BANDAR LESTARI

1.0

Definisi Definisi bandar raya lestari, menurut rumusan Persidangan URBAN21 di Berlin pada

Julai 2000, merujuk kepada gagasan untuk meningkatkan kualiti hidup bandar, merangkumi komponen ekologi, budaya, politik, institusi, sosial dan ekonomi tanpa membebankan generasi akan datang. Dengan kata lain, bandar raya lestari merangkumi pemantapan nilai, sifat, dinamisme, kemudahan dan prasarana lestari dari segi penggunaan sumber tenaga, bekalan air dan pelupusan sisa efisien, sistem pengangkutan canggih, rekabentuk bangunan dan prasarana mesra alam dengan dikelilingi kehijauan pelbagai flora dan fauna. Bandaraya lestari juga seharusnya ditunjangi pelbagai aktiviti martabat tinggi dari segi keilmuan, penyegaran minda, penyuburan rohaniah, hubungan sosial dan kegiatan perdagangan.

Objektif Bandar Lestari y Setiap orang berhak untuk mempunyai segala kemudahan tempat tinggal, pembelajaran dan kesihatan diri. y Segala jenis bentuk peluang mahupun penghormatan diri haruslah dinikmati oleh setiap orang, tidak kira apakah bangsanya, warna kulitnya ataupun

kewarganegaraannya. y Untuk mengekalkan kesejahteraan alam sekitar.

pelaksanaan inovatif seperti penggunaan tenaga solar. ekonomi dan persekitaran melalui penambahbaikan kuantitatif yang dibuat dalam keseimbangan persekitaran.y Unt tetap. i ti ng untuk bekerj dan mempunyai pendapatan y Untuk memberi hak kepada sesiapa untuk hidup di dalam persekitaran yang aman dan damai sambil menikmati prasarana yang cukup dan lengkap. dengan tujuan manfaat dari segi sosial. inovasi persekitaran yang mesra alam seperti pembangunan penjimatan tenaga. langkahlangkah biodi ersity atau pemuliharaan habitat. penggunaan tenaga secara efisien dan pengurangan pemanasan global di dalam pembangunan persekitaran. meningkatkan kualiti air dan penurunan kadar kebingitan adalah antara yang diambil kira dalam elemen ini. 3) Perkhidmatan Perbandaran Inisiatif-inisiatif yang menanamkan amalan mengurangkan. Potensi bandar untuk penganugerahan bandar lestari akan dirujuk dan dinilai berdasarkan prestasinya di semua daripada lima kategori berikut persekitaran berkaitan: 1) Persekitan Fizikal Elemen ini berdasarkan sejauh mana perkembangan kepada sekeliling keseimbangan persekitaran untuk kehidupan Bandar yang kondusif. penggunaan semula dan pengitaran semula bahan buangan serta penambahbaikan sistem pengurusan . Konsep Bandar Anugerah Persekitaran Lestari adalah untuk mendorong dan menggalakkan bandar-bandar supaya membawa bersama penyertaan pelbagai sektor dan jabatan. 2) Inisiatif Ekologi Elemen ini merangkumi perlindungan terhadap persekitaran semula jadi. Langkah-langkah seperti meningkatkan kualiti pengudaraan. lorong basikal antaranya dan penggunaan teknologi dan eksperimen baru seperti menggunakan alternatif lain bagi bahan bakar atau pembangunan yang menggunakan bahan persekitaran yang mesra alam. mal pejalan kaki.

mengitar semula. dan menggunakan semula barang-barang yang diambil. Beberapa bandar boleh melaksanakan bayaran bagi pengguna untuk mengendalikan pola pengambilan yang tidak berterusan. amalan dan prosedur yang menyokong sistem pemerintahan yang telus dan saksama. ebuah bandar yang lestari juga perlu untuk memikul hak dan tanggung jawab untuk meningkatkan pola konsumsi. Bandar-bandar lestari boleh menumpukan perhatian terhadap tanggung jawab tersebut melalui penyesuaian polisi.perhubungan awam yang akan diiktiraf. 3. sama ada secara individu atau kerjasama dengan organisasi-organisasi lain. Kriteria-kriteria lain yang berhubung kait dengan elemen ini termasuklah penggunaan air dan bahan-bahan secara efisien. sokongan daripada pihak tempatan dan kelayakan untuk latihan pengurusan persekitaran. Pada dasarnya. Kriteria-kriteria yang berhubung kait dengan elemen ini meliputi perkaitan dan kesan berkomunikasi. 4) Persekitaran Kerajaan Elemen ini mengenal pasti cirri kepimpinan di dalam keseimbangan persekitaran. komunikasi dua arah dengan pihak tempatan. sanitasi dan pengurusan sisa-sisa pepejal. termasuklah sejauh mana untuk isu-isu seperti aduan masyarakat yang perlu ditangani.kriteria yang berkaot rapat dengan elemen ini meliputi penggabungan dasar atau polisi.0 Ci i-ci i B L i Ada beberapa ciri-ciri umum yang harus dimiliki di bandar-bandar lestari. projek-projek pembersihan. iaitu dengan mengurangkan. pihak-pihak yang menjadi sasaran dan keberkesanan mekanisme komunikasi. 5) Pembelajaran dan Kesedaran Elemen ini merangkumi aspek pembelajaran atau komunikasi yang menyumbang kepada pemuliharaan kesedaran orang ramai dan pemahaman mereka tentang isu -isu dan inisiatif persekitaran. . Kriteria. bandar-bandar akan harus menjadi lebih peka akan kesan tentang pola pengambilan mereka terhadap daerah lain dan ekosistem.

Dengan menjadi entiti yang sangat kompleks. bandar boleh dicirikan oleh sejumlah harta yang berbeza. pemahaman yang lebih baik dapat ditagih oleh semua tentang definisi sebuah komuniti yang lestari. Ekonomi. Ini menekankan keperluan untuk perubahan dari sektor-berpusat cara lama dalam melakukan usaha kepada pendekatan baru yang melibatkan penyelarasan dan integrasi masalah persekitaran dan sosial ke dalam semua proses pembangunan. kerajaan menyokong program kelestarian yang memberikan penghargaan untuk terbaik bandar yang lestari. .Dengan menyemak ciri-ciri masyarakat. ada dua bandar yang dilihat dalam mengamalkan pembangunan mesra alam. ekologi dan sosial adalah tiang sebuah bandar lestari. iaitu bandar-bandar di Pulau Pinang dan elangor. Malaysia ke arah Pembandaran Lestari Dalam menghadapi kekurangan sumber daya di seluruh dunia. Harta ini boleh berubah di pelbagai negara dan kawasan geografi. Hal ini mendorong pembangunan bandar yang didasarkan pada kelestarian dan untuk mencipta bandar yang lebih lestari di Malaysia. elain itu. dan kerana itu ia memerlukan pendekatan yang bersepadu. Sektor Perhutanan. ganjaran juga diberikan untuk meningkatkan pembangunan bandar yang lestari. ehingga saat ini. Pada masa yang sama. Di Malaysia. integrasi. 4. setiap orang adalah pengguna dan pembekal maklumat. dan penyertaan sebagai blok bangunan berkunci adalah untuk membantu negara-negara mencapai pembangunan yang diperakui sebagai tali penggantungan. Hal ini menekankan bahawa dalam setiap pembangunan lestari. dengan jelas telah mengenal pasti bahawa maklumat. dalam Agenda 21 (sebuah program yang dijalankan oleh Pertubuhan Bangsa-Bangsa Bersatu). istilah 'lestari' telah menjadi lebih penting daripada dahulu. i. Ianya harus seimbang.0 Pengaplikasian Konsep Pembangunan Mapan dalam Pelbagai Sektor.

Taman Negara. Akta Perhutanan Negara 1984 mengenakan hukuman denda dan penjara ke atas mana-mana individu atau syarikat yang menceboroh kawasan hutan simpan kekal. getah. menanda atau mengambil sumber-sumber yang ada dalam hutan. entang. Misalnya. iaitu hutan perlindungan. Konsep pembangunan lestari boleh diterapkan dalam sektor perhutanan di Malaysia adalah melalui langkah perundangan. media . biakbaik pokok serta sifat dan kepelbagaian penggunaan sumber hutan. Tambahan pula. Yamane. sistematik dan saintifik. sama ada untuk ak tiviti menebang. sama ada media cetak. Kerajaan juga giat dalam melaksanakan usaha penyelidikan dan pembangunan (R&D). Exotic dan Batai di kawasan hutan yang telah dibalak. fiber dan asbestos supaya permintaan terhadap hasil hutan dapat dikurangkan. khususnya berkaitan dengan sivikultur. Pewartaan kawasan hutan simpanan kekal dibahagikan kepada tiga kelas. kitar semula bahan buangan penting untuk menjimatkan pergantungan kepada bahan yang berasaskan sumber hutan atau beralih kepada sumber pengganti seperti plastik. kerajaan boleh melaksanakan kaedah penebangan hutan secara sistematik seperti istem ebaya Malaya (MU ) dan istem Pengurusan Tebangan Memilih ( M ). hutan berhasil dan hutan lipur supaya diuruskan lebih sempurna. Di samping itu. menggelang. penjagaan dan perawatan hutan daripada serangan perosak dan penyakit. Hutan Belum di Perak dan Hutan impan Endau-Rompin di Pahang. memotong. FRIM dan UPM giat menggembangkan bidang R&D di samping menjalankan program latihan perhutanan dan sains perhutanan. elain itu. Keduaduanya membolehkan tumbesaran dan kematangan pokok dengan sempurna bagi menjamin keberterusan pengusahasilan dan pengeluarannya pada masa akan datang. Kempen kesedaran bertujuan memupuk kefahaman yang meluas kepada masyarakat umum tentang peri pentingnya khazanah hutan dipelihara dan dipulihara serta faedahnya kepada generasi akan datang melalui pelbagai sumber media. simen.Malaysia merupakan salah sebuah negara yang terbaik dalam melaksanakan program pengurusan sumber-sumber perhutanannya. perladangan hutan melalui Projek Ladang Hutan Kompensatori (CFPP) dengan menanam spesis pokok kayu keras tropika yang cepat membesar dan matang seperti Acacia Mangium.

memperbaiki amalan pengurusan tapak ladang seperti konsep tebang-bakar ditukar kepada tebang-reput untuk menghasilkan baja organik di samping dapat memelihara alam sekitar. Konsep pembangunan lestari dalam sektor pertanian merupakan pembangunan berterusan yang menggunakan pendekatan untuk mempertingkatkan sumber pertanian dan produktiviti pertanian supaya dapat memenuhi keperluan masa kini dan generasi akan d atang. Antaranya ialah kawalan terhadap amalan pembakaran terbuka di tapak pertanian boleh dilaksanakan melalui Akta Jerebu 1997 yang bertujuan mengawal dan mencegah sebarang aktiviti pembakaran terbuka. ii. Cintailah Hutan Kita dan Hutan Warisan Kita. Di samping itu. amalan pertanian berteres. Tanaman berkontur boleh mengurangkan pergerakkan hakisan larian air permukaan manakala sistem perparitan yang sesuai juga menyediakan laluan air agar tidak melimpah ke . Sektor Pertanian. Contoh kempen ke arah melestarikan sumber perhutanan negara adalah seperti Penghijauan Bumi. Menikmati kemajuan pembangunan pertanian bukan hanya untuk generasi semasa sahaja tetapi berterusan sampai bila-bila masa. agensi pembangunan setempat dan pihak berkuasa tempatan. pertambahan pengeluaran tanaman makanan mestilah dapat menampung keperluan penduduk semasa dan generasi akan datang supaya tidak mengalami krisis kebuluran. elain itu. tanaman berjalur serta membina alur dan sistem perparitan terutamanya di kawasan lereng bukit yang beralun atau berelief curam seperti di Tanah Tinggi Cameron yang ditanam dengan sayur-sayuran. bunga-bungaan dan teh. Tindakan yang boleh diambil adalah denda/kompaun kepada mana-mana individu atau saman/menarik balik lessen perniagaan kepada syarikat yang didapati bersalah. Langkah-langkah yang wajar diambil untuk mengurangkan kesan negatif akibat pembangunan pertanian terhadap alam sekitar adalah meliputi langkah perundangan dan pengurusan yang cekap. Tambahan pula.elektronik. produktiviti dan pendapatan dalam sektor pertanian komersil yang dinikmati kini.

Peralihan kepada teknologi industri yang mersa alam dan tidak mecemarkan alam sekitar penting dalam mengurangkan kadar pencemaran alam sekitar. Dengan ini. Misalnya. Kedua-dua langkah ini bertujuan mengurangkan hakisan permukaan di samping mengekalkan lapisan aras tanah yang subur (top soil). malah menggunakan larutan nutrien. sebaliknya lebih menggunakan tenaga alternatif yang murah dan bersih seperti tenaga solar. pencemaran sungai dan udara. Di samping itu.permukaan. iaitu penguatkuasaan undang-undang. Langkah penguatkuasaan undang-undang yang lebih ketat kepada syarikat yang mencemarkan alam sekitar. Konsep pembangunan lestari boleh dilaksanakan dalam sektor perindustrian Malaysia berdasarkan tiga elemen yang penting. langkah-langkah pemantauan dan kawal-selia yang lebih kerap dan tegas dilakukan oleh Jabatan Alam ekitar (JA ) berdasarkan tandard Kualiti ( Q) yang ditetapkan. Kita seharuslah mengurangkan pergantungan kepada bahan api fosil petroleum. kaedah hidroponik yang bersifat mesra alam bukan sahaja tidak memerlukan tanah dan baja kimia. tenaga gas asli (NGV) dan tenaga . Pihak pengurusan kilang juga diwajibkan menyediakan laporan EIA dari masa ke masa bagi menjamin industrinya sentiasa µmesra alam¶. seperti pembuangan sisa toksid. Akta Kualiti Alam ekitar 1974 memperuntukkan tindakan menggantung atau menarik balik lesen syarikat yang tidak membesihkan persekitaran yang dicemarinya. Sektor Perindustrian. amalan pengurusan alam sekitar industri yang cekap dan berkesan serta kempen kesedaran kepada masyarakat industri. Penggunaan bioteknologi dan peningkatan R&D dalam pertanian mampu mengurangkan pencemaran terhadap alam sekitar. iii. tekanan kepada sumber tanah dapat dikurangkan dan tidak mencemarkan alam sekitar.

iv. tasik atau kolam. membersih dan menjaga sungai melalui aktiviti amal dan sosial dan melaksanakan peraduan kilang yang mesra alam. Jabatan Alam ekitar (JA )sebagai sebuah badan kerajaan yang diberi kuasa untuk mengambil tindakan undang-undang seperti yang diperuntukkan pada Akta Kuantiti Alam ekitar 1974. elain itu. Sumber Air. Ini termasuklah malalui penguatkuasaan undang-undang. Bagi menjamin sumber air di Malaysia sentiasa bersih dan berterusan.hidroelektrik. menarik balik lesen operasi dan penjara ke atas pihak yang dikenalpasti mencemarkan sumber air sama ada pekilang. iaitu pemantauan yang teliti serta tindakan tegas termasuk denda. pengurusan sisa toksid dengan cekap dan berkesan dapat dijayakan dengan setiap kilang mesti menyediakan takungan khas untuk simpanan toksid dan tidak membuangnya ke dalam sungai. menggunakan sistem penapis (filter) di dalam serombong asap supaya konsentrasi bahan pencemar terserak dan tidak terkumpul di dalam atmosfera setempat. Misalnya. pihak pengurusan kilang juga patut menguruskan bahan pencemaran udara dengan lebih sistematik dan saintifik. . maka beberapa langkah patut diambil. elain itu. bengkel pemahaman dan penghayatan alam sekitar di samping bahagian Teknologi dan Pendidikan Alam ekitar di Kementerian ains dan Teknologi. Kempen dijayakan lagi dengan bantuan media massa. pemilik kapal atau individu tertentu. Kempen kesedaran khususnya kepada masyarakat industri penting agar dapat menguruskan alam sekitar dengan bijak dan hidup harmoni dengan alam sekitar. Kempen boleh dilakukan dengan pelbagai cara seperti projek penghijauan persekitaran industri. penternak. tidak menggalakkan CFC dalam industri pencucian dan pelarut tetapi digantikan dengan bahan yang lebih bersih dan mesra alam seperti penggunaan air. Tambahan pula. Justeru bidang R&D dalam konteks pengurusan sisa pepejal haruslah dikembang-luaskan oleh setiap syarikat.

khususnya perlanggaran kapal tangki dapat dibendung. perkongsian teknologi dan maklumat serta penyelarasan undang-undang dan peraturan laut supaya aktiviti pencemaran laut. Kempenkempen boleh dilakukan menerusi media massa. malah juga bertindak sebagai penapis semulajadi yang paling berkesan untuk menjamin air sentiasa bersih dan selamat.0 KE ARAH PEMBANGUNAN LESTARI Prinsip-prinsip local agenda 21 telah di alankan di Kerian dengan 8 diantara 21 local agenda itu ialah: 1. berkongsi kos pemuliharaan perairan. Malaysia. pihak berkuasa tempatan dan jabatan jabatan kerajaan lain dalam semua program Local Agenda 21. kawalan aktiviti penyahhutanan wajar dilakukan di kawasan yang berdekatan dengan kawasan tadahan air. Hutan semula jadi bukan sahaja boleh bertindak sebagai kawasan tadahan untuk memastikan keberterusan sumber air. Hutan di sekitar 10km persegi dari kawasan tadahan merup akan kawasan rezab yang patut dikekalkan. ebagai rakan A EAN. khususnya elat Melaka. Kerjasama serantau juga mampu menjamin bekalan air bersih di samping mengawal pencemaran laut. media cetak atau menganjurkan aktiviti sosial yang melibatkan masyarakat sekitar untuk menghayati kepentingan air.Di samping itu. Indonesia dan ingapura boleh bekerjasama dalam pelbagai aspek seperti rondaan dan pemantauan. Contoh kempen adalah Cintai ungai Kita dan Hargai Air. Penyertaan Dan Ketelusan Melibatkan masyarakat tempatan termasuk swasta. (Anon 2005: 381-399) 5. kerajaan boleh menganjurkan kempen bagi meningkatkan kesedaran masyarakat tentang kepentingan air bersih dan menjaga sumber air sebagai penerus kehidupan. Maklumat tentang program . elain itu.

jantina. taraf sosio-ekonomi atau latar belakang. Usahasama Mewujudkan usahasama dan tanggungjawab bersama antara semua pihak berkepentingan di semua peringkat program Local Agenda 21. 3. 5. Pendekatan Menyeluruh Menangani punca masalah-masalah sosial. Kesaksamaan Memastikan bahawa semua lapisan masyarakat tempatan. tanpa membezakan kaum. 4. 2. umur.Local Agenda 21 dan pembangunan mampan mestilah sentiasa terbuka kepada masyarakat tempatan. keupayaan. ekonomi dan alam sekitar dengan cara yang sepadu dan merangkumi seluruh masyarakat tempatan. 6. Peka Kepada Keupayaan Memastikan bahawa corak hidup dan pembangunan kita adalah mesra alam dan selaras dengan keupayaan alam sekitar. 7. diwakili dalam program Local Agenda 21. Kebertanggungjawaban Memastikan bahawa semua rakan usahasama bertanggungjawab kepada keputusan dan tindakan yang diambil. Mementingkan Masa Hadapan .

seksyen 81 menyatakan tindakan boleh diambil ke atas kilang yang mengeluarkan asap dan menganggu kesihatan serta alam sekitar.Memastikan bahawa kepentingan-kepentingan masa kini dan lebih-lebih lagi masa hadapan diambilkira pada semua peringkat program Local Agenda 21. Akta Perhutanan Negara 1984 .menghalang aktiviti yang menjejaskan ekosistem hutan 5. Akta-akta berkaitan 1. 4. 8. Akta Kerajaan Tempatan 1976. Hasil Yang Nyata Membuahkan hasil yang nyata supaya program Local Agenda 21 dapat dipertingkatkan dan dipastikan berterusan. Akta Kualiti Alam ekitar 1974 -pencemaran udara (seksyen 20) -pencemaran bunyi bising (seksyen 23) -pencemaran tanah (seksyen 24) -pencemaran perairan daratan (seksyen 25) -Pencemaran minyak (seksyen 29) 2. 3. Akta Taman Negara 1980. Akta Perikanan 1985 .seksyen 82 (1) melarang sesiapa melakukan pembakaran dalam hutan simpan.

EIA) 1. Lapangan terbang i. Pihak berkuasa boleh menangguh atau membatalkan sesuatu projek jika tidak menepati kehendak dan syarat yang ditetapkan dalam EIA. EIA satu pendekatan yang meyeluruh/holistik ke arah pengurusan alam sekitar yang melibatkan kawalan dan perancangan sumber jaya agar wujud keseimbangan antara kepentingan projek pembangunan dengan pemeliharaan dan pemuliharaan alam sekitar yang berkualiti. Pembinaan lapangan terbang dalam taman negara . Jabatan Alam ekitar). Oleh itu.Panilaian Impak Alam ekitar (Environmental Impact Assessment. Penilaian ini bertujuan mengelakkan berlakunya kerugian besar khususnya terhadap alam sekitar akibat kesilapan perancangan dan pelaksanaan sesuatu projek pembangunan. Pembangunan estet pertanian 2. maka pemaju mestilah menyediakan laporan EIA yang lengkap untuk diteliti dan diluluskan oleh pihak berkuasa (Ketua Pengarah. Program pertanian yang perlukan penempatan semula > 100 keluarga iii. 2. Contoh projek yang perlukan kelulusan EIA Contoh Aktiviti Kriteria pembangunan yang perlukan laporan 1. kim kemajuan tanah yang melebihi 500 hektar ii. sesuatu projek pembangunan khususnya projek mega yang hendak dijalankan. 3. Lapangan terbang yang mempunyai landasan 2. EIA adalah satu proses pencegahan daripada berlakunya kemerosotan kualiti alam sekitar. 500 meter atau lebih ii. Pertanian i.

Perikanan i. aliran dan pengairan i. Pembinaan empangan dan tasik buatan manusia seluas 200 hektar ii. Pembinaan pelabuhan perikanan ii. Perhutanan i. Pengubahan hutan bukit meliputi 50 hektar atau lebih ii. Pembalakan mengubah kawasan tadahan kepada kegunaan lain iii. Peluasan kawasan pelabuhan melibatkan 50 peratus atau lebih iii. Pemajuan kawasan perumahan meliputi kawasan seluas 50 hektar 8. Kimia ± keluaran melebihi 100 tan metrik/hari ii. aliran kawasan paya. Perumahan i. hutan dara meliputi kawasan seluas 200 hektar iii. Tebus guna tanah i. Projek akuakultur meliputi kawasan 50 hektar atau lebih 6. Petrokimia ± semua saiz . Penebusgunaan kawasan pantai meliputi kawasan seluas 50 hektar 5. Industri i. kim pengairan meliputi 5 000 hektar atau lebih 4. Pembalakan melebihi 500 hektar atau lebih 7.3.

jika kita lihat bandar Shah Alam sendiri sudah mempunyai pelbagai bangunannya yang tersendiri seperti shah .9. Shah Alam mendapat pengiktirfan sebagai bandar lestari disebabkan oleh pembangunannya yang mampu bergerak seiring dalam membantu menjana ekonomi negara ke arah yang lebih kukuh lagi. Infrastruktur i.Sebagai contoh. pembinaan bandar baru. Selain itu. Pelabuhan i. Pembinaan lebuhraya. pembinaan hospital 10. kemudahan dan segala kelengkapan pembangunan telah mencapai tahap yang moden dan membanggakan. Pembinaan pelabuhan contoh bandar lestari i-CITY SHAH ALAM Shah Alam merupakan salah satu antara contoh bandar lestari yang terdapat di Malaysia.

stadium shah alam dan lain-lain. Pla a Low Yat. Seperti yang kita sedia maklum. sesebuah bandar lestari haruslah memenuhi segala kriteria yang perlu sebagai contoh perpustakaan. stesen LRT. Pembangunan yang serba lengkap ini telah membantu bandar Shah Alam digelar sebagai Bandar Lestari. PAVILLION. Ini menunjukkan pembangunan bagi sebuah . Bukit Bintang Pla a dan lain-lain lagi. Tidak jauh pula terletaknya KLCC dan Perpustakaan Negara. Kewujudan kompleks ini telah banyak membantu Kuala Lumpur untuk digelar sebagai bandar lestari. KUALA LUMPUR Bukit Bintang merupakan kawasan bandar yang terletaknya bangunan Pavillion. KUALA LUMPUR Pavillion merupakan antara bangunan atau kompleks membeli belah yang tercanggih di Malaysia. BUKIT BINTANG. lapangan terbang dan segala jenis pembangunan yang moden dan mampu membantu meningkatkan taraf ekonomi malaysia .alam mall. kompleks membeli-belah.

Kuala Lumpur. PERPUSTAKAAN NEGARA. ia terletak di Jalan Tun Ra ak.bandar lestari di mana ke semua pembangunannya terletak di dalam susunan yang strategik dan mempunyai perhubungan antara satu bandar dengan bandar yang lain. Dibina pada 1956. . Pada tah 2000. Perpustakaan Negara Malaysia bertanggungjawab memastikan pembangunan infrastruktur perpustakaan awam di seluruh negara. KUALA LUMPUR Perpustakaan Negara Malaysia (PNM ialah perpustakaan rasmi Malaysia. Seksyen motorway bagi terowong ini dihasilkan bagi mengurangkan kesesakan yang sering mela Kuala Lumpur. KUALA LUMPUR Lebuhraya SMART adalah singkatan kepada Stormwater Management and Road Tunnel merupakan satu projek di bawah kerajaan Persekutuan yang diinisiatif bagi mengatasi masalah banjir kilat yang sering melanda pusat bandar. beberapa projek un pembangunan infrastuktur perpustakaan telah dilaksanakan meliputi Perpustakaan Negara Malaysia dan perpustakaan awam negeri. TEROWONG SMART. Ketua Pengarah PNM ialah Raslin Abu Bakar. nda .

eremban/ g.Jarak bagi laluan kenderaan tersebut adalah sepanjang 3km akan menghubungkan bahagian utara (Jalan ultan Ismail/Pusat Bandar) dan selatan (Lebuhraya KL. . Besi) menerusi struktur terowong bawah tanah dua tingkat.