1

KONSEP FIQH MALAYSIA DALAM PERUNDANGAN ISLAM: SATU PENGENALAN Prof. Madya Dr. Rahimin Affandi Abd. Rahim* Prof. Madya Dr Shamsiah Mohamad* Prof. Madya Datin Dr Paizah Ismail** Nor Hayati Mohd Dahlal*** ABSTRAK Artikel ini memberikan fokus kepada konsep fiqh dalam perundangan Islam di Malaysia. Ianya merupakan usaha tinjauan (pilot studies) awal daripada projek penyelidikan ilmiah FRGS (FP027/2008C) tajaan Universiti Malaya dengan tajuk “Pembinaan Modul Fiqh Malaysia: Kajian Terhadap Infrastruktur Intelektual Dan Pelaksanaan Dalam Masyarakat Majmuk Di Malaysia”. Bagi mencapai objektif ini, kajian ini menggunakan kaedah pengumpulan data secara perpustakaan dan kajian lapangan yang dianalisis kemudiannya bagi membentuk teori konsep Fiqh semasa yang lebih bersesuaian dengan realiti Malaysia. Hasil kajian ini mendapati konsep fiqh semasa telah mula difahami oleh masyarakat Malaysia. Namun begitu, kelangkaan masih lagi wujud dalam soal pemantapan konsep fiqh semasa ini dari segi kerangka konsep, rasionaliti, pendekatan dan epistemology, yang sepatutnya dijalankan oleh pihak Institusi Pengajian Tinggi Awam (IPTA) di Malaysia. Untuk itu, kajian ini telah cuba mengemukakan jalan penyelesaian kepada usaha pemantapan ini. Keywords:Konsep Fiqh Malaysia, Perundangan Islam, Mazhab Shafi’I, Penyelidikan Hukum Islam Pengenalan Dewasa ini, terdapat beberapa pandangan negatif yang dinisbahkan kepada sistem perundangan Islam. Antaranya, sistem fiqh Islam dikatakan ketinggalan zaman kerana lebih berasaskan paradigma pemikiran Islam silam daripada latar belakang Timur tengah di abad pertengahan, bias kepada golongan wanita dan bukan Islam dan ianya tertutup dengan perkembangan moden.1 Apa yang malangnya, pandangan ini telah mempengaruhi masyarakat awam dan turut mendapat pengabsahan daripada kalangan sarjana Islam sendiri, yang

1

* Associate Professor at Department of Fiqh and Usul, Academy of Islamic Studies, University Malaya. ** Associate Professor at Ahmad Ibrahim Kulliyyah of Laws, International Islamic University Malaysia. *** Research Asisstant and Master Students at Department of Fiqh and Usul, Academy of Islamic Studies, University Malaya. Abd Moqsith Ghazali (2007), “ Mengubah Wajah Fiqh Islam “, Abd Hakim Dan Yudi Latif (ed.), Bayang-Bayang Fanatisme : Esai-Esai Untuk Mengenang Nurcholish Madjid, Jakarta : PSIK (Universitas Paramadina), h. 412-431

2

dikembangkan secara meluas melalui penulisan dan media ICT (Information and communication technologies) arus perdana.2 Nisbah negatif tentang sistem perundangan Islam ini boleh dilihat daripada pegangan yang disebarluaskan oleh beberapa tokoh dan NGO (non-governmental organization) menggunakan nama Islam. Sebagai buktinya, terdapat perkembangan yang boleh dikemukakan untuk menunjukkan kewujudan permasalahan ini. Pertama, selepas pengharaman buku Kassim Ahmad, Hadis : Satu Penilaian Semula, pada 3 Disember 1989 suatu perjumpaan telah diusahakan bagi menubuhkan Persatuan Falsafah Malaysia yang telah dianggotai oleh 40 orang terdiri daripada ahli akademik, peguam, penulis dan wakil daripada luar Negara.3 Namun begitu, persatuan ini telah ditolak oleh pihak kerajaan, yang kemudiannya kumpulan ini telah menubuhkan Jemaah Al-Quran Malaysia (JAM) pada 16 Mei 1993. JAM ini masih lagi meneruskan agenda perjuangan yang menolak hadis dan mempersoalkan kelemahan sistem fiqh Islam silam.4 Agenda JAM ini disebar luaskan ke dalam masyarakat melalui pelbagai medium, termasuklah melalui akhbar Berita Minggu, bila mana Syed Akhbar Ali (anggota pusat JAM) diberikan kolum khusus untuk membicarakan soal-soal perkembangan semasa di Malaysia.5 Kedua, timbulnya beberapa kumpulan yang menganut fahaman liberalism (seperti IKD, Sisters in Islam dan Middle Eastern Studies Group) dengan menggunakan dana asing barat ( seperti Asia foundation dan Konrad Adenauer Foundation). Kumpulan ini sering melakukan wacana yang dihadiri oleh semua lapisan masyarakat bagi membincangkan isu-isu yang mengkritik kelemahan sistem fiqh Islam silam. Lebih penting lagi, kumpulan ini sering menjemput tokoh liberal daripada Indonesia (seperti Luthfi Assyaukanie, Musdah Mulia, Abd Moqsith Ghazali, Kiai Hussein dan sebagainya) Hasilnya, pelbagai isu liberalism yang sering diperbincangkan di Indonesia merangkumi isu penindasan wanita, ketertutupan Islam dengan perkembangan moden dan sikap anti terhadap golongan bukan Islam, turut sama didedahkan kepada anggota wacana.6 Sebagai contohnya, Luthfi Assyaukanie, menegaskan bahawa sekularisme tidak bercanggah dengan Islam, malah ia memberi berkah kepada Islam dan agama-agama lain. Menurutnya lagi sebuah demokrasi yang baik hanya boleh dilaksanakan jika ia mampu menerapkan prinsip-prinsip sekularisasi yang benar. Amerika Syarikat, Australia dan negara-negara lain tidak menganggap sekularisme sebagai musuh agama, bahkan pelindung agama. Penerapan yang sebeginilah yang disarankan oleh Luthfi Assyaukanie untuk mendapat berkah sekularisme.7
2

3

4 5

6

7

Rahimin Affandi Abd Rahim (2006), “ Islam Dan Dan Isu Penterjemahan Dalam Era Globalisasi “, dalam Hamedi Mohd Adnan (ed.), Penerbitan Malaysia-Indonesia : Mengukuhkan Jaringan Penerbitan Serantau, Kuala Lumpur : Penerbit UM, h. 151-164 Minggu Kota, Kassim Ahmad Dipilih Sebagai Yang Dipertua Falsafah Tauhid, Disember 10, 1989. Jemaah al-Quran Malaysia, Iqra’, v. 1, no. 1, Julai 1993. Zulkifli Mohd (2002), Anti Sunnah Movement And Its Impact On The Muslim Ummah, Kuala Lumpur : Panawira Publication, h. 75-76., Dapatan kajian daripada grant FRGS tahun 2008 FR006/2007A, Bertajuk : Islam Antara Liberalisme Dan Konservatisme Di Malaysia Luthfi Assyaukanie (2007), Islam Benar versus Islam Salah, Kata Kita, Indonesia, h. 241-244.

h. dalam Journal Of Islamic Studies. Hukuman Dalam Undang-Undang Islam : Suatu Penelitian Terhadap Hukum Hudud Kelantan Dan Terengganu. . Keempat. Fiqh Lintas Agama : Membangun Masyarakat Inklusif-Pluralis. sebahagian besar daripada pandangannya telah diterimapakai oleh anggota masyarakat dan pengamal undang-undang di Malaysia. Dekonstruksi Dan Rekonstruksi Hukum Islam. terdapat paparan negatif daripada akhbar di Malaysia yang mendedahkan kelemahan Mahkamah Syariah sendiri yang terlibat di dalam menanggani isu bias dan penindasan terhadap wanita Islam. Antara kritikan yang diberikan adalah institusi ini tidak cekap dalam pengendalian kes dan bias terhadap pelanggan wanita. Pengaruh Fahaman Liberal Dalam Buku Fiqh Lintas Agama. mainly because of the chauvinistic attitudes of the officers.8 Ketiga.12 Di samping itu telah turut menerimapakai pelbagai gagasan penambahbaikian terhadap isntitusi agama rasmi di Malaysia. Jakarta : RajaGrafindo Persada Muhammad Hashim kamali (2003). 221-222. v. Jurnal Penyelidikan Islam. bil. “ Syariah Court Officers Need More Exposure. masyarakat yang tidak terlibat dengan Mahkamah Syariah pun merasa marah dengan situasi ini sehinggakan mereka kadangkala terikut-ikut untuk mengkritik Mahkamah Syariah. 17. 2-3.13 2) Tindakan Persatuan Ulamak Malaysia yang mengadu keburukan bentuk penyebaran idea yang anti Islam seperti penolakan hadis Rasulullah. Antara isu yang dibawa adalah soal kedudukan bukan Islam dan penindasan wanita. Bayang-Bayang Fanatisme : Esai-Esai Untuk Mengenang Nurcholish Madjid. Ilyas Supena (2002). h. Say Anwar.10 Akibatnya. h. 1) Pihak berkuasa agama di Malaysia telah mengharamkan kumpulan Anti Hadis dan Islam Liberal.1. h.2. Bias Againt Women Must Stop “. v. Raihanah Abdullah (2009). Jurnal Syariah. Liberal Islam : A Sourcebook. 9Memandangkan beliau seorang tokoh perundangan Islam yang agak terkenal. Roff (1988) “ Patterns of Islamization in Malaysia 1890s-1990s : Exemplars.46-54. kuala lumpur : Ilmiah publication.. Yogyakarta : Gama Media. 9. Menyegarkan Kembali Pemikiran Islam. 26 Ogos 1996. Jakarta : Yayasan Wakaf Paramadina. Islam Pluralis: Wacana Kesetaraan Kaum Beriman.11 Sebagai langkah reaktif terhadap semua masalah ini. Jabatan Kemajuan Islam Malaysia.14 8 9 10 11 12 13 Antaranya adalah buku Charles Kurzman (1998). Budhy Munawar –Rachman (2004). Jakarta: Nalar. 158. no. “ Penangguhan Kes Di Mahkamah Syariah : Cabaran Dan Penyelesaian “. Cet. Jakarta : PSIK (Universitas Paramadina) . W. Institutions and Vectors “. Bil 18.3 Hal ini diikuti juga dengan usaha kumpulan liberal ini yang memterjemah dan membawa masuk buku-buku luar (daripada Timur Tengah. Mohamad Nordin bin Ibrahim (2005). kajian ilmiah yang dihasilkan oleh Muhammad Hashim kamali. bias against women must stop-Shariah court continued to treat women unfairly and often made decisions in favour of men. barat dan Indonesia) yang memperjuangkan agenda liberalism dalam soal agama. Abd Hakim Dan Yudi Latif (2007). 1. Tim Penulis Paramadina (2004). New York : Oxford University Press. kita dapat menyaksikan pelbagai pihak cuba mengatasinya. New Straits Times.yang secara langsung mengkritik kelemahan Rang Undang-Undang Hudud Kelantan dan Terengganu. Ulil Abshar Abdalla ( 2007). Hukuman Dalam Undang-Undang Islam : Suatu Penelitian Terhadap Hukum Hudud Kelantan Dan Terengganu.

).19 Kita boleh mengemukakan beberapa contoh kajian yang menggunakan dana penyelidikan kerajaan yang menjurus kepada usaha penelitian fenomena perubahan masyarakat ini. 2002. ABIM 30 Tahun. “ Let Islam Lead The Way With Its Progressive View On Sexuality “. Ab. Ahmad Hidayat Buang (2005) Mahkamah Syariah Di Malaysia : Pencapaian Dan Cabaran. Pulau Pinang. Nilai Orang Melayu. Farish A. Fundamental. “ Perubahan Nilai Dalam Budaya Politik Melayu “. Lihat Mohd Farid Mohd Shahran (2001). 2000. dan Ulama Dihina. Basri (1996). h. Sintok : Sekolah Pembangunan Sosial. Fatwa Di Malaysia. Bangi. Mohd Razali Agus (2000) Pembangunan Dan Dinamika Masyarakat Malaysia. mengawal dan memonitor sesuatu perubahan yang berlaku dengan kaedah tuntas.A. dalam NST. Kuala Lumpur : Utusan Publication. pihak kerajaan telah memperuntukan sebahagian besar dana keewangan negara bagi meneliti elemen perubahan yang berlaku di dalam masyarakat Malaysia.20 b) Kajian yang dilakukan oleh sekumpulan penyelidik Akademi Pengajian Islam Universiti Malaya (APIUM) di bawah Mahmood Zuhdi Abdul Majid terhadap impak dan pelan tindakan yang perlu dilakukan oleh graduan Universiti Azhar di dalam pembangunan sosial di Malaysia. Rasulullah S. FRGS dan vote F) telah diperuntukan kepada beberapa IPTA. Lihat Sebagai Contohnya Ahmad Fawzi Mohd. seperti. Dalam Ed.W. UUM. Dana ataupun bantuan penyelidikan sains/sains sosial dalam bentuk research grant (seperti IRFA. 1-5.16 kepada Majlis Raja-Raja Melayu. . demi untuk memastikan kelancaran program pembangunan yang sedang giat dijalankan. Ahmad Hidayat Buang (2004). Noor (2000). Lihat Kontroversi Mengenai Memo Kepada Majlis Raja-Raja Melayu : Islam Dicabar. Mahmood Zuhdi Hj..18 Data yang terhasil daripada kajian sosiologi ini secara langsung dapat membantu pihak kerajaan mengurus. “ Penolakan Hadith Oleh Orientalis Dan Penulis Islam “. Majid (ed.17 Ia dibuat memandangkan tindakan ini dianggap sebagai cubaan mengugat asas jati diri Melayu-Islam. bagi menghasilkan kajian sosiologi masyarakat Malaysia yang mempunyai nilai tambah (value added). a) Kajian di bawah tajaan IRFA yang dilakukan oleh Ahmad Hidayat Buang tentang institusi Fatwa dan Mahkamah Syariah di Malaysia. yang mendapati bagaimana perubahan masyarakat Malaysia yang semakin kompleks telah menuntut pihak berkuasa agama seperti institusi fatwa dan Mahkamah Syariah melakukan perubahan struktur organisasi dan metodologi yang lebih moden bagi menjadikannya lebih bersesuaian dengan kehendak masyarakat semasa. 4 November. 3) Usaha penyelidikan yang dijalankan oleh ahli akademik bagi mengenalpasti permasalahan ini secara lebih holistik yang kemudiannya disertakan dengan kaedah penyelesaian yang terbaik. yang 14 15 16 17 18 19 20 Mohd. dalam Islam Dalam Persepsi Orientalisme. sebagai contohnya. 41-44. Kuala Lumpur : ABIM. Basri. Beberapa Isu Penting Sepanjang Tiga Dekad. “Gerakan Tajdid Di Malaysia : Teori Dan Realiti “. 93-106. Oleh Ahmad Fawzi Mohd. Kuala Lumpur : Jabatan Syariah Dan Undang-Undang APIUM. Kuala Lumpur. Kuala Lumpur : Penerbit UM. Jabatan Usuluddin dan Falsafah. Napiah Abdullah (1998). 3. Rahimin Affandi Abdul Rahim (1997). h. Terbitan Tak berkala no.4 penghinaan terhadap Rasulullah15 dan krisis murtad di kalangan anak gadis Melayu. Fakulti Pengajian Islam. h. UKM. Dalam Dinamisme Pengajian Syariah. 28-30. Apa yang boleh dibanggakan. h. Persatuan Ulama Malaysia dan Persatuan Ulama Kedah.

Wan Mohd Nor Wan Daud (1997). statistik. Di samping bahan-bahan literatur dalam simpanan perpustakaan.5 membabitkan pelbagai sektor kehidupan yang utama. maka rujukan dibuat terhadap bahan-bahan semasa yang terdapat dalam depositori perpustakaan dalam tajuk yang berkaitan. h. agensi Islam juga merupakan data-data penting bagi kajian ini. Lihat sebagai contohnya Mohd kamil Abdul Majid (2009). laporan penyelidikan dan laporan-laporan lain.23 Ringkasnya. data-data utama diperolehi melalui temubual secara mendalam (in-depth interview) dan soal selidik. artikel ini akan cuba menolak dakwaan negatif ini dengan mengemukakan konsep fiqh Islam yang lebih bersesuaian dengan realiti Malaysia semasa. V. kelangsungan sesuatu tamadun akan terhasil daripada usaha golongan ilmuan mewujudkan infranstruktur intelektual menanggani persoalan hidup. Manakala bagi pengumpulan data melalui kajian lapangan. dimulakan dengan (i) sessi pengenalan yang menjelaskan maksud dan tujuan kajian secara tidak langsung yang bakal merapatkan hubungan antara 21 22 23 Mahmood Zuhdi Abdul Majid Dkk (2006). 2) Penyelidik akan membahagikan proses temubual ini kepada dua sessi yang utama. Hal ini bakal dijadikan sebagai kaedah terbaik untuk tujuan penyelesaian masalah kajian. “ Impak Graduan Universiti Al-Azhar Dalam Pembangunan Social Di Malaysia “.Jurnal Pengajian Melayu. Hal ini ditegaskan. bertepatan dengan gagasan kepentingan budaya ilmu di dalam pembentukan sesuatu tamadun dunia yang diutarakan oleh Hashim Musa dan Wan Mohd Nor Wan Daud. yang dibuat menggunakan beberapa kaedah utama. dokumen-dokumen rasmi Jabatan Perdana Menteri. Untuk kaedah temubual. Untuk itu. Metodologi kajian Kajian ini menggunakan kaedah perpustakaan dan kajian lapangan sekaligus dalam usaha mengumpulkan data yang kemudiannya dianalisa secara mendalam bagi menghasilkan kerangka teori dan epistemologi konsep fiqh Malaysia. dalam Jurnal Peradaban. bergantung sepenuhnya kepada pengamalan budaya ilmu yang berterusan oleh anggota masyarakat yang terbabit. kajian ini bakal menggunakan pendekatan wasatiyyah (pertengahan dan objektif)22 yang bakal menonjolkan konsep fiqh Malaysia yang dipakai di dalam sistem perundangan Islam dan IPTA aliran Islam di Malaysia. . Intipati utama dari gagasan ini antara lainya menegaskan bahawa kejayaan sesuatu tamadun dunia.10-31. 2. 16. 1-36. dokumen-dokumen penting dan rasmi seperti minit mesyuarat. Kuala Lumpur : DBP. Paradigma Wasatiyyah Dan Dailog Peradaban : Satu Analisis. kajian hanya memilih responden terpenting sahaja. Penjelasan Budaya Ilmu. Pelan tindakan proaktif ini menuntut graduan Universiti Azhar perlu memiliki kemahiran hard dan soft skill yang secukupnya sebelum mereka memasuki pelbagai sektor penting di dalam masyarakat. 1) Mengadakan temujanji dengan setiap anggota yang bakal ditemuduga bagi memastikan mereka dapat meluangkan masa yang terbaik untuk proses temuduga.21 Berhadapan dengan isu ini. Pusat Dailog peradaban UM. v. Bagi membentuk landasan konsep dan teori bagi kajian ini. h.

) Penyelidikan Kualitatif : Pengalaman Kerja Lapangan Kajian.. Sage Publication. Dalam Norman K. faktor penolak dan penarik untuk skop yang dikaji. “ The Dance Of Qualitative Research Design “.25 Temuduga akan dilakukan secara terancang dengan menggunakan pita rakaman dan catitan. terdapat beberapa soalan spontan yang digunakan akibat daripada beberapa isu dan jawapan yang diberikan oleh orang ditemuduga. gagasan Fiqh semasa ini ialah suatu percubaan untuk menyediakan sistem fiqh Islam yang difikirkan 24 25 26 Lihat Sebagai Contohnya Dalam Suseela Malakolunthu (2001). Di samping juga. dilihat dari segi susunan konsepnya. h. “ Pengumpulan Dan Analisis Data Kualitatif : Satu Imbasan “. Lihat Janesik Velerie J (1994). Konsep Asas Fiqh Malaysia Semasa : Satu Pengenalan Pada dasarnya. Majlis Agama Islam Negeri dan IPTA yang menawarkan pengajian Islam). Soalan yang agak rapi dan terancang telah disediakan terlebih dahulu. brosure dan sebagainya yang dikategorikan sebagai dukomen sulit.26 Melalui kaedah ini penyelidik tidak hanya bergantung kepada maklumat yang diberikan oleh seorang anggota koleksi sahaja.6 3) 4) 5) 6) 7) 8) 9) penulis dengan orang yang bakal ditemubual. Penerbit Universiti Malaya. yang kemudiannya dipindahkan ke dalam bentuk transcipt penulisan.Satu set soal selidik telah dibentuk untuk mengenal pasti aspek-apsek kefahaman tentang konsep fiqh Malaysia di kalangan responden. Kesemua orang yang ditemuduga adalah merupakan kakitangan yang memegang jawatan penting atau pun mempunyai autoriti di dalam agensi Islam (institusi Fatwa. Isi kandungan temuduga ini telah dipastikan agar ianya lebih bersifat menjurus kepada skop dan tumpuan kajian. Lincoln(ed. Hlm 4-7. Hal ini dilakukan demi untuk memastikan datadata yang diperolihi adalah tepat dan boleh menjadi sumber rujukan utama.berkaitan konsep fiqh tempatan di IPTA dan agensi Islam. (ii) sessi temuduga sebenar yang lebih serious dan berfokus kepada isi kandungan sebenar kajian ini dibuat. h 123-125.) Handbook Of Qualitative Research. penyelidik akan memaklumkan kepada mereka objektif kajian dan menyediakan borang persetujuan yang mengambilkira etika persetujuan berpengetahuan (informed consent) seperti mana ditegaskan di dalam code of ethical conduct for research involving humans. Dalam Marohaini Yusoff(ed. 214-215. Ia juga dibentuk untuk menilai tahap pemahaman. Denzin Yvonna S.24 Untuk memastikan kebolehpercayaan maklumat dan kedudukan orang ditemuduga tidak terjejas. sebaliknya merujuk kepada anggota lain supaya data yang diperolihi adalah tepat dan konsisten. Ibid. Proses pengumpulan data melalui temuduga dan pemerhatian kerap kali dibantu dengan pengumpulan data dokumen rasmi yang berupakan laporan mesyuarat. London. minit mesyuarat. pamplet. Bagi Kaedah Soal Selidik . . pencapaian. Kaedah tringulasi telah digunakan bagi memastikan kesahan dan kebolehpercayaan data yang terkumpul melalui temuduga. Kuala Lumpur.

7 paling sesuai untuk masyarakat Malaysia. 3) Proses mengenalpasti dan mewujudkan database Malaysia terutamanya dalam. . Kedua. 'Urf ialah sesuatu yang dibiasai oleh manusia. perubatan. Raihanah haji Abdullah (1999). ekonomi. 4-5. “Hukum Islam Semasa”. Pertama.Keduanya. Mahmood Zuhdi Abdul Majid (1999). konsep ini mempunyai beberapa intipati penting. Mahmood Zuhdi Abdul Majid (1999).27 Dari sudut pemahaman asasnya. dalam Hukum Islam Semasa Bagi Masyarakat Malaysia Yang Membangun. gambaran yang lengkap tentang realiti semasa Malaysia dari segi latarbelakang sejarah. ijtihad jamaci. maslahah. hidup dan proaktif walaupun terpaksa berhadapan dengan perubahan semasa masyarakat. Ghani (1999). “Batas-batas pergaulan antara lelaki dan perempuan dalam masyarakat Islam kini: Satu Huraian Hukum Islam Semasa”. ijmac. 125-130. samada berbentuk perbuatan atau perkataan. politik. budaya. tarjih. gagasan mewujudkan konsep Fiqh Malaysia ini telah pertama kalinya diutarakan oleh Professor Datuk Mahmood Zuhdi Abdul Majid. 27 28 29 30 31 32 Dalam konteks Malaysia. “Permasalahan Intelektual Dalam Pembinaan Hukum Islam Semasa Di Malaysia”. h. struktur sosial. ia tercetus daripada usaha pembaharuan (tajdid) undang-undang Islam demi untuk menjadikannya sebagai sebuah undang-undang yang bersifat syumul. mengubah dan melakukan ijtihad terhadap permasalahan semasa di Malaysia29 yang tiada jawapan daripada nas-nas al-Quran dan alSunnah. keperluan mendalami ilmu-ilmu moden selain dari bidang hukum Islam seperti ilmu sains sosial. “ Hukum Islam semasa bagi Masyarakat Malaysia yang membangun “. dalam Hukum Islam Semasa Bagi Masyarakat Malaysia Yang Membangun. 2) Proses menilai. dalam: Hukum Islam Semasa Bagi Masyarakat Malaysia Yang Membangun. Akademi Pengajian Islam Universiti Malaya. ijtihad jama’i adalah persetujuan yang disepakati oleh ramai pihak . dan kitab fiqh klasik. h. ia cuba untuk menghidupkan kembali peranan fuqaha dengan penggunaan kaedah usul al-fiqh28 dalam beberapa aspek iaitu: 1) Proses menilai pandangan fuqaha klasik agar ianya bersesuaian dengan realiti semasa. Abdullah Alwi Haji Hassan (1999). “Pegawai Syariah wanita di mahkamah-mahkamah syariah di Malaysia”. pertama. ekonomi dan beberapa isu semasa30 . ia bukan sebuah konsep yang longgar dan liberal di pandang dari sudut pengajian hukum Islam. talfiq. h. ianya bukan bersifat umum dan retorik semata-mata. Siyasah Sharciyyah 32dan sebagainya. Lebih tepat lagi. 4) Proses menyediakan kaedah-kaedah dan methodologi asas di dalam ilmu usul al-fiqh yang dapat membantu gologan fuqaha menyelesaikan persoalan baru di Malaysia. dalam: Hukum Islam Semasa Bagi Masyarakat Malaysia Yang Membangun. tarjih bermakna “membandingkan pendapat satu dengan yang lain untuk memilih pendapat yang paling kuat”. Kewujudan database Malaysia ini dapat dijadikan panduan untuk membantu fuqaha menghasilkan proses penentuan hukum yang bersifat semasa31. h. Anisah Ab. h. Antara metodologi berkaitan yang kerap digunakan adalah kaedah c urf. Lihat teks syarahan perdana beliau yang bertajuk Hukum Islam Semasa Di Malaysia : Prospek Dan Cabaran. bahkan turut menyediakan alternatif lengkap dan terperinci. maqasid al-sharicah. 5-6. 221232. pada 16hb. 239-248. Ogos 1997 Maksud Usul al-Fiqh iaitu ilmu tentang kaedah-kaedah mengistinbat hukum-hukum syarak yang berkaitan dengan perbuatan mukallaf dari dalil-dalil tafsili. Sebaliknya. politik dan sebagainya.

Maqasid al-Syar’iyyah bermaksud Objektif Syarak. sebahagian besar daripada KFS yang dipegang oleh tokoh terbabit memang diterapkan di dalam institusi terbabit. ianya tertakluk kepada pelbagai Akta dan Enakmen Islam yang ditetapkan oleh pihak kerajaan. agensi Islam seperti JAKIM dan institusi fatwa ini sering meminta bantuan khidmat nasihat daripada pakar di IPTA. Mahkamah Syariah di peringkat negeri dan pusat yang bertugas mengadili dan memutuskan setiap persoalan praktikal membabitkan perundangan Islam. ijma’ialah kesepakatan yakni kesepakatan para ulama dalam menetapkan suatu hukum dalam agama Islam berasaskan AlQuran dan Hadis tentang suatu perkara yang terjadi pada suatu masa setelah zaman Rasululullah S. Kesemua perbincangan yang agak detail tentang kaedah-kaedah ini ada diterangkan oleh serangkaian tokoh tempatan di dalam bahagian metodologi (ii) buku: Hukum Islam Semasa Bagi Masyarakat Malaysia Yang Membangun. Akademi Pengajian Islam Universiti Malaya. Fakulti Undang-Undang UKM .33 Kedua. Abdul Karim Ali dan Raihanah Haji Azhari. Kuala Lumpur : Jabatan Syariah. Ahmad Hidayat Buang (2004). mekanisme penerapan sebarang usaha reformasi perundangan Islam di Malaysia dimainkan oleh empat institusi yang utama. Terdapat sebahagian besar daripada graduan ini yang berkhidmat di institusi fatwa setiap negeri sebagai pengawai Istimbat yang membantu Ahli Jawatan kuasa Fatwa di dalam tugas penyelidikan hukum terhadap permasalahan hukum yang ditanyakan kepada pihak institusi fatwa. Ketiga.W. Fatwa di Malaysia.8 Mekanisme dan Rasionaliti Konsep Fiqh Malaysia Semasa Secara dasarnya. Mengikut amalan semasa. dan Undang-undang. khususnya membabitkan kajian ilmiah daripada IPTA (tesis di peringkat ijazah lanjutan) dalam isu yang dikehendaki jawapan oleh anggota masyarakat. Hal ini penting bila mana graduan ini akan menerapkan KFS di dalam institusi agama Islam yang diceburi apabila mereka tamat belajar. bertindak melatih graduan tentang konsep fiqh semasa (KFS) secara teori dan praktikal (melalui kajian ilmiah di peringkat ijazah pertama dan lanjutan). Apa yang boleh dibanggakan. IPTA yang menawarkan subjek pengajian syariah. APIUM Abdul Halim El-Muhammady (2008). kesemuanya saling berkait antara satu sama lain.34Dalam soal ini.A. Semua keputusan yang dikeluarkan ini selain bergantung kepada budi bicara hakim yang terlibat. Kajang : Jawatankuasa Penerbitan. sebahagian besar daripada Akta dan Enakmen ini telah direview dan dilakukan 33 34 talfiq ialah bermakna meniru dan mengikut orang lain . disunting oleh Dr. Siasah Syar’iyyah bermaksud politik Islam. Maslahah ialah menjaga kepentingan dan kebaikan. institusi fatwa di peringkat negeri dan pusat yang sepatutnya memahami dan mengeluarkan hukum Islam yang bersesuaian dengan realiti Malaysia semasa. Undang-Undang Muamalat Dan Aplikasinya Kepada Produk-Produk Perbankan Islam. Kebanyakan tokoh-tokoh daripada institusi fatwa dan IPTA juga menjadi penasihat kepada bank komersial yang menawarkan produk Islam. 1999. Ianya terdiri: Pertama.

Demi untuk memberikan jawapan hukum yang lebih meyakinkan dan mampu menyelesaikan masalah si penanya. kajian ini hanya akan menumpukan perhatian kepada peranan yang dimainkan oleh IPTA Islam.36 Sebagai contohnya. APIUM dalam pelbagai tema ( seperti tema pengajian syariah38. Mahmood Zuhdi Hj. kita boleh berbangga kerana konsep asas KFS telah secara positifnya diterima oleh kalangan masyarakat awam dan pengamal undang-undang Islam di Malaysia. Dinamisme Pengajian Syariah. “ The Quran And The Common Law : Islamic Law Reform And The Theory Of Legal Change “. yang juga menjadi tema utama KFS . di dalam setiap majalah yang bertemakan Islam. memandang ianya merupakan institusi terpenting di dalam mendidik dan menyedarkan masyarakat tentang KFS. MPH. industri penerbitan buku Islam yang boleh diperolihi dengan mudah oleh pengamal undang-undang dan masyarakat awam. Islam Di Malaysia Selepas Merdeka : Satu Penilaian. DBP. 35 36 37 38 Donald L. Majid (ed) (1997). 42.e Middle East. Semua buku-buku ini yang mengupas pelbagai isu penting yang membabitkan persoalan amali masyarakat agak mudah didapati di kebanyakan kedai buku yang kecil ataupun besar. ternyata sekali secara relatifnya minat masyarakat awam terhadap isu fiqh semasa telah bertambah. Ab.35 Keempat. Seminar Hukum Islam semasa yang dianjurkan oleh pihak jabatan fiqh dan usul. dalam The American Journal Of Comparative law. Mengikut kajian ilmiah yang dilakukan terhadap tabiat pembacaan tentang isu keagamaan masyarakat Islam di Malaysia. didapati penulis kolum sering memberikan jawapan yang menggunakan pendekatan KFS. . kita dapat menyaksikan bagaimana konsep fiqh Islam semasa telah diterima secara positif. kita dapat menyaksikan tersebar luasnya buku-buku fiqh kontemporari samada dalam bentuk terjemahan kitab daripada Timur tengah (karya Yusuf Qardawi. Kuala Lumpur : Berita Publishing. antaranya. Florida. Daripada pengamatan dan kajian lapangan yang dilakukan. Hal ini berbeza sekali dengan perkembangan di tahun-tahun 1970-1980an. Horowitz (1994). Von Der Mehden (1993). Hal ini didasarkan kepada beberapa perkembangan yang timbul samada di peringkat warga IPTA dan masyarakat awam. Sayyid Sabiq. Pustaka Antara dan banyak lagi kedai buku lain. 571 dan 575 Grant penyelidikan di taja oleh UM yang diketuai oleh Abdul Karim Ali. Pustaka Minerva. sudah menjadi kebiasaan diwujudkan suatu kolum khusus yang berkaitan dengan isu fiqh amali.east Asia And Th. FP002/2007A : Karya-Karya Fiqh. di mana masyarakat awam melalui kebanjiran buku-buku Islam daripada luar negeri di pasaran lebih menyukai isu-isu dakwah dan politik Islam mengatasi isu fiqh amali itu sendiri. Fred R.37 Di sebalik kesemua institusi di atas. Formatnya dilakukan dalam bentuk soal jawab agama di antara ahli akademik dengan penanya daripada masyarakat awam. Dalam perkembangan terkini. Bagi warga IPTA. h.9 reformasi berteraskan kesedaran Tajdid semasa. v. Hasil seminar ini telah dibukukan. Wahbah Zuhayli. Kenyataan ini didasarkan kepada beberapa fakta yang utama. Muhammad al-Ghazali dan sebagainya) ataupun karya ulamak tempatan sendiri. Two Worlds Of Islam: Interaction Between South. Pustaka Salam. Pertama. Antaranya di kedai buku IPTA.

adap perubah. Donald L. Tesis Sarjana Untuk Jabatan Fiqh. Fakulti Pengajian Islam. .at sebagai contohnya Anuar Ramli (2002). dalam Th.e Ch.. UKM . 14.ukum : satu analisis.ukum Islam : Satu kajian tentang Metodologi Syariah. dalam Jurnal Afkar.45 Hal yang sama turut dijadikan tumpuan oleh sejumlah besar pelajar pasca siswazah yang mengkaji pelbagai isu urgent 46yang timbul di dalam masyarakat menggunakan pendekatan hukum Islam semasa. v. APIUM. Kasule (2001). Mohamed Hatta (1995). Kolej Universiti Islam Malaysia. Kesemuanya membabitkan 39 40 41 42 43 44 45 46 47 Seminar yang bertemakan “ Hukum Islam semasa bagi masyarakat Malaysia yang membangun“ telah dianjurkan oleh APIUM pada 26-27hb. Dan Usul. “. dan pelaksanaannya. APIUM. dalam Jurnal Syariah. Hal ini terbukti apabila kemudiannya beberapa IPTA lain seperti UIAM41 . “ Scientific Revolution : wh. bil. Rawatan Oleh.b. Water Konsortium.istory and contemporary world “. Hashim Musa (2001). kebudayaan Melayu40 dan cabaran pemikiran Islam moden) telah mendapat sambutan yang sangat mengalakkan daripada warga IPTA dan agensi Islam. “ The Quran and the Common law : Islamic law reform and the theory of legal change “. 1994.M. yang menghasilkan koleksi kertas kerja bertajuk Fiqh Malaysia : Ke arah pembinaan Fiqh. 8 Ogos 2006 Seminar Kebangsaan Usul Fiqh (SUFI) 2004. Lih. Horowitz (1994). 2. Peranan Sains Perubatan Dalam Menentukan H. Uruf tempatan di Negeri Kedah. UKM dengan Jabatan Hal Ehwal Kh. yang kemudiannya mengh. Kuala Lumpur : Thinker’s Library. isu hukum Islam semasa sering dijadikan tumpuan khusus oleh para ahli akademik di dalam pelbagai monograf 44dan jurnal ilmiah yang terujuk. 198-207. dan kesannya terh. Perubatan Moden Menurut Perspektif Islam. pada 15-16hb Disember 2004 Seminar Kebangsaan Fiqh Semasa menghadapi cabaran Globalisasi.24h. Tesis sarjana untuk Jabatan Fiqh dan Usul.: Foundations for ICT-Supported Fiqh.an Yang Dirawat Melalui Kaedah. Disember 2004 Azhar Abdul Aziz (2002). Kedua. Kementerian Penerangan Malaysia.an h. USIM42 dan UKM43 telah turut sama mengadakan seminar bagi membincangkan isu hukum Islam semasa. tempatan yang terkini. dalam Jurnal Usuluddin. dalam Prosiding Islam : Past. APIUM Lih. 3.at sebagai contohnya S.arusan Fasakh. Jun 1999.b September 2003 Muhammad Firdaus Nurul Huda (2002).an sosial terhadap h. Abdulmajid H. Indah.y it occured in Europe instead of th.e American Journal Of Comparative law.as. Umar A. Tesis Sarjana Untuk Jabatan Fiqh Dan Usul. Anjuran UIAM. 17-42.okum Keh. Status Kesucian Air Kumbah. Anjuran Jabatan Syariah. 42. h.International Seminar on Islamic Thoughts. Anjuran Fakulti Syariah dan Undang-Undang. Asas hukum dalam budaya : Kajian terh. v. Jun 1997. 2002 dan Mohd Fauzi bin Audzir (2002). International Conference : Islamic Jurisprudence and th. “ Islam : An overview in h. tesis Sarjana untuk Jabatan Fiqh.asilkan koleksi kertas kerja yang dibukukan dengan tajuk ”Hukum Islam semasa bagi masyarakat Malaysia yang membangun” Seminar yang menekankan tema ini telah dianjurkan oleh APIUM pada 23-24h. Beberapa Kaedah. 2. Mohamed (2004). dan Usul. pada 7-9hb.allenges of the 21 st century. anjuran bersama Jabatan Usuluddin dan Falsafah. “ Sains dan ijtihad “. bil.ubungan social dalam kebudayaan Malaysia. Kerana Penyakit. Present and Future. bil. h. Tesis sarjana untuk Jabatan Fiqh dan Usul. Kesan perubah. Nizaita Omar (1999).47 Berasaskan kepada grand theory tentang proses pembangunan tamadun Islam yang bermutu tinggi.e Muslim world “. kita dapat mengesan beberapa rasionaliti penerapan konsep fiqh semasa (KFS) boleh dibuat oleh IPTA Islam seperti APIUM di dalam usaha pembentukan tamadun Islam di Malaysia. APIUM.. Nadzirah Ismail (2003). “ E-Fiqh.adap beberapa aspek h. APIUM. h. 123-136.10 pembangunan39. 2001.

sesama makhluk dan hubungan manusia dengan alam.49 Fiqh sudah begitu lama dibiarkan beku dan statik. bil. dalam Dinamisme pengajian Syariah. dapat menunjukkan ciri-ciri kesempurnaan yang terkandung di dalam sistem penyelesaian fiqh Islam yang merangkumi keperluan menjaga kepentingan hubungan dengan Allah. jumud dan taqlid di kalangan fuqaha yang sepatutnya bertindak sebagai inteligensia Muslim membangun sistem fiqh yang up to date telah menimbulkan beberapa kesan buruk. pertamanya. dalam Jurnal Syariah. 3) Kecenderungan ini juga menjadi sebab lahirnya tindak balas yang berlebihan dari sesetengah pihak sehingga mereka mahu mengikut model barat secara mutlak tanpa menilai kesesuaiannya dengan lunas-lunas Islam dan perkiraan ketimuran. KFS merupakan usaha tajdid dalam bentuk yang lebih praktikal bagi menghakis dominasi taqlid di dalam pengajian Islam di Malaysia. . 562. bil. v. “ Taqlid And The Stagnation Of The Muslim Mind “. no. bil. h.51 seperti :1) Kecenderungan ini telah menimbulkan suatu kekosongan fikiran yang berbentuk ilmu. Muhammad Nabil Muhammad Syukri (2000). Kekosongan ini kemudiannya telah direbut atau diambil peluang oleh aliran politik luar seperti Kominis. h. 8. Ibid. Mohd. 3.52 Keduanya. demi untuk menghapuskan ketiga-tiga elemen yang terhasil akibat dari kelesuan dan kegagalan sistem fiqh. 30-32. 48 49 50 51 52 53 Taha Jabir al-Alwani (1991). 102-103. tertutup dan berasaskan latar belakang yang bukan bersifat Malaysia. bentuk pengajian fiqh Malaysia ini dapat dijadikan sebagai asas utama untuk menyediakan infranstruktur intelektual sebelum sesuatu cita-cita negara Islam boleh tercapai. Antaranya.48Dalam kurikulum pengajian keilmuan Islam subjek fiqh Islam seolah-olah telah dianggap sebagai pelajaran sejarah perundangan Islam semata-mata yang bukan lagi mampu menanggani situasi semasa. Kuala Lumpur. dan ini telah menyebabkan banyak persoalan hidup masyarakat tidak menepati kehendak syara’ yang sebenar. 3. Majid (1993).50 Sikap beku. berbanding dengan sistem pengajian ala Taqlid silam yang menggunakan pendekatan yang tidak kritikal. 1. h. v. Rahimin Affandi Abdul Rahim (1997). “ Sejarah perkembangan penulisan hukum Islam di Malaysia : Tumpuan khusus di negeri Kelantan “. v. 2) Kecenderungan ini menyebabkan berlakunya kesempitan dalam pelaksanaan hukum Islam.53Ketiganya. h. kita terpaksa mengambil sikap proaktif dengan membangunkan sistem fiqh Islam yang bersifat semasa di dalam institusi membabitkan pengajian keilmuan Islam yang bermatlamatkan. 86-89. 57.11 pemakaian paradigma keilmuan dan pemikiran Islam yang lebih bersifat progressif. dalam Jurnal Syariah. yang hanya dibataskan kepada bidang undang-undang kekeluargaan sahaja. “ Gerakan Tajdid di Malaysia : Teori dan realiti “. 513. KFS berusaha untuk menghapuskan budaya taqlid yang menyebabkan kelesuan sistem fiqh Islam berhadapan proses pemodenan. 106. Sekularisme dan sebagainya. Rahimin Affandi Abdul Rahim (1995). 1. dalam Pengasoh. Pertama. h. melatih pelajar untuk menganalisis institusi Islam dan kaitannya dengan realiti semasa. Atas dasar ini. Kamil Ab. “ Budaya Taqlid di dalam masyarakat Melayu : satu tinjauan ringkas “. 1. h. dalam The American Journal of Social Sciences. “ Pembaharuan Fiqh : Keperluan Dan Metodologi “.

Lahore. 6-10. Hal ini dijelaskan oleh Muhammad Iqbal sebagai : “ the teaching of the Quran that life is a progressive creation necessitates that each generation. KFS dalam pendekatan asasnya amat mementingkan penggunaan kaedah penyelidikan hukum Islam yang agak ketat. h. Muhammad Iqbal (1982). guided but unhampered by the work of its predecessors. Terpenting sekali.55 Ketiga. 54. 13. dalam Dinamisme Pengajian Syariah. . Seandainya elemen ini kurang dititik beratkan. Rahimin Affandi Abd Rahim (2005). tesis Ph.e economic development of Malaysia : 1969-1993.D untuk Sch.. 168. dalam Dinamisme Pengajian Syariah. Reconstruction Of Religious Thought In Islam. Atas dasar ini.60 Keduanya. KFS berusaha melanjutkan usaha penggilapan dan pemahaman fiqh sebenar. Kuala Lumpur. An Introduction To Shi’i Islamic Law And Jurisprudence. kajian di peringkat pasca siswazah ini boleh dianggap sebagai penyelidikan semi ijtihad yang perlu membabitkan pelbagai masalah hukum Islam yang timbul di dalam masyarakat.ool of Law.59dan membuktikan idea kemajuan yang terkandung di dalam Islam. h. Rahimin Affandi Abdul Rahim (1999). h. 99-100. KFS berusaha mengalakkan penyelidikan hukum Islam berasaskan konsep fiqh semasa di kalangan ahli akademik dan pelajar pasca siswazah. h. memperbetulkan segala bentuk kelemahan dan keburukan yang selama ini dinisbahkan kepada syariah Islam. University of Warwick. Majid (1998). Kuala Lumpur. h. 1. “ Pengajian syariah : Satu pentakrifan “. 27-53. Penang. should be permitted to solve its own problems. Mahmood Zuhdi Abd. tetapi tidak sampai kepada taqlid membuta tuli. membiarkan jawapan terhadap masalah masa kini ditentukan oleh fuqaha yang sebelumnya. Lahore. Islamic Legal Reform In Th. maka sepanjang zaman harus ada usaha menggilap semula unsur pemahaman berkenaan kerana pemahaman suatu generasi tentunya tidak sama dengan generasi yang mendatang. ianya perlu membabitkan realiti praktis apa yang berkembang di dalam masyarakat dan sesuatu institusi agama yang disertakan pula dengan alternatif pilihan. 107-124. “ Muamalat di Malaysia : suatu tajdid atau reaksi pasaran “. Penghayatan Sebuah Ideal. England. Islamisation or Malaynisation : A study on th. standard ataupun mutu penyeliaan yang rapi dan ketat oleh ahli akademik yang kompeten perlu ditetapkan kepada setiap pelajar yang terbabit. Ezzati (1970). h.58 Peluasan peranan fuqaha untuk setiap zaman ini antara lainnya bertujuan untuk. mengingatkan fuqaha bahawa 54 55 56 57 58 59 60 Norhashimah.e Administration Of Islamic Law In Malaysia : A Critical Analysis. Memandangkan unsur-unsur kemanusiaan (kefahaman) terlibat di dalam fiqh.. 105-134 E.12 Kedua. Kemerdekaan Berfikir Dalam Islam. kita dapat menjangkakan bagaimana nisbah negatif yang bakal terkena kepada sistem fiqh Islam.56 Dalam soal ini. Ianya bakal menyemarakkan lagi budaya taqlid yang memang begitu berakar di dalam masyarakat Islam semasa.dalam Jurnal SYARIAH.e role of Islamic law in th. Mohd Yasin (1994). Berita Publish. pertama.54 Mengikut Mahmood Zuhdi. Muhammad Abu Bakar (1982). Tesis PhD untuk University of Birmingham. h. al-Quran dan al-Sunnah sebagai pedoman utama untuk kejayaan hidup di dunia dan akhirat telah menetapkan suatu pandangan yang cukup dinamis tentang kehidupan manusia. bil.ing Sdn Bh. Ahmad Hidayat Buang (1997). “ Isu Pendekatan di dalam Pengajian Syariah di Malaysia : Satu Telaah Awal “.. v.d. Abu Bakar al-Ash’ari (1954).”57 Dinamisme pandangan Quran ini antara lainnya menegaskan bahawa setiap generasi perlu diberi kebebasan untuk menentukan hidup mereka sendiri dan menyelesaikan masalah sendiri dengan pertunjuk fuqaha sebelumnya.

Kuala Lumpur. Dalam dunia akademik. sesuatu pandangan yang diteliti perlu mengambilkira beberapa perkara penting. dalam Jurnal Usuluddin. 61 62 63 64 Mahmood Zuhdi Abd. KFS berusaha untuk berpegang kepada prinsip Al-Aslahah wa Muasarah (mengekalkan warisan turath silam dan mengambilkira elemen pemodenan). Dalam kajian ini. Hasilnya. dalam Jurnal Afkar. formula dan apa-apa dapatan kajian yang dilahirkan perlu dinilai secara kritikal. Status Kesucian Air Kumbahan Yang Dirawat Melalui Kaedah Rawatan Oleh Indah Water Konsortium. 84-93. Untuk tujuan pengesahan. Nadzirah Ismail (2003). h. kerana ianya akan membawa fitnah yang bakal merosakkan kehidupan. tanpa terpengaruh dengan kecenderungan si penilai itu sendiri (Pre Conceived Idea). futuristic. pandangan. h. Mohd Kamil Ab. teori.13 mereka patut menjadi agen perubahan yang bersikap prihatin dan proaktif dengan isu-isu semasa yang timbul di dalam masyarakat. 1) mengambil sikap selektif (tidak menerima dan menolak secara melulu). Melalui pemakaian prinsip ini. Rahimin Affandi Abd Rahim (2000). bil. riwayat. seperti mana penegasan Allah agar kita mengamalkan sikap berhati-hati terhadap berita yang dibawa oleh orang fasiq.64 2) memastikan ketepatan sesuatu berita atau teori itu didapati daripada sumber yang tepat dan betul. Pengantar Undang-Undang Islam Di Malaysia. berpandangan jauh dan terpenting sekali perlu mengambilkira prinsip wasatiyyah ini. 10. v. Dalam soal ini. tetapi apa yang lebih penting lagi mereka patut menjadi tenaga utama yang mengerakkan peristiwa sejarah tersebut dengan menganalisis permasalahan semasa dan mengemukakan jawapan yang terbaik. beliau mendapati status air kumbahan yang dirawat ini benar-benar bersih dan bertaraf air mutlaq. 34-40. umat Islam perlu menjaga warisan tradisi yang berupakan formula susunan sarjana Islam silam dan berusaha membangunkan tamadun terkini berasaskan adunan intipati tradisi ini dengan elemen pemodenan. Majid (1999).63 Sedapat mungkin KFS cuba mengaplikasikan prinsip wasatiyyah (pertengahan) dalam pengamalan keilmuan. menganalisa dan menerima sesuatu pandangan yang dikemukakan oleh pihak lain.61Bersesuaian dengan tugas fuqaha sebagai pewaris nabi-nabi. prinsip wasatiyyah ini boleh digunakan sebagai salah satu alat untuk menilai. . tesis sarjana untuk Jabatan Fiqh dan Usul. Dalam amalan keilmuan Islam. yang boleh digunakan untuk keperluan seharian oleh kalangan pengguna Islam. 1. “ Ulama Dan Perubahan Social Dalam Islam “. Nadzirah Ismail telah menggunakan prinsip Al-Aslahah wa Muasarah. apabila meneliti pandangan fuqaha silam yang berkaitan dengan status dan bahan yang menyucikan air-yang dikaitkan pula dengan kaedah teknologi rawatan kumbahan air yang terkini. yang menuntut ianya dilihat secara holistik (menyeluruh). ianya perlu dinilai dan dikritik secara luaran dan dalaman. Majid (1997).62 Keempat. 177-196. sepatutnya tugas mereka bukan terhad kepada menjadi penyaksi kepada peristiwa sejarah di zamannya. Contoh terbaik yang boleh diberikan adalah kajian ilmiah di peringkat pasca siswazah APIUM yang mengkaji status rawatan kumbahan air yang diamalkan oleh Indah Water Konsortium. Ianya boleh dikatakan sebagai suatu tindakan adil (bertindak sebagai orang tengah) dalam menilai sesuatu perkara. sesuatu khabar. “ Etika Penyelidikan Islam : suatu analisa “. APIUM. h.

). Kuala Lumpur : APMUM. 15. Tesis Untuk Fakulti Sastera Dan Sains Sosial. yang perlu sentiasa diulangkaji dan diperlengkapkan oleh setiap sarjana di setiap zaman. Rahimin Affandi Abd Rahim (1993). anggota masyarakat. Pakistan. Ianya merujuk kepada pelbagai nilai positif budaya Melayu seperti . h. fakta sejarah ataupun teori serta aksioma pemikiran yang telah diterima ramai (seperti terkandung dalam konsep ijma dan tawattur). KFS sebagai contohnya telah mengambil sikap pertengahan di antara pandangan golongan Salafi dan liberalis.(kajian matan). dalam Jurnal Usuluddin. samada ianya daripada nas wahyu (al-Quran dan al-Sunnah). Universiti Malaya. Rahimin Affandi Abd Rahim (2002). kerana ianya masih bertaraf zanni. bil. Bagi golongan Salafi. dalam The Journal of Hamdard Islamicus.“ The Concept Of Ijma’ In Islamic Law : A Comparative”. Antara pendekatan yang dicadangkan. Sebaiknya.482-535. sarjana Islam perlu memikirkan untuk menggunakan pendekatan kajian yang lebih terbuka dan holistik (menyeluruh) dalam proses penilaian sesuatu objek kajian. Kriteria Penerimaan Dan Penolakan Hadith : Satu Kajian Perbandingan Antara Ahl Al-Sunnah Dan Shi’ah. Ibid. “ Epistemologi Hukum Islam : satu pengenalan “. mereka terlalu menentang pemodenan barat secara melampau. Kelima. 55-80 . (kajian sanad)65 Manakala kritikan dalaman pula bertujuan untuk memastikan kemunasabahan dan kewarasan isi kandungan sesuatu sumber itu dinilai dari perspektif Islam. 1) Perlu menghargai keunggulan sentuhan kebudayaan manusia Melayu yang pernah melahirkan tamadun material dan intelektual yang tinggi di rantau Alam Melayu suatu masa dahulu. 91-104. Rahimin Affandi Abd Rahim (2006). v. KFS menekankan keperluan untuk mengenalpasti garis panduan ataupun piawaian pendekatan yang bersesuaian dengan realiti mayarakat Malaysia semasa di dalam proses pengeluaran sesuatu hukum di dalam sistem fiqh Islam.69 Dalam soal pengaplikasian prinsip wasatiyyah ini. h.68 5) perlu menolak pendekatan kajian dan penilaian Islam yang bersifat legal formalistik. manakala sesuatu warisan silam yang dihasilkan melalui pemikiran manusia berasaskan kepada sumber akalnya sendiri baik dari segi pentafsirannya terhadap nas ataupun responnya terhadap situasi sosial yang timbul di zamannya-perlu dinilai secara kritikal. (hitam ataupun puteh) yang akan menghasilkan kajian yang bersifat kaku dan cenderung kepada tindakan menghukum dan bukannya bersifat konstruktif bagi tujuan dakwah mendidik golongan sasaran kajian. 16.66 3) melihat keserasian sesuatu hujah yang dipakai dengan pandangan sumber yang berautoriti. “Ulamak Dan Paradigma Menanggani Kebudayaan Melayu “. 642-657. dan golongan liberalis pula terlalu taasub dengan semua formula dan epistemologi keilmuaan barat sehingga sanggup memperkecilkan semua warisan fuqaha silam. 65 66 67 68 69 Maklumat Lanjut boleh didapati dalam Che Cob Che Mat (1996). Wacana Budaya. Othman Yatim dan Nor Azita Che Din (ed. h. 2002. h.67 4) Tidak boleh menyalahi dengan apa yang telah ditetapkan secara qat’I oleh sumber al-Quran dan al-Sunnah.14 Kritikan luaran bertujuan untuk menentukan ketulenan dan keaslian sesuatu sumber tersebut. dalam Hashim Awang.

Dalam Psikologi Melayu. Hassan Ahmad (2004). Dalam (Edit) Worawit Baru @ Haji Ahmad Idris Pemikiran Melayu : Tradisi Dan Kesinambungan. h.77 g) Mengamalkan sikap terbuka. (ii) Alegorikal (simbolik).t). Dan Jalinan Intelektuaal Rantau Malaysia-Indonesia “. Dalam Psikologi Melayu. 1-12.asa Dan Pemikiran Melayu : Tradisi Dan Kesinambungan “. Terbitan Jabatan Pengajian Dakwah. Abdul Rahman Abdullah (1981).ussien.ammadiyah.78 2) Perlu memaklumi bahawa Islam telah menjadi intipati terpenting ataupun asas jatidiri masyarakat Melayu (Teori Receptio in complex) sehingga menjadikan 70 71 72 73 74 75 76 77 78 Ibn Khaldun (t. Kuala Lumpur : DBP. Dakwah.” Islam Dan Amalan Tolenrasi Di Nusantara “. 54-56. Dan Kepimpinan. “ Bah. MalaysiaIndonesia. “ Sifat Kesederhanaan “. Shuaib Che Din (1993). Falsafah Dan Kaedah. h. Kuala Lumpur : DBP. Bangi. h. Afrika dan Eropah. Kuala Lumpur : Utusan Publication. 47-74. sanggup belajar dan selektif dengan pengaruh budaya dan agama asing. Pemikiran. Jaringan Dakwah. 82-95. Rahimin Affandi Abdul Rahim (2003) “ Analisis Sejarah. (iii) Analogis dan pragmatik. h. Dar Al-Fikr. Abdul Halim Othman Dan Md. h. Wan Abdul Halim Othman (1993).ubungan Kekeluargaan Dalam Masyarakat Melayu “. h. “ H. 61-101.. Idris Zakaria (2003). Al-‘Allamah. 102-109. Bangi : Jabatan Dakwah. Kuala Lumpur : DBP. h.75 e) Masyarakat yang kuat berpegang kepada falsafah yang mementingkan pertimbangan agama dan nilai (perennial and ultimate perspective). UKM Dan Universitas Muh.76 f) Manusia yang memiliki kepintaran pemikiran yang cukup advance yang diperincikan dengan empat bentuk pemikiran. bahkan juga kepada masyarakat asing.70 Hal ini terbukti apabila Islam secara mudah telah diterima oleh manusia Alam Melayu tanpa menumpahkan darah seperti mana yang berlaku di Timur Tengah. 150-165 Abdul Rahman Abdullah (2001). Pemikiran Umat Islam Di Nusantara. Dan Kepimpinan. Muqaddimah. Ghani(ed.74 Pendekatan ini bukan terhad kepada anggota masyarakat Melayu semata-mata. 134-140. Kuala Lumpur : APMUM. Ukm. Malaysia Indonesia.71 b) masyarakat yang mengamalkan paradigm mesra alam dan mementingkan prinsip penjagaan keseimbangan alam semesta c) masyarakat yang mementingkan elemen kesederhanaan di dalam proses berfikir dan bertindak72 d) Masyarakat yang mementingkan soal menjaga kerukunan hidup bermasyarakat dan menentang keras sebarang elemen yang bersifat individualism. . h. Kuala Lumpur : DBP. Norazit Selat (1994). Ibn Khaldun. Dalam Budi Kencana : Kumpulan Makalah.15 a) Masyarakat yang ditakdirkan mendiami kawasan iklim sederhana yang kemudiannya telah melahirkan manusia yang berjiwa lembut. berbanding dengan penduduk kawasan iklim yang panas seperti Timur tengah. Sumatera Utara (UMSU). (i) Teologis-Rasional. berbanding dengan masyarakat barat yang lebih mementingkan persoalan kebendaan dan individualism mengatasi persoalan agama.) Jaringan Dakwah. Dalam Zulkiple Abd.73 Ianya juga dapat dirujuk sebagai manusia yang memiliki semangat yang mementingkan kerukunan hidup bermasyarakat (Egalitarian) yang cukup tinggi. “ Nilai Kerja Dalam Masyarakat Melayu “. Memperingati Persaraan Profesor Tan Sri Dato’ Ismail H. h. Dalam (Edit) Zulkiple Abd Ghani. 133-141.

a) Tuntutan IFC (Inter Faith Council) agar pihak kerajaan menyamatarafkan semua pemeluk agama di Malaysia tanpa mengiranya Islam ataupun bukan Islam. 79 80 Rahimin Affandi Abd Rahim (2006). Antara kes yang terlibat adalah kes Ayah Pin. Lina Joy dan Kamariah Ali. d) Isu yang mempersoalkan kesan psikologi dan perundangan yang timbul akibat seseorang penganut agama bukan Islam memeluk agama Islam. di samping pihak berkuasa Agama juga perlu sentiasa mengambilkira unsur kemiskinan ini di dalam program pengagihan zakat setiap tahun. yang menganggap semua agama adalah sama di sisi tuhan dan boleh membawa kesejahteraan kepada umat manusia. “ Hak Asasi Manusia Dan Demokrasi Dari Persepktif Islam Dan Barat “. jika dirujuk kepada penguasaan politik dan pelbagai dasar yang bersifat pro bumiputera. Dalam realiti ini. pelbagai syiar dan autoriti Islam dipersoalkan. Kuala Lumpur : Penerbit UM. Kuala Lumpur : APMUM. Beberapa contoh boleh diberikan.80 c) Isu pluralisme agama. Dalam soal ini. h. terdapat NGO Islam di Malaysia yang bergiat cergas menimbulkan beberapa isu. khususnya yang membabitkan kepentigan sosio.16 sebahagian besar kebudayaan Melayu bertepatan dengan ajaran Islam. h. tetapi masih banyak lagi kelemahan yang dimiliki oleh masyarakat Melayu. Hal ini boleh dilihat dari sector sosio-politik dan ekonomi. Demokrasi Dan Dunia Islam : Perspektif Teori Dan Praktik. 106-112 .). Sebaliknya isu jati diri Melayu cuba ditolak dengan cara bertolak ansur dan mendokong peluang untuk seseorang Melayu murtad79 serta sanggup memberikan khidmat guaman untuk mempertahankan hak ini. Atas dasar ini penilaian yang lebih kondusif dan terbuka perlu digunakan untuk menilai dan menghargai elemen kebudayaan Melayu.). e) Isu menentang cadangan pelaksanaan undang-undang Hudud yang dikatakan ketinggalan zaman dan bakal menindas penganut bukan Islam. 405-425 Ummu Atiyah Ahmad Zakuan (2007). 4) Nisbah masyarakat majmuk di Malaysia yang sangat rendah dari segi integrasi kaum. b) Isu yang mencabar dominasi dan keistimewaan hak bumiputera MelayuIslam – kononnya bertentangan dengan nisbah persamaan hak asasi semua warganegara bukan Islam di Malaysia. Kita boleh merujuk kepada usaha yang dijalankan oleh NGO tertentu yang memperjuangkan penyebaran faham liberalisme (kebebasan dan hak asasi manusia) dalam setiap perlakuan dan pemikiran manusia. Sebagai contohnya. Emosi Melayu. dalam Hashim Musa (ed. seperti kadar kemiskinan masyarakat Melayu di Bandar dan luar Bandar yang masih tinggi sehingga menuntut pihak kerajaan menjalankan dasar pembasmian kemiskinan golongan miskin ini yang berterusan. Isu yang mencabar konsep jati diri (malayness) Melayu yang sinonim dengan penganut Islam. api perpecahan agak senang timbul. politik dan keagamaan semua kaum di Malaysia. “Islam dan perkembangan Emosi Melayu Selepas Merdeka : Satu Analisis “. Dalam Mohd Izani Mohd Zain(ed. 3) Walaupun masyarakat Melayu merupakan golongan terpenting di Malaysia. Kumpulan Artikel 11. kerana kesemua autoriti Islam ini dilihat bertanggungjawab menghalang agenda liberalisme ini.

Keenam.83 Dalam menghadapi cabaran zaman moden ini. pencemaran alam. terdapat suatu pendekatan yang menetapkan bahawa proses pengkajian yang mendalam terhadap sesuatu hakikat ilmu ataupun disiplin tertentu perlu dilihat kepada aspek epistemologi disiplin tersebut. ternyata sekali usaha untuk memperkemaskan elemen epistemologi (sumber dan metode) usul al-fiqh adalah amat mendesak sekali. Ini termasuklah isu permasalahan dalaman negara yang bakal menjejaskan pencapaian pembangunan.82 Hal ini bersesuaian dengan takrif dan ruang lingkup epistemologi yang menyelidik asal usul. . maslahah dan ilmu sains sosial moden. sebab musabab dan kaedah yang rapi. Shuib (1995). parti pemerintah dan pembangkang sama-sama bersatu untuk mengatasinya. : Sebuah Tinjauan Filosofis “. Kuala Lumpur. dalam Jurnal YADIM. Hal ini antara lainnya termasuklah isu keruntuhan moral. Di dalam sesuatu kajian ilmiah. Muhammad Zainiy Uthman (2001). 146-148. Bagi menghadapi realiti ini. sumber. rasional dan mempunyai sumber. November 2001. keruntuhan rumahtangga orang Melayu. Fadzulullah. sifat. epistemologi dan aksiologi disiplin usul al-fiqh dengan perkiraan dan keilmuan semasa. sebelum menetapkan sesuatu hukum yang berkaitan dengan persoalan kemanusiaan. 33.). : Menuju Ijtihad Kontekstual. Harun Nasution (1989). tetapi ianya dibina atas dasar yang emperikal. KFS berusaha memperjelaskan tentang elemen epistemologi hukum Islam di dalam proses penyediaan sistem fiqh semasa. bil. Dalam Riyanto (ed.81 6) Perlu mengelakkan sikap yang terlalu politiking dalam menanggani sesuatu isu yang membabitkan kepentingan negara. Neo Usul Fiqh. peningkatan kadar jenayah. Hal ini dapat dilakukan dengan tiga pendekatan yang utama. Dr. kaedah dan had sesuatu ilmu tersebut. 2. yang memerlukan kedua pihak. semua pihak termasuklah kerajaan dan pakar perundangan Islam perlu mengamalkan sikap proaktif dan selektif dengan menyediakan pelbagai elemen mendidik dan pencegahan yang sepatutnya.imin Affandi Abd Rahim (2005) . 2. sepatutnya sesuatu pengajian syariah yang diusahakan perlu menitikberatkan persoalan epistemologi hukum Islam yang bakal memberikan gambaran yang jelas kepada penganut Islam dan bukan Islam tentang bagaimana syariah Islam itu bukannya didasarkan kepada kepercayaan dogmatik yang tidak boleh dipertikaikan. dadah. h. “ Pendekatan Pluralisme dalam pengajian Islam : Satu pengenalan “. namun pada masa yang sama juga pelbagai perkembangan fahaman sekularisme yang menyesatkan telah turut sama berkembang pesat sehingga mempengaruhi sejumlah besar masyarakat Malaysia.85Dengan mengambilkira tiga prinsip utama yang sering ditekankan penggunaannya dalam gagasan fiqh semasa iaitu ‘urf.dalam Jurnal KATHA. Memanglah diakui terlalu unsur positif yang dibawa oleh arus globalisasi ini. “ Menawarkan Epistemology Jama’I Sebagai Epistemology Usul Al-Fiqh. 328-334. h. 81 82 83 84 85 Rah. “ Islam. Hj. Kecermelangan Ilmu Dalam Sejarah Dan Tamadun Islam. v.17 5) Masyarakat di Malaysia amat mudah terpengaruh dengan perkembangan moden yang dibawa oleh arus globalisasi dunia. Islam Rasional : Gagasan Dan Pemikiran. pengaruh budaya kuning.84 Ianya termasuk juga perlu memperkembangkan elemen ontologi. Sains Dan Pemikiran Objektif : Suatu Perbandingan Ringkas “. penurunan semangat patriotisme di kalangan muda dan banyak lagi. kemiskinan. Jakarta. h. Ainurrafiq Dawam (2004). h. Pusat Dailog Peradaban UM. Yogyakarta : Fakultas Syariah press. 1-23.

Sumbangan Sempena Persaraan Dan Perlantikan Naib Canselor. yang memberitahu seseorang ilmuan tentang apa yang penting. Kuala Lumpur. Ideologi Dan Kesarjanaan : Islam. Hajjiyyah dan Tahsiniyyah yang lebih sesuai dengan realiti Malaysia semasa. “ Pandangan Dunia.92 Mengikut Hamid Zarkashi. 332-265. suatu cara untuk memecahkan kerumitan dunia. Rahimin Affandi Abdul Rahim dan Noor Naemah Abdul Rahman (2005). De Boer (1994). 307-309. “Pemikiran Reformasi Melayu Semasa : Satu Analisis “. berupa kesatuan pemikiran yang arsitektonik. .18 1) Mengabungkan (sentesis) di antara ilmu usul al-fiqh ini dengan keilmuan moden lain (seperti ilmu sains sosial moden) yang sekaligus bakal melengkapkan lagi kaedah penyelidikan hukum Islam alternatif untuk zaman moden ini.. h. 28-29 dan 309 Muhammad Abu Bakar (1993). Bahasa Dan Pemikiran Melayu. world-view Islam adalah : visi tentang realiti dan kebenaran. Ianya lahir daripada tradisi Islam sendiri dan bukannya berasal daripada pengaruh asing seperti didakwa oleh orientalis barat. T. Ia berisikan sebuah pandangan dunia (world-view). Lih. Kuala Lumpur : APMUM.at sebagai contoh. The History Of Philosophy In Islam. Paradigma adalah satu set proposisi (rancangan usulan) yang menerangkan bagaimana dunia harus difahami. Lihat Mona Abdul-Fadl (1989).87 3) Membangunkan prinsip dan standard maslahah dalam tiga jenis. Kuala Lumpur : al-Baian corporation sdn bhd.89 Secara kasarnya. Ismail (2004). 177191.86 Walaupun diakui ilmu usul al-fiqh ini memang hebat dan berteraskan world-view Islam sepenuhnya.. yang dilakukan oleh Noor Haslina Binti Osman (2003). mazhab adalah merupakan paradigma90 berfikir masyarakat Islam mengikut world-view dan kaedah syariah yang diasaskan oleh seseorang fuqaha tertentu. Herndon : AMSS & IIIT. apa yang sah dan apa yang bersesuaian dengan logik. World-view adalah pandangan dunia. APIUM. KFS menetapkan model sistem fiqh Islam semasa perlu berasaskan kepada Mazhab Shafi’i dalam bentuk yang bersifat selektif.nya tesis sarjana yang cuba mengupas tentang isu ini. Bertentangan dengan pandangan yang terlalu memandang negatif terhadap amalan bermazhab. dari segi kerangka konsepnya dan kaedah aplikasi yang lebih sesuai dengan realiti Malaysia semasa.). h. h.J. 2) Membangunkan kaedah ‘Urf Malaysia yang berbeza dengan ‘Urf Timur Tengah. Hal ini telah antara lainnya dikupas oleh. Richmond : Curson press. (ed) oleh Rahminah Muharam. “ Pengajian Sosial Dan Hubungannya Dengan Pembinaan Hukum Islam Semasa : Satu Analisa “ dalam Isu-isu Sains Sosial dari perspektif Islam. hidup. Pengantar Pengajian Syariah. tetapi untuk konteks zaman moden ini ianya tidak boleh berdiri sendiri dan perlu disokong serta digabungkan dengan disiplin keilmuan lain. Kota Kinabalu: Universiti Malaysia Sabah. Paradigms In Political Science Revisited.91 Ianya merupakan kemuncak dari satu proses pembentukan world-view yang panjang. Adat Melayu Sebagai Sumber Hukum : Penilaian Dari Perspektif Teori Al-‘Urf Wa Al-Adah. khususnya maslahah Daruriyyah. Tesis sarjana untuk Jabatan Fiqh dan Usul. Mahmood Zuhdi Ab Majid dan Paizah. Profesor Datuk Mohd Taib Osman. kepercayaan dan pemikiran yang berfungsi sebagai pemankin untuk segala perilaku manusia. dalam Tinta Kenangan. h. Dalam Hashim Musa(ed. Proses Sejarah Dan Rekonstruksi Realiti Sosial “. 1-34. h. yang berperanan sebagai asas yang tidak nampak (non86 87 88 89 90 91 92 Rahimin Affandi Abdul Rahim (2003).88 Ketujuh. kita sepatutnya mengamalkan sikap positif dan selektif terhadap amalan bermazhab.

Pakistan.95 Hal ini boleh dikatakan sebagai asas perpaduan umat Melayu sehingga tidak wujudnya perbalahan dan fanatik mazhab yang menimbulkan pertumpahan darah seperti mana berlaku di tempat-tempat lain. Ianya dibuat kerana beberapa faktor yang utama. 1-6. Cumanya. Antara elemen asas untuk world-view Islam terdiri dari konsep tuhan.2. ianya mengharuskan masyarakat awam untuk bertaqlid kepada seseorang mujtahid. No. Elemen-elemen inilah yang kemudiannya yang menentukan bentuk perubahan (change). tetapi ianya dibuat bagi mengelakkan sebarang tindakan rakus daripada masyarakat awam yang jahil tentang prinsip asas Islam. Yusuf Qardawi (2004). Kajang : Synergymate Sdn. melakukan tafsiran melulu dan boleh merosakkan nama baik Islam itu sendiri. perkembangan (development) dan kemajuan (progress) dalam Islam. 85-88. tetapi ianya merupakan formula yang bersifat flexible yang memberikan garis panduan terhadap setiap persoalan yang muncul dalam kehidupan manusia. Hal ini boleh dirujuk kepada keabsahan konsep Taqlid dan ijtihad. Dalam The Journal Of Hamdard Islamicus. Bhd. 2. . wahyu dan penciptaannya. berasaskan kepada nisbah ketidakmampuan seseorang awam untuk memahami ajaran agama Islam secara mendalam. Dalam konsep taqlid. kebebasan. h. dapat kita rumuskan bahawa pegangan umat Islam terhadap Mazhab Shafi’i bukanlah sesuatu amalan dan paradigma yang salah dalam pengamalan ajaran Islam. Sanggahan Salah Tafsiran Islam. Abdul Halim El-Muhammady (1992). “ Ikhtilaf And Its Development In Malaysia “. 91-104.94 Sikap yang hanya bergantung sepenuhnya kepada prinsip Taqlid ini kemudiannya cuba dibataskan dengan penerimaan kepada konsep ijtihad dan Tajdid. V. psikologi manusia. penekanan yang agak keterlaluan terhadap dominasi taqlid yang agak ketat ini dilihat bakal membuahkan hasil yang kurang sihat kepada perkembangan pemikiran hukum Islam itu sendiri. Hal ini kemudiannya bakal memudahkan proses penguatkuasaan dan pentadbiran undang-undang Islam dijalankan. 2) Pendekatan ini ditetapkan bukannya bertujuan untuk memonopolikan usaha pentafsiran agama kepada golongan ulamak semata-mata. amalan berpegang (taqlid) kepada mazhab Shafi’i boleh dianggap sebagai masih relevan lagi. Rahimin Affandi Abdul Rahim (1993). agama. 3) Faktor perpaduan dan keseragaman diperlukan bagi memastikan wujudnya kestabilan hidup sosio-politik umat Islam. Dalam International Islamic University Law Journal. “The Concept Of Ijma’ In Islamic Law : A Comparative”. 1) Ianya menetapkan kalangan ulamak sebagai pentafsir utama kepada ajaran agama. h.96 Hal ini kemudiannya turut disedari sendiri oleh kalangan mufti di Malaysia yang disertakan pula dengan pelbagai usaha untuk menerapkan pendekatan reformism bagi menghadkan penggunaan 93 94 95 96 Hamid Fahmy Zarkasyi (2004). nilai dan kebajikan dan kebahagiaan. Tantangan Sekularisasi Dan Liberalisasi Di Dunia Islam.93 Berasaskan kepada paparan di atas.19 observable) bagi semua perilaku manusia. termasuk aktiviti ilmiah dan teknologi. h. Surabaya : Penerbit Khairul Bayan. Terjemahan Oleh Abdul Rahman Rukaini. h. Untuk konteks realiti Malaysia. 54-55 Dan 57. 16. V. ilmu.

1. dengan Allah. 33-43.101(i) Al-Din. Penerimaan ini kemudiannya perlu dipelajari dan diperkembangkan dalam bentuk paradigma keilmuan moden yang lebih sesuai 97 98 99 100 101 Naemah Abd Rahman (2003). Dewasa ini. 6) Kita patut menghargai precedent silam yang disumbangkan oleh mazhab Shafi’i di Malaysia. kita tidak boleh menganggap istilah tradisi membawa nisbah negatif seperti difahami dalam dunia akademik barat. London : Kegan Paul International. Hossein Nasr (1990). APIUM. teori yang mengatakan bahawa perundangan Islam telah tertutup dan beku selepas tertutupnya pintu ijtihad pada abab keempat hijrah telah mula dicabar. Paparan negatif ini sepatutnya tidak diterima secara melulu dan perlu dinilai secara berhikmah. h. h. Cambridge : Harvard University press. Tesis PhD untuk Jabatan Fiqh dan Usul. Traditional Islam In The Modern World. Amir Mualim (2006). Kita tidak boleh memandang institusi taqlid ini secara negatif keseluruhannya. 13. Sebaliknya seperti mana ditegaskan oleh Hallaq. h. suatu nisbah yang hina. S. Ijtihad Dan Legislasi Muslim Kontemporer. Fatwa Jemaah Ulamak Kelantan Tahun 1920an Hingga 1990an : Satu Analisis.97 4) Sikap pro mazhab ini bukan bermakna kita perlu terjebak dengan fenomena fanatik mazhab yang boleh menyumbang kepada ketertutupan minda. “ Etika Penyelidikan Islam : Satu Analisa “. Dalam Jurnal AFKAR. Rahimin Affandi Abd. memandangkan mengikut persepktif tajdid yang tertanam di dalam hukum Islam itu sendiri. istilah tradisionalism ini patut dibanggakan kerana ianya merujuk kepada pemahaman dan penghayatan wahyu Allah di dalam kehidupan yang mencakupi tiga aspek. 190-191.100 Bagi penganut Islam. “ Ifta And Ijtihad In Sunni Legal Theory : A Development Account “. BIL. Dalam Islamic Legal Interpretation : Muftis And Their Fatwas.98 Maknanya. khususnya di dalam metodologi pengeluaran sesuatu fatwa. ix-xiii Weal Hallaq (1996). Yogyakarta : UII Press. pelbagai perubahan yang diperlukan masih dibolehkan bagi menunjukkan sifat dinamisme syariah itu sendiri berhadapan dengan keperluan masyarakat. proses dialektika antara sistem fiqh Islam dengan realiti sesuatu masyarakat masih lagi berlangsung di zaman taqlid. (iii) Salsilah. amalan yang terbentuk dan berkembang berdasarkan model sacral (berasaskan wahyu) sehingga menjadi amalan kebudayaan masyarakat yang berpanjangan. tetapi perlu berpegang kepada kerangka metodologi (manhaj) usuli sesuatu mazhab yang dilihat terbukti mampu menyelesaikan masalah hukum umat Islam. Sebaliknya. penerimaan konsep mazhab ini tidak membataskan amalan ijtihad itu dipraktikkan demi penyelesaian masalah umat Islam.99 5) Kita perlu mengamalkan sikap selektif terhadap pemikiran barat yang kerap menisbahkan penerimaan amalan bermazhab ini dengan istilah tradisionalisme. mata rantai yang menghubungkan setiap zaman dan pemikiran kepada asasnya yang utama. h. h.20 taqlid secara berlebihan. . Mahkluk dan alam. wahyu Allah. agama sebagai panduan untuk keseluruhan aspek kehidupan membabit tiga bentuk hubungan. (ii) Sunnah. kerana seseorang sarjana Islam yang melakukan aktiviti syarah dan muhktasar terhadap karya imam mujtahid turut memasukkan komentar pandangan mereka sendiri terhadap realiti yang berlaku di zaman mereka. Rahim (2000). 183-185.

Rahim (2006). Kuala Lumpur : Jabatan Fiqh Dan Usul.102 Hal ini boleh dilihat daripada kesannya di dalam Legal Digest Melayu seperti Hukum Kanun Melayu103 dan penyerapan nilai-nilai Islam di dalam sistem adat Melayu sehingga melahirkan ungkapan Adat bersendikan Hukum. hukum bersendikan Kitabullah. Kuala Lumpur. .Dalam Md Salleh Haji Ahmad(ed. Rahimin Affandi Abd. Dalam Tamadun Melayu.106 c) Fuqaha Mazhab Shafi’i telah mengasaskan sistem pendidikan Islam yang lebih sistematik di rantau Alam Melayu. susunan jadual waktu. Hukum Islam Dan Budaya Tempatan. Ianya lebih adaptif dengan budaya tempatan Melayu. h. London. Rahim (2003). h. Dalam (Edit Oleh Muhammad Mokhtar Hassan) Kesusasteraan Dan Undang-Undang. Pendidikan Islam Dan Pengaruhnya Di Malaysia.).H. Dalam Hashim Awang(ed. Pulau Pinang. A. APIUM. 104-111 dan Rahimin Affandi Abd. Dalam Historians Of SouthEast Asia. h. “Ulamak Dan Paradigma Menanggani Kebudayaan Melayu “. a) Sifat Mazhab Shafi’i yang berupa paradigma sentesis di antara pandangan Ahl Ray’ dan ahli hadis. Siddiq Fadhil (2006).21 dengan realiti Malaysia semasa. Dalam Md Salleh Haji Ahmad(ed. Dalam Budi Kencana. APIUM. John (1961). h.Dalam Mohd Radzi Othman(ed. “Al-Quran Dan Peranan Ulamak Melayu Dalam Pemodenan Rantau Alam Melayu “. Penerbitan Akademi Pengajian Melayu. falsafah pengajian. 748. Hal ini berlaku kerana beberapa faktor utama. h. h. 158-179.107 Hal ini merujuk kepada pengenalan sistem Pondok yang mengandungi pasarana fizikal yang khusus. Mubaligh Shafi’i yang awal telah mengamalkan sikap mesra budaya yang mendapat dokongan penguasa politik serta kemudiannya mampu menyebarkan ajaran Islam secara cukup berkesan di Alam Melayu. walaupun kedatangan Mazhab Shafi’i di Alam Melayu agak lewat berbanding dengan Mazhab Syiah. Kuala Lumpur.). 40-41. pendekatan ini tidak kedapatan dalam sejarah Alam Melayu. Kuala Lumpur : DBP. h. Kuala Lumpur : Jabatan Fiqh Dan Usul. “ Muslim Mystics And Historical Writing “. Universiti Malaya. Che Zarrina Sa’ari Dan Wan Suhaimi Wan Abdullah (2006). 142-145. 212-218 .108 102 103 104 105 106 107 108 Rahimin Affandi Abd. Abdullah Ishak (1995). Seperti mana direkodkan dalam catatan sejarah. 517-527. “ Institusi Pondok Dalam Tradisi Budaya Ilmu “.) Warisan Al-Quran Dan Peradaban Manusia Siri 1. h.105 Tidak seperti mazhab selain Shafi’i yang mengamalkan sikap negatif terhadap paradigma sufi. Wacana Budaya. Hukum Islam Dan Budaya Tempatan. Othman Yatim Dan Nor Azita Che Din. Rahim (2003). “ Pertembungan Islam Dengan Budaya Peribumi : Pengalaman Alam Melayu “. 55-80. V. Penerbit Universiti Sains Malaysia. “ Pengamalan Ilmu Usul Al-Fiqh Di Dalam Sastera Undang-Undang Melayu : Satu Analisa “. 1-31. Abdul Latif Hamindong (1993). namun kemudiannya mazhab ini telah mampu mengatasi mazhab Syiah dan meninggalkan pelbagai elemen positif jangka panjang kepada masyarakat Alam Melayu. h. Shafie Abu Bakar (1994).). kurikulum dan kaedah penilaian yang cukup sistematik. “ Keilmuan Islam Dan Tradisi Pengajian Pondok “. struktur organisasi. 2. “ Budaya Dan Etika Di Kalangan Ahli Tasauf Dan Pengaruhnya Terhadap Ketentuan Hukum “.104 b) Gabungan antara paradigma Sufi dan Fiqh (Neo-Sufism) di dalam Mazhab Shafi’i – memberi kesan langsung kepada kepesatan proses pengislaman masyarakat Alam Melayu. Kuala Lumpur : APMUM.

“ Muslim Mystics And Historical Writing “. Abdul Rahman Abdullah (1981). Dalam Tamadun Melayu. ____________(2001). BIBLIOGRAFI A.H. Selanjutnya. “Permasalahan Intelektual Dalam Pembinaan Hukum Islam Semasa Di Malaysia”. tetapi patut diperkasakan lagi dengan penjanaan idea dan paradigma pemikiran Islam yang bersifat progressif. Pemikiran. 2. Pertama. Dalam Psikologi Melayu. Undang-Undang Muamalat Dan Aplikasinya Kepada Produk-Produk Perbankan Islam.). Abd Moqsith Ghazali (2007). V. Kuala Lumpur: Penerbit UM. khususnya bagi memperlengkapkan lagi gagasan ini yang bakal diwariskan kepada generasi yang akan datang. Kuala Lumpur. Abdullah Alwi Haji Hassan (1999). gagasan fiqh semasa ini perlu sama-sama disokong oleh kalangan ilmuan Islam di Malaysia. Abd Hakim Dan Yudi Latif (2007). “ Sifat Kesederhanaan “. ____________ (2008). Dalam International Islamic University Law Journal. artikel ini telah memperincikan dengan panjang lebar sumbangan bermakna yang boleh disumbangkan oleh gagasan fiqh semasa ini di dalam pembinaan tamadun Islam moden di Malaysia. Jakarta : PSIK (Universitas Paramadina). No. Abdul Halim El-Muhammady (1992). Kuala Lumpur : Utusan Publication.. Kuala Lumpur : DBP. Abdul Halim Othman Dan Md. dalam Hukum Islam Semasa Bagi Masyarakat Malaysia Yang Membangun. Ianya dilihat boleh digunakan untuk mengisi program pengisian kemerdekaan dan pasca era kebangkitan semula Islam di Malaysia. dapat dirumuskan beberapa perkara yang utama. Abd Hakim Dan Yudi Latif (ed. Fakulti Undang-Undang UKM. Bayang-Bayang Fanatisme : Esai-Esai Untuk Mengenang Nurcholish Madjid. “ Mengubah Wajah Fiqh Islam “. . Falsafah Dan Kaedah. proses pembangunan tamadun Islam di Malaysia tidak harus dihadkan penumpuannya kepada elemen material semata-mata. Jakarta : PSIK (Universitas Paramadina). Pemikiran Umat Islam Di Nusantara. Shuaib Che Din (1993). Kajang : Jawatankuasa Penerbitan. Dalam Historians Of South-East Asia. “ Ikhtilaf And Its Development In Malaysia “. 2.22 Kesimpulan Sebagai kesimpulannya. Bayang-Bayang Fanatisme : Esai-Esai Untuk Mengenang Nurcholish Madjid. Sebahagian besar daripada butiran sumbangan ini terletak di dalam kemampuan konsep fiqh semasa mengisi pemerkasaan pemikiran fiqh Islam di Malaysia. “ Institusi Pondok Dalam Tradisi Budaya Ilmu “. V. London.2. Abdul Latif Hamindong (1993). Salah satu daripada elemen pemikiran Islam ini boleh dimasukkan dengan idea dan gagasan fiqh Islam semasa (Fiqh Malaysia). Kedua. Kuala Lumpur : DBP. John (1961).

Kuala Lumpur : Jabatan Syariah Dan Undang-Undang APIUM ____________ (2005) Mahkamah Syariah Di Malaysia : Pencapaian Dan Cabaran. Fatwa Di Malaysia.International Seminar on Islamic Thoughts. tesis Sarjana untuk Jabatan Fiqh. Tinjauan Filosofis “. Che Cob Che Mat (1996). Budhy Munawar –Rachman (2004).okum Keh. Tesis sarjana untuk Jabatan Fiqh dan Usul. h. Kuala Lumpur : Jabatan Fiqh Dan Usul. ix-xiii Anisah Ab. Anuar Ramli (2002). Peranan Sains Perubatan Dalam Menentukan H. 42. Asas hukum dalam budaya : Kajian terh. Mohamed (2004). UUM. Donald L. Hukum Islam Dan Budaya Tempatan. dalam Hukum Islam Semasa Bagi Masyarakat Malaysia Yang Membangun. Pendidikan Islam Dan Pengaruhnya Di Malaysia. Present and Future.adap beberapa aspek h.). Kriteria Penerimaan Dan Penolakan Hadith : Satu Kajian Perbandingan Antara Ahl Al-Sunnah Dan Shi’ah. Tesis Untuk Fakulti Sastera Dan Sains Sosial. Ainurrafiq Dawam (2004). “ Perubahan Nilai Dalam Budaya Politik Melayu “. : Sebuah. Che Zarrina Sa’ari Dan Wan Suhaimi Wan Abdullah (2006). Kerana Penyakit. APIUM. Ijtihad Dan Legislasi Muslim Kontemporer.). New York : Oxford University Press. “ Budaya Dan Etika Di Kalangan Ahli Tasauf Dan Pengaruhnya Terhadap Ketentuan Hukum “.ubungan social dalam kebudayaan Malaysia. APIUM. pada 7-9hb. Sintok : Sekolah Pembangunan Sosial.23 Abdullah Ishak (1995). Ahmad Fawzi Mohd. anjuran bersama Jabatan Usuluddin dan Falsafah. Kuala Lumpur: Berita Publishing Sdn Bhd. dan Usul. Kuala Lumpur : DBP. Horowitz (1994). “ Muamalat di Malaysia : suatu tajdid atau reaksi pasaran “. Basri (ed. Charles Kurzman (1998). dalam Prosiding Islam : Past. Jakarta : RajaGrafindo Persada. APIUM. Kuala Lumpur : Penerbit UM. Islam Pluralis: Wacana Kesetaraan Kaum Beriman. dalam Dinamisme Pengajian Syariah.arusan Fasakh. Universiti Malaya. “Batas-batas pergaulan antara lelaki dan perempuan dalam masyarakat Islam kini: Satu Huraian Hukum Islam Semasa”. v. Disember 2004 Abu Bakar al-Ash’ari (1954). ____________(2004). UKM dengan Jabatan Hal Ehwal Khas. Dalam Ahmad Fawzi Mohd. dalam The American Journal Of Comparative law. Ghani (1999). Liberal Islam : A Sourcebook. Dalam Md Salleh Haji Ahmad(ed. Dr. Kemerdekaan Berfikir Dalam Islam. Kuala Lumpur: Penerbit UM. Azhar Abdul Aziz (2002). Penang. “ The Quran And The Common Law : Islamic Law Reform And The Theory Of Legal Change “. “ E-Fiqh: Foundations for ICT-Supported Fiqh “. Amir Mualim (2006). Abdulmajid H. “ Menawarkan Epistemology Jama’I Sebagai Epistemology Usul Al-Fiqh. Ahmad Hidayat Buang (1997). . Kementerian Penerangan Malaysia. Yogyakarta : UII Press. Nilai Orang Melayu. Dalam Ed. Basri (1996).

2000. Majid (ed) (1997). Kata Kita. Persatuan Ulama Malaysia dan Persatuan Ulama Kedah. Tantangan Sekularisasi Dan Liberalisasi Di Dunia Islam. FP002/2007A : Karya-Karya Fiqh. Akademi Pengajian Islam Universiti Malaya. Dalam Norman K. Jemaah al-Quran Malaysia. Indonesia. Idris Zakaria (2003). Abdul Karim Ali dan Raihanah Haji Azhari. Harun Nasution (1989). dan Ulama Dihina. FR006/2007A. 8 Ogos 2006 Janesik Velerie J (1994). 2. dalam NST. Florida. Islam Rasional : Gagasan Dan Pemikiran. Mahmood Zuhdi Hj.W. Yogyakarta : Gama Media.istory and contemporary world “.t). Ibn Khaldun. Rasulullah S. 2002. Dekonstruksi Dan Rekonstruksi Hukum Islam. Hashim Musa (2001). Ilyas Supena (2002). Muqaddimah. Dalam (Edit) Worawit Baru @ Haji Ahmad Idris Pemikiran Melayu : Tradisi Dan Kesinambungan.. Bertajuk : Islam Antara Liberalisme Dan Konservatisme Di Malaysia.asa Dan Pemikiran Melayu : Tradisi Dan Kesinambungan “.). Jaringan Dakwah. Dalam Zulkiple Abd Ghani (ed. Kuala Lumpur. Press. v. bil. Hukum Islam Semasa Bagi Masyarakat Malaysia Yang Membangun.” Islam Dan Amalan Tolenrasi Di Nusantara “. Grant FRGS tahun 2008 di taja oleh UM yang diketuai oleh Muhammad Kamil Ab. 1999. Kecermelangan Ilmu Dalam Sejarah Dan Tamadun Islam. dalam Jurnal Afkar. Iqra’. Hamid Fahmy Zarkasyi (2004). Julai 1993. 1. Pulau Pinang. no. Denzin Yvonna S. Von Der Mehden (1993). Kuala Lumpur : Berita Publishing. Surabaya : Penerbit Khairul Bayan. Malaysia Indonesia. “ Islam : An overview in h. Islam Benar versus Islam Salah. Dan Kepimpinan. Two Worlds Of Islam: Interaction Between South. Kontroversi Mengenai Memo Kepada Majlis Raja-Raja Melayu : Islam Dicabar. Ab. Jakarta. Islam Di Malaysia Selepas Merdeka : Satu Penilaian. Majid. disunting oleh Dr. Luthfi Assyaukanie (2007). Shuib (1995). Ibn Khaldun (t. 2001. “ Let Islam Lead The Way With Its Progressive View On Sexuality “. Anjuran UIAM.24 Riyanto Neo Usul Fiqh. 1. Hassan Ahmad (2004).e 21st century. Ezzati (1970). Fred R.) Handbook Of Qualitative Research. Al-‘Allamah.e Middle East. “ Bah. Lahore. Fadzulullah. : Menuju Ijtihad Kontekstual. Beirut: Dar Al-Fikr. Yogyakarta : Fakultas Syariah. Dinamisme Pengajian Syariah.allenges of th. 4 November. An Introduction To Shi’i Islamic Law And Jurisprudence.e Ch. Noor (2000). UKM. Lincoln(ed. Farish A. “ The Dance Of Qualitative Research Design “. International Conference : Islamic Jurisprudence and th.east Asia And Th. Bangi : Jabatan Dakwah. E. Hasil seminar ini telah dibukukan. Kuala Lumpur : DBP. Hj.A. . Grant penyelidikan tahun 2008 di taja oleh UM yang diketuai oleh Abdul Karim Ali. London. Sage Publication.

_____________ (1993). “ Pandangan Dunia. ABIM 30 Tahun. Pengaruh Fahaman Liberal Dalam Buku Fiqh Lintas Agama. Bil 18. “ Pengajian syariah : Satu pentakrifan “. dan kesannya terh. Uruf tempatan di Negeri Kedah. 1-36. Paradigms In Political Science Revisited. dalam Tinta Kenangan. _____________ (1998). _____________ (1999). Paradigma Wasatiyyah Dan Dailog Peradaban : Satu Analisis. h.ukum : satu analisis. Bangi. bil. Akademi Pengajian Islam Universiti Malaya. dalam Jurnal Usuluddin. 28-30. “ Sejarah perkembangan penulisan hukum Islam di Malaysia : Tumpuan khusus di negeri Kelantan “.an sosial terh. “ Impak Graduan Universiti Al-Azhar Dalam Pembangunan Social Di Malaysia “.Jurnal Pengajian Melayu. Kuala Lumpur. dalam Hukum Islam Semasa Bagi Masyarakat Malaysia Yang Membangun. Kesan perubah. dalam Islam Dalam Persepsi Orientalisme. Mohd. “ Ulama Dan Perubahan Social Dalam Islam “. Kuala Lumpur. V. Pengantar Undang-Undang Islam Di Malaysia. Kuala Lumpur: al-Bayaian. 1989. Mohd Farid Mohd Shahran (2001). _____________ (2009). Fakulti Pengajian Islam. 10. Muhammad Abu Bakar (1993). APIUM. Napiah Abdullah (1998).25 Mahmood Zuhdi Ab Majid dan Paizah. Pusat Dailog peradaban UM. Ismail (2004).adap h. Terbitan Tak berkala no. Majid (1999). _____________ (2006). Kuala Lumpur : Utusan Publication. Beberapa Isu Penting Sepanjang Tiga Dekad. Tesis sarjana untuk Jabatan Fiqh dan Usul. Kassim Ahmad Dipilih Sebagai Yang Dipertua Falsafah Tauhid. Mohd Razali Agus (2000) Pembangunan Dan Dinamika Masyarakat Malaysia. Kuala Lumpur. .an h. Kuala Lumpur : Th. Muhammad Firdaus Nurul Huda (2002). Ideologi Dan Kesarjanaan : Islam. Minggu Kota. dalam Jurnal Syariah. Jabatan Kemajuan Islam Malaysia. v. 3. Penghayatan Sebuah Ideal. 16. dalam Dinamisme Pengajian Syariah. 1. 158. Proses Sejarah Dan Rekonstruksi Realiti Sosial “. Mona Abdul-Fadl (1989). Mohamad Nordin bin Ibrahim (2005). “ Hukum Islam semasa bagi Masyarakat Malaysia yang membangun “. h. Disember 10. Jabatan Usuluddin dan Falsafah. Kuala Lumpur : ABIM. UKM.ukum Islam : Satu kajian tentang Metodologi Syariah dan pelaksanaannya. Jurnal Penyelidikan Islam. Herndon : AMSS & IIIT. Profesor Datuk Mohd Taib Osman. 1. Kuala Lumpur : al-Baian corporation Sdn Bhd. Sumbangan Sempena Persaraan Dan Perlantikan Naib Canselor.inker’s Library. _____________ (1997). dalam Jurnal Peradaban. 2. v. “ Penolakan Hadith Oleh Orientalis Dan Penulis Islam “. Pengantar Pengajian Syariah. h. Mohd Kamil Ab. bil..adap perubah. Muhammad Abu Bakar (1982). Mohd Fauzi bin Audzir (2002).

Sains Dan Pemikiran Objektif : Suatu Perbandingan Ringkas “. “ Pendekatan Pluralisme dalam pengajian Islam : Satu pengenalan “. 2002. Norazit Selat (1994). Naemah Abd Rahman (2003). APIUM. “ Pembaharuan Fiqh : Keperluan Dan Metodologi “. Adat Melayu Sebagai Sumber H. 562. v. dalam Jurnal Afkar. 2. dan Usul. Perubatan Moden Menurut Perspektif Islam. 16. v.ool of Law. APIUM. “ Syariah Court Officers Need More Exposure. Hukuman Dalam Undang-Undang Islam : Suatu Penelitian Terhadap Hukum Hudud Kelantan Dan Terengganu. ____________ (2005). Norhashimah Mohd Yasin (1994). 1. pada 16hb. v. Dalam Budi Kencana : Kumpulan Makalah Memperingati Persaraan Profesor Tan Sri Dato’ Ismail H. Pakistan. “ Isu Pendekatan di dalam Pengajian Syariah di Malaysia : Satu Telaah Awal “. kuala lumpur : Ilmiah publication.dalam Jurnal SYARIAH.. Kuala Lumpur : APMUM. Muhammad Nabil Muhammad Syukri (2000). Beberapa Kaedah. “ Islam. 15. Ogos 1997. Islamisation or Malaynisation : A study on th. APIUM. tesis sarjana untuk Jabatan Fiqh dan Usul.ussien.e role of Islamic law in th.“ The Concept Of Ijma’ In Islamic Law : A Comparative”. dalam Pengasoh. “ Islam Dan Dan Isu Penterjemahan Dalam Era Globalisasi “. APIUM. Say Anwar. dalam Jurnal Usuluddin. Nadzirah Ismail (2003). Tesis Sarjana Untuk Jabatan Fiqh Dan Usul.ukum : Penilaian Dari Perspektif Teori Al-‘Urf Wa Al-Adah. Water Konsortium. tesis Ph. dalam Hamedi Mohd Adnan (ed. Bias Againt Women Must Stop “. “ Etika Penyelidikan Islam : suatu analisa “. Tesis sarjana untuk Jabatan Fiqh. ____________ (2002).e economic development of Malaysia : 19691993. ____________ (2000). ____________ (1993).D untuk Sch.dalam Jurnal KATHA. Penerbitan Malaysia-Indonesia : . Rahimin Affandi Abd Rahim (2005) . APIUM. Indah. “ Epistemologi Hukum Islam : satu pengenalan “. “ Nilai Kerja Dalam Masyarakat Melayu “. Noor Haslina Binti Osman (2003). bil. 1.).26 Muhammad Hashim Kamali (2003). 26 Ogos 1996. November 2001. dalam Jurnal YADIM. New Straits Times. bil. ____________ (2006). University of Warwick. teks syarahan perdana beliau yang bertajuk Hukum Islam Semasa Di Malaysia : Prospek Dan Cabaran. Lahore. bil. bil. 2. Status Kesucian Air Kumbah.an Yang Dirawat Melalui Kaedah. Reconstruction Of Religious Thought In Islam. Tesis PhD untuk Jabatan Fiqh dan Usul. Nadzirah Ismail (2003). 13. Muhammad Iqbal (1982).. Fatwa Jemaah Ulamak Kelantan Tahun 1920an Hingga 1990an : Satu Analisis. Muhammad Zainiy Uthman (2001). Tesis Sarjana Untuk Jabatan Fiqh Dan Usul. v. England Professor Datuk Mahmood Zuhdi Abdul Majid (1997). Status Kesucian Air Kumbahan Yang Dirawat Melalui Kaedah Rawatan Oleh Indah Water Konsortium. dalam The Journal of Hamdard Islamicus. Rawatan Oleh. Pusat Dailog Peradaban UM. Nizaita Omar (1999).

Mohamed Hatta (1995). Wacana Budaya. v. ____________ (1999). Fakulti Pengajian Islam. v.) Jaringan Dakwah. 16.). Pulau Pinang. Bahasa Dan Pemikiran Melayu. ____________ (2003) “ Analisis Sejarah.) Kesusasteraan Dan Undang-Undang. Seminar Kebangsaan Fiqh Semasa menghadapi cabaran Globalisasi. 17. bil.e Administration Of Islamic Law In Malaysia : A Critical Analysis. “ Gerakan Tajdid di Malaysia : Teori dan realiti “. Traditional Islam In The Modern World. “ Pengamalan Ilmu Usul Al-Fiqh Di Dalam Sastera Undang-Undang Melayu : Satu Analisa “. ____________ (2003). Islamic Legal Reform In Th. Kuala Lumpur: Penerbit UM. ____________ (2006). “ Pemikiran Reformasi Melayu Semasa : Satu Analisis “. “ Budaya Taqlid di dalam masyarakat Melayu : satu tinjauan ringkas “. Bangi. Universiti Malaya. Tesis PhD untuk University of Birmingham.). ____________ (2003). Jurnal Syariah. v. “ Penangguhan Kes Di Mahkamah Syariah : Cabaran Dan Penyelesaian “.24hb September 2003. Rahminah Muharam. ____________ dan Noor Naemah Abdul Rahman (2005). Dan Jalinan Intelektuaal Rantau Malaysia-Indonesia “.. Penerbit Universiti Sains Malaysia. dalam Jurnal Syariah. Kuala Lumpur. V. Sumatera Utara (UMSU). Dakwah. . UKM Dan Universitas Muhammadiyah. Malaysia-Indonesia. 2. Kuala Lumpur : APMUM. Kuala Lumpur : Penerbit UM. Dalam Zulkiple Abd. “The Concept Of Ijma’ In Islamic Law : A Comparative”.27 Mengukuhkan Jaringan Penerbitan Serantau. Penerbitan Akademi Pengajian Melayu. Terbitan Jabatan Pengajian Dakwah Dan Kepimpinan. Othman Yatim dan Nor Azita Che Din (ed. “ Sains dan ijtih. “Pegawai Syariah wanita di mahkamah-mahkamah syariah di Malaysia”. dalam Hukum Islam Semasa Bagi Masyarakat Malaysia Yang Membangun. UKM . ____________ (1993). ____________ (2003). Kota Kinabalu: Universiti Malaysia Sabah. bil.ubungannya Dengan Pembinaan H.Dalam Mohd Radzi Othman(ed. S. London : Kegan Paul International. Kuala Lumpur : APMUM. dalam Dinamisme pengajian Syariah. 1. ____________ (1997). Dalam Muhammad Mokhtar Hassan(ed.ukum Islam Semasa : Satu Analisa “ dalam Isu-isu Sains Sosial dari perspektif Islam. Ghani(ed. Dalam Hashim Musa(ed. 3. Anjuran Jabatan Syariah. “Ulamak Dan Paradigma Menanggani Kebudayaan Melayu “. (ed) oleh.ad “. dalam Jurnal Syariah. Pakistan. bil. ____________ (1999). Hossein Nasr (1990). Dalam The Journal Of Hamdard Islamicus. 3. ____________ (1995). “Al-Quran Dan Peranan Ulamak Melayu Dalam Pemodenan Rantau Alam Melayu “. Raihanah Abdullah (2009). 1. dalam Hashim Awang.) Warisan Al-Quran Dan Peradaban Manusia Siri 1. “ Pengajian Sosial Dan H. S.

Weal Hallaq (1996). yang menghasilkan koleksi kertas kerja bertajuk Fiqh Malaysia : Ke arah pembinaan Fiqh tempatan yang terkini. “ Pertembungan Islam Dengan Budaya Peribumi : Pengalaman Alam Melayu “. no. Demokrasi Dan Dunia Islam : Perspektif Teori Dan Praktik.). no. Dalam Psikologi Melayu. Dalam Budi Kencana. Kuala Lumpur. Jakarta : Yayasan Wakaf Paramadina. Jun 1997. Kajang : Synergymate Sdn. Fiqh Lintas Agama : Membangun Masyarakat Inklusif-Pluralis. “ Taqlid And The Stagnation Of The Muslim Mind “. Ulil Abshar Abdalla ( 2007). De Boer (1994).ubungan Kekeluargaan Dalam Masyarakat Melayu “. Menyegarkan Kembali Pemikiran Islam. Dalam Mohd Izani Moh. Taha Jabir al-Alwani (1991). Jun 1999.1.) Penyelidikan Kualitatif : Pengalaman Kerja Lapangan Kajian. bil. Dalam Marohaini Yusoff(ed.Dalam Md Salleh Haji Ahmad(ed. “ Ifta And Ijtihad In Sunni Legal Theory : A Development Account “. v. Penjelasan Budaya Ilmu. Kuala Lumpur : DBP. Kuala Lumpur: Penerbit Universiti Malaya. Anjuran Fakulti Syariah dan Undang-Undang. Yusuf Qardawi (2004). “ Scientific Revolution : wh. Kuala Lumpur : Jabatan Fiqh Dan Usul.d Zain(ed. “ H.y it occured in Europe instead of th.e Muslim world “. The History Of Philosophy In Islam. yang kemudiannya mengh. Ummu Atiyah Ahmad Zakuan (2007). Kolej Universiti Islam Malaysia. Cambridge : Harvard University press. T. Seminar yang bertemakan “Hukum Islam semasa bagi masyarakat Malaysia yang membangun“ telah dianjurkan oleh APIUM pada 26-27hb. v. Kuala Lumpur : DBP. dalam Journal Of Islamic Studies. 3. Kuala Lumpur : Penerbit UM. Institutions and Vectors “.2. Roff (1988) “ Patterns of Islamization in Malaysia 1890s-1990s : Exemplars. Siddiq Fadhil (2006). APIUM. Suseela Malakolunthu (2001). dalam Jurnal Usuluddin. pada 15-16hb Disember 2004. Sanggahan Salah Tafsiran Islam. Kasule (2001). Wan Abdul Halim Othman (1993).b. 9. “ Pengumpulan Dan Analisis Data Kualitatif : Satu Imbasan “. 14. Bhd. Jakarta: Nalar Umar A. “ Keilmuan Islam Dan Tradisi Pengajian Pondok “.J. dalam The American Journal of Social Sciences.M. 8. Cet. . Wan Mohd Nor Wan Daud (1997). Terjemahan Oleh Abdul Rahman Rukaini. Richmond : Curson press. Dalam Islamic Legal Interpretation : Muftis And Their Fatwas. W.28 Seminar Kebangsaan Usul Fiqh (SUFI) 2004. Tim Penulis Paramadina (2004). Hukum Islam Dan Budaya Tempatan. “ Hak Asasi Manusia Dan Demokrasi Dari Persepktif Islam Dan Barat “.).asilkan koleksi kertas kerja yang dibukukan dengan tajuk ”Hukum Islam semasa bagi masyarakat Malaysia yang membangun” Seminar yang menekankan tema ini telah dianjurkan oleh APIUM pada 23-24h. Shafie Abu Bakar (1994).

Kuala Lumpur : Panawira Publication. Anti Sunnah Movement And Its Impact On The Muslim Ummah. .29 Zulkifli Mohd (2002).