KONSEP KECEKAPAN Konsep kecekapan boleh dilihat apabila sesuatu jabatan atau organisasi menggunakan segala sumber ataupun

input yang ada secara optima untuk menghasilkan output. Output merujuk kepada keluaran atau perkhidmatan yang dihasilkan oleh sesebuah organisasi. Sebagai contoh ialah output yang dikeluarkan oleh Jabatan Pendaftaran Negara ialah Kad Pengenalan, Sijil Kelahiran, Sijil Kerakyatan dan Sijil Perkahwinan (Awam). Input pula ialah sumber-sumber yang digunakan untuk menghasilkan output. Sumber-sumber ini ialah seperti tenaga manusia, modal, bahan-bahan, peralatan kerja, jentera dan sebagainya. Dengan lain perkataan, konsep kecekapan menjelaskan perhubungan di antara bagaimana output yang dihasilkan oleh sesebuah organisasi dengan input yang digunakannya. Menurut Juhari Ali, kecekapan juga bermaksud apabila pengurus membuat dengan betul. Kecekapan organisasi boleh diukur dari aspek kuantiti input yang digunakan oleh organisasi untuk menghasilkan satu unit pengeluaran atau perkhidmatan. Contohnya, apabila organisasi berupaya menambahkan bilangan produk atau perkhidmatan dengan menggunakan kuantiti input yang sama atau kurang, organisasi tersebut dianggap telah meningkatkan kecekapannya.1 Untuk memahami konsep kecekapan, kita terlebih dahulu perlulah mengetahui tentang perkara-perkara seperti input, output (termasuk kuantiti dan kualiti), produktiviti, dan tahap perkhidmatan. Input merujuk kepada sumber-sumber yang ada dalam sesuatu organisasi bagi menghasilkan output. Contoh input
1

Juhary Ali, 1987, Asas Pengurusan, Pulau Pinang: Penerbit Universiti Sains Malaysia, hlm 13. 1

dan kehalusan kerja (pertukangan).2 Kualiti produk atau perkhidmatan merangkumi aspek daya tarikan produk. Wawasan Pentadbiran Awam Malaysia. Kualiti sesuatu output boleh diukur dari segi kepuasan pengguna atau pelanggan.termasuklah sumber tenaga manusia. kesenian. layanan. keberkesanan dan kualiti. perkhidmatan sokongan. bahan-bahan dan kelengkapan modal. struktur organisasi. 1994. Penghasilan sesuatu output melibatkan kuantiti dan kualiti. bermakna ia telah dapat menggunakan segala input yang diperuntukkan kepadanya dengan cara yang paling optimum dan produktif. persekitaran kerja. dan perkhidmatan lepas jualan. Kuala Lumpur: Institut Tadbiran Awam Negara (INTAN). sistem dan prosedur. jumlah barangan yang dikeluarkan oleh sesebuah kilang dan jumlah kemudahan yang diwujudkan dalam sesebuah pejabat. hlm 124. pembungkusan. Perkaitan di antara kecekapan dan kualiti pula boleh ditunjukkan apabila output sesebuah jabatan/pejabat itu dihubungkan dengan pihak pelanggan yang menjadi sasarannya. Sebagai contohnya seperti jumlah pasport yang dikeluarkan. Kuantiti merujuk kepada jumlah output yang dihasilkan. Apabila sesebuah jabatan/pejabat dikatakan cekap. Perkaitan di antara kecekapan dan produktiviti boleh dilihat dari segi penggunaan input. Output pula merujuk kepada barangan dan perkhidmatan yang dihasilkan untuk memenuhi keperluan pelanggan. Matlamat sesebuah jabatan/pejabat bukan sahaja setakat mengeluarkan output pada kuantiti yang tepat. gaya pengurusan. 2 . Konsep kecekapan sering dikaitkan dengan konsep produktiviti. teknologi. tetapi juga memastikan output 2 Ahmad Sarji Abdul Hamid. hubungan inter-peribadi dan komunikasi.

hlm 123. Bagi membolehkannya mengeluarkan output pada kuantiti yang tepat. Ini bermakna jabatan/pejabat perlu memastikan output tersebut dapat mempamerkan ciri-ciri yang dihargai oleh pelanggan. tiada kesilapan. kualiti dan produktiviti adalah dua aspek yang saling lengkap.melengkapi dan perlu diberi perhatian oleh setiap jabatan/ pejabat apabila menghasilkan keluaran atau perkhidmatan. Oleh itu. bersopan santun dan mengutamakan keselamatan. 1994.tersebut dapat memenuhi kehendak pelanggan. 3 .3 Manakala untuk memastikan outputnya dapat memenuhi kehendak pelanggan pula. Wawasan Pentadbiran Awam Malaysia. sesebuah jabatan/pejabat perlu menekankan aspek produktiviti. 3 Ahmad Sarji Abdul Hamid. Kuala Lumpur: Institut tTdbiran Awam Negara (INTAN). boleh dipercayai. Di antara ciri-ciri yang dimaksudkan itu termasuklah perkhidmatan yang cepat. ia perlu menekankan aspek kualiti.

Hubung kait di antara konsep-konsep input-transformasi-output ini dapat ditunjuk dalam Rajah 1. hlm 85.Bhd. modal dan sebagainya dapat digunakan secara optimum. Kuala Lumpur: MDC Publishers Sdn. modal..BAGAIMANAKAH SESUATU AKTIVITI ITU DIKATAKAN CEKAP? Sesebuah jabatan ataupun organisasi mengeluarkan pelbagai output bagi mencapai objektifnya. Semakin cekap proses ini dilakukan semakin tinggilah produktiviti kerana inputinput asas seperti tenaga manusia. Rajah 1 : Hubungkait Di Antara Input – Transformasi – Output INPUT Tenaga Manusia. Teknologi. 4 . Proses ini dinamakan proses transformasi. Untuk mengeluarkan output ini ia perlu mendapatkan input-input asas seperti bahan-bahan mentah.4 Keupayaan sesebuah jabatan atau organisasi mempertingkatkan kecekapannya adalah bergantung kepada sejauhmana ia dapat menyempurnakan proses transformasi ini dengan cekap. Kelengkapan Modal dan PROSES TRANSFORMASI OUTPUT Keluaran dan Perkhidmatan 4 Pekeliling Kemajuan Pentadbiran Awam dan Profil Perkhidmatan Awam Malaysia Edisi 2007: Panduan Mengenai Peningkatan Produktiviti Dalam Perkhidmatan Awam. peralatan dan tenaga manusia dan seterusnya memproses input tersebut mengikut kaedah-kaedah yang tertentu.

kawalan kualiti. hlm 123. Faktor-faktor yang dimaksudkan itu terdiri daripada tenaga manusia.5 (a) Tenaga Manusia Keupayaan sesebuah jabatan/pejabat mencapai matlamat prestasinya sangat bergantung kepada faktor tenaga manusia. 5 . untuk menjadi cekap jabatan ataupun sesuatu organisasi itu hendaklah berupaya untuk membangunkan sumber tenaga manusia dalam organisasinya. pihak pengurusan berupaya untuk mengukuhkan faktor-faktor yang mempengaruhi kecekapan. teknologi. sistem dan prosedur. Ini adalah kerana kakitangan memainkan berbagai peranan penting dalam proses pengeluaran seperti menjadi buruh. kawalan belanjawan dan sebagainya. 1994. Untuk mengatakan sesuatu aktiviti ataupun sesebuah organisasi itu cekap. Kakitangan juga bertanggungjawab menggerakkan berbagai proses penting dalam organisasi seperti perancangan. Inputinput pengurusan ini adalah seperti sistem dan prosedur kerja. Kuala Lumpur: Institut Tadbiran Awam Negara (INTAN). Wawasan Pentadbiran Awam Malaysia. gaya pengurusan. persekitaran kerja. membuat keputusan-keputusan strategik atau operasional. Dengan mengolah dan menggabungkan inputinput asas dan input-input pengurusan ini maka pihak jabatan/pejabat boleh menghasilkan output yang dikehendakinya seterusnya akan memperlihatkan kecekapan sesebuah organisasi itu. bahan-bahan dan kelengkapan modal. struktur organisasi. pengurus kakitangan teknikal dan sebagainya. struktur organisasi. gaya pengurusan dan sebagainya. Oleh itu. pihak jabatan atau organisasi perlu menambah input-input pengurusan bagi melengkapkan proses transformasi. 5 Ahmad Sarji Abdul Hamid.Sepertimana yang ditunjukkan dalam Rajah 1.

Sebagai contoh. sistem dan prosedur kerja secara langsung menentukan prestasi kerja setiap kakitangan. Untuk mempertingkatkan produktiviti. bahagian dan unit. sentiasa berkeadaan cekap. standard-standard yang perlu dipatuhi dan sebagainya. Mereka perlu berkomunikasi. aktiviti-aktiviti dan tindakan yang terlibat dalam menjayakan sesuatu kerja. sistem fail yang baik akan mempercepatkan proses membuat keputusan kerana maklumat-maklumat yang tersimpan dalam fail boleh diperolehi apabila diperlukan. Sistem tersebut hendaklah mampu menyokong pencapaian 6 . Keputusan yang cepat akan melicinkan kerja dan ini seterusnya membawa kepada kecekapan pengurusan jabatan ataupun organisasi tersebut. Penyelarasan ini perlu kerana kerja-kerja yang dijalankan adalah proses yang melibatkan berbagai lapisan kakitangan. bertukar-tukar maklumat dan bergantung antara satu sama lain bagi menyiapkan sesuatu kerja. Selain daripada itu. sistem dan prosedur kerja juga menggariskan tatacara tentang bagaimana sesuatu kerja itu mesti dilakukan. bekerjasama. Sistem dan prosedur kerja yang baik akan menggalakkan produktiviti kerana proses kerja dapat berjalan dengan licin dan cekap. Sistem dan prosedur adalah mekanisma pentadbiran yang diwujudkan oleh jabatan/pejabat bagi menyelaras proses-proses.(b) Sistem Dan Prosedur Kerja Tahap kecekapan sesebuah jabatan ataupun organisasi boleh dilihat melalui sistem dan prosedur kerja yang diamalkan oleh jabatan ataupun organisasi berkenaan. Dengan itu. jabatan ataupun organisasi perlu memastikan sistem dan prosedur kerja yang diamalkan oleh kakitangan mereka. peringkat-peringkat tindakan yang perlu disempurnakan.

bahagian dan unit. (d) Gaya Pengurusan Tahap kecekapan sesuatu jabatan ataupun organisasi juga boleh dilihat melalui gaya pengurusan dalam sesebuah jabatan ataupun organisasi.tindakan yang konkrit bagi mencapai matlamat ini. Dengan yang demikian. Struktur seperti ini akan mempastikan kerja-kerja dapat dijalankan dengan licin serta membolehkan sumber-sumber yang ada dalam organisasi digemblengkan secara optima. Oleh itu sesebuah jabatan ataupun organisasi hendaklah merancang dan mengambil tindakan. Kewujudan struktur organisasi yang mantap akan member kesan terhadap tahap kecekapan sesebuah jabatan ataupun organisasi. Hal ini termasuklah proses membuat keputusan. perancanga. belanjawan. penentuan 7 . Peranan dan pengaruh pihak pengurusan ke atas prestasi jabatan/pejabat adalah besar kerana ia bertanggungjawab terhadap proses-proses utama dalam organisasi. pengagihan kuasa dan wibawa. Struktur inilah yang menentukan ciri-ciri penting jabatan ataupun organisasi tersebut seperti corak pengagihan tugas mengikut fungsi. peruntukan sumber dan corak perhubungan dalam organisasi.prestasi kerja yang cemerlang dan bukannya menjadi penghalang kepada kelicinan proses kerja. akauntabiliti dan tanggungjawab. (c) Struktur Organisasi Sesebuah jabatan ataupun organisasi dibentuk berasaskan struktur yang sesuai dengan objektif. matlamat dan keadaan persekitarannya. struktur organisasi adalah salah satu faktor penting yang boleh mempengaruhi dan mengawal perjalanan aktiviti-aktiviti jabatan/pejabat dan ini seterusnya memberi kesan kepada tahap tahap kecekapan jabatan ataupun organisasi berkenaan.

susun atur pejabat yang baik juga akan mengoptimakan penggunaan ruang dan ini akan menjimatkan kos operasi. Tanggungjawab terpenting pihak pengurusan ialah dengan memastikan seluruh kakitangan dan sistem dalam jabatan/pejabat dapat digerakkan ke arah peningkatan kecekapan. masa untuk menyiapkan sesuatu kerja akan dapat dijimatkan dan ini adalah petunjuk kepada peningkatan produktiviti. dan penilaian prestasi. Sintok: Penerbitan Universiti Utara Malaysia. 8 . Oleh itu. untuk mempertingkatkan kecekapan dan produktiviti.keutamaan kerja. pengagihan sumber. sesebuah jabatan ataupun organisasi akan mempertingkatkan kualiti persekitaran kerjanya supaya bersesuaian dengan tugas-tugas yang dijalankan.6 Aktiviti-aktiviti seperti pergerakan fail. Penjimatan kos ini juga menyumbang kepada peningkatan produktiviti. Oleh itu. Hal ini berupaya memperlihatkan kecekapan kepada organisasi tersebut dalam menghasilkan output. sekiranya sesebuah jabatan ataupun organisasi mempunyai susun atur yang baik. Pengurusan Organisasi Kerja:Beberapa Persoalan. (e) Persekitaran Kerja Persekitaran kerja sesebuah mempunyai kesan langsung ke atas tahap kecekapan sesebuah jabatan ataupun organisasi. 1989. Oleh itu. Sebagai contohnya. Selain itu. pihak pengurusan perlu menunjukkan komitmen terhadap tahap kecekapan dengan mengamalkan corak pengurusan yang berorientasikan output dan penggunaan input secara optima. (f) Teknologi 6 Razali Mat Zin. proses-proses kerja akan dapat berjalan dengan lancer dan cekap. maklumat dan komunikasi di antara bahagian-bahagian dan di antara kakitangan dapat dibuat dengan berkesan. hlm : 41.

9 . 1994. Pembaziran lazimnya berlaku apabila bahan-bahan yang dibeli untuk dijadikan input itu tidak berkualiti. di samping meningkatkan kualitinya.7 Teknologi bukan sahaja merujuk kepada mesin-mesin atau peralatan elektronik seperti komputer. sesebuah jabatan atau organisasi perlu memastikan bahan-bahan yang digunakannya berkualiti tinggi. hlm 534-541. kertas. Kuala Lumpur: Institut tadbiran Awam Negara (INTAN). Bahan-bahan ini adalah seperti bahan binaan. Ini akan membantu mengatasi masalah kecacatan output yang disebabkan oleh kecuaian atau kelemahan manusia. sesetengah proses kerja dapat diautomasi atau dimekanisasikan. Sebab itulah untuk meningkatkan produktiviti. hlm 123.Bhd. murah. 8 Ahmad Sarji Abdul Hamid. alat tulis. 7 Pekeliling Kemajuan Pentadbiran Awam dan Profil Perkhidmatan Awam Malaysia Edisi 2007: Garis Panduan Mengenai Tatacara Penggunaan Internet dan Mel Elektronik di Agensi-agensi Kerajaan. Melalui penggunaan teknologi. bahan kimia dan lain-lain yang digunakan untuk menghasilkan output. Bahanbahan tersebut terpaksa dibuang kerana jika diproses boleh mencacatkan output yang akan dihasilkan. Selain daripada itu.Penggunaan teknologi moden dalam proses kerja adalah satu langkah yang penting bagi mencerminkan kecekapan sesuatu aktiviti.. Wawasan Pentadbiran Awam Malaysia. Dengan cara ini kerja-kerja dapat dijalankan dengan cepat. mesin taip elektrik atau mesin faksimili tetapi juga merangkumi pengetahuan dan kaedah-kaedah bekerja yang saintifik. sesetengah kerja yang dahulunya dijalankan oleh manusia secara manual. Kuala Lumpur: MDC Publishers Sdn. (g) Bahan-bahan Sesuatu aktiviti itu juga dikatakan cekap apabila sesebuah jabatan atau organisasi dapat mengurangkan pembaziran bahan-bahan yang digunakan sebagai input8. boleh diambilalih oleh mesin.

pengukuran dibuat untuk mengetahui tahap produktiviti sesebuah jabatan/pejabat. Terdapat 4 langkah yang terlibat dalam mengukur kecekapan di peringkat jabatan/pejabat. menentukan petunjuk-petunjuk produktiviti (productivity indicators) bagi setiap output utama yang dikenal pasti.KAYU PENGUKUR KONSEP KECEKAPAN BERSAMA CONTOH. Langkah-langkah ini termasuklah mengenal pasti outputoutput utama berdasarkan kepada objektif-objektif yang telah ditentukan. mengumpul data berdasarkan kepada petunjukpetunjuk produktiviti yang telah dikenal pasti dan menilai tahap produktiviti 10 . Pengukuran terhadap tahap kecekapan adalah satu daripada komponen penting dalam usaha peningkatan produktiviti. Pada dasarnya. Pengukuran produktiviti boleh dilaksanakan di dua peringkat iaitu di peringkat organisasi dan pada peringkat individu.

Kad Pengenalan.html 11 .ca/internet/English/meth_gde_e_20331. Lesen Pendudukan Sementara (TOL). Kelulusan Hak Milik Sementara dan Projek-projek pembangunan kecil. Contoh output dalam bentuk perkhidmatan ialah seperti pungutan cukai tanah. 9 http://www. Sijil Kerakyatan dan Sijil Kematian. khidmat nasihat. Kad Pengenalan dan lesen-lesen. lesen pemandu dan pendaftaran kenderaan.9 Output-output utama yang dihasilkan oleh sesebuah jabatan atau organisasi perlu dikenalpasti. Contoh Output Di Jabatan Pengangkutan Jalan Di antara output utama Jabatan Pengangkutan Jalan ialah pemeriksaan kenderaan perniagaan.gc. Contoh Output Di Pejabat Daerah dan Tanah Di antara output utama yang dihasilkan oleh Pejabat Tanah ialah kutipan cukai tanah. Output-output ini adalah dalam dua bentuk iaitu perkhidmatan dan keluaran. ceramah. pemberian ubat kepada pesakit-pesakit di kaunter-kaunter hospital dan kawalan trafik di jalan raya. Contoh output-output di agensi-agensi Kerajaan tertentu adalah seperti berikut: Contoh Output di Jabatan Pendaftaran Negara Di antara output utama yang dihasilkan oleh Jabatan Pendaftaran Negara ialah Sijil Kelahiran.semasa. Contoh output dalam bentuk keluaran ialah seperti barangan.oag-bvg.

bilangan dan peratus. 12 . Dalam mewujudkan petunjukpetunjuk produktiviti jabatan atau organisasi perlu menumpukan perhatian kepada perkara-perkara berikut seperti data yang perlu dikutip sudah sedia ada atau senang diperolehi. hlm 91-95. petunjuk yang dipilih adalah jelas dan senang difahami dan juag etunjuk produktiviti berkenaan mencerminkan unsur kos. Seelok-eloknya beberapa petunjuk produktiviti diwujudkan untuk setiap output.10 Contoh-contoh petunjuk produktiviti yang biasa digunakan oleh jabatan/ pejabat Kerajaan adalah seperti di dalam Jadual 2. Bilangan sijil kelahiran yang dikeluarkan oleh seseorang pekerja yang terlibat dalam proses pengeluaran: Bilangan pekerja yang terlibat dalam proses pengeluaran sijil kelahiran 10 Pekeliling Kemajuan Pentadbiran Awam dan Profil Perkhidmatan Awam Malaysia Edisi 2007:Panduan Mengenai Peningkatan Produktiviti Dalam Perkhidmatan Awam. Petunjuk.Untuk mengukur tahap kecekapan sesebuah jabatan atau organisasi. Jadual 2: Petunjuk Produktiviti Bagi Output-output Utama Jabatan Pendaftaran Negara Output Utama 1. Petunjuk-petunjuk tahap kecekapan yang diwujudkan adalah berdasarkan kepada output-output utama yang telah dikenal pasti. Sijil Kelahiran Kayu Ukur Tahap Kecekapan 1. kuantiti dan masa..petunjuk produktiviti ialah satu pengukuran proksi yang digunakan untuk mengukur kecekapan jabatan/pejabat. Petunjukpetunjuk tahap kecekapan ini boleh dinyatakan dalam bentuk nisbah (ratios). Kuala Lumpur: MDC Publishers Sdn.Bhd. beberapa petunjuk kecekapan perlu diwujudkan.

Semua petunjuk-petunjuk seperti di atas boleh digunakan.Output Utama Kayu Ukur Tahap Kecekapan (b) Masa purata yang diambil untuk memproses satu sijil kelahiran: Jumlah masa yang diambil dalam proses keluaran sijil kelahiran Bilangan sijil kelahiran yang dikeluarkan (c) Masa purata yang diambil untuk memperbaiki kesilapan Jumlahsatu sijil kelahiran: dalam masa untuk memperbaiki kesilapan dalam sijil kelahiran Jumlah masa yang diambil dalam proses pengeluaran sijil kelahiran purata (dari segi gaji pekerja yang terlibat) untuk (d) Kos memproses satu sijil kelahiran: Gaji pekerja yang terlibat dalam proses pengeluaran sijil kelahiran sijil kelahiran yang dikeluarkan Bilangan 2. Semua petunjuk-petunjuk seperti di atas boleh digunakan. . Sijil Kerakyatan 4. Sijil Kematian 3. Kad Pengenalan 2. (a) Bilangan kad pengenalan yang dikeluarkan oleh seseorang pekerja yang terlibat dalam proses pengeluaran: Bilangan kad pengenalan yang dikeluarkan Bilangan pekerja yang terlibat dalam proses pengeluaran kad (b) Masa purata yang diambil dalam proses pengeluaran satu Jumlah masa yang diambil dalam proses pengeluaran semua kad pengenalan Bilangan kad pengenalan yang dikeluarkan (c) Peratus kad pengenalan yang diproses lambat: Bilangan kad pengenalan yang diproses Bilangan kad pengenalan yang diterima 3. 4.

v. Bilangan kenderaan perniagaan yang diperiksa = Bilangan pemeriksa kenderaan vii. Jumlah masa untuk latihan/kursus = Jumlah masa bekerja Kos penyelenggaraan mesin = Kos penyelenggaraan mesin yang dirancangkan. .Indikator-indikator lain yang boleh digunakan lain untuk mengukur tahap kecekapan di peringkat jabatan ataupun organisasi adalah seperti berikut: i. Bilangan projek-projek pembangunan yang telah siap bagi sesuatu tempoh = Bilangan projek-projek pembangunan yang dikendalikan bagi sesuatu tempoh ix. Jumlah masa menunggu untuk perkhidmatan = Bilangan pelanggan Bilangan pesakit yang datang semula untuk rawatan = Bilangan pesakit yang telah menerima rawatan iv. Bilangan projek yang siap mengikut jadual = Bilangan projek yang dikendalikan ii. iii. Bilangan kenderaan yang didaftarkan = Bilangan pekerja yang terlibat dalam kerja-kerja pendaftaran viii. x. Bilangan muka surat yang ditaip = Bilangan jurutaip Jumlah masa yang diambil untuk menyediakan semua baucer = Bilangan baucer yang diselesaikan vi.

Data yang dikumpul perlu dianalisa dan dinilai dari semasa ke semasa untuk mengesan tahap produktiviti di peringkat jabatan atau organisasi. Ini kerana tahap kecekapan adalah bersifat relatif. Usaha-usaha ke arah ini hendaklah diterapkan menjadi sebahagian daripada amalan pengurusan seharian. Penutup Sesebuah jabatan atau organisasi hendaklah menjadikan usaha peningkatan kecekapan sebagai satu proses yang berterusan. tetapi juga turut dinilai berasaskan keupayaan keluaran tersebut memenuhi kehendak orang ramai yang menjadi pelanggan. Oleh itu sesebuah jabatan atau organisasi hendaklah sentiasa memperbaiki prestasinya pada sepanjang masa. Selain itu. perbandingan perlu dibuat dengan standard produktiviti pada tahun-tahun yang lepas. Ini adalah kerana kecekapan sesebuah jabatan ataupun organisasi bukan sahaja dinilai berasaskan keupayaannya menghasilkan keluaran-keluaran.Untuk membolehkan sesuatu jabatan atau organisasi menentukan tahap kecekapan semasa. Tahap kecekapan semasa telah meningkat jika standard produktiviti tempoh tersebut adalah lebih baik dari standard produktiviti dalam tempoh lepas. . Penilaian perlu dibuat bersama-sama oleh Ketua Jabatan/Unit dan pekerja-pekerjanya. Sesuatu tahap yang dianggap tinggi pada satu masa dahulu tidak lagi dianggap sedemikian pada masa ini. kajian perlu dijalankan untuk menentukan sebab-sebab kegagalan dan tindakan pembetulan diambil. tumpuan ke atas produktiviti seharusnya juga diseimbangkan dengan tumpuan ke atas kualiti. Jika didapati bahawa tahap kecekapan tidak mencapai standardkecekapan yang telah ditentukan.

Asas Pengurusan. Razali Mat Zin. 1987. Pengurusan Organisasi Kerja:Beberapa Persoalan. 1994.html http://www.my/ucapan/?m=p&p=ahmadsarji&id=2659 . Pekeliling Kemajuan Pentadbiran Awam dan Profil Perkhidmatan Awam Malaysia Edisi 2007. Juhary Ali.pmo. Kuala Lumpur:MDC Publishers Sdn.gc.Bhd.oag-bvg. Kuala Lumpur: Institut Tadbiran Awam Negara (INTAN).ca/internet/English/meth_gde_e_20331. Sumber Internet http://www. Pulau Pinang: Penerbit Universiti Sains Malaysia. 1989. Wawasan Pentadbiran Awam Malaysia.Bibliografi Ahmad Sarji Abdul Hamid. Sintok: Penerbitan Universiti Utara Malaysia.gov.