pembiayaan dalam islam

PENDAHULUAN Kesedaran orang ramai mengenai sistem ekonomi dan kewangan Islam telah mendorong para ilmuan Islam untuk meneroka kembali khazanah keilmuan mereka yang menjadi warisan umat Islam. Para ulama juga telah menyusun kembali serta mengubah-suai bentuk-bentuk instrumen yang didapati daripada kitab-kitab turath. Mungkin kita tidak akan dapati mudarabat dalam bentuk asalnya sebagaimana yang terdapat dalam kitab-kitab fiqh turath berikutan ubah-suai daripada para ulama sekarang untuk menyesuaikan sesuatu produk tersebut dengan zaman sekarang. Walau bagaimanapun tindakan mereka masih dalambatas-batas syariat. Fungsi asas bagi sesebuah bank ialah menerima simpanan (deposit). Selain menerima dan mengumpul deposit, pihak bank juga akan melaburkan deposit yang diterimanya untuk mendapatkan keuntungan. Salah satu daripadanya ialah menerusi pinjaman atau pembiayaan samada pembiayaan ekuiti mahupun pembiayaan hutang. Islam sebenarnya telah menyediakan produk-produk pembiayaan yang cukup banyak seperti mudarabat, muSyarakah dan sebagainya. Apa yang penting ialah penerokaan dan pengubahsuaian oleh ulama pada masa sekarang untuk diamalkan oleh maSyarakat. Skop perbincangan Pembiayaan dalam sistem bank cukup luas. Ia terdiri daripada pembiayaan ekuiti dan pembiayaan hutang. Pembiayaan hutang pula boleh dibahagikan kepada pembiayaan dagangan seperti jaminan surat kredit, pembiayaan pemilikan harta dan sebagainya. Dalam artikel ini, penulis akan cuba mengecilkan skop perbincangannya kepada pembiayaan berjangka. Pembiayaan berjangka pula terbahagi kepada beberapa bahagian seperti pembiayaan perumahan, kenderaan dan pemilikan harta. Walau bagaimanapun penulis hanya akan mengkhususkan kepada pembiayaan perumahan dan kenderaan. Produk pembiayaan bagi rumah kediaman dan kenderaan banyak ditawarkan di bankbank samada melalui skim perbankan Islam mahupun konvensional. Antaranya ialah Bank Islam, Bank Kerjasama Rakyat Malaysia, Maybank, CIMB dan sebagainya. Untuk kajian kes, penulis akan memberikan tumpuan kepada pembiayaan perumahan dan kenderaan yang ditawarkan di Bank Rakyat (skim perbankan Islam) dan Maybank (konvensional). Pilihan ini dibaut berdasarkan cadangan penulis sendiri dengan persetujuan daripada Prof. Madya Dr. Hailani Muji Tahir. Kertas kerja ini dibahagikan kepada 3 bahagian. Dalam bahagian pertama perbincangan tertumpu kepada gambaran pembiayaan dalam Islam seperti mudarabat dan sebagainya. Dalam bahagian kedua pula, penulis memberi tumpuan kepada gambaran dan bentuk pelaksanaan yang diamalkan di Bank Rakyat dan Maybank. Penulis juga akan mengemukakan pandangan Syarak terhadap amalan pembiayaan di kedua-dua buah bank tersebut.

mereka pergi berjumpa dengan Saidina Umar untuk menyerahkan harta tersebut kepada perbendaharaan negara. Pada masa itu. Abdullah dan Ubaidillah kemudiannya membawa harta tersebut pulang ke Madinah lalu berniaga menggunakan modal daripada harta tersebut. Hailani Muji Tahir untuk dibincangkan bersama. Saidina Umar pada mulanya tidak bersetuju disebabkan beliau merasakan bahawa anak-anaknya telah menggunakan kedudukan mereka sebagai anak khalifah utnuk membawa dan menggunakan harta Baitulmal untuk berniaga. Sahabat tersebut telah membeli barangan lalu berniaga dan memperolehi untung yang banyak. Sebelum Abdullah dan Ubaidillah berlepas pulang ke Madinah. Sementara dalam kisah kedua pula.Seterusnya dalam bahagian ketiga dan terakhir akan diterangkan beberapa persoalan semasa yang ditimbulkan oleh Prof. Setelah berlaku perbincangan dan perdebatan dengan anakanak beliau. Abu Musa ingin mengirimkan harta untuk dihantar ke perbendaharaan negara dan mencadangkan kepada mereka berdua supaya memperniagakannya di Madinah. sahabat tersebut telah membayar balik hutangnya tanpa disyaratkan bayaran lebihan sementara dalam contoh kedua Saidina Umar reda dengan perbuatan anaknya setelah Ubaidillah menawarkan untuk memberikan sedikit keuntungan yang dipeolehi kepada Baitulmal. Pada mulanya Saidina Umar cukup marah kerana mereka seolah-olah menggunakan kedudukan mereka sebagai anak khalifah untuk memperoleh dan menggunakan harta tersebut sebagai modal berniaga. dapatlah kita membuat kesimpulan bahawa konsep pembiayaan sebenarnya telah bermula sejak dahulu lagi. BAB 1 Pembiayaan dalam Islam Konsep pembiayaan dalam Islam telah pun bermula sejak zaman Saidina Umar lagi. Madya Dr. Dalam contoh pertama. Pembiayaan dalam sistem bank Segala bentuk operasi yang dijalankan dalam perbankan dan kewangan Islam mestilah . gabenor Basrah.[1] Daripada dua kisah di atas. Abdullah dan Ubaidillah (anak-anak Saidina Umar ) selepas menamatkan ekspedisi ketenteraan di Iraq pergi ke Basrah untuk berjumpa dengan Abu Musa al-ashcariy. Saidina Umar akhirnya bersetuju dengan perbuatan tersebut setelah Ubaidillah menawarkan untuk memberikan sedikit keuntungan kepada Baitulmal. Beliau kemudiannya telah membayar balik wang yang dipinjamnya daripada Baitulmal. Setelah mendapat untung yang banyak. 1.1. seorang sahabat telah meminjam daripada Baitulmal sejumlah wang untuk berniaga lalu diizinkan oleh Saidina Umar.

ia bermaksud kontrak perkongsian antara dua pihak atau lebih yang sama-sama berkongsi harta atau usaha dengan sama-sama berkongsi keuntungan atau kerugian di antara mereka. dalam keadaan kedua-duanya tidak dapat dibezakan di antara satu sama lain. al-qimar (judi). 2) bank menawarkan pembiayaan sama ada atas dasar perkongsian atau pun melalui penubuhan syarikat usahasama 3) projek diuruskan oleh pengusaha dan bank dibenarkan untuk campur tangan dalam urusan projek tersebut . Istilah syirkah dapat diperluaskan penggunaannya untuk meliputi kontrakkontrak. Pembiayaan al-musyarakah dapat dijelaskan seperti berikut:[8] 1) bank dan pelanggan menjalankan satu usahasama bagi projek yang dicadangkan oleh pelanggan dimana kedua belah pihak memeberikan sumbangan modal. kerana kontrak menyebabkan berlakunya gabungan itu.[6]Contohnya 2 orang sahabat yang sama-sama mengeluarkan modal dan sama-sama berusaha untuk membuka dan menjalankan sesuatu pekerjaan. sifat. Konsep ini telah pun wujud pada zaman Nabi Muhammad S. jumlah dan berupaya diserah hantar. algharar (unsur tidak pasti) dan perkara-perkara yang diharamkan.A. Ia juga bermanfaat dan bersih pada pandangan Syarak. Dari segi istilah. perkataan itu merujuk kepada kesatuan dua atau lebih dalam satu perkara. Mereka akan sama-sama menanggung segala risiko sama ada kerugian atau keuntungan. b) Pihak yang berkontrak mestilah sempurna keahlian dan kontrak itu tidak cacat dengan perkara-perkara yang boleh membatalkannya seperti paksaan (duress) salahnyataan (misrepresentation) dan khilaf (mistake) c) Barangan yang menjadi objek kontrak haruslah sesuatu yang diketahui jenisnya. 1.selari atau mengikuti peraturan-peraturan yang telah ditetapkan oleh Syarak. al-maysir. Prinsipprinsip umum Islam bolehlah dirumuskan seperti berikut:[2] a) setiap urusniaga yang dijalankan mestilah dengan penuh kerelaan pihak-pihak yang berkontrak. e) Muamalah itu hendaklah terhindar daripada unsur-unsur penindasan (ihtikar). Pada masa itu.2 pembiayaan ekuiti 1) al-musyarakah (disebut juga al-syirkat) Syirkah asalnya merujuk kepada gabungan di antara dua atau lebih ladang. konsep al-musyarakah diamalkan dalam pembiayaan projek. Konsep ini dinamakan musyarakah atau syirkah. walaupun ladang-ladang itu tidak digabungkan secara fizikal. Menurut istilah undang-undang. penduduk Quraisy telah menjadikannya sebagai satu perkara kebiasaan dan hal ini telah diketahui dan dipersetujui oleh nabi sendiri.1.[4] Sementara al-musyarakah dari segi bahasa bererti percampuran sama ada bercampur sekutu atau harta[5].W lagi. d) Muamalah itu tidak diwujudkan di atas asas riba. Ini kerana terdapat sesetengah ahli masyarakat yang berhajat kepada pembiayaan ekuiti dan ada yang inginkan pembiayaan hutang. Kedua-dua bentuk pembiayaan ini adalah sama perlu dalam mengembangkan sistem perbankan.[7] Dalam sistem bank pada hari ini. sekatan barangan (talaqqi al-rukban) mahupun keuntungan berlebihan yang menyebabkan kerugian besar kepada pihak lain yang berkontrak (ghabn al-fahish)[3] Pembiayaan dalam sistem bank dapat dibahagikan kepada dua jenis iaitu pembiayaan hutang dan pembiayaan ekuiti.

bank akan menilai terlebih dahulu sesuatu projek tersebut sama ada mendatangkan keuntungan atau kerugian. amalan ini cukup masyhur diamalkan dan diiktiraf oleh Islam.[9]Mereka akan sama-sama berkongsi keuntungan dan kerugian. Bank akan merujuk sesuatu projek itu kepada pihak tertentu yang akan memberikan khidmat nasihat kepada bank dengan bayaran tertentu. Dari sudut bahasa. Antaranya ialah berjalan dan berkelana. AITAB (al-ijarah thumma al-bayc) dan juga al-murabahah yang mendatangkan keuntungan berbanding dengan al-mudarabah dan al-musyarakah yang belum pasti mendatangkan keuntungan. keuntungan tersebut akan dibahagikan di antara mereka berdua. Ia juga bermaksud mengusahakan sesuatu.W lagi. Hal ini berpunca daripada beberapa faktor.A. si A akan kehilangan modalnya dan si B akan habis dari sudut tenaga dan usahanya. Ia dapat dijelaskan seperti berikut:[10] 1) bank membiayai keseluruhan modal bagi projek yang dicadangkan oleh pelanggan untuk satu tempoh yang ditetapkan 2) pelanggan yang menerima pembiayaan merupakan pengusaha (mudarib) projek manakala bank adalah pemilik modal (rab al-mal) 3) pengusaha atau pelanggan akan menguruskan projek yang dibiayai oleh bank tanpa campur tangan pelanggan. Walau bagaimanapun konsep al-mudarabah dan al-musyarakah jarang diamalkan oleh pihak bank sama ada Bank Rakyat atau pun Bank Islam. al-mudarabat mempunyai pelbagai makna. Dari segi istlilah. Jika rugi. Pada masa itu. Contohnya A yang memberi modal kepada B untuk membuka perniagaannya melalui akad al-mudarabah. Konsep al-mudarabah diamalkan oleh bank di bawah skim pembiayaan projek. Ringkasnya. Pihak yang pertama menyumbangkan modal dan pihak kedua mengeluarkan usaha. ia bermaksud suatu kontrak usahasama yang melibatkan 2 pihak. Sebagai sebuah bank. pembiayaan ekuiti dalam sistem perbankan Islam masih lagi belum meluas . pastinya mereka akan berusaha untuk memaksimumkan keuntungan. Akad atau kontrak ini juga dipanggil al-muqaradah atau qirad. Sekiranya untung. Selain itu. golongan kaya biasanya memberikan kepercayaan untuk membawa barangan dagangan kepada mereka yang dipercayainya. Ringkasnya.4) pembahagian perkongsian keuntungan adalah mengikut nisbah atau peratusan yang dipersetujui 5) pembahagian perkongsian ke atas kerugian pula mengikut nisbah sumbangan masing-masing 2) al-mudarabah Al-mudarabah merupakan kontrak pelaburan yang telah lama diamalkan oleh masyarakat Arab sebelum kebangkitan Nabi Muhammad S. 4) Segala kerugian kewangan akan ditanggung sepenuhnya oleh pihak bank kecuali jika kerugian tersebut berpunca daripada kecuaian manusia. Kesannya kos bagi sesuatu projek itu akan meningkat dan mengurangkan keuntungan sedangkan keuntungan daripada al-musyarakah dan almudarabah belum pasti. Di antaranya ialah dasar bank yang lebih mengutamakan konsep BBA (al-bayc bi thaman ajil). sekiranya bank mengamalkan konsep al-mudarabah mahupun almusyarakah. Nabi kita juga pernah membawa barang dagangan milik Khadijah Khuwailid ke Syam untuk diniagakan.

pembeli boleh membatalkan kontrak tersebut dan terbubarlah jual beli almurabahah 4) barangan dan harga jualan itu bukanlah barangan ribawiy yang ditegah pertukakan jual belinya 5) jika barangan yang hendak dijual beli secara murabahah itu telah dibeli daripada pihak lain. 1. Setelah menerima makluman mengenai surat kredit daripada bank pembekal. barang ini aku beli dengan harga RM100 dan aku hendak menjualnya kepada kamu dengan harga RM120. Sementara dari segi istilah pula. Ini kerana penjual disyaratkan ketika menjual sesuatu barangan terlebih dahulu menyatakan kos barangan yang dibelinya sebelum menentukan sesuatu harga jualan. Al-murabahah mempunyai beebrapa syarat khusus baginya:[16] 1) penjual hendaklah menyatakan kos sebenar bagi barangan yang hendak dijual itu kepada pembeli 2) penjual dan pembeli bersetuju mengenai kadar keuntungan yang ditetapkan sebagai tambahan ke atas modal 3) sekiranya berlaku kekecohan dalam menentukan kadar sebenar kos atau modal barangan itu. 1) bayc al-murabahah al-murabahah tergolong dalam kategori jenis kontrak buyuc al-amanah. jual beli pertama hendaklah sah Aplikasi daripada konsep ini ialah surat kredit yang berdasarkan prinsip al-murabahah. Pembiayaan di bank yang menawarkan produk Islam terdiri daripada al-murabahah. Produk pembiayaan ini memberikan pendapatan yang besar kepada sesebuah bank selain daripada deposit penyimpan. Keuntungan yang dipersetujui boleh ditentukan sama ada dalam bentuk peratusan tertentu atau sebagainya. al-Sarakhsiy menakrifkannya sebagai jualan dengan keuntungan yang diketahui. bayc al-istisnac.[12] al-Kasani pula menakrifkannya sebagai jualan dengan harga pertama bersama pertambahan ke atas modal. bayc al-salam.3 pembiayaan hutang Pembiayaan hutang merupakan salah satu tugas utama bagi sesebuah bank. al-murabahah bererti pertambahan dan kenaikan dalam perniagaan.[14] Contoh jualan al-murabahah ialah seperti penjual hendak menjual sesuatu barangan kepada pelanggan dan berkata kepadanya.1.penggunaannya sama ada al-musyarakah atau al-mudarabah.[13] Ciri-ciri utama jualan ini ialah penjual menyebut kepada pembeli kos harga barangan itu dan menjualkannya dengan jumlah keuntungan yang akan diperolehinya. al-qard al-hasan. Jika pelanggan bersetuju dengan harga tersebut maka termeterailah akad jual beli tersebut berdasakan al-murabahah[15]. al-ijarah. Ia dapat dijelaskan seperti berikut:[17] a) pelanggan memberitahu bank tentang butir-butir barangan yang hendak dibeli atau diimport dan syarat-syarat pengeluaran surat kredit b) bank bersetuju membeli barangan tesebut dan kemudian menjualkannya kepada pelanggan berdasarkan jualan dengan prinsip jualan dengan tambahan untung c) bank mengeluarkan surat kredit kepada pelanggan.[11] Dari segi bahasa. Ia juga bermaksud pertambahan ke atas harga modal sesuatu barangan. bank akan menjelaskan bayaran . al-ijarah thumma al-bayc.

Bayc al-salam Al-salam atau al-salaf merupakan dua perkataan yang membawa makna yang sama. Contohnya sewaan yang dilakukan terhadap tanah pertanian atau rumah kediaman. mesin basuh dan sebagainya.[20] Sesetengah pula menakrifkannya sebagai membeli sesuatu yang bertangguh dengan harga yang dibayar pada masa akad dilakukan. ia bertentangan dengan bayc al-salam. Walau bagaimanapun dalam konteks Malaysia. Konsep ini digunakan secara meluas terhadap pembiayaaan kenderaan dan pemilikan harta benda seperti komputer. Ini kerana bayc al-salam itu merupakan jualan dengan disegerakan harga dan ditangguhkan penyerahan barangannya. ia adalah kontrak dimana bank atau institusi kewangan memajakkan peralatan atau bangunannya kepada pelanggan dengan dikenakan sejumlah harga yang tetap. Dalam konteks bank pada hari ini. Manakala dari segi istilah pula. Bank Rakyat khususnya menggabungkan konsep al-ijarah ini dengan konsep jualan yang dinamakan sebagai al-ijarah thumma al-bayc. peti sejuk dan sebagainya tidak begitu popular dan meluas penggunaannya disebabkan pelanggan lebih suka membeli barangan tersebut secara tunai. Perkataan al-salam digunakan oleh penduduk Hijaz dan perkataan al-salaf pula digunakan oleh penduduk Iraq[19]. pembiayaan pemilikan harta seperti mesin basuh. Contoh BBA dalam perbankan Islam ialah pembiayaan perumahan manzili yang ditawarkan oleh Bank Rakyat yang akan dibincangkan secara khusus dalam bab berikutnya. Ia bermaksud menjual sesuatu yang disebut dan maklum tentang sifat-sifatnya dalam keadaan penyerahan ditangguhkan tetapi harganya dijelaskan pada masa akad dilakukan. Walau bagaimanapun pelanggan yang meminjam di atas dasar . Pelanggan juga akan membayar perbelanjaan mengurus yang berkaitan degan pengeluaran surat kredit berkenaan Jualan dengan harga tangguh ( bayc bi thaman ajil @ BBA) BBA ialah menjual sesuatu dengan disegerakan penyerahan barangan yang hendak dijual kepada pembeli dan ditangguhkan pembayaran harganya sehingga ke suatu masa yang ditetapkan sama ada secara sekaligus atau secara bulanan atau tahunan mengikut tempoh masa tertentu sebagaimana dipersetujui kedua belah pihak. Pinjaman kebajikan (al-qard al-hasan) Konsep ini merupakan pinjaman kebajikan kerana peminjam hanya perlu mebayar semula sejumlah wang yang dipinjamnya tanpa perlu membayar apa-apa bayaran lebihan tambahan.dengan wang sendri d) bank kemudian menjula barangan tersebut kepada pelanggan dengan tambahan untung. Pelanggan akan membuat bayaran tunai atau ansuran kepada bank.[21] Sewaaan (al-ijarah) Dari segi bahasa. al-ijarah bermaksud akad yang dilakukan ke atas sesuatu yang berharga dan bermanfaat dengan bayaran tertentu. Namun secara praktikalnya. Ia merupakan sebagai gantian kepada manfaat iaitu sewa yang dibayar kerana menggunakan sesuatu. e) bank mengenakan upah atas perkhidmatan yang diberikan.[18] Dari segi bentuk. al-ijarah bermaksud pembalasan di atas kerja atau pahala[22].

Sijil Pelaburan Kerajaan pernah diterbitkan pada awal tahun 80an dahulu semasa penubuhan Bank Islam Malaysia Berhad dan Syarikat Takaful Islam. Pembuat barang lalu berusaha melalui orang lain untuk membuat atau membeli barang menurut sifat dan spesifikasi yang dipersetujui dan menjualnya kepada pembeli.ihsannya boleh memberikan sedikit bayaran lebihan sebagai saguhati kepada orang yang dipinjamnya. Pinjaman ini biasanya diberikan dengan tujuan selain daripada motif keuntungan. kerajaan di atas budi bicaranya boleh memberikan sedikit bayaran lebihan tambahan sebagai saguhati kepada mereka. Walau bagaimanapun . Setelah berlalu tempoh masa tertentu. Ia diwujudkan bagi mewujudkan sebuah masyarakat yang saling membantu dan tolong menologn sesama mereka[23] Contoh instrumen kewangan Islam yang menggunakan prisip ini ialah Sijil Pelaburan Kerajaan.[25] Sesetengah ulama meletakkannya di bawah tajuk bayc al-salam dan sesetengah yang lain pula khasnya Mazhab Hanafi mengatakan bahawa konsep ini merupakan konsep yang terpisah daripada bayc al-salam. kerajaan akan membeli balik sijil tersebut dengan harga yang dijual. Melalui produk ini. Dalam kontrak ini.1. pembuat barangan menerima pesanan daripada pembeli. pembiayaan hutang yang ditawarkan di bank konvensional hampir sama dengan produk yang ditawarkan di bank yang menawarkan perbankan islam dari segi bentuknya. Ini kerana mereka mengatakan bahawa kontrak ini merupakan tempahan yang disyaratkan padanya kerja atau perbuatan. kerajaan akan mengeluarkan siji pelaburan yang akan dijual kepada orang ramai. Sementara bay bayc alsalam pula tidak disyaratkan kerja atau pembuatan 1. Apa yang penting ialah projek tersebut menguntungkan. Contohnya pembiayaan untuk projek kilang arak dan sebagainya . Bayc al-istisnac Bayc al-istisnacmerupakan kontrak jualan antara pembeli dan pembuat barang. Apa yang berbeza ialah pembiayaan di bank konvensional melibatkan urusniaga secara riba.4 pembiayaan hutang di bank konvensional Pada asasnya. Kedua belah pihak telah sepakat ke atas harga dan jenis barangan[24] Ulama telah berselisih pendapat tentang konsep ini. Ini kerana bank konvensional mengenakan kadar faedah di atas pinjaman untuk pembiayaan yang dibuat. Selain itu pembiayaan di bank konvensional juga mementingkan keuntungan tanpa mengambil kira sesuatu projek itu sama ada ia melibatkan perkara yang diharuskan Syarak atau tidak.

Skim ini agak istimewa kerana ia mebolehkan pelanggan membuat bayaran balik pembiayaan dalam tempoh yang agak lama iaitu sehingga 30 tahun. Justeru itu.000 ini dalam tempoh 15 tahun (180 bulan) sebanyak RM1000 sebulan. biasanya melebihi 12 bulan.[26] Pada asasnya produk ini berasaskan konsep perbankan bayc bi thaman ajil (BBA). Encik Ahmad akan membayar balik jumlah RM180. Walau bagaimanapun jika dalam tempoh 10 tahun(120 bulan). rumah kedai.BAB 2 Gambaran Umum Pembiayaan Dalam Sistem Bank Bank Kerjasama Rakyat Malaysia Perkhidmatan ini disediakan untuk memenuhi keperluan pelanggan yang ingin membeli atau membina rumah kediaman.000.000 sebulan tanpa mengambil kira keadaan ekonomi dalam tempoh 15 tahun tersebut sama ada perkembangan ekonomi sesebuah negara berkembang atau sebaliknya. kecuali BBA untuk pembiayaan bagi tempoh yang lebih panjang. Bank Rakyat akan membeli rumah tersebut( katakan pada harga RM100. Encik Ahmad sudah . BBA membolehkan pembelian sesuatu barangan dengan bayaran ditangguhkan sehingga ke suatu masa yang ditetapkan dengan bayaran secara beransur-ansur[27] Pembiayaan ini melibatkan prosedur berikut:[28] 1) bank akan membeli asset yang dikehendaki oleh pelanggan 2) bank kemudiannya menjual asset tersebut kepada pelanggan pada harga yang meliputi kos asal aset( harga belian yang telah dibayar oleh bank) dan tambahan untung bagi bank 3) pelanggan bersetuju membeli aset tersebut dan membuat pembayaran secara ansuran selama tempoh masa yang ditetapkan Contohnya seorang pelanggan Bank Rakyat bernama Encik Ahmad ingin membeli sebuah rumah kediaman dengan menggunakan produk BBA.000) dan juga margin keuntungan sebanyak RM80. harga ini berdasarkan harga asal rumah (RM100.000.000) kemudian pihak bank akan menjualkan kembali rumah tersebut kepada Encik Ahmad dengan harga RM180. Konsep BBA ini seara umumnya sama dengan murabahah. Tujuannya untuk memberi kemudahan kepada pembeli yang tidak mampu membuat bayaran tunai. dalam tempoh 180 bulan tersebut Encik Ahmad dikehendaki membayar harga RM100. lot tanah perumahan dan juga pengubahsuaian serta baik pulih rumah kediaman. Ia terbuka kepada pemohon warganegara Malaysia yang berumur 18 tahun ke atas tetapi tidak melebihi umur 65 tahun di akhir tempoh tamat pembayaran pembiayaan.

Bank kemudian menyewakan kenderaan tersebut kepada pelanggan pada kadar dan tempoh yang dipersetujui oleh kedua pihak.000. Skim ini berdasarkan konsep al-ijarah thumma al-bayc (AITAB).[31] Pada harga sewaan yang terahir. Dalam kaedah muqassah sekiranya Bank Islam menganggap bahawa margin keuntungan yang munasabah selepas 10 tahun ialah RM50.000 Baki jumlah mengikut perkiraan baru 30. dikira seperti berikut:[29] Harga belian rumah 100. Pelanggan diberi pilihan untuk membeli kenderaan yang disewa pada nilai nominal.000.000 Muqassah = 30.000 dan beliau sudah bersedia untuk membayar sepenuhnya keseluruhan baki yang tinggal.000 Margin keuntungan + 50. persoalannya adakah Encik Ahmad dikehendaki membayar sebanyak RM60.000 Baki jumlah mengikut perjanjian asal 60. Berdasarkan kaedah ibra¶ (rebate) Encik Ahmad diberi pelepasan hutang dan beliau tidak perlu membayar apa-apa lagi. Konsep ini merujuk kepada 2 kontrak yang ditandatangani secara berasingan dan berturutan iaitu:[30] 1) kontrak al-ijarah (sewa) 2) kontrak al-bayc (beli) Dalam konsep AITAB. Bank Rakyat akan memberi rebate kepada Encik Ahmad secara ibra¶. Berdasarkan contoh di atas. Seterusnya jika pelanggan bersetuju membeli kenderaan tersebut maka prinsip atau konsep yang digunakan ialah AITAB yang melibatkan 2 kontrak berasingan iaitu sewa dan jual beli. anak syarikat kerajaan dan badan berkanun yang telah berkhidmat selama 12 bulan.000 Jumlah yang telah dibayar balik 120. Pelaksanaan AITAB dapat diterangkan dalam contoh berikut:[32] Contoh 1 : andaikan sewa bulanan = RM800 tempoh sewa = 48 bulan jumlah sewa RM800 x 48 bulan = RM38.000 2. harga belian adalah sama dengan jumlah bayaran sewa yang diterima oeleh bank dalam tempoh sewaan. Pada teorinya.2 skim pembiayaan kenderaan kakitangan kerajaan (car hire purchase financing) Produk ini disediakan untuk kakitangan kerajaan termasuk kakitangan kerajaan negeri.000 = 150. Kaedah ini berbeza dengan Bank Islam Malaysia Berhad yang memberi rebate secara muqassah.000? Dalam masalah ini.400 pada akhir tempoh sewaan. bank akan membelikan kenderaan yang ingin disewa oleh pelanggan. muqassah yang diberi kepada Encik Ahmad ialah sebanyak RM30.membayar RM120. prinsip kewangan Islam membenarkan pihak yang memberikan pembiayaan untuk memberi rebate kepada pelanggan untuk mengurangkan jumlah yang harus dibayar balik. aset itu dibeli oleh penyewa pada harga RM800 iaitu nilai .000 Jumlah yang perlu dibayar balik = 30. pelanggan akan melakukan akad jual beli kereta tersebut pada harga sewa yang terakhir.

Skim pembiayaan kenderaan di Bank Islam dbibuat berdasarkan konsep BBA ( al-bayc bi thamn ajil) 2. nabi telah memerintahkan sahabatnya yang bernama cUrwah supaya membeli seekor kambing dan memberikannya wang sebanyak 1 dinar.3 Pandangan Syarak terhadap produk pembiayaan Bank Rakyat Asasnya setiap bank yang menjalankan urusniaga inginkan keuntungan.600 Selain itu. Penyata tersebut mengandungi butiran-butiran penting seperti jumlah sewaan yang telah dibayar dan sebagainya. Ia tidak mengandungi unsur-unsur riba kerana dilaksanakan di atas prinsip jual beli dan ia bukanlah barangan ribawi yang disyaratkan berlaku penyerahan yang sama nilai.800 = RM9. Perbuatan ini diketahui oleh nabi dan baginda tidak melarang perbuatan itu. penipuan. Denda ini dipanggil tacwid. Walau pun harga yang ditawarkan untuk pembiayaan perumahan manzili khasnya agak tinggi namun ianya dibuat berasaskan kontrak jual-beli dan bukannya kontrak pinjaman.[33] Sementara itu.W.T yang akan menentukan harga di pasar Madinah. cUrwah kemudiannya membawa kedua-dua ekor kambing tersebut ke Madinah dan menjual seekor daripadanya dengan harga 1 dinar. Beliau telah mengambil untung sebanyak 100%. cUrwah telah pergi ke kampung badwi dan membeli 2 ekor kambing dengan wang 1 dinar tersebut kerana harga jualan kambing di kawasan kampung agak murah. Nabi menolak cadangan itu dan mengatakan bahawa Allah S. Dalam contoh yang lain pula. Bank Islam telah menawarkan produk yang berbeza dalam pembiayaan kenderaan. Denda yang dikenakan kepada penyewa yang lambat membayar ini telah dipersetujui dan diluluskan oleh Majlis Pengawasan Syariah Bank Rakyat. Selain itu. Daripada pengamatan yang telah dilakukan. Sekiranya penyewa gagal membayar sewa lebih daripada 3 bulan dan penyewa telah menerima penyata bulanan serta surat amaran daripada pihak bank. Harga belian kenderaan tersebut ialah perbezaan di antara jumlah sewa untuk 4 tahun dan jumlah sewa yang telah dibayar selama 3 tahun (RM800 x 36 bulan ) RM38.sewa bulan tersebut. Sahabat tersebut meminta kepada nabi sebagai ketua negara menentukan harga di pasar. Islam juga pada asasnya tidak menetapkan sebarang had keungungan yang boleh diambil. pihak bank juga harus memastikan bahawa penyata bulanan mestilah sampai ke tangan penyewa. penyewa ingin menamatkan kontrak sewa dan mahu membeli kenderaan tersebut. Namun keuntungan dan usaha yang telah dilakukan ini hendaklah berdasarkan kepada prinsipprinsip Syarak seperti bebas daripada unsur riba. Terdapat dalam sebuah hadis bagaimana seorang sahabat mengadu kepada nabi tentang kenaikan harga barangan di pasar Madinah. Contoh 2 : andaikan selepas 3 tahun.400 ± RM28. dapatlah dirumuskan bahawa pembiayaan perumahan mahu pun kenderaaan yang ditawarkan di Bank Rakyat bebas daripada riba dan unsur-unsur lain yang boleh merosakkan akad dan kontrak pembiayaan. Ini menunujukkan kepada kita bahawa walaupun harga jualan rumah yang ditawarkan di Bank Rakyat agak tinggi namun pada asasnya ia tidaklah menyalahi syarak . penindasan dan sebagainya. bank akan mengenakan denda terhadap penyewa sebanyak 1% daripada bayaran tertunggak.

2. Selain rumah. Dalam keadaan tertentu.25%. skim ini juga boleh digunakan untuk pembiayaan rumah kedai.[35] Contohnya Encik Mahmood hendak membuat pinjaman perumahan di bawah skim rumahku. Jelasnya ia berkonsepkan riba. Pihak bank juga berhak untuk menaikkan atau menurunkan kadar faedah pinjaman itu dalam keadaan ekonomi yang tidak menentu.5) Skim Pembiayaan Kenderaan (hire purchase) Skim ini tidak jauh bezanya dengan skim yang ditawarkan oleh Bank Rakyat melalui perbankan Islam. pihak bank akan memberikan pinjaman sehingga 100% dengan syarat-syarat tertentu. Melalui skim ini. pihak bank akan membiayai rumah atau kediaman yang ingin dimiliki oleh pelanggan sehingga 90%.75% hingga 6.6) Pandangan Syarak terhadap pembiayaan di Maybank Berdasarkan contoh dan gambaran yang telah diberikan.5% bagi tahun pertama. Faedah ini merupakan bayaran lebihan yang dibayar di atas pinjaman. pihak bank akan meluluskan pinjaman sebanyak 90% daripada harga rumah. bank akan membiayai sesebuah kenderaan yang ingin dimiliki oleh pelanggan dengan pembiayaan maksimum 85%.5% tidak termasuk BLR ( kadar asas pinjaman). kadar faedah yang dikenakan adalah asebanyak 4. . Kadar ini adalah kadar untuk tahun pertama sahaja. Melalui skim ini. Beliau akan mengemukakan permohonan kepada Maybank dan akan melalui beberapa prosedur tertentu. Sementara kadar faedah pula ialah sebanyak 2.25% daripada kadar faedah. Begitu juga pembiayaan kenderaan(hire purchase) yang menetapkan kadar faedah di atas pinjaman.[34] Bank juga menyediakan pinjaman perumahan secara berkumpulan (groups savers package).000.5% setahun bagi tahun pertama tidak termasuk BLR.5% tidak termasuk BLR.Maybank 2. dapatlah kita rumuskan bahawa pembiayaan di Maybank mempunyai unsur-unsur riba. Tempoh yang ditetapkan pula sehingga 7 tahun dengan kadar faedah tertentu. pihak bank berhak untuk menaikkan atau menurunkan kadar faedah. Sementara nilai minimum pinjaman bagi pakej ini ialah RM150.[37] 2. Ini kerana pelanggan yang membuat Pembiayaan Perumahan Rumahku contohnya dikehendaki membayar kadar faedah sebanyak 2. sementara untuk kereta terpakai pula sebanyak 5.[36] Sekiranya pelanggan ingin memiliki kenderaan baru. Walau bagaimanapun untuk kereta nasional seperti Proton Waja atau Perodua Kancil. pelanggan yang ingin meminjam mestilah terdiri daripada 3 orang atau lebih dengan harga diskaun sebanyak 0.95% sehingga 5. Setelah permohonannya diluluskan. Melalui skim ini.4 Pembiayaan Perumahan Rumahku (housing loan) Pembiayaan ini bertujuan untuk memberi kemudahan pembiayaan perumahan kepada pelanggan untuk membina atau membaiki serta mengubah-suai rumah mereka. pangsapuri dan kondominium. Pelanggan dikehendaki membayar balik pinjaman perumahan ini dengan kadar faedah bagi tahun pertama sebanyak 2.

1. alasan dan sebab 3. melatih pekerja dan sebagainya untuk mencari keuntungan. harga jualan yang melibatkan modal dan margin akan dapat ditentukan.[40] Kadar ini akan ditentukan oleh Bank Negara Malaysia dan ianya berubah-ubah mengikut keadaan ekonomi Malaysia.000 tersebut ialah margin keuntungan yang bakal diperolehi oleh bank. bank akan membeli rumah kediaman yang ingin dimiliki oleh pelanggan dengan harga katakan RM100. Untuk mencapai objektif ini. pembiayaan hutang di Bank Rakyat juga ditentukan berdasarkan kepada Kadar Asas Pinjaman (BLR).1) penetapan kadar untung. jika pembiayaan perumahan RM100. setiap penniaga inginkan keuntungan. kadar keuntungan ialah 5 % setahun untuk tempoh 180 bulan dan selepas diambil kira faktor-faktor lain seoperti factor annuiti barulah pihak bank akan dapat menentukan harga jualan kepada pelanggan. Lebihan RM80. Contohnya dalam kontrak BBA. 3.BAB 3 Beberapa Persoalan Semasa 3. Bank Islam terpaksa menggunakan KLIBOR sebagai penunjuk aras supaya kadar keuntungan adalah kompetitif dalam suasana dwi-sistem. Bank Rakyat khasnya harus patuh kepada hukum tabii seperti meminimumkan kos. amalan penentuan margin keuntungan khasnya BBA dipengaruhi oleh kadar faedah pasaran. Selepas kadar keuntungan dan tempoh pembiayaan ditentukan.2 Mencapai kadar keuntungan tahunan Pihak bank juga akan menentukan tahap dan kadar keuntungan tahunan yang ingin diperolehi oleh mereka. . Selain itu. Ini kerana perbankan Islam menggunakan Kadar Faedah Antara Bank (KLIBOR: Kuala Lumpur Interbank Offer Rate) sebagai penunjuk aras polisi penetapan harga jualan BBA. Walau bagaimanapun setiap usaha untuk medapatkan keuntungan mestilah mematuhi hukum Syarak dan bebas daripada sebarang unsur yang merosakkan kontrak.[39] Bank Islam khasnya menggunakan KLIBOR kerana belum ada Interbank Offer Rate Islam yang dikeluarkan oleh Bank Negara.000. Contohnya pembiayaan perumahan yang dibuat berdasarkan konsep BBA.1. Begitu juga dengan bank sama ada bank berorientasikan perbankan Islam mahupun konvensional Objektif perbankan Islam adalah untuk mencari keuntungan dalam rangka pembangunan umat berteraskan keadilan Islam.000.000 dan setersunya bank akan menjual kembali rumah tersebut dengan haga RM180. Oleh itu .[38] Pada asasnya.1) faktor keuntungan Secara umumnya. melakukan promosi.

Kalau tidak. Saranan ini dibuat kerana 2 faktor: . Ini kerana fiqh muamalat itu sendiri sebrnarnya terdiri daripada nas-nas qatciy dan zanniy yang memberi ruang yang luas kepada para ulama untuk berijtihad.2 kos pengurusan bagi sesuatu produk serta perbandingannya dengan zakat Di antara golongan yang layak menerima zakat ialah para pemungut zakat (camilin calaiha). perbelanjaan mengurus tidak dibenarkan melebihi hasilnya supaya zakat akan sentiasa produktif dan tidak hilang segala hikmat dan kelebihannya. jurutulis. kerani. belanja perkhidmatan dan surat-menyurat juga dikira sebagai kos pengurusan yang mesti dibayar oleh pelanggan.3. Sementara menurut pendapat ulama lain. Setiap daripada mereka akan menerima gaji yang akan ditentukan berdasarkan jenis pekerjaan dan tahap tanggungjawab mereka. Sementara pendapat yang lain pula tidak menyatakan sebarang had maksimum sebagai bayaran kepada pemungut zakat. Yang pasti. belanja pengurusan sesuatu produk haruslah tidak melebihi hasil dan keuntungan yang diperolehi. Sementara kos pengurusan bagi sesuatu produk atau instrumen kewangan Islam pula. Kos ini berbeza mengikut produk yang berbeza. PENUTUP Kesimpulannya. kita tidak mempunyai nilaian yang tepat disebabkan kos yang berbeza mengikut setipa instrumen tersebut. pastinya ia akan menyebabkan kerugian dan pelanggan akan hilang kepercayaan terhadap bank serta produk-produk yang ditawarkan. Dengan kata lain. Selain itu. Walau bagaimanapun kerajaan haruslah mengawasi sepenuhnya bayaran kepada petugas supaya zakat tidak hilang tujuan sebenarnya iaitu untuk membantu fakir miskin.[41] Menurut satu mazhab. seperti yang telah ditegaskan pada peringkat awal penulisan ini. Contohnya dalam skim pembiayaan perumahan manzili. jumlah bayaran zakat boleh dinaikkan sehinggan ¾ daripada hasil zakat. para ulama dan sarjana Islam mestilah meneroka kembali khazanah warisan Islam dan mengubahsuaikannya dengan keadaan semasa asalkan masih berlegar dalam lingkungan Syarak. Ia merupakan gaji yang dibayar kerana kerja mereka yang berkaitan dengan zakat. segala perbelanjaan yang terhasil daripadanya akan ditanggung oleh pelanggan. sama seperti yang diamalkan dalam jabatan-jabatan kerajaan. Dalam keadaan apa pun. Golongan ini terdiri daripada amil yang dilantik oleh kerajaan seperti imam. para pemungut zakat harus dibayar upah bagi khidmat mereka tetapi jumlah keseluruhannya tidak melebihi 5 % daripada hasil zakat. penjaga stor dan sebagainya yang dilantik dalam menguruskan zakat Para pemungut zakat dibayar upah daripada hasil zakat tanpa mengira kedudukan kewangan mereka.

masalah yang dihadapi pula ialah saingan yang amat kuat daripada perbankan konvensional ditambah dengan jumlah deposit dan pembiayaan yang masih kecil daripada msyarakat bukan Islam. Walau bagaimanapun. berdasarkan konsep BBA. Di antaranya sebagai mucamalah bi almithli. Sementara di Bank Rakyat pula. Dalam keadaan bank-bank lain terpaksa mengecilkan operasinya serta membuang sesetengah pekerjanya.A Mannan dalam bukunya supaya dikenakan kadar faedah semasa kita berurusan dengan golongan bukan Islam.1) faktor pertama ialah sambutan masyarakat terhadap produk-produk yang ditawarkan oleh bank-bank Islam mahupun bank konvensional yang menawarkan skim perbankan Islam amat menggalakkan. Peratusan ini akan ditentukan oleh Bank Negara Malaysia dan ianya berubah mengikut keadaan ekonomi Malaysia. . jelas kepada kita bahawa bank yang beroperasi berdasarkan sistem Islam sebenarnya masih terikat dengan Bank Negara Malaysia. Berbanding dengan Bank Rakyat mahupun Bank Islam. kita sudah pun mempunyai pilihan untuk melabur dan menyimpan di bank yang menawarkan produk perbankan Islam. 2) faktor kedua ialah keraguan masyarakat dan sesetengah cendekiawan terhadap produk yang ditawarkan di bank yang mengamalkan perbankan Islam. Ini dapat dilihat berdasarkan nilai deposit di Bank Islam selepas 10 tahun amat menggalakkan. Beliau membawa beberapa hujah serta dalil. harga jualan tidak boleh diubah yang menyebabkan pelanggan dalam keadaan tertentu (khasnya bukan Muslim) lebih gemar menggunakan pembiayaan daripada perbankan konvensional. Ini berbeza dengan prestasi Bank Rakyat di awal penubuhannya sehinggalah awal 90an. Bank konevensional dalam keadaan tertentu dapat menaikkan dan menurunkan kadar faedah untuk menarik para pelanggan menyimpan atau menggunakan skim pembiayaan yang mereka tawarkan. pada keseluruhannya produk-produk yang ditawarkan melalui skim perbankan Islam sedang melalui prosses pembersihan dan menuju ke arah yang lebih baik. Paling kurang. Berdasarkan contoh pembiayaan yang diberikan. para ulama mestilah mengerah segala usaha dan tenaga mereka untuk menyediakan suatu alternatif perbankan Islam kepada seluruh ahli masyarakat samada Islam mahu pun bukan Islam Sementara itu. ianya agak praktikal. pelanggan bukan Islam juga masih belum yakin terhadap produk pembiayaan Islam kalau dilihat daripada jumlah serta nilai deposit dan pembiayaan di kalangan pelanggan bukan Islam Penulis tertarik dengan cadangan serta saranan daripada M. Setiap pembiayaan yang diberi kepada pelanggan akan diikat dengan BLR sebanyak beberapa peratus. Apa yang penting. Bank Rakyat tetap teguh menjalankan operasinya. Tindakan ini dilakukan untuk menjaga rizab serta nisbah kecairan dan mengawal nilai mata wang ringgit Malaysia. semenjak tahunn 1993-2003 (tempoh perubahan kearah perbankan Islam) deposit dan pelaburan serta pembiayaan yang dibuat nyata menguntungkan. Walau pun saranan beliau agak janggal dan boleh menimbulkan pertikaian di kalangan ulama. Yang paling mengagumkan penulis ialah bagaimana Bank Rakyat menghadapi zaman kemelesetan ekonomi pada tahun 1997 dengan begitu cemerlang. Selain itu. namun mungkin dalam masa beberapa tahun akan datang.