P. 1
Sumbangan Tamadun Islam : Bidang Matematik

Sumbangan Tamadun Islam : Bidang Matematik

|Views: 406|Likes:
Published by Akhi Muhammad Aiyas
Kerja Kursus TITAS : Sumbangan Tamadun Islam dari Aspek Keilmuan oleh guru pelatih PISMP Kajian Sosial Sem 1/2011 di IPG KDRI
Kerja Kursus TITAS : Sumbangan Tamadun Islam dari Aspek Keilmuan oleh guru pelatih PISMP Kajian Sosial Sem 1/2011 di IPG KDRI

More info:

Published by: Akhi Muhammad Aiyas on Apr 18, 2011
Copyright:Attribution Non-commercial

Availability:

Read on Scribd mobile: iPhone, iPad and Android.
download as DOCX, PDF, TXT or read online from Scribd
See more
See less

01/08/2013

pdf

text

original

3.0 3.

1

SUMBANGAN TAMADUN ISLAM DALAM BIDANG MATEMATIK SumbanganOlehAl-Khawarizmi

Abu yang

Abdullah

Mohammad

Ibn

Musa

aldi

KhawarizmiadalahBapa

Algebra.Tarikhlahirdankematiannya

tepattidakdiketahuitetapibeliaudikatakanhidup

antaratahun 790 sehingga 840 menyatakanbeliaulahirpadatahun Masihidanmeninggalduniapadatahun Masihi.Lebihdikenalisebagai
Gambar1: Al-KhawarizmiBapa Algebra

Masihi.Ada juga yang 780 850 Khawarizmi di

Al

kalanganahlisainsdanmerupakanseorangahlisains Isla m yang terulungdalamilmumatematik.Beliaujugamerupakanseorangahl

iastronomidangeografi yang terkenalpadazamannya. [1]

Gelaran

Al

Khawarizmidiberikepadabeliausempenatempatkelahirannya

di

Khawarizm yang terletak di selatanLaut Aral. Al-Khawarizmitelahdikanali di Barat sebagai al-Khawarizmi, al-Cowarizmi, al-Ahawizmi, al-Karismi, al-Goritmi, alGorismidanbeberapacaraejaanlagi .[2]Beliaulahir iaitusebahagiandaripadadaerahKhawarizm. kinitelahlenyapakibatditenggelamipasir.Kehidupan kanakkanaknyakurangdiketahuitetapiibubapanyatelahmembawanyaberhijrahke Iraq ketikabeliaumasihkecil. Baghdad, di sebuahtempatbernama Kath Kath

Khawarizmimerupakansalahseorangahlimatematik teragungdanjasanyaakandikenangsampaibila -bilaolehseluruhmasyarakatdunia.

yang

Beliausebenarnyamerupakanpengasaskepadabeberapacabangdankonsepasasmate matik.Hasilkerjanyadalam algebra

begitucemerlangdanbeliautidakhanyamempunyaiinisiatifterhadapsubjekdalampembe ntukansistematiktetapijugabertanggungjawabmembangunkanpenyelesaiananalitikald alampengembangangarislurussertapersamaankuadratik.

1 2

http://qurtik.blogspot.com/2008/11/al-khwarizmi-ahli-matematik.html http://ewah2matematik.blogspot.com/2010/02/biografi al-khawarizmi.html -

3. .

P

didik

D l

i i

t l

i

ti

l K

i

ii l

t t

I l l l i i i .Al E . t .

P f l K B li i

t f i t l t i. ,l i i t i , it i

i ti ,

li t i, i ,

j j lj i S

li t

ti i , j

i tt I l i l li i

i i

ti

D l Bayt B li t B li

i j i. l

li

j

i

i t t i I i

Khalifah al-Ma¶mun, i i i i l j t it t B ti

j

i .

al-Hikmah observatoryi it t Al K l i i ij i

lif I I l

. i .

B li

j

li E

i l

i P l

iDi i li .

Al K l li

i

i

l l lj i l
d

t i t i
S m

l . B il .
l i mi

l

iil

t t ti

l j i it

l

ti i

3. .2 P

l i t A Al K : i i,

Al K l it i . N . N i i I

i t

i l P i

i i i l i .S

li i B . N l i l li

ti l

l K

i i

i, l li i A

i

i, l

al-gorism t l i iA il li l t

t

A i i,

i . S t i l

l l iK

tangens dalam penyelidikan trigonometri dan astronomi.
£

2.

i

lJ

w

persoalan matematik dan telah mengemukakan 800 buah so alan yang sebahagian daripadanya merupakan persoalan yamng dikemukakan oleh eo. Babylian dalam bentuk dugaan yang telah dibuktikan kebenarannya oleh al-Khawarizmi. 
© ¨ £   ¢

3. Si t

N

konsep sifat dan ia penting dalam sistem nombor pada zaman sekarang.

Iniadalahcontoh-contohsebahagian

dihasilkan dalam penulisan karya dan ia telah menjadi popular serta dipelajari oleh semua masyarakat yang hidup di dunia ini. Hasilkarya Al-Khawarizmi sepertimana yang telahkitaketah ui, AlKhawarizmi dapat menghasilkan karya-karya agong dalam bidang matamatik. Hasil karya tersebut terkenal pada zaman tamadun Islam dan dikenali di Barat.Antara hasil karya yang telah beliau hasilkan ialah : 
© ¨ £   ¢

1. Si t

N

:ia telah diterjemahkan ke dalam
Gambar2: Mufaith al-Ulum

bahasa Latin iaitu e umero Indorum. pelbagai bidang. 
§   ¥ ¦ ¥¤

2. µ

f ti

l Ul

3. Al J

iw

lT f i

Bahasa Latin oleh Prince Boniopagri.
£

4. Al

t

Fi

i

lJ

w

mengenai algebra. 5. Al Amal i¶ U t lab¶
¦

6. Al Tari
¤ 

Semasahidupnya,

Al

Khawarizmimerupakanseorangpakarmatematikdanfalak.Al

Khawarizmimerupakanpengasaskepadailmu algebra sebagaisatucabangilmu yang terpisahdaripadamatematikdangeometri.Kepakarandankepintarandalammatematikdi

¥¤ 

 

¨§

7. Al

aqala Fi i ab al Jabr wa al

¦ ¥¤  ¡ ¡ ¢¡ ¡ ¡

¦ ¥¤  ¡ ¡¢¡ ¡ ¡

l

:Beliau

¶ : yang bermaksud beliau adalah pencinta ilmu dalam

¨§ £¨ ¡ ¢¡ ¡  ¡ ¡ ¢

i

¨§  ¡ ¢¡ ¢¡

¦

¥¤ £¥ ¨

1. Al J

w ¶l
¢¡

q

¡ ¡¢¡

£ ¨ ¦¥¤  ¡ ¡

 ¡

¡

¢

¨§  ¡ ¢¡

£   ¢¡ ¡ ¡      

l

: beliau telah mencipta pemakaian secans dan l : Beliau telah mengajukan contoh -contoh

q

telah

memperkenalkan

beliau

yang

telah

i

l

i d : Karya ini telah diterjemahkan ke dala m

l

q

l

: Pada tahun 820M dan ia

qabilah.

perakui lehmasyarakat arat antimur.Bukunya Integrati n and

yang

erjudul

³ isab

al f yang

JabrWal uqabalah´ telahditerjermahkan di baratdenganjudul ³ athemati s Equati n´. elaluibukuinilahlahirnyaistilah 

algebra

digunakansehinggakehariini.

Dalambahasa

Arab

algebra

disebut

³al jabr´

yang

bermaksudangkabulat.Bukuinimengandungitidakkura ngdaripada masalahmatematikdantelahdigunakansebagaibukuteks institusipengajiantinggiEropahsehinggakurunke Khawari mitelahmemasukkanangka -angka kemudiannyadikenalisebagai Algorism. Arab kedalambukunyaini di asihi.Al yang

Buku

³ isan Al

al

JabrWal uqabalah´ yang

sebenarnyamerupakanringkasankepadasebuahbukunya lebihtebal.Denganmeringkaskannya, orang ramaimembaca,

Khawari miberharapakanmemudahkan danmenggunakannyaterutama BeliaumendapatsokonganKh alifah di Al

memahami,

dalamurusanperdagangansertaperniagaan. akmununtukmenulisbukuinibagimembantu

orang Al Al di

ramaimenjalankanurusansehariannya.Kesungguhan Khawari miterhadapilmutelahmendorongKhalifah akmunmelantiknyamengetuaiparasarjanailmufalak Baitul ikmahatauDewanPengetahuan.

Kesempataninitelahdigunakanuntukmenterjemahkanbuku dipelajarinya, Al

³Sidanta´

yang yang Al

memuatkanjadualfalak India. elaluiilmupengetahuanfalak India danYunani yang Khawari mitelahmembuatpelbagaipenemuan yang lain, penting.Denganbantuanahlifalak

Khawari mitelahberjayamenyiapkansebuahpeta yang diberikannamasempena Al akmun. Petainibukansahajamengandungibenuadanlautantetapijugakota -kota,

padangpasir, bintang -bintangdanangkasarayasiapdenganwarnanya yang berlainan.

Rashed, Roshdi (1988).Al-Khw rizm 's Concept of Algebra. In Zurayq, Qus an n; Atiyeh, George Ni holas; Oweiss, Ibrahi M..Arab Civilization: Challenges and Responses : Studies in Honor of Constantine K. Zurayk . SUNY Press.p. 108.ISBN 0887066984  

3

Lebihmenakjubkanlagiapabila lainberjayamengukurlilitanbumi.

Al

Khawari mibersamaahlifalak

Isl am

yang

erekamendapatibahawabumiinibulat,

tidaksebagaimanakepercayaan di Eropah yang mengatakanbumiini rata.Buku Al Khawari mimengenaiastronomitelahditerjemahkanolehAdelard of Bath, guru kepada Raja England, enry II.Banyaklagibukutulisan Al Khawari mitelahditerjemahkan di

Eropahseperti ³ itungan Al Jabr´ yang telahdisalinolehseorangItali yang bernama erald of remona yang hidupantara asihihingga

asihi.Risalahitudisalinsemulaoleh Prince Boncompagnidanditerbitkan di Rom pada asihidenganjudul ³ rattati de Aritmetica´.

Di sampingitu, Al Khawari mijugatelahmenulisduabuahbuku yang terkenaliaitu ³al Zig´, ³al-Rakhamah´, dan ³ al arikh´. Beliaujugamerupakan orang yang mula sinus.Sinus yang

mulasekalimenciptadanmemperkenalkanisti lah digunakanuntukmenggantikanistilahbusurdalamilmuukur

diciptaolehseorangsarjanaYunani Ptolemy.Walaupun Ptolemy mempunyaipengaruh yang kuat di dalamilmufalaktetapikebanyakanpandangannyatelahditolakoleh Al Khawari mi.Ptolemy menyatakanbumiberadadalamkeadaan yang Ptolemy di

tetapmanakalamataharibergerakmengelilingibumi.Pendapat telahdipegangdandipertahankanolehpihakgereja Eropahselamabeberaparatustahunlamanya.

Al

Khawari mitelahmengemukakanpelbagai

formula

matematik

yang

masihlagidigunakansehinggahariini.Formula matematikdantulisanmengenaiastronomijelasmendahului amannya.Sumbangannyak epadaperkembangankeduailmutersebutterlalubesarsehinggauntukmengenangkanjas ajasanyaparasarjanabarattelahmenciptasatuistilahmatematikiaitulogaritmabersempen adengannamanya.Penciptaanistilahinidanpemakaianistilah dalammatematikmembuktikanbetapaparasarjana algebra Islam

telahmengoraklangkahjauhkehadapanjikadibandingkandenganbarat.Sementelahanit u, baratperluberterimakasihkepadadunia Islam yang ³kebodohan´

keranatelahmenyediakanlandasa nilmu kukuhuntukmerekamelangkahkeluardaripadaalamkejahilandan

sehinggaberjayamenguasaiduniadengankemajuansainsdanteknologinya.

3.1.3 Keto ohan al-Khawarizmi

Gambar3: Jadual Kos, Sin dan Tan

Setiap tokoh mempunyai sifat ketokohannya yang tersendiri.

Ketokohan al-

Khawarizmi dapat dilihat dari dua sudut iaitu dari bidang matematik dan astronomi. amun bidang matematik akan diperjelaskan secara terperinci berbanding astronomi kerana ia melibatkan kajian yang dikaji. alam bidang matematik, al-

Khawarizmi telah memperkenalkan aljabar dan hisab. Beliau banyak menghasilkan karya-karya yang masyhor ketika zaman tamadun Islam. Antara karya-karya yang beliau hasilkan ialah µ Mafatih al Ul m¶. 


Sistem nombor adalah salah satu sumbangan dan telah digunakan pada zaman tamadun Islam.Banyak kaedah yang diperkenalkan dalam setiap karya yang dihasilkan. Antaranya ialah kos, sin dan tan dalam trigonometri penyelesaian persamaan, teorem segitiga sama juga segitiga sama kaki dan mengira luas segitiga, segi empat selari dan bulatan dalam geometri. Masaalahpecahandansifatnomborperdanadanteorinomborjugadiperkenalkan. 4 Banyaklagikonsepdalam matematik yang telah diperkenalkan al -khawarizmi sendiri.

Bidangastronomijugamembuatkan al-Khawarizmi dikenali pada zaman tamadun Islam. Astronomi dapat ditakrifkan sebagai ilmu falaq [pengetahuan tentang bintang bintang yang melibatkan kajian tentang kedudukan, pergerakan, dan pemikiran serta tafsiran yang berkaitan dengan bint ang].Seawal kurun ketiga lagi lagi, al -Khawarizmi telah menghasilkan dua buah yang salah satu daripadanyatelah diterjemahkan ke Bahasa Latin dan memberi pengaruh besar ke atas Muslim dan orangSpanyol dan

4

http://www-history.mcs.st-andrews.ac.uk/Biographies/Al-Khwarizmi.html

Kristian. Penggunaan matematik dalam astronomi sebel um tamadun Islam amat sedikit dan terhad. Ini disebabkan oleh kemunduran pengetahuan matematik yang terhad kepada pengguna aritmetik dan geometri sahaja.

3. .4 P i

di l

i mi

Keperibadian al-Khawari mi telah diakui oleh orang Islam dan juga Barat. AlKhawari mi telah dianggap sebagai sarjana matematik yang masyhur oleh orang Islam dan ia diperakui oleh orang Barat. yang

InidapatdibuktikanbahawaG.Sartonmengatakan ³pencapaian-pencapaian 

tertinggitelah operolehioleh orang -orang imur«.´ Maka temasuklah al-Khawari mi itu sendiri. Al-Khawari mi patu disanjungi kerana beliau adalah seorang yang pintar.Menurut Wiedmann pula berkata«.¶ al -Khawari mi mempunyai personaliti yang teguh dan seorang yang bergeliga sains¶. Setiap apa yang dinyatakan oleh penulis, ini telah terbukti bahawa al -Khawari mi mempunyai sifat keperibadian yang tinggi dan sekaligus disanjung oleh orang Islam.

3. .5 S

iP

isl m

S i s

m ik

Pengislamansainsmatematikseharusnya berlandaskan dengan beberapa perkara iaitu, ia hendaklah berlandaskan tauhid, syariah dan akhlak. Ini kerana ia perlu bagi tokoh-tokoh yanh beragama Islam supaya melaksanakan setiap pekerjaan atau tugasan yang mengikut undang -undang Islam.
i. id
!

auhid merupakan landasan falsafah matematik Islam sepertimana dengan ilmuilmu Islam yang lain. Mengikut matlamat Islam, semuanya Ayyatullah [tanda tanda Allah iaitu symbol kebesaran, kewujudan dan keEsaan uhan. Ungkapan yang wujud sewajarnya mencorakkan kegiatan matematik. Setiap falsafah dan epistemology sains matematik kita tidak harus diterima bulat -bulat tanpa syarat.

5

http://tokohislam2u.tripod.com/id3.html

ii. Sy i

Berasaskan kepada undang-undang yang mengenali tindak tanduk masyarakat. Keharmonian dan tanggungjawab kepada umat dan hak diri. Dari sudut ini, ahli matematik Islam yang cuba menyelesaikan masaalah yang melibatkan perbuatan hukum syariah seperti judi, riba dan mencabar kebenaran hakiki daripada agama samawi untuk memperkukuhkan lagi Institusi. Oleh itu, matematik Islam

hendaklah berkembang selari dengan keperluan manusia dan perkembangan ini juga harus di dalam sudut syariah.

iii.

k l k

iri-ciri akhlak mulia hendaklah disemaikan kedalam matematik dan juga ia perlu dimasukkan kedalam ilmu-ilmu Islam yang lain agar manusia dapat men erapkan nilai murni. Ilmu yang dipelajari contahnya akhlak yang terdapat dalam bidang matematik ini adalah penemuan aljabar yang melambangkan keadilan. Ini kerana keadilan itu dituntut oleh agama Islam itu sendiri. Melalui asas pradigma tauhid dan sya¶iyah itu dapat memperkukuhkan lagi pembinaan akhlak.

3. .6 C

m ik

Antara cabang yang diperkanalkan oleh al -Khawari mi seperti geometri, algebra, aritmetik dan lain-lain.
"

i.
Ia

m

i

merupakan

cabang

kedua

dalam

matematik.

Isi

kandungan

yang

diperbincangkan dalam cabang kedua ini ialah asal -usul geometri dan rujukan utamanya ialah Kitab al- stugusat[ he Elements] hasil karya Euklid : geometri dari segi bahasa berasal daripada perka taan yunani iaitu µgeo¶ bererti bumi dan µmetri¶ bererti sukatan. Dari segi ilmunya pula geometri itu adalah ilmu yang mengkaji hal yang berhubung dengan magnitud dan sifat -sifat ruang. Geometri ini mula dipelajari sejak aman firaun [ SM]. Kemudian hales Miletus
$ #

memperkenalkan geometri Mesir kepada Grik sebagai satu sains dedukasi dalam
6

http://pauhatsu.blogspot.com/

kurun

ke6Sebelum

Masihi

(SM).

Seterusnya

sarjana

Islam

telah

mengemaskanikan kaedah sains dedukasi ini terutamanya pada abad ke9M.

ii.

l

/ lj

Ia merupakan nadi untuk matematik algebra. Al-Khawari mi telah diterjemahkan oleh Gerhard of Gremano dan Robert of haster ke dalam bahasa Eropah pada

abad ke-12. sebelum munculnya karya yang berjudul µ isab al -Jibra wa al Muqabalah yang ditulis oleh al-Khawari mi pada tahun 20M. Sebelum ini tak ada istilah aljabar.

You're Reading a Free Preview

Download
scribd
/*********** DO NOT ALTER ANYTHING BELOW THIS LINE ! ************/ var s_code=s.t();if(s_code)document.write(s_code)//-->