KONSEP KECEKAPAN Konsep kecekapan boleh dilihat apabila sesuatu jabatan atau organisasi menggunakan segala sumber ataupun

input yang ada secara optima untuk menghasilkan output. Output merujuk kepada keluaran atau perkhidmatan yang dihasilkan oleh sesebuah organisasi. Sebagai contoh ialah output yang dikeluarkan oleh Jabatan Pendaftaran Negara ialah Kad Pengenalan, Sijil Kelahiran, Sijil Kerakyatan dan Sijil Perkahwinan (Awam). Input pula ialah sumber-sumber yang digunakan untuk menghasilkan output. Sumber-sumber ini ialah seperti tenaga manusia, modal, bahan-bahan, peralatan kerja, jentera dan sebagainya. Dengan lain perkataan, konsep kecekapan menjelaskan perhubungan di antara bagaimana output yang dihasilkan oleh sesebuah organisasi dengan input yang digunakannya. Menurut Juhari Ali, kecekapan juga bermaksud apabila pengurus membuat dengan betul. Kecekapan organisasi boleh diukur dari aspek kuantiti input yang digunakan oleh organisasi untuk menghasilkan satu unit pengeluaran atau perkhidmatan. Contohnya, apabila organisasi berupaya menambahkan bilangan produk atau perkhidmatan dengan menggunakan kuantiti input yang sama atau kurang, organisasi tersebut dianggap telah meningkatkan kecekapannya.1 Untuk memahami konsep kecekapan, kita terlebih dahulu perlulah mengetahui tentang perkara-perkara seperti input, output (termasuk kuantiti dan kualiti), produktiviti, dan tahap perkhidmatan. Input merujuk kepada sumber-sumber yang ada dalam sesuatu organisasi bagi menghasilkan output. Contoh input
1

Juhary Ali, 1987, Asas Pengurusan, Pulau Pinang: Penerbit Universiti Sains Malaysia, hlm 13. 1

tetapi juga memastikan output 2 Ahmad Sarji Abdul Hamid. dan perkhidmatan lepas jualan. jumlah barangan yang dikeluarkan oleh sesebuah kilang dan jumlah kemudahan yang diwujudkan dalam sesebuah pejabat. hubungan inter-peribadi dan komunikasi. teknologi. Matlamat sesebuah jabatan/pejabat bukan sahaja setakat mengeluarkan output pada kuantiti yang tepat. Penghasilan sesuatu output melibatkan kuantiti dan kualiti. layanan. Kualiti sesuatu output boleh diukur dari segi kepuasan pengguna atau pelanggan.termasuklah sumber tenaga manusia. 2 . Apabila sesebuah jabatan/pejabat dikatakan cekap. Perkaitan di antara kecekapan dan produktiviti boleh dilihat dari segi penggunaan input. Kuala Lumpur: Institut Tadbiran Awam Negara (INTAN). Perkaitan di antara kecekapan dan kualiti pula boleh ditunjukkan apabila output sesebuah jabatan/pejabat itu dihubungkan dengan pihak pelanggan yang menjadi sasarannya. pembungkusan. keberkesanan dan kualiti. hlm 124. Konsep kecekapan sering dikaitkan dengan konsep produktiviti. dan kehalusan kerja (pertukangan). 1994. perkhidmatan sokongan. Wawasan Pentadbiran Awam Malaysia.2 Kualiti produk atau perkhidmatan merangkumi aspek daya tarikan produk. Sebagai contohnya seperti jumlah pasport yang dikeluarkan. struktur organisasi. sistem dan prosedur. bahan-bahan dan kelengkapan modal. persekitaran kerja. Kuantiti merujuk kepada jumlah output yang dihasilkan. Output pula merujuk kepada barangan dan perkhidmatan yang dihasilkan untuk memenuhi keperluan pelanggan. kesenian. gaya pengurusan. bermakna ia telah dapat menggunakan segala input yang diperuntukkan kepadanya dengan cara yang paling optimum dan produktif.

3 . sesebuah jabatan/pejabat perlu menekankan aspek produktiviti.melengkapi dan perlu diberi perhatian oleh setiap jabatan/ pejabat apabila menghasilkan keluaran atau perkhidmatan. Wawasan Pentadbiran Awam Malaysia. Di antara ciri-ciri yang dimaksudkan itu termasuklah perkhidmatan yang cepat. boleh dipercayai. ia perlu menekankan aspek kualiti. kualiti dan produktiviti adalah dua aspek yang saling lengkap. bersopan santun dan mengutamakan keselamatan.tersebut dapat memenuhi kehendak pelanggan. 3 Ahmad Sarji Abdul Hamid. Kuala Lumpur: Institut tTdbiran Awam Negara (INTAN). Bagi membolehkannya mengeluarkan output pada kuantiti yang tepat. tiada kesilapan.3 Manakala untuk memastikan outputnya dapat memenuhi kehendak pelanggan pula. Ini bermakna jabatan/pejabat perlu memastikan output tersebut dapat mempamerkan ciri-ciri yang dihargai oleh pelanggan. Oleh itu. hlm 123. 1994.

. 4 . Rajah 1 : Hubungkait Di Antara Input – Transformasi – Output INPUT Tenaga Manusia. Teknologi. Kuala Lumpur: MDC Publishers Sdn.4 Keupayaan sesebuah jabatan atau organisasi mempertingkatkan kecekapannya adalah bergantung kepada sejauhmana ia dapat menyempurnakan proses transformasi ini dengan cekap. hlm 85. Semakin cekap proses ini dilakukan semakin tinggilah produktiviti kerana inputinput asas seperti tenaga manusia. Untuk mengeluarkan output ini ia perlu mendapatkan input-input asas seperti bahan-bahan mentah.Bhd.BAGAIMANAKAH SESUATU AKTIVITI ITU DIKATAKAN CEKAP? Sesebuah jabatan ataupun organisasi mengeluarkan pelbagai output bagi mencapai objektifnya. peralatan dan tenaga manusia dan seterusnya memproses input tersebut mengikut kaedah-kaedah yang tertentu. Kelengkapan Modal dan PROSES TRANSFORMASI OUTPUT Keluaran dan Perkhidmatan 4 Pekeliling Kemajuan Pentadbiran Awam dan Profil Perkhidmatan Awam Malaysia Edisi 2007: Panduan Mengenai Peningkatan Produktiviti Dalam Perkhidmatan Awam. Proses ini dinamakan proses transformasi. modal dan sebagainya dapat digunakan secara optimum. modal. Hubung kait di antara konsep-konsep input-transformasi-output ini dapat ditunjuk dalam Rajah 1.

hlm 123. Ini adalah kerana kakitangan memainkan berbagai peranan penting dalam proses pengeluaran seperti menjadi buruh. Kakitangan juga bertanggungjawab menggerakkan berbagai proses penting dalam organisasi seperti perancangan. Kuala Lumpur: Institut Tadbiran Awam Negara (INTAN). pihak pengurusan berupaya untuk mengukuhkan faktor-faktor yang mempengaruhi kecekapan.Sepertimana yang ditunjukkan dalam Rajah 1. bahan-bahan dan kelengkapan modal. gaya pengurusan. persekitaran kerja. Untuk mengatakan sesuatu aktiviti ataupun sesebuah organisasi itu cekap. gaya pengurusan dan sebagainya. Dengan mengolah dan menggabungkan inputinput asas dan input-input pengurusan ini maka pihak jabatan/pejabat boleh menghasilkan output yang dikehendakinya seterusnya akan memperlihatkan kecekapan sesebuah organisasi itu. struktur organisasi. membuat keputusan-keputusan strategik atau operasional. teknologi. Inputinput pengurusan ini adalah seperti sistem dan prosedur kerja. struktur organisasi. sistem dan prosedur. pihak jabatan atau organisasi perlu menambah input-input pengurusan bagi melengkapkan proses transformasi. pengurus kakitangan teknikal dan sebagainya. 1994. Faktor-faktor yang dimaksudkan itu terdiri daripada tenaga manusia.5 (a) Tenaga Manusia Keupayaan sesebuah jabatan/pejabat mencapai matlamat prestasinya sangat bergantung kepada faktor tenaga manusia. untuk menjadi cekap jabatan ataupun sesuatu organisasi itu hendaklah berupaya untuk membangunkan sumber tenaga manusia dalam organisasinya. Oleh itu. kawalan kualiti. kawalan belanjawan dan sebagainya. 5 . 5 Ahmad Sarji Abdul Hamid. Wawasan Pentadbiran Awam Malaysia.

standard-standard yang perlu dipatuhi dan sebagainya. Mereka perlu berkomunikasi. Sebagai contoh. sistem dan prosedur kerja juga menggariskan tatacara tentang bagaimana sesuatu kerja itu mesti dilakukan. bertukar-tukar maklumat dan bergantung antara satu sama lain bagi menyiapkan sesuatu kerja. Sistem tersebut hendaklah mampu menyokong pencapaian 6 . sentiasa berkeadaan cekap. Untuk mempertingkatkan produktiviti. Keputusan yang cepat akan melicinkan kerja dan ini seterusnya membawa kepada kecekapan pengurusan jabatan ataupun organisasi tersebut. bekerjasama. peringkat-peringkat tindakan yang perlu disempurnakan. Penyelarasan ini perlu kerana kerja-kerja yang dijalankan adalah proses yang melibatkan berbagai lapisan kakitangan. Selain daripada itu. sistem dan prosedur kerja secara langsung menentukan prestasi kerja setiap kakitangan.(b) Sistem Dan Prosedur Kerja Tahap kecekapan sesebuah jabatan ataupun organisasi boleh dilihat melalui sistem dan prosedur kerja yang diamalkan oleh jabatan ataupun organisasi berkenaan. sistem fail yang baik akan mempercepatkan proses membuat keputusan kerana maklumat-maklumat yang tersimpan dalam fail boleh diperolehi apabila diperlukan. jabatan ataupun organisasi perlu memastikan sistem dan prosedur kerja yang diamalkan oleh kakitangan mereka. Sistem dan prosedur adalah mekanisma pentadbiran yang diwujudkan oleh jabatan/pejabat bagi menyelaras proses-proses. Sistem dan prosedur kerja yang baik akan menggalakkan produktiviti kerana proses kerja dapat berjalan dengan licin dan cekap. Dengan itu. bahagian dan unit. aktiviti-aktiviti dan tindakan yang terlibat dalam menjayakan sesuatu kerja.

tindakan yang konkrit bagi mencapai matlamat ini. Hal ini termasuklah proses membuat keputusan. akauntabiliti dan tanggungjawab.prestasi kerja yang cemerlang dan bukannya menjadi penghalang kepada kelicinan proses kerja. Kewujudan struktur organisasi yang mantap akan member kesan terhadap tahap kecekapan sesebuah jabatan ataupun organisasi. Oleh itu sesebuah jabatan ataupun organisasi hendaklah merancang dan mengambil tindakan. belanjawan. struktur organisasi adalah salah satu faktor penting yang boleh mempengaruhi dan mengawal perjalanan aktiviti-aktiviti jabatan/pejabat dan ini seterusnya memberi kesan kepada tahap tahap kecekapan jabatan ataupun organisasi berkenaan. bahagian dan unit. Struktur seperti ini akan mempastikan kerja-kerja dapat dijalankan dengan licin serta membolehkan sumber-sumber yang ada dalam organisasi digemblengkan secara optima. Peranan dan pengaruh pihak pengurusan ke atas prestasi jabatan/pejabat adalah besar kerana ia bertanggungjawab terhadap proses-proses utama dalam organisasi. peruntukan sumber dan corak perhubungan dalam organisasi. Struktur inilah yang menentukan ciri-ciri penting jabatan ataupun organisasi tersebut seperti corak pengagihan tugas mengikut fungsi. penentuan 7 . (d) Gaya Pengurusan Tahap kecekapan sesuatu jabatan ataupun organisasi juga boleh dilihat melalui gaya pengurusan dalam sesebuah jabatan ataupun organisasi. matlamat dan keadaan persekitarannya. Dengan yang demikian. pengagihan kuasa dan wibawa. perancanga. (c) Struktur Organisasi Sesebuah jabatan ataupun organisasi dibentuk berasaskan struktur yang sesuai dengan objektif.

Penjimatan kos ini juga menyumbang kepada peningkatan produktiviti. sesebuah jabatan ataupun organisasi akan mempertingkatkan kualiti persekitaran kerjanya supaya bersesuaian dengan tugas-tugas yang dijalankan. Oleh itu.keutamaan kerja. Sintok: Penerbitan Universiti Utara Malaysia. pihak pengurusan perlu menunjukkan komitmen terhadap tahap kecekapan dengan mengamalkan corak pengurusan yang berorientasikan output dan penggunaan input secara optima.6 Aktiviti-aktiviti seperti pergerakan fail. hlm : 41. Selain itu. Oleh itu. pengagihan sumber. 1989. Hal ini berupaya memperlihatkan kecekapan kepada organisasi tersebut dalam menghasilkan output. Pengurusan Organisasi Kerja:Beberapa Persoalan. (e) Persekitaran Kerja Persekitaran kerja sesebuah mempunyai kesan langsung ke atas tahap kecekapan sesebuah jabatan ataupun organisasi. susun atur pejabat yang baik juga akan mengoptimakan penggunaan ruang dan ini akan menjimatkan kos operasi. Tanggungjawab terpenting pihak pengurusan ialah dengan memastikan seluruh kakitangan dan sistem dalam jabatan/pejabat dapat digerakkan ke arah peningkatan kecekapan. sekiranya sesebuah jabatan ataupun organisasi mempunyai susun atur yang baik. maklumat dan komunikasi di antara bahagian-bahagian dan di antara kakitangan dapat dibuat dengan berkesan. Oleh itu. 8 . masa untuk menyiapkan sesuatu kerja akan dapat dijimatkan dan ini adalah petunjuk kepada peningkatan produktiviti. untuk mempertingkatkan kecekapan dan produktiviti. (f) Teknologi 6 Razali Mat Zin. dan penilaian prestasi. Sebagai contohnya. proses-proses kerja akan dapat berjalan dengan lancer dan cekap.

mesin taip elektrik atau mesin faksimili tetapi juga merangkumi pengetahuan dan kaedah-kaedah bekerja yang saintifik.7 Teknologi bukan sahaja merujuk kepada mesin-mesin atau peralatan elektronik seperti komputer. 7 Pekeliling Kemajuan Pentadbiran Awam dan Profil Perkhidmatan Awam Malaysia Edisi 2007: Garis Panduan Mengenai Tatacara Penggunaan Internet dan Mel Elektronik di Agensi-agensi Kerajaan.. hlm 534-541. sesebuah jabatan atau organisasi perlu memastikan bahan-bahan yang digunakannya berkualiti tinggi. 1994. Wawasan Pentadbiran Awam Malaysia. murah. Selain daripada itu. Pembaziran lazimnya berlaku apabila bahan-bahan yang dibeli untuk dijadikan input itu tidak berkualiti. hlm 123. Ini akan membantu mengatasi masalah kecacatan output yang disebabkan oleh kecuaian atau kelemahan manusia. Melalui penggunaan teknologi. Sebab itulah untuk meningkatkan produktiviti. (g) Bahan-bahan Sesuatu aktiviti itu juga dikatakan cekap apabila sesebuah jabatan atau organisasi dapat mengurangkan pembaziran bahan-bahan yang digunakan sebagai input8. sesetengah proses kerja dapat diautomasi atau dimekanisasikan. di samping meningkatkan kualitinya. Kuala Lumpur: MDC Publishers Sdn. Bahanbahan tersebut terpaksa dibuang kerana jika diproses boleh mencacatkan output yang akan dihasilkan.Penggunaan teknologi moden dalam proses kerja adalah satu langkah yang penting bagi mencerminkan kecekapan sesuatu aktiviti. 9 . Bahan-bahan ini adalah seperti bahan binaan. Dengan cara ini kerja-kerja dapat dijalankan dengan cepat. boleh diambilalih oleh mesin. Kuala Lumpur: Institut tadbiran Awam Negara (INTAN). bahan kimia dan lain-lain yang digunakan untuk menghasilkan output. kertas. 8 Ahmad Sarji Abdul Hamid.Bhd. alat tulis. sesetengah kerja yang dahulunya dijalankan oleh manusia secara manual.

KAYU PENGUKUR KONSEP KECEKAPAN BERSAMA CONTOH. mengumpul data berdasarkan kepada petunjukpetunjuk produktiviti yang telah dikenal pasti dan menilai tahap produktiviti 10 . pengukuran dibuat untuk mengetahui tahap produktiviti sesebuah jabatan/pejabat. Pengukuran terhadap tahap kecekapan adalah satu daripada komponen penting dalam usaha peningkatan produktiviti. menentukan petunjuk-petunjuk produktiviti (productivity indicators) bagi setiap output utama yang dikenal pasti. Terdapat 4 langkah yang terlibat dalam mengukur kecekapan di peringkat jabatan/pejabat. Pengukuran produktiviti boleh dilaksanakan di dua peringkat iaitu di peringkat organisasi dan pada peringkat individu. Langkah-langkah ini termasuklah mengenal pasti outputoutput utama berdasarkan kepada objektif-objektif yang telah ditentukan. Pada dasarnya.

Contoh output dalam bentuk perkhidmatan ialah seperti pungutan cukai tanah.semasa. pemberian ubat kepada pesakit-pesakit di kaunter-kaunter hospital dan kawalan trafik di jalan raya. Kelulusan Hak Milik Sementara dan Projek-projek pembangunan kecil.ca/internet/English/meth_gde_e_20331. Kad Pengenalan. Contoh Output Di Pejabat Daerah dan Tanah Di antara output utama yang dihasilkan oleh Pejabat Tanah ialah kutipan cukai tanah. 9 http://www.html 11 . Sijil Kerakyatan dan Sijil Kematian.9 Output-output utama yang dihasilkan oleh sesebuah jabatan atau organisasi perlu dikenalpasti. Contoh Output Di Jabatan Pengangkutan Jalan Di antara output utama Jabatan Pengangkutan Jalan ialah pemeriksaan kenderaan perniagaan. Lesen Pendudukan Sementara (TOL).gc. Output-output ini adalah dalam dua bentuk iaitu perkhidmatan dan keluaran. ceramah. Contoh output dalam bentuk keluaran ialah seperti barangan. khidmat nasihat.oag-bvg. Contoh output-output di agensi-agensi Kerajaan tertentu adalah seperti berikut: Contoh Output di Jabatan Pendaftaran Negara Di antara output utama yang dihasilkan oleh Jabatan Pendaftaran Negara ialah Sijil Kelahiran. lesen pemandu dan pendaftaran kenderaan. Kad Pengenalan dan lesen-lesen.

petunjuk yang dipilih adalah jelas dan senang difahami dan juag etunjuk produktiviti berkenaan mencerminkan unsur kos.petunjuk produktiviti ialah satu pengukuran proksi yang digunakan untuk mengukur kecekapan jabatan/pejabat. hlm 91-95. Bilangan sijil kelahiran yang dikeluarkan oleh seseorang pekerja yang terlibat dalam proses pengeluaran: Bilangan pekerja yang terlibat dalam proses pengeluaran sijil kelahiran 10 Pekeliling Kemajuan Pentadbiran Awam dan Profil Perkhidmatan Awam Malaysia Edisi 2007:Panduan Mengenai Peningkatan Produktiviti Dalam Perkhidmatan Awam.10 Contoh-contoh petunjuk produktiviti yang biasa digunakan oleh jabatan/ pejabat Kerajaan adalah seperti di dalam Jadual 2. Petunjuk-petunjuk tahap kecekapan yang diwujudkan adalah berdasarkan kepada output-output utama yang telah dikenal pasti. Kuala Lumpur: MDC Publishers Sdn. beberapa petunjuk kecekapan perlu diwujudkan.. bilangan dan peratus. Jadual 2: Petunjuk Produktiviti Bagi Output-output Utama Jabatan Pendaftaran Negara Output Utama 1.Untuk mengukur tahap kecekapan sesebuah jabatan atau organisasi. Petunjukpetunjuk tahap kecekapan ini boleh dinyatakan dalam bentuk nisbah (ratios). Sijil Kelahiran Kayu Ukur Tahap Kecekapan 1. kuantiti dan masa.Bhd. 12 . Dalam mewujudkan petunjukpetunjuk produktiviti jabatan atau organisasi perlu menumpukan perhatian kepada perkara-perkara berikut seperti data yang perlu dikutip sudah sedia ada atau senang diperolehi. Petunjuk. Seelok-eloknya beberapa petunjuk produktiviti diwujudkan untuk setiap output.

Sijil Kematian 3.Output Utama Kayu Ukur Tahap Kecekapan (b) Masa purata yang diambil untuk memproses satu sijil kelahiran: Jumlah masa yang diambil dalam proses keluaran sijil kelahiran Bilangan sijil kelahiran yang dikeluarkan (c) Masa purata yang diambil untuk memperbaiki kesilapan Jumlahsatu sijil kelahiran: dalam masa untuk memperbaiki kesilapan dalam sijil kelahiran Jumlah masa yang diambil dalam proses pengeluaran sijil kelahiran purata (dari segi gaji pekerja yang terlibat) untuk (d) Kos memproses satu sijil kelahiran: Gaji pekerja yang terlibat dalam proses pengeluaran sijil kelahiran sijil kelahiran yang dikeluarkan Bilangan 2. Sijil Kerakyatan 4. (a) Bilangan kad pengenalan yang dikeluarkan oleh seseorang pekerja yang terlibat dalam proses pengeluaran: Bilangan kad pengenalan yang dikeluarkan Bilangan pekerja yang terlibat dalam proses pengeluaran kad (b) Masa purata yang diambil dalam proses pengeluaran satu Jumlah masa yang diambil dalam proses pengeluaran semua kad pengenalan Bilangan kad pengenalan yang dikeluarkan (c) Peratus kad pengenalan yang diproses lambat: Bilangan kad pengenalan yang diproses Bilangan kad pengenalan yang diterima 3. . 4. Semua petunjuk-petunjuk seperti di atas boleh digunakan. Semua petunjuk-petunjuk seperti di atas boleh digunakan. Kad Pengenalan 2.

x. Bilangan projek yang siap mengikut jadual = Bilangan projek yang dikendalikan ii. Jumlah masa untuk latihan/kursus = Jumlah masa bekerja Kos penyelenggaraan mesin = Kos penyelenggaraan mesin yang dirancangkan. . iii.Indikator-indikator lain yang boleh digunakan lain untuk mengukur tahap kecekapan di peringkat jabatan ataupun organisasi adalah seperti berikut: i. Bilangan muka surat yang ditaip = Bilangan jurutaip Jumlah masa yang diambil untuk menyediakan semua baucer = Bilangan baucer yang diselesaikan vi. Bilangan kenderaan yang didaftarkan = Bilangan pekerja yang terlibat dalam kerja-kerja pendaftaran viii. Bilangan projek-projek pembangunan yang telah siap bagi sesuatu tempoh = Bilangan projek-projek pembangunan yang dikendalikan bagi sesuatu tempoh ix. Bilangan kenderaan perniagaan yang diperiksa = Bilangan pemeriksa kenderaan vii. Jumlah masa menunggu untuk perkhidmatan = Bilangan pelanggan Bilangan pesakit yang datang semula untuk rawatan = Bilangan pesakit yang telah menerima rawatan iv. v.

Penutup Sesebuah jabatan atau organisasi hendaklah menjadikan usaha peningkatan kecekapan sebagai satu proses yang berterusan. Tahap kecekapan semasa telah meningkat jika standard produktiviti tempoh tersebut adalah lebih baik dari standard produktiviti dalam tempoh lepas. kajian perlu dijalankan untuk menentukan sebab-sebab kegagalan dan tindakan pembetulan diambil. Sesuatu tahap yang dianggap tinggi pada satu masa dahulu tidak lagi dianggap sedemikian pada masa ini. Oleh itu sesebuah jabatan atau organisasi hendaklah sentiasa memperbaiki prestasinya pada sepanjang masa. perbandingan perlu dibuat dengan standard produktiviti pada tahun-tahun yang lepas.Untuk membolehkan sesuatu jabatan atau organisasi menentukan tahap kecekapan semasa. . Usaha-usaha ke arah ini hendaklah diterapkan menjadi sebahagian daripada amalan pengurusan seharian. Penilaian perlu dibuat bersama-sama oleh Ketua Jabatan/Unit dan pekerja-pekerjanya. tetapi juga turut dinilai berasaskan keupayaan keluaran tersebut memenuhi kehendak orang ramai yang menjadi pelanggan. Ini adalah kerana kecekapan sesebuah jabatan ataupun organisasi bukan sahaja dinilai berasaskan keupayaannya menghasilkan keluaran-keluaran. Data yang dikumpul perlu dianalisa dan dinilai dari semasa ke semasa untuk mengesan tahap produktiviti di peringkat jabatan atau organisasi. Jika didapati bahawa tahap kecekapan tidak mencapai standardkecekapan yang telah ditentukan. Selain itu. tumpuan ke atas produktiviti seharusnya juga diseimbangkan dengan tumpuan ke atas kualiti. Ini kerana tahap kecekapan adalah bersifat relatif.

gov. Sintok: Penerbitan Universiti Utara Malaysia.Bibliografi Ahmad Sarji Abdul Hamid. Kuala Lumpur:MDC Publishers Sdn. Juhary Ali.pmo. Sumber Internet http://www.html http://www.my/ucapan/?m=p&p=ahmadsarji&id=2659 .oag-bvg.ca/internet/English/meth_gde_e_20331. Kuala Lumpur: Institut Tadbiran Awam Negara (INTAN). Pekeliling Kemajuan Pentadbiran Awam dan Profil Perkhidmatan Awam Malaysia Edisi 2007. Razali Mat Zin. Pengurusan Organisasi Kerja:Beberapa Persoalan.gc. 1989. Pulau Pinang: Penerbit Universiti Sains Malaysia. Asas Pengurusan. 1987.Bhd. Wawasan Pentadbiran Awam Malaysia. 1994.