ajaran baru dan kemudiannya beliau menyusun sajak-sajak mengenai ajaran tersebut. Selepas kematian Kabir, segala ajarannya disusun pula oleh para pengikutnya di dalam sebuah buku yang diberi nama Bijak.41 Asas-asas pemikiran dan ajaran Kabir ini telah dijadikan panduan oleh Guru Nanak dalam usaha mencipta agama Sikh. Beliau sering menghabiskan masa lapangnya di dalam hutan untuk bertafakur dan berfikir tentang kehidupan serta kebenaran ajaran yang disampaikan oleh Kabir. Dalam tempoh berkenaan, Guru Nanak dikatakan telah menerima wahyu dari Tuhan.
42

Selepas bertapa

selama tiga hari di dalam gua, akhirnya Guru Nanak keluar dan menyampaikan ajarannya kepada orang ramai iaitu “Tidak ada Hindu dan tidak ada Muslim”.43
40

Nama penuh beliau adalah Kabir Das dan beliau hidup di abad yang ke-15 yang lalu. Perkataan Kabir yang berasal dari bahasa Arab bermaksud ‘besar’ dan Dasa yang berasal dari bahasa Sanskrit pula bermaksud ‘hamba’. Beliau dianggap seorang sufi dan suci di zaman pertengahan India dahulu dan mempunyai karangan yang paling banyak di dalam Guru Granth Sahib, kitab suci agama Sikh. Lihat The Encyclopaedia of Sikhism, Vol 2, hal 403. 41 H.O.K Rahmat H.S (Dr), Op.cit, hal 309 & 311. Ajaran yang dibawa oleh Kabir ini merupakan ajaran yang diperkenalkan oleh Pergerakan Bhakti. Pergerakan ini merupakan pergerakan yang mementingkan tema cinta antara manusia dan Tuhan dalam karya-karya mereka. Pergerakan ini dipopularkan oleh Ramanuja, seorang Brahmin dari India Selatan dan beliau telah mengembara ke seluruh India pada abad ke-11 untuk mengembangkan ajaran pergerakan tersebut. Pergerakan ini dipopularkan pula di Banares oleh Ramanand iaitu anak murid kepada Ramanuja. Ramanand mempunyai anak murid termasuklah Kabir yang dianggap sebagai seorang Hindu oleh orang Hindu dan sebagai seorang Muslim oleh orang Islam. Ajaran Kabir ini telah mempengaruhi Guru Nanak sehingga ia dijadikan asas dalam pembinaan agama Sikh. Lihat M. Rajantheran, S. Manimaran, Perayaan Orang India, Kuala Lumpur: Penerbit Fajar Bakti, 1994, hal 98. 42 Mahayudin b Hj. Yahaya, Ensiklopedia Sejarah Islam, Bangi: UKM, Jld V, 1989, hal 1420 & 1421. 43 Tanpa pengarang, Al-Mawsa’ah al-Mayassarah fi al-Adyan wa al-Madhahib al-Mu’asirah, Cet 2, Riyad: Al-Nadwah al-Alamiyyah li al-Syabab al-Islamiy, 1979, hal 283.

Agama Sikh diasaskan kepada ajaran Guru Nanak dan sepuluh orang guru. Ini memberi maksud bahawa agama Sikh adalah agama yang menyeru para

penganutnya supaya mempercayai kepada setiap ajaran yang dibawa oleh sepuluh orang guru.
44

Selepas kematian Guru Gobind Singh iaitu guru yang ke

sepuluh, tidak ada lagi guru yang dilantik. Oleh itu, kitab suci agama Sikh iaitu Guru Granth Sahib dan golongan Khalsa telah dianggap sebagai pengganti kepada sepuluh orang guru.45 Dari segi tujuannya pula, agama Sikh telah diperkenalkan oleh Guru Nanak kerana memprotes dasar kuku besi agama Brahman dan sistem kasta serta ajaran Hindu yang melampau. Agama Sikh menekankan masyarakat.46 konsep keadilan sosial dan persaudaraan sejagat serta menghapuskan semangat kepartian dan kefahaman karut yang terdapat dalam

Selepas kematian Guru nanak (1538), segala ajaran Sikh telah diambil alih oleh sembilan orang guru iaitu Guru Angad (1539-1552), Guru Amar Das (15521574), Guru Ram Das (1574-1581), Guru Arjan (1581-1606), Guru Har Gobind (1606-1644), Guru Har Rai (1644-1661), Guru Har Krishnan (1661-1664), Guru Tegh Bahadur (1664-1675) dan Guru Gobind Singh (1675-1708).47
44 45

Joesoef Sou’yb, Agama-Agama Besar Dunia, Jakarta: Pustaka al-Husna, 1983, hal 144. Gobind Singh, The Quintessence of Sikhism, Amritsar: Shiromani Gurdwara Parbandhak Committee, 1958, hal 1. 46 Mahayudin b Hj. Yahaya, Op.cit, hal 1420. 47 Thomas Patrick Hughes, Op.cit, hal 591.

Berdasarkan senarai jangka masa kehidupan guru-guru agama Sikh di atas, jelas menunjukkan bahawa agama Sikh telah berada di bawah pimpinan sepuluh orang guru selama 204 tahun iaitu bermula dari tahun 1504 sehingga 1708. Zaman ini dianggap sebagai zaman kegemilangan agama Sikh kerana orang Sikh dapat hidup dalam suasana persaudaraan dan saling hormat menghormati di antara satu sama lain. 48 Sepanjang pimpinan sembilan orang guru selepas Guru Nanak, agama Sikh banyak terdedah kepada perubahan dan perkembangan. Setiap guru yang

Kemudian ia dikemaskini oleh Guru Gobind Singh dan diberi nama baru iaitu Guru Granth Sahib. 50 Amritsar terdiri daripada perkataan ‘Amrit’ yang bermaksud madu dan ‘Sar’ yang bermaksud kolam. Sri Harimandar Sahib49 yang menjadi tempat ibadat yang terbesar bagi orang Sikh dibina di Amritsar50 oleh Guru Ram Das dan Khlasa yang dianggap sebagai golongan suci dalam agama Sikh telah diperkenalkan oleh Guru Gobind Singh. Antaranya ialah Adi Granth yang merupakan kitab suci agama Sikh yang ditulis oleh guru kelima iaitu Guru Arjan.t. merupakan guru yang bertanggungjawab 48 49 Ibid.meminpin agama Sikh telah membuat perubahan yang tersendiri sehingga terdapat ajaran-ajaran dalam agama Sikh yang tidak pernah disampaikan oleh pengasasnya iaitu Guru Nanak. 51 Teja Singh. membuat pembaharuan yang begitu ketara dalam agama Sikh. maka mereka perlu menghormati ‘the five ‘K’s’ ataupun lima lambang54 iaitu Kes. The Religion of the Sikh Gurus. Amritsar: The Shiromani Gurdwara Parbandhak Committee.51 Guru yang kesepuluh iaitu Guru Gobind Singh. Amritsar dianggap sebagai kota suci bagi penganut agama Sikh dan di sana terdapat Sri Harimandar Sahib iaitu tempat ibadat agama Sikh yang paling terkenal. Antara pembaharuan yang dilakukan ialah penggunaan perkataan Singh yang bermaksud singa bagi orang lelaki dan Kaur bermaksud puteri bagi yang perempuan dihujung nama mereka masing-masing. t. Di dalam Sri Harimandar Sahib ini dan semua gurdwara atau rumah .53 Untuk membuktikan kesetiaan dan kebenaran mereka terhadap agam Sikh dan juga Khalsa. Kirpan.52 Beliau juga telah membentuk sebuah kumpulan penganut setia agama Sikh yang dipanggil Khalsa yang bererti benar. Kachera dan Kara. Perkataan Harimandar terdiri dari dua perkataan iaitu ‘Hari’ yang bermaksud Visnu atau tuhan dan ‘Mandar’ yang bermaksud rumah. Dengan ini Harimandar bermaksud Rumah Tuhan. Kangha. hal 1-3.

tidak ada berhala dan kitab suci Guru Granth Sahib akan dibaca dalam gurdwara55 ini dengan irama dan nada yang merdu dan menarik. secara lebih tepatnya ia merujuk kepada bilik yang dikhususkan untuk guru kerana perkataan gurdwara itu sendiri bermaksud bilik guru. Di Amritsar ini juga. ia mempunyai perbezaan dengan Singh yang digunakan oleh orang Sikh. kerana beliau sendiri tidak pernah meminta . Selain dari orang Sikh. RIWAYAT HIDUP GURU NANAK Kisah-kisah mengenai kehidupan Guru Nanak banyak tercatat didalam buku riwayat hidup yang dipanggil Janam Sakhis. Lihat The Encyclopaedia of Sikhism. Namun.56 52 Joesoef Sou’yb.H Buck. hal 153. Perkataan Singh berasal dari bahasa Sanskrit iaitu Simha yang bermaksud Singa. semua penganut agama Sikh mempunyai perkataan Singh. Op. hal 146. Begitu juga dengan perkataan Kaur yang telah digunakan oleh wanita Sikh dan golongan wanita tentera Hindu diakhir nama mereka.cit. Namun. tidak semestinya mereka itu adalah penganut Sikh.58 C. orang Sikh menjalankan upacara-upacara keagamaan agama mereka. Ugama Sikh. Negeri Sembilan: Chang Litho Press. Ini kerana.A. Op. Gurdwara ini dapat dikenali dengan adanya Nishan Sahib atau bendera Khalsa yang berwarna kuning atau biru. Antara perayaan yang utama ialah Hari Baisakhi Mela iaitu perayaan yang disambut pada 13 April setiap tahun untuk mengingati jasa Guru Gobind Singh yang telah menubuhkan golongan Khalsa pada tahun 1699. Mengikut kebanyakan ahli sejarah.ibadat agama Sikh. maka Guru Gobind Singh menganugerahkan kepada mereka gelaran Singh yang bermaksud Singa dan Kaur yang bermaksud puteri atau Singa betina sebagai lambang keberanian dan penghargaan kepada mereka. Vol 2. 54 Sikh Naujawan Sabha. hal 29. Selepas upacara tersebut berjaya dijalankan dan terbukti keberanian mereka untuk mempertahankan agama Sikh. 53 Major C.cit.cit. kedua-dua perkataan ini diperkenalkan oleh Guru Gobind Singh selepas upacara pahul dijalankan ke atas para penganut Sikh yang bertujuan untuk menguji keberanian dan kesanggupan mereka mempertahankan diri dan agama dari serangan musuh. Gurdwara ini mempunyai dua fungsi iaitu tempat untuk membaca kitab suci Guru Granth Sahib dan yang kedua ialah sebagai tempat sembahyang samada secara individu ataupun kumpulan.57 perayaan mengingati penderitaan Guru Arjan yang bertanggungjawab dalam penyusunan kitab Guru Granth Sahib dan beberapa perayaan yang lain. Namun.Op. ia tidak dianggap sebagai buku biografi biasa. 1969. golongan tentera Hindu seperti Rajputs dan Gurkhas juga meletakkan perkataan ini diakhir nama mereka sebagai nama keluarga. 55 Gurdwara adalah nama yang diberikan kepada rumah-rumah sembahyang bagi penganut agama Sikh. tetapi lebih kepada hagiografi iaitu buku mengenai riwayat hidup seseorang yang dianggap suci. I. Kamunculan buku ini bukanlah atas arahan dan kehendak Guru Nanak. hal 166.

maka ia bertentangan dengan konsep asal ketuhanan yang terdapat dalam agama tersebut. hal. Tuhan adalah bersifat universal. hal 315. Tenggara Lahore. Guru Nanak merupakan kanak-kanak yang mempunyai pemikiran yang cepat matang. Walaubagaimanapun. 1973. Ada yang mengatakan beliau dilahirkan pada 15 Kartik (November) 1469 di Talwandi Rai Bhoi (kini dipanggil Nankara Sahib) di daerah Punjab. Op. New Delhi: Kapur Printing Press. beliau telah mula bertanya mengenai tujuan hidup manusia. History of Sikh Gurus. 57 Archer. Byron Evans (Dr). 58 D. New York: Russel and Russel. mati dan tidak layak dianggap sebagai tuhan.62 Sejak dari kecil lagi.K Rahmat H.O.64 Semenjak kecil.65 . Bahkan para pengikut Guru Nanak dan Guru Angad juga tidak pernah berbuat demikian. Ini kerana berhala itu bertempat. Sekiranya berhala dianggap sebagai Tuhan. 59 Hari Ram Gupta. ada diantara mereka yang berpendapat bahawa Guru Nanak dilahirkan pada 15 Baisakh (April) 1469 dan tarikh inilah yang disepakati oleh kebanyakan ahli sejarah.63 Beliau telah menunjukkan beberapa ciri keistimewaan yang menyerlahkan kehebatan dan keagungannya.(Dr). 1971. The Sikhs. beliau adalah seorang budak yang cantik. hal 21.59 56 H. beliau akan terus memuji Tuhan. mudah tersenyum dan disayangi oleh semua orang.S. a. Ketika berumur lima tahun.60 Ayah beliau bernama Mehta Kalu dan merupakan seorang penganut agama Hindu dari suku kaum Bedi dan berkasta Kshatriya.61 Semasa kecil. hal 22. Guru Nanak telah digambarkan oleh para pemujanya sebagai seorang yang mempunyai personaliti dan pemikiran yang unik. tidak bertempat dan tidak mati. Dalam gurdwara tidak ada berhala keranamenurut konsep ketuhanan dalam agama Sikh. Apabila disentuh dengan tiba-tiba. Pakistan.cit. Op.cit. Kelahiran Guru Nanak Para ahli sejarah agama Sikh berselisih pendapat mengenai tarikh lahir sebenar Guru Nanak.pengikutnya atau sesiapa pun menulis mengenai riwayat hidup beliau.

cit. 1963. seterusnya mempelajari bahasa Parsi dan Arab dengan Maulvi. Op. 63 Ganda Singh (Prof). hal 1. Ganda Singh (Prof). 70 Ibid Ayahnya telah cuba mendapatkan pekerjaan untuknya sebagai seorang peniaga. A History of the Sikh. Walaubagaimanapun.67 Semasa Guru Nanak berusia tujuh tahun. b. beliau telah berkahwin dengan Sulakhani dan memperolehi dua orang putera iaitu Sri Chand pada tahun 1491 dan Lakhmidas pada tahun 1496. Guru Nanak mula belajar metematik melalui ayahnya di Lande Mahajani.70 66 67 Hari Ram Gupta. hal 1. beliau mendapat pendidikan di sebuah kampung bernama Upadhyaya dalam bidang bahasa Sanskrit dan matematik. hal 19. hal 30. hal 31. membolehkan beliau mendapat pekerjaan di Vaishya Khatti. Namun. Amritsar: Chief Khalsa Diwan. Dengan pengetahuan ini.cit. His Life and Teachings. Op.cit. Kemudian kakak beliau .cit.cit.t. Guru Nanak. Op. hal 30 68 Ganda Singh (Prof). Op. pendirian beliau masih tidak berubah. t. Khushwant Singh. hal 1.cit. 64 Gobind Singh. Singapore: Singapore Sikh Missionary Tract Society. New Delhi: Oxford University Press. pekerjaan ini tidak menarik minat beliau kerana beliau lebih berminat untuk menjadi seorang reformasi atau nabi. 65 Puran Singh (Prof). hal 1.68 Pada tahun 1487 iaitu ketika berumur dua belas tahun.60 61 Ibid. hal 37. Op. 69 Hari Ram Gupta. Vol 1. 1940. perkahwinan tersebut tidak mengubah pendiriannya mengenai soal-soal kehidupan sehingga berlaku pergeseran antara Guru Nanak dengan ayahnya.66 Beliau menunjukkan minat terhadap pelajarannya dan menghabiskan masanya untuk berbincang dengan orang-orang alim dan kadangkadang belajar secara bersendirian. Pendidikan Dari segi pendidikan pula. 62 Khushwant Singh. Op. Kemudian beliau belajar membaca dan menulis di Devnagri dengan Brahmin. The Book of the Ten Masters.69 Walaubagaimanapun.

kegiatan dan aktiviti yang dilakukan bersama Mardana ini masih tidak dapat memberi ketenangan kepada beliau. 74 Ibid.72 Kerja beliau adalah menyanyi dan memainkan alat muzik dari rumah ke rumah dan dari kampung ke kampung sambil meminta gandum dan bijian dari orang ramai.cit.71 Pada masa yang sama di Talwandi. Walaupun beliau telah bekerja di sana dengan jujur. bandar kelahiran Guru Nanak pada tahun 1459 iaitu sepuluh tahun sebelum kelahiran Guru Nanak. Pengembaraan Guru Nanak Guru Nanak menganggap dirinya sebagai guru kepada seluruh manusia.telah membawa beliau tinggal bersamanya di Sultanpur. Op. hal 39. beliau keluar sambil menyampaikan ajarannya iaitu “Na koi Hindu. namun hati beliau sentiasa tidak tenteram dan beliau menghabiskan masa yang terluang dengan menyanyi dan memuji Tuhan. telah mendapatkan pekerjaan untuk Guru Nanak sebagai seorang akauntan di Daulat Khan Lodis Modikhana. Bermula dari saat itulah. Beliau juga pernah pergi ke Mekah. 73 Ibid. Beliau semakin kerap mengembara untuk menyebarkan ajaran dan agama barunya kepada orang ramai.73 Mereka berdua telah pergi ke bandar-bandar dan menyanyi serta memujimuji Tuhan. Namun begitu. Madinah dan Baghdad bersama Guru Nanak. Akhirnya beliau bertapa di dalam sebuah gua dan pada hari yang ketiga. beliau diberi gelaran sebagai guru yang pertama dalam agama Sikh. Suaminya yang bernama Jairam. Keadaan ini berterusan selama tujuh tahun. terdapat seorang pengubah lagu Muslim bernama Mardana.75 Pengembaraan beliau telah mengambil . Kemudian gandum dan bijian itu akan dibahagi-bahagikan kepada orang ramai semasa beliau dalam perjalanan pulang. hal 31. Na koi Musalman” yang bermaksud “Tidak ada Hindu dan tidak ada Muslim”. c. Mardana merupakan pengikut pertama dan juga rakan yang mempunyai minat yang sama dengan Guru Nanak. Beliau dilahirkan di Talwandi Rai Bhoe Ki.74 71 72 Khushwant Singh.

76 Guru Nanak juga telah pergi ke Baghdad dan di sini beliau telah menghabiskan masanya bersama orang-orang miskin. Ajaran Guru Nanak Keseluruhan ajaran Guru Nanak menjadi kerangka kepada ajaran agama Sikh.cit.80 Para pengikut agama Sikh tidak menghadapi sebarang kesukaran untuk memahami ajaran Guru Nanak. sebelah Timur dan Selatan India.cit. Beliau juga dikatakan pernah pergi mengerjakan haji di Mekah dan Madinah. Sewa (Pertolongan sesama manusia) dan Simran (Pengulangan nama Tuhan secara berterusan da melakukan sembahyang kepada Tuhan). hal 41. Op. hal 41.cit. 3. Dan (kebajikan untuk semua). Hari Ram Gupta.cit. Op. 78 Hari Ram Gupta. Namun ajaran-ajaran ini mula mengalami perubahan dan disusun secara sistematik oleh sembilan orang guru selepas beliau.cit. kawasan Pergunungan Himalaya dan Asia Barat.79 75 76 Guru Nanak wafat di Kartarpur dalam wilayah Punjab pada 23 September 1539. Op. 77 Khushwant Singh.78 berumur 70 tahun.77 Sepanjang misi pengembaraannya. Sila lihat hal 3 pada nota kaki no. hal 1. Op. hal 34. Guru Nanak telah memberi penekanan kepada lima perkara iaitu Gian (nyanyian untuk Tuhan). ketika beliau Sikh Naujawan Sabha.masa selama dua belas tahun. hal 148. Sri Lanka. Ulasan terhadap perkara ini telah diterangkan dalam bab 1. Antara tempat yang dilawatinya ialah Barat Daya Punjab. d. Ishnaan (Pembersihan tubuh badan dengan mandi pada waktu pagi). kerana ajaran-ajaran beliau yang kebanyakannya berbentuk bidalan dan ucapan telah dijelaskan oleh guru-guru selepasnya dan . 79 Joesoef Saou’yb. Ajaran ini akhirnya disempurnakan oleh guru kesepuluh dan guru yang terakhir iaitu Guru Gobind Singh. Op.

Amritsar: The Shiromani Gurdwara Parbandhak Committee.t. persaudaraan sesama manusia. tuhan yang satu ini bersifat universal.dipraktikan oleh mereka. masa dan keadaan. berkuasa melakukan sesuatu tanpa mengira tempat. Op.82 80 81 Ganda Singh (Prof). tidak bertempat dan mempunyai kuasa yang tidak terbatas. The Heritage of the Golden Temple. t. Konsep ketuhanan yang dimaksudkan oleh Guru Nanak ini sama ada ditujukan kepada Allah. Guru Nanak menerangkan bahawa Tuhan adalah satu dan berperanan sebagai pencipta. i. tuhan yang disembah oleh orang Hindu. Lagipun semua ajaran ini terdapat dalam kitab suci agama Sikh iaitu Guru Granth Sahib yang ditulis oleh Guru Arjan.83 Walaubagaimanapun. hal 9. Tuhan yang disembah oleh orang Islam ataupun Vishnu atau Rama.84 . Ibid. 82 Harbans Singh. hal 32.cit.81 Antara ajaran Guru Nanak yang menjadi panduan dan prinsip kepada para pengikut Sikh ialah Tuhan yang satu. Tuhan yang Satu Pokok ajaran yang paling utama dalam agama Sikh ialah konsep Tuhan yang satu. ia juga berkuasa dan pemurah terhadap makhluknya. penentangan terhadap sistem kasta dan penyembahan kepada benda karut. ia tidak mati dan tidak mempunyai anak.

Mereka dapat menyayangi Tuhan apabila mereka membuang terlebih dahulu sifat ego dan menyayangi sesama manusia. Dalam kehidupan bermasyarakat.86 83 Gurun Nanak merupakan seorang penganut Sikh yang berpegang teguh kepada konsep ketuhanan yang satu dan beliau tidak menerima sebarang kompromi dalam soal ini. Beliau juga tidak mengiktiraf golongan paderi atau orang-orang suci dalam agama Sikh.88 . tidak ada individu atau golongan yang boleh menikmati kekayaan. Beliau percaya bahawa kekuasaan Tuhan tidak dapat dihurai dan dijelaskan. hal 58. Op. 85 Geoffrey Parrinder. hal 16.Agama Sikh mendakwa agama mereka sama dengan agama-agama lain iaitu mempercayai kepada Tuhan yang satu. kedudukan sosial dan mendapat pelajaran serta hak yang istimewa. Oleh kerana kesukaran inilah. kerana Tuhan tidak mempunyai rupa dan bentuk. nama Tuhan Nam telah ditukar kepada nama Wahiguru yang bermaksud seruan terhapad Tuhan dan ia mempunyai makna yang hampir sama dengan perkataan Subhanallah yang terdapat dalam Islam. Mereka menamakan tuhan mereka Wahiguru yang bermaksud “Tuhan Yang Menakjubkan”. Tetapi dari segi ketuhanan. Ia biasanya diterjemahkan sebagai nama. Wujudnya pelbagai gambaran mengenai Tuhan adalah kerana manusia itu sendiri tidak mampu untuk menyifat dan menceritakan perihal Tuhan. sifat yang sentiasa beliau kaitkan dengan Tuhan dalam agama Sikh ialah Sat Kartar atau Sat Nam. The World’s Living Religions. semua manusia adalah sama tanpa mengira pangkat. Pada peringkat awal. Dalam agama Sikh. 1964. beliau tidak dapat lari dari mengambil unsur-unsur dari kedua-dua agama tersebut disebabkan masalah yang telah disebutkan diatas. Walaubagaimanapun. nama Tuhan dalam agama Sikh dipanggil Nam. Op.87 ii. Mencintai Tuhan dalam agama Sikh bermakna mencintai makhluk ciptaan Tuhan. Nama ini terdapat dalam kitab Guru Granth Sahib di setiap bahagian dan pada ayat pertama kitab suci ini. darjat dan kekayaan.cit. 84 Harbans Singh. 86 Sikh Naujawan Sabha. Namun. Kenyataan Guru Nanak bahawa tidak ada Hindu dan tidak ada Islam adalah untuk menunjukkan bahawa agama Sikh itu adalah agama yang berlainan dengan kedua-dua agama tadi. tetapi pada hakikatnya ia mempunyai makna yang lebih luas iaitu pemujaan terhadap Tuhan. London: Pan Books Ltd. maka beliau menggunakan pelbagai nama untuk Tuhan sama ada yang digunakan oleh orang Islam mahupun Hindu. Persamaan sesama manusia Menurut Guru Nanak.cit. hal 34. selepas agama Sikh mengalami proses evolusi. para penganutnya disuruh menyayangi Tuhan.85 Nama Tuhan yang paling dimuliakan oleh mereka ialah Sat Nam yang bermaksud “Yang Maha Benar”.

89 87 88 Gobind Singh.cit. iii. Penolakan terhadap sistem kasta . Guru Nanak melayan dua orang rakan beliau iaitu Mardana. Op. segala kepercayaan dan perbuatan yang karut dan sia-sia amat dilarang oleh beliau. Oleh sebab itulah. kehidupan yang sederhana tanpa kemewahan. penganut Islam dan Bala yang beragama Hindu dengan layanan yang sama untuk menunjukkan bahawa tidak ada perbezaan di antara orang Islam dan orang Hindu. Op.Bagi Guru Nank. Ibid. 89 Gobind Singh. hukuman yang dibuat oleh seseorang ke atas dirinya sendiri sebagai tanda penyesalan dianggap oleh Guru Nanak sebagai satu perbuatan yang menyiksa tubuh badan.91 Selain daripada itu.cit. hal 22. pengasingan dari masyarakat dan penyiksaan bukanlah cara untuk mendapatkan ilmu dan ia merupakan kepercayaan yang karut.92 Oleh itu. hal 4. Tubuh badan manusia adalah digunakan untuk beribadat kepada Tuhan. zuhud. Penolakan terhadap kepercayaan karut Menurut Guru Nanak.90 Beliau juga melarang penganutnya menyembah berhala kerana ia adalah perbuatan yang siasia. hal 5. perbezaan agama tidak boleh dijadikan alasan untuk menafikan hak persamaan di antara manusia. iv.

94 . Secara umumnya. hal 68. hal 93. sudah tentu terdapat pelbagai perubahan ini. Op. Agama Sikh tidak mempercayai kepada kasta. Dalam sistam ini. Mohd Fauzi Hj. 1971. Guru Nanak memberi penekanan kepada penganut Sikh supaya mereka menjadikan rumah mereka sebagai tempat untuk berbakti kepada orang lain.93 90 91 Khushwant Singh.cit. 92 Hari Ram Gupta. Guru Arjan Dev (1581-1606) dan tahap selepasnya. bukannya bergantung kepada amalan.Di zaman Guru Nanak.cit. baik atau buruk seseorang itu. Kelantan: Pustaka Aman Press. Ugama-Ugama Dunia. 93 Ibid. pembahagian masyarakat India diasaskan kepada sistem kasta. tinggi dan rendah berdasarkan kelahiran. kita dapat melihat pembaharuan yang dilakukan oleh setiap guru agama Sikh dan perbezaanya dengan zaman Guru Nanak. PERKEMBANGAN AGAMA SIKH Perkembangan agama Sikh cukup menarik untuk dikaji. hal 41. hal 66. kecintaan seseorang kepada Tuhan merupakan kriteria utama untuk menilai sama ada mulia. Dalam jangka masa ini. a. Guru Amar Das (1552-1574) dan Guru Ram Das (1574-1581) lebih cenderung untuk mengikuti ajaran-ajaran yang disampaikan oleh Guru Nanak dan mereka lebih bertolak ansur terhadap musuh-musuh mereka. perkambangan agama Sikh dapat dilihat dari dua tahap yang berbeza iaitu tahap sebelum pimpinan Guru yang kelima. kerana agama Sikh berada di bawah pimpinan sepuluh orang guru selama 204 tahun. hina. Op. kerana menurut Guru Nanak. Sebelum Guru Arjan Dev Guru-guru sebelum Arjan Dev iaitu Guru Angad (1539-1552). Awang. D. seseorang itu dianggap mulia dan hina.

beliau juga telah membuat pembaharuan dengan mengadakan pertandingan gusti. New York: Mac Millan Publishing Company. 1982. beliau telah mengubah abjad bahasa Lande dan memberi bentuk yang baru kepada Gurmukhi dalam bahasa Sanskrit.101 sistem yang dipanggil sistem Manji. .103 96 97 Beliau juga telah mencipta sejenis abjad yang dipanggil Gobind Singh Mansukhani. Guru Angad berpendapat bahawa sajak-sajak Guru Nanak yang ditulis dalam bahasa ini akan memberi kesan yang tidak baik kepada orang ramai. Gurmukhi bermaksud sesuatu yang datang dari mulut para guru. Walaupun Sri Chand adalah seorang yang tidak mempunyai cita-cita yang tinggi.Guru Angad yang telah dilantik menjadi guru yang kedua telah melakukan beberapa pembaharuan dalam agama Sikh. namun dia menganggap dirinya lebih berhak dari Guru Angad untuk menjadi guru yang kedua. kerana akan berlaku kesilapan ketika membaca dan memahaminya. beliau mengambil langkah Beliau juga telah memperkenalkan satu membina semula identiti yang telah hilang dengan menubuhkan Langgar100 dan memperbaiki ajaran agama Sikh. Untuk itu. New Delhi: Army Educational Stores. hal 189. Religions of the World.99 Semasa pimpinan Guru Amar Das. hal 49. Guru Angad adalah guru yang bertanggungjawab mengumpul sajak-sajak Guru Nanak yang asalnya ditulis dalam bahasa penduduk Lande Mahajani. Op.102 Sistem ini diperkenalkan untuk mengatasi masalah kerenggangan di antara kumpulan Sangat dengan guru.cit. Selain dari itu. Beliau telah menolak kepimpinan Guru Angad dan menubuhkan satu puak lain bernama Udasis. hal 136. telah berlaku perebutan kuasa di antara beliau dengan anak sulung Guru Nanak yang bernama Sri Chand. sukan dan aktiviti-aktiviti bagi meningkatkan kecergasan para pengikutnya. Dengan tepatnya ia menerangkan kecenderungan dan sifat semulajadi Sri Chand.96 Gurmukhi. agama Sikh memperolehi keseimbangan dari segi identiti melalui penubuhan Sangat98 dan Pangat. Udasis berasal dari perkataan Udas yang bermaksud seseorang yang menolak dunia. Aspects of Sikhism.95 94 Lewis M. 1991.97 Sepanjang pimpinan Guru Nanak dan Guru Angad. 95 Khushwant Singh. Hopfe. Pada masa pimpinan beliau. Guru Angad telah memberi penekanan terhadap institusi keluarga yang dipanggil Grasth Tharam. Bahasa yang digunakan dalam sajak ini adalah bahasa yang kasar dan susah untuk difahami. Untuk mengimbangi kekuatan puak Udasis.

t. penganut Sikh dilatih untuk memberi dan menyediakan makanan percuma sesama mereka berdasarkan persamaan tanpa mengira kedudukan dan pangkat. Op.98 Sangat merupakan sebuah pertubuhan pemikir agama Sikh yang telah ditubuhkan oleh Guru Nanak. 99 Pangat bermaksud kumpulan manusia yang berada di atas garisan. hal 137. Tugas Langgar ini ialah memasak makanan dan mengurus dalam soal perkhidmatan. hal 1. Op. 102 Manji bermaksud buaian. Beliau juga telah menyusun semula sistem Manji dan menukar namanya kepada nama baru iaitu Massand. Selain dari itu. Ia juga bertindak sebagai wakil guru dalam daerah mereka masing-masing. Ia diperkenalkan oleh Guru Amas Das dan mempunyai hubungan dengan Langgar dalam urusan memberi makanan kepada orang ramai. Hoffman & Associates Ltd. Pertubuhan ini berpegang kepada prinsip persaudaraan sejagat dan konsep pemujaan kepada Tuhan.104 b. Lihat Sikh Rehat Maryada in Korean (A Guide to the Sikh Way of Life). Lihat Gobind Singh Mansukhani. Beliau merupakan orang yang bertanggungjawab menyusun kitab suci agama Sikh iaitu Guru Granth Sahib pada tahun 1604. hal.105 . Selepas Guru Arjan Dev Zaman selepas Guru Arjan dianggap sebagai zaman perkembangan dan kegemilangan agama Sikh. Melalui Langgar ini. Original Punjabi Book. Translator: Abraham. hal 167. 1991. beliau telah membina sebuah gurdwara yang besar di Amritsar yang dipanggil Sri Harimandar Sahib pada tahun 1577. Semua manusia dari pelbagai kasta. Dalam sistem Manji. 100 Langgar bermaksud dapur awam. 101 Teja Singh. Aspects of Sikhism. Op.cit.t.. berlaku satu perubahan terhadap taraf sosial dan kehidupan orang Sikh. Guru Ram Das telah menjadikan jawatan guru sebagai jawatan warisan. hal 165. Ibid. Sikh Rehat Maryada. Selepas Guru Arjan mengambil alih pimpinan agama Sikh daripada ayahnya Guru Ram Das pada tahun 1581. Wong. jantina. Is adalah satu bentuk perkhidmatan yang juga diperkenalkan oleh Guru Amar Das untuk menghapuskan perbezaan kasta yang wujud dalam agama Hindu.cit. Kitab yang mengandungi ajaran keempat-empat guru sebelumnya ini juga merupakan lambang perubahan dalam kehidupan orang Sikh. Langkah-langkah yang diperkenalkan oleh Guru Ram Das ini telah dapat menyatupadukan orang Sikh. Para pendakwah Sikh menggunakan buaian ini untuk duduk sambil menyampaikan syarahan kepada orang ramai. Mereka juga berperanan sebagai perantaraan di antara guru dan kumpulan Sangat. Apabila Guru Ram Das mengambil alih pucuk pimpinan agama Sikh. penganut Sikh dikehendaki memberi penerangan mengenai sajak puji-pujian terhadap guru. Lihat Gobind Singh Mansukhani.cit. kepercayaan dan taraf hidup digalakkan untuk menyertai penubuhan ini.

cit. Banyak unsur kekerasan dan penentangan telah dibawa masuk ke dalam agama Sikh. Namun. tetapi disebabkan kezaliman yang dilakukan oleh pemerintah Moghul terhadap guru Sikh dan juga penganutnya.107 Walaupun unsur-unsur ketenteraan dan keganasan tidak disukai oleh Guru Nanak. Tambahan pula. Op. agama Sikh memperolehi kekuatan dan kekayaan hasil dari aktiviti perniagaan yang dijalankan oleh orang Sikh. Dengan ini. Gobind Singh Mansukhani.103 104 Ibid. hal 2.106 Walaubagaimanapun. Silap faham ini perlu diperbetulkan kerana agama Sikh adalah agama yang berpegang kepada prinsip persamaan sesama manusia dan prinsip ini dapat dilihat melalui kewujudan Langgar iaitu satu perkhidmatan yang memberi makanan percuma kepada semua manusia berdasarkan persamaan tanpa mengira pangkat. namun Guru Arjan Dev dan Guru-guru selepasnya seolah-olah tidak menghiraukan perkaran tersebut. 108 Joseoef Saou’yb. beliau mula menjalinkan hubungan politik dengan negeri-negeri lain sama ada di dalam atau luar India. agama Sikh itu sendiri adalah agama yang wujud hasil gabungan di antara Islam dan juga Hindu. Bermula dari saat itu. Penentangan orang Sikh terhadap Kerajaan Islam Moghul bukan kerana perbezaan agama.cit. Di bawah pimpinan beliau.cit. Tambahan pula. agama Sikh seolah-olah telah dibentuk ke arah agama ketenteraan. . hal viii.cit. Op. Penganut Sikh digalakkan menggunakan kekerasan terhadap musuh-musuh mereka demi memperjuangkan agama mereka. usaha beliau gagal dan beliau telah ditewaskan oleh Sultan Jahangir. Op. 105 Puran Singh. Guru Arjan telah menubuhkan satu angkatan tentera bagi memerangi Kerajaan Islam Moghul yang diperintah oleh Sultan Jahangir. Op. hal 151. hal 144. Beliau cuba memerangi Punjab yang pada masa itu dikuasai oleh Kerajaan Islam Moghul.108 106 107 Teja Singh. ayah kepada Guru Gobind Singh. Sebagai contohnya ialah pembunuhan terhadap Guru Tegh Bahadur. kedudukan dan agama. kemasyhuran dan perubahan yang diperkenalkan oleh beliau ini telah menimbulkan perasaan irihati dan dengki Empayar Moghul terhadap beliau. Ibid.

dakwaan bahawa agama Sikh bermusuhan dengan agama Islam adalah tidak tepat dan perlu kepada pembetulan kerana penentangan dilakukan kepada pemerintah yang zalim, bukannya kepada agama Islam.

Selepas kematian Guru Arjan, usaha penentangan diteruskan oleh guruguru selepasnya terutamanya Guru Hargobind, Guru Har Rai dan Guru Gobind Singh. Guru Har Rai telah menanamkan kepercayaan kepada penganut Sikh bahawa pedang adalah lambang kepimpinan yang suci dan beliau telah menubuhkan satu angkatan tentera untuk menjatuhkan kerajaan Islam Moghul.109 Di akhir pemerintahannya, kediaman Guru Har Rai telah diawasi dan diberi perhatian oleh Empayar Moghul kerana Aurangzeb iaitu pemerintah Moghul ingin mencampuri urusan masyarakat Sikh. Akibatnya, Guru Har Rai membuat penentangan terhadap Empayar Moghul.110 Semasa kepimpinan Guru Gobind Singh, banyak unsur-unsur ketenteraan dan kekerasan telah diperkenalkan dalam agama Sikh. Beliau adalah orang yang bertanggungjawab memulakan upacara pembaptisan di dalam agama Sikh. Upacara ini adalah bertujuan untuk membangkitkan semangat kepahlawanan dan keberanian di dalam dir penganut Sikh untuk menentang musuh mereka. Dari upacara inilah lahirnya golongan Khalsa iaitu satu kumpulan penganut Sikh yang setia dan sanggup berkorban demi mempertahankan agama mereka.111
109 110

Ibid, hal 152. Fauja Singh, Sikhism, Edited by: L.M Joshi, Patiala: Publication Bureau Punjabi University, 1990, hal 30 & 31. 111 Major C.H. Buck, LA, Op.cit, hal 166.

E. CIRI-CIRI AJARAN AGAMA SIKH a. Kitab Secara umumnya, kitab suci agama Sikh dapat dibahagikan kepada dua jenis iaitu kitab yang dianggap sebagai sumber pertama dan sumber kedua. Kitab

yang tergolong dalam sumber pertama ialah Guru Granth Sahib dan Dasam Granth. Manakala kitab yang termasuk dalam sumber kedua ialah Janam Sakhis. i. Guru Granth Sahib Nama asal kitab ini ialah Adi Granth dan ia telah ditulis oleh guru yang kelima iaitu Guru Arjan. Kitab ini kemudiannya dipanggil Guru Granth Sahib apabila Guru Gobind Singh menganugerahkan pangkat guru kepada kitab ini pada tahun 1708.112 Ini adalah kerana menurut Guru Gobind Singh, beliau adalah guru yang terakhir dan selepas beliau tidak ada lagi guru Sikh dari kalangan pengikut agama tersebut. Oleh itu, Guru Granth Sahib akan dianggap sebagai pengganti kepada beliau dan guru-guru sebelumnya.113 Sebelum Guru Granth Sahib dianggap sebagai sebuah kitab suci, kitab ini asalnya adalah sebuah antologi yang dipanggil Mahaan Pothi. Ia ditulis oleh Guru Amar Das dan di dalamnya terdapat karangan-karangan Guru Nanak dan Guru Angad serta karangannya sendiri. Di samping itu, terdapat juga sajak-sajak yang ditulis oleh penyajak seperti Kabir, Namdev, Trilochan, Ravidas, Sain dan Jaidev. Mahaan Pothi ini akhirnya telah digunakan oleh Guru Arjan dalam proses penyusunan kitab Adi Granth dan ditambah di dalamnya karangan Guru Tegh Bahadur oleh anaknya iaitu Guru Gobind Singh.114
112 113

Gobind Singh Mansukhani, Op.cit, hal 91. Sikh Naujawan Sabha, Op.cit, hal 10. 114 Gobind Singh Mansukhani, Op.cit, hal 92.

Kitab yang disusun oleh Guru Arjan telah ditokok tambah oleh Guru Gobind Singh selepas kematiannya.115 Kitab yang ditulis tangan ini dibaca di Sri Harimandar Sahib, iaitu gurdwara terbesar di Amritsar secara terus menerus tanpa berhenti dan akan mengambil masa selama 48 jam untuk menghabiskan bacaannya.116 Di dalam kitab ini terdapat lebuh kurang 6,000 nyanyian dan pujipujian terhadap Tuhan.117

Adi Granth yang asli ditulis oleh Guru Arjan dengan tulisan tangan dan disempurnakan oleh Bhai Gurdas di Sri Harimandar Sahib, Amritsar pada tahun 1604. Salinan yang kedua pula ditulis oleh Bhai Banno dan mengandungi beberapa tambahan puju-pujian. Salinan yang ketiga ditulis oleh Bhai Mani Singh di Damdama pada tahun 1705 dengan mendapat tunjuk ajar dari Guru Gobind Singh sendiri. Salinan ini mengandungi puji-pujian terhadap Tuhan dan karangan-karangan yang dtulis oleh enam guru dan ia dikenali dengan nama Damdame-vali-bir.118

115

Ahmad Abdullah al-Madoosi, Living Religions of the World, Karachi: Begum Aisha Bawany Wakf, 1962, hal 150. 116 D. Byron Evans (Dr), Op.cit, hal. 117 Tanpa pengarang, The New Encyclopedia Britannica, Op.cit, Volume 1, hal 98. 118 Gobind Singh Mansukhani, Op.cit, hal 99.

ii. Dasam Granth Dasam Granth pula merupakan kitab suci yang kedua dalam agama Sikh. Kitab ini lebih dikenali dengan nama Kitab Guru Kesepuluh dan ia mengandungi ajaran-ajaran Guru Gobind Singh yang telah ditulis oleh Bhai Mani Singh selepas kematian beliau. Walaubagaimanapun, kitab ini tidak setaraf dengan kitab Guru Granth Sahib kerana nilai karanganya terlalu tinggi dan ia mengandungi nyanyian-nyanyian yang dinyanyikan di gurdwara. Secara umumnya, karangan yang terdapat dalam Dasam Granth terbahagi kepada dua kategori utama.

Singha. New Delhi: Hemkunt Press. Ibid. Punjabi dan Parsi pada zaman pertengahan India. Arab dan Punjabi. Mini Encyclopedia of Sikhism. Janam Sakhis Selain dari Guru Granth Sahib dan Dasam Granth. hal 28.S. Ia menceritakan tentang sejarah lama India. 121 H. Kepentingan yang ketiga ialah kerana ia merupakan rujukan utama di Brij Bhasha.119 Dasam Granth penting kepada penganut agama Sikh kerana tiga perkara. Ia ditulis pada akhir abad yang ke enam belas atau sepanjang abad yang ke tujuh belas dan lapan belas. Kesemua Janam Sakhis ditulis dalam bahasa Punjabi dengan menggunakan abjad yang dipanggil Gurmukhi.Pertamanya ialah sajak yang digunakan dalam upacara sembahyang dan yang keduanya pula ialah sajak mengenai kegagahan dan keberanian.122 Kitab yang dimaksudkan ialah kitab Janam Sakhis123 semuanya.124 Kebanyakan penulis Janam Sakhis adalah terdiri dari mereka yang mengkagumi dan memuja Guru Nanak. 1993. Keduanya ialah kerana di dalamnya terdapat banyak sajak yang berbentuk kegembiraan. Puratan Janam Sakhis. ia merupakan sumber utama mengenai kehidupan dan ajaran Guru Gobind Singh.120 Dasam Granth ini terdiri dari 17 buah buku yang ditulis dalam empat bahasa iaitu Braj (Sanskrit). Sodhi Meharban’s Janam Sakhis. Mehman Prakash dan Bhai Gurdass Var I. hal 108. kegagahan dan juga yang berbentuk cerita. cerita rakyat dan kebudayaannya. Hindi. walaubagaimanapun hanya enam buah sahaja yang terkenal iaitu Janam Sakhis of Bhai Bala. terdapat juga kitab lain yang dianggap sebagai sumber rujukan kedua dalam agama Sikh.121 119 120 Ibid. Bhai Mani Singh’s Janam Sakhis. Pertama. hal 113.125 yang berjumlah dua belas buah . Sebanyak dua belas Janam Sakhis telah ditulis. iii.

122 123 Hari Ram Gupta. Govinda. Guru Nanak menggunakan pelbagai nama untuk Tuhan iaitu Pita (ayah kepada makhluk). Bagi agama Sikh. namun sifat tuhan yang tetap bagi Guru Nanak ialah Sat Kartar yang bermaksud Pencipta Yang Sebenar dan Sat Nam atau Yang Maha Benar. Ibadah/Ritual Ibadah merupakan satu perkara yang tidak dapat dipisahkan dari manamana agama di dunia ini.127 c. Akidah dan ketuhanan Dari sudut akidah dan ketuhanan. Khasam (ketua) dan Data (Maha Pemberi). ibadah yang paling penting ialah Naam Japna iaitu sembahyang. Op. berzina dan sebagainya. Penganut Sikh yang sejati ialah mereka yang bukan sahaja mempercayai bahawa tuhan itu satu dan berkuasa. hal 29. Pritam (penyayang).126 Asas-asas yang diperkenalkan oleh Guru Nanak ini dijadikan panduan dalam Japji Sahib (sembahyang pagi) dan Mool Mantar atau ayat-ayat suci di permulaan sembahyang. 125 Ibid. tetapi juga dapat memimpin dirinya ke jalan yang tidak membahaya dan merosakkan diri sendiri seperti menipu. Rab dan Rahim. Perkataan ‘Sakhi’ berasal dari bahasa Sanskrit iaitu ‘Saksya’ yang bermaksud bukti atau keterangan dan ‘Janam’ pula bermaksud kelahiran atau kehidupan. 124 Ibid. hal 21. b. Puasa dan haji tidak dianggap sebagai ibadah .cit. ajaran agama Sikh adalah berasaskan kepada ajaran Guru Nanak yang berpegang kepada konsep Tuhan yang satu dan perkara ini telah dijelaskan oleh penulis sebelum ini. Walaupun Tuhan dalam agama Sikh berkongsi dengan namanama yang digunakan oleh agama Hindu dan Islam seperti Ram. hal 29.

Di dalam Japji Sahib atau sembahyang pada waktu pagi. hal 184 &185 .130 128 Ibid. Manakala Naam Japna pada waktu petang dipanggil Rehras dan yang dilakukan pada waktu malam dipanggil Kirtan Sohila. hal 40. Bacaan yang dibacakan dalam Rehras ini ialah sepuluh karangan sajak iaitu lima karangan Guru Nanak.cit. Ibid. Ia juga merupakan peluang untuk bersatu dengan sifat ketuhanan iaitu dengan meminta bantuan melalui nama tuhan yang suci. tiga karangan Guru Ram Das dan dua karangan Guru Arjan. guru akan memberi penekanan bahawa kehidupan ini merupakan satu peluang yang penting bagi menghalang daripada berlakunya proses pengulangan kelahiran dan kematian.128 Naam Japna yang dilakukan pada waktu pagi dipanggil Japji Sahib. Op. i. Walaubagaimanapun. Mereka melakukannya sebelum membuat sesuatu pekerjaan seperti mengembara. Di akhir Rehras ini. Naam Japna (Sembahyang) Naam Japna atau sembahyang merupakan ibadah yang paling utama bagi penganut Sikh. 126 127 Khushwant Singh.dalam agama Sikh. 38 rangkap sajak dan Salok iaitu sajak yang diucapkan di akhir Japji Sahib.129 Rehras yang bermaksud jalan yang betul merupakan Naam Japna yang dilakukan pada waktu petang. penulis akan menjelaskan juga perkara ini di bawah nanti kerana ia mempunyai kaitan dengan agama Sikh. Ini bertujuan untuk mengelakkan wujudnya golongan paderi atau orang suci dalam agama Sikh yang menganggap hanya mereka sahaja yang layak mengepalai Naam Japna. hal 39. ayat-ayat suci dibacakan adalah Mool Mantar. Sekalipun mereka tidak mempunyai masa untuk melakukan Naam Japna. mereka akan melakukannya walaupun dengan ringkas. membuka perniagaan dan memulakan hidup baru. Ia boleh dipimpin oleh sesiapa sahaja dan tidak terhad kepada sesiapapun.

hal 114 & 115. 134 Ibid. Comparative Religion. 133 Amarjit Singh Sethi.131 Selain dari Naam Japna atau sembahyang.133 Walaubagaimanapun. Guru Nanak juga tidak melarang penganut Sikh melawat ke tempat-tempat suci. Walaupun kekotoran di tubuh badan dapat dihilangkan dengan mandi di . Ini kerana orang yang pergi mengerjakan haji adalah bertujuan untuk melawat dan kebanyakan mereka melakukan dosa ketika berada di tempat-tempat suci.132 Walaubagaimanapun.134 131 132 Ibid. puasa dilakukan secara adat sahaja. selepas Guru Gobind Singh menjadi guru yang terakhir.cit. Namun begitu. Masa ketika tidur bagi orang Sikh merupakan simbolik kepada masa untuk menghadapi kematian dan pada waktu itu mereka tidak boleh melupai Tuhan. tiada sebab kita menyiksa tubuh badan kita dengan berlapar ketika berpuasa. bagi beliau ibadah haji tidak memberi apa-apa faedah kepada kerohanian dan tidak dapat menghapuskan dosa-dosa yang lepas. Guru Nanak tidak menggalakkan puasa kerana menurut beliau tubuh badan manusia adalah untuk beribadah kepada tuhan. puasa dan melawat tempattempat suci juga terdapat dalam agama Sikh. Ia diamalkan oleh orang biasa sebagai satu amalan kerohanian dan untuk tujuan perubatan. Manakala Kirtan Sohila yang bermaksud nyanyian pujian adalah Naam Japna yang dibuat ketika hendak tidur. New Delhi: Dhewan Printing Works. Gobind Singh. satu karangan Guru Ram Das dan satu karangan Guru Arjan. 1974. Ia mengandungi lima karangan iaitu tiga karangan Guru Nanak.135 Guru Nanak pernah berkata bahawa haji tidak memberi faedah walaupun sebesar biji sawi. namun amalan ini tidak dianggap sebagai satu ibadah yang wajib dilakukan. Pada masa Guru Nanak.129 130 Ibid. Oleh sebab itu. Op. hal 94 Ibid. hal 155. beliau tidak membenarkan lagi para penganut Sikh melakukan ibadah puasa melainkan untuk perkara-perkara yang memerlukan puasa seperti perubatan dan sebagainya.

ia menjadi tumpuan penganut Sikh dari seluruh dunia untuk menziarahi dan melawatnya. 1986. Bagi mereka. Lebib mudah lagi ia disebut the five k’s atau lima K.cit.136 Kalau dalam Islam kota Mekah dan Madinah dianggap sebagai kota suci. Bagi agama Sikh. Jenis Lambang-Lambang Dalam Agam Sikh Dalam agama Sikh. Amritsar merupakan tempat yang paling suci kerana terdapat perayaanperayaan utama diadakan disini pada setiap tahun. hal 154 137 Alan Brown. PENGENALAN Ciri-ciri lain yang terdapat dalam agama Sikh ialah lima lambang iaitu Kes. lambang-lambang yang menjadi identiti agama itu dikenali sebagai Panch Kekaar. Kangha (sikat).cit. Kirpan (pedang). Gobind Singh. Kachera (seluar labuh) dan Kara (gelang besi). Op. Kirpan dan Kangha. hal 242. lambang ini menjadi pegangan dan simbol persaudaraan yang sejati sesama mereka dan persaudaraan ini direalisasikan melalui penubuhan golongan Khalsa. tetapi ia tidak dapat membersih kekotoran yang terdapat dalam pemikiran. Ia terdiri daripada lima lambang iaitu Kes (rambut). Panch Kekaar138 atau lambang-lambang agama merupakan simbol dan pengenalan utama bagi para penganut agama tersebut di seluruh dunia dan ia membezakan orang Sikh dengan orang India yang lain. hal 66.137 135 136 Hari Ram Gupta. Kara. LAMBANG-LAMBANG AGAMA SIKH A. Longman London and New York. Oleh itu. a. Op.dalam kolam suci. Kachera. maka dalam agama Sikh pula tempat yang suci bagi mereka ialah Amritsar dan Jabarpur. Festivals in World Religions.139 .

jam 12 tengahari. penulis mendapati perbezaan ejaan ini hanya melibatkan aspek penulisan semata-mata. 1965. Kes Kes bermaksud rambut dan bulu yang terdapat di seluruh tubuh badan manusia. Kachera dan Kangha. Kara. Ejaan perkataan Kes. ejaan-ejaan yang tepat dan paling banyak ditulis oleh para pengarang ialah Kes. kerana ia mempunyai hubungan yang rapat dengan golongan Khalsa yang dianggap suci oleh penganut agama Sikh. Menurut beliau. Sesetengah pengarang pula menulis Kirpan dengan Kripan dan Khanda. Ada pengarang yang mengejanya dengan ejaan Kesh dan Keshes.J: Ptentice Hall.138 139 Perkataan ‘Panch’ bermaksud lima dan ‘Kekaar’ pula bermaksud simbol. Kangha. hal 129. Sehubungan dengan itu. Sebagai contohnya ialah perkataan kes. loghat dan tulisannya berbeza di antara seorang pengarang dengan pengarang yang lain. Keachera dan Kara berbeza diantara seorang pengarang dengan pengarang yang lain. Ia merupakan salah satu lambang yang penting dalam agama Sikh dan ia mempunyai maksud yang begitu mendalam dalam kehidupan penganutnya. A Guide to the World’s Religions. Oleh sebab itu. Untuk tujuan tersebut. 1. tetapi juga mengandungi kepercayaan bahawa Kes tersebut adalah anugerah dari Tuhan yang menjadi lambang ketinggian beliau sebagai guru Sikh . Penulis telah menemubual Dr. Kirpan. Sepanjang kajian terhadap buku-buku agama Sikh. Akhir sekali perkataan Kara yang dieja dengan Kartha. cara sebutan. Ia bukan sahaja menggambarkan kepatuhan mereka kepada ajaran Guru Gobind Singh. Bradley. perbezaan itu timbul kerana kelima-lima Panch Kekaar itu berasal dari bahasa Punjab. Kelima-lima lambang ini menjadi kayu pengukur terhadap ketaatan penganut agama Sikh kepada agama mereka. Kachh dan Kachha. Surinder Singh di Sri Gurdwara Sahib Kota Bharu pada 28hb Januari. David G. Kirpan. englewood City. tanpa ada sangkut paut dengan makna atau simbolik yang tersirat di sebalik perbezaan tersebut. N. Perkataan Kachera ada yang dieja dengan Kach. Walaubagaimanapun. Kangha pula ada yang dieja dengan Kanga. penulis akan menghuraikan satu persatu lambanglambang tersebut bagi mendapatkan gambaran yang jelas dan terperinci mengenainya. mereka perlu menghormati kelima-lima Panch Kekaar ini.

141 140 Ganga Singh Gyani. Joshi.143 Selain daripada itu. Lives of Sikh Gurus and Basic Principles of Sikhism.144 Oleh sebab itu. Ini bermakna penganut Sikh tidak dibenarkan memotong rambut yang terdapat pada badan.145 Walaubagaimanapun. Harbindar Jeet Singh. mereka yang memotong dan tidak menghormati rambut dan janggut dipanggil ‘Patit’ yang bermaksud ‘Pengkhianat’. hal 2. 141 Temubual dengan Prof. Dnyanavilas Press. Madya dr. Oleh kerana beliau merupakan guru yang bertanggungjawab memperkenalkan Kes secara rasmi dalam agama sikh.142 Orang Sikh juga percaya bahawa sebelum mereka menerima ajaran daripada guru-guru mereka. dengan rambut dan janggut yang panjang akan memudahkan mereka untuk mentaati segala perintah Tuhan. agama Sikh tidak membenarkan para penganutnya sama ada lelaki atau perempuan memotong rambut dan buku yang terdapat di seluruh tubuh badan mereka dan ia mestilah sentiasa dijaga kebersihannya. Kes dianggap sebagai lambang kepatuhan penganut Sikh terhadap Guru Gobind Singh kerana beliau adalah guru terakhir yang menyempurnakan ajaran guru-guru sebelumnya. menyebabkan kesemua sepuluh orang guru agama Sikh mempunyai rambut dan janggut yang panjang.146 . Berdasarkan kepercayaan inilah. 1962. rambut dan janggut yang panjang juga merupakan salah satu syarat bagi orang Sikh untuk menjadi penganut yang sejati. kerana menurut dakwaan guru-guru Sikh. Budhwar: M. Rambut dan janggut yang panjang menjadi simbol bagi orang Sikh untuk membuktikan bahawa mereka adalah penganut yang benar-benar taat kepada agama. terlebih dahulu mereka hendaklah mempunyai persamaan dengan bentuk dan jasmani guru-guru mereka. guruguru agama Sikh tidak pernah menuduh pengikut mereka yang memotong dan mengerat rambut serta janggut sebagai orang yang tidak beriman. maka ia dianggap sebagai lambang kepatuhan penganut Sikh kepada beliau.yang terakhir.140 Oleh kerana itu.B.

dengan adanya sikat. dijaga dan disikat akan menyebabkannya menjadi kusut dan tersimpul.149 Selain dari itu. 146 Sikh Naujawan Sabha. hal 27 Ibid.cit. Op. Sikat perlu dihormati oleh orang Sikh kerana ia mempunyai hubungan yang rapat dengan Kes. Mereka mempercayai bahawa dengan berbuat demikian. Kangha Lambang yang kedua dalam agama Sikh ialah Kangha yang bermaksud sikat. Op. hal 287. Op.147 Kangha dan Kes adalah dua lambang yang saling lengkap melengkapi di antara satu sama lain kerana Kes yang tidak dibasuh. penganut Sikh akan sentiasa kelihatan kemas dan bersih sepanjang masa. Sikat yang dimaksudkan hendaklah diperbuat daripada kayu dan ia hendaklah sentiasa diletakkan di dalam serban mereka.148 Justeru. hal 10. Volume 27. mereka akan dapat mengingati bahawa hati mereka juga mesti sentiasa disisir dan disucikan supaya ia menjadi bersih setiap masa. menjadi kewajipan kepada penganut Sikh untuk meletakkan Kangha di atas kepala mereka sebagai simbol disiplin dan hidup berperaturan di samping untuk mengelakkan rambut dari menjadi kusut.150 .cit. Dengan sebab itulah.cit. 144 Ibid. mereka diharuskan menyisir rambut mereka sekurang-kurangnya dua kali sehari. 145 The New Encyclopedia Britannica. 2.142 143 Sikh Naujawan Sabha.

S. hal 110. 1985. The Sikh. 155 Ganga Singh Gyani.147 148 Agus Salim. 1994.V. Harbindar Jeet Singh. Surinder Singh. Op.cit. menunjukkan kesediaan penganut Sikh untuk berkhidmat kepada Tuhan. 154 Temubual dengan Prof. Singha. Diponegoro.154 Kirpan juga melambangkan ilmu pengetahuan. beliau ingin menjadikan Kirpan itu sebagai simbolik kepada kekuasaan Tuhan yang mencipta alam ini serta penyelamat kepada kebenaran. hal 188. Walaubagaimanapun. C. Menurut Dr. (Dr) Satwant Kaur. 150 H. 3. Singha.cit. (Dr) Satwant Kaur. mereka masih memakai Kirpan yang kecil dan disangkut di tubuh mereka dan ada yang meletakkannya di dalam serban yang mereka pakai. New York: Princeton University Press. Madya Dr.155 151 Kirpan adalah gabungan dari perktaan ‘Kirpa’ yang bermaksud pengakuan dan ‘an’ yang bermaksud kemuliaan. Mereka yang memegang dan mempunyai simbol ini menunjukkan mereka adalah seorang penganut Sikh yang setia kepada agama dan mempunyai keimanan yang teguh. hal 196. H. Op. 149 Op. 1971. New Delhi: Hemkrunt Press. orang Sikh sekarang tidak lagi memakai Kirpan di tali pinggang mereka kerana ia tidak sesuai dengan zaman sekarang. Di samping itu juga. Pemakaian cara tersebut dilakukan oleh orang Sikh terdahulu memandangkan kepentingannya untuk mempertahankan diri mereka dari musuh. 153 Sikh Naujawan Sabha. Bandung. Op. . Pedang yang dimaksudkan di sini adalah pedang yang mempunyai dua mata dan ia dipakai oleh orang Sikh di tali pinggang mereka. Bagi Guru Gobind Singh. hal 28. 152 John Clark Archer.cit.152 Kirpan merupakan simbol kekuataan dan senjata yang amat berharga bagi penganut agama Sikh.cit. Perbandingan Agama. Oleh sebab itu. Sikhism: A Complete Introduction.153 Kirpan akan mempertingkatkan orang Sikh tentang tujuan mereka dilahirkan di dunia ini iaitu untuk mengekalkan keadilan dan menolong orang yang lemah dan tidak berdaya. hal 108. Kirpan Kirpan151 atau pedang merupakan satu lagi lambang yang perlu dihormati oleh penganut agama Sikh.S. penganut Sikh disuruh membawa sekurangkurangnya satu bilah Kirpan yang berukuran kecil di tubuh mereka sebagai simbol penghormatan mereka kepada ilmu pengetahuan.

Tujuan amrit diberi kepada penganut Sikh adalah sebagai syarat untuk menjadi ahli golongan Khalsa. 159 Ganga Singh Gyani.156 Dalam upacara pahul atau baptis yang dilakukan oleh Guru Gobind Singh.159 Kachera yang menjadi lambang bagi agama Sikh merupakan pakaian orang India sejak zaman lampau lagi. Kachera Kachera bermaksud seluar pendek yang dipakai oleh orang sikh hingga ke lutut. Singha (Dr) Satwant Kaur. Kachera bolehlah dianggap sebagai sejenis . hal 265. Simbol di sebalik lambang ini ialah seseorang suami atau isteri akan sentisa setia kepada pasangan mereka masing-masing. 1965. Dengan ini. bentuk dan fesyen Kachera ini telah berubah akibat dipengaruhi oleh unsur-unsur luaran.158 Seluar ini hampir serupa dengan seluar yang dipakai oleh askar dan ia dipotong serta dijahit khas untuk orang Sikh. beliau telah menggunakan Kirpan untuk mengacau amrit yang bercampur dengan madu untuk diberi minum kepada para pengikutnya. Ia bukan sahaja dianggap sebagai senjata untuk mempertahankan diri. Op. hal 84.160 156 Ranbir Singh.cit. 157 The New Encyclopedia Britannica. ia dipanggil Gristi Jiwan. hal 318.161 Secara umumnya. 160 H. A History of the Sikhs.cit. 158 Khushwant Singh. Op. hal 109. New Delhi: Internasional Traders Corporation.cit.cit.157 4. Walaubagaimanapun. Op. Selain dari memberi satu bentuk pakaian kepada para penganut Sikh. Ia merupakan lambang kemurniaan dan kesucian dalam kehidupan berumahtangga atau dalam agama Sikh.S. tetapi juga sebagai simbol luaran kepada roh dan jiwa yang tidak pernah kalah dan kecewa. Ia juga melambangkan keberanian dan kepahlawanan untuk mempertahankan diri dan agama mereka dari musuh. Kachera juga melambangkan jiwa dan mental yang bebas dari pemikiran tradisional. hal 109.Setiap orang Sikh yang membawa Kirpan akan menganggapnya sebagai hadiah daripada Guru Gobind Singh. Glimpses of the Divine Masters. Volume 1. Volume 5. Op. taraf mereka adalah sama dan hubungan persaudaraan dan kasih sayang sesama mereka dapat diwujudkan sebagaimana yang dikehendaki melalui pembentukan golongan Khalsa itu sendiri.

Op. Adda Hoshiarpur Jullundur City. Delhi: Raj Publisher (Regd). terutamanya kanak-kanak membawa masuk mana-mana barang besi ke dalam rumah mereka pada hari Sabtu. Mengikut kepercayaan Hindu juga. besi dan biji benih kepada Brahmin pada setiap hari Sabtu. barang tersebut akan membawa bencana kepada mereka. Madya Dr. sudah menjadi satu adat bagi mereka untuk meminta nasihat dan pandangan dari Brahmin apabila mereka ingin melakukan sesuatu kerja yang baik. 1967.163 161 162 Sikh Naujawan Sabha. Harbindar Jeet Singh. Guru Gobind Singh. Untuk melembutkan kemarahannya.162 5.seluar yang dipakai bertujuan untuk menjaga moral sama ada antara suami isteri ataupun antara lelaki dan perempuan. Adat ini dalam masyarakat Hindu dipanggil ‘Paintra Rakh Auran’. Ia bermaksud gelang besi dan ia wajib dipakai oleh setiap orang Sikh sama ada lelaki atau perempuan. hal 28. Sekiranya masa perjalanan mereka jatuh kepada hari yang tidak baik. Dari segi kewujudannya. mereka akan bertolak sehari lebih awal ataupun sehari selepasnya untuk mengelakkan diri dari sebarang kecelakaan. orang-orang Hindu digalakkan memberi minyak. tetapi ia merupakan satu proses adaptasi yang diambil dari agama Hindu. 163 Sahib Singh (Prof). Sebagai contohnya ialah Tuhan Saturn yang merupakan tuhan yang bersifat pemarah. Sejah dahulu lagi dalam masyarakat orang Hindu di India. Kara Kara juga merupakan simbol yang penting bagi orang Sikh. Sekiranya sesebuah keluarga.cit. Temubual dengan Prof. hal 62-63. Mereka akan menemui Brahmin untuk mengetahui masa yang sesuai untuk bercucuk tanam atau untuk menentukan masa yang baik untuk sesuatu perjalanan. Kara bukanlah berasal dari agama Sikh. hari-hari dalam setiap minggu akan diketahui oleh seorang Dewa atau Tuhan yang berlainan dan setiap dewa tersebut mempunyai tugas yang tertentu.164 .

. Brahmin tersebut menjelaskan bahawa barang itu adalah untuk dipersembahkan kepada Tuhan Saturn dan Guru Gobind Singh menyerahkan kepadanya untuk mengelakkan dirinya daripada terkena bala bencana. beliau telah mempraktikkan adat ini di Anandpur dengan menyerahkan besi. minyak dan biji benih kepada Brahmin pada hari Sabtu. hal 64. gula dan minyak sapi dalam kuantiti yang sama dan ia digaul di dalam bekas besi. Dari situlah penganut Sikh mula memakai gelang besi daripada besi yang dirampas dari Brahmin dan ia dibuat khas oleh tukang besi dari Anandpur. Beliau merasa bangga dengan para pengikutnya dan mengarahkan mereka memakai gelang besi tersebut sebagai memperingati kemenangan mereka melawan kepercayaan tahyul yang wujud dalam masyarakat Hindu. Kara amat dititikberatkan oleh penganut Sikh yang ingin membuktikan bahawa mereka adalah penganut Sikh yang benar-benar taat. Peristiwa ini merupakan satu lakonan yang sengaja dibuat oleh Guru Gobind Singh untuk melihat sejauh manakah para pengikutnya berpegang teguh dengan ajaran beliau mengenai kepercayaan terhadap perkara tahyul. Oleh itu. orang-orang Sikh telah mengekorinya dan bertanya mengenai tujuan barang-barang itu.cit. 167 Sahib Singh (Prof). Op.165 Penganut Sikh yang sentiasa diajar oleh Guru Gobind Singh tentang Tuhan yang satu. tidak dapat menerima penjelasan Brahmin lalu merampas barang tersebut dan memdakwa bahawa barang itu juga berfaedah kepada mereka. Ibid. Kemudian mereka terus membuat ‘Parshad’166 dan memakannya. hal 64. kepercayaan ini masih kuat dipegang oleh masyarakat Hindu. 166 Parshad ialah sejenis manisan yang diberi kepada para penganut Sikh selepas upacara sembahyang di gurdwara.167 164 165 Ibid.168 Dengan ini. Ia diperbuat daripada gandum.Sewaktu Guru Gobind Singh menjadi guru yang kesepuluh. Apabila Brahmin hendak membawa barang ini pulang ke rumahnya.

Mereka yang memakai Kara ini akan sentiasa mengawasi diri dari melakukan kejahatan.169 Di samping itu. ketika mereka mula-mula dirasmikan menjadi golongan Khalsa.Gelang besi yang dipakai itu mestilah diperbuat daripada besi dan hendaklah sentiasa dipakai pada lengan kanan atau kiri bergantung kepada individu itu sendiri pada setiap masa dan ketika.171 168 169 Ibid. Mehander Singh di Universiti Sains Malaysia (USM).30 petang. Maksud yang keduanya ialah besi itu sendiri adalah satu benda yang berguna dalam kehidupan manusia.170 Mereka juga percaya bahawa dengan memakai gelang ini. Pertamanya ialah lingkaran gelang besi tersebut menunjukkan bulatan yang tidak mempunyai permulaan dan pengakhiran. mereka akan sentiasa mengingati janji yang mereka buat dengan Tuhan. kerana jika ada yang hendak melakukan kejahatan dengan tangan. menunjukkan mereka adalah orang yang tidak akan tunduk kepada sebarang ancaman dan ugutan. Kara tidak dibuat daripada emas atau perak. jam 3.172 Sebab itu. Ini membawa maksud kepercayaan mereka kepada sosial masyarakat yang bersifat sejagat. ia akan memperingatkan para penganut Sikh supaya melakukan perkara yang baik dengan tangan mereka seperti bekerja keras. Madya Dr Harbindar Jeet Singh. 171 Temubual dengan Prof. Temubual dengan Prof. 170 Temubual dengan En.173 Diantara kelima-lima lambang ini. membantu orang yang susah dan orang yang memerlukan pertolongan. Kubang Kerian pada 19hb Julai 2000. Dari segi falsafahnya. Harbindar Jeet Singh. Kara ini mempunyai dua maksud dalam kehidupan orang Sikh. Madya Dr. mereka akan teringat kepada Kara yang mereka pakai dan seterusnya kepada ajaran agama Sikh itu sendiri. Mereka yang memakai Kara dianggap sebagai individu yang mempunyai sikap toleransi terhadap semua makhluk.174 Kara dan Kirpan merupakan dua lambang yang hanya berperanan . di samping kepercayaan kepada konsep persaudaraan sesama manusia. Kes berada di tempat yang paling tinggi. Sifatnya yang keras.

tindak tanduk dan pergerakan mereka. Op.cit.sebagai simbolik sahaja.C Jain dalam bukunya A Panorama of Sikh Religion & Philosophy.cit. di sini terlebih dahulu penulis akan menghuraikan secara ringkas mengenai riwayat hidup Guru Gobind Singh dan peranan beliau dalam kemunculan golongan Khalsa. Kes melambangkan kerohanian. 172 173 Sahib Singh (Prof). 175 Sahib Singh (Prof). Kachera melambangkan pengawalan diri. Satwant Kaur. Oleh sebab itu. Vol 2. manakala kepentingan Kirpan pula adalah sebagai alat pertahanan untuk menegakkan kebenaran terutamanya semasa menghadapi sesuatu kecemasan. H. S. hal 108. penulis dapat membuat kesimpulan bahawa kewujudan Panch Kekaar dalam agama Sikh amat berkait rapat dengan kehidupan sosial masyarakat Sikh dan ia mempengaruhi pemikiran. perlu diketahui bahawa Khalsa177 dan Guru Gobind Singh merupakan dua istilah yang cukup sinonim dan mempunyai pertalian yang cukup rapat dengan kehidupan penganut agama Sikh. beliau menjelaskan bahawa setiap lambang agama Sikh itu mempunyai maksud dan tujuannya yang tersendiri. 174 Ibid. Op. Kara pula bertujuan untuk menjauhkan diri daripada melakukan perzinaan. sedangkan tiga lambang lagi iaitu Kachera dan Kangha pula mempunyai faedah dan kepentingan yang tersendiri dalam kehidupan masyarakat Sikh. hal 108 & 109. menurut Dr. hal 110. . Singha (Dr). Hubungan Lambang-Lambang (Panch Kekaar) Dengan Golongan Khalsa Sebelum penulis menghuraikan tentang hubungan di antara Panch Kekaar dengan golongan Khalsa. hal 39.cit. Untuk itu. Kangha melambangkan fikiran dan tubuh badan yang bersih. Op.175 Daripada huraian terhadap kelima-lima Panch Kekaar di atas.176 ii.S.

C Jain (Dr). ia adalah bertujuan untuk memanggil orang ramai supaya mengerjakan Rehras atau sembahyang . Antara pembaharuan yang dilakukan oleh Guru Gobind Singh semasa beliau menjadi guru yang kesepuluh ialah memberi gaji kepada askar-askarnya yang terdiri dari orang Sikh. Op.178 beliau baru berumur 9 tahun. The Quintessence of Sikhism. Amritsar: Shiromani Gurdwara Parbandhak Committee.cit. 180 Gobind Singh Mansukhani (Prof). A Panorama of Sikh Religion & Philosophy. 1985. Ketika Guru Gobind Singh dilantik menjadi guru kesepuluh menggantikan ayahnya Guru Tegh Bahadur yang telah dibunuh oleh Aurangzeb. paluannya adalah untuk mengejutkan pengikut Sikh supaya mengerjakan Japji Sahib atau sembahyang pagi. Beliau mendapat pendidikan awal disini dan meneruskan pengajian beliau di Anandpur. a. 181 Ranjit Nagara adalah sebuah dram yang besar yang diletakkan di gurdwara. Delhi: Bahubali Publications. Op.182 Beliau 178 Aurangzeb atau nama penuhnya Muhiuddin Muhammad ‘Alamgir Aurangzeb merupakan pemerintah terakhir Empayar Moghul. Lihat The Encyclopaedia of Sikhism.179 Oleh sebab itu. Guru Sikh yang ketujuh ialah Guru Har Rai telah menentang polisi ini dan usaha ini telah diteruskan oleh guru yang seterusnya iaitu Guru Har Krishnan dan Guru Tegh Bahadur. Empayar Moghul merupakan ancaman utama kepada agama Sikh dan juga agama-agama lain. Islam dan beberapa lagi bangsa lain. hal 36. hal 22. Selepas berjaya menaiki takhta kerajaan pada 21 Julai 1658. Riwayat hidup Guru Gobind Singh Guru Gobind Singh dilahirkan pada 26 Disember 1666 di sebuah tempat yang bernama Patna. Pada waktu itu.180 Sepertimana datuknya Guru Har Gobind. beliau telah menjalankan polisi yang menindas orang bukan Islam. hal 221. Akhirnya Guru Tegh Bahadur telah ditangkap dan dipancung oleh Aurangzeb pada 11 November 1675 di Delhi. 179 Ganga Singh Gyani. Pada waktu pagi. Pada waktu petang pula. Guru Gobind Singh juga mempunyai minat yang sama iaitu memburu bersama-sama dengan satu rombongan kecil yang membawa bendera Diraja di hadapan berserta dengan Ranjit Nagara181 (dram) dan kumpulan berkuda yang dilengkapi dengan senjata. Ia dipalu sebanyak dua kali setiap hari iaitu pada waktu pagi dan petang. hal 91. 1965. Aurangzeb telah meninggal dunia pada 20 Febuari 1707.176 S. beliau telah menghabiskan masanya selama 20 tahun di Anandpur bagi melatih para pengikutnya berperang dengan menggunakan senjata. Hindu.cit.

Ibid. Ekoran daripada itu. asli dan tulin. 182 Ganga Singh Gyani. Op. hal 43. Setelah beliau merasakan agama Sikh mempunyai tentera yang kuat. Maksud ini memberi satu penekanan terhadap konsep kejujuran. kota Anandpur telah dikepung oleh tentera Moghul dan beliau sendiri terpaksa melarikan diri bersama pengikut-pengikutnya.cit. perkataan Khalsa berasal dari perkataan Arab iaitu Khalis yang bermaksud bersih.185 . beliau mendapati ada sesuatu keajaiban dan keistimewaan yang terdapat dalam istilah ini yang 183 184 Gobind Singh Mansukhani (Prof).cit. tentunya berbeza dengan Islam dari segi tujuan dan matlamatnya. akhirnya Guru Gobind Singh wafat di Nander pada bulan Oktober 1708. Ranjit Nagara tidak lagi digunakan di gurdwara kerana sudah terdapat alat perhubungan yang lebih canggih seperti telefon. suci.184 b. keikhlasan dan keselamatan dalam beragama. hal 38. Walaupun perkataan Khalsa itu adalah istilah Arab yang biasa digunakan oleh orang Islam. Selepas menjadi guru selama 33 tahun. hal 23. namun bagi Guru Gobind Singh. Op. maka Guru Gobind Singh telah membina sebuah kilang membuat Kirpan untuk para pengikutnya. maka pada 29 Mac 1699. Sejarah Penubuhan Khalsa Dari segi bahasa.petang. Akhirnya pada tahun 1701. telah meletus beberapa peperangan di antara tentera beliau dengan tentera Moghul. Namun sekarang. beliau telah menubuhkan golongan Khalsa bagi menghadapi serangan yang dilancarkan oleh Empayar Moghul.183 Oleh kerana beliau adalah seorang peminpin yang mempunyai misi dan keazaman yang tinggi untuk membentuk satu masyarakat penganut Sikh yang kuat dari segi ketenteraan. juga banyak mempelajari sajak-sajak Parsi dan seramai 52 orang penyajak telah diupah untuk membantu beliau menterjemahkan sajak-sajak tersebut ke dalam sajak Hindu.

1971. Delhi: Ess Ess Publications. Pertama.187 Guru Gobind Singh menganggap keuda-dua punca ini adalah krisis kepada penganut agama Sikh yang sering merisaukan beliau. Gods and Men Myths and Legends from the World’s Religions. Pertamanya ialah kezaliman Empayar Moghul terhadap orang-orang Sikh yang telah menjatuhkan hukuman bunuh ke atas dua orang Guru agam Sikh iaitu Guru Arjun (30 Mei 1606) dan Guru Tegh Bahadur (11 November 1675). Setelah mereka semua berkumpul. hal 286. 186 Tanpa pengarang. sejarah penubuhan Khalsa dipanggil “Khande-diPahul” yang bermaksud “Pembaptisan dengan pedang”. The Sikh. New York. The New Encyclopedia Britannica. 1983. Oxford University Press. New Delhi: Munshiram Manoharlal Publishers Pvt. hal 192. Setiap huruf ini pula mempunyai makna yang tersendiri. Volume 27. Guru Gobind Singh telah meminta lima nyawa daripada pengikutnya yang bersedia berkorban sebagai bukti kesetiaan mereka kepada agama Sikh. Ltd. angka lima mempunyai makna yang istimewa kerana ia merujuk kepada negeri Punjab yang bermaksud tanah lima sungai. Bagi agama Sikh.186 Punca yang kedua ialah kebencian beliau terhadap sistem kasta yang terdapat dalam agama Hindu yang memberi kemuliaan kepada golongan Brahmin berbanding dengan golongan lain. Op. Dalam penulisan bahasa Arab. Perkataan Khalsa yang berasal dari bahasa Arab telah dipilih sebagai nama bagi golongan suci dalam agama Sikh kerana ia mempunyai dua keistimewaan. Lam. Walaupun ramai yang menawarkan diri. hubungannya dengan angka lima dan keduanya ia menggambarkan satu pemberian daripada Tuhan. Lagipun bahasa Arab adalah salah satu daripada bahasa elite dan Guru Gobind Singh sendiri merupakan seorang sarjana dalam bahasa tersebut dan juga penulisannya. 189 Dorothy Field. The Religion of the Sikhs. terdapat dua punca utama yang mendorong Guru Gobind Singh memperkenalkan Khalsa. hal 139. Namun.190 185 Archer. 190 Anil Chandra Banerjee. hal 25..cit.189 Peristiwa ini berlaku pada 29 Mac 1699 di sebuah kubu pertahanan yang bernama Keshgarh. The Sikh Gurus and the Sikh Religion. hanya lima orang sahaja yang dipilih.188 Dalam agama Sikh. 188 Ibid. 1992. Russel and Russel. Beliau telah memanggil semua orang Sikh dari seluruh India untuk menghadiri upacara tersebut. 187 John Bailey. perkataan Khalsa terdiri daripada lima huruf iaitu Kha. kelima-lima mereka ini tidak dibunuh oleh Guru Gobind Singh kerana beliau ingin menguji . hal 309. Alif. 1976.Kalau dilihat dari segi penubuhannya. Sad dan Alif.

Op. Jaap Sahib. hal 53. Kangha. Kelima-lima mereka ini merupakan penganut Sikh yang terpilih untuk menyerahkan nyawa mereka kepada Guru Gobind Singh sebagai bukti kesetiaan mereka kepada beliau dan juga agama Sikh. Kelima-lima mereka ialah Daya Ram. 1962. 193 Gobind Singh Mansukhani (Prof). Sawiye. tetapi sebagai wakil Guru Gobind Singh di setiap perjumpaan agama yang penting. Kirpan. Oleh . beliau telah menjelaskan bahawa amrit itu bermaksud madu dan ‘Amrit Shakna’ atau meminum madu adalah merupakan syarat bagi seseorang itu untuk diterima masuk ke dalam golongan Khalsa melalui upacara pahul atau baptis. Mukharjee & C.194 Menurut Indubhusan Banerjee dalam bukunya yang bertajuk Evolution of the Khalsa. dalam upacara Akhand Path iaitu upacara pembacaan Guru Granth Sahib dari awal hingga akhir. hal 141.cit. 195 Indubhusan Banerjee. Kachera dan Kara197 yang kemudiannya kelima-lima lambang ini menjadi lambang penting dalam agama Sikh.192 Kemudian isteri beliau yang bernama Sahib Devan telah mencampurkan air tersebut dengan manisan atau gula.195 191 John Bailey. 192 Nama lima jenis sembahyang ialah Japji Sahib. Mohkan Chand dan Sahib Chand.193 manisan yang dimasukkan ke dalam air itu melambangkan kasih sayang yang ingin ditanamkan oleh Guru Gobind Singh ke dalam diri setiap pengikutnya. amrit iaitu air yang bercampur dengan madu telah dikacau oleh Guru Gobind Singh dengan menggunakan pedang yang bermata dua di dalam bekas air besi sambil menyebut Five Banis atau nama jenis sembahyang yang terdapat dalam agama Sikh. Guru Gobind Singh menyuruh mereka memakai lima lambang yang dimulai dengan huruf K iaitu Kes. Wahguru ji ki fateh” yang bermaksud “Khalsa adalah milik Wahguru.cit. Op.196 Akhir sekali. Op. lima orang akan mengetuai perarakan ini sebagai mengenang kelima-lima mereka yang telah dipilih oleh Guru Gobind Singh. 194 Dorothy Field. Kini. hal 114. Mereka ini bukan dianggap sebagai pahlawan.191 Dalam upacara ini.O Private Ltd. Himmat Rai. Guru Gobind Singh kemudiannya telah memberi minum air tersebut kepada mereka berlima dengan memberi seorang demi seorang lima cedok air dari bekas air yang diperbuat dari besi. Chaupey dan Anand Sahib. Calcutta: A..cit.kesetiaan mereka terhadap agama Sikh. hal 26. kemenangan adalah milik Tuhan”. Beliau telah menyuruh mereka menyebut kata-kata “Wahguru ji ka Khalsa. Vol 2. Dharam Das. Evolution of the Khalsa.

Guru Gobind Singh telah memberi penghormatan kepada mereka berlima tersebut pula untuk membaptis beliau dengan cara yang sama.cit. menurut John Bailey dalam buku Gods and Men Myths and Legends from the World’s Religions dan juga beberapa orang penulis lagi. Kemudian ia diikuti pula oleh beberapa orang lagi pengikut Sikh sehingga dalam masa beberapa hari sahaja. mereka berpendapat bahawa semua 80.000 orang pengikut Sikh telah dapat dibaptiskan oleh Guru Gobind Singh. Sahib Chand dari bahagian selatan dan Himmat Rai pula dari bahagian barat. hal 58.C Jain (Dr). walaubagaimanapun. Selain dari itu.000 orang Sikh hadir ke Keshgarh untuk dibaptiskan oleh Guru Gobind Singh sendiri. Op.cit.199 196 Kata-kata ini diucapkan oleh orang Sikh apabila mereka bertemu sesama mereka sepertimana ucapan salam yang biasa diucapkan oleh orang Islam.198 Selepas selesai upacara baptis terhadap Panji Piyare. 197 S. Jumlah penganut Sikh yang begini besar ini dapat dibaptiskan dalam masa yang singkat. Op. hal 309 & 310.cit. . kerana kelima-lima Panji Piyare ini berasal dari bahagian yang berlainan di India. Golongan awal orang Sikh yang terlibat dalam upacara ini kebanyakannya terdiri daripada golongan askar dan kemudiannya diikuti oleh golongan petani dan peniaga. Daya Ram berasal dari utara. tetapi secara sepenuhnya dipanggil ‘Sahijdharis’ yang bermaksud ‘orang yang hidup dalam keselesaan’. ucapan Sat Sri Akal juga digunakan.C Jain (Dr). seramai 80. hal 58. Mereka yang turut serta dalam upacara baptis ini dari awal hingga akhir telah diberi nama oleh Guru Gobind Singh dengan nama ‘Singh’ yang bermaksud ‘lion’ untuk lelaki dan ‘Kaur’ yang bermaksud ‘princess’ bagi perempuan di akhir nama mereka. 198 Anil Chandra Banerjee. Op. Dengan adanya wakil dari setiap bahagian. 199 S. Manakala mereka yang turut serta.kerena kerelaan dan kesanggupan kelima-lima mereka menyahut cabaran Guru Gobind Singh tanpa bantahan. Mokhan Chand dari bahagian timur. mereka ini telah diberi gelaran ‘Panji Piyare’ yang bermaksud ‘lima orang yang dikasihi’. maka upacara ini dapat dijalankan dengan cepat tanpa mengambil masa yang lama. tetapi biasanya ia digunakan di dalam peperangan. Dharam Das dari bahagian tengah.

Tuhan yang satu dan meninggalkan penyembahan berhala. Namun gerakan militan ini tidak berjaya mencapai matlamat yang dikehendaki. Golongan pertama iaitu Sahij Dhari atau orang awam merupakan golongan yang mengamalkan peraturan agama Sikh dan mereka tidak bersedia untuk menjadi seorang askar.Kini. Guru Gobind Singh telah melatih golongan Khalsa berorientasikan ketenteraan dan peperangan.204 . hal 5. Seseorang itu boleh menjadi golongan Khalsa sekiranya mereka percaya kepada Guru Granth Sahib. 1978. mereka tidak memakai mana-mana lambang yang menzahirkan kepercayaan mereka terhadap agama Sikh. Jujhar Singh. Walaubagaimanapun. Zorawar Singh dan Fateh Singh. Jogendra Singh. Tetapi dalam masyarakat Kesh Dhari Singhs atau golongan pahlawan Sikh. Dalam masyarakat Sahij Dharis atau orang awam.cit. Mereka ini berpegang teguh dengan Khalsa dan mengamalkan kelima-lima lambang dalam kehidupan mereka.202 Sebagai seorang pemimpin agama Sikh. amrit dipraktikkan semenjak bayi dilahirkan lagi. Sikh Ceremonies. termasuk empat orang anak lelakinya sendiri203 iaitu Ajit Singh. Golongan yang kedua pula iaitu Kesh Dhari Singhs atau golongan pahlawan Sikh adalah golongan yang menerima upacara pahul atau baptis dan bersedia berkhidmat untuk masyarakat. upacara pahul masih lagi diamalkan oleh masyarakat Sikh yang secara umumnya terbahagi kepada dua kategori iaitu Sahij Dhari atau ‘orang awam’ dan Kesh Dhari Singhs yang bermaksud ‘golongan pahlawan Sikh’. Akibatnya ramai pengikutnya terbunuh. hal 26. Op. Ludhiana: Lahore Book Shop.201 200 201 Dorothy Field. amrit dipraktikkan sebaik sahaja anak-anak mereka mula membesar dan boleh membaca tulisan guru serta dapat memahami ajaran-ajaran yang terkandung dalam agama Sikh.

Di bawah pentadbiran ini. 205 Tanpa pengarang.Selepas kematian Guru Gobind Singh. mempunyai kewajipan dan tanggungjawab yang telah ditetapkan oleh pengasasnya iaitu Guru Gobind Singh. Op. hal 5-6. Berkewajipan untuk mengabdikan diri kepada Tuhan dan menyebut Nitnem (pujian kepada Tuhan) serta melakukan ibadat harian kepada Tuhan. 3. c. Kumpulan ini telah diletakkan di bawah pentadbiran baru yang dipanggil ‘misl’ yang bermaksud “contoh”. semua mereka adalah bersaudara dan sudah tidak ada lagi sistem kasta dalam masyarakat. Wajib beramal dengan kelima-lima lambang atau Panch Kekaar dan mengatur kehidupan mereka selari dengan ajaran guru-guru. hal 41.cit. Mereka juga tidak dibenarkan mengikut mana-mana perayaan dan upacara keagamaan yang terdapat dalam agama lain. The New Encyclopedia Britannica. Khalsa menurut agama Sikh merupakan satu gerakan yang dapat membawa mereka ke arah integrasi dan penyatuan umat tanpa mengira bangsa dan kasta. 2. 206 S.cit. Selepas menjadi golongan Khalsa. Op.C Jain (Dr). Volume 27. The New Encyclopedia Britannica. Op.205 Dengan itu. Kewajipan Khalsa Setiap penganut Sikh yang telah dibaptiskan untuk menjadi golongan Khalsa.206 202 203 Ibid. 204 Gobind Singh Mansukhani (Prof). Antara kewajipan tersebut ialah: 1. Tanpa pengarang. Khalsa mula menjadi lemah. Namun selepas serangan kerajaan Moghul ke atas pengikut Sikh. orang Sikh telah mengadakan kutipan derma dari kampung-kampung dan bandar-bandar bagi membiayai serangan mereka ke atas Empayar Moghul. Khalsa kembali aktif dan muncul semula dengan kekuatan dan wajah yang baru. hal 58. .cit.cit. Op. hal 285.

Mereka juga dilarang dari mengikut sebarang aktiviti yang melanggar undang-undang seperti meminum arak dan minuman yang memabukkan. Berkewajipan membelanjakan satu persepuluh dari pendapatan untuk kepentingan agama. Mereka juga harus taat mengerjakan sembahyang atau Naam Japna dan mesti berjuang untuk menegakkan ‘Dharmayudha’ iaitu peperangan untuk menegakkan keadilan. 9. 6. Dari nombor lima inilah. Mesti melatih diri berperang dan bersedia mempertahankan orang-orang yang lemah. di situlah aku berada”. kematian dan perkahwinan dalam keluarga.207 d.4. membina tugu atau patung di atas kubur dan berkawan dengan orang yang murtad. Mereka tidak dibenarkan meminum minuman keras.208 Nombor lima yang dikaitkan dengan Khalsa. memotong rambut. . kerana ia merujuk kepada negeri mereka iaitu Punjab yang bermaksud ‘tanah lima sungai’. Mesti taat kepada ketua dan negara. 7. Mereka dilarang mempercayai perkara khurafat. Keistimewaan nombor lima ini dapat dilihat dari kata-kata Guru Gobind Singh sendiri dalam kitabnya “Di mana terdapat lima. berzina dan merokok. menghisap rokok dan apa sahaja jenis bahan yang mengkhayal dan memabukkan. 8. Hubungannya dengan lambang-lambang Konsep Khalsa adalah berdasarkan konsep bangsa dan pejuang pilihan yang mengambil berat terhadap undang-undang dan tatacara yang bersifat kesusahan. Berkewajipan mengikut semua upacara keagamaan Sikh sama ada yang melibatkan upacara kelahiran. 5. merupakan simbol yang mempunyai makna yang istimewa dalam agama Sikh.

Delhi. Guru Tegh Bahadur dihukum pancung oleh Kerajaan Moghul di Chandni Chauk. Op. Op. penubuhan golongan Khalsa dengan lima lambangnya telah mengubah status orang Sikh dari imej seekor ‘burung pipit’ (Sparrow) kepada seekor ‘helang’ (Hawk). Oleh kerana itu. kemunculan golongan Khalsa adalah hasil dari perasaan tidak puas hati dan dendam Guru Gobind Singh terhadap Kerajaan Moghul. 209 Ibid.Guru Gobind Singh memperkenalkan lima K yang menjadi lambang-lambang bagi agama Sikh. Keadaan ini tidak memberi ruang kepada Guru Gobind Singh untuk menerangkan kepada pengikutnya tentang . Begitu juga dengan orang Sikh yang telah disoal dan disiksa oleh Kerajaan Moghul mengalami tekanan yang sama. The New Encyclopedia Britannica.cit. beliau telah mengarahkan pengikutnya memakai kelima-lima lambang sebagai uniform kepada golongan Khalsa.209 Dari segi falsafahnya.211 iii. hal 285. Volume 27. Kepentingan Lambang-Lambang Agama Sikh Upacara pembaptisan penganut Sikh yang ingin menjadi ahli golongan Khalsa telah dijalankan dalam suasana tegang. Guru Gobind Singh sewaktu berumur sembilan tahun lagi telah mengalami tekanan jiwa setelah mendengar ayahnya. Kelima-lima panch Kekaar yang menjadi pakaian rasmi kepada golongan Khalsa mempunyai ikatan yang rapat dengan unsur-unsur psikologi. hal 202. Dengan perkataan lain.210 207 208 Gobind Singh Mansukhani (Prof). membuang pegangan sebelumnya dan mengambil pegangan Khalsa sebagai pengganti.cit. hal 84. Op. Tanpa pengarang. Oleh itu. hal 286. 210 Khushwant Singh. Ini bermaksud bahawa mereka telah memulakan hidup baru dengan meninggalkan pekerjaan mereka sebelum ini iaitu sebagai askar.cit. upacara pahul dalam Khalsa itu sebenarnya adalah simbol kelahiran semula.

Seseorang yang menyertai Khalsa akan berasa gembira untuk melaksanakan segala prinsip yang tersirat di sebalik lambang-lambang. 1964. Ia juga merupakan simbol persaudaraan dan penyatuan di antara orang Sikh dalam satu masyarakat. 212 Khushwant Singh.214 Kes iaitu rambut dan bulu yang terdapat pada tubuh manusia termasuk janggut merupakan lambang yang memang tidak asing bagi orang Sikh.212 211 Sardar Singh Rataul. Lambang-lambang merupakan kayu pengukur terhadap keteguhan dan kekuatan pegangan penganut Sikh terhadap agama mereka. ia tidak menyukarkan bagi mereka untuk memahaminya. Namun begitu.cit. Guru Tegh Bahadur. Mereka akan merasa bangga menjadi penganut Sikh.000 orang Sikh yang hadir di upacara tersebut dapat dibaptiskan oleh Guru Gobind Singh. kerana dari jauh lagi mereka dapat dibezakan dengan penganut agama lain. maka Guru Gobind Singh melarang pengikutnya memotong rambut supaya . The Khalsa. sehingga semua 80. walaupun terpaksa menggadaikan nyawa mereka. Lambang merupakan satu cara untuk berdisiplin. Inilah yang menyebabkan semua Guru Sikh dan pengikutnya mempunyai rambut yang panjang dan ia bukanlah pembaharuan dalam agama Sikh. kerana ia merupakan amalan yang biasa diamalkan oleh para pendeta di India sejak zaman berzaman lagi. Op. Upacara pahul dilakukan dalam suasana tegang kerana golongan Khalsa telah ditubuhkan dalam suasana Guru Gobind Singh dan pengikutnya masih lagi menaruh perasaan dendam terhadap Empayar Moghul di atas kematian ayahnya. Walaubagaimanapun. proses perjalanan upacara tersebut berjalan dengan lancar kerana tidak diganggu oleh mana-mana pihak termasuk Empayar Moghul sendiri. hal 86. hal 27.kepentingan dan tujuan lambang-lambang ini diwajibkan ke atas mereka.215 Oleh kerana rambut merupakan lambang kependetaan dan kerohanian. Amritsar: The Shiromani Gurdwara Parbandhak Committee. lambang-lambang ini menjadi uniform dan satu pengenalan yang mudah bagi orang ramai untuk mengenali orang Sikh.213 Selain dari itu.

biasanya tangan kanan yang memegang senjata akan terdedah kepada tetakan. Untuk tujuan tersebutlah. hal 204. moral dan simbol persediaan mereka untuk menghadapi sebarang kemungkinan. orang Sikh memakai Kara di tangan kanan mereka. hal 86.217 Walaubagaimanapun. agar golongan Khalsa yang menyikat rambut akan kelihatan seperti Guru Gobind Singh.golongan Khalsa yang ingin diwujudkan itu akan menjadi pejuang yang menggunakan senjata hanya untuk kebenaran sahaja. Kara adalah lambang pertahanan diri dan pengabdian.216 213 214 Gobind Singh Mansukhani (Prof). gelang besi yang dipakai di pergelangan tangan kanan pada asalnya adalah bertujuan untuk mengelakkan tangan daripada dilukai oleh senjata. Ini bermaksud bahawa setiap orang Sikh adalah pengikut kepada guru dan dengan adanya gelang besi ini akan menyebabkan mereka merasa segan untuk melakukan jenayah dan maksiat.cit.cit.cit. 218 Ia berbeza dalam agama Sikh. Op. . Ia bertujuan untuk menjadikan rambut kelihatan kemas dan bersih. Op. sesuai dengan simbolik yang terdapat pada rambut itu sendiri. Dalam sesuatu peperangan. hal 204. Manakala lambang-lambang yang lain merupakan pelengkap kepada lambang rambut ini. memang sukar untuk dijelaskan maksud dan tujuannya. Manakala Kachera (seluar labuh hingga ke lutut) adalah lambang kepantasan. Ini bebeza dengan tangan kiri kerana ia sudah memegang perisai bagi mempertahankan diri dari tetakan senjata. Lambang yang kedua pula ialah (sikat Kanga). pemakaian Kara di tangan kanan bergantung kepada Gobind Singh Mansukhani (Prof). kerana gelang besi ini merupakan peniruan daripada budaya para pejuang agama Hindu yang memakai tangkal dan azimat di pergelangan tangan sebelum mereka pergi berperang. 216 Ibid. Khushwant Singh. 217 219 Walaubagaimanapun. Op. kesesuaian pemakainya. 215 Ibid. hal 86. ketangkasan.

Menurut sejarah agama Sikh. penulis dapat membuat kesimpulan bahawa kelima-lima lambang tersebut mempunyai hubungan yang erat diantara satu sama lain. hal 86. 221 Apabila penganut agama Sikh memakai lambang-lambang tersebut ketika berhadapan dengan musuh. beliau telah mengukir pada duit syiling nama Guru Nanak dan Guru Gobind Singh. Ibid. beliau juga mengukir dua benda yang menjadi kebanggaan orang Sikh iaitu Degh yang bermaksud kawah atau cerek dan Tegh iaitu pedang yang digunakan oleh golongan Khalsa. semangat keberanian akan memberi satu dorongan kepada mereka untuk mengalahkan musuh. hal 86. 220 Kirpan menjadi lambang kebanggaan bagi penganut Sikh untuk membuktikan bahawa mereka merupakan bangsa yang kuat dan berani. Lambang yang terakhir sekalai ialah Kirpan yang bermaksud pedang. di samping kegunaannya sebagai senjata untuk mempertahankan diri dalam peperangan. 222 Sepanjang kajian yang dilakukan. Ini kerana golongan Khalsa bukan sahaja bersaudara dalam perkara kebenaran.218 219 Ibid. Kes merupakan lambang yang mempunyai maksud dan makna . Dengan ini. Ia melambangkan kuasa dan keberanian. tetapi juga bersaudara dalam soal peperangan mempertahankan diri dan agama. pemerintah Moghul pada 24 Mei 1710 dan menjadi pemerintah di Sirhind. Di samping itu. selepas Banda Bahadur berjaya mengalahkan Wazir Khan. mereka kan membuat satu pilihan sahaja iaitu sama ada membuang lambang tersebut dari tubuh mereka atau maju ke hadapan untuk menghadapi musuh.

Di samping itu. Oleh kerana itu. Kepercayaan mereka kepada Guru Gobind Singh direalisasikan melalui larangan memotong rambut dan janggut yang terdapat pada tubuh badan. Kes akan kelihatan kemas dan secara tidak langsung memperlihatkan kehebatan Kes itu sebagai simbol kerohanian dan juga anugerah dari Tuhan. Kangha pula merupakan lambang atau simbol kebersihan dan kekemasan. Kangha merupakan pelengkap kepada Kes kerana ia memberi kekemasan dan kecantikan kepada Kes. hal 107.yang begitu mendalam dalam kehidupan penganut Sikh. hal 120. 222 Ibid. Ibid. mereka kepada Tuhan. hal 86. 220 221 Ini kerana ia mempunyai kaitan dengan kepercayaan kepada Guru Gobind Singh dan akidah Ibid. Ia harus dihormati oleh penganut Sikh kerana hubungannya dengan Kes yang sememangnya dianggap anugerah Tuhan. Ini bermaksud bahawa Kes akan memperingatkan mereka supaya melakukan perkara kebaikan sahaja sesuai dengan simbolik yang terdapat di sebalik Kes itu sendiri. penganut Sikh sama ada lelaki dan perempuan akan meletakkan Kangha di dalam serban bagi lelaki dan bagi perempuan pula ia diletakkan di dalam sanggul mereka. Kes juga dianggap sebagai lambang kependetaan dan juga kerohanian yang mempunyai kaitan dengan tindak tanduk dan perbuatan penganut Sikh. Ini menunjukkan bahawa dengan adanya Kangha. Manakala akidah kepada Tuhan pula ialah Kes akan memudahkan mereka untuk mentaati segala perintah Tuhan. Larangan ini dibuat supaya para penganut Sikh mempunyai persamaan dengan jasmani guru-guru mereka. .

Kachera dan Kara merupakan dua lambang yang berperanan untuk menjaga dan mengawal diri para penganut Sikh dari melakukan perkara yang dilarang oleh agama. Fungsi Kachera adalah untuk menjaga moral dan akhlak terutama pasangan suami isteri daripada melakukan perkara yang boleh merosakkan kerukunan rumahtangga. Manakala Kara pula berfungsi untuk mengawal penganut Sikh dari melakukan kejahatan dengan tangan mereka. Keadilan ini dizahirkan melalui perantaraan Kirpan yang juga dianggap sebagai simbol kekuatan dan senjata untuk menentang musuh.Manakala Kirpan pula mempunyai perkaitan dengan konsep keadilan yang amat dititikberatkan oleh agama Sikh. mereka yang memegang dan menghormati simbol ini dianggap sebagai penganut Sikh yang setia dan mempunyai keimanan yang teguh. Ini kerana. . Sekiranya ada di antara pasangan yang ingin melakukan sesuatu yang tidak baik terhadap pasangannya. Seterusnya. maka Kachera berperanan untuk menjaga mereka daripada melakukannya. Oleh sebab itu. membuktikan bahawa mereka adalah penganut yang taat kepada Tuhan dan juga penganut yang mempunyai sikap toleransi sesama makhluk. Kara yang berada di tangan akan mengingatkan mereka kepada janji yang mereka buat dengan Tuhan iaitu untuk menegakkan keadilan dan berkhidmat kepada Tuhan. keturunan dan agama. Dengan terhalangnya mereka daripada melakukan kejahatan dengan tangan. Keadilan yang ingin ditegakkan itu merupakan satu suruhan dan ajaran dari Tuhan. Apa yang ingin diketengahkan oleh Guru Gobind Singh melalui simbol ini ialah penganut Sikh merupakan penganut agama yang bersedia menegakkan keadilan sejagat tanpa mengira bangsa.

Dalam huraian ini. kerana empat lambang tersebut semuanya diperkenalkan oleh Guru Gobind Singh semasa beliau menjadi guru yang terakhir. mereka diwajibkan meletakkan kain tudung di atas kepala mereka ketika hendak menghadiri upacara sembahyang dan memasuki gurdwara. Walaupun kelima-lima lambang atau Panch Kekaar ini mempunyai kedudukan dan kepentingan yang sama di antara satu sama lain. Kaitan Lambang-Lambang Dengan Serban Dan Adat Resam Lambang-lambang agama sebagaimana yang telah dijelaskan.Kelima-lima lambang ini menjadi satu kewajipan kepada setiap penganut agama Sikh sama ada lelaki dan perempuan. namun Kes mempunyai satu kelebihan iaitu ia satu-satunya lambang yang dianggap sebagai anugerah dari Tuhan dan ia memang sedia ada pada tubuh badan manusia. Manakala bagi penganut wanita. penulis akan menjelaskan hubungan dan kaitan Panch Kekaar dengan dua perkara iaitu serban dan juga adat resam yang menjadi sebahagian dari kehidupan penganut agama Sikh. kecuali serban yang memang dikhususkan kepada penganut lelaki sahaja. . merupakan pengenalan dan simbol kepada orang Sikh serta mempunyai kaitan yang cukup rapat dengan kehidupan mereka. iv. Kelebihan ini tidak terdapat pada empat lambang yang lain.

Pertalian ini mempunyai asasnya.a. 188 . kerana hanya penganut Sikh yang benar-benar taat dan berani sahaja yang sanggup memakai lambang-lambang agama mereka dan ketaatan tersebut akan dizahirkan melalui pemakaian serban. Pemakaian Serban Di samping Kes.cit. penganut Sikh juga mempunyai satu simbol lain yang lebih istimewa iaitu serban.223 Dengan serban. Kachera dan Kara yang dianggap sebagai lima lambang penting dalam agama Sikh. Kangha. 224 Pemakaian serban dalam agama Sikh dianggap sebagai satu ujian kepada penganutnya bagi mengukur tahap ketaatan dan kepatuhan mereka kepada agama. Op. 225 223 Agus Salim. Dengan ini. Ujian ini pening kerana bukan mudah untuk menjadi seorang penganut yang benar-benar taat kepada agama. Ia juga dapat merapatkan hubungan sesama golongan Khalsa. hal. di samping dapat membangkitkan semangat dan perasaan bangga kereka sebagai golongan yang dianggap mulia dalam agama Sikh. Serban atau dalam bahasa Punjab ia dipanggil Dastaar merupakan lambang yang mempunyai hubungan yang rapat dengan lima lambang ini. hanya mereka yang benar-benar taat dan berani sahaja yang mampu memakai serban. mereka dapat mengenali antara satu sama lain dengan lebih mudah walau di mana mereka berada. Dengan memakai serban dan mempunyai rambut serta janggut yang panjang memudahkan pihak musuh mengenali mereka dan ini membahayakan diri mereka. Kirpan.

adat yang pertama sekali dilakukan ialah ia dibawa ke gurdwara dan diberi minum setitik madu atau amrit. (Prof). 229 226 227 Gobin Singh Mansukhani. maka nama bayi tersebut kemungkinan Harbindar. Op. kebaikan dan ketaatan kepadanya apabila ia besar nanti. 228 Sekiranya huruf pertama itu bermula dengan H. 226 Adat ini dilakukan dengan harapan agar amrit tersebut akan memberi keberanian.Loehlin.224 225 Sikh Naujawan Sabha. pertunangan dan adat kematian. hal. 230.cit. hal.cit. 41 Agus Salim. 1964. hal. Ini dapat dilihat di dalam beberapa adat yang menggunakan lambang-lambang yang tertentu sebagai satu kemestian ketika melakukannya. Madu ini terlebih dahulu akan dikacau dengan hujung Kirpan yang menjadi salah satu dari Panch Kekaar. 65 228 C.cit. Adat-adat ini akan penulis huraikan di bawah. Op. Antara adat yang dimaksudkan ialah adat kelahiran. Adat Resam Dalam agama Sikh. hal. 188 b. Panch Kekaar tidak dapat dipisahkan dari kehidupan para penganutnya. Sikh Naujawan Sabha.cit. Adat kelahiran dan menamakan anak (Nam Karan) Dalam masyarakat Sikh. Semasa menyediakan madu ini. Op. Harjit Hera dan sebagainya.H. Op. hal. 1. The Sikhs and Their Scriptures. Kemudian gelaran Singh bagi kanak-kanak lelaki dan Kaur untuk perempuan akan diletakkan di akhir nama mereka.42 . sebaik sahaja seseorang bayi itu dilahirkan. 227 Dalam agama Sikh. India: The Lucknow Publishing House. nama seseorang bayi itu biasanya diambil dari huruf pertama yang terdapat pada muka surat sebelah kiri bahagian atas kitab Guru Granth Sahib yang dibuka secara rambang. Japji Sahib dibacakan dan madu tersebut akan disentuhkan kepada lidah bayi dengan menggunakan hujung Kirpan.

231 230 Malkiat Singh Lopo-Dhalliwal and Mukhtiar kaur Rattian-Soudhu. Dalam majlis pertunangan ini. pakaian mereka dilengkapi dengan Chuni. Kurta dan Kachera bagi lelaki. Adat Pertunangan (Anand Karaj) Dalam agama Sikh. Kachera. Kurti. Sebelum berkahwin. Penang: Lopo-Ghar. 125. Dengan ini. orang lelaki dan perempuan akan dikahwinkan apabila mereka sudah cukup dewasa dan mempunyai pemikiran yang matang. mayat tersebut akan dipakaikan dengan pakaian yang lengkap dengan lima lambang utama iaitu Serban. Pada masa ini. Adat Kematian (Shabad Kirtan) Orang Sikh mempercayai kepada Hukum Karma atau Tanasukh al-Arwah iaitu mereka yang mati akan menjelma semula dalam bentuk tubuh yang lain. 1971. Harbindar Jeet Singh. mereka tidak menangis dan meratapi kematian seseorang. Selepas mayat selesai dimandikan. bahkan agama Sikh sendiri melarang penganutnya berbuat demikian. Manakala bagi mayat perempuan pula. biasanya dilakukan majlis pertunangan yang dibuat secara ringkas sahaja kerana pertunangan bukanlah satu perkara yang penting. Salwar. Customs and Traditions in Malaysia. 230 3. Some Sikh Cultural. bapa atau penjaga pengantin perempuan akan memberi sehelai serban dan ‘Sagan’ atau saguhati kepada bakal pengantin lelaki. Kangha yang diletakkan dalam rambut mayat dan Kara yang dipakaikan di pergelangan tangan mayat.229 Temubual dengan Prof. hal. Di sini juga. Kirpan dan sedikit manisan akan diberikan kepada mereka. Selepas itu. 2. Madya Dr. saudara mara dari pihak perempuan akan dijemput oleh ibubapa lelaki untuk menghadiri majlis tersebut di gurdwara. .

v. akan wujud keraguan di kalangan para penganutnya terhadap agama merea. Di antara ketiga-tiga adat. Sikhism Its Ideals and Institutions. Teja Singh. 61. Dalam agama Sikh. 62. kerana terdapat lima lambang yang telah diamalkan iaitu. hanya satu kumpulan atau puak sahaja yang dianggap betul dan bertepatan dengan ajaran Sikh yang sebenar. apabila pengasas atau pembawa sesuatu agama itu meninggal dunia. Kebiasaannya. Op. Op. Hubungan Puak-puak Agama Sikh Dengan Lambang-lambang Dan Pandangan Mereka Mengenainya Dalam kebanyakan agama. Kara. hanya Kirpan sahaja yang digunakan. hal.cit.keluarga kedua belah pihak berunding untuk menetapkan hari yang sesuai untuk mengadakan majlis perkahwinan. Keadaan ini akan membawa kepada kemunculan puak-puak tertentu yang berusaha untuk menyesuaikan agama tersebut dengan zaman dan pemikiran mereka. 233 232 233 Sikh Naujawan Sabha. 232 Penulis tidak bermaksud untuk menghuraikan dengan panjang lebar mengenai adat-adat dalam agama Sikh. kewujudan puak-puak atau kumpulankumpulan tertentu merupakan satu perkara yang lumrah.cit. Kes. adat kematian mempunyai kaitan yang lebih erat dengan Panch Kekaar. kerana tujuan utama penulis adalah untuk membuktikan bahawa Panch Kekaar memang tidak dapat dipisahkan dari kehidupan bermasyarakat di kalangan orang-orang Sikh. serban. Kachera dan Kangha. Ini dapat dilihat dari segi keseragaman dalam pemakaian Panch Kekaar dan juga penggunaan perkataan . Manakala dalam adat menamakan anak dan adat pertunangan. hal.

a.Singh dan Kaur234 di akhir nama mereka. Setiap puak ini mempunyai pendirian dan pandangan mereka yang tersendiri mengenai Panch Kekaar dan agama Sikh. Mengenai perkara ini. Ini bermakna. Jenis-jenis Puak Dalam Agama Sikh dan Pandangan Mereka Terhadap Panch Kekaar 1. Madya Dr. Udasis . Nirankari dan Akalis. 33. orang Sikh yang tidak mempercayai kepada salah satu atau ketiga-tiga perkara ini. Namdhari. pengertian penganut Sikh bermaksud seseorang yang mempercayai kepada satu Tuhan. penulis akan menerangkannya satu persatu dibawah. Sila rujuk hal. 14 Temubual dengan Prof. Nota kaki no. Antara puak yang dimaksudkan ialah puak Udasis. mereka tidak dianggap sebagai penganut agama Sikh yang sejati. terdapat juga beberapa kumpulan dan puak yang menganggap diri mereka sebahagian dari penganut Sikh. Selain dari itu. menerima apa yang disampailan oleh sepuluh orang guru dan menerima kitab suci Guru Granth Sahib sebagai pengganti kepada sepuluh orang guru. 234 235 Maksud perkataan ini telah dijelaskan sebelum ini dalam bab II. Harbindar Jeet Singh. walaupun mereka tidak memenuhi ketiga-tiga kriteria di atas. 235 Walaubagaimanapun.

Op. 69 Tanpa Pengarang. 237 Ia muncul pada zaman Guru Amar Das menjadi Puak ini dapat dikenali dengan pakaian mereka yang berwarna kuning di samping mereka membawa bekas air yang dibuat dari buah labu. Namdhari . hal.Udasis adalah puak yang diasaskan oleh anak sulung Guru Nanak yang bernama Baba Sri Chand. cit. hal. cit. Madya Dr. 1421. 70 2. 102 Temubual dengan Prof. Gobind Singh Mansukhani.240 sembahyang yang biasa dilakukan loleh golongan Khalsa. cit. Volume 12. 16 C. Yahaya. hal. hal. cit. cit. Loehlin. Op.H. The New Encyclopedia Britannica. sebaliknya mereka memendekkan rambut dan mencukur janggut mereka. mereka tidam menyimpan rambut dan janggut sebagaimana yang dianjurkan oleh sepuluh orang guru. hal. Tujuan mereka berpakaian begini adalah untuk mengelakkan diri mereka dari godaan wanita dan keduniaan. C. Mereka merupakan pendakwah Sikh yang bersemangat. Loehlin. Op. mereka tidak mengiktiraf Panch Kekaar yang terdapat dalam agama Sikh yang diamalkan oleh golongan Khalsa. Harbindar Jeet Singh. (Prof). Hj. Op. 241 236 237 238 239 240 241 Mahayudin b. keagamaan mereka banyak Sehingga kini mereka masih mempunyai salsilah keturunan dengan Guru Nanak dan mereka masih menganggap Guru Granth Sahib sebagai kitab suci mereka. 239 Cara sembahyang mereka juga berbeza sedikit dengan Malahan amalan bercampur aduk dengan ajaran agama Hindu. Mereka juga masih beramal dengan sistem kasta dalam kegiatan sosial mereka. Justeru. Op.H. 238 Walaubagaimanapun. 236 guru yang ketiga.

cit. Herritage of Sikh Culture. Op. 53. Walaubagaimanapun. Jullundur City. 1975. kerana mereka memakai serban. C. hal. Mereka ini masih lagi berpegang kepada Panch Kekaar sebagaimana yang diamalkan oleh golongan Khalsa.S. hal. 77. Op. Bhaini. hal.H. 53. Singha. 243 Puak ini dapat dikenali dengan mudah. Pritam Singh Gill. perkampungan yang bernama Pusat gerakan mereka ialah di sebuah berdekatan dengan Ludhiana. 245 242 243 244 245 H. cit. hal. Mini Encyclopedia of Sikhism. Nirankari . Pritam Singh Gill. Golongan ini cuba mengembalikan keyakinan penganut Sikh terhadap para guru dan mereka menolak sistem kasta yang terdapat dalam agama Hindu. 3. jubah dan kalung yang dibuat dari bulu yang berwarna putih. 244 Mereka juga menolak sebarang amalan agama yang salah yang telah meresap masuk ke dalam agama Sikh. 70. pemujaan terhadap sesuatu benda dan melarang penganutnya meminum arak. cit. perbezaan yang ketara di antara mereka dengan Khalsa ialah mereka mempunyai guru-guru mereka yang tersendiri yang berubah-ubah mengikut susunan warisan keluarga. Op. Loehlin.Namdhari merupakan satu kumpulan penganut Sikh yang diperkenalkan oleh Baba Balak Singh (1799 – 1861) 242 dan digerakkan oleh Baba Ram Singh (1815 – 1885). India: New Academic Publishing Co.

(Prof). 722 Pritam Singh Gill. guru-guru mereka. 249 Mereka menyeru dan mengajak para pengikutnya supaya berpegang dengan tradisi yang dibawa oleh Selain dari itu. Madya Dr. 247 Puak ini tidak bersetuju dengan konsep Khalsa dan Panch Kekaar sebagaimana puak Udasis. Akalis Akalis pula merupakan puak yang muncul selepas Perang Dunia I yang berperanan untuk membersih dan mengawal makam dan tempat suci dalam agama Sikh daripada gangguan penjajah British yang menjajah India pada masa itu. cit Temubual dengan Prof. Nirankari ini lebih dianggap sebagai sebuah kumpulan reformasi yang menentang sebarang percubaan untuk menggabungkan agama Sikh dengan agama Hindu. Gerakan ini banyak berpusat di Barat Laut daerah Rawalpindi dan juga Kashmir. 250 246 247 248 249 250 Ibid. puak ini juga tidak menerima kitab suci Guru Granth Sahib sebagai petunjuk dan guru kerana mereka mempunyai seorang lagi guru mereka yang tersendiri. hal.Nirankari yang diasaskan oleh Baba Dayal Das (1783 -1855) merupakam puak yang mempunyai banyak persaingan dengan puak Namdharis iaitu dari segi pemujaan kepada Tuhan satu yang tidak mempunyai bentuk. Mereka menganggap orang Sikh yang terpengaruh dengan Khalsa adalah penganut Sikh yang ortodox dan jumud. cit. 4. Harbindar Jeet Singh. 248 Mereka juga menganggap Tuhan yang disembah itu sebagai roh sahaja dan mereka tidak menyukai upacara-upacara keagamaan. 59 Tanpa Pengarang. Volume 8. cit. Op. mempunyai guruguru yang sentiasa berubah-ubah dan juga penentangan mereka terhadap ajaran agama Hindu. Op. The New Encyclopedia Britannica. 246 Namun begitu. 251 . Gobind Singh Mansukhani. hal. Op.

cit. Pada masa itu. 68 F.Puak ini juga dikenali dengan nama Nihangs dan muncul sebagai kumpulan militan semasa Guru Gobind Singh menjadi guru yang kesepuluh dan ia dipimpin oleh Bhai Man Singh pada tahun 1704 – 1705. hal. Ibid. Mereka juga membawa senjata seperti lembing. hanya Namdhari dan Akalis yang lebih mirip kepada golongan Khalsa dan masih beramal dengan Panch Kekaar. Walaubagaimanapun. Anggota kumpulan ini biasanya memakai jubah biru kehitaman yang labuh sehingga ke bawah buku lali. 252 Dari keempat-empat puak di atas. Walajupun ajaran Guru Nanak menjadi asas dalam agama Sikh. 251 252 C. bukan sahaja tidak mengamalkan Panch Kekaar dalam kehidupan mereka. namun . bahkan mereka menganggap orang Sikh yang masih berpegang dengan perkara tersebut sebagai puak yang jumud dan ortodox. Op. Manakala puak Udasis dan Nirankari. puak ini dianggap sebagai teras ingatan mereka kepada Guru Gobind Singh kepada golongan Khalsa. Loehlin. 71. kerana warna biru kehitaman yang terdapat pada pakaian mereka melambangkan semasa beliau berjaya melepaskan diri dari tentera Moghul di Macchiwara. Kesimpulan Sepanjang kajian dalam bab ini. hal. beliau telah memakai pakaian yang berwarna biru yang biasa dipakai oleh orang Islam yang miskin. pedang dan perisai.H. Serban mereka berwarna biru tua dan kuning serta dilingkungi dengan ‘Chakna’ atau piring besi. penulis dapat membuat kesimpulan bahawa agama Sikh telah mengalami satu proses perkembangan yang cukup lama untuk sampai kepada bentuk dan ajaran yang dianuti oleh para penganut Sikh hari ini.

Ia bukan sahaja melambangkan identiti agama Sikh tetapi lebih dari itu ia mempunyai hubungan dengan konsep ketuhanan yang menjadi intipati kepada agama tersebut. Kachera dan Kirpan merupakan pakaian rasmi golongan Khalsa dan ia menjadi kayu pengukur kepada ketaatan mereka terhadap guru-guru. perayaan.pembaharuan dan perubahan yang berlaku sepanjang pimpinan sembilan orang guru. Ini menggambarkan bahawa agama Sikh adalah agama yang tidak mempunyai satu asas yang kukuh dan tidak mempunyai pendirian yang tersendirii. pantang larang dan sebagainya. upacara pahul telah Ini kerana ketaatan dalam mengamalkan kelima-lima lambang itu secara tidak langsung memperlihatkan . penulis dapat membuat rumusan bahawa pengenalan lambang-lambang agama Sikh atau Panch Kekaar sebagai simbol utama penganut Sikh adalah seiring dengan penubuhan golongan Khalsa oleh Guru Gobind Singh pada 26 Mac 1699. ketaatan mereka kepada perintah Tuhan. kara. Panch Kekaar yang terdiri daripada Kes. telah mengubah kedudukan agama Sikh daripada agama yang hanya tertumpu di Punjab kepada agama yang berkembang ke seluruh dunia. Kalau dari sudut akidah yang merupakan elemen yang terpenting dalam sesebuah agama telah ditiru dan diciplak dari Islam. maka sudah tentu perkara yang sama turut berlaku dalam aspek-aspek yang lain seperti ibadah. Tuhan dan ajaran agama Sikh itu sendiri. Dengan ini. Oleh sebab itu. Dalam bab ini juga. dalam ajaran Guru Nanak kita dapati beliau banyak terpengaruh dengan unsur Islam terutamanya dalam konsep akidah dan ketuhanan yang satu serta konsep persamaan sesama manusia. dapat difahami bahawa Panch Kekaar itu berkait rapat dengan golongan Khalsa dan upacara pahul itu sendiri menjadi titik tolak kepada hubungan di antara kedua-dua perkara ini. Di samping itu juga. Kangha.

Untuk tujuan tersebut. Walaupun golongan ini sering menghadapi penentangan dari Kerajaan Moghul. Selain dari itu.dilakukan sejak anak-anak mereka masih kecil lagi agi memastikan hubungan ini berterusan. adat pertunangan dan adat kematian. penulis dapat membuat kesimpulan bahawa golongan ini mempunyai tiga tujuan asas iaitu untuk membangunkan semangat keberanian dan kepahlawanan. Seperkara lagi yang perlu dirumuskan di sini ialah mengenai hubungan puak-puak (sects) yang terdapat dalam agama Sikh. Golongan Khalsa ini telah dilatih oleh Guru Gobind Singh berorientasikan ketenteraan dan peperangan. setiap ahli Khalsa perlu melalui satu upacara baptis atau pahul dan mereka ini bertanggungjawab menunaikan kewajipan yang telah dibebankan ke atas mereka. Mengenai golongan Khalsa pula. Kriteria yang paling mudah untuk memastikan sama ada mereka itu adalah puak yang sebenar atau sebaliknya ialah melalui . jelas memperlihatkan betapa eratnya hubungan di antara kedua-dua perkara ini. Walaupun satu puak sahaja yang dianggap betul dan bertepatan dengan ajaran Sikh yang sebenar. Di antara kewajipan tersebut ialah mereka perlu mengamalkan Panch Kekaar dalam kehidupan mereka. untuk membalas dendam di atas kematian Guru Arjun dan Gurju Tegh Bahadur yang dihukum bunuh oleh Empayar Moghul dan akhir sekali untuk mengeratkan tali persaudaraan di antara mereka. namun ia berjaya menyatupadukan orang Sikh di bawah satu penyatuan dan membentuk tali persaudaraan yang cukup erat di antara mereka. namun terdapat beberapa puak yang menganggap mereka juga adalah sebahagian daripada penganut agama Sikh. penulis mendapati dalam kehidupan seharian dan adat resam masyarakat Sikh sama ada yang berkaitan dengan adat kelahiran.

Narankari dan Akalis. Mereka ini pula mempunyai pandangan yang berbezabeza mengenai golongan Khalsa dan juga Panch Kekaar. Allah Taala. Puak-puak yang dimaksudkan itu ialah Udasis. agama Sikh tetap dianggap sebagai agama rekaan dan segala ajarannya tidak menepati kehendak .pemakaian Panch Kekaar dan juga penggunaan perkataan Singh dan Kaur di akhir nama mereka. Tidak semua manusia mempunyai kebolehan untuk menghasilkan satu ajaran baru hasil gabungan dari dua agama dan agama baru ini pula mempunyai pengikutnya yang bertaburan di seluruh dunia. Walaubagaimanapun. Namdhari. Rumusan yang terakhir sekali yang menarik perhatian penulis sepanjang kajian dalam bab ini ialah mengenai kemampuan Guru Nanak dan guru-guru selepas beliau mengadaptasikan ajaran Islam dan Hindu sehingga lahirnya agama Sikh ini. Hanya orang yang tertentu sahaja yang mampu berbuat demikian.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful