Latar Belakang

Nama penuh beliau ialah Wan Muhammad Saman bin Wan Ismail. Beliau dilahirkan di Alor Janggus pada tahun 1830-an. Semasa kecil beliau mendapat didikan asas mengenai perkara-perkara agama dan juga diajar mengaji Al-Quran. Di samping itu, beliau juga mahir bertutur Bahasa Siam. Wan Muhammad Saman juga dikenali sebagai Tokoh Pembangunan Negeri Kedah kerana berjaya mencetuskan idea untuk membina terusan sepanjang 22 batu bermula dari Alor Setar hingga ke Kaki Gunung Jerai. Hasil usaha beliau itu maka bermulalah titik tolak ke arah pembangunan Negeri Kedah terutamanya dalam bidang pertanian sehingga dikenali sebagai "Negeri Jelapang Padi" atau "Jelapang Padi Malaysia". Kedah juga merupakan negeri yang paling banyak mempunyai terusan atau tali air. Wan Muhammad Saman meninggal dunia pada 14 Disember 1898 dan dikebumikan di Makam DiRaja Langgar. Tempatnya sebagai Perdana Menteri Kedah telah diganti oleh Tengku Abdul Aziz. Dengan kematian Wan Muhammad Saman maka berakhirlah sistem pemerintahan secara tradisional dan bermulalah satu zaman baru bagi Negeri Kedah.

Almarhum Duli Yang Maha Mulia Sultan Abdul Hamid Halim Shah Ibni Sultan Ahmad Tajuddin Mukarram Shah, K.C.M.G. Sultan dan Yang DiPertua Negeri Kedah Almarhum diputerakan pada 4-6-1864 ± mangkat pada 15-5-1943 (Memerintah Negeri Kedah 1882-1943)

Allahyarham Wan Muhammad Saman Perdana Menteri Kedah 1870-1898 Meninggal dunia : 14 Disember 1898

Oleh kerana beliau telah menunjukkan bakat kepimpinannya dan mempunyai kebolehan. terusan itu boleh digunakan untuk memasukkan air dari sungai besar. ii. Wan Muhammad Saman telah tertarik dengan terusan-terusan yang merupakan jalan perhubungan dan pengangkutan utama di Kota Bangkok. 10 haribulan Shawal. Di dalam konteks itulah Wan Muhammad Saman telah menjadikan Alor Setar sebagai pusat pentadbiran Negeri Kedah Projek Pembangunan Semasa lawatan ke Negeri Siam. Pada tahun 1870. Sekiranya terusan dibina. Mengikut catatan yang tertulis di Batu Peringatan adalah seperti berikut: "Sanah 1303. Wan Muhammad Saman juga telah memikirkan untuk membina sebuah terusan bagi mengairi kawasan persawahan yang luas disebabkan oleh faktor-faktor seperti berikut :i.Dilantik Sebagai Perdana Menteri Sebagai anak pembesar. Buat pertama kalinya beliau berusaha untuk menyelaras semua pemerintahan di bawah pentadbiran beliau. air itu pula boleh disalirkan ke kawasan sawah. beliau telah mengadakan beberapa perubahan di dalam struktur pentadbiran Negeri Kedah. Sultan Ahmad Tajuddin III dalam usaha membangunkan Kedah telah mewujudkan jawatan Perdana Menteri dan telah melantik Wan Muhammad Saman sebagai Perdana Menteri Kedah. Tidak ada cara lain bagi petani-petani di kawasan itu untuk mendapatkan air bagi sawah mereka. Sekiranya kawasan itu kekurangan air. tammat" 40 . Sawah bendang di kawasan itu banyak mengharapkan air hujan semata-mata. maka Sultan Ahmad Tajuddin III telah memilih Wan Muhammad Saman mengiringi baginda Sultan ke Negeri Thai pada tahun 1865 untuk meninjau pembangunan di sana. Oleh kerana itulah Sultan Abdul Hamid telah memerintahkan Wan Muhammad Saman supaya sebatang terusan dari Alor Setar ke kaki Gunung Jerai dikorek. dan sekiranya kawasan-kawasan itu berlebihan air. v. mulai korek sungai Korok di hujung Sungai Pengkalan Kundur tuju ke Gunung Jerai dan muka kualanya di seberang tentang dengan balai air Kota Setar ini. Dengan terbinanya terusan itu adalah dipercayai bahawa segala masalah dan kesulitankesulitan yang dihadapi oleh petani di kawasan itu akan dapat diatasi. Lawatan itu telah memberi ilham kepada beliau untuk membina sebatang terusan yang dapat membangun ekonomi Negeri Kedah melalui projek pertanian supaya usaha pertanian dapat dijalankan secara besar-besaran sekiranya mempunyai sistem tali air yang teratur. Apabila beliau memegang jawatan Perdana Menteri. vi. Kadam Wan Muhammad Saman Ibni Wan Ismail. Kemungkinan berlakunya banjir besar sekiranya hujan turun terlalu lebat. iv. ia boleh digunakan sebagai jalan untuk penduduk-penduduk yang tinggal di sepanjangnya kerana pada masa itu jalan yang ada hanyalah sungai sahaja. iii. Keadaan ekonomi Negeri Kedah pada masa itu adalah kukuh berbanding dengan Negeri-negeri Melayu yang lain. beliau diajar dengan pelbagai ilmu terutama ilmu peperangan.

Peringkat ketiga: Menyambungkan terusan di Tandop dengan Sungai Kedah di Alor Setar. Sekiranya terdapat pekerja yang ponteng kerja. Wan Muhammad Saman menghadapi pelbagai masalah semasa pembinaan projek beliau. Wan Muhammad Saman juga menghadapi masalah kekurangan modal untuk membayar upah kepada buruh-buruhnya. Terdapat juga pekerjapekerja yang lari ke Pulau Pinang kerana tidak tahan dengan sikap beliau yang agak keras. Beliau mengenakan "sistem kerah" untuk menjalankan projek menggali terusan. Tempat yang dipanggil Lubuk Katong itu sekarang dikenali sebagai "Tandop" kerana di situlah dibinanya sebuah tandop atau empangan yang boleh mengawal air supaya tidak berubah kedudukannya apabila berlaku musim tengkujuh atau kemarau. Wan Muhammad Saman telah mengarahkan penghulu-penghulu untuk membuat jadual giliran kepada anak buah mereka supaya tidak timbul masalah-masalah seperti sawah yang terbiar. Misalnya terusan yang hendak dibina itu terpaksa melalui berbagai-bagai jenis hutan termasuk hutan berpaya yang di dalamnya mengandungi bakau dan hutan nipah. Kerja menggali terusan dibuat secara "berderau" iaitu penduduk sesebuah kampung hendaklah sepakat bekerjasama dengan penduduk kampung lain. sebesar mana dan sejauh mana. seluas mana. Semasa menjalankan kerja menggali. Embi serta dua orang juru ukurnya bernama Haji Kechik dan Fakhruddin dan dua orang pegawai dari Thailand yang turut datang ke Kedah untuk memberi tunjuk ajar. Dengan sistem itu. Untuk mengatasi masalah ini Wan Muhammad Saman telah menjemput seorang tukang pelan untuk membuat peta terusan ini supaya lurus dan tidak bengkang-bengkok yang bernama En. Penghulu pula melantik Panglima dan Tok Kwang untuk melicinkan peraturan sewaktu bekerja. tanpa alasan yang logik mereka akan dihukum dengan seberat-berat hukuman. kemudian menyudahkan kerja yang ditentukan untuk kedua-dua buah kampung mereka secara bersama-sama. Satu lagi masalah besar yang dihadapinya ialah bagaimana terusan itu hendak dibina. Peringkat kedua: Pembinaan bermula dari Kota Sarang Semut hingga ke Kaki Gunung Jerai. setiap orang tidak akan terlepas daripada kerahan tenaga. Selain itu. Rakyat telah dikerah untuk menggali terusan itu dengan menggunakan alat-alat tradisional seperti cam. Masalah yang paling berat ditanggung ialah ketika beliau hendak menyelesaikan kerja pembinaan pada . cop dan parang. b) Proses Membuat Terusan Wan Muhammad Saman telah memulakan usaha mengorek terusan pada 31 Ogos 1885. Pembinaan terusan Wan Muhammad Saman dijalankan dalam tiga peringkat: Peringkat pertama: Kerja menggali dimulakan dari hujung Sungai Pengkalan Kundur ke Kota Sarang Semut. Malah orang-orang tua juga diberikan tugas untuk membekalkan makanan kepada pekerja-pekerja. beliau manghadapi berbagai-bagai masalah dari segi teknik dan penawaran tenaga buruh. Ramai pekerjanya telah mati dan sakit akibat diserang penyakit demam malaria. beliau akan memastikan bahawa setiap orang tidak akan terlepas daripada kerahan tenaga tersebut.a) Masalah yang dihadapi pada Peringkat Awal Sebelum pembinaan terusan Wan Muhammad Saman. Untuk mengatasi masalah tersebut beliau menggunakan jawatannya sebagai Perdana Menteri untuk mendapatkan tenaga buruh secara percuma.

Pembinaan terusan Wan Muhammad Saman telah menyebabkan banyak tanah dibuka untuk penanaman padi. Malah kejayaan beliau telah memberi banyak implikasi kepada pembangunan Negeri Kedah sebagai contoh kepada pembesar-pembesar Kedah lain. Oleh sebab itulah terdapatnya penempatan berjajar di sepanjang kawasan terusan Wan Muhammad Saman. Telah berjaya menarik minat pembesar-pembesar lain untuk mengikut jejak langkah beliau. Sungai Simpang Empat. Kadangkala buruh-buruh Cina itu juga sering mengancam nyawa beliau kerana tidak dapat membayar upah kepada mereka. Guar Cempedak dan Gurun.peringkat ketiga kerana orang-orang Melayu tidak sanggup lagi meneruskan kerja-kerja pembinaan disebabkan terlalu ramai nyawa yang terkorban. Pekan-pekan itu memainkan peranan penting untuk penduduk-penduduk bertukar-tukar pandangan dan pemikiran. Antara anak terusan yang masih digunakan hingga sekarang ialah Sungai Kota Sarang Semut. Pekan itu telah berkembang dari masa ke masa. v. maka terusan tersebut dinamakan atas nama beliau iaitu "Terusan Wan Muhammad Saman". Tuan Syed Othman mengorek Sungai Yan Kecil. Jalan raya itu masih kekal hingga ke hari ini yang menghubungkan bandar Alor Setar dengan tempat-tempat lain yang menuju arah selatan ii. iii. Simpang Empat. Kota Sarang Semut. Sebagai contoh kejayaan Wan Yunus mengorek Sungai Dulang. . Proses pembinaan terusan itu telah mengorbankan banyak wang dan nyawa manusia.00 sehari. Terusan sepanjang 22 batu. Antaranya Pekan Tandop.00 hingga RM3. malah merupakan pusat pertembungan idea-idea baru yang merupakan asas kepada pembentukan masyarakat yang progresif. d) Implikasi Pembinaan Terusan Wan Muhammad Saman Terusan Wan Muhammad Saman merupakan satu tali air untuk saliran dan pengairan tanah-tanah sawah. namun akhirnya pada 10 tahun kemudian projeknya itu telah terlaksana dengan jayanya. Sungai Limau dan Guar Cempedak. 24 kaki lebar dan 5 kaki dalam itu telah siap dibina pada tahun 1895. iv. Justeru itu. Oleh yang demikian banyak lagi saliran-saliran kecil telah dibina bagi membawa air terus ke kawasan pedalaman untuk mengairi tanah-tanah sawah. Antara kesan-kesan hasil daripada pembinaan terusan Wan Muhammad Saman ialah: i. Ini disebabkan buruh Cina tidak terikat dengan undang-undang Negeri Kedah kerana menganggap diri mereka sebagai rakyat British c) Kejayaan Projek terusan Wan Muhammad Saman Walaupun Wan Muhammad Saman terpaksa menghadapi pelbagai kesulitan. Hasil daripada pembukaan terusan itu juga menyebabkan ramai penduduk membuka penempatan baru di sepanjang terusan itu. Tunku Yaakub mengorek Sungai Alor Changlih dari Jitra ke Kuala Jerlun dan Wan Yahaya mengorek Sungai Korek dari Kodiang ke Kuala Sanglang. Sempena mengenangkan jasa Wan Muhammad Saman yang tidak terhingga kepada pembangunan Negeri Kedah. Terusan itu juga merupakan asas kepada pembinaan jalan raya yang utama kerana di atas tanah yang dilonggokkan di tebing terusan itulah terbinanya jalan raya tersebut. Wan Muhammad Saman terpaksa menggunakan khidmat buruh kontrak Cina yang dibayar upah RM2.

Sungai Petani (Batu 20) Sawah padi yang mendapat bekalan air dari Terusan Wan Muhammad Saman . Melalui Tandop inilah tanah bendang di sebelah jalan raya Alor Setar Sungai Petani diairi Terusan Wan Muhammad Saman di bahagian Kaki Gunung Jerai (Kepala Bukit Gurun) seiring dengannya ialah jalan raya Alor Setar . satu lagi pintu penyalur air dari Terusan Wan Muhammad Saman ke tanah bendang Tandop Batu 18-Tandop pertama. satu lagi pintu penyalur air dari Terusan Wan Muhammad Saman ke tanah bendang Tandop Batu 17 Tandop yang kedua. Tandop yang terakhir dalam siri-siri Tandop Terusan Wan Muhammad Saman Tandop Batu 16/Padang Lumat.Tandop Lubuk Katong (Tandop).

..DSDK.DHMS. terletak di Kaki Gunung Jerai yang dirasmikan oleh YAB Dato' Seri Haji Osman Bin Aroff SSDK..JMN.Anak sungai mengalir dari air terjun ke Terusan Wan Muhammad Saman Air terjun di Gunung Jerai menjadi punca air bagi Terusan Wan Muhammad Saman Batu kenangan yang menunjukkan Terusan Wan Muhammad Saman mulai dikorek pada 10-10-1303 bersamaan 1885. Menteri Besar Kedah yang terletak di Kaki Gunung Jerai Batu peringatan yang menunjukkan Terusan Wan Muhammad Saman mulai dikorek pada 10-10-1303 bersamaan 1885 Batu kenangan yang telah dibina ini menceritakan secara ringkas tentang Terusan Wan Muhammad Saman untuk makluman pelancong yang datang ke Negeri Kedah .JP..

Gambar-gambar di atas menunjukkan siri-siri tandop yang mengawal air dari Terusan Wan Muhammad Saman ke kawasan bendang masih boleh dilihat hingga ke hari ini Gambar yang menunjukkan Terusan Wan Muhammad Saman yang telah diperbaharui terletak di Pekan Tandop .

Alor Setar Jalan raya yang terletak bersebelahan Terusan Wan Muhammad Saman merupakan jalan .Gambar yang menunjukkan Terusan Wan Muhammad Saman telah disambungkan dari Pekan Tandop ke Sungai Kedah Gambar yang menunjukkan Terusan Wan Muhammad Saman di sepanjang Jalan Sungai Petani .

Walaupun dengan keadaan zamannya yang serba sukar itu beliau mampu membawa beberapa perubahan ke dalam Negeri Kedah. Wan Muhammad Saman telah menunjukkan sifatnya sebagai pemimpin tradisional yang menumpukan penuh taat setia kepada Raja dan tanah air serta membuktikan dirinya sebagai seorang pentadbir yang cekap dan perancang ekonomi yang bijak di Negeri Kedah. Dari segi sikap dan tindak tanduknya. Sesungguhnya Wan Muhammad Saman telah berjaya menempatkan dirinya di dalam senarai pemimpin Melayu yang teragung di Tanah Melayu. Dengan terbinanya Terusan Wan Muhammad Saman itu telah berjaya mengubah tanah paya kepada kawasan pertanian. Usaha-usaha itu merupakan titik-tolak di dalam pembangunan yang telah berjaya dijalankan.penghubung antara Sungai Petani Alor Setar dan kawasan selatan Peta kedudukan Terusan Wan Muhammad Saman dan cawangancawangannya Wan Muhammad Saman telah berjaya melancarkan rancangan pembangunan Negeri Kedah. Justeru itulah beliau tetap dikenang oleh seluruh masyarakat Melayu Kedah sebagai "perintis pembangunan" Negeri Kedah .

pihaknya sudah berbincang dengan beberapa pihak berkenaan untuk mengkaji keperluan membuka semula terusan itu. Terusan ini menghubungkan Sungai Kedah di Alor Setar hingga ke kaki Gunung Jerai di Gurun.TERUSKAN TERUSAN MAT SAMAN Assalamualaikum. Menteri Besar. kedalaman 1. Pembinaan Terusan Wan Mat Saman merupakan suatu pencapaian yang mengagumkan pada masa itu.Kerajaan Negeri bersetuju menimbang cadangan penduduk Yan untuk membuka semula Terusan Wan Mat Saman bagi mengatasi masalah banjir di daerah berkenaan. selatan Kedah. Wan Mat Saman merupakan Menteri Besar semasa pemerintahan Sultan Ahmad Tajuddin Mukarram Syah dan Sultan Abdul Hamid Halim Syah. Terusan Wan Mat Saman mula dibina pada 13 Ogos 1885 dan siap dibina pada 12 Julai 1896. Terusan Wan Mat Saman dinamakan sempena nama Menteri Besar Kedah pada masa itu iaitu Dato' Wan Muhammad Saman Wan Ismail. Datuk Seri Azizan Abdul Razak berkata. Kerajaan Kedah sedang menimbang untuk membuka semula Terusan Mat Saman. Terusan sepanjang 36 km ini dibina pada tahun 13 Ogos 1885 dan berfungsi untuk mengairi kawasan sawah padi diKedah.5 m dan selebar 7. Terusan Wan Mat Saman merupakan terusan yang terpanjang di Malaysia. Panjang terusan ini adalah 36 km.5 .

Menurutnya. termasuk peruntukan Projek Pembangunan Koridor Wilayah Utara (NCER) yang di bawah tanggungjawab Kerajaan Pusat. penduduk Yan mendakwa sejak Terusan Wan Mat Saman ditutup daripada menyalurkan air dari kawasan sekitar Gurun dan Yan. Berikutan itu. katanya.SH . Sebelum ini. katanya. pihaknya sudah berbincang dengan beberapa pihak berkenaan untuk mengkaji keperluan membuka semula terusan itu. Menteri Besar. penduduk menggesa supaya terusan itu dibuka semula sebagai usaha menangani masalah banjir di kawasan terbabit. katanya. Saya percaya JPS akan bertindak segera sebab mereka mempunyai peruntukan untuk mengatasi masalah banjir. masalah banjir mula berlaku dan semakin kerap sejak beberapa tahun kebelakangan ini. Azizan berkata. 18 Sept. peranan terusan itu suatu masa dahulu amat penting bagi mengairi sawah padi selain mengawal banjir. Datuk Seri Azizan Abdul Razak berkata. dan pihaknya akan cuba menyelesaikan isu itu secepat mungkin. Kita akan bincang dan atasi masalah ini secepat mungkin.Terusan Wan Mat Saman akan dibuka semula ALOR SETAR. : Kerajaan Negeri bersetuju menimbang cadangan penduduk Yan untuk membuka semula Terusan Wan Mat Saman bagi mengatasi masalah banjir di daerah berkenaan. Kita sudah bincang dengan Jabatan Kerja Raya (JKR) dan Jabatan Pengairan dan Saliran (JPS) untuk menangani isu banjir di daerah tersebut dan antaranya mengenai keperluan membuka semula terusan itu. Kerajaan Negeri prihatin dengan kesan yang terpaksa dihadapi penduduk akibat banjir di kawasan berkenaan kerana banyak tanaman musnah dan menyebabkan kerugian kepada penduduk.

5 m dalamnya telah disiapkan. Lawatan itu telah memberi ilham kepada Wan Mohd. Saman sepanjang 35. Inisiatif untuk membina terusan ini timbul setelah beliau dilantik menjadi Menteri Besar. Pembinaan terusan tersebut telah dijalankan dalam tiga peringkat:Peringkat Pertama: Kerja-kerja menggali dibuat dari hujung Sungai Pengkalan Kundor atau Tandop. terusan-terusan yang merupakan jalan perhubungan dan pengangkutan di Kota Bangkok telah menarik perhatian beliau. Peringkat Kedua: Kerja-kerja menggali dari bandar kota sarang Semut hingga ke Kaki Gunung Jerai di Gurun. Ketika lawatannya ke negeri Siam itu. saman bin Wan Ismail yang telah dilantik sebagai Menteri Besar Kedah pada tahun 1875.Pada hari ini 08. Berbagai masalah telah dihadapi semasa kerja-kerja pembinaan terusan dijalankan seperti kekurangan tenaga buruh akibat kematian kerana penyakit demam kepialu. Saman di Kedah telah dimulakan.1885. Cadangan pembinaan terusan itu telah diperkenankan oleh Sultan Abdul Hamid yang memerintah ketika itu dan baginda memerintahkan agar sebatang terusan dibina dari Alor Star hingga ke kaki Gunung Jerai. Saman yang dimulakan pada hari ini dalam tahun 1885 maka berbagai perubahan dan kemajuan telah dapat dilaksanakan di negeri Kedah sehingga ianya terkenal sebagai negeri Jelapang Padi . iaitu di sebuah Lubok bernama Lubok Ketong hingga ke bandar Kota Sarang Semut. pembinaan Terusan Wan Mohd. Pembinaan terusan itu telah diselenggarakan oleh Wan Mohd. Peringkat Ketiga: Kerja-kerja menyambung terusan di Tandop dengan Sungai Kedah di Alor Setar. Dengan pembinaan terusan Wan Mohd.3 dan 1. Saman untuk membina sebatang terusan untuk membangunkan ekonomi negeri Kedah melalui projek-projek pertanian.2 km lebar 7. Walaubagaimanapun sepuluh tahun kemudian iaitu dalam tahun 1895 terusan Wan Mohd.12.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful