Pengenalan Tidak dapat dinafikan bahawa bidang semantik dan pragmatik merupakan salah satu bidang yang penting

apabila kita berbahasa. Secara mudahnya, semantik merupakan bidang yang mengkaji makna manakala, pragmatik pula merupakan kajian bagaimana bahasa digunakan dalam konteks tertentu supaya ujaran dapat difahami. Kedua-dua bidang ini saling berhubungan antara satu sama lain. Pemahaman terhadap bidang tersebut banyak membantu kita untuk memahami makna setiap perkataan atau ayat yang diujarkan. Hal ini demikian kerana semua perkataan di dunia ini mempunyai maknanya yang tersendiri. Perkara yang membezakan setiap kata ini ialah bergantung kepada cara kita memberi makna kepada setiap kata tersebut. Dalam hal ini, penggunaan sesuatu kata banyak dipengaruhi oleh unsur-unsur tertentu seperti faktor kebudayaan, taraf, konteks, emosi dan sebagainya. Sinonim merupakan salah satu unsur yang boleh dikaitkan bagi melihat hubungan antara makna. Walaupun sinonim dapat difahami dengan bahasa yang mudah, namun kebanyakan kita tidak mendalami tentang unsur sinonim ini dengan sebaiknya. Makna di sebalik sinonim perlu diperhalusi kerana aspek ini banyak membantu penutur Bahasa Melayu untuk menggunakannya mengikut konteks yang sesuai.

Definisi Sinonim Secara sejarahnya, kata sinonim berasal daripada bahasa Yunani kuno iaitu onama yang bererti ‘nama’ dan syn yang bererti ‘dengan’. Berdasarkan sejarah ini, Abd Chaer (1995:82) telah mendefinisikan sinonim sebagai nama lain untuk benda atau hal yang sama. Beliau turut menjelaskan bahawa hubungan makna antara dua kata yang bersinonim adalah bersifat dua hala. Pendapat yang sama juga turut dikemukakan oleh Mansoer Pateda (1995:176) yang menjelaskan bahawa istilah sinonim menunjukkan adanya kesamaan makna antara bentuk yang berbeza dan lazimnnya berlaku ke arah dua pihak. Sekiranya A bersinonim dengan B, maka B selalunya akan bersinonim pula

1

beliau tidak menghuraikannya sebagai batasan definisi sinonim sebaliknya lebih dilihat sebagai bentuk-bentuk sinonim dalam Bahasa Indonesia yang bukan sahaja terikat dalam bentuk kata dengan kata tetapi juga dalam bentuk lain. Pertama ialah batasan kata-kata dengan acuan ekstra linguistik yang sama misalnya. Batasan ketiga ialah batasan kata yang dapat berperanan dalam konteks ayat yang sama contohnya seperti ayat kami berupaya agar pembangunan berjalan terus dan kami berusaha agar pembangunan berjalan terus. 2 . Walau bagaimanapun. Batasan yang dikemukakan oleh Abdullah Yusof ini dilihat mempunyai persamaan dengan huraian yang dikemukakan oleh Abdul Chaer (1995:87). Di samping itu. bagi perkataan mati dan mampus dan sikat dan sisir. berlaku penggunaan urutan kata yang lebih sama maknanya. Dalam hal ini. Menurut Abdullah Yusof et al. Perkara ini sebenarnya tidak berlaku walaupun secara umumnya kebanyakan penutur Bahasa Melayu menganggapnya begitu. Maksud ‘sama makna’ yang dinyatakan beliau ini tidak semestinya merujuk kepada perkataan yang mempunyai makna yang sama sepenuhnya. Oleh hal yang demikian. tidak mungkin berlaku persamaan makna secara sempurna. Hubungan inilah yang dilihat sebagai hubungan dua hala antara dua kata yang bersinonim. Kedua merupakan batasan kata yang mengandungi makna yang sama seperti memberitahu dan menyampaikan dan menghembus dan meniup. Dalam memberikan huraian tentang sinonim. Abdullah Hassan (2006:227) pula mendefinisikannya sebagai kata yang merujuk kepada fenomena bahasa apabila ada perkataan-perkataan yang mempunyai makna yang sama.dengan A. beliau turut mengemukakan tiga batasan sebelum istilah sinonim didefinisikan. Biarpun maknanya sama tetapi masih wujud perbezaan apabila dihubungkan dengan pemakaian kata tersebut. (2009:82) sinonim merupakan ungkapan yang mempunyai makna yang lebih kurang sama dan hampir serupa dengan perkataan yang lain.

Hal ini kerana setiap kata mempunyai makna atau nuansa makna yang berlainan walaupun terdapat persamaan makna antara satu kata dengan kata lain. kata meninggal dunia dan tutup usia. sinonim sebenarnya tidak diakui atau tidak wujud. Abdullah Yusof dilihat tidak pula menyebut huraian tersebut secara terus seperti Abdul Chaer yang menghuraikan secara terus bentuk-bentuk sinonim seperti bentuk kata. Daripada huraian tersebut juga kita dapat memahami tentang bentuk-bentuk sinonim yang bukan sahaja terdiri daripada unsur kata sahaja malahan boleh diwakili dalam bentuk ayat. buruk dan jelek. Oleh kerana wujudnya persamaan di antara beberapa kata. tidak boleh tidak dan harus. Terdapat juga sinonim antara frasa dengan frasa contohnya antara ayah ibu dengan orang tua dan meninggal dunia dengan kembali ke rahmatullah. Berdasarkan pendapat di atas. terdapat juga sinonim antara ayat dengan ayat seperti ‘adik menendang bola’ dengan ‘bola ditendang oleh adik’. Selain itu. Abdullah Yusof memperincikan batasan sinonim dengan istilah seperti kata-kata acuan ekstra linguistik. maka persamaan inilah yang menyebabkan konsep sinonim diterima umum. Definisi sinonim juga turut dijelaskan oleh Gorys Keraf (1986:34) yang menghuraikan sinonim sebagai telaah mengenai bermacam-macam kata yang memiliki makna yang sama atau keadaan di mana dua kata atau lebih memiliki makna yang sama. 3 . kata yang mengandungi makna yang sama dan juga kata yang dapat berperanan dalam konteks ayat yang sama. terdapat persamaan dalam huraian yang dikemukakan oleh kedua-dua ahli bahasa ini.Beliau mengemukakan lima bentuk sinonim iaitu sinonim antara morfem (bebas) dengan morfem (terikat) contohnya dia dan –nya dalam ayat seperti minta bantuan dia dan minta bantuannya. bunga dan puspa. Contohnya. Beliau turut berpendapat bahawa dalam ilmu bahasa. Seterusnya ialah sinonim antara kata dengan kata seperti perkataan mati dan meninggal. Kedua ayat ini dianggap bersinonim walaupun ayat pertama merupakan ayat aktif dan ayat kedua merupakan ayat pasif. frasa dan juga ayat. Walau bagaimanapun. Bentuk ketiga pula ialah sinonim antara kata dengan frasa.

pertindihan antara bulatan A dan B inilah yang menjelaskan konsep sinonim dan bukannya kemasukan sepenuhnya bulatan B ke dalam bulatan A. Dalam hal ini. Seperti yang dihuraikan oleh Assmah Osman (2000:124). pengertian yang lebih tepat untuk sinonim ialah pertindihan dan bukannya kemasukkan sepenuhnya. menurut Yeop Johari Yaakob (1985:18). kita dapat memahami bahawa kata sinonim yang digunakan seharusnya terdiri daripada kata yang sering digunakan dalam kehidupan seharian. tanggapan am yang menyatakan semua perkataan yang bersifat sinonim boleh bertukar ganti dalam semua konteks adalah kurang tepat. Jawapan yang baik mungkin dalam bentuk sinonim. Hal ini bagi memastikan setiap kata yang bersinonim itu memiliki unsur persamaan yang mudah untuk difahami. namun konsep ‘sama’ itu tidaklah pula merujuk kepada kata yang seratus peratus sama. Walaupun sinonim dianggap sebagai kata yang mempunyai makna yang sama atau serupa. Berdasarkan pendapat beliau.Di samping itu. Berdasarkan gambaran tersebut. Jelasnya. kita boleh menggunakan kata sinonim atau ungkapan yang menerangkan maksudnya. tetapi sinonim itu hendaklah kata yang sering digunakan dalam percakapan sehari-hari dan tidak dianggap sebagai kata yang lebih sukar. Konsep Sinonim Dalam membicarakan soal sinonim ini. dalam memberikan makna bagi sepatah kata. kebanyakan ahli bahasa dilihat sependapat dalam memperkatakan tentang aspek kesamaan makna dalam sinonim. beliau membuat perbandingan dengan gambaran dua bulatan iaitu bulatan A dan bulatan B. A B Rajah 1: Hubungan Sinonim 4 .

Walau bagaimanapun. Abdullah Yusof et al. kebanyakan kata-kata yang bersinonim mempunyai persamaan erti yang bukan total. Oleh hal yang demikian. (2009:82) menjelaskan bahawa sinonim mempunyai ciri menjadi pengganti kepada perkataan yang bersinonim dengannya. Oleh sebab itu. dalam penggunaan sinonim kita dapat memahami bahawa pemilihan kata amat penting untuk mendapatkan makna yang tepat dan sesuai agar tidak menimbulkan kejanggalan ayat yang diujarkan.Begitu juga pendapat yang dikemukakan oleh Mohd Shariff Marikan (1984:492495) yang menjelaskan bahawa tidak semua sinonim dapat saling menggantikan dalam semua konteks tanpa sedikit sebanyak merubah pengertiannya. Justeru. Walaupun pasangan kereta dan motokar dikatakan mempunyai sama makna. Kata cangkat boleh menggantikan kata cetek dalam ayat air sungai itu cetek. Pendapat yang sama turut dikemukakan oleh Abdullah Hassan (2006:227) yang menjelaskan bahawa konsep ‘sama makna’ bukanlah bererti perkataan-perkataan yang mempunyai makna yang sama seluruhnya. pemilihan kata menjadi rumit. tetapi tidak dalam ayat pengetahuannya cetek. Sinonim yang maknanya benar-benar sama akan dapat bertukar ganti dalam konteks yang sama dan dinamakan sinonim total. Walau 5 . makna kereta dan motokar adalah sama dan dianggap bersinonim. Kita boleh mengungkapkan ungkapan kereta lembu tetapi tidak boleh membentuk ungkapan motokar lembu. Dalam hal ini mungkin ada sinonim yang sama sekali tidak boleh menggantikan kata yang lain dalam konteks tertentu. Tidak dinafikan terdapat perkataan-perkataan yang sama makna apabila digunakan. Sebagai contoh. beliau berpendapat bahawa kebanyakan kata yang ditemui adalah kata yang mempunyai ‘persamaan’ erti dengan kata yang lain. tetapi sebenarnya tidaklah sepenuhnya. Pendapat beliau ini dapat difahami berdasarkan contoh kata cangkat dan cetek yang telah dikemukakan di atas. Beliau telah mengemukakan contoh perkataan cangkat. Dua kata yang mempunyai ‘kesamaan’ erti agak sukar ditemui. Konsep ‘sama makna’ juga dibincangkan oleh Keris Mas (1988:37) yang menjelaskan bahawa kata-kata yang bersinonim sebenarnya jarang mempunyai makna yang benar-benar sama. Selain itu. Hal ini kerana perkataan kereta dan motokar tidaklah sama sepenuhnya.

Tidak mungkin kata ibu sawat bertukar ganti dengan kata emak sawat. Jenis-Jenis Sinonim Jika diperhalusi. undang. Dalam hal ini. Kata emak tidak sesuai digunakan dalam ungkapan emak sawat walaupun pada dasarnya kedua-dua kata ini bersinonim. sinonim berdasarkan konteks. perempuan dan sebagainya. Berdasarkan huraian dan pendapat ahli bahasa di atas. Jenis-jenis sinonim ini boleh dikenal pasti jika kita menguasai dan memahami dengan sebaiknya konsep sinonim. kita juga boleh memahami konsep kesamaan sinonim ini dengan merujuk beberapa perkataan lain dalam Bahasa Melayu seperti perkataan ibu. terdapat pelbagai jenis sinonim dalam Bahasa Melayu. Walaupun istilah yang digunakan kedua-dua ahli bahasa ini berbeza. Masih terdapat perbezaan antara dua kata walaupun digolongkan dalam unsur sinonim. Mengambil contoh perkataan ibu misalnya. kata ini tidak boleh bertukar ganti dalam semua konteks. namun perkara 6 . walaupun kata ini dianggap bersinonim dengan kata emak namun. sinonim berdasarkan laras sosial dan juga sinonim berdasarkan kolokasi. Walau bagaimanapun. Menurut Abdullah Hassan (2006:227) terdapat pelbagai jenis sinonim seperti sinonim berdasarkan pinjaman. kata yang bersinonim turut mempunyai kekecualian apabila digunakan di dalam ayat. Hal ini disebabkan penggunaan perkataan bergantung kepada konteks ayat tersebut. cantik. Huraian tentang perbezaan pada sinonim yang dikemukakan oleh Palmer ini dilihat mempunyai persamaan dengan huraian Abdullah Hassan yang membahagikan sinonim-sinonim mengikut jenisnya.bagaimanapun. Palmer (1992:98) tidak pula menyebut aspek-aspek ini sebagai jenis-jenis sinonim tetapi sebagai keberangkalian perbezaan pada sinonim. kita dapat memahami bahawa perbezaan konteks ayat akan membawa maksud yang berbeza kepada kata yang bersinonim walaupun dari sudut perkamusan kedua-dua perkataan membawa makna yang sama. Hal ini jelas membuktikan bahawa sinonim bukanlah kata yang sama maknanya seratus peratus.

Begitu juga dengan pasangan perkataan seperti ekonomi dan iktisad. dipanggil cikcabau dalam dialek Perak. Abdullah Hassan (2006:227) telah mengemukakan contoh perkataan kereta dan motokar. Walau bagaimanapun. Sebagai contoh. Dalam membicarakan tentang sinonim jenis ini Assmah Osman (2000:24) turut menjelaskan bahawa terdapat penutur dari dialek yang berlainan yang memanggil ayah. abi. Di samping itu. politik dan siasah. belalang yang dipanggil patung dalam kebanyakan dialek Melayu. bapak dan pa bergantung kepada daripada dialek mana penutur berasal. 7 . Satu daripada kata ini dipinjam daripada bahasa asing. papa. daddy. sinonim jenis ini boleh juga terdiri daripada perkataan-perkataan yang dipinjam daripada dialek Melayu. Keadaan seperti inilah yang menyebabkan sesuatu kata itu mendapat sinonim daraipada bahasa asing dan dikelompokkan sebagai sinonim berdasarkan pinjaman dengan merujuk kepada pinjaman bahasa asing. Hal inilah yang menyebabkan dua perkataan yang mempunyai makna yang sama wujud dalam Bahasa Melayu. Selain itu. Oleh hal yang demikian. abah. penulisan ini akan menggunakan istilah jenis-jenis sinonim.pokok yang dibincangkan adalah sama. perkataan percubaan juga dikatakan bersinonim dengan perkataan eksperimen yang diambil daripada Bahasa Inggeris. Hal ini demikian kerana Bahasa Melayu bertembung dengan kedua-dua bahasa ini serentak. kebanyakan kata-kata yang mempunyai sama makna terdiri daripada pasangan kata yang dipinjam dengan kata asalnya terdapat dalam bahasa tersebut atau kedua-duanya merupakan kata pinjaman. kebanyakan istilah daripada Bahasa Inggeris semakin popular digunakan berbanding kata yang berasal daripada Bahasa Arab. Pemahaman sinonim jenis ini juga boleh kita perhatikan bagi perkataan seluar dan celana. Perkataan seluar merupakan perkataan dalam Bahasa Melayu manakala celana pula merupakan kata yang berasal daripada Bahasa Portugis. Pasangan kata ini dipinjam daripada Bahasa Inggeris dan satu lagi daripada Bahasa Arab. Sinonim Berdasarkan Pinjaman Dalam memperkatakan tentang sinonim.

maka didapati perkataan jemput digunakan dalam konteks lisan dan undang dalam bentuk tulisan. Jika diihat secara kasar. sinonim juga berlaku berdasarkan konteks. kojol. Manakala perkataan undang pula memperlihatkan maksud mempersilakan tetapi lebih kepada bentuk tulisan seperti undangan perkahwinan. Sekali imbas. kedua-dua perkataan tersebut iaitu jemput dan undang seolah-olah sama. mati. Lazimnya.Perkara ini berlaku kerana penutur yang berasal daripada dialek yang berbeza perlu menuturkan ‘bahasa’ yang berlainan dalam perbualan sesama mereka. Sinonim Berdasarkan Laras Sosial Sinonim juga boleh wujud berdasarkan laras sosial atau gaya yang berlainan. Daripada huraian pendapat di atas. Manakala perkataan undang pula digunakan dalam konteks bertulis atau rasmi contohnya seperti undangan ke majlis perkahwinan. mangkat. kita akan mengubah laras bahasa kita berdasarkan kepada konteks sosial yang berlainan. Namun. jemput makan atau jemput masuk. perkataan undang dan jemput. Antara yang sering kita lakukan ialah dengan menggunakan beberapa perkataan yang mempunyai makna denotasi yang sama tetapi digunakan dalam wacana yang berlainan. apabila diperhatikan secara halus. Sebagai contoh. Tetapi perkataan jemput lazimnya dipakai dalam konteks perbualan seperti jemput datang. kejang dan kerpus difahami sebagai perkataan yang bermakna mati tetapi penggunaan setiap perkataan ini berbeza mengikut 8 . Pendapat yang sama turut dikemukakan oleh Ab. Perkataan seperti wafat. Rahim Mahmood (1998:24) yang menjelaskan bahawa perkataan jemput jika diperhalusi dengan teliti jelas menunjukkan sesuatu yang membawa maksud ‘mempersilakan seseorang’ tetapi lebih kepada bahasa lisan. kedua-dua perkataan ini dianggap mempunyai makna yang sama. Sinonim Berdasarkan Konteks Menurut Abdullah Hassan (2006:228) perkataan-perkataan yang sama makna telah lama wujud dalam Bahasa Melayu.

Berdasarkan contoh tersebut. Perbezaan seperti ini bukan timbul disebabkan oleh perbezaan kawasan geografi. perkataan banyak digunakan dengan pelbagai kata nama. Walau bagaimanapun. Begitu juga dengan perkataan makan. santap. 9 . Perkataan wafat digunakan untuk nabi. Semuanya bermaksud makan tetapi santap digunakan untuk raja. Sinonim Berdasarkan Kolokasi Sinonim jenis ini digunakan dalam konteks penggunaan masing-masing. makan untuk orang biasa dan sebagainya. ungkapan seperti ramai baju. Keduaduanya membawa makna busuk. kejang dan kerpus bagi menyatakan makna yang sama dengan tidak sopan. manakala ramai hanya digunakan untuk kata nama manusia sahaja. Abdullah Hassan (2006:229) turut mengemukakan contoh seperti perkataan kemuruk yang digunakan untuk telur dan basi untuk nasi.laras yang betul. mati untuk orang biasa dan kojol. Lebih-lebih lagi apabila kita menggunakan kata sinonim yang tergolong sebagai kata yang berbudaya. Perkataan banyak dikatakan bersinonim dengan perkataan ramai. ramai arnab dan lain-lain dianggap tidak gramatis. mangkat untuk raja. tetapi wujud sebagai perkataan yang berlainan dan ditentukan oleh konteks tertentu. tetapi kerana gaya atau laras bahasa yang perlu digunakan dalam keadaan dan rujukan yang betul. Perkataan ramai tidak digunakan untuk binatang atau barang. Oleh hal yang demikian. Oleh hal yang demikian. melantak dan rongos. penutur Bahasa Melayu perlu berhati-hati menggunakan perkataan sinonim dan memahami penggunaan laras sosial yang betul kerana penggunaan sinonim yang salah boleh menimbulkan kelucuan dan kemarahan seseorang. agak janggal sekiranya kita mengatakan bahawa telur itu basi kerana perkataan basi digunakan untuk nasi dan bukan untuk telur.

Oleh hal yang demikian. sinonim bukanlah bertujuan untuk mengelirukan tetapi untuk membantu pengguna bahasa memahami makna sesuatu perkataan dengan menggunakan perkataan lain. Konsep sinonim juga perlu difahami dengan sebaiknya kerana kesalahan penggunaan sinonim boleh menimbulkan kemarahan dan kelucuan kepada pendengar.Kesimpulan Kewujudan sinonim dalam Bahasa Melayu bukanlah satu kata yang mubazir. Justeru. Kata sinonim sebenarnya menandai perkembangan ilmu bahasa. pengguna akan dapat menggunakan perkataan tersebut berdasarkan konteks yang sesuai. bahkan menambahkan lagi kosa kata dalam Bahasa Melayu. Hal ini demikian kerana usaha mencipta pelbagai istilah dan perkataan umum yang baru adalah bertujuan untuk mengisi kekurangan perkataan dalam Bahasa Melayu seperti sinonim umpamanya. 10 .

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful