P. 1
COMBI

COMBI

|Views: 2,478|Likes:
Published by layarjuang

More info:

Published by: layarjuang on Aug 24, 2008
Copyright:Attribution Non-commercial

Availability:

Read on Scribd mobile: iPhone, iPad and Android.
download as PDF, TXT or read online from Scribd
See more
See less

05/19/2013

pdf

text

original

Sections

GARIS PANDUAN Pelaksanaan Program Komunikasi Untuk Perubahan Tingkah Laku (COMBI

)

Pencegahan dan Pengawalan DEMAM DENGGI

Cawangan Penyakit Bawaan Vektor Bahagian Kawalan Penyakit Jabatan Kesihatan Awam
KEMENTERIAN KESIHATAN MALAYSIA

dengan kerjasama

Jabatan Kesihatan Negeri Sembilan
2005

GARIS PANDUAN PELAKSANAAN PROGRAM KOMUNIKASI UNTUK PERUBAHAN TINGKAH LAKU (COMBI)

KANDUNGAN
Jawatankuasa Penyelaras Program COMBI Kebangsaan Sidang Pengarang Kata-kata Aluan Prakata Ringkasan Eksekutif Objektif Garis Panduan PENDAHULUAN PENGENALAN • Situasi Semasa • Definisi Komunikasi • Definisi Tingkah Laku • Definisi Perubahan Tingkah Laku • Apakah COMBI • Lima Prinsip Asas COMBI OBJEKTIF PELAKSANAAN PROGRAM COMBI STRATEGI • Penubuhan Jawatankuasa Program COMBI • Latihan • Penglibatan Pelbagai Agensi • Promosi Program COMBI • Pusat Promosi Perkhidmatan BAGAIMANA HENDAK MEMULAKAN COMBI FASA 1: PERANCANGAN Peringkat Negeri • Penubuhan Jawatankuasa Teknikal • Anggota Jawatankuasa Teknikal • Bidang Kuasa dan Fungsi • Penubuhan Jawatankuasa Induk vi viii ix xi xii xiv 1 1 1 2 3 3 4 5 9 9 9 9 10 10 11 11 11 11 11 11 12 13

iii

GARIS PANDUAN PELAKSANAAN PROGRAM KOMUNIKASI UNTUK PERUBAHAN TINGKAH LAKU (COMBI)

• Anggota Jawatankuasa Induk • Bidang Kuasa dan Fungsi Peringkat Daerah • Penubuhan Jawatankuasa Teknikal • Anggota Jawatankuasa Teknikal • Bidang Kuasa dan Fungsi • Penubuhan Jawatankuasa Kerja • Anggota Jawatankuasa Kerja • Bidang Kuasa dan Fungsi • Penubuhan Jawatankuasa Komuniti • Anggota Jawatankuasa Peringkat Komuniti • Bidang Kuasa dan Fungsi FASA 2: PELAKSANAAN Pengurusan Majlis Pelancaran • Bidang Kuasa dan Fungsi Jawatankuasa Kerja • Bidang Kuasa dan Fungsi Komuniti Pengurusan Aktiviti Dalam Tempoh Pelaksanaan • Bidang Kuasa dan Fungsi Jawatankuasa Kerja • Bidang Kuasa dan Fungsi Komuniti FASA 3: PEMANTAUAN Borang Reten COMBI • Borang Reten PKD/COMBI - 1 • Borang Reten PKD/COMBI - 2 • Borang Reten PKD/COMBI - 3 • Borang Reten PKD/COMBI - 4 • Borang Reten PKD/COMBI - 5 • Borang Reten JKN/COMBI - 1 Kajian Jejak (Tracking Survey) Pemantauan Entomologi

13 14 14 14 15 15 15 16 16 17 17 17 18 18 18 18 19 19 20 20 20 21 21 21 22 22 22 22 23

iv

GARIS PANDUAN PELAKSANAAN PROGRAM KOMUNIKASI UNTUK PERUBAHAN TINGKAH LAKU (COMBI)

FASA 4 : PENILAIAN • Kajian Tingkah Laku Terhadap Pengetahuan, Sikap dan Amalan (KAP) • Penilaian Entomologi • Penilaian Epidemiologi LAMPIRAN Lampiran 1 Lampiran 2 Lampiran 3 Lampiran 4 Lampiran 5 Lampiran 6 Lampiran 7 Lampiran 8 Lampiran 9 Lampiran 10 : Ringkasan Perancangan Program COMBI : Ringkasan Pelaksanaan Program COMBI: Pengurusan Majlis Pelancaran : Ringkasan Pelaksanaan Program COMBI: Pengurusan Aktiviti Program : Borang Pemantauan Program COMBI: PKD/COMBI-1 : Borang Pemantauan Program COMBI: PKD/COMBI-2 : Borang Pemantauan Program COMBI: PKD/COMBI-3 : Borang Pemantauan Program COMBI: PKD/COMBI-4 : Borang Pemantauan Program COMBI: PKD/COMBI-5 : Borang Pemantauan Program COMBI: JKN/COMBI 1 : Borang Soal Selidik Kajian Pengetahuan, Sikap dan Amalan (KAP) Pra-Ujian: KAP/COMBI 1 : Borang Soal Selidik Kajian Pengetahuan, Sikap dan Amalan (KAP) Pasca Ujian: KAP/COMBI 2 : Borang Kajian Jejak (Tracking Survey): Borang KAP/COMBI 3 : Logo Program COMBI Peringkat Negeri-Negeri

26 26 27 29

31 34 35 36 39 40 41 42 43 44

Lampiran 11

47

Lampiran 12 Lampiran 13 Glosari Rujukan

51 53 55 57

v

GARIS PANDUAN PELAKSANAAN PROGRAM KOMUNIKASI UNTUK PERUBAHAN TINGKAH LAKU (COMBI)

JAWATANKUASA PENYELARAS PROGRAM COMBI KEBANGSAAN
PENASIHAT Dato’ Dr. Shafie Ooyub Timbalan Ketua Pengarah Kesihatan (Kesihatan Awam) Kementerian Kesihatan Malaysia PENGERUSI Dr. Hj. Marzukhi Md. Isa Timbalan Pengarah Kawalan Penyakit (PBV) Kementerian Kesihatan Malaysia PAKAR RUJUK Dr. Mohd. Raili Hj. Suhaili Timbalan Pengarah Bahagian Perkembangan Perubatan Kementerian Kesihatan Malaysia AHLI: Pn. Mastura Md. Hashim Timbalan Pengarah (Entomologi) Cawangan Penyakit Bawaan Vektor, Bahagian Kawalan Penyakit Kementerian Kesihatan Malaysia En. Tham Ah Seng Ketua Penolong Pengarah Cawangan Penyakit Bawaan Vektor Kementerian Kesihatan Malaysia Dr. Zuraidah Mokhtar Ketua Penolong Pengarah Jabatan Kesihatan Negeri Johor

vi

GARIS PANDUAN PELAKSANAAN PROGRAM KOMUNIKASI UNTUK PERUBAHAN TINGKAH LAKU (COMBI)

Dr. Norashikin Abd. Rahman Penolong Pengarah Jabatan Kesihatan Negeri Selangor Dr. Zailiza Suli Ketua Penolong Pengarah Jabatan Kesihatan Negeri Sembilan Dydy Ilyani Mohd. Basir Penolong Pengarah Jabatan Kesihatan Wilayah Persekutuan Tn. Hj. Kamilan Demin Ketua Penolong Pengarah Jabatan Kesihatan Negeri Pahang Yusnida Md. Yusof Penolong Pengarah Jabatan Kesihatan Negeri Kedah Dr. Junaidi Ibrahim Ketua Penolong Pengarah Jabatan Kesihatan Negeri Perak Zulkifilee Yazid Penolong Pengarah Cawangan Penyakit Bawaan Vektor Kementerian Kesihatan Malaysia

vii

GARIS PANDUAN PELAKSANAAN PROGRAM KOMUNIKASI UNTUK PERUBAHAN TINGKAH LAKU (COMBI)

SIDANG PENGARANG
PENGERUSI Dr. Hajah Rosnah Bt. Haji Ismail Pengarah Kesihatan Negeri, Jabatan Kesihatan Negeri, Negeri Sembilan PENGARANG Dr. Mustafa Bakri Bin Adnan Timbalan Pengarah Kesihatan Negeri (Kesihatan Awam), Jabatan Kesihatan Negeri Sembilan Dr. Zailiza Bt. Suli Ketua Penolong Pengarah (Vektor), Jabatan Kesihatan Negeri Sembilan En. Zainal Bin Abd. Rahman Ketua Penolong Pengarah (Kaji Serangga), Jabatan Kesihatan Negeri Sembilan Pn. Hapsah Bt. Mohd Dusa Penolong Pengarah (Promosi Kesihatan), Jabatan Kesihatan Negeri Sembilan Dr. Omar Bin Mihat Pegawai Kesihatan Daerah, Pejabat Kesihatan Seremban Dr. Noor Ashah Bt. Itam Othman Pegawai Kesihatan Daerah, Pejabat Kesihatan Port Dickson Dr. Mohammad Nazarudin Bin Bahari Pegawai Kesihatan Daerah Kedua, Pejabat Kesihatan Seremban En. Jarno Bin Sukadis Penolong Pegawai Kesihatan Persekitaran U32, PKD Jempol Tuan Hj. Ibrahim Bin Daud Penolong Pegawai Kesihatan Persekitaran U32, PKD Seremban En. Mariapppan a/l Semalai Penolong Pegawai Kesihatan Persekitaran U32, PKD Seremban En. Abdul Latiff Bin Maulud Penolong Pegawai Kesihatan Persekitaran U29, PKD Seremban En. Badrul Hisham Bin Abdullah Penolong Pegawai Kesihatan Persekitaran U29, PKD Port Dickson En. Ramli Bin Ahmad Penolong Pegawai Kesihatan Persekitaran U29, PKD Seremban

viii

GARIS PANDUAN PELAKSANAAN PROGRAM KOMUNIKASI UNTUK PERUBAHAN TINGKAH LAKU (COMBI)

KATA-KATA ALUAN Timbalan Ketua Pengarah Kesihatan (Kesihatan Awam) KEMENTERIAN KESIHATAN MALAYSIA

Tahniah dan syabas, saya ucapkan kepada Jabatan Kesihatan Negeri Sembilan kerana berjaya mengeluarkan satu garis panduan mengenai program “Communication for Behavioural Impact” (COMBI) bagi pencegahan dan pengawalan demam denggi di Malaysia. Adalah menjadi aspirasi Kementerian Kesihatan Malaysia untuk menyediakan satu garis panduan yang lengkap (best practice guideline) mengenai pelaksanaan sesuatu program yang telah dilaksanakan. Saya berharap agar garis panduan yang telah disediakan oleh pegawaipegawai yang berpengalaman serta terlibat secara langsung dalam program COMBI ini, boleh membantu dan menjadi rujukan kepada Jabatan kesihatan Negeri dan agensi lain untuk melaksanakan program COMBI di tempat masing-masing, terutamanya maklumat berkaitan bidang kuasa dan fungsi bermula dari aspek perancangan hingga kepada penilaian pelaksanaan program ini. Program COMBI juga merupakan perkongsian bijak di antara agensi (smart partnership) dengan Kementerian Kesihatan dalam mengawal dan mencegah demam denggi. Dengan penglibatan aktif mereka, saya berharap agar masalah denggi yang berlaku secara universal dapat ditangani bersama secara lebih berkesan melalui konsep komunikasi di

ix

GARIS PANDUAN PELAKSANAAN PROGRAM KOMUNIKASI UNTUK PERUBAHAN TINGKAH LAKU (COMBI)

kalangan komuniti itu sendiri. Melalui program ini, adalah diharap agar sikap serta amalan mereka mengenai pencegahan dan pengawalan demam denggi dapat diubah dan berterusan. Adalah menjadi harapan saya agar objektif untuk memperkasakan komuniti dalam mencegah dan mengawal demam denggi akan tercapai hendaknya. Sekian, terima kasih.

DATO’ DR. SHAFIE BIN OOYUB Timbalan Ketua Pengarah Kesihatan (Kesihatan Awam), Kementerian Kesihatan Malaysia

x

GARIS PANDUAN PELAKSANAAN PROGRAM KOMUNIKASI UNTUK PERUBAHAN TINGKAH LAKU (COMBI)

PRAKATA
Saya bersyukur ke hadrat Allah s.w.t kerana Garis Panduan Pelaksanaan COMBI telah berjaya dihasilkan untuk kegunaan semua pihak yang terlibat terutama dalam bidang kesihatan awam mengenai pencegahan dan pengawalan demam denggi . “Communication for Behavioural Impact” atau singkatannya COMBI dan dalam Bahasa Melayu pula adalah “Komunikasi Untuk Perubahan Tingkah Laku” bertujuan untuk memperkasakan peranan komuniti dalam mencegah dan mengawal kejadian penyakit demam denggi. Ia memerlukan komitmen yang jitu oleh pelbagai agensi terutama komuniti yang terlibat. Strategi keseluruhan COMBI adalah untuk mencapai matlamat tingkah laku yang dicadangkan dan masyarakat mengamalkan tingkah laku tersebut secara proaktif. Diharapkan melalui kaedah pencegahan yang diterapkan dapat memberi impak yang positif dalam menangani permasalahan demam denggi. Akhir kata, saya ingin merakamkan setinggi tahniah dan ucapan terima kasih kepada semua yang terlibat dalam menghasilkan buku garis panduan ini. Saya berharap garis panduan ini dapat membantu Jabatan Kesihatan Negeri dan agensi-agensi lain sebagai langkah permulaan dalam melaksanakan program COMBI. Sekian, terima kasih.

DR. HAJAH ROSNAH BT. HJ.ISMAIL Pengarah Kesihatan Negeri, Negeri Sembilan Darul Khusus

xi

GARIS PANDUAN PELAKSANAAN PROGRAM KOMUNIKASI UNTUK PERUBAHAN TINGKAH LAKU (COMBI)

RINGKASAN EKSEKUTIF
Program “Communication for Behavioural Impact” (COMBI) merupakan satu pendekatan baru yang diperkenalkan oleh Pertubuhan Kesihatan Sedunia (WHO) dan menggunakan pendekatan komunikasi untuk merubah tingkah laku manusia. Objektif garis panduan ini diterbitkan adalah sebagai memberi panduan bagi Jabatan Kesihatan Negeri / agensi untuk melaksanakan program COMBI dalam mengawal penyakit berjangkit. Garis panduan ini menerangkan tentang strategi yang boleh digunakan untuk melaksanakan program COMBI, antaranya penubuhan Jawatankuasa Program COMBI, mengadakan latihan kepada anggota kesihatan dan komuniti yang terlibat, penglibatan pelbagai agensi yang berkaitan, mengadakan promosi program dan menubuhkan pusat promosi perkhidmatan di tempat-tempat yang strategik. Bagi melaksanakan program ini di peringkat agensi dan komuniti, empat peringkat telah dikenalpasti, iaitu pada peringkat perancangan, pelaksanaan, pemantauan dan penilaian. Pada peringkat perancangan dan pelaksanaan, beberapa buah jawatankuasa seperti Jawatankuasa Teknikal, Induk, Kerja dan Komuniti perlu ditubuhkan. Di dalamnya dijelaskan apakah fungsi dan bidang kuasa bagi setiap jawatankuasa tersebut. Perancangan yang rapi perlu dijalankan sebelum sesuatu program COMBI dilaksanakan. Hal ini termasuklah pemilihan kawasan yang sesuai berdasarkan analisis situasi awal tentang kejadian sesuatu penyakit di kawasan tersebut serta kaitannya dengan tingkah laku yang hendak diubah. Seterusnya, matlamat serta objektif tingkah laku yang hendak dicapai dalam Program COMBI perlu ditetapkan dan pelbagai strategi perlu diatur ke arah mencapai matlamat tersebut.

xii

GARIS PANDUAN PELAKSANAAN PROGRAM KOMUNIKASI UNTUK PERUBAHAN TINGKAH LAKU (COMBI)

Pada peringkat pelaksanaan pula, intervensi yang sesuai akan dijalankan untuk jangka masa tertentu menggunakan kaedah komunikasi. Program COMBI dilaksanakan di lokaliti terpilih pada suatu jangkamasa yang ditetapkan dengan mengambil kira lima prinsip asas utama iaitu Kerahan Pentadbiran / Perhubungan Awam dan Advokasi (Administrative Mobilization / Public Relation / Advocacy); Kerahan Masyarakat (Community Mobilization); Pengiklanan (Advertising); Penyampaian Peribadi Komunikasi Interpersonal (Personal Selling / Interpersonal Communication) dan Pusat Promosi Perkhidmatan (Point-of-Service Promotion). Mesej-mesej tingkah laku yang dikehendaki akan dipromosikan secara besar-besaran, berulang kali, bersungguh-sungguh dan berterusan. Di samping itu, sepanjang tempoh pelaksanaan program COMBI, pemantauan aktiviti secara berterusan akan dijalankan menggunakan borang reten tertentu yang akan dilengkapkan oleh promoter, penyelia, pengerusi COMBI dan anggota kesihatan. Selain pemantauan borang reten, kajian jejak (tracking survey) dan pemantauan entomologi juga dijalankan. Strategi pelaksanaan akan diubah sekiranya perlu bagi memastikan Program COMBI akan terus diterima oleh komuniti. Bagi tujuan penilaian program COMBI, data-data asas misalnya tentang kejadian sesuatu penyakit, aliran gaya (trend) penyakit, kejadian wabak, kematian, data-data entomologi serta kajian untuk mengetahui tahap pengetahuan, sikap dan amalan responden (KAP) sebelum pelaksanaan akan dibandingkan dengan selepas pelaksanaan program COMBI.

xiii

GARIS PANDUAN PELAKSANAAN PROGRAM KOMUNIKASI UNTUK PERUBAHAN TINGKAH LAKU (COMBI)

OBJEKTIF GARIS PANDUAN

• Memberi panduan dan menjadi bahan rujukan kepada Jabatan Kesihatan Negeri atau agensi-agensi lain untuk melaksanakan program COMBI dalam mengawal penyakit demam denggi. • Memberi maklumat kepada agensi yang berkaitan, mengenai bidang kuasa dan fungsi dalam aspek perancangan, pelaksanaan, pemantauan dan penilaian untuk melaksanakan program COMBI.

xiv

GARIS PANDUAN PELAKSANAAN PROGRAM KOMUNIKASI UNTUK PERUBAHAN TINGKAH LAKU (COMBI)

PENDAHULUAN
PENGENALAN Situasi Semasa Penyakit demam denggi ialah penyakit berjangkit yang menjadi satu masalah global dan endemik di beberapa buah negara seperti Afrika, Amerika Syarikat, Mediterranean Timur, Asia Tenggara dan Pasifik Barat (WHO 2002). Penyakit ini adalah disebabkan oleh virus denggi yang dibawa oleh nyamuk Aedes yang mengakibatkan peningkatan morbiditi dan mortaliti. Di Malaysia, penyakit demam denggi ialah penyakit berjangkit yang masih merupakan satu masalah kesihatan awam. Sejak lima tahun yang lalu, bilangan kes demam denggi yang dilaporkan di negara ini telah menunjukkan peningkatan iaitu daripada 4,718 kes pada tahun 1999 kepada 15,442 kes pada tahun 2003. Kadar insidens pula meningkat daripada 20.7/100,000 penduduk pada tahun 1999 kepada 61.6/100,000 penduduk pada tahun 2003 (KKM 2003). Pelbagai aktiviti dilaksanakan oleh Kementerian Kesihatan Malaysia bagi mencegah dan mengawal penyakit demam denggi, seperti menjalankan pemeriksaan Aedes, penyemburan kabus, larviciding dan penguatkuasaan Akta Pemusnahan Serangga Pembawa Penyakit 1975 (Pindaan 2000). Selain daripada itu, kementerian memberi fokus utama dalam kawalan denggi melalui promosi kesihatan yang bertujuan untuk meningkatkan pengetahuan serta kesedaran komuniti mengenai penyakit serta kaedah pencegahannya. Pelbagai kaedah digunakan bagi mewujudkan kesedaran di kalangan orang ramai tentang penyakit demam denggi. Antara kaedah yang digunakan termasuklah mengadakan aktiviti seperti ceramah, perbincangan kumpulan kecil, edaran risalah dan poster, tunjuk

1

GARIS PANDUAN PELAKSANAAN PROGRAM KOMUNIKASI UNTUK PERUBAHAN TINGKAH LAKU (COMBI)

ajar dan pameran. Namun begitu, walaupun pengetahuan dan juga kesedaran komuniti tentang aspek pencegahan dapat ditingkatkan, masih didapati komuniti gagal untuk mengubah tingkah laku ke arah menghapuskan punca pembiakan nyamuk. Berdasarkan hasil kajian yang telah dijalankan di Singapura, sebanyak 77% responden mengetahui tempat yang berpotensi untuk pembiakan nyamuk, namun sebanyak 49% sahaja yang membuang bekas yang berpotensi tersebut dan 26.7% lagi menggunakan racun serangga abate bagi mengawal demam denggi. (Heng et. al. 1998) Definisi Komunikasi Komunikasi boleh didefinisikan sebagai: “proses satu idea disampaikan dari sumber kepada penerima bertujuan untuk mengubah amalan penerima.” Everett M. Rogers Manakala, Emil Dovifat mendefinisikan komunikasi sebagai “....setiap usaha mempengaruhi masyarakat umum secara sedar dan usaha ini selanjutnya dapat diadakan melalui keyakinan penuh atau secara paksaan kolektif sehingga pihak lain tahu dan ingin melakukan perkara yang disarankan.” Melalui strategi komunikasi, tingkah laku individu dan juga komuniti boleh diubah iaitu dengan memperkasa mereka supaya menjalankan aktiviti pencegahan dan kawalan (Martin dan Prado 2004) Sehubungan itu, pendekatan konsep COMBI telah diperkenalkan oleh pertubuhan Sedunia (WHO) yang menggunakan pendekatan komunikasi bagi mencegah dan mengawal penyakit berjangkit.

2

GARIS PANDUAN PELAKSANAAN PROGRAM KOMUNIKASI UNTUK PERUBAHAN TINGKAH LAKU (COMBI)

Definisi Tingkah Laku Tingkah laku ialah perlakuan atau aktiviti yang dilaksanakan oleh individu atau kumpulan, sama ada secara sedar ataupun tidak sedar. Menurut Gochman, tingkah laku kesihatan ialah: “Perlakuan seseorang seperti kepercayaan, ekspektasi, motif, nilai, persepsi atau elemen kognitif lain seperti tingkah laku peribadi, termasuk keadaan emosi dan genatik, tingkahlaku terlampau, tindakan dan amalan yang berkaitan dengan kesihatan ke arah mencapai tahap kesihatan yang lebih baik. (“Those personal attributes such as beliefs, expectations, motives, values, perceptions and other states and traits; and overt behaviour patterns, actions and habits that relate to health maintenance, to health restoration and to health improvemnets.”) Gochman Manakala menurut Kasl & Cobb, terdapat tiga kategori tingkah laku kesihatan iaitu: i. Tingkah laku kesihatan pencegahan ii. Tingkah laku penyakit iii. Tingkah laku pesakit Definisi Perubahan Tingkah Laku Perubahan tingkah laku didefinisikan sebagai: “Suatu perubahan yang berlaku daripada peringkat asas kepada yang baru, sama ada sementara, berkekalan atau meningkat.”

3

GARIS PANDUAN PELAKSANAAN PROGRAM KOMUNIKASI UNTUK PERUBAHAN TINGKAH LAKU (COMBI)

Apakah COMBI COMBI ialah singkatan bagi “Communication for Behavioural Impact” atau “Komunikasi untuk Perubahan Tingkah laku”. Program ini bertujuan untuk memperkasa peranan komuniti dalam mencegah dan mengawal kejadian penyakit berjangkit. Kebanyakan kejadian penyakit berjangkit mempunyai kaitan dengan tingkah laku manusia, termasuk penyakit demam denggi. Setakat ini, belum ada ubat dan vaksin bagi rawatan penyakit demam denggi. Pengurangan punca pembiakan nyamuk Aedes boleh mencegah penyakit demam denggi dan ia boleh diatasi melalui komitmen komuniti ke arah perubahan tingkah laku. Program COMBI telah dilaksanakan di beberapa buah negara bagi pencegahan dan kawalan penyakit Tuberkulosis (TB) di Bangladesh, India dan Kenya, penyakit kusta di India dan Mozambique, filariasis di India, Sri Lanka, Kenya, Nepal dan Zanzibar. Semua program ini didapati berjaya mengubah tingkah laku komuniti ke arah yang positif. Di Malaysia, pendekatan COMBI bagi pencegahan dan kawalan penyakit demam denggi telah dilaksanakan di daerah Johor Bahru. Berdasarkan kajian jejak (tracking survey) yang dijalankan semasa pelaksanaan kempen, didapati sebanyak 80% ahli keluarga telah memeriksa rumah mereka bagi tempat-tempat yang berpotensi untuk pembiakan nyamuk Aedes. Berdasarkan kajian pasca KAP selepas 12 minggu kempen dijalankan, didapati hampir 99% responden mengekalkan aktiviti pemeriksaan rumah seminggu sekali berbanding 70.7% dari kajian pra KAP (p<0.01) (Mohd Raili, et al. 2003). Di Zanzibar, Program COMBI dilaksanakan bagi pencegahan dan kawalan penyakit filariasis dan didapati sebanyak 90% penduduk mematuhi pengambilan ubat-ubatan walaupun tahap sasaran yang

4

GARIS PANDUAN PELAKSANAAN PROGRAM KOMUNIKASI UNTUK PERUBAHAN TINGKAH LAKU (COMBI)

ditetapkan sebanyak 80% sahaja. Manakala di Sri Lanka pula, dengan pelaksanaan Program COMBI, pematuhan penduduk bagi rawatan filariasis adalah sebanyak 80% (WHO 2002). Dari segi pelaksanaan program COMBI, empat pendekatan perlu dilaksanakan iaitu secara besar-besaran (massive); berulang kali (repetitive); bersungguh-sungguh (intensive) dan berterusan (persistence). Pendekatan ini penting bagi memastikan kejayaan program COMBI, memandangkan terdapatnya faktor kekangan dalam komuniti seperti tumpuan, pemilihan, tanggapan dan pengekalan. Lima prisip Asas COMBI Bagi melaksanakan program COMBI, lima prinsip asas yang menggunakan strategi komunikasi hendaklah diamalkan iaitu Kerahan Pentadbiran / Perhubungan Awam Dan Advokasi (Administrative Mobilization / Public Relation / Advocacy); Kerahan Masyarakat (Community Mobilization); Pengiklanan (Advertising); Penyampaian Peribadi / Komunikasi Interpersonal (Personal Selling / Interpersonal Communication) dan Pusat Promosi Perkhidmatan (Point-of-Service Promotion). Lima tindakan komunikasi bersepadu tersebut dijelaskan seperti yang berikut: 1. Kerahan Pentadbiran / Perhubungan Awam / Advokasi (Administrative Mobilization / Public Relation / Advocacy) Menggerakkan semua anggota pemberi perkhidmatan, mengadakan mesyuarat atau perbincangan dengan pelbagai agensi, memberi ceramah, taklimat dan sebagainya yang bertujuan untuk memaklumkan mengenai perubahan tingkah laku sihat yang dikehendaki untuk diamalkan oleh komuniti.

5

GARIS PANDUAN PELAKSANAAN PROGRAM KOMUNIKASI UNTUK PERUBAHAN TINGKAH LAKU (COMBI)

2.

Kerahan Masyarakat (Community Mobilization) Tindakan ini memberi tumpuan kepada penglibatan komuniti dalam menyampaikan mesej tingkah laku yang dikehendaki. Tindakan komunikasi termasuk penggunaan penyelidikan penyertaan, mesyuarat di kalangan komuniti, jerayawara (road show), lawatan ke rumah dan sebagainya. Pengiklanan (Advertising) Mesej tingkah laku disalurkan melalui siaran media elektronik atau cetak untuk menarik perhatian orang ramai terhadap perubahan tingkah laku yang dicadangkan. Penyampaian Peribadi / Komunikasi Interpersonal (Personal Selling / Interpersonal Communication) Promoter yang dilantik di kalangan komuniti untuk menyampaikan mesej perubahan tingkah laku di kawasan mereka sendiri. Pusat Promosi Perkhidmatan (Point-of-Service Promotion) Penyampaian mesej perubahan tingkah laku yang telah dicadangkan dan ditumpukan di tempat-tempat sesuai yang telah dikenalpasti.

3.

4.

5.

Konsep COMBI, pada asasnya menggunakan semua kemudahan komunikasi yang sedia ada bagi mempromosi tingkah laku baru yang telah ditetapkan pada individu, keluarga dan masyarakat bagi mencegah dan mengawal penyakit berjangkit. Program COMBI bertujuan untuk memperkasa komuniti ke arah: • Mempromosi tingkah laku baru ke arah yang lebih baik melalui mesej mudah yang boleh difahami oleh komuniti. • Penekanan pada peranan individu dan keluarga.

6

GARIS PANDUAN PELAKSANAAN PROGRAM KOMUNIKASI UNTUK PERUBAHAN TINGKAH LAKU (COMBI)

Gambarajah 2: Carta Lima Prinsip Asas COMBI
Kerahan Pentadbiran / Perhubungan Awam / Advokasi • Menubuhkan jawatankuasa dan mengadakan mesyuarat sama ada di peringkat negeri / daerah / lokaliti yang terlibat. • Mengadakan latihan untuk kakitangan kesihatan, PBT / NGO, ketua komuniti dan sebagainya. • Mengadakan liputan akhbar. • Pelancaran program COMBI sama ada peringkat negeri, daerah atau komuniti. Kerahan Masyarakat • Penglibatan komuniti dalam menyampaikan mesej tingkah laku. • Memperkasakan komuniti dalam Program COMBI. • Melantik promoter di kalangan komuniti.

KERAHAN PENTADBIRAN / PERHUBUNGAN AWAM / ADVOKASI

KERAHAN MASYARAKAT

7

GARIS PANDUAN PELAKSANAAN PROGRAM KOMUNIKASI UNTUK PERUBAHAN TINGKAH LAKU (COMBI)

PENGIKLANAN

Pengiklanan • Mempromosikan Program COMBI melalui lagu tema COMBI / drama pendek COMBI / rancangan kuiz COMBI di radio. • Mempromosikan mesej COMBI di monitor skrin warna LED. • Penggunaan sepanduk, gegantung, papan iklan untuk menyampaikan mesej tertentu yang dipasang di jalan-jalan utama, masjid, sekolah, balairaya dan sebagainya. Penyampaian Peribadi / Komunikasi Interpersonal • Promoter menyampaikan mesej perubahan tingkah laku kepada komuniti.

PENYAMPAIAN PERIBADI / KOMUNIKASI INTERPERSONAL

PUSAT PROMOSI PERKHIDMATAN

Pusat Promosi Perkhidmatan • Pejabat Kesihatan Daerah, klinik kesihatan, balairaya dan lain-lain.

8

GARIS PANDUAN PELAKSANAAN PROGRAM KOMUNIKASI UNTUK PERUBAHAN TINGKAH LAKU (COMBI)

OBJEKTIF PELAKSANAAN PROGRAM COMBI • Memperkasa komuniti untuk mengubah dan mengamalkan tingkah laku baru yang telah diperkenalkan. Mengurangkan kejadian penyakit demam denggi di peringkat negeri dan daerah. Menggalakkan penglibatan antara agensi serta mempertingkatkan usaha sama dalam mencegah dan mengawal penyakit demam denggi.

STRATEGI Strategi keseluruhan COMBI adalah untuk mencapai matlamat tingkah laku yang dicadangkan dan sekaligus komuniti mengamalkan tingkah laku tersebut. Antara strategi yang digunakan adalah seperti yang berikut: Penubuhan Jawatankuasa Program COMBI • Menubuhkan Jawatankuasa COMBI di peringkat negeri, daerah dan komuniti serta mengadakan mesyuarat.

Latihan • Memberi taklimat tentang COMBI dan mengadakan latihan komunikasi secara berkesan untuk anggota kesihatan, promoter dan agensi berkaitan.

9

GARIS PANDUAN PELAKSANAAN PROGRAM KOMUNIKASI UNTUK PERUBAHAN TINGKAH LAKU (COMBI)

Penglibatan Pelbagai Agensi • Mengamalkan konsep perkongsian bijak antara agensi kerajaan, swasta dan badan sukarela. Penglibatan Pertubuhan Bukan Kerajaan (NGO) seperti Kelab PROSTAR, Kawasan Rukun Tetangga, KEMAS dan lain-lain sebagai promoter. Penglibatan pihak media cetak dan elektronik dalam pelancaran dan perasmian program COMBI di setiap lokaliti serta mempromosikan mesej yang telah dipilih.

Promosi Program COMBI • Mendapatkan kerjasama stesen radio tempatan untuk memperkenalkan program COMBI kepada masyarakat melalui taklimat dan ceramah, menyiarkan lagu tema COMBI dan drama pendek, serta mengadakan kuiz COMBI di radio tempatan. Menggunakan pasukan promosi kesihatan negeri untuk menyampaikan mesej, dengan memperdengarkan drama pendek dan lagu tema COMBI di lokaliti yang telah dikenalpasti secara berjadual. Memasang sepanduk, gegantung, papan iklan di lokaliti yang dikenalpasti dengan memaparkan mesej tingkah laku yang telah dipilih. Memberi cenderamata berbentuk promosi kepada promoter dan komuniti yang melaksanakan program COMBI sebagai galakan kerana mengamalkan perubahan tingkah laku.

10

GARIS PANDUAN PELAKSANAAN PROGRAM KOMUNIKASI UNTUK PERUBAHAN TINGKAH LAKU (COMBI)

Pusat promosi Perkhidmatan • Menentukan tempat yang sesuai bagi menguar-uarkan mesej COMBI kepada komuniti seperti di balai raya, klinik, pejabat kesihatan, kedai, rumah ibadat, sekolah dan sebagainya.

BAGAIMANA HENDAK MEMULAKAN COMBI
Bagi memulakan program COMBI, beberapa langkah telah disyorkan yang dikenali sebagai 4P COMBI: i. ii. iii. iv. Perancangan Pelaksanaan Pemantauan Penilaian

FASA1: PERANCANGAN PERINGKAT NEGERI Penubuhan Jawatankuasa Teknikal Objektif penubuhan Jawatankuasa ini adalah untuk memberi khidmat teknikal dan perundingan kepada Jawatankuasa Induk untuk melaksanakan program COMBI. Anggota Jawatankuasa Teknikal • • • Pengarah Kesihatan Negeri Timbalan Pengarah Kesihatan (Kesihatan Awam) Ketua Penolong Pengarah (Vektor)

11

GARIS PANDUAN PELAKSANAAN PROGRAM KOMUNIKASI UNTUK PERUBAHAN TINGKAH LAKU (COMBI)

• • •

Pegawai Pendidikan Kesihatan Pegawai Sains (Ahli Kaji Serangga) Pegawai Kesihatan Daerah

Bidang Kuasa dan Fungsi • • Mengenal pasti situasi penyakit demam denggi pada peringkat negeri. Mengenal pasti dan menetapkan “matlamat keseluruhan” program COMBI.

Contoh matlamat keseluruhan: “Untuk mengurangkan kejadian kes demam denggi dan denggi berdarah di tiga daerah utama di Negeri Sembilan iaitu daerah Seremban, Port Dickson dan Jempol sebanyak 30% pada penghujung tahun 2004.” • Memastikan daerah pelaksanaan membuat analisis awal tentang kejadian kes demam denggi dan kaitannya dengan tingkah laku komuniti setempat sebelum pengedaran risalah, poster, cenderamata dan sebagainya. Analisis ini bertujuan agar pengedaran bahan yang diedarkan itu tidak mempengaruhi pemikiran dan tingkah laku asal mereka. Melalui analisis situasi awal tersebut, disenaraikan semua tingkah laku yang menyumbang kepada peningkatan kejadian kes demam denggi serta berdasarkan statistik yang ada atau mana-mana data sekunder untuk menyokong pemilihan objektif tingkah laku yang telah dipilih. Berdasarkan pemilihan tersebut, dicadangkan pemilihan tidak lebih daripada dua tingkah laku baru yang akan diamalkan oleh komuniti. (bagi memastikan objektif keseluruhan tercapai).

12

GARIS PANDUAN PELAKSANAAN PROGRAM KOMUNIKASI UNTUK PERUBAHAN TINGKAH LAKU (COMBI)

Contoh Objektif Tingkah Laku i. Mengalakkan ahli keluarga di lokaliti terpilih bagi daerah utama di Negeri Sembilan (Seremban, Port Dickson, Jempol) untuk menjalankan pemeriksaan di dalam dan di luar rumah selama sepuluh minit bagi memusnahkan tempat pembiakan nyamuk Aedes sekali seminggu bagi tempoh empat bulan. Menggalakkan ahli keluarga di lokaliti terpilih bagi tiga daerah utama di Negeri Sembilan (Seremban, Port Dickson, Jempol) memaklumkan jika terdapat rumah kosong atau tempat pembuangan sampah haram yang berpotensi sebagai pembiakan nyamuk Aedes kepada Pejabat Kesihatan yang berhampiran secepat mungkin iaitu dalam tempoh dua hari. Memilih daerah yang sesuai untuk melaksanakan program COMBI. Membahagikan peruntukan kewangan kepada daerah terpilih. Menetapkan tempoh pelaksanaan COMBI yang sesuai. Memastikan pelaksanaan COMBI berorientasikan penyelidikan. Menyediakan borang soal selidik untuk ujian pra dan pasca bagi kajian pengetahuan, sikap dan amalan (KAP). Mengadakan taklimat tentang pelaksanaan program COMBI kepada Jawatankuasa Induk.

ii.

• • • • • •

Penubuhan Jawatankuasa Induk Objektif penubuhan Jawatankuasa ini adalah untuk melaksanakan program COMBI yang telah diputuskan oleh Jawatankuasa Teknikal. Anggota Jawatankuasa Induk • • • Pengarah Kesihatan Negeri Timbalan Pengarah Kesihatan (Kesihatan Awam) Ketua Penolong Pengarah (Vektor)

13

GARIS PANDUAN PELAKSANAAN PROGRAM KOMUNIKASI UNTUK PERUBAHAN TINGKAH LAKU (COMBI)

• • • • • • • •

Ketua Penolong Pengarah (Pendidikan Kesihatan) Pegawai Sains (Ahli Kaji Serangga Negeri) Setiausaha Kerajaan Negeri (Unit Perumahan dan Kerajaan Tempatan) Pihak berkuasa Tempatan Jabatan Pendidikan Negeri Jabatan Penerangan Negeri Jabatan Penyiaran Negeri Pegawai Kesihatan Daerah

Bidang Kuasa dan Fungsi • Melaksanakan promosi program COMBI yang telah diputuskan oleh Jawatankuasa Teknikal seperti yang berikut: - Menganjurkan pertandingan mencipta logo COMBI. - Bekerjasama dengan pihak media. - Mengadakan latihan / kursus bagi anggota kesihatan / Pihak Berkuasa Tempatan / Pertubuhan Bukan Kerajaan. - Menguruskan penciptaan lagu tema COMBI. - Menyediakan soalan kuiz COMBI untuk siaran Radio Malaysia tempatan. - Mengaturkan ceramah atau taklimat tentang program COMBI untuk siaran di media tempatan oleh pegawai kesihatan. - Menyediakan skrip drama pendek untuk siaran radio tempatan. - Menyediakan maklumat promosi untuk siaran media elektronik (monitor skrin warna LED).

PERINGKAT DAERAH Penubuhan Jawatankuasa Teknikal Objektif penubuhan Jawatankuasa ini adalah untuk memberi khidmat teknikal dan perundingan kepada Jawatankuasa kerja pada peringkat daerah untuk melaksanakan program COMBI.

14

GARIS PANDUAN PELAKSANAAN PROGRAM KOMUNIKASI UNTUK PERUBAHAN TINGKAH LAKU (COMBI)

Anggota Jawatankuasa Teknikal • • • • Pegawai Kesihatan Daerah Pegawai Pendidikan Kesihatan Ketua Unit Penyakit Bawaan Vektor Ketua-ketua Unit yang berkaitan.

Bidang Kuasa dan Fungsi • • • • • Membuat anggaran perbelanjaan untuk pelaksanaan program COMBI. Memilih lokaliti untuk melaksanakan COMBI berdasarkan kejadian kes denggi di daerah. Memilih masa yang sesuai untuk melaksanakan program. Menyediakan peta dan data asas untuk setiap lokaliti. Menyediakan anggaran bagi bahan promosi dan pendidikan kesihatan setiap lokaliti seperti gegantung (bunting), sepanduk (banner), papan iklan (billboard), poster, risalah, cenderamata dan sebagainya. Melantik ibu dan bapa angkat daripada kalangan anggota kesihatan bagi tujuan penyelarasan dan pemantauan di lokaliti yang berkaitan. Menjalankan kajian pengetahuan, sikap dan amalan (KAP) - (ujian pra dan pasca). Memberikan taklimat kepada Jawatankuasa Kerja Peringkat Daerah.

• • •

Penubuhan Jawatankuasa Kerja Objektif penubuhan Jawatankuasa ini adalah untuk melaksanakan program COMBI yang telah diputuskan oleh Jawatankuasa Teknikal di peringkat daerah.

15

GARIS PANDUAN PELAKSANAAN PROGRAM KOMUNIKASI UNTUK PERUBAHAN TINGKAH LAKU (COMBI)

Anggota Jawatankuasa Kerja • • • • • • • • • • • Pegawai Daerah Pegawai Kesihatan Daerah Pegawai Berkuasa Tempatan Pegawai Pelajaran Daerah (PPD) Pegawai Belia Daerah Pegawai Penerangan Daerah Ketua-Ketua Unit peringkat kesihatan daerah yang berkaitan Pegawai Tenaga Nasional Berhad (TNB) Pengerusi Komuniti bagi lokaliti/ kawasan terpilih Pertubuhan Bukan Kerajaan Agensi lain yang berkaitan

Bidang Kuasa dan Fungsi • Memberi mandat kepada Pengerusi COMBI peringkat komuniti terpilih untuk melancarkan program COMBI di peringkat lokaliti masing-masing dengan peruntukan kewangan dan bantuan teknikal diberi oleh Pejabat Kesihatan Daerah. Memastikan semua ibu dan bapa angkat menghadiri mesyuarat dan menyelaras semua aktiviti program COMBI di peringkat komuniti. Ibu dan bapa angkat hendaklah mewujudkan komunikasi yang baik dan berkesan dengan pihak komuniti. Melaksanakan program COMBI yang telah diputuskan oleh Jawatankuasa Teknikal daerah seperti yang berikut: - Bekerjasama dengan Tenaga Nasional Berhad (TNB) bagi pemasangan gegantung pada tiang-tiang elektrik - Mengadakan mesyuarat dengan komuniti terpilih - Bekerjasama dengan Pejabat Pelajaran Daerah untuk mengedarkan risalah COMBI dan cakera padat (CD) lagu tema COMBI, ke sekolah yang terlibat di lokaliti program COMBI.

• • •

16

GARIS PANDUAN PELAKSANAAN PROGRAM KOMUNIKASI UNTUK PERUBAHAN TINGKAH LAKU (COMBI)

- Bekerjasama dengan Pihak Berkuasa Tempatan (PBT) bagi mendapatkan pengecualian bayaran pengiklanan bahan promosi dan persediaan tempat pelancaran di lokaliti terpilih. - Bekerjasama dengan Jabatan Penyiaran tempatan bagi mempromosi lagu tema COMBI dan drama pendek tentang COMBI di radio. - Bekerjasama dengan Jabatan Penerangan untuk pinjaman alat siar raya semasa majlis pelancaran COMBI. Penubuhan Jawatankuasa Komuniti • Objektif penubuhan jawatankuasa ini adalah untuk melaksanakan program COMBI pada peringkat komuniti.

Anggota Jawatankuasa Peringkat Komuniti • • • • • Pengerusi Program COMBI yang dilantik oleh ahli komuniti setempat. Ibu dan bapa angkat (kalangan anggota kesihatan). Penghulu Mukim. Ketua-ketua Pertubuhan Komuniti (Kawasan Rukun Tetangga [KRT], Belia, Masjid, Jiran Wanita dan lain-lain). Promoter.

Bidang Kuasa dan Fungsi • Melantik promoter daripada kalangan ahli komuniti yang berwibawa, dedikasi dan mempunyai latar belakang pendidikan yang asas dan daripada pelbagai bangsa dan etnik. Mengadakan mesyuarat Jawatankuasa peringkat komuniti bagi membincangkan perkara seperti yang berikut: - Membincangkan majlis pelancaran COMBI pada peringkat komuniti. - Pelantikan penyelia mengikut blok / unit / fasa. - Melantik promoter di kalangan komuniti mengikut kesesuaian.

17

GARIS PANDUAN PELAKSANAAN PROGRAM KOMUNIKASI UNTUK PERUBAHAN TINGKAH LAKU (COMBI)

FASA 2: PELAKSANAAN PENGURUSAN MAJLIS PELANCARAN Yang berikut adalah tugas Jawatankuasa Kerja peringkat daerah untuk mengendalikan majlis pelancaran COMBI di lokaliti terpilih. Bidang Kuasa dan Fungsi Jawatankuasa Kerja • • • • • • • • • • • • • Menyediakan peruntukan kewangan yang mencukupi. Memasang bahan promosi (gegantung, sepanduk, papan iklan dan lain-lain) di tempat yang strategik. Membekalkan cenderamata galakan kepada promoter. Menyediakan kad jemputan majlis pelancaran untuk edaran kepada ahli komuniti. Menyediakan buku aturcara majlis pelancaran. Menyediakan hadiah untuk cabutan bertuah bagi ahli komuniti yang hadir. Menguruskan pengumuman di radio dan melalui unit promosi. Menyediakan teks ucapan tokoh perasmi majlis pelancaran. Menjemput pihak media menghadiri majlis pelancaran. Menyediakan cenderamata penghargaan untuk komuniti terpilih. Menyediakan alat siar raya. Memastikan majlis pelancaran berjalan dengan lancar dan teratur. Memastikan lagu tema COMBI diperdengarkan kepada ahli komuniti.

Bidang Kuasa dan Fungsi Komuniti • • • Mengenal pasti tempat dan tarikh majlis pelancaran. Mengenal pasti tokoh yang akan merasmikan pelancaran. Menyediakan persiapan tapak majlis pelancaran.

18

GARIS PANDUAN PELAKSANAAN PROGRAM KOMUNIKASI UNTUK PERUBAHAN TINGKAH LAKU (COMBI)

• • • • • • •

Meyediakan khemah, kerusi / meja untuk makan minum dan majlis pelancaran. Menyediakan cenderamata bagi tokoh perasmi dan dif kehormat yang lain. Mengenal pasti gimik pelancaran yang sesuai. Mengenal pasti juruacara majlis dan pembaca doa. Memastikan penglibatan bersama agensi dan Pertubuhan Bukan Kerajaan yang lain. Mengedar cenderamata dan risalah kepada komuniti yang hadir. Memastikan majlis pelancaran berjalan dengan lancar dan teratur sebagaimana dirancangkan.

PENGURUSAN AKTIVITI DALAM TEMPOH PELAKSANAAN Sesudah majlis pelancaran, program COMBI akan terus dilaksanakan oleh komuniti di lokaliti terpilih. Bidang Kuasa dan Fungsi Jawatankuasa Kerja • • • • • Memastikan ibu dan bapa angkat memantau dan memberi input mengenai pelaksanaan program COMBI di peringkat komuniti. Memastikan unit promosi menguar-uarkan mesej COMBI di lokaliti terpilih secara berjadual sehingga tamat tempoh pelaksanaan. Menjalankan pemeriksaan Aedes dan kajian ovitrap oleh pasukan Unit Vektor di lokaliti yang terlibat. Penyelenggaraan gegantung dan sepanduk yang rosak di lokaliti yang terlibat. Melibatkan diri dalam aktiviti gotong-royong yang dilaksanakan oleh pihak komuniti.

19

GARIS PANDUAN PELAKSANAAN PROGRAM KOMUNIKASI UNTUK PERUBAHAN TINGKAH LAKU (COMBI)

Bidang Kuasa dan Fungsi Komuniti • Memastikan aktiviti komuniti seperti lawatan ke rumah, balai raya, kedai, pasar raya, rumah ibadat, sekolah dan sebagainya berjalan dengan lancar. Menyampaikan mesej tingkah laku yang telah dikenalpasti kepada ahli komuniti. Memastikan reten-reten dilengkapkan dan dihantar kepada Jawatankuasa Kerja peringkat daerah.

• •

FASA 3: PEMANTAUAN Pemantauan COMBI merupakan penunjuk proses yang penting untuk mengesan hasil atau impak terhadap perubahan tingkah laku. Ia dilakukan dengan kaedah pengumpulan maklumat yang bertujuan untuk membuat keputusan tentang hasil sesuatu program. Melalui pelaksanaan pemantauan, kita dapat mengetahui punca masalah dan cara mengatasinya. Pemantauan yang berkesan boleh digunakan untuk mengubah strategi yang telah dilaksanakan atau semasa proses pelaksanaan dijalankan bagi mencapai perubahan tingkah laku yang dikehendaki. Terdapat tiga bentuk pemantauan yang dicadangkan iaitu melalui: • Borang Reten COMBI • Kajian Jejak (tracking survey) • Pemantauan Entomologi Borang Reten COMBI Dicadangkan enam jenis borang reten COMBI bagi pemantauan program COMBI di peringkat daerah:

20

GARIS PANDUAN PELAKSANAAN PROGRAM KOMUNIKASI UNTUK PERUBAHAN TINGKAH LAKU (COMBI)

NAMA BORANG PKD/COMBI-1 PKD/COMBI-2 PKD/COMBI-3 PKD/COMBI-4 PKD/COMBI-5 JKN/COMBI-1

TANGGUNGJAWAB Penghuni rumah di lokaliti terpilih Promoter Penyelia Ibu dan bapa angkat Anggota kesihatan yang membuat pengumuman Penyelaras COMBI daerah

Borang Reten PKD/COMBI-1 (lihat lampiran 4) Borang PKD/COMBI-1 disediakan oleh Pejabat Kesihatan Daerah. Ia merupakan lembaran kerja pemeriksaan rumah yang perlu diisi oleh penghuni rumah bagi lokaliti terpilih. Setelah dilengkapkan, borang ini hendaklah diserahkan oleh penghuni rumah berkenaan kepada promoter di sesuatu lokaliti pelaksanaan COMBI secara berjadual. Borang Reten PKD/COMBI-2 (lihat lampiran 5) Borang PKD/COMBI-2 diisi oleh promoter pada peringkat komuniti. Setelah dilengkapkan, borang ini diserahkan oleh promoter kepada penyelia sekali seminggu untuk dikumpulkan. Borang reten PKD/COMBI-3 (lihat lampiran 6) Borang PKD/COMBI-3 akan diisi oleh penyelia pada peringkat komuniti. Selepas dilengkapkan, borang ini hendaklah diserahkan kepada pengerusi COMBI di lokaliti berkenaan setiap dua minggu beserta PKD/COMBI-2.

21

GARIS PANDUAN PELAKSANAAN PROGRAM KOMUNIKASI UNTUK PERUBAHAN TINGKAH LAKU (COMBI)

Borang Reten PKD/COMBI-4 (lihat lampiran 7) Borang PKD/COMBI-4 akan dilengkapkan oleh ibu dan bapa angkat COMBI di lokaliti terpilih dan menyerahkan kepada penyelaras COMBI daerah, setiap dua minggu beserta Borang PKD/COMBI-2 dan PKD/COMBI-3. Borang Reten PKD/COMBI-5 (lihat lampiran 8) Borang PKD/COMBI-5 akan dilengkapkan oleh anggota kesihatan yang membuat pengumuman secara bergerak di lokaliti-lokaliti terpilih secara berjadual. Borang ini hendaklah diserahkan kepada penyelaras COMBI daerah setiap minggu. Borang Reten JKN/COMBI-1 (lihat lampiran 9) Borang JKN/COMBI-1 akan dilengkapkan oleh penyelaras COMBI daerah dan menyerahkan borang tersebut kepada Penyelaras COMBI di peringkat negeri. Borang ini hendaklah dilengkapkan setiap bulan hingga tempoh pelaksanaan COMBI di lokaliti terpilih tamat.

KAJIAN JEJAK (TRACKING SURVEY) Kajian ini dilakukan dengan menggunakan persampelan tanpa keberangkalian dengan menggunakan kaedah mudah capai atau “purposive”. Kajian mudah ini dilakukan untuk menunjukkan adakah kaedah yang dicadangkan berjaya mengubah tingkah laku komuniti. Ini penting bagi memastikan objektif sebenar COMBI tercapai atau sebaliknya. Jawatankuasa kerja Peringkat Daerah akan menubuhkan pasukan kajian jejak di kalangan anggota kesihatan. Pasukan ini terdiri daripada 2 hingga 3 orang anggota, yang akan bergerak dari rumah ke rumah di lokaliti tertentu, dan mengadakan temu ramah dengan wakil penghuni rumah tersebut melalui kaedah persampelan mudah capai, menggunakan Borang KAP/COMBI-3 (sila lihat lampiran 12).

22

GARIS PANDUAN PELAKSANAAN PROGRAM KOMUNIKASI UNTUK PERUBAHAN TINGKAH LAKU (COMBI)

Kajian ini dilakukan sebulan sekali meliputi semua lokaliti yang terpilih. Bilangan rumah terpilih secara mudah capai meliputi 10% pada setiap lokaliti. Analisis akan dibuat oleh anggota kesihatan pada peringkat daerah. Hasil analisis akan dihantar ke Jawatankuasa Teknikal negeri untuk makluman dari tindakan selanjutnya. Analisis ini dapat menggambarkan keberkesanan program COMBI kepada komuniti. Berdasarkan hasil analisis ini, Jawatankuasa kerja peringkat daerah akan berusaha mengatasi kelemahan program COMBI di lokaliti tersebut.

PEMANTAUAN ENTOLOMOGI Pemantauan entomologi (bidang kaji serangga) bertujuan untuk mengkaji tabiat vektor dan mengetahui keberkesanan pelaksanaan program COMBI serta memantau tren populasi vektor sama ada naik atau turun. Parameter entomologi / alam sekitar di bawah boleh dijadikan salah satu penunjuk untuk menilai keberkesanan program COMBI. i. ii. iii. iv. Indeks Aedes Indeks Breteau Indeks Container Indeks Ovitrap

Kajian ovitrap di lokaliti terpilih hendaklah dilaksanakan sebelum, semasa dan selepas program COMBI. Kajian ini dilaksanakan oleh Pasukan Kaji Serangga Negeri dengan dibantu oleh Pejabat Kesihatan Daerah. manakala kajian Aedes hendaklah dilaksanakan oleh anggota kesihatan pada peringkat Pejabat Kesihatan Daerah. Sebelum program COMBI dilaksanakan, Pejabat Kesihatan Daerah perlu memastikan tapak pembinaan, tangki septik, tempat pembuangan sampah dan lain-lain, di sekitar 200 hingga 300 meter dari lokasi program COMBI tidak berpotensi sebagai tempat pembiakan nyamuk Aedes. Ini

23

GARIS PANDUAN PELAKSANAAN PROGRAM KOMUNIKASI UNTUK PERUBAHAN TINGKAH LAKU (COMBI)

adalah bertujuan untuk mengelakkan bias dalam pemantauan Indeks Aedes dan Ovitrap. Semua data Indeks Aedes dan Indeks Ovitrap dilaporkan kepada Jawatankuasa Teknikal Negeri setiap minggu. Data ini dikumpul dan dianalisis mengikut minggu epidemiologi. Segala nasihat teknikal akan dikemukakan kepada Pejabat Kesihatan Daerah untuk tindakan kawalan di lokaliti berkenaan. Untuk tujuan kawalan, berikut cadangan interpretasi yang boleh digunakan sebagai panduan:
INDEKS AEDES (A.I) Penunjuk A.I <1% A.I >1% Tindakan • Teruskan aktiviti rutin. • Penguatkuasaan Akta Pemusnahan Serangga Pembawa Penyakit 1975 (pindaan 2000). • Mempertingkatkan kempen promosi perubahan tingkah laku. INDEKS OVITRAP (O.I) Penunjuk O.I<10% 10%≤O.I≥30% Tindakan • Teruskan aktiviti rutin. • Pemeriksaan premis dan penguatkuasaan Akta Pemusnahan Serangga Pembawa Penyakit 1975 (Pindaan 2000). • Aktiviti penghapusan punca pembiakan (+ larviciding). • Pemeriksaan premis secara menyeluruh dan penguatkuasaan Akta Pemusnahan Serangga Pembawa Penyakit 1975 (Pindaan 2000). • Aktiviti penghapusan punca pembiakan (+ larviciding). • Semburan kabus pencegahan. • Promosi kesihatan intensif.

O.I>30%

24

GARIS PANDUAN PELAKSANAAN PROGRAM KOMUNIKASI UNTUK PERUBAHAN TINGKAH LAKU (COMBI)

Gambarajah 3: Carta Alir Pemantauan Program COMBI

Wakil Penghuni Rumah Isi Borang PKD/COMBI 1 Promoter Isi Borang PKD/COMBI 2 Penyelia Isi Borang PKD/COMBI 3 Pengerusi Program COMBI

Isi Borang PKD/COMBI 5 Unit bergerak

Ibu / Bapa Angkat Isi Borang PKD/COMBI 4 Jawatankuasa Kerja Daerah Isi Borang JKN/COMBI 1 Jawatankuasa Induk Teknikal Negeri

25

GARIS PANDUAN PELAKSANAAN PROGRAM KOMUNIKASI UNTUK PERUBAHAN TINGKAH LAKU (COMBI)

FASA 4: PENILAIAN Penilaian merupakan kaedah yang berguna untuk mengukur kejayaan sesuatu program. Ia bukan sekadar untuk menilai kejayaan atau kegagalan sesuatu program tetapi sebagai penunjuk bagi menggambarkan keberkesanan program secara menyeluruh. Selain daripada itu, penilaian juga penting untuk menguji kemampuan program serta membantu pihak berkenaan mengatasi setiap kelemahan dan kekurangan yang timbul semasa program dilaksanakan. Hasil penilaian boleh dijadikan input oleh organisasi lain serta memastikan sumber yang ada digunakan secara optimum. Dicadangkan tiga bentuk penilaian iaitu: • Kajian tingkah laku terhadap pengetahuan, sikap dan amalan. • Penilaian Entomologi. • Penilaian Epidemiologi. Kajian Tingkah Laku Terhadap Pengetahuan, Sikap dan Amalan (KAP) Borang kajian KAP berbentuk borang soal selidik berstruktur. Kajian yang dibuat merupakan kajian persampelan kebarangkalian dengan menggunakan kaedah temu ramah secara bersemuka dan pemilihan sampel dibuat secara rawak mudah. Kajian KAP dijalankan oleh Jawatankuasa Teknikal Peringkat Daerah terhadap komuniti program COMBI di lokaliti yang terpilih, dengan menggunakan borang pra dan pasca intervensi (Borang KAP/COMBI-1 dan Borang KAP/COMBI-2) (sila lihat lampiran 10 dan 11). Antara kandungan penilaian kajian KAP ialah: 1. Pengetahuan • Mengenai penyakit demam denggi. • Kitaran hidup nyamuk Aedes.

26

GARIS PANDUAN PELAKSANAAN PROGRAM KOMUNIKASI UNTUK PERUBAHAN TINGKAH LAKU (COMBI)

• 2.

Penguatkuasaan undang-undang.

Sikap • Terhadap tempat pembiakan nyamuk. • Terhadap pembersihan bekas simpanan air atau kolah setiap minggu. • Terhadap penggunaan ubat jentik-jentik di dalam bekas simpanan air. • Terhadap aktiviti semburan kabus di dalam rumah. Amalan • Memeriksa rumah sekali seminggu dan menghapuskan tempat pembiakan nyamuk. • Sentiasa membersih dan menutup bekas simpanan air. • Menghubungi pihak yang berkenaan jika terdapat rumah kosong dan sampah sarap yang menjadi tempat pembiakan Aedes. • Memasukkan bekas-bekas yang menakung air ke dalam plastik sebelum membuangnya ke dalam tong sampah.

3.

Hasil ujian pra dan pasca intervensi yang dijalankan di semua daerah terlibat perlu dikemukakan kepada Jawatankuasa Teknikal Negeri bagi menilai keberkesanan program COMBI. Penilaian Entomologi Penilaian entomologi dalam program COMBI boleh dilakukan melalui beberapa kaedah. Kaedah yang paling umum dan mudah dilaksanakan adalah kajian larva Aedes. Hasil kajian akan dinilai melalui Indeks Aedes (AI), Indeks Breteau (BI) dan Indeks Container (CI). Selain daripada itu, kajian ovitrap boleh juga dijalankan dan hasil kajian akan dinyatakan melalui Indeks ovitrap. Analisis perbezaan indeks tersebut sebelum program COMBI dilaksanakan dan selepas dilaksanakan boleh dijadikan salah satu faktor pengukur kejayaan atau kegagalan program COMBI. Ahli

27

GARIS PANDUAN PELAKSANAAN PROGRAM KOMUNIKASI UNTUK PERUBAHAN TINGKAH LAKU (COMBI)

kaji Serangga boleh menyelaras serta menjalankan analisis berkaitan penilaian entomologi. Dalam program COMBI, pada umumnya tingkah laku masyarakat yang berkaitan dengan penyakit denggi atau berkaitan pembiakan nyamuk Aedes biasanya perlu dikenalpasti terlebih dahulu sebelum mempromosikan tingkah laku yang ingin digalakkan atau ingin diperkenalkan oleh program. Contoh tingkah laku yang berkaitan dengan pembiakan nyamuk Aedes adalah pembuangan bekas yang tidak berguna secara tidak teratur dan merata tempat yang akhirnya boleh menakung air dan boleh menjadi punca pembiakan nyamuk Aedes. Tingkah laku ini mungkin dikenalpasti sebagai tingkah laku yang boleh menyumbang terhadap pembiakan nyamuk di lokaliti tersebut. Maka, tingkah laku yang perlu dipromosikan untuk dijadikan amalan masyarakat seharusnya tingkah laku yang mengarah kepada pembuangan dan pelupusan bekas tidak berguna secara sempurna, bersistem dan teratur agar bekas tersebut tidak akan menjadi faktor pertambahan tempat pembiakan nyamuk Aedes di alam sekitar. Sekiranya tingkah laku ini menjadi amalan yang berkekalan, maka tidak akan ada lagi bekas yang boleh menakung air terdapat di persekitaran secara berterusan dan ini akan mengurangkan punca pembiakan nyamuk Aedes. Walau bagaimanapun, sebelum sesuatu keputusan dibuat berdasarkan penilaian entomologi pada peringkat permulaan, perlulah diingat hipotesis berikut. Sekiranya melalui COMBI bekas tempat pembiakan Aedes di persekitaran atau lokaliti dapat dihapuskan, maka berkemungkinan besar Indeks Aedes, Indeks Breteau dan Indeks Container termasuk juga Indeks Ovitrap akan turun pada permulaan projek. Ini disebabkan di lokaliti tersebut tidak terdapat lagi tempat atau bekas yang berpotensi untuk pembiakan nyamuk Aedes, akibatnya

28

GARIS PANDUAN PELAKSANAAN PROGRAM KOMUNIKASI UNTUK PERUBAHAN TINGKAH LAKU (COMBI)

nyamuk Aedes yang masih ada di kawasan tersebut atau yang datang dari lokaliti lain tidak mempunyai tempat untuk bertelur dan membiak. Oleh itu, nyamuk Aedes mungkin akan memilih ovitrap yang disediakan sebagai tempat pembiakan dan seterusnya ini akan menyebabkan Indeks Ovitrap akan naik secara mendadak. Tindakan kawalan yang bersesuaian dan dijalankan secara teratur akibat kenaikan Indeks Ovitrap, akan menurunkan Indeks Ovitrap pada bulan berikutnya sehingga ke tahap yang rendah atau sifar. Ini dapat dicapai dengan syarat bekas yang tidak berguna yang berpotensi untuk pembiakan nyamuk Aedes tidak lagi ditemui di lokaliti terbabit. Jika keadaan ini benar-benar berlaku, maka semua indeks (Indeks Aedes, Indeks Breteau dan Indeks Container) juga akan kekal pada tahap paling minimum atau sifar. Jika keadaan ini berkekalan untuk tempoh yang lama, maka bolehlah dibuat kesimpulan bahawa program COMBI telah berjaya sepenuhnya serta mencapai objektif seperti yang diharapkan. Penilaian Epidemiologi Data kejadian kes demam denggi, aliran gaya (trend) penyakit, kejadian wabak dan kematian akan dijadikan penunjuk keberkesanan program COMBI. Data ini boleh diperoleh melalui notifikasi kes daripada pihak hospital, klinik kesihatan dan klinik swasta. Data ini dianalisis dan dibuat perbandingan sebelum, semasa dan selepas program COMBI tamat. Penurunan penunjuk ini mengambarkan kejayaan program ini secara keseluruhannya. Kes Denggi di lokaliti COMBI Di Negeri Sembilan pada tahun 2003 sebanyak 16 lokaliti telah melaksanakan projek COMBI. Sebelum projek COMBI dijalankan sebanyak 686 kes denggi telah dilaporkan dalam 16 lokaliti berkenaan dan selepas projek COMBI dilaksanakan hanya 350 kes denggi

29

GARIS PANDUAN PELAKSANAAN PROGRAM KOMUNIKASI UNTUK PERUBAHAN TINGKAH LAKU (COMBI)

dilaporkan. Ini menunjukkan penurunan bilangan kes sebanyak 336 kes atau 48.9%. Kes Denggi di Lokaliti COMBI
DAERAH Seremban Port Dickson Jempol Rembau / Tampin Kuala Pilah Jelebu N.Sembilan BIL. LOKALITI 10 2 1 1 1 1 16 2003 BIL. KES 675 6 3 1 1 0 686 2004 BIL. KES 327 4 18 0 0 1 350 PERATUS +/- 51.6 - 33.3 + 500 - 100 - 100 + 100 - 48.9

Kesimpulan Program “Communication for Behavioural Impact” atau singkatannya COMBI ialah satu program yang bertujuan untuk merubah tingkah laku komuniti agar mengamalkan tingkah laku sihat bagi mencegah dan mengawal penyakit berjangkit. Program ini menggunakan strategi komunikasi untuk menyampaikan mesej tingkah laku yang dikehendaki dan mesej ini akan dipromosikan secara besar-besaran, berulang kali, bersungguh-sungguh dan berterusan. Program COMBI memerlukan komitmen penuh komuniti dan program COMBI yang berjaya bukan sahaja melihat kepada penambahbaikan kepada data-data selepas intervensi, tetapi tingkah laku yang dipromosikan berjaya menjadi amalan berterusan pada peringkat komuniti serta memperkasakan penglibatan komuniti dalam pencegahan dan kawalan penyakit berjangkit.

30

GARIS PANDUAN PELAKSANAAN PROGRAM KOMUNIKASI UNTUK PERUBAHAN TINGKAH LAKU (COMBI)

Lampiran 1 RINGKASAN PERANCANGAN PROGRAM COMBI
JAWATANKUASA TEKNIKAL PERINGKAT NEGERI Bidang Kuasa dan Fungsi: • Mengenalpasti situasi penyakit demam denggi di peringkat negeri. • Mengenalpasti dan menetapkan apakah “matlamat keseluruhan” program COMBI. • Memastikan daerah pelaksanaan membuat analisis situasi awal mengenai kejadian kes demam denggi dan kaitannya dengan tingkah laku komuniti setempat sebelum pemberian risalah, poster, cenderamata dan sebagainya. • Melalui analisis situasi awal, senaraikan semua tingkah laku yang menyumbang kepada peningkatan kejadian kes demam denggi serta berdasarkan statistik yang ada atau mana-mana data sekunder, untuk menyokong pemilihan objektif tingkah laku yang telah dipilih. • Berdasarkan pemilihan tersebut, dicadang memilih tidak melebihi dua tingkah laku baru yang boleh diamalkan oleh komuniti. • Memilih daerah yang sesuai untuk melaksanakan program COMBI. • Membahagikan peruntukan kewangan kepada daerah-daerah terpilih. • Menetapkan tempoh pelaksanaan COMBI yang sesuai. • Memastikan pelaksanaan COMBI berorientasikan kajian (research oriented). • Menyediakan borang soal selidik bagi ujian pra dan pasca kajian pengetahuan, sikap dan amalan (KAP). • Mengadakan taklimat mengenai pelaksanaan program COMBI kepada Jawatankuasa Induk Negeri. Bidang Kuasa dan Fungsi: • Melaksanakan promosi program COMBI yang telah diputuskan oleh Jawatankuasa Teknikal Negeri seperti: - Menganjurkan pertandingan mencipta logo COMBI. - Bekerjasama dengan pihak media.

JAWATANKUASA INDUK PERINGKAT NEGERI

31

GARIS PANDUAN PELAKSANAAN PROGRAM KOMUNIKASI UNTUK PERUBAHAN TINGKAH LAKU (COMBI)

- Mengadakan latihan / kursus kepada anggota kesihatan / Pihak berkuasa Tempatan / Pertubuhan Bukan Kerajaan. - Menguruskan ciptaan lagu tema COMBI. - Menyediakan soalan kuiz COMBI untuk siaran Radio Malaysia. - Mengatur ceramah atau taklimat mengenai program COMBI untuk siaran di media tempatan oleh pegawai kesihatan. - Menyediakan skrip drama pendek untuk siaran radio tempatan. - Menyediakan maklumat promosi untuk siaran di monitor skrin warna LED. Bidang Kuasa dan Fungsi: • Membuat anggaran perbelanjaan untuk pelaksanaan Program COMBI. • Memilih lokaliti untuk melaksanakan COMBI. • Memilih masa yang sesuai untuk melaksanakan program. • Penyediaan peta dan data asas untuk setiap lokaliti . • Menyediakan anggaran bahan promosi kesihatan bagi setiap lokaliti. • Melantik ibu dan bapa angkat di kalangan anggota kesihatan. • Menjalankan ujian pra dan pasca kajian pengetahuan, sikap dan amalan (KAP). • Memberi taklimat kepada Jawatankuasa Peringkat Daerah. Bidang Kuasa dan Fungsi: • Memberi mandat kepada Pengerusi COMBI peringkat komuniti terpilih untuk melancarkan program COMBI di peringkat lokaliti masing-masing. • Memastikan semua ibu dan bapa angkat menghadiri mesyuarat dan menyelaras semua aktiviti program COMBI di peringkat komuniti. • Ibu dan bapa angkat hendaklah mewujudkan komunikasi yang baik dan berkesan dengan pihak komuniti.

JAWATANKUASA TEKNIKAL PERINGKAT DAERAH

JAWATANKUASA KERJA PERINGKAT DAERAH

32

GARIS PANDUAN PELAKSANAAN PROGRAM KOMUNIKASI UNTUK PERUBAHAN TINGKAH LAKU (COMBI)

• Melaksanakan program COMBI yang telah diputuskan oleh Jawatankuasa Teknikal Peringkat Daerah seperti: - Bekerjasama dengan Tenaga Nasional Berhad (TNB) bagi pemasangan gegantung (bunting) pada tiang-tiang elektrik. - Mengadakan mesyuarat dengan komuniti terpilih. - Bekerjasama dengan Pejabat Pelajaran Daerah untuk mengedar risalah COMBI dan cakera padat (CD) lagu tema COMBI, ke sekolah yang terlibat di lokaliti program COMBI. - Bekerjasama dengan Pihak Berkuasa Tempatan (PBT) bagi mendapat pengecualian bayaran pengiklanan bahan promosi. - Bekerjasama dengan Jabatan penyiaran tempatan bagi mempromosikan lagu tema COMBI dan drama pendek tentang COMBI di radio. - Bekerjasama dengan Jabatan Penerangan untuk menggunakan alat siar raya. Bidang Kuasa dan Fungsi: • Melantik promoter daripada kalangan ahli komuniti. • Mengadakan mesyuarat Jawatankuasa peringkat Komuniti. - Membincangkan majlis pelancaran COMBI di peringkat komuniti. - Melantik penyelia mengikut blok / unit / fasa. - Melantik promoter di kalangan komuniti mengikut kesesuaian.

JAWATANKUASA PERINGKAT KOMUNITI

33

GARIS PANDUAN PELAKSANAAN PROGRAM KOMUNIKASI UNTUK PERUBAHAN TINGKAH LAKU (COMBI)

Lampiran 2 RINGKASAN PELAKSANAAN PROGRAM COMBI Pengurusan Majlis Pelancaran
JAWATANKUASA KERJA PERINGKAT DAERAH Bidang kuasa dan fungsi: • Menyediakan peruntukan kewangan yang mencukupi • Memasang bahan promosi. • Membekalkan cenderamata galakan kepada promoter. • Menyediakan kad jemputan untuk edaran kepada komuniti. • Menyediakan buku atur cara majlis pelancaran. • Menyediakan hadiah untuk cabutan bertuah bagi komuniti. • Mengadakan pengumuman di radio dan melalui Unit Promosi Kesihatan. • Menyediakan teks ucapan tokoh perasmi majlis pelancaran. • Menjemput pihak media ke majlis pelancaran. • Menyediakan cenderamata penghargaan untuk komuniti terpilih. • Menyediakan alat siar raya. • Memastikan lagu tema COMBI diperdengarkan kepada komuniti. • Memastikan majlis pelancaran berjalan lancar. Bidang kuasa dan fungsi • Mengenalpasti tempat, tarikh dan tokoh perasmi majlis pelancaran. • Menyediakan persiapan tapak majlis pelancaran. • Menyediakan khemah, kerusi / meja untuk makan minum. • Menyediakan cenderamata kepada tokoh perasmi dan dif kehormat yang lain. • Mengenal pasti gimik pelancaran yang sesuai. • Mengenalpasti juruacara majlis dan pembaca doa. • Memastikan penglibatan bersama agensi dan Pertubuhan Bukan Kerajaan. • Mengedar cenderamata dan risalah kepada komuniti. • Memastikan majlis pelancaran berjalan dengan lancar dan teratur.

JAWATANKUASA PERINGKAT KOMUNITI

34

GARIS PANDUAN PELAKSANAAN PROGRAM KOMUNIKASI UNTUK PERUBAHAN TINGKAH LAKU (COMBI)

Lampiran 3 RINGKASAN PERLAKSANAAN PROGRAM COMBI Pengurusan Aktiviti Program
JAWATANKUASA KERJA PERINGKAT DAERAH Bidang kuasa dan fungsi: • Memastikan ibu dan bapa angkat memantau dan memberi input mengenai pelaksanaan program COMBI di peringkat komuniti. • Memastikan Unit Promosi Kesihatan menguaruarkan mesej COMBI di lokaliti terpilih secara berjadual. • Menjalankan pemeriksaan Aedes dan kajian ovitrap • Penyelenggaraan gegantung dan sepanduk yang rosak di lokaliti terlibat. • Melibatkan diri dalam aktiviti gotong-royong yang dilaksanakan oleh komuniti. Bidang kuasa dan fungsi: • Memastikan aktiviti komuniti seperti lawatan ke rumah, balai raya, kedai, pasar raya, rumah ibadat, sekolah dan sebagainya berjalan dengan lancar. • Menyampaikan mesej tingkah laku baru yang telah dikenalpasti kepada ahli komuniti. • Memastikan reten-reten dilengkapkan dan dihantar kepada Jawatankuasa Kerja Peringkat Daerah.

JAWATANKUASA KERJA PERINGKAT KOMUNITI

35

GARIS PANDUAN PELAKSANAAN PROGRAM KOMUNIKASI UNTUK PERUBAHAN TINGKAH LAKU (COMBI)

Lampiran 4 PKD/COMBI-1
BAHAGIAN B / PART B

Senarai semakan pemeriksaan rumah setiap Sabtu atau Ahad selama 10 minit.
Checksheet for house inspection every Saturday or Sunday for 10 minutes. Tandakan ( ) di ruang 3 jika tempat yang dinyatakan terdapat di rumah/kawasan rumah anda dan diperiksa dan jawab di ruang 6 bagi tindakan yang telah diambil. Tandakan ( X ) di ruang 4 jika tempat tersebut tiada terdapat di rumah / kawasan rumah anda dan ruang 6 dibiarkan kosong.
Mark ( ) in column 3 if the listed places are found and inspected in your house / compound. Mark ( ) in column 6 for actions you have taken. Mark ( X ) in column 4 if the listed places are not found in your house or in your compound and leave column 6 empty.
1 2 3
Ada Yes

4
Tiada No

5
TINDAKAN YANG MESTI DIAMBIL / ACTION TO BE TAKEN

6

TEMPAT DIPERIKSA / PLACES INSPECTED

Talam Peti Sejuk / Fridge Water Tray

Berus dan cuci setiap minggu / Brush and clean weekly Bubuh ubat pembunuh jentik-jentik / Put larvicide

Pelapik Rak Pinggan / Draining Tray

Buang air yang bertakung / Drain away the water Tidak menggunakan pelapik / Don't use draining tray

Perangkap Semut / Ant Trap

Berus dan cuci setiap minggu / Brush and clean weekly Bubuh ubat pembunuh jentik-jentik / Put larvicide Bubuh garam / Put salt

Kolah Air / Water Storage

Berus dan cuci setiap minggu / Brush and clean weekly Bubuh ubat pembunuh jentik-jentik / Put larvicide

Pam Tandas / Cistem

Tutup dengan rapat / Close the lid tightly Bubuh ubat pembunuh jentik-jentik / Put larvicide Jika rosak baiki segera / If spoilt repair it immediately

Mangkuk Tandas Yang Rosak / Non-functioning Toilet Bowl

Bubuh ubat pembunuh jentik-jentik / Put larvicide Jika rosak baiki segera / If spoilt repair it immediately

Tong Drum Yang Berisi Air / Drum Filled With Water

Berus dan cuci setiap minggu / Brush and clean weekly Bubuh ubat pembunuh jentik-jentik / Put larvicide Buang dan lupuskan jika tidak digunakan / Throw away and dispose off if not in use Telangkupkan atau terbalik supaya tidak menakung air / Overturn it so that it will not hold water

36

GARIS PANDUAN PELAKSANAAN PROGRAM KOMUNIKASI UNTUK PERUBAHAN TINGKAH LAKU (COMBI)

1

2

3
Ada Yes

4
Tiada No

5
TINDAKAN YANG MESTI DIAMBIL / ACTION TO BE TAKEN

6

TEMPAT DIPERIKSA / PLACES INSPECTED

Baldi / Pail

Berus dan cuci setiap minggu / Brush and clean weekly Tutup dengan rapat / Close the lid tightly Telangkupkan atau terbalik supaya tidak menakung air / Overturn it so that it will not hold water

Tempayan / Earthern Jar

Berus dan cuci setiap minggu / Brush and clean weekly Tutup dengan rapat / Close the lid tightly Telangkupkan atau terbalik supaya tidak menakung air / Overturn it so that it will not hold water

Bekas Jambangan Bunga / Vase

Berus dan cuci setiap minggu / Brush and clean weekly Bubuh ubat pembunuh jentik-jentik / Put larvicide Tidak membubuh air tetapi membalut tangkai bunga dengan kapas atau kertas basah /

Pasu Bunga / Flower Pot

Gemburkan tanah setiap minggu /

Alas Pasu Bunga / Flower Pot Plate

Berus dan cuci setiap minggu / Brush and clean weekly Bubuh ubat pembunuh jentik-jentik / Put larvicide Tidak menggunakan alas pasu bunga / Do not use flower pot plate

Pelbagai Jenis Tin / Assorted Empty Cans

Kumpulkan dan lupuskan dengan sempurna / Collect and dispose properly Letak di tempat terlindung dari hujan / Place in the shed Letak di tempat terlindung dari hujan / Place in the shed Bubuh ubat pembunuh jentik-jentik / Put larvicide Susun dan tutup rapat di bahagian atas /

Tayar / Tyre

Bekas Jambangan Bunga / Vase

Berus dan cuci setiap minggu / Brush and clean weekly Bubuh ubat pembunuh jentik-jentik / Put larvicide

Kanvas, Semua Jenis Plastik / Canvas and All Type of Plastic

Buang air yang bertakung / Drain away the water Lipat dan letak ditempat terlindung dari hujan / Fold and place in the shed

Bekas Minuman Binatang / Receptables For Animal Drinks

Berus, cuci dan salin airnya setiap minggu / Brush, clean and replace the water weekly

37

GARIS PANDUAN PELAKSANAAN PROGRAM KOMUNIKASI UNTUK PERUBAHAN TINGKAH LAKU (COMBI)

1

2

3
Ada Yes

4
Tiada No

5
TINDAKAN YANG MESTI DIAMBIL / ACTION TO BE TAKEN

6

TEMPAT DIPERIKSA / PLACES INSPECTED

Tin Rendam Berus Cat / Tin for Cleaning of Paint Brush

Kosongkan airnya / Remove the water Berus, cuci dan salin airnya setiap minggu / Brush, clean and replace the water weekly Letak di tempat terlindung dari hujan / Place in the shed

Alatan Rumah Yang Rosak / Broken Household Items

Kumpulkan dan lupuskan dengan sempurna / Collect and dispose properly Letak di tempat terlindung dari hujan / Place in the shed

Alatan Rumah Yang Rosak / Broken Household Items

Kutip dan buang dengan sempurna / Collect and throw away properly

Parit Sekeliling Bangunan / Drains Surrounding The Building

Cuci dan bersihkan setiap minggu / Wash and clean it weekly Pastikan air mengalir lancar / Make sure the water flows smoothly

UNTUK DILAKUKAN OLEH ORANG DEWASA SAHAJA / TO BE CARRIED OUT BY ADULT ONLY Salur Air Hujan / Tin for Cleaning of Paint Brush Ganti atau baiki yang rosak / Replace or repair the non-functioning gutter Tanggalkan / Remove (do away with the gutter) Pastikan tidak tersumbat / Make sure it is not clogged

Ubat pembunuh jentik-jentik jenis 'Temephos' adalah selamat digunakan, ia boleh dibeli dari kedai-kedai 'hardware' dan pasaraya. Larvicide 'Temephos' is safe to use and can be purchased at all leading hardware stores and supermarket.
SENARAIKAN TEMPAT LAIN YANG DIPERIKSA / LIST OTHER PLACES INSPECTED TINDAKAN YANG DIAMBIL / ACTIONS TAKEN

BAHAGIAN C / PART C
Untuk kegunaan pejabat sahaja / For office use only

1. Lengkap / Complete

Ya / Yes

Tidak / No

2. Bilangan tempat pembiakan yang dikenalpasti / No. of breeding sites 2. Lain-lain / Others

3. Minggu / Week

38

GARIS PANDUAN PELAKSANAAN PROGRAM KOMUNIKASI UNTUK PERUBAHAN TINGKAH LAKU (COMBI)

Lampiran 5 PKD/COMBI-2 PEJABAT KESIHATAN DAERAH
BORANG PEMANTAUAN PROGRAM COMBI NAMA TAMAN / LOKALITI: ...................................................................................... NAMA PROMOTER / SUKARELAWAN: .................................................................. MINGGU / BULAN: (tanda yang berkenaan) (1 hb. - 7 hb.) (8 hb. - 14 hb.) (15 hb. - 21 hb.) (22 hb. - 31 hb.) BIL. PERKARA KAEDAH PROMOSI KESIHATAN
1 2 3 Bilangan risalah COMBI yang diedar oleh promoter kepada isi rumah. Bilangan Borang Semakkan Pemeriksaan Tempat Pembiakan Nyamuk Aedes diedarkan. Bilangan rumah yang dilawati oleh promoter / sukarelawan.

FEB MAC APRIL MEI BILANGAN

1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15

Nama No. Rumah/Jalan ......................................................... ......................................................... ......................................................... ......................................................... ......................................................... ......................................................... ......................................................... ......................................................... ......................................................... ......................................................... ......................................................... ......................................................... ......................................................... ......................................................... .........................................................

16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30

Nama No. Rumah/Jalan ......................................................... ......................................................... ......................................................... ......................................................... ......................................................... ......................................................... ......................................................... ......................................................... ......................................................... ......................................................... ......................................................... ......................................................... ......................................................... ......................................................... .........................................................

Tindakan oleh Promoter COMBI: Nota: Borang PKD/COMBI-2, untuk diisi oleh promoter di peringkat komuniti. Selepas dilengkapkan, sila serahkan borang ini kepada Penyelia / Supervisor tuan / puan pada setiap 15 haribulan dan 31 haribulan pada setiap bulan.

39

GARIS PANDUAN PELAKSANAAN PROGRAM KOMUNIKASI UNTUK PERUBAHAN TINGKAH LAKU (COMBI)

Lampiran 6 PKD/COMBI-3 PEJABAT KESIHATAN DAERAH
BORANG PEMANTAUAN PROGRAM COMBI NAMA TAMAN: ........................................................................................................ BLOK/FASA/SEKSYEN/UNIT: ................................................................................. NAMA PENYELIA: ................................................................................................... MINGGU / BULAN: (tanda dimana berkenaan) (1 hb. - 7 hb.) (8 hb. - 14 hb.) (15 hb. - 21 hb.) (22 hb. - 31 hb.) PERKARA BIL. KAEDAH PROMOSI KESIHATAN 1 2 3 Bilangan risalah COMBI yang diedar oleh promoter. Bilangan borang semakkan pemeriksaan tempat pembiakan nyamuk Aedes diedarkan. Bilangan rumah yang dilawati oleh promoter / sukarelawan. FEB MAC APRIL MEI BILANGAN MINGGU MINGGU

TINDAKAN OLEH PENYELIA: i. ii. iii. Memungut Borang COMBI-2 daripada promoter / sukarelawan di taman / lokaliti masing-masing. Memindahkan maklumat bilangan risalah dan rumah yang telah dilawati oleh promoter daripada Borang COMBI-2 kepada ruangan “Bilangan” di Borang COMBI-3. Selepas dilengkapkan, sila serahkan Borang COMBI-3 BERSAMA-SAMA dengan Borang COMBI-2 kepada Pengerusi program COMBI di taman masingmasing / wakil yang dilantik oleh Pengerusi. Tarikh penyerahan Borang COMBI-3 kepada Pengerusi / wakil ialah pada setiap 18 haribulan (bagi 1/2 bulan pertama) dan pada 3 haribulan bulan berikutnya (bagi 1/2 bulan kedua). Bapa / Ibu Angkat bagi setiap taman akan mengambil Borang COMBI-2 dan COMBI-3 daripada Pengerusi program COMBI / wakil yang dilantik, di taman masing-masing pada 20 haribulan (bagi 1/2 bulan pertama) dan pada 5 haribulan bulan berikutnya (bagi 1/2 bulan kedua).

iv.

v.

40

GARIS PANDUAN PELAKSANAAN PROGRAM KOMUNIKASI UNTUK PERUBAHAN TINGKAH LAKU (COMBI)

Lampiran 7 PKD/COMBI-4 PEJABAT KESIHATAN DAERAH
BORANG PEMANTAUAN PROGRAM COMBI NAMA TAMAN/LOKALITI: ....................................................................................... BULAN: (tanda yang berkenaan)
PERKARA BIL. KAEDAH PROMOSI KESIHATAN

FEBRUARI MAC

APRIL MEI
BILANGAN MINGGU MINGGU

1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11

Bilangan kes denggi yang dilaporkan di taman-taman yang terlibat program COMBI. Bilangan notis / kompaun yang dikeluarkan kepada penduduk di lokaliti yang terlibat program COMBI. Bilangan risalah COMBI yang diedar oleh sukarelawan. Bilangan borang semakan pemeriksaan tempat pembiakan nyamuk Aedes diedarkan. Bilangan rumah yang dilawati oleh sukarelawan. Bilangan liputan pengumuman oleh Unit Promosi Kesihatan / Unit Vektor di taman yang terlibat dengan program COMBI. Bilangan taklimat dan latihan yang diberi kepada sukarelawan. Bilangan mesyuarat yang diadakan di peringkat komuniti. Bilangan aduan yang diterima melalui telefon - mengenai rumah kosong / sampah haram. Bilangan aduan yang telah disiasat. Bilangan aduan yang telah diambil tindakan: 11.1 Berjaya diambil tindakan 11.2 Dalam proses tindakan 11.3 Gagal

TINDAKAN OLEH URUSETIA PROGRAM COMBI: i. Memungut Borang COMBI-3 daripada Penyelia Program COMBI Pejabat Kesihatan Daerah yang dilantik. ii. Melengkapkan maklumat di dalam Borang COMBI-4 dan serahkan kepada Setiausaha J/Kuasa Program COMBI Pejabat Kesihatan pada setiap 05 haribulan setiap Bulan. iii. Memantau pelaksanaan program COMBI di taman-taman yang telah dipertangungjawabkan. iv. Mendapatkan maklumat-maklumat diatas daripada Pegawai-pegawai yang berkaitan.

41

GARIS PANDUAN PELAKSANAAN PROGRAM KOMUNIKASI UNTUK PERUBAHAN TINGKAH LAKU (COMBI)

Lampiran 8 PKD/COMBI-5 PEJABAT KESIHATAN DAERAH
BORANG PEMANTAUAN PROGRAM COMBI TARIKH / HARI: ....................................................................................................... NAMA ANGGOTA: ................................................................................................... UNIT: ........................................................................................................................ Bilangan Stesen Berhenti Bagi Setiap Taman Tempoh Masa Bagi Setiap Taman Masa Masuk Masa Jumlah Keluar Masa

Bil. Liputan Taman

1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 Jumlah

TINDAKAN OLEH ANGGOTA: i. Melengkapkan Borang COMBI-5 pada setiap kali pengumuman di buat di taman-taman yang terlibat. ii. Setelah dilengkapkan, sila serahkan Borang COMBI-5 kepada Urusetia pada setiap 17 haribulan (bagi 1/2 bulan pertama) dan pada 3 haribulan bulan berikutnya (bagi 1/2 bulan kedua).

42

GARIS PANDUAN PELAKSANAAN PROGRAM KOMUNIKASI UNTUK PERUBAHAN TINGKAH LAKU (COMBI)

Lampiran 9 JKN/COMBI 1 JABATAN KESIHATAN NEGERI BORANG PEMANTAUAN PROGRAM COMBI
NAMA DAERAH: ..................................................................................................... BULAN: (tanda dimana berkenaan) PERKARA BIL. KAEDAH PROMOSI KESIHATAN 1 2 3 4 5 Bilangan kes denggi yang dilaporkan di taman-taman yang terlibat program COMBI. Bilangan notis / kompaun yang dikeluarkan kepada penduduk di lokaliti yang terlibat program COMBI. Bilangan risalah COMBI yang diedar oleh promoter / personal sellers. Bilangan rumah yang dilawati oleh promoter. Bilangan liputan pengumuman oleh Unit Bergerak Promosi Kesihatan / Unit Vektor di taman yang terlibat dengan program COMBI. Bilangan taklimat dan latihan yang diberi kepada promoter. Bilangan mesyuarat yang diadakan di peringkat komuniti / PKD. Bilangan aduan yang diterima melalui telefon mengenai rumah kosong / sampah haram. Bilangan aduan yang telah disiasat. Bilangan aduan yang telah diambil tindakan: - Berjaya diambil tindakan - Dalam proses tindakan - Gagal FEBRUARI MAC APRIL MEI BILANGAN
MINGGU MINGGU

6 7 8 9 10

TINDAKAN OLEH URUSETIA PROGRAM COMBI DAERAH: i. Melengkapkan maklumat di dalam Borang JKN/COMBI-1 dan serahkan kepada Jabatan Kesihatan Negeri pada setiap bulan.

43

GARIS PANDUAN PELAKSANAAN PROGRAM KOMUNIKASI UNTUK PERUBAHAN TINGKAH LAKU (COMBI)

Lampiran 10 Borang KAP/COMBI.1 JABATAN KESIHATAN NEGERI Borang Soal Selidik Kajian Pengetahuan, Sikap dan Amalan (KAP) Berkenaan Pencegahan dan Pengawalan Demam Denggi Melalui Program “Komunikasi Untuk Perubahan Tingkah Laku” (COMBI) Pra Ujian
A 1. 2. 3. 4. 5. MAKLUMAT RESPONDEN Nama penemuduga Tarikh temuduga Nama lokaliti Alamat rumah Maklumat tentang responden (ketua keluarga / isteri / dll. yang berumur lebih 18 tahun) i. Nama ii. Umur iii. Pekerjaan iv. Bangsa v. Bilangan ahli keluarga vi. Tahap pendidikan

B 6.

Tiada Pendidikan Pendidikan Sekolah Rendah Pendidikan Sekolah Menengah Maktab / Kolej / Universiti PENGETAHUAN Penyakit demam denggi adalah Ya Tidak Tidak Tahu Ya Tidak Tidak Tahu Ya Tidak Tidak tahu

disebabkan oleh nyamuk Aedes. 7. Nyamuk pembawa demam denggi membiak dalam air jernih yang bertakung. Kitaran hidup nyamuk daripada telur sehingga dewasa mengambil masa satu minggu.

8.

44

GARIS PANDUAN PELAKSANAAN PROGRAM KOMUNIKASI UNTUK PERUBAHAN TINGKAH LAKU (COMBI)

9.

Nyatakan samada tanda-tanda berikut adalah benar atau tidak benar berkenaan penyakit demam denggi.

Benar Tidak Tidak benar tahu • Demam kuat • Pening / sakit kepala yang teruk • Cirit-birit • Sakit otot-otot, tulang dan sendi • Pendarahan pada badan, hidung dan mulut • Batuk • Ruam/bintik-bintik merah Percuma RM 50 RM 200 Tidak melebihi RM 500 Tidak tahu

10.

Seseorang yang didapati membiak nyamuk Aedes akan dikompaun serta-merta di bawah Akta Pemusnah Serangga Pembawa Penyakit 1975 (pindaan 2000). Berapakah jumlah kompaun yang dikenakan?

C 11.

Adakah anda pernah menghapuskan tempat-tempat pembiakan nyamuk? Adakah anda pernah menukar

SIKAP Ya Tidak Ya Tidak Ya Tidak

12.

13.

air dalam bekas simpanan air setiap minggu? Adakah anda pernah memeriksa semua bekas simpanan air di dalam dan luar rumah (seperti kolam air, alas pasu bunga, alas peti sejuk dan sebagainya)? Adakah anda pernah membubuh ubat jentik-jentik ke dalam bekas simpanan air pada setiap 3 bulan?

14.

Ya Tidak

45

GARIS PANDUAN PELAKSANAAN PROGRAM KOMUNIKASI UNTUK PERUBAHAN TINGKAH LAKU (COMBI)

15.

D 16. 17.

18. 19.

20.

Adakah anda membenarkan Ya pasukan kesihatan melakukan Tidak semburan pengasapan (fogging) di rumah anda sekiranya ada kes denggi di kawasan kediaman anda? AMALAN Sentiasa menutup bekas Ya simpanan air. Tidak Membersihkan bekas simpanan Ya air setiap minggu dan meggosok Tidak bekas-bekas tersebut sebelum diisi semula. Membubuh abate ke dalam bekasYa bekas simpanan air di rumah. Tidak Memasukkan bekas-bekas yang Ya boleh menakung air (seperti tinTidak tin, botol-botol kosong dan sebagainya) ke dalam plastik sebelum membuangnya ke dalam tong sampah. Memeriksa rumah sekali Ya seminggu dan menghapuskan Tidak tempat-tempat pembiakan nyamuk.

Terima Kasih Atas Kerjasama Anda

“HAPUSKAN AEDES, CEGAH DENGGI”

46

GARIS PANDUAN PELAKSANAAN PROGRAM KOMUNIKASI UNTUK PERUBAHAN TINGKAH LAKU (COMBI)

Lampiran 11 Borang KAP/COMBI 2. JABATAN KESIHATAN NEGERI Borang Soal Selidik Kajian Pengetahuan, Sikap dan Amalan (KAP) Berkenaan Pencegahan dan Pengawalan Demam Denggi Melalui Program “Komunikasi Untuk Perubahan Tingkah Laku” (COMBI) Pasca Ujian
A 1. 2. 3. 4. 5. MAKLUMAT RESPONDEN Nama penemuramah Tarikh temuramah Nama lokaliti Alamat rumah Maklumat tentang responden (ketua keluarga isteri / dll. yang berumur lebih daripada 18 tahun) i. Nama ii. Umur iii. Pekerjaan iv. Bangsa v. Bilangan ahli keluarga (termasuk responden) vi. Tahap pendidikan

Tiada Pendidikan Pendidikan Sekolah Rendah Pendidikan Sekolah Menengah Maktab / Kolej / Universiti Kurang daripada RM 1,000.00

vii.Pendapatan isi rumah (suami dan isteri)

B 6.

RM 1,001.00 - RM 2,000.00 RM2,001.00 - RM3,000.00 Lebih daripada RM 3,000.00 PENGETAHUAN Penyakit demam denggi Ya disebabkan oleh nyamuk Aedes. Tidak Tidak tahu

47

GARIS PANDUAN PELAKSANAAN PROGRAM KOMUNIKASI UNTUK PERUBAHAN TINGKAH LAKU (COMBI)

7.

8.

9.

Nyamuk pembawa demam denggi membiak dalam air jernih yang bertakung. Kitaran hidup nyamuk daripada telur sehingga dewasa mengambil masa satu minggu. Nyatakan sama ada tanda-tanda berikut adalah benar atau tidak benar mengenai penyakit demam denggi.

Ya Tidak Tidak tahu Ya Tidak Tidak tahu Benar Tidak Tidak benar tahu • Demam kuat • Pening sakit / kepala yang teruk • Cirit-birit • Sakit otot-otot, tulang dan sendi • Pendarahan pada badan, hidung dan mulut • Batuk • Ruam / bintik-bintik merah Percuma RM 50 RM200 Tidak melebihi RM500

10.

Seorang yang didapati membiak nyamuk Aedes akan dikompaun serta-merta di bawah Akta Pemusnah Serangga Pembawa

C 11.

12.

13.

Penyakit 1975 (pindaan 2000). Tidak tahu Berapakah jumlah kompaun maksimum yang boleh dikenakan dibawah Akta ini? SIKAP Tempat-tempat pembiakan nyamuk hendaklah dihapuskan bagi memastikan nyamuk tidak terus membiak. Bekas simpanan air atau kolah air hendaklah ditukar pada setiap minggu. Perlukah memeriksa semua bekas simpanan air di dalam dan di luar rumah (seperti kolah air, alas pasu bunga, alas peti sejuk dan sebagainya)

Setuju

Tidak setuju

48

GARIS PANDUAN PELAKSANAAN PROGRAM KOMUNIKASI UNTUK PERUBAHAN TINGKAH LAKU (COMBI)

14.

15.

Membubuh ubat jentik-jentik ke dalam bekas simpanan air atau kolah air pada setiap 3 bulan untuk mengelak jentik-jentik membiak. Membenarkan pasukan kesihatan melakukan semburan pengasapan (fogging) di rumah anda sekiranya ada kes denggi di kawasan kediaman anda. AMALAN Sentiasa menutup bekas Ya simpanan air. Tidak Membersihkan bekas simpanan Ya air pada setiap minggu dan Tidak menggosok bekas-bekas tersebut sebelum air diisi semula. Membubuh abate ke dalam bekasYa bekas simpanan air di rumah. Tidak Memasukkan bekas-bekas yang Ya boleh menakung air (seperti Tidak tin-tin, botol-botol kosong dan sebagainya) ke dalam plastik sebelum membuangnya ke dalam tong sampah. Memeriksa rumah sekali seminggu Ya dan menghapuskan tempatTidak tempat pembiakan nyamuk. BAHAN PROMOSI KESIHATAN Pernahkah tuan/puan membaca, melihat dan mendengar bahanbahan promosi dan pendidikan kesihatan mengenai COMBI di tempat tinggal tuan seperti berikut: i. Risalah Ya Tidak ii. Bunting Ya iii. Banner / Kain Rentang Tidak Ya Tidak

D 16. 17.

18. 19.

20.

E 21.

49

GARIS PANDUAN PELAKSANAAN PROGRAM KOMUNIKASI UNTUK PERUBAHAN TINGKAH LAKU (COMBI)

iv. Papan Tanda (Billboard) Lagu dan drama-drama pendek COMBI oleh: a) Radio Malaysia Negeri Sembilan (RMS) b) Kenderaan Pejabat Kesihatan Seremban v. Lawatan atau peringatan oleh sukarelawan / promoter (walaupun sekali) Adakah anda menyedari mengenai kewujudan promosi COMBI di media elektronik dan cetak seperti di: i. Mana-mana akhbar tempatan sama ada Bahasa Melayu, Bahasa Inggeris, Bahasa Cina atau Bahasa Tamil. ii. LED (TV besar di padang MPS) 23. Pada pandangan anda, di antara bahan-bahan promosi kesihatan berikut, manakah yang anda fikirkan paling berkesan dalam program COMBI ini? (Tandakan 3 sahaja) i. Risalah ii. Bunting iii. Banner / Kain Rentang iv. Papan tanda (Billboard) v. Lagu dan drama-drama pendek COMBI vi. Lawatan dan peringatan oleh promoter vi. Promosi di akhbar-akhbar viii. LED (TV besar di padang MPS)

Ya Tidak

Ya Tidak Ya Tidak Ya Tidak

22.

Ya Tidak

Ya Tidak

Terima Kasih Atas Kerjasama Anda

“HAPUSKAN AEDES, CEGAH DENGGI”
50

GARIS PANDUAN PELAKSANAAN PROGRAM KOMUNIKASI UNTUK PERUBAHAN TINGKAH LAKU (COMBI)

Lampiran 12 Borang KAP/COMBI 3 BORANG KAJIAN JEJAK (TRACKING SURVEY)
A 1. 2. 3. 4. 5. MAKLUMAT RESPONDEN Nama penemuduga Tarikh temuduga Nama lokaliti Alamat rumah Maklumat tentang responden (ketua keluarga / isteri / dll. yang berumur lebih 18 tahun) i. Nama ii. Umur iii. Pekerjaan iv. Bangsa v. Bilangan ahli keluarga vi. Tahap pendidikan Tiada Pendidikan Pendidikan Sekolah Rendah Pendidikan Sekolah Menengah Maktab / Kolej / Universiti PENGETAHUAN COMBI Adakah anda pernah mendengar Ya tentang program COMBI? Tidak Dari manakah anda mengetahui Penyelia / Promoter / AJK COMBI tentang program COMBI ini? Kakitangan Kesihatan Adakah anda pernah memeriksa Ya rumah anda dan menghapuskan Tidak tempat-tempat pembiakan nyamuk Aedes? Apakah yang perlu anda lakukan • Memusnahkan tempat jika terdapat tempat pembiakan pembiakan nyamuk aedes nyamuk? • Mencuci tempat takungan air bersih • Menggunakan ubat jentik-jentik • Lain-lain: Nyatakan _____________________

B 1. 2. 3.

4.

51

GARIS PANDUAN PELAKSANAAN PROGRAM KOMUNIKASI UNTUK PERUBAHAN TINGKAH LAKU (COMBI)

5.

Adakah anda pernah membaca, melihat atau mendengar tentang mesej COMBI? Jika ya apakah bahan-bahan promosi tersebut?

6.

Jika anda mengetahui terdapat tempat pembuangan sampah haram, siapakah yang anda perlu hubungi?

• Risalah • Gegantung / Sepanduk / Papan iklan • Radio • Lawatan atau peringatan oleh promoter • Promosi di akhbar-akhbar • Monitor skrin warna LED • Majlis Daerah / Pihak Berkuasa Tempatan • JKK Kampung / ADUN / Ahli Parlimen • Pihak Pengurusan Sampah Swasta • Pejabat Kesihatan

Terima Kasih Atas Kerjasama Anda

“HAPUSKAN AEDES, CEGAH DENGGI”

52

GARIS PANDUAN PELAKSANAAN PROGRAM KOMUNIKASI UNTUK PERUBAHAN TINGKAH LAKU (COMBI)

Lampiran 13 LOGO PROGRAM COMBI PERINGKAT NEGERI

Logo Program COMBI Wilayah Persekutuan Kuala Lumpur

Logo Program COMBI Pahang

Logo Program COMBI Johor

53

GARIS PANDUAN PELAKSANAAN PROGRAM KOMUNIKASI UNTUK PERUBAHAN TINGKAH LAKU (COMBI)

Logo Program COMBI Negeri Sembilan

Logo Program COMBI Selangor

Logo Program COMBI Perak

54

GARIS PANDUAN PELAKSANAAN PROGRAM KOMUNIKASI UNTUK PERUBAHAN TINGKAH LAKU (COMBI)

GLOSARI
Hepotesis : Idea yang belum dibuktikan secara emfirikal sebagai teori. : Satu kajian yang dibuat secara saintifik dan boleh dibuktikan. : Perbezaan. : Akta Pemusnahan Serangga Penyakit 1975 (Pindaan 2000). Pembawa

Teori

Variasi APSPP 1975

Promoter

: Sukarelawan yang dipilih oleh Pengerusi Program COMBI di peringkat komuniti. : Bidang kaji serangga. : Anggota daripada kesihatan yang dilantik sebagai wakil di setiap lokaliti. : Ketua Promoter yang dilantik oleh Pengerusi Program COMBI (Setiap 8-10 promoter diketuai oleh seorang penyelia).

Entomologi Ibu dan bapa angkat

Penyelia

Indeks Aedes/ Indeks : Peratusan rumah yang didapati positif bagi Premis / Indeks Rumah pembiakan nyamuk Aedes (telur / larva / / Indeks Rumah Aedes pupa). Indeks dinyatakan dalam peratusan. Singkatan – A.I

55

GARIS PANDUAN PELAKSANAAN PROGRAM KOMUNIKASI UNTUK PERUBAHAN TINGKAH LAKU (COMBI)

Indeks Breteau

: Bilangan bekas (tempat pembiakan) yang didapati positif bagi pembiakan nyamuk Aedes (telur / larva / pupa) di dalam 100 buah rumah. Indeks dinyatakan dalam angka mutlak. Singkatan – B.I : Peratusan bekas yang menakung air yang didapati positif bagi pembiakan nyamuk (telur / larva / pupa). Indeks dinyatakan dalam peratusan. Singkatan – C.I : Peratus ovitrap yang didapati positif bagi pembiakan nyamuk Aedes (telur / larva / pupa). Indeks dinyatakan dalam peratusan. Singkatan – O.I : Situasi awal mengenai tingkah laku sedia ada pada satu-satu komuniti. : Kaedah untuk membunuh larva nyamuk Aedes dalam takungan air.

Indeks Container

Indeks Ovitrap

Analisis Situasi

Larviciding

56

GARIS PANDUAN PELAKSANAAN PROGRAM KOMUNIKASI UNTUK PERUBAHAN TINGKAH LAKU (COMBI)

RUJUKAN
Cawangan Penyakit Bawaan Vektor, Kementerian Kesihatan Malaysia (2004). Kes-kes denggi dari tahun 1973 sehingga terkini. Kementerian Kesihatan Malaysia, Kuala Lumpur. Heng, B.H., Goh KT, Chua LT. (1998). “Knowledge, attitude, belief and practice on Dengue and Aedes mosquitoes”. In: Dengue in Singapore. Singapore: Institute of Environmental Epidemiology, Ministry of Environment. pg. 184-201. Lloyd LS, Winch P, Ortego-Cato J, Kendall C. (1992). “Results of a communitu-based Aedes aegypticontrol program in Merida, Yucatan, Mexico”. Am J Trop Med Hyg. Jun: 46(6): 635-42. Mohd Raili, et al. (2003). Report on JB-COMBI Pilot Project. Johor State Health Department. San Martin, JL. and Prado, M (2004). “Risk perception an strategies for mass communication on dengue in the Americas”. Rev Panam Salud Publica. Feb; pg. 15 (2): 135-9. Stephen P. Robin (1983). Organizational Behaviour, Concepts, Controversies and Applications. Prentice Hall Inc. Englewood Cliffs, New Jersey. Tham, A.S. (1995). Guidelines on the use of ovitrap for Aedes Surveilance. Cawangan Penyakit Bawaan Vektor, Kementerian Kesihatan Malaysia. WHO (2002). Mobilizing for Action (Communication for behaviour Impact). Geneva, World Health Organization.

57

GARIS PANDUAN PELAKSANAAN PROGRAM KOMUNIKASI UNTUK PERUBAHAN TINGKAH LAKU (COMBI)

WHO (2003). A manual for designing a communication for behavioural impact (COMBI) plan of Action. Laman web: http://www.who.int/mediacentre/factsheets/fs117/en/ bertarikh 20.6.2004 WHO (2002). “Dengue and dengue hemorrhagic fever”.

58

You're Reading a Free Preview

Download
scribd
/*********** DO NOT ALTER ANYTHING BELOW THIS LINE ! ************/ var s_code=s.t();if(s_code)document.write(s_code)//-->