pembiayaan dalam islam

PENDAHULUAN Kesedaran orang ramai mengenai sistem ekonomi dan kewangan Islam telah mendorong para ilmuan Islam untuk meneroka kembali khazanah keilmuan mereka yang menjadi warisan umat Islam. Para ulama juga telah menyusun kembali serta mengubah-suai bentuk-bentuk instrumen yang didapati daripada kitab-kitab turath. Mungkin kita tidak akan dapati mudarabat dalam bentuk asalnya sebagaimana yang terdapat dalam kitab-kitab fiqh turath berikutan ubah-suai daripada para ulama sekarang untuk menyesuaikan sesuatu produk tersebut dengan zaman sekarang. Walau bagaimanapun tindakan mereka masih dalambatas-batas syariat. Fungsi asas bagi sesebuah bank ialah menerima simpanan (deposit). Selain menerima dan mengumpul deposit, pihak bank juga akan melaburkan deposit yang diterimanya untuk mendapatkan keuntungan. Salah satu daripadanya ialah menerusi pinjaman atau pembiayaan samada pembiayaan ekuiti mahupun pembiayaan hutang. Islam sebenarnya telah menyediakan produk-produk pembiayaan yang cukup banyak seperti mudarabat, muSyarakah dan sebagainya. Apa yang penting ialah penerokaan dan pengubahsuaian oleh ulama pada masa sekarang untuk diamalkan oleh maSyarakat. Skop perbincangan Pembiayaan dalam sistem bank cukup luas. Ia terdiri daripada pembiayaan ekuiti dan pembiayaan hutang. Pembiayaan hutang pula boleh dibahagikan kepada pembiayaan dagangan seperti jaminan surat kredit, pembiayaan pemilikan harta dan sebagainya. Dalam artikel ini, penulis akan cuba mengecilkan skop perbincangannya kepada pembiayaan berjangka. Pembiayaan berjangka pula terbahagi kepada beberapa bahagian seperti pembiayaan perumahan, kenderaan dan pemilikan harta. Walau bagaimanapun penulis hanya akan mengkhususkan kepada pembiayaan perumahan dan kenderaan. Produk pembiayaan bagi rumah kediaman dan kenderaan banyak ditawarkan di bankbank samada melalui skim perbankan Islam mahupun konvensional. Antaranya ialah Bank Islam, Bank Kerjasama Rakyat Malaysia, Maybank, CIMB dan sebagainya. Untuk kajian kes, penulis akan memberikan tumpuan kepada pembiayaan perumahan dan kenderaan yang ditawarkan di Bank Rakyat (skim perbankan Islam) dan Maybank (konvensional). Pilihan ini dibaut berdasarkan cadangan penulis sendiri dengan persetujuan daripada Prof. Madya Dr. Hailani Muji Tahir. Kertas kerja ini dibahagikan kepada 3 bahagian. Dalam bahagian pertama perbincangan tertumpu kepada gambaran pembiayaan dalam Islam seperti mudarabat dan sebagainya. Dalam bahagian kedua pula, penulis memberi tumpuan kepada gambaran dan bentuk pelaksanaan yang diamalkan di Bank Rakyat dan Maybank. Penulis juga akan mengemukakan pandangan Syarak terhadap amalan pembiayaan di kedua-dua buah bank tersebut.

sahabat tersebut telah membayar balik hutangnya tanpa disyaratkan bayaran lebihan sementara dalam contoh kedua Saidina Umar reda dengan perbuatan anaknya setelah Ubaidillah menawarkan untuk memberikan sedikit keuntungan yang dipeolehi kepada Baitulmal.1. Setelah mendapat untung yang banyak.Seterusnya dalam bahagian ketiga dan terakhir akan diterangkan beberapa persoalan semasa yang ditimbulkan oleh Prof. Beliau kemudiannya telah membayar balik wang yang dipinjamnya daripada Baitulmal. Pada mulanya Saidina Umar cukup marah kerana mereka seolah-olah menggunakan kedudukan mereka sebagai anak khalifah untuk memperoleh dan menggunakan harta tersebut sebagai modal berniaga. gabenor Basrah. Sementara dalam kisah kedua pula. dapatlah kita membuat kesimpulan bahawa konsep pembiayaan sebenarnya telah bermula sejak dahulu lagi. Saidina Umar akhirnya bersetuju dengan perbuatan tersebut setelah Ubaidillah menawarkan untuk memberikan sedikit keuntungan kepada Baitulmal. Dalam contoh pertama. Abu Musa ingin mengirimkan harta untuk dihantar ke perbendaharaan negara dan mencadangkan kepada mereka berdua supaya memperniagakannya di Madinah. Saidina Umar pada mulanya tidak bersetuju disebabkan beliau merasakan bahawa anak-anaknya telah menggunakan kedudukan mereka sebagai anak khalifah utnuk membawa dan menggunakan harta Baitulmal untuk berniaga. mereka pergi berjumpa dengan Saidina Umar untuk menyerahkan harta tersebut kepada perbendaharaan negara. Pembiayaan dalam sistem bank Segala bentuk operasi yang dijalankan dalam perbankan dan kewangan Islam mestilah . Setelah berlaku perbincangan dan perdebatan dengan anakanak beliau. Sahabat tersebut telah membeli barangan lalu berniaga dan memperolehi untung yang banyak. Abdullah dan Ubaidillah (anak-anak Saidina Umar ) selepas menamatkan ekspedisi ketenteraan di Iraq pergi ke Basrah untuk berjumpa dengan Abu Musa al-ashcariy.[1] Daripada dua kisah di atas. seorang sahabat telah meminjam daripada Baitulmal sejumlah wang untuk berniaga lalu diizinkan oleh Saidina Umar. Abdullah dan Ubaidillah kemudiannya membawa harta tersebut pulang ke Madinah lalu berniaga menggunakan modal daripada harta tersebut. Pada masa itu. BAB 1 Pembiayaan dalam Islam Konsep pembiayaan dalam Islam telah pun bermula sejak zaman Saidina Umar lagi. Sebelum Abdullah dan Ubaidillah berlepas pulang ke Madinah. 1. Hailani Muji Tahir untuk dibincangkan bersama. Madya Dr.

Kedua-dua bentuk pembiayaan ini adalah sama perlu dalam mengembangkan sistem perbankan. algharar (unsur tidak pasti) dan perkara-perkara yang diharamkan. al-qimar (judi).A. kerana kontrak menyebabkan berlakunya gabungan itu.selari atau mengikuti peraturan-peraturan yang telah ditetapkan oleh Syarak. ia bermaksud kontrak perkongsian antara dua pihak atau lebih yang sama-sama berkongsi harta atau usaha dengan sama-sama berkongsi keuntungan atau kerugian di antara mereka. Ia juga bermanfaat dan bersih pada pandangan Syarak.[4] Sementara al-musyarakah dari segi bahasa bererti percampuran sama ada bercampur sekutu atau harta[5]. Pembiayaan al-musyarakah dapat dijelaskan seperti berikut:[8] 1) bank dan pelanggan menjalankan satu usahasama bagi projek yang dicadangkan oleh pelanggan dimana kedua belah pihak memeberikan sumbangan modal. Mereka akan sama-sama menanggung segala risiko sama ada kerugian atau keuntungan.1. 2) bank menawarkan pembiayaan sama ada atas dasar perkongsian atau pun melalui penubuhan syarikat usahasama 3) projek diuruskan oleh pengusaha dan bank dibenarkan untuk campur tangan dalam urusan projek tersebut . Pada masa itu. jumlah dan berupaya diserah hantar. penduduk Quraisy telah menjadikannya sebagai satu perkara kebiasaan dan hal ini telah diketahui dan dipersetujui oleh nabi sendiri. e) Muamalah itu hendaklah terhindar daripada unsur-unsur penindasan (ihtikar). Konsep ini telah pun wujud pada zaman Nabi Muhammad S.[7] Dalam sistem bank pada hari ini. Prinsipprinsip umum Islam bolehlah dirumuskan seperti berikut:[2] a) setiap urusniaga yang dijalankan mestilah dengan penuh kerelaan pihak-pihak yang berkontrak. Dari segi istilah. perkataan itu merujuk kepada kesatuan dua atau lebih dalam satu perkara.[6]Contohnya 2 orang sahabat yang sama-sama mengeluarkan modal dan sama-sama berusaha untuk membuka dan menjalankan sesuatu pekerjaan. Menurut istilah undang-undang. Ini kerana terdapat sesetengah ahli masyarakat yang berhajat kepada pembiayaan ekuiti dan ada yang inginkan pembiayaan hutang.2 pembiayaan ekuiti 1) al-musyarakah (disebut juga al-syirkat) Syirkah asalnya merujuk kepada gabungan di antara dua atau lebih ladang. konsep al-musyarakah diamalkan dalam pembiayaan projek. d) Muamalah itu tidak diwujudkan di atas asas riba. al-maysir. walaupun ladang-ladang itu tidak digabungkan secara fizikal. sifat. 1. dalam keadaan kedua-duanya tidak dapat dibezakan di antara satu sama lain. sekatan barangan (talaqqi al-rukban) mahupun keuntungan berlebihan yang menyebabkan kerugian besar kepada pihak lain yang berkontrak (ghabn al-fahish)[3] Pembiayaan dalam sistem bank dapat dibahagikan kepada dua jenis iaitu pembiayaan hutang dan pembiayaan ekuiti. Konsep ini dinamakan musyarakah atau syirkah. b) Pihak yang berkontrak mestilah sempurna keahlian dan kontrak itu tidak cacat dengan perkara-perkara yang boleh membatalkannya seperti paksaan (duress) salahnyataan (misrepresentation) dan khilaf (mistake) c) Barangan yang menjadi objek kontrak haruslah sesuatu yang diketahui jenisnya.W lagi. Istilah syirkah dapat diperluaskan penggunaannya untuk meliputi kontrakkontrak.

Dari segi istlilah. Selain itu. si A akan kehilangan modalnya dan si B akan habis dari sudut tenaga dan usahanya. Akad atau kontrak ini juga dipanggil al-muqaradah atau qirad. Pihak yang pertama menyumbangkan modal dan pihak kedua mengeluarkan usaha. AITAB (al-ijarah thumma al-bayc) dan juga al-murabahah yang mendatangkan keuntungan berbanding dengan al-mudarabah dan al-musyarakah yang belum pasti mendatangkan keuntungan. al-mudarabat mempunyai pelbagai makna.[9]Mereka akan sama-sama berkongsi keuntungan dan kerugian. 4) Segala kerugian kewangan akan ditanggung sepenuhnya oleh pihak bank kecuali jika kerugian tersebut berpunca daripada kecuaian manusia. Pada masa itu. Konsep al-mudarabah diamalkan oleh bank di bawah skim pembiayaan projek. Di antaranya ialah dasar bank yang lebih mengutamakan konsep BBA (al-bayc bi thaman ajil). Sebagai sebuah bank. Contohnya A yang memberi modal kepada B untuk membuka perniagaannya melalui akad al-mudarabah. Hal ini berpunca daripada beberapa faktor. Antaranya ialah berjalan dan berkelana. Sekiranya untung. Ringkasnya.W lagi. keuntungan tersebut akan dibahagikan di antara mereka berdua. Ringkasnya. Ia dapat dijelaskan seperti berikut:[10] 1) bank membiayai keseluruhan modal bagi projek yang dicadangkan oleh pelanggan untuk satu tempoh yang ditetapkan 2) pelanggan yang menerima pembiayaan merupakan pengusaha (mudarib) projek manakala bank adalah pemilik modal (rab al-mal) 3) pengusaha atau pelanggan akan menguruskan projek yang dibiayai oleh bank tanpa campur tangan pelanggan. pastinya mereka akan berusaha untuk memaksimumkan keuntungan. Walau bagaimanapun konsep al-mudarabah dan al-musyarakah jarang diamalkan oleh pihak bank sama ada Bank Rakyat atau pun Bank Islam. Nabi kita juga pernah membawa barang dagangan milik Khadijah Khuwailid ke Syam untuk diniagakan. golongan kaya biasanya memberikan kepercayaan untuk membawa barangan dagangan kepada mereka yang dipercayainya. Dari sudut bahasa.A. Bank akan merujuk sesuatu projek itu kepada pihak tertentu yang akan memberikan khidmat nasihat kepada bank dengan bayaran tertentu. amalan ini cukup masyhur diamalkan dan diiktiraf oleh Islam. bank akan menilai terlebih dahulu sesuatu projek tersebut sama ada mendatangkan keuntungan atau kerugian.4) pembahagian perkongsian keuntungan adalah mengikut nisbah atau peratusan yang dipersetujui 5) pembahagian perkongsian ke atas kerugian pula mengikut nisbah sumbangan masing-masing 2) al-mudarabah Al-mudarabah merupakan kontrak pelaburan yang telah lama diamalkan oleh masyarakat Arab sebelum kebangkitan Nabi Muhammad S. Kesannya kos bagi sesuatu projek itu akan meningkat dan mengurangkan keuntungan sedangkan keuntungan daripada al-musyarakah dan almudarabah belum pasti. pembiayaan ekuiti dalam sistem perbankan Islam masih lagi belum meluas . sekiranya bank mengamalkan konsep al-mudarabah mahupun almusyarakah. Ia juga bermaksud mengusahakan sesuatu. ia bermaksud suatu kontrak usahasama yang melibatkan 2 pihak. Jika rugi.

[14] Contoh jualan al-murabahah ialah seperti penjual hendak menjual sesuatu barangan kepada pelanggan dan berkata kepadanya.penggunaannya sama ada al-musyarakah atau al-mudarabah. Ia dapat dijelaskan seperti berikut:[17] a) pelanggan memberitahu bank tentang butir-butir barangan yang hendak dibeli atau diimport dan syarat-syarat pengeluaran surat kredit b) bank bersetuju membeli barangan tesebut dan kemudian menjualkannya kepada pelanggan berdasarkan jualan dengan prinsip jualan dengan tambahan untung c) bank mengeluarkan surat kredit kepada pelanggan. al-Sarakhsiy menakrifkannya sebagai jualan dengan keuntungan yang diketahui. Pembiayaan di bank yang menawarkan produk Islam terdiri daripada al-murabahah. bayc al-istisnac. 1) bayc al-murabahah al-murabahah tergolong dalam kategori jenis kontrak buyuc al-amanah.[13] Ciri-ciri utama jualan ini ialah penjual menyebut kepada pembeli kos harga barangan itu dan menjualkannya dengan jumlah keuntungan yang akan diperolehinya.[12] al-Kasani pula menakrifkannya sebagai jualan dengan harga pertama bersama pertambahan ke atas modal. Setelah menerima makluman mengenai surat kredit daripada bank pembekal. jual beli pertama hendaklah sah Aplikasi daripada konsep ini ialah surat kredit yang berdasarkan prinsip al-murabahah. bayc al-salam.3 pembiayaan hutang Pembiayaan hutang merupakan salah satu tugas utama bagi sesebuah bank. Keuntungan yang dipersetujui boleh ditentukan sama ada dalam bentuk peratusan tertentu atau sebagainya. Al-murabahah mempunyai beebrapa syarat khusus baginya:[16] 1) penjual hendaklah menyatakan kos sebenar bagi barangan yang hendak dijual itu kepada pembeli 2) penjual dan pembeli bersetuju mengenai kadar keuntungan yang ditetapkan sebagai tambahan ke atas modal 3) sekiranya berlaku kekecohan dalam menentukan kadar sebenar kos atau modal barangan itu. 1. al-murabahah bererti pertambahan dan kenaikan dalam perniagaan. Sementara dari segi istilah pula. al-ijarah thumma al-bayc. barang ini aku beli dengan harga RM100 dan aku hendak menjualnya kepada kamu dengan harga RM120. Ini kerana penjual disyaratkan ketika menjual sesuatu barangan terlebih dahulu menyatakan kos barangan yang dibelinya sebelum menentukan sesuatu harga jualan. al-qard al-hasan. bank akan menjelaskan bayaran .1. al-ijarah. pembeli boleh membatalkan kontrak tersebut dan terbubarlah jual beli almurabahah 4) barangan dan harga jualan itu bukanlah barangan ribawiy yang ditegah pertukakan jual belinya 5) jika barangan yang hendak dijual beli secara murabahah itu telah dibeli daripada pihak lain. Produk pembiayaan ini memberikan pendapatan yang besar kepada sesebuah bank selain daripada deposit penyimpan. Jika pelanggan bersetuju dengan harga tersebut maka termeterailah akad jual beli tersebut berdasakan al-murabahah[15].[11] Dari segi bahasa. Ia juga bermaksud pertambahan ke atas harga modal sesuatu barangan.

Namun secara praktikalnya. Contohnya sewaan yang dilakukan terhadap tanah pertanian atau rumah kediaman. ia adalah kontrak dimana bank atau institusi kewangan memajakkan peralatan atau bangunannya kepada pelanggan dengan dikenakan sejumlah harga yang tetap. pembiayaan pemilikan harta seperti mesin basuh. Contoh BBA dalam perbankan Islam ialah pembiayaan perumahan manzili yang ditawarkan oleh Bank Rakyat yang akan dibincangkan secara khusus dalam bab berikutnya.[21] Sewaaan (al-ijarah) Dari segi bahasa. al-ijarah bermaksud akad yang dilakukan ke atas sesuatu yang berharga dan bermanfaat dengan bayaran tertentu. ia bertentangan dengan bayc al-salam. Manakala dari segi istilah pula. Pelanggan juga akan membayar perbelanjaan mengurus yang berkaitan degan pengeluaran surat kredit berkenaan Jualan dengan harga tangguh ( bayc bi thaman ajil @ BBA) BBA ialah menjual sesuatu dengan disegerakan penyerahan barangan yang hendak dijual kepada pembeli dan ditangguhkan pembayaran harganya sehingga ke suatu masa yang ditetapkan sama ada secara sekaligus atau secara bulanan atau tahunan mengikut tempoh masa tertentu sebagaimana dipersetujui kedua belah pihak. Ia bermaksud menjual sesuatu yang disebut dan maklum tentang sifat-sifatnya dalam keadaan penyerahan ditangguhkan tetapi harganya dijelaskan pada masa akad dilakukan. Pinjaman kebajikan (al-qard al-hasan) Konsep ini merupakan pinjaman kebajikan kerana peminjam hanya perlu mebayar semula sejumlah wang yang dipinjamnya tanpa perlu membayar apa-apa bayaran lebihan tambahan. Bayc al-salam Al-salam atau al-salaf merupakan dua perkataan yang membawa makna yang sama. Walau bagaimanapun pelanggan yang meminjam di atas dasar . Perkataan al-salam digunakan oleh penduduk Hijaz dan perkataan al-salaf pula digunakan oleh penduduk Iraq[19]. al-ijarah bermaksud pembalasan di atas kerja atau pahala[22]. Walau bagaimanapun dalam konteks Malaysia. Pelanggan akan membuat bayaran tunai atau ansuran kepada bank.dengan wang sendri d) bank kemudian menjula barangan tersebut kepada pelanggan dengan tambahan untung. Dalam konteks bank pada hari ini. Konsep ini digunakan secara meluas terhadap pembiayaaan kenderaan dan pemilikan harta benda seperti komputer. Ia merupakan sebagai gantian kepada manfaat iaitu sewa yang dibayar kerana menggunakan sesuatu. Ini kerana bayc al-salam itu merupakan jualan dengan disegerakan harga dan ditangguhkan penyerahan barangannya. peti sejuk dan sebagainya tidak begitu popular dan meluas penggunaannya disebabkan pelanggan lebih suka membeli barangan tersebut secara tunai. Bank Rakyat khususnya menggabungkan konsep al-ijarah ini dengan konsep jualan yang dinamakan sebagai al-ijarah thumma al-bayc.[20] Sesetengah pula menakrifkannya sebagai membeli sesuatu yang bertangguh dengan harga yang dibayar pada masa akad dilakukan. e) bank mengenakan upah atas perkhidmatan yang diberikan.[18] Dari segi bentuk. mesin basuh dan sebagainya.

kerajaan di atas budi bicaranya boleh memberikan sedikit bayaran lebihan tambahan sebagai saguhati kepada mereka. Bayc al-istisnac Bayc al-istisnacmerupakan kontrak jualan antara pembeli dan pembuat barang. kerajaan akan membeli balik sijil tersebut dengan harga yang dijual. Ini kerana mereka mengatakan bahawa kontrak ini merupakan tempahan yang disyaratkan padanya kerja atau perbuatan. Apa yang berbeza ialah pembiayaan di bank konvensional melibatkan urusniaga secara riba. kerajaan akan mengeluarkan siji pelaburan yang akan dijual kepada orang ramai. pembiayaan hutang yang ditawarkan di bank konvensional hampir sama dengan produk yang ditawarkan di bank yang menawarkan perbankan islam dari segi bentuknya. Kedua belah pihak telah sepakat ke atas harga dan jenis barangan[24] Ulama telah berselisih pendapat tentang konsep ini.ihsannya boleh memberikan sedikit bayaran lebihan sebagai saguhati kepada orang yang dipinjamnya. pembuat barangan menerima pesanan daripada pembeli. Pembuat barang lalu berusaha melalui orang lain untuk membuat atau membeli barang menurut sifat dan spesifikasi yang dipersetujui dan menjualnya kepada pembeli. Contohnya pembiayaan untuk projek kilang arak dan sebagainya . Pinjaman ini biasanya diberikan dengan tujuan selain daripada motif keuntungan. Dalam kontrak ini.[25] Sesetengah ulama meletakkannya di bawah tajuk bayc al-salam dan sesetengah yang lain pula khasnya Mazhab Hanafi mengatakan bahawa konsep ini merupakan konsep yang terpisah daripada bayc al-salam. Selain itu pembiayaan di bank konvensional juga mementingkan keuntungan tanpa mengambil kira sesuatu projek itu sama ada ia melibatkan perkara yang diharuskan Syarak atau tidak. Ini kerana bank konvensional mengenakan kadar faedah di atas pinjaman untuk pembiayaan yang dibuat.4 pembiayaan hutang di bank konvensional Pada asasnya. Sementara bay bayc alsalam pula tidak disyaratkan kerja atau pembuatan 1. Apa yang penting ialah projek tersebut menguntungkan. Walau bagaimanapun .1. Sijil Pelaburan Kerajaan pernah diterbitkan pada awal tahun 80an dahulu semasa penubuhan Bank Islam Malaysia Berhad dan Syarikat Takaful Islam. Ia diwujudkan bagi mewujudkan sebuah masyarakat yang saling membantu dan tolong menologn sesama mereka[23] Contoh instrumen kewangan Islam yang menggunakan prisip ini ialah Sijil Pelaburan Kerajaan. Setelah berlalu tempoh masa tertentu. Melalui produk ini.

Ia terbuka kepada pemohon warganegara Malaysia yang berumur 18 tahun ke atas tetapi tidak melebihi umur 65 tahun di akhir tempoh tamat pembayaran pembiayaan. Tujuannya untuk memberi kemudahan kepada pembeli yang tidak mampu membuat bayaran tunai.000 ini dalam tempoh 15 tahun (180 bulan) sebanyak RM1000 sebulan. harga ini berdasarkan harga asal rumah (RM100.000.000) kemudian pihak bank akan menjualkan kembali rumah tersebut kepada Encik Ahmad dengan harga RM180. Walau bagaimanapun jika dalam tempoh 10 tahun(120 bulan). rumah kedai. Encik Ahmad sudah . Encik Ahmad akan membayar balik jumlah RM180. kecuali BBA untuk pembiayaan bagi tempoh yang lebih panjang.000) dan juga margin keuntungan sebanyak RM80. Bank Rakyat akan membeli rumah tersebut( katakan pada harga RM100. biasanya melebihi 12 bulan. BBA membolehkan pembelian sesuatu barangan dengan bayaran ditangguhkan sehingga ke suatu masa yang ditetapkan dengan bayaran secara beransur-ansur[27] Pembiayaan ini melibatkan prosedur berikut:[28] 1) bank akan membeli asset yang dikehendaki oleh pelanggan 2) bank kemudiannya menjual asset tersebut kepada pelanggan pada harga yang meliputi kos asal aset( harga belian yang telah dibayar oleh bank) dan tambahan untung bagi bank 3) pelanggan bersetuju membeli aset tersebut dan membuat pembayaran secara ansuran selama tempoh masa yang ditetapkan Contohnya seorang pelanggan Bank Rakyat bernama Encik Ahmad ingin membeli sebuah rumah kediaman dengan menggunakan produk BBA.000.BAB 2 Gambaran Umum Pembiayaan Dalam Sistem Bank Bank Kerjasama Rakyat Malaysia Perkhidmatan ini disediakan untuk memenuhi keperluan pelanggan yang ingin membeli atau membina rumah kediaman. dalam tempoh 180 bulan tersebut Encik Ahmad dikehendaki membayar harga RM100. lot tanah perumahan dan juga pengubahsuaian serta baik pulih rumah kediaman.000 sebulan tanpa mengambil kira keadaan ekonomi dalam tempoh 15 tahun tersebut sama ada perkembangan ekonomi sesebuah negara berkembang atau sebaliknya.[26] Pada asasnya produk ini berasaskan konsep perbankan bayc bi thaman ajil (BBA). Konsep BBA ini seara umumnya sama dengan murabahah. Justeru itu. Skim ini agak istimewa kerana ia mebolehkan pelanggan membuat bayaran balik pembiayaan dalam tempoh yang agak lama iaitu sehingga 30 tahun.

Skim ini berdasarkan konsep al-ijarah thumma al-bayc (AITAB).000.000 Muqassah = 30.[31] Pada harga sewaan yang terahir. Seterusnya jika pelanggan bersetuju membeli kenderaan tersebut maka prinsip atau konsep yang digunakan ialah AITAB yang melibatkan 2 kontrak berasingan iaitu sewa dan jual beli. Pelaksanaan AITAB dapat diterangkan dalam contoh berikut:[32] Contoh 1 : andaikan sewa bulanan = RM800 tempoh sewa = 48 bulan jumlah sewa RM800 x 48 bulan = RM38.000? Dalam masalah ini. aset itu dibeli oleh penyewa pada harga RM800 iaitu nilai . dikira seperti berikut:[29] Harga belian rumah 100.2 skim pembiayaan kenderaan kakitangan kerajaan (car hire purchase financing) Produk ini disediakan untuk kakitangan kerajaan termasuk kakitangan kerajaan negeri. Berdasarkan kaedah ibra¶ (rebate) Encik Ahmad diberi pelepasan hutang dan beliau tidak perlu membayar apa-apa lagi. anak syarikat kerajaan dan badan berkanun yang telah berkhidmat selama 12 bulan.000. Kaedah ini berbeza dengan Bank Islam Malaysia Berhad yang memberi rebate secara muqassah.400 pada akhir tempoh sewaan. bank akan membelikan kenderaan yang ingin disewa oleh pelanggan.000 2.membayar RM120.000 Baki jumlah mengikut perkiraan baru 30. Bank kemudian menyewakan kenderaan tersebut kepada pelanggan pada kadar dan tempoh yang dipersetujui oleh kedua pihak.000 = 150.000 Baki jumlah mengikut perjanjian asal 60. Berdasarkan contoh di atas. harga belian adalah sama dengan jumlah bayaran sewa yang diterima oeleh bank dalam tempoh sewaan. Dalam kaedah muqassah sekiranya Bank Islam menganggap bahawa margin keuntungan yang munasabah selepas 10 tahun ialah RM50. prinsip kewangan Islam membenarkan pihak yang memberikan pembiayaan untuk memberi rebate kepada pelanggan untuk mengurangkan jumlah yang harus dibayar balik. pelanggan akan melakukan akad jual beli kereta tersebut pada harga sewa yang terakhir.000 Jumlah yang perlu dibayar balik = 30. Pada teorinya. Bank Rakyat akan memberi rebate kepada Encik Ahmad secara ibra¶. persoalannya adakah Encik Ahmad dikehendaki membayar sebanyak RM60.000 dan beliau sudah bersedia untuk membayar sepenuhnya keseluruhan baki yang tinggal. Pelanggan diberi pilihan untuk membeli kenderaan yang disewa pada nilai nominal. muqassah yang diberi kepada Encik Ahmad ialah sebanyak RM30. Konsep ini merujuk kepada 2 kontrak yang ditandatangani secara berasingan dan berturutan iaitu:[30] 1) kontrak al-ijarah (sewa) 2) kontrak al-bayc (beli) Dalam konsep AITAB.000 Margin keuntungan + 50.000 Jumlah yang telah dibayar balik 120.

W. penindasan dan sebagainya.[33] Sementara itu. penipuan. Selain itu. Ia tidak mengandungi unsur-unsur riba kerana dilaksanakan di atas prinsip jual beli dan ia bukanlah barangan ribawi yang disyaratkan berlaku penyerahan yang sama nilai. Walau pun harga yang ditawarkan untuk pembiayaan perumahan manzili khasnya agak tinggi namun ianya dibuat berasaskan kontrak jual-beli dan bukannya kontrak pinjaman.800 = RM9. penyewa ingin menamatkan kontrak sewa dan mahu membeli kenderaan tersebut. Denda yang dikenakan kepada penyewa yang lambat membayar ini telah dipersetujui dan diluluskan oleh Majlis Pengawasan Syariah Bank Rakyat. Daripada pengamatan yang telah dilakukan. Sekiranya penyewa gagal membayar sewa lebih daripada 3 bulan dan penyewa telah menerima penyata bulanan serta surat amaran daripada pihak bank. cUrwah kemudiannya membawa kedua-dua ekor kambing tersebut ke Madinah dan menjual seekor daripadanya dengan harga 1 dinar.sewa bulan tersebut. Dalam contoh yang lain pula. Nabi menolak cadangan itu dan mengatakan bahawa Allah S. Ini menunujukkan kepada kita bahawa walaupun harga jualan rumah yang ditawarkan di Bank Rakyat agak tinggi namun pada asasnya ia tidaklah menyalahi syarak .3 Pandangan Syarak terhadap produk pembiayaan Bank Rakyat Asasnya setiap bank yang menjalankan urusniaga inginkan keuntungan. Sahabat tersebut meminta kepada nabi sebagai ketua negara menentukan harga di pasar. Beliau telah mengambil untung sebanyak 100%. Penyata tersebut mengandungi butiran-butiran penting seperti jumlah sewaan yang telah dibayar dan sebagainya. dapatlah dirumuskan bahawa pembiayaan perumahan mahu pun kenderaaan yang ditawarkan di Bank Rakyat bebas daripada riba dan unsur-unsur lain yang boleh merosakkan akad dan kontrak pembiayaan. Namun keuntungan dan usaha yang telah dilakukan ini hendaklah berdasarkan kepada prinsipprinsip Syarak seperti bebas daripada unsur riba.400 ± RM28. Islam juga pada asasnya tidak menetapkan sebarang had keungungan yang boleh diambil. Skim pembiayaan kenderaan di Bank Islam dbibuat berdasarkan konsep BBA ( al-bayc bi thamn ajil) 2. cUrwah telah pergi ke kampung badwi dan membeli 2 ekor kambing dengan wang 1 dinar tersebut kerana harga jualan kambing di kawasan kampung agak murah. Contoh 2 : andaikan selepas 3 tahun. pihak bank juga harus memastikan bahawa penyata bulanan mestilah sampai ke tangan penyewa. bank akan mengenakan denda terhadap penyewa sebanyak 1% daripada bayaran tertunggak. nabi telah memerintahkan sahabatnya yang bernama cUrwah supaya membeli seekor kambing dan memberikannya wang sebanyak 1 dinar. Terdapat dalam sebuah hadis bagaimana seorang sahabat mengadu kepada nabi tentang kenaikan harga barangan di pasar Madinah. Denda ini dipanggil tacwid. Bank Islam telah menawarkan produk yang berbeza dalam pembiayaan kenderaan.600 Selain itu. Perbuatan ini diketahui oleh nabi dan baginda tidak melarang perbuatan itu.T yang akan menentukan harga di pasar Madinah. Harga belian kenderaan tersebut ialah perbezaan di antara jumlah sewa untuk 4 tahun dan jumlah sewa yang telah dibayar selama 3 tahun (RM800 x 36 bulan ) RM38.

Setelah permohonannya diluluskan. .4 Pembiayaan Perumahan Rumahku (housing loan) Pembiayaan ini bertujuan untuk memberi kemudahan pembiayaan perumahan kepada pelanggan untuk membina atau membaiki serta mengubah-suai rumah mereka. Melalui skim ini.25%.5% setahun bagi tahun pertama tidak termasuk BLR. dapatlah kita rumuskan bahawa pembiayaan di Maybank mempunyai unsur-unsur riba. Pelanggan dikehendaki membayar balik pinjaman perumahan ini dengan kadar faedah bagi tahun pertama sebanyak 2. Sementara kadar faedah pula ialah sebanyak 2. Begitu juga pembiayaan kenderaan(hire purchase) yang menetapkan kadar faedah di atas pinjaman.6) Pandangan Syarak terhadap pembiayaan di Maybank Berdasarkan contoh dan gambaran yang telah diberikan.5% bagi tahun pertama. Beliau akan mengemukakan permohonan kepada Maybank dan akan melalui beberapa prosedur tertentu. Pihak bank juga berhak untuk menaikkan atau menurunkan kadar faedah pinjaman itu dalam keadaan ekonomi yang tidak menentu. kadar faedah yang dikenakan adalah asebanyak 4.[36] Sekiranya pelanggan ingin memiliki kenderaan baru. Walau bagaimanapun untuk kereta nasional seperti Proton Waja atau Perodua Kancil. Jelasnya ia berkonsepkan riba.000. skim ini juga boleh digunakan untuk pembiayaan rumah kedai. Ini kerana pelanggan yang membuat Pembiayaan Perumahan Rumahku contohnya dikehendaki membayar kadar faedah sebanyak 2. Kadar ini adalah kadar untuk tahun pertama sahaja. bank akan membiayai sesebuah kenderaan yang ingin dimiliki oleh pelanggan dengan pembiayaan maksimum 85%. pihak bank akan membiayai rumah atau kediaman yang ingin dimiliki oleh pelanggan sehingga 90%.Maybank 2.95% sehingga 5.[37] 2. Faedah ini merupakan bayaran lebihan yang dibayar di atas pinjaman. pelanggan yang ingin meminjam mestilah terdiri daripada 3 orang atau lebih dengan harga diskaun sebanyak 0.[35] Contohnya Encik Mahmood hendak membuat pinjaman perumahan di bawah skim rumahku. pihak bank akan memberikan pinjaman sehingga 100% dengan syarat-syarat tertentu. pihak bank berhak untuk menaikkan atau menurunkan kadar faedah. 2. Dalam keadaan tertentu.5% tidak termasuk BLR ( kadar asas pinjaman). pangsapuri dan kondominium.5) Skim Pembiayaan Kenderaan (hire purchase) Skim ini tidak jauh bezanya dengan skim yang ditawarkan oleh Bank Rakyat melalui perbankan Islam. Tempoh yang ditetapkan pula sehingga 7 tahun dengan kadar faedah tertentu. Melalui skim ini. pihak bank akan meluluskan pinjaman sebanyak 90% daripada harga rumah. Sementara nilai minimum pinjaman bagi pakej ini ialah RM150. sementara untuk kereta terpakai pula sebanyak 5.75% hingga 6.[34] Bank juga menyediakan pinjaman perumahan secara berkumpulan (groups savers package).5% tidak termasuk BLR. Selain rumah.25% daripada kadar faedah. Melalui skim ini.

setiap penniaga inginkan keuntungan. melakukan promosi. harga jualan yang melibatkan modal dan margin akan dapat ditentukan. bank akan membeli rumah kediaman yang ingin dimiliki oleh pelanggan dengan harga katakan RM100. Begitu juga dengan bank sama ada bank berorientasikan perbankan Islam mahupun konvensional Objektif perbankan Islam adalah untuk mencari keuntungan dalam rangka pembangunan umat berteraskan keadilan Islam. Oleh itu .000 dan setersunya bank akan menjual kembali rumah tersebut dengan haga RM180. Bank Islam terpaksa menggunakan KLIBOR sebagai penunjuk aras supaya kadar keuntungan adalah kompetitif dalam suasana dwi-sistem. melatih pekerja dan sebagainya untuk mencari keuntungan.2 Mencapai kadar keuntungan tahunan Pihak bank juga akan menentukan tahap dan kadar keuntungan tahunan yang ingin diperolehi oleh mereka.1) faktor keuntungan Secara umumnya. Bank Rakyat khasnya harus patuh kepada hukum tabii seperti meminimumkan kos. Untuk mencapai objektif ini. pembiayaan hutang di Bank Rakyat juga ditentukan berdasarkan kepada Kadar Asas Pinjaman (BLR). Contohnya pembiayaan perumahan yang dibuat berdasarkan konsep BBA.[40] Kadar ini akan ditentukan oleh Bank Negara Malaysia dan ianya berubah-ubah mengikut keadaan ekonomi Malaysia. Ini kerana perbankan Islam menggunakan Kadar Faedah Antara Bank (KLIBOR: Kuala Lumpur Interbank Offer Rate) sebagai penunjuk aras polisi penetapan harga jualan BBA.[38] Pada asasnya. jika pembiayaan perumahan RM100.[39] Bank Islam khasnya menggunakan KLIBOR kerana belum ada Interbank Offer Rate Islam yang dikeluarkan oleh Bank Negara.BAB 3 Beberapa Persoalan Semasa 3. kadar keuntungan ialah 5 % setahun untuk tempoh 180 bulan dan selepas diambil kira faktor-faktor lain seoperti factor annuiti barulah pihak bank akan dapat menentukan harga jualan kepada pelanggan.1. amalan penentuan margin keuntungan khasnya BBA dipengaruhi oleh kadar faedah pasaran. alasan dan sebab 3.000. Selain itu.000.1) penetapan kadar untung.000 tersebut ialah margin keuntungan yang bakal diperolehi oleh bank. 3. Walau bagaimanapun setiap usaha untuk medapatkan keuntungan mestilah mematuhi hukum Syarak dan bebas daripada sebarang unsur yang merosakkan kontrak. Lebihan RM80. Selepas kadar keuntungan dan tempoh pembiayaan ditentukan. Contohnya dalam kontrak BBA.1. .

para pemungut zakat harus dibayar upah bagi khidmat mereka tetapi jumlah keseluruhannya tidak melebihi 5 % daripada hasil zakat. Dengan kata lain. Selain itu. Saranan ini dibuat kerana 2 faktor: . Golongan ini terdiri daripada amil yang dilantik oleh kerajaan seperti imam. Dalam keadaan apa pun. Sementara menurut pendapat ulama lain. kita tidak mempunyai nilaian yang tepat disebabkan kos yang berbeza mengikut setipa instrumen tersebut. belanja pengurusan sesuatu produk haruslah tidak melebihi hasil dan keuntungan yang diperolehi. Kalau tidak. Setiap daripada mereka akan menerima gaji yang akan ditentukan berdasarkan jenis pekerjaan dan tahap tanggungjawab mereka. jumlah bayaran zakat boleh dinaikkan sehinggan ¾ daripada hasil zakat. Contohnya dalam skim pembiayaan perumahan manzili. jurutulis. para ulama dan sarjana Islam mestilah meneroka kembali khazanah warisan Islam dan mengubahsuaikannya dengan keadaan semasa asalkan masih berlegar dalam lingkungan Syarak.3. belanja perkhidmatan dan surat-menyurat juga dikira sebagai kos pengurusan yang mesti dibayar oleh pelanggan. Walau bagaimanapun kerajaan haruslah mengawasi sepenuhnya bayaran kepada petugas supaya zakat tidak hilang tujuan sebenarnya iaitu untuk membantu fakir miskin. Sementara pendapat yang lain pula tidak menyatakan sebarang had maksimum sebagai bayaran kepada pemungut zakat. Ini kerana fiqh muamalat itu sendiri sebrnarnya terdiri daripada nas-nas qatciy dan zanniy yang memberi ruang yang luas kepada para ulama untuk berijtihad. penjaga stor dan sebagainya yang dilantik dalam menguruskan zakat Para pemungut zakat dibayar upah daripada hasil zakat tanpa mengira kedudukan kewangan mereka. seperti yang telah ditegaskan pada peringkat awal penulisan ini. perbelanjaan mengurus tidak dibenarkan melebihi hasilnya supaya zakat akan sentiasa produktif dan tidak hilang segala hikmat dan kelebihannya. Yang pasti. Ia merupakan gaji yang dibayar kerana kerja mereka yang berkaitan dengan zakat. kerani. Kos ini berbeza mengikut produk yang berbeza. PENUTUP Kesimpulannya. Sementara kos pengurusan bagi sesuatu produk atau instrumen kewangan Islam pula. pastinya ia akan menyebabkan kerugian dan pelanggan akan hilang kepercayaan terhadap bank serta produk-produk yang ditawarkan.[41] Menurut satu mazhab.2 kos pengurusan bagi sesuatu produk serta perbandingannya dengan zakat Di antara golongan yang layak menerima zakat ialah para pemungut zakat (camilin calaiha). sama seperti yang diamalkan dalam jabatan-jabatan kerajaan. segala perbelanjaan yang terhasil daripadanya akan ditanggung oleh pelanggan.

Walau pun saranan beliau agak janggal dan boleh menimbulkan pertikaian di kalangan ulama. namun mungkin dalam masa beberapa tahun akan datang. Apa yang penting. Setiap pembiayaan yang diberi kepada pelanggan akan diikat dengan BLR sebanyak beberapa peratus.A Mannan dalam bukunya supaya dikenakan kadar faedah semasa kita berurusan dengan golongan bukan Islam. pelanggan bukan Islam juga masih belum yakin terhadap produk pembiayaan Islam kalau dilihat daripada jumlah serta nilai deposit dan pembiayaan di kalangan pelanggan bukan Islam Penulis tertarik dengan cadangan serta saranan daripada M. Ini berbeza dengan prestasi Bank Rakyat di awal penubuhannya sehinggalah awal 90an. pada keseluruhannya produk-produk yang ditawarkan melalui skim perbankan Islam sedang melalui prosses pembersihan dan menuju ke arah yang lebih baik. Ini dapat dilihat berdasarkan nilai deposit di Bank Islam selepas 10 tahun amat menggalakkan. berdasarkan konsep BBA. jelas kepada kita bahawa bank yang beroperasi berdasarkan sistem Islam sebenarnya masih terikat dengan Bank Negara Malaysia. Dalam keadaan bank-bank lain terpaksa mengecilkan operasinya serta membuang sesetengah pekerjanya. Tindakan ini dilakukan untuk menjaga rizab serta nisbah kecairan dan mengawal nilai mata wang ringgit Malaysia. . Berbanding dengan Bank Rakyat mahupun Bank Islam. Berdasarkan contoh pembiayaan yang diberikan. Walau bagaimanapun. para ulama mestilah mengerah segala usaha dan tenaga mereka untuk menyediakan suatu alternatif perbankan Islam kepada seluruh ahli masyarakat samada Islam mahu pun bukan Islam Sementara itu. ianya agak praktikal. semenjak tahunn 1993-2003 (tempoh perubahan kearah perbankan Islam) deposit dan pelaburan serta pembiayaan yang dibuat nyata menguntungkan. Di antaranya sebagai mucamalah bi almithli. harga jualan tidak boleh diubah yang menyebabkan pelanggan dalam keadaan tertentu (khasnya bukan Muslim) lebih gemar menggunakan pembiayaan daripada perbankan konvensional. Paling kurang. Bank konevensional dalam keadaan tertentu dapat menaikkan dan menurunkan kadar faedah untuk menarik para pelanggan menyimpan atau menggunakan skim pembiayaan yang mereka tawarkan. Selain itu. Sementara di Bank Rakyat pula. 2) faktor kedua ialah keraguan masyarakat dan sesetengah cendekiawan terhadap produk yang ditawarkan di bank yang mengamalkan perbankan Islam. Beliau membawa beberapa hujah serta dalil. kita sudah pun mempunyai pilihan untuk melabur dan menyimpan di bank yang menawarkan produk perbankan Islam. Peratusan ini akan ditentukan oleh Bank Negara Malaysia dan ianya berubah mengikut keadaan ekonomi Malaysia. Yang paling mengagumkan penulis ialah bagaimana Bank Rakyat menghadapi zaman kemelesetan ekonomi pada tahun 1997 dengan begitu cemerlang.1) faktor pertama ialah sambutan masyarakat terhadap produk-produk yang ditawarkan oleh bank-bank Islam mahupun bank konvensional yang menawarkan skim perbankan Islam amat menggalakkan. Bank Rakyat tetap teguh menjalankan operasinya. masalah yang dihadapi pula ialah saingan yang amat kuat daripada perbankan konvensional ditambah dengan jumlah deposit dan pembiayaan yang masih kecil daripada msyarakat bukan Islam.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful