P. 1
Pragmatik

Pragmatik

|Views: 7,759|Likes:
Published by eloelmie
Pengenalan kepada ilmu Pragmatik
Pengenalan kepada ilmu Pragmatik

More info:

Published by: eloelmie on Feb 10, 2011
Copyright:Attribution Non-commercial

Availability:

Read on Scribd mobile: iPhone, iPad and Android.
download as DOC, PDF, TXT or read online from Scribd
See more
See less

08/15/2013

pdf

text

original

1.

0

Pengenalan

Pragmatik merupakan suatu ilmu penginterpetasian (pentafsiran) linguistik yang melibatkan faktor-faktor bukan linguistik, iaitu kombinasi di antara faktor kedua-duanya (linguistik dan bukan linguistik). Hal ini benar-benar dapat membantu penyelidik untuk memperolehi makna yang lebih berkesan (Nor Hasyimah Jalaluddin, 1992:1). Dalam Kamus Dewan Edisi Keempat (2005:1229), Pragmatik merupakan salah satu cabang ilmu linguisitk yang berkaitan dengan kajian tentang makna dan kesan yang timbul daripada penggunaan bahasa dalam situasi tertentu. Dalam Kamus Linguistik (1997:192) pula, pragmatik yang terdapat dalam semiotik ialah pengkajian tentang bagaimana tanda dan lambang digunakan oleh manusia untuk berhubung dalam bahasa tertentu. Dalam linguistik moden, pengkajian bahasa dari sudut pandangan pengguna, terutama pemilihan yang dibuat, kekangan yang dihadapi ketika

menggunakan bahasa dalam interaksi sosial, dan kesan penggunaan bahasa ke atas peserta lain dalam lakuan komunikasi.

Pragmatik ialah kajian mengenai penggunaan bahasa. Mengikut Jens Allwood (1983), “pragma” berasal daripada perkataan Greek yang membawa makna aksi atau aktiviti. Selain daripada itu, terdapat ramai ahli linguistik yang telah cuba memberikan pengertian mengenai pragmatik. Di antaranya ialah seorang ahli falsafah, iaitu Charles Morris (1938, 1946) yang telah membincangkan mengenai tiga konsep tradisional, iaitu sintax, semantic, dan pragmatic. Menurut beliau, Sintax merupakan kajian mengenai hubungan di antara lambang-lambang dengan penutur-pendengar. Pendapat beliau ini telah telah diulas oleh Levinson (1983) dalam bukunya yang bertajuk ‘Pragmatics’.
1

Kemudian Levinson (1978), telah membincangkan pendapat Carnap (1942, 1956), seorang ahli falsafah dan ahli ilmu mantik telah menjadikan pragmatik sebagai tajuk yang popular sekarang.

Levinson (1978) pula mendefinisikan pragmatik sebagai kajian mengenai bahasa yang mempunyai ayat yang gramatikal. kelemahannya. Pendapat beliau ternyata mempunyai

Kalau ditekankan kepada aspek bahasa yang gramatikal sahaja,

bahasa yang tidak gramatikal sukar untuk ditentukan ciri pragmatiknya. Pendapat Wunderlich (1980) dalam buku yang ditulis oleh Searl, Keifer, dan Bierwisch (1980), pragmatik adalah berkaitan dengan interpretasi terhadap ayat atau ujaran di dalam konteks yang lebih luas, termasuk pemahaman terhadap wacana yang berkaitan, kepercayaan, dan jangkaan oleh seseorang penutur dan pendengar, hubungan sosial mereka, tanggungjawab serta pengetahuan latar belakang, dan sebagainya.

Levinson sekali lagi dalam tahun 1983, telah memberikan definisi yang lebih terperinci mengenai pragmatik dengan mengatakan bahawa teori ini merupakan teori yang cuba untuk menerangkan hubungan bahasa dengan penggunanya, termasuklah penggunaan deiksis dan juga indeksikal, implikatur perbualan, pra-andaian, lakuan bahasa, dan struktur perbualan. Markkanen (1985) beranggapan bahawa pendapat Levinson terhadap pragmatik adalah saling bertindih dengan sosiolinguistik sebab kesesuaian adalah satu aspek kemampuan berkomunikasi seperti yang didefinisikan oleh Hymess (1971).Seorang lagi sarjana yang membincangkan tentang ilmu pragmatik ialah Leech (1983). Beliau telah memberikan definisi pragmatik sebagai satu kajian
2

bagaimana sesuatu ujaran mempunyai makna di dalam sesuatu situasi di mana terdapat kesediaan pengguna bahasa untuk berkomunikasi.

Jika dibuat kesimpulan berdasarkan hujah-hujah yang dikemukakan oleh ahli-ahli sarjana tersebut, pragmatik ialah penginterpretasian makna yang melibatkan faktorfaktor bukan linguisitk, maka ia benar-benar membantu pendengar mendapatkan makna yang sebenarnya. Dalam bidang pragmatik, terdapat beberapa skop kajian

yang menjadi perbincangan yang utama, iaitu deiksis (deixis), implikatur (implicature), praandaian (presupposition) dan lakuan tuturan (speech acts). Berdasarkan skop-skop kajian pragmatik, tugasan ini akan membincangkan tentang kajian implikator beserta dengan contoh-contoh yang ada dalam bahasa Melayu dalam konteks seharian.

2.0

Konsep Implikatur

Implikatur ialah satu aspek penting dalam bidang pragmatik, iaitu satu bidang yang mengkaji hubungan antara bahasa dan konteks. Secara umumnya, implikatur
3

ialah sesuatu yang tersirat dalam sesuatu perbualan. Topik yang berhubung dengan implikatur seringkali dikaitkan dengan nama Paul Grice, iaitu seorang ahli falsafah yang telah mengemukakan konsep ‘implikatur perbualan’ dalam makalahnya yang bertajuk “Logic and Conversation” pada tahun 1975. Menurut Nor Hasyimah Jalaluddin (1992:677)
“implikatur dalam erti kata yang mudah ialah mesej yang tersirat dan cuba disampaikan dalam perbualan. Mesej yang diperolehi merupakan mesej yang dideduksikan daripada apa-apa yang diperkatakan”

Jamaliah Mohd Ali (1996) pula mendefinisikan implikatur sebagai kajian yang melibatkan aspek-aspek makna yang tidak diliputi oleh bidang semantik. Katanya lagi, tetapi kita juga harus mengetahui batasan makna yang dilitupi dalam bidang ini, keluasan makna yang dilitupi termasuk ironi, metafora, dan juga kandungan komunikasi yang implisit dalam sesuatu ujaran. Apabila disebut implikatur perbualan, maka seringkali dikaitkan dengan nama Grice, iaitu seorang ahli falsafah yang

mengemukakan konsep implikatur perbualan dan prinsip perbualan. Implikatur perbualan merupakan suatu bentuk pentafsiran makna yang melewati batas-batas makna literal di dalam sesebuah ayat, iaitu suatu konsep yang berhubung rapat dengan prinsip kerjasama (cooperative principle).

Implikatur perbualan adalah salah satu bentuk pentafsiran makna yang melewati batas-batas makna literal (makna tersurat) sesebuah ayat. Selain itu, implikatur
4

perbualan ialah satu konsep yang berhubung rapat dengan konsep kerjasama. Implikatur perbualan merupakan satu bentuk pentafsiran makna melewati batas-batas makna literal sesebuah ayat. (Zulkifli Hamid, 1991:572). Mengikut Frank Parker (seperti yang termuat dalam sebuah artikel berjudul ‘Logic And Conversation’,1995) beliau ada menyatakan bahawa seorang ahli falsafah iaitu Paul Grice telah mengatakan sesuatu pertuturan boleh bermaksud sesuatu cadangan (iaitu satu kenyataan) bahawa ia bukanlah merupakan sebahagian daripada pertuturan dan ia juga semestinya mengikut tuturan sesuatu pertuturan. Grice menamakan kenyataan yang sedemikian sebagai implikatur (Raja Rahawani Raja Mamat, 1994:31).

Leech (1983) telah mengkaji kenyataan yang dikemukakan oleh Grice itu dan beliau menjelaskan bahawa dalam implikatur perbualan, maka bagi sesuatu ujaran dilihat dari makna ujaran The Said Meaning (sence) dengan implicatur meaning (pragmaticforce) dan Leech telah memperluaskan bidang ini dengan membuat perbandingan di antara makna yang disampaikan dengan makna yang dimaksudkan. Dengan itu, setiap ujaran yang disampaikan perlu dikaji tentang tekanan pragmatik yang terkandung di sebalik ujaran, iaitu selain daripada maksud ujaran itu yang sebenar (tersurat). Kenyataan beliau dapat difahami dengan meneliti kepada contoh di bawah ini; Contoh 1: Leo : Ke manakah awak pergi semalam. Paul : saya sakit kepala.

5

Kalau berdasarkan contoh di atas, jika kita mentafsirkan makna diperingkat ayat, jawapan Paul tidaklah menepati prinsip kerjasama, dimana Paul tidak menjawab pertanyaan Leo dan juga telah melanggar maksim cara dan hubungan. Tetapi

mengikut Grice, Paul masih lagi bekerjasama kerana ia telah menjawab pertanyaan Leo. Di sini, Leo haruslah mengandaikan Paul telah menjawab soalan yang ditanya iaitu Paul tidak pergi ke mana-mana kerana kepalanya sakit di dalam menerangkan pernyataan sebegini.

Oleh kerana implikatur itu sesuatu yang tersirat, maka ia mempunyai sifat kebarangkalian, iaitu tidak mungkin seseorang itu secara mutlak dapat mengetahui secara pasti apa yang dimaksudkan pengujar dengan ujarannya. Semua ujaran

ditentukan terlebih dahulu oleh konteks. Dengan itu, untuk mengenalpasti implikatur dalam sesuatu ujaran, si pendengar ujaran yang dituturkan itu perlulah bijak membuat andaian-andaian dan kemudian membuat kesimpulan yang tersendiri menurut pemahaman pendengar mesej dengan mengambil kira konteks tertentu semasa sesuatu ujaran itu dituturkan. Yang pasti, jika dalam sesuatu perbualan itu, maksim-maksim yang

dikemukakan oleh Grice dalam prinsip kerjasamanya dilanggar, maka implikatur sudah pasti wujud dalam perbualan berkenaan, dan terpulanglah kepada si pendengar untuk mentafsirkannya, tetapi terlebih dahulu, pendengar hendaklah menganggap bahawa penutur masih mematuhi maksim-maksim tersebut untuk membolehkan pendengar memperoleh makna sebenar, dan penutur pula mestilah benar-benar pasti bahawa
6

pendengar sememangnya menyedari bahawa apa yang dituturkannya itu tidak ditafsir secara literal sahaja sebab jika berlaku pentafsiran secara literal (cuba memahami makna luaran ujaran sahaja), maka peristiwa komunikasi atau perbualan antara keduadua pihak akan terputus begitu sahaja.

Dengan kenyataan-kenyataan diatas dapat kita membuat kesimpulan bahawa implikatur perbualan merupakan satu kenyataan yang harus diambil kira pendengar tentang apa yang ingin disampaikan oleh seseorang penutur untuk pendengar mengandaikan prinsip kerjasama dan maksim-maksim dipatuhi di dalam sesuatu perbualan. Implikatur perbualan itu wujud berdasarkan andaian dan pengalaman yang dikongsi bersama untuk menganggap penutur masih mematuhi prinsip kerjasama (PK). Jelasnya, implikatur penting dalam perbualan sebab daripada implikaturlah, sesuatu perbualan yang berlangsung diketahui ada atau tidak wujudnya kerjasama di antara penutur dan juga pendengar.

2.1

Prinsip Kerjasama

Dalam membicarakan tentang kajian implikatur, sememangnya terdapat perkaitannya dengan Prinsip Kerjasama yang diperkenalkan oleh Grice. Prinsip Kerjasama dilihat dalam konteks perbualan dan terdapat peraturan-peraturan (maxim) yang perlu diikuti. Grice menyatakan terdapat empat maksim (peraturan) asas dalam
7

perbualan iaitu ; maxim kualiti, maxim, kuantiti, maxim relevan dan maxim cara. Berikut merupakan keterangan mengenai maxim-maxim tersebut.

2.1.1 Maxim Kualiti

Maxim kualiti juga dikenali sebagai maxim keterangan. Dalam maxim kuantiti, penutur dituntut untuk memberi keterangan maklumat yang ingin disampaikan kepada pendengar dengan betul, tepat dan benar-benar pasti. Panutur tidak digalakkan untuk memberikan maklumat yang kurang pasti. Selain itu, penutur juga diminta untuk mengelakkan daripada menyampaikan maklumat yang paslu.

2.1.2 Maxim Kuantiti

Dalam maxim kuantiti pula, penutur diminta untuk menyampaikan maklumat mengikut keperluan sahaja. Iaitu apa yang perlu. Segala maklumat yang tidak perlu dinyatakan kepada pendengar tidak perlu diberitahu. Penutur digalakkan untuk menyampaikan maklumat dengan cara tidak berlebih-lebihan dan menyampaikan maklumat yang penting sahaja. Maxim ini juga dikenali sebagai maxim kebenaran.
8

2.1.3 Maxim Relevan

Maxim Relevan menekankan kepada aspek kerelevenan dan perhubungan dalam setiap maklumat yang disampaikan kepada pendengar. Dalam prinsip ini penutur dikehendaki memastikan segala maklumat yang hendak disampaikan mempunyai kesinambungan dan saling berkait antara maklumat-maklumat. Pendengar diminta supaya tidak menyatakan maklumat yang berlainan dan tidak berkait dengan maklumat asal yang telah dinyatakan terlebih dahulu.

2.1.4 Maxim Cara

Maxim yang terakhir dalam prinsip kerjasama atau prinsip perbualan ialah maxim cara. Maxim ini dilihat menyeluruh dan melibatkan maxim-maxim yang sebelum ini. Dalam maxim ini, penutur digalakkan untuk menghindari daripada memperkatakan sesuatu yang tidak jelas. Selain itu, penutur juga dikehendaki menyampaikan maklumat dengan singkat dan mudah untuk difahami. Mesej atau maklumat yang hendak disampaikan kepada pendengar haruslah teratur dan tidak mempunyai kesamaran.
9

Secara keseluruhannya, kesemua maxim yang ada dalam prinsip kerjasama ini amat penting dalam perbualan supaya maklumat yang hendak disampaikan kepada pendengar diterima. Jika salah satu daripada maxim ini tidak diikuti, maka prinsip kerjasama gagal dibuat dan perbualan berjalan dengan tidak baik. Oleh yang demikian, prinsip kerjasama ini amat penting dalam kajian implikatur dan mempunyai tujuan dan fungsi yang tertentu.

2.2

Tujuan Konteks Implikator

Dalam bahasa Melayu, Pengaplikasian implikatur dalam perbualan dilihat mempunyai tujuan-tujuan tertentu. Berikut adalah beberapa tujuan implikatur digunakan dalam perbualan:

2.2.1 Kesopanan
10

Implikatur secara simboliknya digunakan untuk menunjukkan nilai kesopanan dalam perbualan. Hal ini kerana terdapat perkara-perkara yang tidak dapat disampaikan secara langsung dan oleh yang demikian implikur digunakan untuk menyampaikan mesej.

2.2.2 Perli / Sindiran / Kiasan Dalam bahasa Melayu, terdapat gaya bahasa iaitu untuk menyindir, sindiran atau kiasan. Oleh itu, implikatur seringkali digunakan untuk menyampaikan mesej-mesej tersebut kepada pendengar. Hal ini kerana implikatur merupakan salah satu cara untuk menjaga hati pendengar dan mengelakkan salah faham atau pun ketegangan semakin parah.

2.2.3 Alasan Implikatur juga sering kali digunakan untuk menyatakan alasan kepada pendengar. Biasanya penutur tidak sampai hati untuk berterus terang kepada pendengar dan untuk menjaga hati pendengar, penutur menggunakan teknik implikatur sebagai alasan dalam sesuatu konteks.

Secara keseluruhannya, implikatur digunakan atas tujuan-tujuan tertentu supaya penutur dapat menyampaikan maklumat atau mesej dengan berkesan dan mendalam tanpa memalukan atau menyakiti hati pendengar.
11

2.3

Konteks Penggunaan Implikatur

Implikatur tidak boleh digunakan sewenang-wenangnya dalam setiap perbualan tetapi mempunyai konteks yang tertentu. Implikatur boleh digunakan dalam kontekskonteks berikut:

2.3.1 Majlis Rasmi Implikatur boleh digunakan dalam majlis-majlis rasmi seperti dalam majlis merisik atau pertunangan bagi pasangan pengantin. Hal ini kerana sudah menjadi turun temurun dalam majlis sedemikian menggunakan implikatur seperti pantun. Oleh yang demikian, implikatur dapat difahami dan mesej yang hendak disampaikan dalam majlis tersebut sangat berkesan .

2.3.2 Urusniaga Biasanya dalam urusan jual beli implikatur sering digunakan dalam urusan tawar menawar antara penjual dan pembeli. Melalui implikatur, kadang kala pembeli dapat memujuk penjual untuk mengurangkan harga dan kadang kala penjual dapat mengekalkan harga yang ditawarkan kepada pembeli. Secara teknikalnya, implikatur digunakan oleh kedua belah pihak untuk sama-sama memujuk.
12

2.3.3 Perbezaan sosial Implikatur juga biasanya digunakan dalam perbualan antara anak dengan ibubapa, suami dengan isteri dan orang muda dengan orang tua. Perbezaan sosial menyebabkan penutur menggunakan implikatur sebagai lambang kesopanan dan alasan. Kesimpulannya, implikatur sering digunakan dalam perbualan bergantung dengan konteks yang tertentu dan bersesuaian. Tidak semua keadaan boleh menggunakan implikatur seperti hal-hal kecemasan. Oleh yang demikian penutur perlu bijak mengaplikasi implikatur dan dalam masa yang sama perlu peka akan konteks perbualan yang sedang dijalankan.

2.4

Contoh-Contoh Implikatur

Implikatur dapat dikenalpasti dan diketahui bergantung dengan konteks perbualan. Berikut merupakan contoh-contoh implikatur mengikut konteks dan tujuan tertentu:

2.4.1 Beating About the Bush (B.A.B)

13

Beating About the Bush selalunya digunakan dalam perbualan kanak-kanak dan juga orang dewasa. Dalam jenis perbualan ini, biasanya penutur akan mengambil masa untuk bercakap benda-benda lain, sebelum memasuki topik perbualannya yang utama. Perkara-perkara lain yang diujarkan tersebut selalunya tiada kaitan dengan perkara yang hendak disampaikan.

Jenis implikator ini dapat dilihat pada kanak-kanak yang inginkan sesuatu daripada kedua orang tuanya. Dia tidak akan meminta sesuatu secara terus, tetapi akan menggunakan alternatif iaitu cara lain. Mereka selalunya bermain dengan perasaan sendiri. Contohnya, Abu inginkan jam tangan, dia tidak memintanya secara terus daripada bapanya, ikuti perbualan di bawah :

Abu

: Ayah, cantiknya jam tangan Ali.

Ayah : Betullah cantik, kenapa? Abu : Kan senang kalau ada jam. Bolehlah tahu masa, taklah terlambat lagi ke sekolah. Ayah : (hanya tersenyum)

Contoh lain pula dapat dilihat apabila seorang isteri inginkan barang baru di dalam rumah. Si isteri sedar, jika dia meminta secara terus daripada suaminya, tidak akan berkesan sangat berbanding meminta dengan kaedah meminta yang tidak secara terus. Ikuti perbualan ini :
14

Isteri

: Sofa ni dah ketinggalan zaman! Malulah kalau orang datang rumah.

Suami : Hai Kiah, bukan ke baru beli raya yang lepas? Elok lagi tu. Isteri : Bukan apa bang. Jiran kita semua dah tukar ”design” baru.

2.4.2 Cakap Terbalik (Berlawanan)

Cakap Terbalik merupakan kata-kata yang mempunyai makna yang lain seperti yang diujarkan. Iaitu makna yang bertentangan dengan makna literalnya. Kadangkala ianya mempunyai ironi, iaitu bentuk penyebutan sesuatu kenyataan yang umumnya berbeza dengan realiti. Ironi melibatkan penggunaan kata yang bertujuan memberi balasan, atau timbal balik yang merupakan sindiran. Penutur menggunakan maksud yang implisit untuk tujuan menyindir. Apa yang dipertuturkan secara verbal, iaitu lisan tidak menggambarkan isi hati penutur yang sebenarnya. Contohnya :

”Ha, pergi panjat pokok itu tinggi-tinggi lagi” (kata seorang Ibu kepada anaknya yang jatuh pokok)

15

Melalui contoh di atas, kata-kata ibunya bukanlah bertujuan menyuruh anak memanjat pokok tersebut dengan lebih tinggi lagi, tetapi adalah untuk menyindir perbuatan anaknya. Si anak secara tidak langsungnya menyedari ibunya yang marah dengan perbuatannya.

Contoh lain:
”Kemasnya bilik Encik Hakimi, sedap mata memandang bukan?”

Manakala contoh di atas juga sama bertujuan untuk menyindir bagi keadaan bilik bersepah yang tidak ubah seperti ”tongkang pecah”.

2.4.3 Bayangan

Pantun merupakan salah satu ”bayangan” yang digunakan oleh orang Melayu dalam menyampaikan sesuatu hajat. Ia adalah mikrokosma iaitu wadah dalam perbualan orang Melayu yang secara tidak langsungnya menunjukkan kelebihan orang Melayu dalam menggunakan sesuatu bayangan dalam konteks perbualan. Apabila seseorang individu menggunakan pantun sebagai salah satu bentuk komunikasi,
16

mereka dikatakan kaya dengan kehalusan akal dan juga penuh dengan kesopanan. Selalunya sesuatu bayangan tersebut diterapkan melalui keindahan unsur alam semulajadi. Contohnya :

Tenang-tenang air laut Sampan kolek mudik ke tanjung Hati terkenang mulut menyebut Budi baik rasa nak junjung

Tanam lenggun tumbuh kelapa Terbit bunga pucuk mati Budi tuan saya tak lupa Sudah terpaku di dalam hati

Di dalam pantun, dua rangkap yang pertama merupakan pembayang maksud dan dua rangkap yang terakhir pula merupakan komunikasi dengan mesej yang sebenarnya ingin disampaikan. Di atas merupakan contoh-contoh pantun budi yang menggambarkan budi pekerti orang Melayu itu sendiri secara tidak langsung.

Dalam konteks seharian pula, penggunaan bayangan ini banyak dilihat pada majlis merisik, pertunangan dan juga upacara perkahwinan. Ketiga-tiga peristiwa di atas mestilah dielakkan daripada menggunakan percakapan secara terus. Percakapan tidak secara langsung merupakan tunjang utama yang menjadi peraturan dalam upacara17

upacara tersebut. Sebagai contohnya, perempuan yang hendak dilamar tidak dirujuk terus kepada namanya, tetapi dalam bentuk bayangan seperti ” bunga yang sedang kembang di taman”, ”permata di dalam milik tuan” ataupun ”bintang yang mengerdip di langit”. Manakala untuk pihak lelaki pula, selalunya bayangan yang digunakan untuk merujuknya ialah ”kumbang”.

Perkara klimaks dalam upacara meminang adalah apabila rombongan datang ke rumah bakal pengantin perempuan untuk meminang. Mereka akan menggunakan katakata bayangan untuk menyampaikan hajat mereka. Contoh :
” Kami ini datang bagi pihak Encik Popo dengan satu hajat. Hajatnya nak bertanya, bunga di taman Encik itu sudahkah dipetik orang?.”

Perkataan ”bunga” di sini bukanlah membawa maksud literalnya iaitu bahagian tumbuhan untuk pembiakan. Apa yang dimaksudkan sebenarnya ialah perempuan yang ingin dipinang. Manakala frasa ”sudahkah dipetik orang” pula membawa maksud sudah berpunya atau pun belum.

Terdapat juga perbualan yang melanggar Prinsip Kerjasama Grice, tetapi ianya boleh lagi di fahami dengan adanya andaian implikatur. Iaitu apa yang diandaikan saling atau telah diketahui sebelum jawapan tersebut melalui pengetahuan dan juga pengalaman. Contohnya situasi di kedai makan :
18

Elo

: Jom makan nasi? Lapar dah ni.

Popo : Nasi boleh menggemukkan.

Berdasarkan perbualan di atas, Elo membuat andaian implikatur bahawa, Popo tidak mahu makan nasi dan nasi boleh menyebabkan dia gemuk. 2.4.4 Kesopanan

Penggunaan implikatur dalam perniagaan bukan sekadar kemahiran berbahasa malahan kesantunan dalam perbualan. Proses tawar-menawar lebih harmoni, santun dan berjaya mengurangkan ketegangan. Contohnya:

A B A B

: Berapa harga kain ni mak cik? : 23, nak letak mahal takut orang terkejut. : Kurang sikit boleh? : Kain mahal dah, kita bagi setakat 22-lah. Ambil mahal, duit Singapura sekarang ni mahal. Duit kita dahlah murah, itulah mahal kain tu.

Dalam konteks perbualan di atas, pembeli iaitu A sedaya upaya untuk mengurangkan harga kain yang ingin dibelinya. Manakala B dipihak penjual pula
19

menggunakan pelbagai implikatur bertujuan untuk menyampaikan mesej bahawa kain tersebut tidak boleh dikurangkan lagi, kerana harganya sudah cukup murah. Penjual tersebut tidak menyatakan secara terus iaitu dengan menggunakan perkataan ”tak boleh”, tetapi dengan menggunakan klausa ” Ambil mahal, duit Singapura sekarang ni mahal. Duit kita dahlah murah, itulah mahal kain tu”.

2.4.5 Metafora

Menurut Kamus Dewan, Metafora ialah pemakaian kata-kata yang menyatakan sesuatu makna atau maksud yang lain daripada makna biasa atau makna sebenar perkataan yang berkenaan. Iaitu sebagai perbandingan atau kiasan. Ini bermaksud penggunaan kata-katanya yang tidak mendukung makna sebenar, sebaliknya dilukiskan secara persamaan dan perbandingan. Digunakan dalam bahasa harian dan banyak digunakan dalam tulisan kreatif. Terdapat tiga bahagian di dalamnya, iaitu abstrak, perlambangan dan juga personafikasi:

Abstrak – digunakan dalam bahasa harian sebagai mendukung maksud tertentu yang berkaitan dengan kiasan atau peribahasa.

Contohnya : ”haruan makan anak”, dan ”harapkan pagar, pagar makan

padi.”

20

Dalam contoh di atas, apa yang hendak disampaikan ialah sikap sikap seseorang yang tidak boleh diharapkan tergambar di dalam peribahasa tersebut. Haruan makan anak bukanlah bermaksud bukanlah menyatakan bahawa ikan Haruan yang memakan anak sendiri. Tetapi bermaksud seorang bapa yang sepatutnya menjadi ketua dan pelindung kepada keluarganya melakukan perkara yang senonoh terhadap anak-anaknya seperti sumbang muhrim. Manakala peribahasa kedua, ”harapkan pagar, pagar makan padi.” bermaksud bahawa seseorang yang menjadi harapan dalam sesebuah kelompok atau organisasi tetapi akhirnya melakukan perkara menyeleweng.

Perlambangan – Sesuatu yang tidak wujud di dunia nyata dimasukkan dalam konteks tertentu bagi menunjukkan sesuatu maksud. Banyak digunakan dalam puisi-puisi. Contohnya : “hatinya keras seperti batu” dan “cantik umpama bulan mengambang”

Perumpaan ”hatinya keras seperti batu” membawa maksud bahawa seseorang yang begitu degil sehinggakan begitu sukar untuk diubah pendiriannya. Perkara ini dapat dilihat pada frasa ”seperti batu”. Seseorang yang memahami implikatur tidak akan mengambil sama sekali maksud eksplisitnya iaitu hatinya sama seperti batu, iaitu kekerasan ataupun fizikalnya. Manakala “cantik umpama bulan mengambang” pula membawa maksud kecantikan atau kejelitaan seseorang itu disamakan dengan keindahan bulan penuh yang bulat mengambang.
21

Personafikasi – pemberian sifat manusia kepada sesuatu objek yang abstrak. Personafikasi banyak digunakan dalam karya-karya kreatif seperti puisi dan novel. Contohnya : kaki langit dan siang merangkak-rangkak.

2.4.6 Hiperbola Hiperbola adalah ungkapan yang berlebih-lebihan yang tidak menepati realiti sebenar, tetapi mengandungi keindahan. Banyak digunakan dalam karya kreatif.

Contohnya :
• • Hati Wan hancur terbelah akibat daripada lamaran cintanya ditolak. Cintaku ibarat lautan api yang sentiasa menyala sepanjang waktu.

Dalam contoh pertama di atas, bukanlah bermaksud yang hati Wan betul-betul hancur, tetapi yang sebenarnya adalah perasaan kecewa yang teramat sangat individu tersebut akibat daripada lamaran cintanya yang ditolak. Manakala contoh kedua bagi hiperbola ini pula membawa maksud semangat cinta seseorang yang berkobar-kobar. Semangat ini digambarkan secara berlebih-lebihan seperti api yang menyala sepanjang waktu.

Selain itu juga implikatur juga mempunyai kaitan dengan lakuan bahasa iaitu tidak langsung. Menurut Asmah Hj Omar, Lakuan Bahasa merupakan tindakan yang
22

dilakukan tergambar dalam bahasa yang digunakan. Ini kerana implikatur dan juga lakuan bahasa tak langsung adalah sama-sama mengkaji makna tersirat yang cuba disampaikan oleh penutur kepada pendengar dalam sesuatu perbualan.

Contohnya : ”Bang, ni air atau madu?” (sambil menghulurkan minumannya kepada pelayan restoran)

Dalam perbualan di atas, apa yang tersirat dalam kata-kata pelanggan di restoran itu ialah air yang diminumnya itu terlalu manis. Pelayan restoran tersebut secara tidak langsungnya memahami apa yang diminta oleh pelanggannya apabila dihulurkan minuman tersebut. Iaitu sama ada menambah air ataupun air batu supaya kemanisannya dapat dikurangkan. Inilah yang dimaksudkan dengan lakuan bahasa tidak langsung dalam situasi di atas, iaitu pelayan tersebut menyedari tindakan yang perlu dilakukannya walaupun dia tidak disuruh.

23

3.0

Penutup.

Secara keseluruhannya, implikatur merupakan salah satu daripada skop kajian pragmatik yang membincangkan tentang mesej tersirat yang disampaikan oleh penutur kepada pendengar. Implikatur merupakan satu konsep yang mempunyai hubung kait dengan prinsip kerjasama yang diperkenalkan oleh seorang tokoh pragmatik iaitu Grice. Dalam perbualan seharusnya mempunyai maxim kuantiti, maxim kualiti, maxim releven dan maxim cara. Jika tiadanya salah satu daripada maxim berikut, maka perbualan itu telah menyalahi prinsip kerjasama yang diperkenalkan oleh Grice. Melalui prinsip yang diperkenalkan itu, maka wujudnya konsep implikatur yang mempunyai tujuan-tujuan tertentu dalam perbualan.

Implikatur tidak boleh digunakan secara mudah tanpa tujuan-tujuan tertentu. Antara tujuan utama penggunaan implikatur adalah untuk menyampaikan mesej yang berkesan dan mendalam kepada pendengar. Penggunaan implikatur juga perlu sesuai mengikut konteks sosial antara penutur. Implikatur biasanya digunakan dalam majlismajlis rasmi, urusniaga jual beli dan perbualan antara konteks sosial tertentu. Implikatur dapat dikenalpasti dalam contoh-contoh seperti di dalam Beating About The Bush,
24

Kiasan, Pantun, Hiperbola, Metafora, Cakap Terbalik dan dalam kesopanan. Kesimpulannya, implikatur merupakan satu kajian yang mengkaji tentang mesej tersirat yang ingin disampaikan oleh penutur kepada pendengar dalam sesuatu perbualan. Implikaur merupakan satu ilmu yang penting dan mempunyai tujuan-tujuan tertentu.

BIBLIOGRAFI

Farsiah Haji Marzali, 1998.

Implikatur Dalam Nyanyian Rakyat Masyarakat Melayu

Sarawak. Penerbit: Universiti Malaya, Kuala Lumpur.

Fatimah Subet, 199. Implikatur Dalam Pantun Melayu Sarawak. Penerbit: Universiti Malaya, Kuala Lumpur.

Geoffrey Leech, 1993. Prinsip Pragmatik, Hasil Terjemahan Azhar M. Simin. Kuala Lumpur: Dewan Bahasa dan Pustaka.

Kamaruddin Hj. Husin, 1995. Laras bahasa. Kuala Lumpur: Utusan Publications Distributors Sdn. Bhd.

Kamus Dewan Edisi Keempat, 2005. Kuala Lumpur: Dewan Bahasa dan Pustaka.

Kamus Linguistik susunan Ramli Md. Salleh et al., 1997. Kuala Lumpur: Dewan Bahasa dan Pustaka.

Maimunah Ibrahim, . Implikatur Dalam Iklan. Tesis. Penerbit: Universiti Malaya.

25

Nor Hasyimah Hj. Jalaluddin, 1992.

Semantik dan Pragmatik:

Satu Analisis

Pengenalan. Kuala Lumpur: Dewan Bahasa dan Pustaka.

Nor Hasyimah Hj. Jalaluddin, 1992. Implikatur: Satu Analisis Aspek Seni Berbahasa Orang Melayu dlm Jurnal Dewan Bahasa, Ogos hlm. 676-690, Kuala Lumpur.

Ramlee Hamad, 1999. Implikatur Perbualan: Satu Analisis Konsep Kerjasama Dalam Pertuturan Bahasa Arab. Tesis. Penerbit: Universiti Malaya.

Tan Mek Leng, . Implikatur Perbualan: Satu Analisis Terhadap Konsep Kerjasama didalam Pertuturan. Tesis. Penerbit: Universiti Malaya.

Zulkifley Hamid, 1991. Pentafsiran Makna: Pragmatik Sebagai Kaedah Yang Lebih Lengkap dlm Jurnal Dewan Bahasa, Julai hlm. 570-575, Kuala Lumpur.

26

You're Reading a Free Preview

Download
scribd
/*********** DO NOT ALTER ANYTHING BELOW THIS LINE ! ************/ var s_code=s.t();if(s_code)document.write(s_code)//-->