Pengenalan Tidak dapat dinafikan bahawa bidang semantik dan pragmatik merupakan salah satu bidang yang penting

apabila kita berbahasa. Secara mudahnya, semantik merupakan bidang yang mengkaji makna manakala, pragmatik pula merupakan kajian bagaimana bahasa digunakan dalam konteks tertentu supaya ujaran dapat difahami. Kedua-dua bidang ini saling berhubungan antara satu sama lain. Pemahaman terhadap bidang tersebut banyak membantu kita untuk memahami makna setiap perkataan atau ayat yang diujarkan. Hal ini demikian kerana semua perkataan di dunia ini mempunyai maknanya yang tersendiri. Perkara yang membezakan setiap kata ini ialah bergantung kepada cara kita memberi makna kepada setiap kata tersebut. Dalam hal ini, penggunaan sesuatu kata banyak dipengaruhi oleh unsur-unsur tertentu seperti faktor kebudayaan, taraf, konteks, emosi dan sebagainya. Sinonim merupakan salah satu unsur yang boleh dikaitkan bagi melihat hubungan antara makna. Walaupun sinonim dapat difahami dengan bahasa yang mudah, namun kebanyakan kita tidak mendalami tentang unsur sinonim ini dengan sebaiknya. Makna di sebalik sinonim perlu diperhalusi kerana aspek ini banyak membantu penutur Bahasa Melayu untuk menggunakannya mengikut konteks yang sesuai.

Definisi Sinonim Secara sejarahnya, kata sinonim berasal daripada bahasa Yunani kuno iaitu onama yang bererti ‘nama’ dan syn yang bererti ‘dengan’. Berdasarkan sejarah ini, Abd Chaer (1995:82) telah mendefinisikan sinonim sebagai nama lain untuk benda atau hal yang sama. Beliau turut menjelaskan bahawa hubungan makna antara dua kata yang bersinonim adalah bersifat dua hala. Pendapat yang sama juga turut dikemukakan oleh Mansoer Pateda (1995:176) yang menjelaskan bahawa istilah sinonim menunjukkan adanya kesamaan makna antara bentuk yang berbeza dan lazimnnya berlaku ke arah dua pihak. Sekiranya A bersinonim dengan B, maka B selalunya akan bersinonim pula

1

Batasan ketiga ialah batasan kata yang dapat berperanan dalam konteks ayat yang sama contohnya seperti ayat kami berupaya agar pembangunan berjalan terus dan kami berusaha agar pembangunan berjalan terus. berlaku penggunaan urutan kata yang lebih sama maknanya. (2009:82) sinonim merupakan ungkapan yang mempunyai makna yang lebih kurang sama dan hampir serupa dengan perkataan yang lain. Maksud ‘sama makna’ yang dinyatakan beliau ini tidak semestinya merujuk kepada perkataan yang mempunyai makna yang sama sepenuhnya. Pertama ialah batasan kata-kata dengan acuan ekstra linguistik yang sama misalnya. Biarpun maknanya sama tetapi masih wujud perbezaan apabila dihubungkan dengan pemakaian kata tersebut. Dalam memberikan huraian tentang sinonim. beliau tidak menghuraikannya sebagai batasan definisi sinonim sebaliknya lebih dilihat sebagai bentuk-bentuk sinonim dalam Bahasa Indonesia yang bukan sahaja terikat dalam bentuk kata dengan kata tetapi juga dalam bentuk lain.dengan A. bagi perkataan mati dan mampus dan sikat dan sisir. Perkara ini sebenarnya tidak berlaku walaupun secara umumnya kebanyakan penutur Bahasa Melayu menganggapnya begitu. Hubungan inilah yang dilihat sebagai hubungan dua hala antara dua kata yang bersinonim. beliau turut mengemukakan tiga batasan sebelum istilah sinonim didefinisikan. Abdullah Hassan (2006:227) pula mendefinisikannya sebagai kata yang merujuk kepada fenomena bahasa apabila ada perkataan-perkataan yang mempunyai makna yang sama. Batasan yang dikemukakan oleh Abdullah Yusof ini dilihat mempunyai persamaan dengan huraian yang dikemukakan oleh Abdul Chaer (1995:87). Di samping itu. Kedua merupakan batasan kata yang mengandungi makna yang sama seperti memberitahu dan menyampaikan dan menghembus dan meniup. Walau bagaimanapun. Dalam hal ini. 2 . tidak mungkin berlaku persamaan makna secara sempurna. Oleh hal yang demikian. Menurut Abdullah Yusof et al.

terdapat juga sinonim antara ayat dengan ayat seperti ‘adik menendang bola’ dengan ‘bola ditendang oleh adik’. frasa dan juga ayat. Daripada huraian tersebut juga kita dapat memahami tentang bentuk-bentuk sinonim yang bukan sahaja terdiri daripada unsur kata sahaja malahan boleh diwakili dalam bentuk ayat. Hal ini kerana setiap kata mempunyai makna atau nuansa makna yang berlainan walaupun terdapat persamaan makna antara satu kata dengan kata lain. terdapat persamaan dalam huraian yang dikemukakan oleh kedua-dua ahli bahasa ini. Berdasarkan pendapat di atas. Abdullah Yusof memperincikan batasan sinonim dengan istilah seperti kata-kata acuan ekstra linguistik.Beliau mengemukakan lima bentuk sinonim iaitu sinonim antara morfem (bebas) dengan morfem (terikat) contohnya dia dan –nya dalam ayat seperti minta bantuan dia dan minta bantuannya. Selain itu. Terdapat juga sinonim antara frasa dengan frasa contohnya antara ayah ibu dengan orang tua dan meninggal dunia dengan kembali ke rahmatullah. tidak boleh tidak dan harus. Contohnya. Definisi sinonim juga turut dijelaskan oleh Gorys Keraf (1986:34) yang menghuraikan sinonim sebagai telaah mengenai bermacam-macam kata yang memiliki makna yang sama atau keadaan di mana dua kata atau lebih memiliki makna yang sama. Oleh kerana wujudnya persamaan di antara beberapa kata. Beliau turut berpendapat bahawa dalam ilmu bahasa. bunga dan puspa. kata meninggal dunia dan tutup usia. Abdullah Yusof dilihat tidak pula menyebut huraian tersebut secara terus seperti Abdul Chaer yang menghuraikan secara terus bentuk-bentuk sinonim seperti bentuk kata. 3 . maka persamaan inilah yang menyebabkan konsep sinonim diterima umum. Kedua ayat ini dianggap bersinonim walaupun ayat pertama merupakan ayat aktif dan ayat kedua merupakan ayat pasif. buruk dan jelek. Seterusnya ialah sinonim antara kata dengan kata seperti perkataan mati dan meninggal. sinonim sebenarnya tidak diakui atau tidak wujud. kata yang mengandungi makna yang sama dan juga kata yang dapat berperanan dalam konteks ayat yang sama. Bentuk ketiga pula ialah sinonim antara kata dengan frasa. Walau bagaimanapun.

kita boleh menggunakan kata sinonim atau ungkapan yang menerangkan maksudnya. Berdasarkan gambaran tersebut. Konsep Sinonim Dalam membicarakan soal sinonim ini. kita dapat memahami bahawa kata sinonim yang digunakan seharusnya terdiri daripada kata yang sering digunakan dalam kehidupan seharian. tetapi sinonim itu hendaklah kata yang sering digunakan dalam percakapan sehari-hari dan tidak dianggap sebagai kata yang lebih sukar. Seperti yang dihuraikan oleh Assmah Osman (2000:124). Walaupun sinonim dianggap sebagai kata yang mempunyai makna yang sama atau serupa. pengertian yang lebih tepat untuk sinonim ialah pertindihan dan bukannya kemasukkan sepenuhnya. Jawapan yang baik mungkin dalam bentuk sinonim. Hal ini bagi memastikan setiap kata yang bersinonim itu memiliki unsur persamaan yang mudah untuk difahami. pertindihan antara bulatan A dan B inilah yang menjelaskan konsep sinonim dan bukannya kemasukan sepenuhnya bulatan B ke dalam bulatan A. menurut Yeop Johari Yaakob (1985:18). beliau membuat perbandingan dengan gambaran dua bulatan iaitu bulatan A dan bulatan B. kebanyakan ahli bahasa dilihat sependapat dalam memperkatakan tentang aspek kesamaan makna dalam sinonim. Dalam hal ini. tanggapan am yang menyatakan semua perkataan yang bersifat sinonim boleh bertukar ganti dalam semua konteks adalah kurang tepat.Di samping itu. Berdasarkan pendapat beliau. Jelasnya. namun konsep ‘sama’ itu tidaklah pula merujuk kepada kata yang seratus peratus sama. dalam memberikan makna bagi sepatah kata. A B Rajah 1: Hubungan Sinonim 4 .

Selain itu. pemilihan kata menjadi rumit. beliau berpendapat bahawa kebanyakan kata yang ditemui adalah kata yang mempunyai ‘persamaan’ erti dengan kata yang lain. tetapi tidak dalam ayat pengetahuannya cetek. Abdullah Yusof et al. Oleh sebab itu. Konsep ‘sama makna’ juga dibincangkan oleh Keris Mas (1988:37) yang menjelaskan bahawa kata-kata yang bersinonim sebenarnya jarang mempunyai makna yang benar-benar sama. Justeru. Walau bagaimanapun. Tidak dinafikan terdapat perkataan-perkataan yang sama makna apabila digunakan. kebanyakan kata-kata yang bersinonim mempunyai persamaan erti yang bukan total. tetapi sebenarnya tidaklah sepenuhnya. Oleh hal yang demikian. Walaupun pasangan kereta dan motokar dikatakan mempunyai sama makna. makna kereta dan motokar adalah sama dan dianggap bersinonim. Dua kata yang mempunyai ‘kesamaan’ erti agak sukar ditemui.Begitu juga pendapat yang dikemukakan oleh Mohd Shariff Marikan (1984:492495) yang menjelaskan bahawa tidak semua sinonim dapat saling menggantikan dalam semua konteks tanpa sedikit sebanyak merubah pengertiannya. Beliau telah mengemukakan contoh perkataan cangkat. Sebagai contoh. Kita boleh mengungkapkan ungkapan kereta lembu tetapi tidak boleh membentuk ungkapan motokar lembu. Pendapat yang sama turut dikemukakan oleh Abdullah Hassan (2006:227) yang menjelaskan bahawa konsep ‘sama makna’ bukanlah bererti perkataan-perkataan yang mempunyai makna yang sama seluruhnya. Sinonim yang maknanya benar-benar sama akan dapat bertukar ganti dalam konteks yang sama dan dinamakan sinonim total. Dalam hal ini mungkin ada sinonim yang sama sekali tidak boleh menggantikan kata yang lain dalam konteks tertentu. Walau 5 . Kata cangkat boleh menggantikan kata cetek dalam ayat air sungai itu cetek. (2009:82) menjelaskan bahawa sinonim mempunyai ciri menjadi pengganti kepada perkataan yang bersinonim dengannya. dalam penggunaan sinonim kita dapat memahami bahawa pemilihan kata amat penting untuk mendapatkan makna yang tepat dan sesuai agar tidak menimbulkan kejanggalan ayat yang diujarkan. Hal ini kerana perkataan kereta dan motokar tidaklah sama sepenuhnya. Pendapat beliau ini dapat difahami berdasarkan contoh kata cangkat dan cetek yang telah dikemukakan di atas.

Huraian tentang perbezaan pada sinonim yang dikemukakan oleh Palmer ini dilihat mempunyai persamaan dengan huraian Abdullah Hassan yang membahagikan sinonim-sinonim mengikut jenisnya. Tidak mungkin kata ibu sawat bertukar ganti dengan kata emak sawat. perempuan dan sebagainya. kata yang bersinonim turut mempunyai kekecualian apabila digunakan di dalam ayat. Dalam hal ini. Jenis-jenis sinonim ini boleh dikenal pasti jika kita menguasai dan memahami dengan sebaiknya konsep sinonim. cantik. terdapat pelbagai jenis sinonim dalam Bahasa Melayu. kata ini tidak boleh bertukar ganti dalam semua konteks. Menurut Abdullah Hassan (2006:227) terdapat pelbagai jenis sinonim seperti sinonim berdasarkan pinjaman. sinonim berdasarkan konteks. Walaupun istilah yang digunakan kedua-dua ahli bahasa ini berbeza. sinonim berdasarkan laras sosial dan juga sinonim berdasarkan kolokasi. Kata emak tidak sesuai digunakan dalam ungkapan emak sawat walaupun pada dasarnya kedua-dua kata ini bersinonim. Hal ini disebabkan penggunaan perkataan bergantung kepada konteks ayat tersebut.bagaimanapun. Palmer (1992:98) tidak pula menyebut aspek-aspek ini sebagai jenis-jenis sinonim tetapi sebagai keberangkalian perbezaan pada sinonim. Masih terdapat perbezaan antara dua kata walaupun digolongkan dalam unsur sinonim. kita juga boleh memahami konsep kesamaan sinonim ini dengan merujuk beberapa perkataan lain dalam Bahasa Melayu seperti perkataan ibu. walaupun kata ini dianggap bersinonim dengan kata emak namun. undang. Walau bagaimanapun. Jenis-Jenis Sinonim Jika diperhalusi. Mengambil contoh perkataan ibu misalnya. kita dapat memahami bahawa perbezaan konteks ayat akan membawa maksud yang berbeza kepada kata yang bersinonim walaupun dari sudut perkamusan kedua-dua perkataan membawa makna yang sama. Berdasarkan huraian dan pendapat ahli bahasa di atas. Hal ini jelas membuktikan bahawa sinonim bukanlah kata yang sama maknanya seratus peratus. namun perkara 6 .

7 . dipanggil cikcabau dalam dialek Perak. sinonim jenis ini boleh juga terdiri daripada perkataan-perkataan yang dipinjam daripada dialek Melayu. Hal inilah yang menyebabkan dua perkataan yang mempunyai makna yang sama wujud dalam Bahasa Melayu. Abdullah Hassan (2006:227) telah mengemukakan contoh perkataan kereta dan motokar. Di samping itu. Sinonim Berdasarkan Pinjaman Dalam memperkatakan tentang sinonim. perkataan percubaan juga dikatakan bersinonim dengan perkataan eksperimen yang diambil daripada Bahasa Inggeris. Walau bagaimanapun. belalang yang dipanggil patung dalam kebanyakan dialek Melayu. Pemahaman sinonim jenis ini juga boleh kita perhatikan bagi perkataan seluar dan celana.pokok yang dibincangkan adalah sama. penulisan ini akan menggunakan istilah jenis-jenis sinonim. Pasangan kata ini dipinjam daripada Bahasa Inggeris dan satu lagi daripada Bahasa Arab. Satu daripada kata ini dipinjam daripada bahasa asing. Begitu juga dengan pasangan perkataan seperti ekonomi dan iktisad. abah. politik dan siasah. kebanyakan istilah daripada Bahasa Inggeris semakin popular digunakan berbanding kata yang berasal daripada Bahasa Arab. Dalam membicarakan tentang sinonim jenis ini Assmah Osman (2000:24) turut menjelaskan bahawa terdapat penutur dari dialek yang berlainan yang memanggil ayah. daddy. Perkataan seluar merupakan perkataan dalam Bahasa Melayu manakala celana pula merupakan kata yang berasal daripada Bahasa Portugis. papa. Keadaan seperti inilah yang menyebabkan sesuatu kata itu mendapat sinonim daraipada bahasa asing dan dikelompokkan sebagai sinonim berdasarkan pinjaman dengan merujuk kepada pinjaman bahasa asing. kebanyakan kata-kata yang mempunyai sama makna terdiri daripada pasangan kata yang dipinjam dengan kata asalnya terdapat dalam bahasa tersebut atau kedua-duanya merupakan kata pinjaman. Hal ini demikian kerana Bahasa Melayu bertembung dengan kedua-dua bahasa ini serentak. Oleh hal yang demikian. bapak dan pa bergantung kepada daripada dialek mana penutur berasal. abi. Sebagai contoh. Selain itu.

perkataan undang dan jemput. Manakala perkataan undang pula digunakan dalam konteks bertulis atau rasmi contohnya seperti undangan ke majlis perkahwinan. Namun. Sekali imbas. kita akan mengubah laras bahasa kita berdasarkan kepada konteks sosial yang berlainan.Perkara ini berlaku kerana penutur yang berasal daripada dialek yang berbeza perlu menuturkan ‘bahasa’ yang berlainan dalam perbualan sesama mereka. Pendapat yang sama turut dikemukakan oleh Ab. Sinonim Berdasarkan Konteks Menurut Abdullah Hassan (2006:228) perkataan-perkataan yang sama makna telah lama wujud dalam Bahasa Melayu. apabila diperhatikan secara halus. jemput makan atau jemput masuk. kojol. Sebagai contoh. sinonim juga berlaku berdasarkan konteks. Rahim Mahmood (1998:24) yang menjelaskan bahawa perkataan jemput jika diperhalusi dengan teliti jelas menunjukkan sesuatu yang membawa maksud ‘mempersilakan seseorang’ tetapi lebih kepada bahasa lisan. Tetapi perkataan jemput lazimnya dipakai dalam konteks perbualan seperti jemput datang. Daripada huraian pendapat di atas. Sinonim Berdasarkan Laras Sosial Sinonim juga boleh wujud berdasarkan laras sosial atau gaya yang berlainan. mangkat. kedua-dua perkataan tersebut iaitu jemput dan undang seolah-olah sama. Lazimnya. maka didapati perkataan jemput digunakan dalam konteks lisan dan undang dalam bentuk tulisan. Jika diihat secara kasar. Antara yang sering kita lakukan ialah dengan menggunakan beberapa perkataan yang mempunyai makna denotasi yang sama tetapi digunakan dalam wacana yang berlainan. Perkataan seperti wafat. kejang dan kerpus difahami sebagai perkataan yang bermakna mati tetapi penggunaan setiap perkataan ini berbeza mengikut 8 . mati. Manakala perkataan undang pula memperlihatkan maksud mempersilakan tetapi lebih kepada bentuk tulisan seperti undangan perkahwinan. kedua-dua perkataan ini dianggap mempunyai makna yang sama.

Perkataan banyak dikatakan bersinonim dengan perkataan ramai. Berdasarkan contoh tersebut. Keduaduanya membawa makna busuk. melantak dan rongos. makan untuk orang biasa dan sebagainya. Perbezaan seperti ini bukan timbul disebabkan oleh perbezaan kawasan geografi. Begitu juga dengan perkataan makan. ungkapan seperti ramai baju. mangkat untuk raja. ramai arnab dan lain-lain dianggap tidak gramatis. penutur Bahasa Melayu perlu berhati-hati menggunakan perkataan sinonim dan memahami penggunaan laras sosial yang betul kerana penggunaan sinonim yang salah boleh menimbulkan kelucuan dan kemarahan seseorang. 9 . tetapi kerana gaya atau laras bahasa yang perlu digunakan dalam keadaan dan rujukan yang betul. Oleh hal yang demikian. Semuanya bermaksud makan tetapi santap digunakan untuk raja. agak janggal sekiranya kita mengatakan bahawa telur itu basi kerana perkataan basi digunakan untuk nasi dan bukan untuk telur. Oleh hal yang demikian. perkataan banyak digunakan dengan pelbagai kata nama. santap. Sinonim Berdasarkan Kolokasi Sinonim jenis ini digunakan dalam konteks penggunaan masing-masing.laras yang betul. Walau bagaimanapun. kejang dan kerpus bagi menyatakan makna yang sama dengan tidak sopan. tetapi wujud sebagai perkataan yang berlainan dan ditentukan oleh konteks tertentu. manakala ramai hanya digunakan untuk kata nama manusia sahaja. mati untuk orang biasa dan kojol. Perkataan ramai tidak digunakan untuk binatang atau barang. Lebih-lebih lagi apabila kita menggunakan kata sinonim yang tergolong sebagai kata yang berbudaya. Perkataan wafat digunakan untuk nabi. Abdullah Hassan (2006:229) turut mengemukakan contoh seperti perkataan kemuruk yang digunakan untuk telur dan basi untuk nasi.

pengguna akan dapat menggunakan perkataan tersebut berdasarkan konteks yang sesuai. sinonim bukanlah bertujuan untuk mengelirukan tetapi untuk membantu pengguna bahasa memahami makna sesuatu perkataan dengan menggunakan perkataan lain. Kata sinonim sebenarnya menandai perkembangan ilmu bahasa. Hal ini demikian kerana usaha mencipta pelbagai istilah dan perkataan umum yang baru adalah bertujuan untuk mengisi kekurangan perkataan dalam Bahasa Melayu seperti sinonim umpamanya.Kesimpulan Kewujudan sinonim dalam Bahasa Melayu bukanlah satu kata yang mubazir. Justeru. Oleh hal yang demikian. 10 . Konsep sinonim juga perlu difahami dengan sebaiknya kerana kesalahan penggunaan sinonim boleh menimbulkan kemarahan dan kelucuan kepada pendengar. bahkan menambahkan lagi kosa kata dalam Bahasa Melayu.