P. 1
Kertas Kerja (UKM) 2008

Kertas Kerja (UKM) 2008

|Views: 940|Likes:
Published by Ah' Che

More info:

Published by: Ah' Che on Jan 25, 2011
Copyright:Attribution Non-commercial

Availability:

Read on Scribd mobile: iPhone, iPad and Android.
download as DOC, PDF, TXT or read online from Scribd
See more
See less

03/08/2013

pdf

text

original

ANALISIS RESPON PENAWARAN GETAH ASLI DI KALANGAN PEKEBUN KECIL DI SABAH.

Jim Jipun* Remali Yusoff** Dullah Mulok*** ABSTRAK

Kajian ini mengenal pasti faktor utama yang mempengaruhi respon penawaran getah asli di kalangan pekebun kecil di Sabah. Justeru itu, sebuah struktur model respon penawaran getah asli di kalangan pekebun kecil getah di sabah dibentuk dan dianggar dengan menggunakan data tahunan bagi tempoh 1971-2004. Struktur model berkenaan mengandungi tiga persamaan gelagat. Model yang dibentuk bersifat blok rekursif dan dianggar dengan menggunakan Kuasa Dua Terkecil Biasa (OLS) dalam bentuk linear dalam log. Model ini menganalisis faktor-faktor yang mempengaruhi keluasan kawasan baru getah, keluasan kawasan getah matang dan pengeluaran getah asli di kalangan pekebun kecil di Sabah. Hasil kajian menunjukkan faktorfaktor penting yang mempengaruhi keluasan kawasan getah getah ialah harga getah tertangguh tiga tahun, perbelanjaan kerajaan ke atas pembangunan industri getah tertangguh tiga tahun dan bilangan buruh/pekebun kecil tertangguh tiga tahun. Keluasan kawasan getah matang dipengaruhi oleh keluasan kawasan getah matang tertangguh satu tahun dan keluasan kawasan baru getah tertangguh satu tahun. Pengeluaran getah asli dipengaruhi oleh pengeluaran getah asli tertangguh satu tahun, keluasan kawasan getah matang, harga getah dan siri masa proksi kepada perubahan teknologi. Implikasi daripada kajian didapati bahawa memastikan harga getah yang baik, meningkatkan perbelanjaan kerajaan ke atas pembangunan industri getah, penanaman getah secara berskala besar dan penggunaan teknologi pertanian adalah penting bagi mengekalkan dan meningkatkan perkembangan industri getah asli di Sabah. Di samping itu penilaian model juga dilakukan untuk menilai kesesuaian model tersebut antara yang sebenar dengan yang dianggar.
Kata Kunci: (Keluasan Kawasan Baru, Keluasan Kawasan Matang, Pengeluaran, Keanjalan harga dan Keanjalan Harga Silang).
* Jim Jipun ialah Pegawai Penyelidik di Unit Penyelidikan dan Pembangunan Ekonomi, Kumpulan Yayasan Sabah dan Pelajar Sarjana Ekonomi di Sekolah Perniagaan dan Ekonomi, Universiti Malaysia Sabah. ** Remali Yusoff ialah Profesor Madya di Sekolah Perniagaan dan Ekonomi, Universiti Malaysia Sabah. ***Dullah Mulok ialah Pensyarah Ekonomi di Sekolah Perniagaan dan Ekonomi, Universiti Malaysia Sabah.

PENGENALAN

Industri sektor pekebun kecil getah merupakan salah satu kegiatan pertanian yang paling popular dan dinamik di negeri Sabah. Walaupun komoditi getah kurang menguntungkan berbanding komoditi lain seperti kelapa sawit, koko dan kopi tetapi komoditi getah merupakan tanaman yang paling menguntungkan dan mudah dilaksanakan di kalangan pekebun kecil. Ini kerana kos bagi penanaman getah adalah rendah berbanding komoditi komersial lain. Pada tahun 2004,
sumbangannya kepada eksport negeri ialah RM188,693,193. Keluaran getah yang dieksport adalah terdiri daripada getah piawaian Malaysia (SMR) dan getah Speciality (Lembaga Industri Getah Sabah, 2004).

1

053 hektar yang dapat dilaksanakan kerana kekurangan peruntukkan kewangan (peruntukkan kewangan terhad) dan seluas 11. Walau bagaimanapun pada masa ini penanaman getah hanya dijalankan secara kecil-kecilan sahaja (The Institute for Development Studies. Pemprosesan lanjut ini akan mengeluarkan keluaran atau barangan yang bermutu tinggi. keluasan kawasan getah matang sektor pekebun kecil di Sabah didapati telah berkembang daripada hanya seluas 53. Pada masa ini. Model ini dibentuk untuk menganalisis faktor-faktor utama yang mempengaruhi keluasan kawasan baru getah. 2003 dan 2004 iaitu masing-masing mencatatkan jumlah pengeluaran sebanyak 31. Maka terdapat keperluan untuk mengenal pasti variabel-variabel yang berpengaruh supaya langkah-langkah yang wajar dapat dilaksanakan bagi menyelesaikan masalah-masalah yang berlaku dalam sektor ini. keluasan kawasan getah matang dan pengeluaran getah asli di kalangan pekebun kecil dengan harapan model ini dapat digunakan untuk menganalisis permasalahan industri sektor pekebun kecil getah ini.161 hektar permohonan untuk penanaman getah yang diterima daripada para pekebun kecil tetapi hanya seluas 4. mereka menghadapi risiko yang tinggi dalam menyalurkan sesuatu teknologi baru (khususnya teknologi pemprosesan hasil) dengan tiada pengeluaran yang konsisten. 46. 2005c). SPKG telah menyumbangkan sebanyak 95 peratus dari jumlah pengeluaran getah asli negeri Sabah dalam tahun 2003 (Lembaga Industri Getah Sabah. (Lembaga Industri Getah Sabah. Selain itu.25 hektar (Lembaga Industri Getah Sabah.250 hektar pada tahun 1985 kepada 64. jumlah pengeluaran getah asli di kalangan pekebun kecil telah mengalami peningkatan yang agak memberangsangkan pada tahun 2002.73 hektar dan 177.972 hektar pada tahun 1995 dan seterusnya kepada 69. sektor pekebun kecil getah (SPKG) di Sabah telah mengalami berbagai-bagai perubahan. Sabah (IDS). 2 .435 hektar dan meningkat kembali kepada 52.463 tan metrik. Sabah (IDS).953. 1999). Kerajaan mempromosikan keluaran perabot kayu getah yang kini kepentingannya telah meningkat di pasaran dunia (The Institute for Development Studies. 2005b). pengeluaran yang tidak konsisten dan mengalami kekurangan pembekalan getah asli menyebabkan agensi-agensi berkaitan sukar untuk menyalurkan teknologi-teknologi baru untuk meningkatkan pengeluaran. 2005b). Menurut statistik keluasan kawasan getah matang negeri Sabah yang dikeluarkan oleh Lembaga Industri Getah Sabah (LIGS). menurut statistik pengeluaran getah asli negeri Sabah yang dikeluarkan oleh Lembaga Industri Getah Sabah (LIGS). Begitu juga dengan prospek pada masa hadapan. Pada tahun 2005 terdapat seluas 15.Keluaran ini kemudiannya dihantar ke Semenanjung Malaysia untuk kerja pemprosesan seterusnya. kerajaan juga menggalakan penghasilan getah untuk keluaran kayu getah.34 hektar (termasuk getah belum matang) berbanding sektor estet dan ladang swasta. Oleh itu. Kajian ini bertujuan untuk membentuk satu model respon penawaran getah asli di kalangan pekebun kecil di Sabah.263 tan metrik berbanding jumlah pengeluaran pada tahun 2001 (kejatuhan yang mendadak dalam pengeluaran getah asli di kalangan pekebun kecil) yang hanya mencatatkan sebanyak 27. penanaman getah lebih ditumpukan kepada sektor pekebun kecil kerana sektor estet kurang/tidak lagi berminat untuk penanaman getah yang tidak menguntungkan bagi mereka (Lembaga Industri Getah Sabah.108 hektar lagi baki kawasan yang masih belum ditanam dan berpotensi untuk tanaman getah. memandangkan SPKG merupakan salah satu komponen penting dalam sektor pertanian iaitu sebagai penyumbang utama kepada industri getah negeri Sabah.564 tan metrik (Lembaga Industri Getah Sabah. Sejak dari awal pembangunan iaitu sekitar 1940an. 2005b). masing-masing hanya seluas 5. 2003) dengan keluasan 57. 2005b).834 tan metrik dan 68. 1999).937 hektar pada tahun 2002. Kepentingan sumbangan sektor pekebun kecil getah (SPKG) dalam keutuhan ekonomi negeri Sabah memang tidak dapat disangsikan lagi.756.250.47 hektar pada tahun 2004 (Lembaga Industri Getah Sabah. Tetapi keluasan kawasan getah matang ini telah jatuh dengan mendadak pada tahun 2003 iaitu menurun kepada 45. Namun.

Wickens & Greenfield (1973) dan Mohammad Alias (1985a. NPt-i . Model keluasan kawasan baru yang dibina oleh Mohammad Alias (1987) dapat diringkaskan seperti berikut: It = ƒ (NRPt. keluasan cukup umur (matang) dan Output (pengeluaran). ut) At = ƒ (At-1 . OPt-i = Harga komoditi pengganti pada masa t-i lalu. ut) Qt = ƒ (Qt-1 . 1987). OPt = Harga komoditi pengganti pada masa t. 3 (4) . OPt-1 . RPt-i . ut = Variabel rawak. KELUASAN KAWASAN BARU GETAH (1) (2) (3) Spesifikasi model keluasan kawasan baru getah di kalangan pekebun kecil di Sabah adalah berdasarkan kepada model yang dibina oleh Mohammad Alias (1987). OPt = Harga komoditi pengganti pada masa t. Model ini merupakan pengubahsuaian dan pembaikan daripada model-model terdahulu yang dibina oleh Nerlove (1958). OPt . At = Keluasan getah cukup umur (matang) di awal tempoh. NRPt-1 . ut) Di mana. It = Keluasan kawasan baru/stok pohon ditanam pada masa t. 1985b). 1987) mengandungi tiga persamaan iaitu persamaan yang menentukan stok pohon ditanam (kawasan baru). TIME = Siri masa proksi kepada perubahan teknologi. NRPt = Harga getah pada masa t. Qt = Output getah asli pada masa t. Lt = Pengurangan bersih dalam keluasan getah disebabkan oleh kawasan yang ditinggalkan atau ditanam dengan tanaman lain. Persamaan (4) adalah persamaan keluasan kawasan baru getah. TIME .KERANGKA MODEL Persamaan model respon penawaran getah asli bagi kajian ini pada dasarnya berdasarkan kepada model respon penawaran getah asli yang dibina oleh Mohammad Alias (1985. NRPt-i = Harga getah pada masa t-i lalu. ut = Variabel rawak. OPt. NPt-i = Jumlah keluasan tanaman baru yang masih hidup yang dilaksanakan t-i tempoh lalu dan mengeluarkan pada masa t. ut) Di mana. Sub model ini adalah berfungsi kepada variabel harga getah itu sendiri dan variabel eksogen/penerang yang lain. RPt-i = Jumlah keluasan ditanam semula yang masih hidup dilaksanakan t-i tempoh lalu dan mengeluarkan hasil pada masa t. It = Stok pohon ditanam pada masa t. Model Mohammad Alias (1985. Ketiga-tiga persamaan model Mohammad Alias (1985. 1987) dapat diringkaskan seperti berikut: It = ƒ (NRPt . Lt . NRPt = Harga getah pada masa t.

INVt-3 = Perbelanjaan kerajaan ke atas pembangunan industri getah tertangguh tiga tahun. Bagi tujuan dan memudahkan penganggaran. LABOURt-3 = Bilangan buruh/pekebun kecil tertangguh tiga tahun. Persamaan tersebut adalah seperti berikut: Ln NEWAREAt = β 0 + β 1 Ln PRubt-3 + β 2 Ln POilt-3 + β 3 Ln INVt-3 + β 4 Ln LABOURt-3 + ut Di mana. keluasan kawasan baru getah juga dijangka dipengaruhi oleh bilangan buruh/pekebun kecil. 1987). INVt-3 = Perbelanjaan kerajaan ke atas pembangunan industri getah tertangguh tiga tahun. POilt. persamaan (5) di atas juga dapat ditulis dalam bentuk persamaan hubungan log linear. Selain itu. Kesemua variabel penerang ini ditangguhkan sebanyak tiga tahun. Seterusnya. β 3 & β 4 = Parameter dianggar. NEWAREAt = Permintaan penanaman getah pada masa t. Model ini merupakan pengubahsuaian dan pembaikan daripada model-model terdahulu yang dibina oleh Nerlove (1958). ut) Di mana.Berdasarkan kepada pengubahsuaian model dan pendekatan yang dibina oleh Mohammad Alias (1985. INVt. POilt-3 = Harga kelapa sawit tertangguh tiga tahun. ut = Variabel rawak. β 0 = Pintasan regresi. ut = Variabel rawak. NEWAREAt = Keluasan kawasan baru getah pada masa t. maka model keluasan kawasan baru getah bagi kajian ini adalah seperti berikut: NEWAREAt = ƒ (PRubt. KELUASAN KAWASAN GETAH MATANG (5) (6) Spesifikasi model keluasan kawasan getah matang dalam kajian ini adalah berdasarkan kepada model yang dibina oleh Mohammad Alias (1985. PRubt-3 = Harga getah tertangguh tiga tahun. LABOURt. keluasan kawasan baru getah juga dijangka meningkat dengan pertambahan perbelanjaan kerajaan ke atas pembangunan industri getah. PRubt-3 = Harga getah tertangguh tiga tahun. keluasan kawasan baru getah dijangka dipengaruhi oleh harga getah itu sendiri. LABOURt-3 = Bilangan buruh/pekebun kecil tertangguh tiga tahun. Secara ringkas. Kelapa sawit diandaikan pengganti bagi getah dalam persaingan penggunaan tanah serta keanjalan harga silang adalah dijangka positif. 1987). β 1. POilt-3 = Harga kelapa sawit tertangguh tiga tahun. Wickens & 4 . β 2.

NPt-i = Jumlah keluasan tanaman baru yang masih hidup yang dilaksanakan t-i tempoh lalu dan mengeluarkan pada masa t. RPt-i . RPt-i = Jumlah keluasan ditanam semula yang masih hidup dilaksanakan t-i tempoh lalu dan mengeluarkan hasil pada masa t. persamaan (8) di atas juga dapat ditulis dalam bentuk persamaan hubungan log linear. (8) (7) Secara ringkas. ut) Di mana. At-1 = Keluasan getah cukup umur (matang) di awal tempoh. LOSTAREAt) Di mana. Persamaan (7) adalah keluasan kawasan getah cukup umur/matang yang berfungsi terhadap jumlah keluasan tanaman baru getah yang masih hidup dilaksanakan t-i tempoh lalu dan mengeluarkan pada masa t. jumlah keluasan tanaman semula getah yang masih hidup dilaksanakan t-i tempoh lalu dan mengeluarkan pada masa t dan pengurangan bersih dalam keluasan getah disebabkan yang ditinggalkan atau ditanam tanaman lain. Selain itu. Lt . MATAREAt = Keluasan getah matang pada masa t. ut = Variabel rawak. NEWAREAt . Mohammad Alias (1985a. = Keluasan getah matang tertangguh satu tahun. keluasan kawasan getah matang dijangka dipengaruhi oleh jumlah keluasan getah matang tertangguh satu tahun dan keluasan kawasan baru getah tertangguh satu tahun. 1985b). NPt-i . model keluasan kawasan getah matang bagi kajian ini dapat diringkaskan seperti berikut: MATAREAt = ƒ (MATAREAt-1 . = Jumlah keluasan kawasan getah getah yang ditebang untuk ditanam semula getah dan lain-lain tanaman pada masa t. Bagi tujuan dan memudahkan penganggaran. Lt = Pengurangan bersih dalam keluasan getah disebabkan oleh kawasan yang ditinggalkan atau ditanam dengan tanaman lain. Persamaan tersebut adalah seperti berikut:Ln MATAREAt = β 0 + β 1 Ln MATAREAt-1 + β 2 Ln NEWAREAt-i + β 3 Ln LOSTAREAt-i + ut Di mana.Greenfield (1973). keluasan getah matang juga dijangka dipengaruhi jumlah keluasan kawasan getah yang ditebang untuk ditanam semula getah dan lain-lain tanaman pada masa kini. MATAREAt MATAREAt-1 NEWAREAt-1 LOSTAREAt = Keluasan getah matang pada masa t. 5 (9) . Model keluasan kawasan matang yang dibina oleh Mohammad Alias (1987) dapat diringkaskan seperti berikut: At = ƒ (At-1 . = Jumlah keluasan kawasan baru getah tertangguh satu tahun. Berdasarkan kepada pengubahsuaian model dan pendekatan yang dibuat oleh Mohammad Alias (1985. 1987).

(10) Berdasarkan kepada pengubahsuaian model dan pendekatan yang dibina oleh Mohammad Alias (1985. 1975). ut = Variabel rawak. MATAREAt. Persamaan (10) merupakan persamaan pengeluaran/output getah. ut = Variable rawak. TIME. LOSTAREAt = Jumlah keluasan kawasan getah yang ditebang untuk ditanam semula getah dan lain-lain tanaman pada t. NEWAREAt-1 = Jumlah keluasan kawasan baru getah tertangguh satu tahun. TIME = Siri masa proksi kepada perubahan teknologi. Sub model ini berfungsi kepada harga getah pada masa lalu. Prubt. PENGELUARAN GETAH ASLI Spesifikasi model pengeluaran getah asli dalam kajian ini adalah berdasarkan kepada model yang dibina oleh Mohammad Alias (1987). NRPt-i = Harga getah pada masa t-i lalu. ut = Variabel rawak. Secara ringkas. RUBSUPt = Pengeluaran getah asli pada masa t. 1987) adalah seperti berikut: Qt = ƒ (NRPt-i. 1985b). harga kelapa sawit pada masa lalu dan siri masa proksi kepada perubahan teknologi. PRubt = Harga getah pada masa t. Model ini merupakan pengubahsuaian dan pembaikan daripada modelmodel terdahulu yang dibina oleh Nerlove (1958).MATAREAt-1 = Keluasan getah matang tertangguh satu tahun. 1987). MATAREAt = Keluasan kawasan getah matang pada masa t. ut) Di mana. β 0 = Pintasan regresi. Ringkasnya model pengeluaran yang dibina oleh Mohammad Alias (1985. OPt-i = Harga kelapa sawit pada masa t-i lalu. Labys (1973. Qt = Pengeluaran/output getah asli pada masa t. RUBSUPt-1 = Pengeluaran getah asli tertangguh satu tahun. TIME) Di mana. Selain itu. Mohammad Alias (1985a. Wickens dan Greenfield (1973). pengeluaran getah asli pada masa kini dijangka dipengaruhi oleh tingkat pengeluaran getah asli pada satu tahun lepas dan keluasan kawasan getah matang. OPt-i. Tan (1984). Seperti tanaman (11) 6 . β 2 & β 3 = Parameter dianggar. TIME = Siri masa proksi kepada perubahan teknologi. β 1. pengeluaran getah asli juga dijangka ditentukan oleh harga getah semasa. model pengeluaran getah asli bagi kajian ini dapat diringkaskan seperti berikut: RUBSUPt = ƒ (RUBSUPt-1.

Persamaan tersebut adalah seperti berikut: Ln RUBSUPt = β 0 + β 1 Ln RUBSUPt-1 + β 2 Ln PRubt + β 3 Ln MATAREAt + β 4 Ln TIMEt + ut (12) Di mana. TIME = Siri masa proksi kepada perubahan teknologi.866 + 0. Bagi tujuan dan memudahkan penganggaran.244 Ln POilt-3 (2. RUBSUPt = Pengeluaran getah asli pada masa t. Durbin-h & Breusch-Godfrey Serial Correlation LM Test. MATAREAt = Keluasan kawasan getah matang pada masa t.753) (2. kesignifikanan variabel peramal. β 3.273 Ln PRUBt-3 – 1. 334 LM(3) = 0.W). dan statistik Durbin-Watson (D. Selain itu. β 2. disebabkan model struktur yang dibentuk bersifat rekursif maka penganggaran dibuat dengan menggunakan kaedah Kuasa Dua Terkecil Biasa (OLS) dalam bentuk linear dalam log. a. β 0 = Pintasan regresi. persamaan (11) di atas juga dapat ditulis dalam bentuk persamaan hubungan log linear.142 Ln INVt-3 + 0.187) R2 = 0. PRubt = Harga getah pada masa t. RUBSUPt-1 = Pengeluaran getah asli tertangguh satu tahun.233) (0. β 1.158) (3.163 7 (13) .225) ** * + 0.355 Ln LABOURt-3 (1.komoditi lain. R2.954 F = 135. Keluasan Kawasan Baru Getah Keputusan penganggaran bagi model persamaan keluasan kawasan baru getah adalah seperti berikut: * * Ln NEWAREAt = 4. pengeluaran getah asli juga dijangka bergantung kepada kemajuan teknologi (siri masa proksi kepada perubahan teknologi). ut = Variable rawak KEPUTUSAN EMPIRIKAL Pemilihan variabel serta tempoh tangguhan dalam spesifikasi persamaan adalah berdasarkan kepada kombinasi antara kriterion dan variabel peramal yang paling sesuai dengan teori dan ciri-ciri statistik iaitu tanda koefisien yang betul. & β 4 = Parameter dianggar.

27 (β =0. Perbelanjaan kerajaan ke atas pembangunan industri getah tertangguh tiga tahun adalah signifikan pada aras 5 peratus untuk menerangkan perubahan keluasan kawasan baru getah di kalangan pekebun kecil. Persamaan (13) melaporkan keputusan penganggaran bagi persamaan keluasan kawasan baru getah di kalangan pekebun kecil di Sabah dengan menggunakan kaedah Kuasa Dua Terkecil Biasa (OLS) yang dipadankan ke atas data tahunan bagi tempoh 1971-2004.27 peratus dengan andaian faktor-faktor lain tidak berubah.Nota: * Signifikan pada aras 5 peratus ** Signifikan pada aras 10 peratus Angka dalam kurungan adalah nilai t. Bilangan buruh/pekebun kecil tertangguh tiga tahun adalah signifikan pada aras 5 peratus untuk menerangkan perubahan keluasan kawasan baru getah di sektor pekebun kecil.0 peratus peningkatan dalam bilangan buruh/pekebun kecil pada tiga tahun lepas maka keluasan kawasan baru getah akan meningkat sebanyak 0. Anggaran keanjalan bilangan buruh/pekebun kecil tertangguh tiga tahun ialah 0.036 + 1.003).0.0 peratus peningkatan dalam harga getah pada tiga tahun lepas akan menyebabkan keluasan kawasan baru getah getah meningkat sebanyak 0.091).273.723) R2 = 0. Daripada keputusan penganggaran di atas menunjukkan bahawa sebanyak 95.36 peratus dengan andaian faktor-faktor lain tidak berubah.954.940) .002 Ln NEWAREAt-1 (0. p=. perubahan keluasan kawasan baru getah dapat diterangkan oleh perubahan kombinasi antara harga getah tertangguh tiga tahun.14 (β =0.026 Ln LOSTAREAt (-0. p=.355. Anggaran keanjalan keluasan kawasan baru getah tertangguh tiga tahun terhadap perbelanjaan kerajaan ke atas pembangunan industri getah ialah 0. Keluasan Kawasan Getah Matang Keputusan penganggaran bagi model persamaan keluasan getah matang adalah seperti berikut: * * Ln MATAREA = 0. Ini bermakna. setiap 1. setiap 1.4 peratus: R2 = 0. Harga getah tertangguh tiga tahun adalah signifikan pada aras 5 peratus untuk menerangkan perubahan keluasan kawasan baru getah di kalangan pekebun kecil.14 peratus dengan andaian faktor-faktor lain tidak berubah. Anggaran keanjalan keluasan kawasan baru getah terhadap harga getah tertangguh tiga tahun ialah 0.994 8 (14) .36 (β =0. harga kelapa sawit tertangguh tiga tahun. b. Ini bermakna. p=. Ini bermakna.023) (8.038). perbelanjaan kerajaan ke atas pembangunan industri getah tertangguh tiga tahun dan bilangan buruh/pekebun kecil tertangguh tiga tahun.142.466) (2.014 Ln MATAREAt-1 + 0. setiap 1.0 peratus peningkatan dalam perbelanjaan kerajaan ke atas pembangunan industri getah pada tiga tahun lepas maka keluasan kawasan baru getah akan meningkat sebanyak 0.

Ini bermakna.026) (1. setiap 1.332 Nota: * Signifikan pada aras 5 peratus Angka dalam kurungan adalah nilai t. c. Daripada keputusan penganggaran di atas menunjukkan bahawa sebanyak 99. Walau bagaimanapun.861 Ln MATAREAt (-3. keluasan kawasan baru getah tertangguh satu tahun dan keluasan kawasan getah yang ditebang untuk ditanam semula getah dan lain-lain tanaman.3.049 Ln Prub t + 0.177) * ** + 0.10 peratus dengan andaian faktor-faktor lain tidak berubah.040 Ln TIME (2. Keluasan kawasan getah matang tertangguh satu tahun adalah signifikan pada aras 5 peratus untuk menerangkan perubahan keluasan kawasan getah matang di sektor pekebun kecil. nilai anggaran keanjalan keluasan kawasan getah matang terhadap keluasan kawasan getah matang tertangguh satu tahun adalah kurang tepat/sesuai untuk menerangkan tingkat perubahan keluasan kawasan getah matang yang sebenar. Ini bermakna.923) (2. perubahan keluasan kawasan getah matang dapat diterangkan oleh perubahan kombinasi antara keluasan kawasan getah matang tertangguh satu tahun.0 peratus peningkatan dalam keluasan kawasan baru getah pada satu tahun lepas akan menyebabkan keluasan kawasan getah matang meningkat sebanyak 0. Jadual (14) melaporkan keputusan penganggaran bagi persamaan keluasan kawasan getah matang sektor pekebun kecil di Sabah dengan menggunakan kaedah Kuasa Dua Terkecil Biasa (OLS) yang dipadankan ke atas data tahunan bagi tempoh 1971-2004.002 peratus dengan andaian faktor-faktor lain tidak berubah. setiap 1.539) R2 = 0. Pengeluaran Getah Asli Keputusan penganggaran bagi model persamaan permintaan penanaman getah adalah seperti berikut: * * * Ln RUBSUPt = . Anggaran keanjalan keluasan kawasan getah matang terhadap keluasan kawasan baru getah tertangguh satu tahun ialah 0.0 peratus peningkatan dalam keluasan kawasan getah matang pada satu tahun lepas akan menyebabkan keluasan kawasan getah matang meningkat sebanyak 0.002. p=.000] daripada pengeluaran getah asli sebenar pada setiap tahun.083 + 0.104) = 0. Anggaran keanjalan keanjalan keluasan kawasan getah matang terhadap keluasan kawasan getah matang tertangguh satu tahun setelah diselaraskan ialah 0. Nilai keanjalan tersebut perlu diselaraskan. p=.F = 1613.320 Durbin-h = 1.4 peratus: R2 = 0.104 .002 (β =0.006).10 [δ = (1-1.361) (5.369 Ln RUBSUPt-1 + 0.990 9 (15) .994. Keluasan kawasan baru getah tertangguh satu tahun adalah signifikan pada aras 5 peratus untuk menerangkan perubahan keluasan kawasan getah matang di sektor pekebun kecil.

1996.369) = 0. Pindyk & Rubinfeld.0 peratus peningkatan dalam keluasan kawasan getah matang akan menyebabkan pengeluaran getah asli meningkat sebanyak 0..201 Nota: * Signifikan pada aras 5 peratus. KEPUTUSAN SIMULASI Simulasi boleh dilakukan untuk beberapa tujuan seperti mengesahkan sesuatu spesifikasi model. Siri masa proksi kepada perubahan teknologi adalah signifikan pada aras 10 peratus untuk menerangkan perubahan pengeluaran getah asli di sektor pekebun kecil.63 peratus dengan andaian faktor-faktor lain tidak berubah.F = 665. **Signifikan pada aras 10 peratus. analisis dasar dan tujuan peramalan (Yusoff.136). Ini bermakna. Anggaran keanjalan pengeluaran getah asli terhadap harga getah ialah 0.631. 1991). Anggaran keanjalan pengeluaran getah asli terhadap keluasan kawasan getah matang ialah 0. Ini bermakna. Daripada keputusan penganggaran di atas menunjukkan bahawa sebanyak 99 peratus: R2 = 0. Keluasan kawasan getah matang adalah signifikan pada aras 5 peratus untuk menerangkan perubahan pengeluaran getah asli di kalangan pekebun kecil. harga getah (semasa) dan siri masa proksi kepada perubahan teknologi. Oleh itu.05 peratus dengan andaian faktor-faktor lain tidak berubah.86 (β =0.990. Nilai keanjalan tersebut perlu diselaraskan. Ini bermakna.0 peratus peningkatan dalam teknologi akan menyebabkan pengeluaran getah asli meningkat sebanyak 0. setiap 1.0 peratus peningkatan dalam pengeluaran getah asli pada satu tahun lepas akan menyebabkan pengeluaran getah asli meningkat sebanyak 0.025] daripada pengeluaran getah asli sebenar pada setiap tahun. Jadual (15) melaporkan keputusan penganggaran bagi persamaan pengeluaran getah asli sektor pekebun kecil di Sabah dengan menggunakan kaedah Kuasa Dua Terkecil Biasa (OLS) yang dipadankan ke atas data tahunan bagi tempoh 1971-2004. Harga getah (semasa) adalah signifikan pada aras 5 peratus untuk menerangkan perubahan pengeluaran getah asli di kalangan pekebun kecil. Angka dalam kurungan adalah nilai t.63 [δ = (1-0.049. ujian simulasi yang lain boleh 10 .040. p=. setiap 1.04 (β =0. Pengeluaran getah asli tertangguh satu tahun adalah signifikan pada aras 5 peratus untuk menerangkan perubahan pengeluaran getah asli di sektor pekebun kecil. p=. Anggaran keanjalan pengeluaran getah asli terhadap pengeluaran getah asli setelah diselaraskan ialah 0.05 (β =0.0 peratus peningkatan dalam harga getah akan menyebabkan pengeluaran getah asli meningkat sebanyak 0. A. Anggaran keanjalan siri masa proksi kepada perubahan teknologi ialah 0. keluasan kawasan getah matang. nilai anggaran keanjalan pengeluaran getah asli terhadap pengeluaran getah asli tertangguh satu tahun adalah kurang tepat/sesuai untuk menerangkan tingkat perubahan pengeluaran getah asli yang sebenar. Walau bagaimanapun.323 Durbin-h = 0.000).861. setiap 1. p=.86 peratus dengan andaian faktorfaktor lain tidak berubah. Ini bermakna.052). Sekiranya spesifikasi model benar bermakna variabel-variabel yang digunakan dapat mewakili atau menerangkan keadaan sebenar sesuatu kajian. setiap 1. p=. perubahan pengeluaran getah asli dapat diterangkan oleh perubahan kombinasi antara jumlah pengeluaran getah asli tertangguh satu tahun.04 peratus dengan andaian faktor-faktor lain tidak berubah.

419 0. Manakala Theil’s Inequality Coefficient pula ialah mengukur ketepatan peramalan melalui perbandingan di antara nilai simulasi dengan nilai sebenar variabel endogen. Terdapat beberapa kaedah untuk menguji ketepatan sesuatu model yang dibina tetapi kajian ini hanya menggunakan empat kaedah statistik untuk menguji ketepatan model yang dibina sebagai alat peramalan. MAPE = The Mean Absolute Percentage Error. Sekiranya nilai yang diperoleh semakin kecil bererti semakin tepat nilai yang dianggarkan (Yusoff. 1996. Pengesahan model ini adalah sangat penting kerana bagi model yang salah spesifikasi menyebabkan hasil penganggaran dan implikasi dasar yang dibuat tidak konsisten. 1996). Uc = Bahagian daripada ralat disebabkan oleh perbezaan kovarian. Keputusan kajian berhubung dengan ujian RMSE.008 0.dilaksanakan terhadap model tersebut. MAE = The Mean Absolute Error. menunjukkan keupayaan model sebagai penganggar adalah sempurna dan sebaliknya. The Mean Absolute Error (MAE). Kaedah statistik UM dan US ini bertujuan untuk mengukur bahagian daripada kesilapan disebabkan oleh kepincangan dan perbezaan perubahan di antara nilai yang dianggarkan berbanding dengan nilai sebenar. MAE dan MAPE adalah seperti berikut: Jadual 1: Keputusan statistik simulasi.050 0. Keupayaan peramalan dan ketepatan model sempurna bila U = 0 atau apabila nilai simulasi sama dengan nilai sebenar sepenjang tempoh kajian. ianya bertujuan untuk mengukur sisihan nilai dianggar dengan nilai sebenar. Pindyk & Rubinfeld. NEWAREA = Keluasan kawasan baru getah MATAREA = Keluasan kawasan getah matang RUBSUP = Pengeluaran getah asli RMSE = The Root Mean Squared Error.. Kaedah tersebut adalah seperti berikut: i. R. ii. Nilai U berada di antara 0 dan 1. The Mean Absolute Percentage Error (MAPE). Theil’s Inequality Coefficient (U) Bagi kaedah RMSE.021 MAE 0. iv.039 0. MAE dan MAPE..057 0.006 0. US = Bahagian daripada ralat disebabkan oleh perbezaan variasi. R. 1991). iii.150 Di mana. The Root Mean Squared Error (RMSE).015 MAPE 0. Jika U = 0. Persamaan NEWAREA MATAREA RUBSUP RMSE 0. Theil’s Inequality Coefficient dibahagikan kepada tiga kaedah penilaian utama yang dinamakan proportions of inequality seperti berikut: UM = Bahagian daripada ralat disebabkan oleh kepincangan. tidak saksama dan pincang (Yusoff. Sekiranya nilai yang diperoleh semakin kecil iaitu 11 .

997 Di mana.000 0. MAPE. 1996. NEWAREA = Keluasan kawasan getah MATAREA = Keluasan kawasan getah matang RUBSUP = Pengeluaran getah asli U = Theil’s Inequality Coefficient. U statistik dan simulasi garis dasar.988 0. Berdasarkan kepada keputusan simulasi dengan menggunakan kaedah RMSE. Bagi nilai Uc.003 Uc 0. dapatlah dirumuskan bahawa model ekonometrik bagi permintaan penanaman getah.001 UM 0. US = Bahagian daripada ralat disebabkan oleh perbezaan variasi. 1991). MAE.001 0.. R.000 0.000 0.999 0. terdapat juga cara lain yang boleh digunakan bagi menentukan ketepatan model iaitu simulasi kebolehan model untuk menjejaki titik perubahan atau “turning point” dalam data sebenar. keluasan kawasan getah matang dan pengeluaran getah asli yang dibina dalam kajian ini boleh dianggap sebagai suatu model yang sah. Daripada keputusan yang diperoleh menunjukkan dengan jelas bahawa simulasi garis dasar dapat menjejaki nilai-nilai sebenar. 12 . Rajah 2 dan Rajah 3. satu simulasi dinamik telah dilaksanakan bertujuan melihat keupayaan model menjejaki data sejarah seperti yang ditunjukkan dalam Rajah 1. Keputusan kajian berhubung dengan Theil’s Inequality Coefficient atau U statistik adalah seperti berikut: Jadual 2: Keputusan statistik simulasi (U) Persamaan NEWAREA MATAREA RUBSUP U 0. ianya bererti semakin baik model dan semakin tepat nilai yang dianggarkan (Yusoff.000 US 0. Uc = Bahagian daripada ralat disebabkan oleh perbezaan kovarian. Selain itu. Pindyk & Rubinfeld. UM = Bahagian daripada ralat disebabkan oleh kepincangan. ianya bererti model yang digunakan adalah baik atau semakin tepat nilai yang dianggarkan. tepat dan boleh digunakan untuk simulasi dasar yang berkaitan dengan industri getah di Sabah. Berdasarkan data siri masa bagi tempoh 1971-2004.menghampiri kosong atau sama dengan kosong. sekiranya nilai yang diperoleh hampir dengan satu atau bersamaan dengan satu.012 0.003 0.

Rajah 1: Simulasi garis dasar persamaan keluasan kawasan baru getah di kalangan pekebun kecil di Sabah. Hektar 800 00 700 50 700 00 600 50 600 00 500 50 500 00 17 95 18 90 18 95 19 90 19 95 20 00 Tahun MATAREA MATAREAF RS = Sebenar RSF = Dianggar 13 . 1971-2004. Hektar 200 00 100 80 100 60 100 40 100 20 100 00 80 00 17 95 18 90 18 95 19 90 19 95 20 00 Tahun NEWAREA NEWAREAF RS = Sebenar RSF = Dianggar Rajah 2: Simulasi garis dasar persamaan keluasan kawasan getah matang di kalangan pekebun kecil di Sabah. 1971-2004.

keluasan kawasan getah matang dan siri masa proksi kepada perubahan teknologi. harga getah semasa. perbelanjaan kerajaan ke atas pembangunan industri getah tertangguh tiga tahun dan bilangan buruh/pekebun kecil tertangguh tiga tahun. Model yang dibentuk sebagai satu sistem adalah baik. prestasi model ekonometrik yang digunakan dalam kajian ini adalah memuaskan. 500 00 400 50 400 00 300 50 300 00 200 50 200 00 100 50 17 95 18 90 18 95 RUBSUP 19 90 19 95 RUBSUPF 20 00 Tan Metrik Tahun RS = Sebenar RSF = Dianggar RUMUSAN DAN IMPLIKASI DASAR Secara keseluruhannya. Pengeluaran getah asli di kalangan pekebun kecil di Sabah dapat diterangkan secara signifikan oleh tingkat pengeluaran getah asli tertangguh satu tahun. Nilai keanjalan keluasan kawasan baru getah dan pengeluaran getah asli terhadap harga getah ialah masing-masing sebanyak 0. Nilai keanjalan keluasan kawasan baru getah terhadap perbelanjaan kerajaan ke atas pembangunan industri getah tertangguh tiga tahun ialah 0.27 (harga tertangguh tiga tahun) dan 0. Oleh itu.05. Oleh itu. Keluasan kawasan baru getah di kalangan pekebun kecil di Sabah adalah diterangkan dengan signifikan oleh harga getah tertangguh tiga tahun. adalah mustahak untuk mengawal harga getah di Sabah agar tidak turun dengan terlalu rendah.Rajah 3: Simulasi garis dasar persamaan pengeluaran getah asli di kalangan pekebun kecil di Sabah.14. Nilai keanjalan yang agak tinggi 14 . Ini menunjukkan bahawa para pekebun kecil akan mengambil kira pada perubahan harga getah dalam membuat keputusan untuk menambah keluasan kawasan getah dan menoreh getah. Harga getah yang baik menggalakkan para pekebun kecil akan terus setia dan bergiat aktif dalam aktiviti penanaman getah. model tersebut dapat digunakan sebagai alat untuk menganalisis kesan perubahan dalam industri sektor pekebun kecil getah di Sabah. 1971-2004. Keluasan kawasan getah matang di kalangan pekebun kecil di Sabah boleh diterangkan dengan signifikan oleh keluasan kawasan getah matang tertangguh satu tahun dan keluasan kawasan baru getah tertangguh satu tahun.

Selain itu. penggunaan klon lateks balak dan pemendekan tempoh matang adalah penting untuk meningkatkan pengeluaran/output serta produktiviti setiap unit kebun getah. Nilai keanjalan pengeluaran getah asli terhadap siri masa proksi kepada perubahan teknologi ialah 0. Ini bertujuan untuk mengekalkan atau menambah jumlah stok pohon-pohon getah matang pada masa hadapan. Preceedings RRIM Rubber Growers’ Conference 1987: 371-383. Oleh itu. Kaedah Penyelidikan Sosioekonomi. Oleh itu. disarankan agar dasar menggalakkan penyaluran dan penggunaan teknologi khususnya teknologi pengeluaran di kalangan para pekebun getah di Sabah haruslah dipergiatkan. Pemindahan dan penggunaan teknologi moden terutama sekali alat-alat yang menjimatkan keperluan tenaga pekerja seperti Sistem Torehan Intensiti Rendah (LITS).1986. Oleh itu.. Edisi Kedua.86. 1987. A New Outlook for Malaysian Smallholders in The Light of Problems Faced by Natural Rubber as The Main Crop. penglibatan dan usaha bersungguh-sungguh daripada para pekebun kecil juga adalah amat mustahak bagi tujuan ini.ini menunjukkan bahawa para pekebun kecil di Sabah masih lagi bergantung kepada bantuan kerajaan (Lembaga Industri Getah Sabah) dalam membuat keputusan untuk menanam atau menambah keluasan getah mereka. Nilai keanjalan yang tinggi ini menunjukkan bahawa keluasan kawasan getah matang memberi sumbangan yang sangat penting kepada tingkat pengeluaran getah asli di kalangan pekebun kecil di Sabah. para penggubalan polisi.04. saiz kebun getah yang besar juga akan meningkatkan hasil keluaran getah di ladang seterusnya kepada peningkatan pendapatan di kalangan para pekebun kecil getah. A Case Study of Group Approach to Rubber Replanting in Lenga. Nilai keanjalan yang agak rendah ini menunjukkan bahawa kemajuan dan penggunaan teknologi khususnya teknologi pengeluaran masih lagi rendah di kalangan pekebun kecil getah di Sabah. 2002. Kuala Lumpur: Dewan Bahasa dan Pustaka. Johore. et al. Selain itu. Aliasak Ambia. PENUTUP Kesimpulannya. 15 . Nilai keanjalan pengeluaran getah asli terhadap keluasan kawasan getah matang ialah 0. perancangan dan pemantauan industri yang berkaitan dengan getah haruslah membuat perancangan yang teliti dan sistematik untuk memastikan nasib industri getah khususnya sektor pekebun kecil di Sabah akan terus terjamin dan terbela serta mencapai kestabilan dalam ekonomi sejajar dengan kegiatan-kegiatan ekonomi yang lain. BIBLIOGRAFI Ahmad Mahdzan Ayob. Muar. disarankan agar dasar menggalakkan penanaman getah secara bersekala besar dilaksanakan. disarankan agar belanjawan atau perbelanjaan kewangan yang diperuntukkan oleh kerajaan ke atas pembangunan industri getah di Sabah haruslah dipertingkatkan bagi menggalakkan para pekebun kecil untuk terus bergiat aktif dalam aktiviti penanaman getah. Proceegings of the Seminar on Progress and Development of Rubber Smallholders 1986: 131-139. Ahmad Mahidin Ulong Shaban.

Forth Edition. pp.795-805. & Kirkpatrick. Essays in Econometrics: Collected Papers of Clive W. M. 2006. Doll. 1979. 1992. W. United States Military Academy. 83(2): 272-285. J. 1973. Basic Econometrics. London. Methodology and Forecasting. D. N. Buku Dua. C... W.. C. 1988. An analysis of Supply Response.. A. Kuala Lumpur: OUP Draf Sabah Rubber Fund Board 1975 Estimates. G. Dowling. C. Barlow. 2001. 1993): 187-196. The Malaysian Journal of Agricultural Economics (9): 47-58. P. Drabble. 1994. Elnagheeb. Granjer. J. N. Kaedah dan Statistik Penyelidikan: Asas Statistik Penyelidikan. J. Rubber in Malaysia 1876-1922... American Journal of Agricultural Economics. Southern Economic Journal. H. W. Greene. 1978. R. Accountig and Business Studies. Nonlinearity. McGraw-Hill. Ohio: Grid Inc.Au. Gujerati. Third Edition. Berry.H. Chua Yan Piaw. Jurnal Ekonomi Malaysia 18: 3-25. The Natural Rubber Industry: Its Development Technology and Economy in Malaysia.P. Econometric Analysis. Gaynor. Dynamic Supply Response and Welfare Effects of Technological Change on Perennial Crops: The Case of Cocoa in Malaysia. Supply Response Analysis of Palm Oil in Malaysia 1961-1985. 2001. 2000. S. J. & Florkowski. Basri Abdul Talib. Theory With Application. Seasonality. Florida State University: Sage Publications... Introduction To Time-Series Modelling and Forcasting In Business and Economics. New York: Prentice Hall. 2002. 2001. Kuala Lumpur: Mc Graw Hill. Fourth Edition. E. Gotsch. K. Export Demand and Stocks for Malaysian Palm Oil. Cambridge University Press. Journal Agricultural and Applied Economics 25 (July. H.. & Boyd. 1993. Barrow. 16 . Statistics for Economics. & Frank Orazen.. Volume 1: Spectral Analysis. West Point: McGraw Hill. The Supply Response of Rubber in Thailand. 1978. vol. Eric Ghysels et al. Kuala Lumpur: OUP. M.. Understanding Regression Assumptions. Production Economics. 1993. Prentice Hall. D. Modeling Perennial Crop Supply: An Illustration from the Pecan Industry.

Mansor Jusoh & Abdul Hamid Jaafar. Jabatan Perangkaan Malaysia. et al. Lembaga Industri Getah Sabah. T.. Second edition. Jabatan Perangkaan Malaysia. Jabatan Perangkaan Malaysia. Using Eviews for Undergraduate Econometrics. Hoboken: John Wiley & Sons.C. W. Rubber Research Institute. W. Productivity and Sources of Growth Malaysian Agriculture. Mad Nasir Shamsudin et al. Mad Nasir Shamsudin. 1973.K. Nota Teknikal Ringkasan Perangkaan Getah Bulanan. 2005. et al. Inc.. A Market Model for Malaysian Palm Oil Industry. A Short Note on Forecasting Natural Rubber Prices Using a Marma Model. N. S. Lembaga Getah Malaysia. N. Health and Company.Gujerati. Lim. 2005c: IOD. Laby’s. Estimation and Simulation. Essential of Econometrics. Massachusetts: D. The Malaysian Journal of Agricultural Economics (9): 59-68. Monograf. Kuala Lumpur. Economic Statistics and Econometrics. 1990. Hill. Third Edition. The Malaysian Journal of Agricultural Economics (11): 81-102. Malaysian Palm Oil Board. C. Jurnal Ekonomi Malaysia 28. Pertanian Ibtegrasi Berasaskan Getah.. 2001. LGM Recommendations 2003. Lembaga Getah Malaysia. D. R. 2005. 1968. Donnelley and Sons Company. Basic Econometrics. 2003. 17 . Boston: MC Graw Hill.. Supply Response of Malaysian Plam Oil Producers: Impact of Interest Rate Veriations. Dynamics Commodity Model: Specifications. Monograf. The Malaysian Journal of Agricultural Economics (6): 34-47. 2003. 2003. 2005b: Nota Taklimat Semasa Lawatan Rasmi Menteri pertanian dan Industri Makanan Negeri Sabah. 2003. Gujerati. Fourth edition. Gerak Balas Penawaran Industri Lada Malaysia. 1971. Mad Nasir Shamsudin. Buku Maklumat Getah Sabah 1971. Ekonomi Malaysia Sepintas Lalu. Lembaga Industri Getah Sabah.. 1999. Mirer. D. Datuk Haji Abdul Rahim Ismail pada 11 Julai 2005. YB. New York: R. 1960-1986. Natural Rubber Conference. 1995.C. London: Prentice Hall. Second Edition. Analysis of smallholders Rubber marketing in West Malaysia. 1989. 1994. Lexingrton.C. 1992. Mohammad Alias & Tuck Cheong Tang.

Kuala Lumpur: 555-577. Some Aspects of the Economics of Smollholding Rubber in Sri Lanka. 1988a. Remali Yusoff. Jurnal Ekonomi Malaysia 12: 5-39 Mohammad Alias. Universiti Malaysia Sabah. Preceedings of the International Conference 1985. Kuala Lumpur: 84-103. Universiti Kebangsaan Malaysia. 1987. Analisis Ekonomi Ke Atas Penawaran dan Permintaan Biji Koko Di Malaysia. Asas Pembenaan Model Ekonometrik dan Unjuran Industri Koko Di Malaysia. 1999a. Proceedings of the International Rubber Conference 1985. et al. Singapore: McGRAW-HILL. Paper persented at Fourth Economic Meeting MIER. Anuar Md. Ekonometrik: Teori dan Gunaan. 18 . 1985. Nichoson. Mohd. Ariff Hussein. Kaedah Penyelidikan Gunaan Dalam Bidang Ekonomi. 1991. 1996.. Kuala Lumpur: Dewan Bahasa dan Pustaka.. Mohammad Alias. Remali Yusoff. Peries. & Rubinfeld. Kuala Lumpur. Remali Yusoff. S. R. 1999b. 1988. Universiti Malaysia Sabah. et al. 1990. W. Jurnal Ekonomi Malaysia 18: 3-25. O. Econometric Models and Economic Forecasts. 1999c. Response of Hevea brasiliensis to Fertilisers in south India. A Structural Model of The Estate Sector of the Malaysian Natural Rubber Industry.. Remali Yusoff. Kuala Lumpur: Dewan Bahasa dan Pustaka. Amin. Analisis Ekonometrik Industri Minyak Kelapa Sawit Di Sabah. Orlando. The Dryden Press. Anuar Md. Analisis Penawaran dan Permintaan Barangan Utama. I. Analisis Penawaran dan Permintaan Barangan Utama. 1986. 1989. Kuala Lumpur: 385-407. Third Edition. Pendyck. Mohd. Teori Ekonometrik. Mohd. Analisis Ekonomi Ke Atas Penawaran dan Permintaan Biji Koko Di Malaysia. Pembinaan dan pemilihan Model Respon Penawaran Pengeluar Getah Asli. D. Mohammad Alias et al. 1985. 1991. A model of Malaysia Agricultural Sector: Preliminary Result. Supply Response In The Natural Rubber Industry. Kuala Lumpur: Dewan Bahasa dan Pustaka. Preceedings of the International Conference 1985. L. K. Florida. Amin. Punnoose. Universiti Malaysia Sabah. S.. Analisis Penawaran dan Permintaan Barangan Utama.Mohammad Alias. Microeconomi Theory: Basic Principles and Extensions. 1988b. Tesis Sarjana Ekonomi.

F & Monge. Smith. Williams. McGraw-Hill. Command and Programming Reference.. Rudaheranwa. User Guide. et al. Supply Response and Market Developments of Natural Rubber. Proceegings of the Seminar on Progress and Development of Rubber Smallholders 1986: 115-129.2004.. 1988. P.Remali Yusoff et al. 1-32. Borneo Review 9(1): 67-86. Supply Response of Selected Export Comodities in Uganda. 2005. R. Wickens. N. The Rubber Fund Board of North Borneo. Eviews 5. Eviews 5. 19 . The Econometrics of Agricultural Supply: An Application to the World Cofee Market. P. Fifth Edition. PAPU Research Series. Burger.. 1973. 2001. & C. Econometrica (5): 433-439.. ______. & Greenfield. 1986. S. Econometrics. P. J. J. New York: Harcout Collage. Pp.. Reasoning with Statistcs: How to Read Quantative Research.2004.. Boston. 2003. Supply and Demand Model of the Malaysian Cocoa Industry. H. Schmidt. M. 1960: Annual Report 1960. ______.

You're Reading a Free Preview

Download
scribd
/*********** DO NOT ALTER ANYTHING BELOW THIS LINE ! ************/ var s_code=s.t();if(s_code)document.write(s_code)//-->