P. 1
EF and OC dfference

EF and OC dfference

|Views: 411|Likes:
Published by KL Loo

More info:

Published by: KL Loo on Apr 16, 2011
Copyright:Attribution Non-commercial

Availability:

Read on Scribd mobile: iPhone, iPad and Android.
download as PDF, TXT or read online from Scribd
See more
See less

09/28/2015

pdf

text

original

MENGANALISA PEMBEZALA Y ANAN DAN PENAT AHAN PERLINDUNGAN ARUS LAMP AU DAN KEROSAKAN KE BUMI PAD A RANGKAIAN SISTEM

PENGAGIHAN VOLT AN RENDAH

RAHIM BIN HJ. SELAMAT

KOLEJ UNIVERSITI TEKNIKAL KEBANGSAAN MALAYSIA

IV

ABSTRAK

Kajian ini bertujuan untuk meninjau sejauhmana tahap kefahaman dan persepsi perekabentuk dan j urutera elektrik dalam melaksanakan pembezalayanan pada periindungan dan penatahan arus lampau dan kerosakan ke bumi. Berdasarkan kepada pengalaman semasa menjalani latihan industri, pengabaian melaksanakan pembezalayanan berlaku seperti pemilihan menentukan kadar arus alat perlindung, paras arus kerosakan, galangan bumi, penatahan geganti arus lampau dan geganti kerosakan ke bumi. Instrumen yang digunakan untuk kajian projek ini adalah kajian data-data perlaksanaan Projek Pembangunan FKE, KUTKM di Durian Tunggal, dan data-data penatahan Projek Pemasangan Elektrik di IPK Polis Melaka dengan kerja samajurutera perunding Menara Teknik Sdn Bhd dan SAGA Jurutera Perunding Sdn Bhd. Projek ini menghuraikan ciri-ciri perlindungan, kaedah berkesan pembezalayanan kadar arus perlindung, penatahan kadar masa dan penatahan geganti arus lampau dan kerosakan ke bumi yang difikirkan sesuai diaplikasikan oleh pihak jurutera dan perekabentuk pemasangan elektrik. Data kajian dianalisa menerusi ujikaji dan menggunakan teoritikal untuk mengesahkan cara terbaik menentukan penatahan arus dan masa pada geganti arus lampau (OCR) dan geganti

kerosakan ke bumi (EFR). Kajian mencadangkan penyelasaian mudah melakukan pembezalayanan litar elektrik dengan menggunakan program PHP bagi mendapatkan nilai kadar arus perlindungan mengikut susunan litar.

KATAKUNCI:

Pembezalayanan Arus/Masa, Penatahan Arus/Masa, Geganti Arus Lampau, Geganti Kerosakan Ke Bumi dan Program PHP.

v

ABSTRACT

This research is conducted to probe the extent of understand ing and perception of designers and electrical engineers in the task of protective discrimination as well as over current and earth fault coordination. base on the experiences garnered during the industrial training, the neglect of these tasks are rampart, such as the selection of proper protective equipment, determination of fault levels, earth impedance, over current relay and earth fault relay coordination. The instruments used for this project are the information taken from studies of two distinct cases: FKE Building Development Project, KUTKM at Durian Tunggal and Electrical Installation Project at Malacca Police HQ, Bukit Beruang. These are done with the help and initiative of consultant Menara Telenik Sdn. Bhd and SAGA Jurutera Perunding Sdn Bhd. This project discusses and elaborates the protection characteristics, effective ways of discrimination, time coordination and over current and earth fault relay coordination, which are suitable for application by designers and electrical engineers. Data is analyzed using the theoretical software to determine proper time and current coordination for each over current relay ( OCR) and earth fault relay ( EFR ). The results suggest an easy solution to discriminate and coordinate such relays, with the PHP program to obtain the appropriate current values according to various circuit arrangements.

KEYWORDS:

Time/Current Discrimination, Time/Current Coordination, Over Current Relay, Earth Fault Relay, PHP Program.

1

BAB 1

LA TAR BELAKANG KAJIAN

1.1. Pendahuluan.

Sistem perlindungan merupakan satu aspek yang sangat penting di dalam sistem pemasangan elektrik. Tanpa meletakkan alat perlindungan pada setiap litar elektrik, ianya boleh memberikan kesan yang tidak baik sama ada kepada pengguna mahupun alat elektrik itu sendiri. Peraturan-Peraturan Elektrik 1994 menerusi Akta Suruhanjaya Tenaga 2000 (Akta 447) telah mengariskan denganjelas tentang semua aspek keselamatan dan perlindungan dalam semua keadaan litar elektrik Kegagalan pengguna, kontraktor ataupun jurutera perunding menetapkan peralatan perlindungan pad a sistem elektrik, tindakan yang berat boleh diambil oleh pihak berkuasa bekalan elektrik [ I ].

Kegagalan perekabentuk sistem pemasangan elektrik dalam menentukan pembezalayanan pada kadar arus dan paras kerosakan bagi setiap alat perlindung, rnenyebabkan ketidakstabilan operasi litar secara keseluruhan. Begitu juga halnya kepada kegagalan menentukan penatahan arus/masa pada geganti arus lampau dan geganti kerosakan ke bumi juga menganggu periantikan pemutus litar secara tidak teratur.

2

Melalui kaj ian yang di buat, lazimnya perekabentuk masih menggunakan kaedah manual dalam kerja-kerja pengiraan untuk menentukan pembezalayanan dan penatahan pada sistem perlindungan yang dianggap boleh melebarkan ralat nilai. Berdasarkan kepada data menerusi Lampiran A, terdapat perbezaan kaedah menentukan pembezalayanan masa dan arus yang dilakukan oleh jurutera perunding berbanding kaedah teoritikal.

Oleh itu, wajarlah sistem menentukan pembezalayanan dan penatahan arus/masa bagi alat perlindung elektrik dikaji semula bagi mempastikan sistem yang sedia ada diperbaiki dan diperkemaskan agar ianya dapat memberikan kesan yang baik pada sistem elektrik secara keseluruhan. Dimana tujuan utama perlindungan pada pemasangan elektrik adalah untuk melindungi nyawa manusia, melindungi bangunan dan harta benda daripada bahaya kebakaran dan melindungi peralatan elektrik daripada kerosakan. [ 2 ]

1.2. Penyataan Masalah.

Berdasarkan kepada pengalaman gangguan bekalan elektrik di Malaysia pad a tahun 2004 yang lalu, kekerapan gangguan bekalan elektrik di Kampus Sementara KUTKM di Ayer Keroh dan banyak lagi aduan kes gangguan bekalan elektrik di kawasan perindustrian-perindustrian di negeri Melaka, didapati kewujudan gangguan berpunca ketidakstabilan susunan secara hairiki pada litar elektrik. Dengan kata lain, wujud ketidakseimbangan bezalayanan dan penatahan pemutus litar dalam sistem. l-enomena ini berlaku disebabkan pengguna menambah beban tanpa merujuk kepada kesan yang akan berlaku seperti kekerapan pemutus litar terpelantik. Oleh itu cadangan perlu dibuat untuk mengekalkan sistem bezalayanan dan penatahan arus/masa sentiasa berada pada kedudukan stabil dan meminimakan gangguan.

3

1.3. Persoalan Kajian.

Memandangkan konsep perlindungan merupakan aspek penting di dalam sistem elektrik, maka wajar sekali tinjauan dibuat khusus dari sudut pembezalayanan dan penatahan geganti pelindung dalam mencapai matlamat keberkesanan operasi dan tugas setiap alat perlindung. Sehubungan dengan itu, beberapa persoalan kaj ian diajukan di dalam kajian ini seperti berikut:

l. Sama ada konsep pembezalayanan dan penatahan sistem perlindungan elektrik benar-benar difahami oleh pengguna elektrik.

2. Apakah pengamal-pengamal elektrik memastikan perlaksanaan menentukan bezalayanan dan penatahan berdasar teoritikal dan peraturan yang disyorkan oleh pihak berkuasa bekalan.

3. Memahami faktor-faktor yang perlu diambilkira dalam membuat kiraan bezalayanan dan penatahan arus/masa.

4

1.4. Objektif Kajian.

Objektif utama bagi kaj ian ini ialah untuk:

1. Menganalisa data pembezalayanan dan penatahan untuk sistem perlindungan voltan rendah khusus kepada pemasangan bangunan komersial.

2. Menganalisa ketentuan penatahan lewat masa dan arus pada geganti arus lampau (overcurrent relay) dan geganti kerosakan ke bumi (earthfault relay).

3. Membuat ujikaji keberkesanan perlindungan arus lampau dan kerosakan ke bumi dalam sistem pemasangan elektrik prernis voltan rendah.

4. Membuat ujikaji dan menentukan speksifikasi kelengkapan sokongan kepada alat perlindung seperti Pengubah Arus (CT), Geganti Arus Lampau (OCR), Geganti Kerosakan Ke Bumi (EFR), Fius, Pemutus litar dan lain-lain.

5. Menganalisa litar dengan menggunakan program PHP dalam memastikan keboleharapan mendapatkan nilai tepat untuk pembezalayanan arus sistem yang dilindungi.

5

1.5. Skop Kajian.

Projek ini akan mengkaji sejauh mana berkesannya pembezalayanan dan penatahan pada geganti lebihan arus dan kerosakan ke bumi sebagai komponen sokongan untuk pemutus litar, contohnya dari segi kebaikan dan keburukan, prestasi, dan sebagainya. Oleh itu kefahaman yang jelas mengenai ciri-ciri asas alat perlindungan seperti pemutus litar dan fius perlu diamati. Selain itu, kefahaman mengenai tatacara menentu arus beban, paras arus kerosakan, arus permulaan beban dan arus bocor, juga perlu dicapai sebelum membuat analisa kajian.

Skop kajian ini juga telah disusun dengan baik dan berperingkat-peringkat supaya diakhirnya ianya dapat mendedahkan bakal jurutera dengan kemahiran dan pengalaman serta memudahkan mereka memahami dan menyesuaikan diri dengan

..

konsep kepentingan perlindungan dalam sistem pemasangan elektrik.

Selain itu penyelidik cuba mengemukakan kaedah mudah menganalisa susunan pembezalayanan dengan mendapatkan nilai saiz perlindungan bagi sistem pemasangan elektrik. Penyelesaian kepada kaedah ini, pengkaji telah membangunkan program PHP: Personal Hypertext Processer yang akan diterangkan secarajelas pada Bab 5.

6

1.6. Kepentingan Kajian.

Konsep kepenggunaan tenaga secara kekal merupakan sesuatu aspek penting yang dititik-beratkan oleh pihak berkuasa bekalan seperti Suruhanjaya Tenaga, Tenaga Nasional dan Pengurusan Industri. Oleh itu satu refomasi piawaian perlindungan memerlukan kajian terkini dan dirasakan penting untuk membantu jurutera perunding, kontraktor atau pengurusan industri mencapai matlamat kepenggunaan tenaga elektrik secara berterusan.

lustifikasi dan kepentingan daripada keluaran analisa kajian ini dapat digunakan untuk memperbaiki dan memperincikan skim pembezalayanan dan penatahan perlindungan arus lebihan dan kerosakan ke bumi sebagai perlindungan utama pemasangan elektrik bekalan voltan rendah. Selain itu dicadangkan satu speksifikasi skim diperlukan oleh geganti arus lebihan, geganti ker;sakan bumi dan pemutus litar khusus iaitu pada bahagian pengujian dan penatahan geganti.

1.7. Batasan Kajian.

Dari segi masa, kajian ini telah dijalankan dalam tempoh lebih kurang 20 minggu, bermula semasa sesi latihan industri iaitu pada 2011 0/2003 hingga 3010412004. Lokasi kajian ditetapkan dengan memilih pemasangan elektrik di Blok Pentadbiran FKE, KUTKM di Durian Tunggal sebagai bahan kajian bezalayanan. dan pemasangan elektrik di Bangunan IPK Polis Melaka pula bertujuan untuk kajian penatahan Pemilihan tempat-tempat tersebut adalah bersesuaian dengan kehendak kajian

7

Pemilihan bahan kaijan hanya dibataskan kepada rekabentuk pembezalayanan dan penatahan sahaja kerana untuk mengecilkan skop kajian, supaya kajian yang lebih mendalam dan teliti dapat dijalankan dengan lebih efisian. Persepsi kajianjuga tidak mewakili persepsi semua tindakan yang telah dilakukan oleh firma perundingan lain, tetapi hanya melibatkan kompleks yang menjadi bahan kajian ini sahaja.

1.8. Istilah - Istilah.

Untuk maksud kajian ini, pengkaji menggunakan beberapa konsep dan istilah seperti yang dijelaskan di bawah bagi menepati tujuan kajian.

~

1.8.1. PembezaIayanan.

Panduan Teknik JKR (1987), inendefinasikan pembezalayanan sebagai membeza tatahan arus atau tatahan masa atau kedua-duanya pad a setiap peringkat litar bermula daripada punca bekalan hingga ke litar akhir.

1.8.2. Kerja eIektrik.

Akta bekalan elektrik ( 1990 ), menyatakan kerja elektrik ialah kerja yang dilaksanakan atau dijalankan pada sesuatu pepasangan elektrik dan termasuk pemasangan, pembinaan, mendirikan atau membaiki pepasangan elektrik, mengubah struktur, mengantikan mana-mana bahagiannya, menambah mana-mana bahagiannya dan menjalankan apa-apa kerja padanya bagi maksud penyenggaraannya.

8

1.8.3. Arus Lampau.

Arus lampau dimaksudkan nilai arus dalam ukuran kiloampere dan disebabkan terdapat kerosakan litar pintas di antara fasa ke fasa atau fasa ke neutral atau fasa ke bumi. Pada ketika ini nilai arus kerosakan yang mengalir sangat tinggi dan memerlukan pemutus litar bertindak segera.[ 3 ]

1.8.4. Arus Beban Lebih.

Arus beban lebih akan menghasilkan kesan yang sama dihadapi oleh arus lampau tetapi bukan disebabkan oleh apa-apa kerosakan kepada litar. Nilai arusnya tidaklah tinggi seperti arus lampau kerana ianya berpunca daripada peningkatan arus

..

beban lebih daripada beban elektik ( di ukur dalam kW atau kVA ). Nilai ini

meningkat dari yang sepatutnya ditanggung oleh sumber tenaga .[ 4 ].

1.8.5. Kerosakan Ke Bumi.

Kerosakan ke bumi bermaksud telah berlaku sentuhan terus di antara pengalir hidup dengan pengalir bumi atau bahagian-bahagian logam yang dibumikan. Pada ketika inijuga kadar arus yang mengalir sanggat tinggi seperti kerosakan arus lampau.[ 5 ].

9

1.8.6. Lewat Masa ( Time De/ay ).

Digunakan apabila nilai arus biasa atau arus kerosakan walaupun telah mencapai tahap yang ditentukan tetapi masih boleh berada dalam keadaan di mana satu jangka masa tertentu disetkan dengan tidak merosakkan pemasangan atau peralatan.

1.8.7. Penatahan. (Setting)

Penatahan adalah satu kerja penyelarasan yang dilakukan pada geganti untuk menentukan kadar nilai yang dikehendaki. Geganti merupakan komponen yang penting dan kritikal untuk menentukan sistem perlindungan berfungsi dengan ciri-ciri yang diperlukan. Oleh itu geganti tersebut perlu diuji dan ditatah dengan betul dan tepat. [ 6 ].

1.8.8. Ujian Suntikan Sekunder.

Ujian suntikan sekunder adalah satu kaedah pengujian memasukan nilai arus sekunder bagi pengubah arus dengan menggunakan alat khas iaitu Set Penguji Suntikan Sekunder kepada komponen yang menggunakan pengubah arus sebagai sumber bekalan seperti geganti pelindung, jangka-jangka elektrik seperti ammeter, watt meter dan sebagainya. Fungsi ujian suntikan sekunder adalah untuk mengecilkan nilai arus beban keluaran pengubah arus dan untuk menentukan geganti berfungsi dengan sempurna pad a tatahan.

10

BAB2

SISTEM PERLINDUNGAN ARUS LAMP AU DAN KEROSAKAN KE BUMI

2.1. Pengenalan.

Dalarn sistern pernasangan elektrik sarna ada untuk voltan rendah atau voltan tinggi, sistern tersebut perlu dilengkapkan dengan satu sistern perlindungan yang berfungsi rnengawal litar daripada sebarang kerosakan. Perlindungan yang diberikan kepada sesuatu sistern pernasangan elektrik bergantung kepada jenis yang berkernungkinan rnenyebabkan kerosakan yang akan berlaku. Terdapat dua faktor yang rnesti diarnbil kira sebelurn susunatur perlindungan dibuat pada sesuatu pemasangan elektrik iaitu pernbezalayanan (Dicriminations) dan penatahan (Setting). Bab ini akan menerangkan secara teori berkaitan dengan pernbezalayanan dan penatahan untuk setiap perlindungan pernasangan sarna ada sebagai keseluruhan atau dalam beberapa bahagiannya sebagai syarat mernatuhi kehendak-kehendak perlindungan untuk keselarnatan elektrik.

11

2.2. Perlindungan Arus Lebih dan Arus Kerosakan.

Jika terdapat sebarang kerosakan pada sistem pemasangan elektrik seperti kerosakan arus lampau dan arus kerosakan ke bumi, maka peranti perlindungan periu digunakan untuk memutuskan sebarang arus kerosakan yang mengalir dalam pengalir-pengalir Iitar, sebelum arus kerosakan terse but boleh menyebabkan peningkatan suhu dan menjejaskan kekuatan penebat, sambungan, penamatan, atau persekitaran pengalir tersebut. Arus nominal peranti pelindung seperti itu mungkin lebih besar daripada kapisiti membawa arus konduktor yang dilindungi. Oleh itu setiap Iitar mesti direkabentuk supaya arus beban lebih dapat diminimakan dan mempunyai jangka masa panjang kepenggunaannya [ 7 ].

2.2.1. Jenis Kerosakan.

Dalam litar elektrik, kerosakan boleh berlaku di mana-mana bahagian laluan arus pada sebarang pekakas elektrik dalam Iitar. Kajian mendapati jenis kerosakan yang Iazim ditemui dalam Iitar elektrik adalah kerosakan arus lampau yang disebabkan sentuhan terus an tara pengalir-pengalir seperti yang dijelaskan satu per satu dalam JaduaI 2.l.di bawah Jenis kerosakan ini juga dinamakan kerosakan 3

fa sa dan selalunya dikenali sebagai kerosakan simetrikal, manakala selain daripada kerosakan 3 fasa ianya dikenali sebagai kerosakan tidak simetrikal. [ 8 ].

12

Jadual 2.1. Jenis Kerosakan

Je

Keteran an

Bit

Litar pintas di antara semua talian 3 fasa (R - Y - B) atau litar pintas antara semua talian 3 fasa dengan bum i ( R - Y - B - E )

Kerosakan 3 Fasa.

Litar pintas antara dua talian fasa ( R - Y atau R - B atau B - Y )

~ Kerosakan an tara talian Litar pintas antara sebarang talian fasa dengan

~~~~d~e~ng~a~n~b~u~m~i.~~~~~~b~u~m~i~.~(R~-~E~at~a~u~Y~-~E~a~t~a~u~B~-~E~)~'~~1

[] Kerosakan an tara talian 3 fasa dengan talian fasa lain ~~~~~I

~ Kerosakan gandaan dua

U talian fa sa dengan Bumi.

Litar pintas an tara dua talian fa sa dengan bumi. ( R - B - E atau R - Y - E atau Y - B - E).

2.2.2. Koordinasi Arus Lebih Dan Perlindungan Arus Kerosakan.

Ciri-ciri setiap peranti bagi perlindungan arus beban dan perlindungan kerosakan hendaklah dikoordinasikan supaya tenaga "let-through" oleh peranti perlindung arus kerosakan tidak melebihi yang boleh bertahan tanpa rosak oleh peranti perlindung arus beban lebih. Oleh itu ciri-ciri peranti pelindung hendaklah memenuhi syarat yang ditetapkan lEE iaitu arus nomialnya atau penatahan arus (In) tidak kurang daripada arus rekabentuk ( Ib ) litar. Arus nimonalnya juga tidak melebihi yang terendah kapasiti membawa arus ( Iz) sebarang konduktor litar [ 9 ).

13

2.2.3. Ciri - Ciri Asas Perlindungan.

Ciri-ciri asas perlindungan yang penting adalah seperti berikut:[ 10]

1. Mempunyai Keboleharapan (Reliability).

Kebolehharapan yang tinggi bagi memastikan sistem beroperasi pada setiap. kali berlaku kerosakan. Kebolehan ini boleh dicapai apabila

pemasangan dan penyenggaraan sistem direka dengan baik

2. Bertindak pantas (High Speed).

Pengesanan dan pengasingan jika berlaku kerosakan litar mesti dilakukan dengan pantas agar ianya dapat mengurangkan risiko kestabilan sistem.

3. Mempunyai kepemilihan (Selectivity).

Kerosakan elektrik mempunyai kepelbagaian jenis kegagalan amat mustahak keperluan sesuatu kerosakan ini dikesan mengikutjenis kerosakan dan di kawasan kerosakan berlaku.

4 Mempunyai kepekaan (Sensitivity).

Sistem atau alat perlindung mesti mempunyai kepekaan mengesan dan bertindak pada sebarang keadaan kegagalan.

14

2.3. Jenis Alat Perlindungan.

lenis alat perlindungan yang lazimnya digunakan dalam pemasangan elektrik ialah fius dan pemutus litar. Dalam kajian ini pengkaji mendapati perkara-perkara penting untuk menggunakan alat perlindung elektrik tersebut adalah dengan mengambil kira parameter yang terdapat pada alat perlindung tersebut. Oleh itu setiap alat perlindung mesti mempunyai ciri-ciri asas yang perlu diketahui oleh perekabentuk sebelum merekabentuk sistem pelindungan. Sebagai contoh rujukan bagi menentukan ciri-ciri alat perlindungan yang dikehendaki. ladual 2.2. di bawah menunjukkan contoh speksifikasi bagi alat perlindung pemutus litar udara (ACB ).

Jadual2.2 : Contob Speksifikasi Pemutus Litar.Udara

Speksifikasi Pemutus Litar Udara
Kod Model LKE-2S ..
Bil. Kutub 3P/4P
Kadaran VoItan Normal (Vac) 41SV/690V
dar Voltan Penebatan (V=.J~
Rangka Arus (AF)
Kadaran Arus Pemanasan pd 40°C 2S00A
Perkhidmatan Arus pada SO°C 1900A
Perkhidmatan Arus pada 60°C 1800A
Arus Neutral 2S00A
Kapasiti pemberhentian 380/4 I SV
Power factor = 0.2S < 6S(kA r.m.s) S=6SkA, H=8SkA
p.f= 0.20> 8S(kA r.m.s)
I Making capacity (kA peak) II S=143kA, H=187kA I
I Masa Operasi I
I lumlah Masa Pemberhentian 1140ms I
I Kadaran Masa Tertutup 1180ms I
Arus masa pendek (1 saat) 16SkA rms I
No. operasi rpm
Dengan kadaran arus SOOO
Tanpa kadaran arus 120000
Alat Ubah Arus [20001SA
I lulat pelaras haba II 0.7S to 1.0 or (l600A to 2000A) I 15

2.3.1. Fills.

Fius merupakan alat perlindung yang paling asas digunakan sejak sekian lama. Ianya mempunyai satu sifat tidak boleh disetkan sarna ada untuk penatahan arus/masa. Kadar fius telah ditentunilaikan oleh pihak pengilang dengan berpandukan kriteria yang setaraf dengan kehendak lEE. Terdapat dua perkara penting dalam menentukan ciri masa/arus bagi fius iaitu arus minima dan kadar arus fius, Menerusi dua perkara tadi dapat dijelmakan satu rumus iaitu faktor pemfiusan seperti yang ditunjukkan dalam persamaan metamatik.

F.F

A.M.F K.A.F

. 2.1

Dimana,

F.F ialah faktor pemfiusan.

A.M.F ialah arus minima pemutusan bagi fius. K.A.F ialah kadar arus fius.

Jadual 2.3, menunjukkan Piawaian British BS 88: 1967 telah membahagikan kelas fius HRC untuk setiap faktor pemfiusan tersendiri. Berdasarkanjadual tersebut ianya membawa maksudjika kita menggunakan fius kelas P berkadar 100A, fius tersebut akan mencair pada kadar arus minima pemutusan an tara 100A hingga 125A. Fenomena ini penting kepada pereka litar untuk membuat pembezalayanan arus litar.

.Iadual 2.3: Kelas Dan Faktor Pemfiusan Fills HRC

Bil

Kelas Fius HRC

Faktor Pemfiusan

KIP

1 00 hi 1 25

e as mgga
I 2 I Kelas Ql 1.25 hingga 1.50
I 3 I Kelas Q2 1.50 hingga 1.75
I 4 I Kelas R 1.75 hingga 2.50 16

Kajianjuga mendapati untuk menentukan pembezalayanan arus, pereka boleh melakukan susunan bezalayanan menggunakan fius dengan merujuk graf yang disyorkan oleh Peraturan IEE seperti dalam Rajah 2.1.

Kadar Arus pemutusan

Rajah 2.1: Masa I Ciri-ciri arus untuk fius BS 1361.

2.3.2. Pemutus Litar.

Pemutus litar ( Circuit Breaker - CB ) ialah sebuah alat pelindung yang digunakan untuk menyambung dan memutuskan litar pembezalayanan sama ada dalam keadaan biasa mahupun luar biasa ( ketika arus lampau ). Alat perlindungan

17

jenis ini adalah pengantian penggunaan fius pada masa kini. Terdapat pelbagai jenis pemutus litar yang digunakan seperti MCB, MCCB, ACB, OCB dan VCB. Dalam kes ini, pengkaji hanya menjelaskan 2 jenis pemutus litar yang kerap digunakan di premis kormesial iaitu MCCB dan ACB.

2.3.3. Pemutus Litar Bekas Teracuan. ( MCCB )

Pemutus Litar Bekas Teracu (Moulded Case Circuit Breaker, MCCB) ialah sebuah alat pelindung yang boleh digunakan untuk menggantikan tugas ACB pada kadaran arus sehingga 600A, dengan menggunakan dua kaedah operasi iaitu jenis magnetik-haba dan magnet-hidrolik. Operasi pelantilean MCCB direka untuk dua kesan pelantikan iaitu pelantikan jangka masa lama (long-delay tripping) atau pelantikan serta merta (instantaneous tripping). Ciri istimewa MCCB, ianya mempunyai Arc Quencer untuk menyerap dan melepaskan gas dan arka yang diperbuat daripada bahan penyerap haba dan metal grid plate. Ciri-ciri tambahan pemutus litar ini adalah seperti mempunyai butang pelantik, ciri masa/arus yang boleh dilaras (setting), memperuntukkan kelengkapan tambahan boleh pilih seperti gegelung pirau (shunt trip coil) dan gegelung kurang voltan (under voltage coil) [11].

2.3.4. Pemutus Litar Udara. (ACB)

Pemutus Litar Udara (Air Circuit Breaker, ACB) pada asasnya merupakan satu alat untuk memutus dan menyambungkan bekalan yang dikenali sebagai 'pengasing'. Namun begitu jika ianya dilengkapi dengan komponen perlindung scperti pengubah arus, geganti, gelung pirau atau gelung kurang voltan, ACB

18

tersebut merupakan alat perlindungan yang berkerja secara automatik. Perlindungan yang boleh dilaksanakan oleh ACB ialah arus lampau, arus beban lebih dan rosak ke bumi. Saiz ACB dipasaran adalah diantara 600A hingga 5500A. Nilai arus kerosakan ACB mengikut piawaian JKR mestilah melebihi 45kA untuk bertindak dalam masa 3 saat.[ 12 ]

Istilah-istilah kadaran ACB:

1. Kadar arus thermal bermaksud had arus di mana ACB boleh membawa arus secara berterusan tanpa kenaikan suhu yang melebihi nilai tertentu pada suatu keadaan tertentu.

2. Kadaran keupayaan tutup-balik litar pintas (rated short circuit making

,

capacity) bermaksud had arus dimana sebuah pemutus litar berupaya

menyambung semula pada keadaan tertentu.

3. Kadaran keupayaan putus litar pintas (rated short-circuit breaking capacity) bermaksud had arus di mana sbuah ACB berupaya memutuskan pad a keadaan tertentu.

4. Kadaran arus me nahan pada masa pendek (rated short-time withstand current) bermaksud arus yang boleh di bawa oleh ACB berupaya memutuskan pada keadaan tertentu.

19

2.3.5. Pengubah Arus.

Rajah 2.2. Pengubah Arus.

"

Pengubah Arus (Current Transformer, Cn seperti yang ditunjukkan dalam Rajah 2.2. merupakan salah satu komponen penting dalam sistem sokongan periindungan. Ia digunakan untuk mengubah arus yang tinggi kepada arus kecil pada beban-beban sepertijangka pengukurdan geganti periindung dengan nisbah yang telah ditetapkan. Dalam kaj ian ini pengubah arus juga merupakan sebahagian daripada komponen penting dalam sistem perlindungan. Terdapat 2 jenis pengubah arus digunakan pada sistem pemasangan elektrik voltan rendah iaitu pengubah arus metering (Measuring current transformer) dan pengubah arus perlindungan (Protection current transformer). CT yang digunakan pada alatjangka lazimnya diletakan dalam Class O. I hingga 5, manakala untuk perlindungan ianya berada pada Class IOP5, I OP1 0 dan 5P1 O. Tanggungan (Burden) bergantung kepada kelengkapan yang diguna pakai di antara 5V A hingga 60V A.

2.3.6. Gabungan OCR & EFR.

Mikro

COMBINED OVERCURRENT & EARTH-FAULT RELAY

• I AUX

• I TRIP 1>

• I TRIF 1»

20

Rajah 2.3: Gabungan Geganti Arus Lebih & Kerosakan Ke Bumi.

1818.8.81

MK 100()

Fungsi geganti adalah untuk memberi isyarat arus kerosakan kepada pemutus litar. Geganti yang paling banyak digunakan ialah geganti arus lampau (overcurrent relay) dan geganti kerosakan ke bumi,seperti yang ditunjukkan pada Rajah 2.3. di atas. Geganti disambung melalui sekunder pengubah arus. Apabila arus masukan ke dalam geganti melebihi nilai arus mula terkesan (Pickup) yang ditetapkan, maka gegelung geganti akan bertindak menutup sesentuh sedia-buka, seterusnya menghantar isyarat arus ke gegelung pirau di pemutus litar dan menyebabkan pemutus litar terbuka.

I TEST

21

2.4. Kajian Literatur.

Kajian literatur telah dilakukan untuk mendapatkan pembezalayanan yang berkesan seperti yang dinyatakan dalam analisa Kajian Kes I, rekabentuk projek pemasangan elektrik di Blok Pentadbiran FKE, KUTKM. dan Kajian Kes 2, penatahan masa dan arus untuk projek pemasangan elektrik di IPK Polis, Bukit Beruang Melaka. Sementara itu penyelidik meneruskan kajian skim pembezalayanan dan penatahan yang ditunjukkan oleh Merlin Gerin, syarikat perundingan elektrik terkemuka Pranchis dalam melaksanakan kedua-dua kaedah yang disebutkan seperti dalam Lampiran C.

2.5. Analisa Kajian Literatur.

Daripada analisa kajian yang telah dibuat, boleh dikatakan terdapat beberapa kaedah pengamal rekabentuk kejuruteraan elektrik mengaplikasikan penggunaan pembezalayanan dan penatahan dalam beberapa rekabentuk pemasangan elektrik. Terdapat persamaan dari sudut menentukan pembezalayanan, namun begitu terdapat juga ruang perbezaan untuk menentukan penatahan arus atau masa bagi skim perlindungan.

Kajian juga mendapati kaedah menentukan pembezalayanan arus oleh Menara Teknik Sdn Bhd dan SAGA Jurutera Perunding dibuat cara konvesional Scmentara itu Merlin Gerin mengariskan empat teknik melakukan pembezalayanan iaitu pembezalayanan arus, pembezalayanan masa, pembezalayanan sistem SELLIM dan pemilihan zon kekunci perantaraan. Pembezalayanan yang dibuat oleh Menara 'lcknik Sdn Bhd hanya untuk menentukan kadar arus perlindung setiap susunan litar dcngan menjumlahkan penggunaan beban tersambung (TCL ) dan membahagikan kcpada beberapa bahagian seperti yang ditunjukkan dalam Rajah 2.4.

22

Sub-Litar Utama

Litar Utama

c-

Rajah 2.4: Pembezalayanan Arus Uatuk Litar Radial.

Syarikat Perundingan Antarabangsa Merlin Gerin menjelaskan penggunaan pembezalayanan mestilah berasaskan kepada dua atau lebih pemutus litar beroperasi iaitu kepada nilai arus terpelantik ( tripping) dan rnasa terpelantik. Kewujudan pembezalayanan terjadi bila mana kesan permagnetan pemutus litar merosot dalam pengaliran arus secara terus. Rajah 2.5 menunjukkan j ulat arus untuk CB 1 dan CB2 berkadar terus dengan nilai nominalli2 ( untuk CB2 ) < Ii 1 ( untuk CB 1 ). Pembezalayanan terkawal diperolehi untuk arus lebih yang kurang daripada li2 pada CBI.

CRI

t

CR2 CRI

li2 CR2 CRI

------ ...

CR2 terhuka

rR 1 clan rR2 terbuk a

"

Rajah 2.5: Pembezalayanan Arus Untuk Litar Radial- Merlin Gerin

23

24

BAB3

ANALISA PEMBEZALAY ANAN DAN PENATAHAN ARUS/MASA UNTUK PERLINDUNGAN VOLTAN RENDAH

3.1. Pengenalan.

Pembekalan elektrik secara berterusan merupakan element asas yang mesti diambilkira oleh perekabentuk sebelum kerja-kerja pemasangan bermula. Bagi pemasangan bawah 100A untuk rumah kediaman lazimnya rekabentuk pemasangan hanya dilakukan oleh kontraktor. Namun begitu bagi pemasangan yang besar di mana permintaan arus melebihi 400A, kerja merekabentuk litar tersebut hendaklah dilakukan oleh jurutera bertauliah. Merekabentuk yang tidak mengambil kira faktor persekitaran, kehendak maksimum, kejatuhan voltan, pengiraan arus kerosakan, kejatuhan faktor kuasa dan lebih-Iebih lagi faktor pembezalayanan dan penatahan menyebabkan pemasangan terse but boleh mengundang beberapa risiko seperti ketidakstabilan operasi litar secara keseluruhan dan menganggu pelantikan (tripping) pemutus litar secara tidak teratur.

You're Reading a Free Preview

Download
scribd
/*********** DO NOT ALTER ANYTHING BELOW THIS LINE ! ************/ var s_code=s.t();if(s_code)document.write(s_code)//-->