1

KONSEP FIQH MALAYSIA DALAM PERUNDANGAN ISLAM: SATU PENGENALAN Prof. Madya Dr. Rahimin Affandi Abd. Rahim* Prof. Madya Dr Shamsiah Mohamad* Prof. Madya Datin Dr Paizah Ismail** Nor Hayati Mohd Dahlal*** ABSTRAK Artikel ini memberikan fokus kepada konsep fiqh dalam perundangan Islam di Malaysia. Ianya merupakan usaha tinjauan (pilot studies) awal daripada projek penyelidikan ilmiah FRGS (FP027/2008C) tajaan Universiti Malaya dengan tajuk “Pembinaan Modul Fiqh Malaysia: Kajian Terhadap Infrastruktur Intelektual Dan Pelaksanaan Dalam Masyarakat Majmuk Di Malaysia”. Bagi mencapai objektif ini, kajian ini menggunakan kaedah pengumpulan data secara perpustakaan dan kajian lapangan yang dianalisis kemudiannya bagi membentuk teori konsep Fiqh semasa yang lebih bersesuaian dengan realiti Malaysia. Hasil kajian ini mendapati konsep fiqh semasa telah mula difahami oleh masyarakat Malaysia. Namun begitu, kelangkaan masih lagi wujud dalam soal pemantapan konsep fiqh semasa ini dari segi kerangka konsep, rasionaliti, pendekatan dan epistemology, yang sepatutnya dijalankan oleh pihak Institusi Pengajian Tinggi Awam (IPTA) di Malaysia. Untuk itu, kajian ini telah cuba mengemukakan jalan penyelesaian kepada usaha pemantapan ini. Keywords:Konsep Fiqh Malaysia, Perundangan Islam, Mazhab Shafi’I, Penyelidikan Hukum Islam Pengenalan Dewasa ini, terdapat beberapa pandangan negatif yang dinisbahkan kepada sistem perundangan Islam. Antaranya, sistem fiqh Islam dikatakan ketinggalan zaman kerana lebih berasaskan paradigma pemikiran Islam silam daripada latar belakang Timur tengah di abad pertengahan, bias kepada golongan wanita dan bukan Islam dan ianya tertutup dengan perkembangan moden.1 Apa yang malangnya, pandangan ini telah mempengaruhi masyarakat awam dan turut mendapat pengabsahan daripada kalangan sarjana Islam sendiri, yang

1

* Associate Professor at Department of Fiqh and Usul, Academy of Islamic Studies, University Malaya. ** Associate Professor at Ahmad Ibrahim Kulliyyah of Laws, International Islamic University Malaysia. *** Research Asisstant and Master Students at Department of Fiqh and Usul, Academy of Islamic Studies, University Malaya. Abd Moqsith Ghazali (2007), “ Mengubah Wajah Fiqh Islam “, Abd Hakim Dan Yudi Latif (ed.), Bayang-Bayang Fanatisme : Esai-Esai Untuk Mengenang Nurcholish Madjid, Jakarta : PSIK (Universitas Paramadina), h. 412-431

2

dikembangkan secara meluas melalui penulisan dan media ICT (Information and communication technologies) arus perdana.2 Nisbah negatif tentang sistem perundangan Islam ini boleh dilihat daripada pegangan yang disebarluaskan oleh beberapa tokoh dan NGO (non-governmental organization) menggunakan nama Islam. Sebagai buktinya, terdapat perkembangan yang boleh dikemukakan untuk menunjukkan kewujudan permasalahan ini. Pertama, selepas pengharaman buku Kassim Ahmad, Hadis : Satu Penilaian Semula, pada 3 Disember 1989 suatu perjumpaan telah diusahakan bagi menubuhkan Persatuan Falsafah Malaysia yang telah dianggotai oleh 40 orang terdiri daripada ahli akademik, peguam, penulis dan wakil daripada luar Negara.3 Namun begitu, persatuan ini telah ditolak oleh pihak kerajaan, yang kemudiannya kumpulan ini telah menubuhkan Jemaah Al-Quran Malaysia (JAM) pada 16 Mei 1993. JAM ini masih lagi meneruskan agenda perjuangan yang menolak hadis dan mempersoalkan kelemahan sistem fiqh Islam silam.4 Agenda JAM ini disebar luaskan ke dalam masyarakat melalui pelbagai medium, termasuklah melalui akhbar Berita Minggu, bila mana Syed Akhbar Ali (anggota pusat JAM) diberikan kolum khusus untuk membicarakan soal-soal perkembangan semasa di Malaysia.5 Kedua, timbulnya beberapa kumpulan yang menganut fahaman liberalism (seperti IKD, Sisters in Islam dan Middle Eastern Studies Group) dengan menggunakan dana asing barat ( seperti Asia foundation dan Konrad Adenauer Foundation). Kumpulan ini sering melakukan wacana yang dihadiri oleh semua lapisan masyarakat bagi membincangkan isu-isu yang mengkritik kelemahan sistem fiqh Islam silam. Lebih penting lagi, kumpulan ini sering menjemput tokoh liberal daripada Indonesia (seperti Luthfi Assyaukanie, Musdah Mulia, Abd Moqsith Ghazali, Kiai Hussein dan sebagainya) Hasilnya, pelbagai isu liberalism yang sering diperbincangkan di Indonesia merangkumi isu penindasan wanita, ketertutupan Islam dengan perkembangan moden dan sikap anti terhadap golongan bukan Islam, turut sama didedahkan kepada anggota wacana.6 Sebagai contohnya, Luthfi Assyaukanie, menegaskan bahawa sekularisme tidak bercanggah dengan Islam, malah ia memberi berkah kepada Islam dan agama-agama lain. Menurutnya lagi sebuah demokrasi yang baik hanya boleh dilaksanakan jika ia mampu menerapkan prinsip-prinsip sekularisasi yang benar. Amerika Syarikat, Australia dan negara-negara lain tidak menganggap sekularisme sebagai musuh agama, bahkan pelindung agama. Penerapan yang sebeginilah yang disarankan oleh Luthfi Assyaukanie untuk mendapat berkah sekularisme.7
2

3

4 5

6

7

Rahimin Affandi Abd Rahim (2006), “ Islam Dan Dan Isu Penterjemahan Dalam Era Globalisasi “, dalam Hamedi Mohd Adnan (ed.), Penerbitan Malaysia-Indonesia : Mengukuhkan Jaringan Penerbitan Serantau, Kuala Lumpur : Penerbit UM, h. 151-164 Minggu Kota, Kassim Ahmad Dipilih Sebagai Yang Dipertua Falsafah Tauhid, Disember 10, 1989. Jemaah al-Quran Malaysia, Iqra’, v. 1, no. 1, Julai 1993. Zulkifli Mohd (2002), Anti Sunnah Movement And Its Impact On The Muslim Ummah, Kuala Lumpur : Panawira Publication, h. 75-76., Dapatan kajian daripada grant FRGS tahun 2008 FR006/2007A, Bertajuk : Islam Antara Liberalisme Dan Konservatisme Di Malaysia Luthfi Assyaukanie (2007), Islam Benar versus Islam Salah, Kata Kita, Indonesia, h. 241-244.

Ulil Abshar Abdalla ( 2007). Bil 18. dalam Journal Of Islamic Studies. Hukuman Dalam Undang-Undang Islam : Suatu Penelitian Terhadap Hukum Hudud Kelantan Dan Terengganu. h. Keempat. Say Anwar. bias against women must stop-Shariah court continued to treat women unfairly and often made decisions in favour of men. Jurnal Penyelidikan Islam. kajian ilmiah yang dihasilkan oleh Muhammad Hashim kamali. barat dan Indonesia) yang memperjuangkan agenda liberalism dalam soal agama. 9. “ Syariah Court Officers Need More Exposure. Cet. Jakarta : PSIK (Universitas Paramadina) .3 Hal ini diikuti juga dengan usaha kumpulan liberal ini yang memterjemah dan membawa masuk buku-buku luar (daripada Timur Tengah. terdapat paparan negatif daripada akhbar di Malaysia yang mendedahkan kelemahan Mahkamah Syariah sendiri yang terlibat di dalam menanggani isu bias dan penindasan terhadap wanita Islam. masyarakat yang tidak terlibat dengan Mahkamah Syariah pun merasa marah dengan situasi ini sehinggakan mereka kadangkala terikut-ikut untuk mengkritik Mahkamah Syariah. v. Liberal Islam : A Sourcebook. Pengaruh Fahaman Liberal Dalam Buku Fiqh Lintas Agama. Islam Pluralis: Wacana Kesetaraan Kaum Beriman. Menyegarkan Kembali Pemikiran Islam. Antara kritikan yang diberikan adalah institusi ini tidak cekap dalam pengendalian kes dan bias terhadap pelanggan wanita.10 Akibatnya. Jakarta: Nalar.14 8 9 10 11 12 13 Antaranya adalah buku Charles Kurzman (1998). Jakarta : RajaGrafindo Persada Muhammad Hashim kamali (2003). h. mainly because of the chauvinistic attitudes of the officers. 158. Roff (1988) “ Patterns of Islamization in Malaysia 1890s-1990s : Exemplars. Budhy Munawar –Rachman (2004). no. bil. Jabatan Kemajuan Islam Malaysia. v. Bias Againt Women Must Stop “. 1) Pihak berkuasa agama di Malaysia telah mengharamkan kumpulan Anti Hadis dan Islam Liberal. 26 Ogos 1996.12 Di samping itu telah turut menerimapakai pelbagai gagasan penambahbaikian terhadap isntitusi agama rasmi di Malaysia. Tim Penulis Paramadina (2004). 9Memandangkan beliau seorang tokoh perundangan Islam yang agak terkenal. kita dapat menyaksikan pelbagai pihak cuba mengatasinya. Fiqh Lintas Agama : Membangun Masyarakat Inklusif-Pluralis.8 Ketiga. 1.46-54. 2-3.. kuala lumpur : Ilmiah publication. New Straits Times. Jurnal Syariah. W. Mohamad Nordin bin Ibrahim (2005). Hukuman Dalam Undang-Undang Islam : Suatu Penelitian Terhadap Hukum Hudud Kelantan Dan Terengganu. “ Penangguhan Kes Di Mahkamah Syariah : Cabaran Dan Penyelesaian “.13 2) Tindakan Persatuan Ulamak Malaysia yang mengadu keburukan bentuk penyebaran idea yang anti Islam seperti penolakan hadis Rasulullah. Bayang-Bayang Fanatisme : Esai-Esai Untuk Mengenang Nurcholish Madjid. Antara isu yang dibawa adalah soal kedudukan bukan Islam dan penindasan wanita. Dekonstruksi Dan Rekonstruksi Hukum Islam. New York : Oxford University Press.2. Raihanah Abdullah (2009). sebahagian besar daripada pandangannya telah diterimapakai oleh anggota masyarakat dan pengamal undang-undang di Malaysia. Abd Hakim Dan Yudi Latif (2007). h. Ilyas Supena (2002). h. 17. Institutions and Vectors “. .yang secara langsung mengkritik kelemahan Rang Undang-Undang Hudud Kelantan dan Terengganu. 221-222.1.11 Sebagai langkah reaktif terhadap semua masalah ini. Yogyakarta : Gama Media. Jakarta : Yayasan Wakaf Paramadina.

Fakulti Pengajian Islam. Sintok : Sekolah Pembangunan Sosial. . Lihat Kontroversi Mengenai Memo Kepada Majlis Raja-Raja Melayu : Islam Dicabar. Ahmad Hidayat Buang (2005) Mahkamah Syariah Di Malaysia : Pencapaian Dan Cabaran. a) Kajian di bawah tajaan IRFA yang dilakukan oleh Ahmad Hidayat Buang tentang institusi Fatwa dan Mahkamah Syariah di Malaysia. Beberapa Isu Penting Sepanjang Tiga Dekad. 3.19 Kita boleh mengemukakan beberapa contoh kajian yang menggunakan dana penyelidikan kerajaan yang menjurus kepada usaha penelitian fenomena perubahan masyarakat ini. yang 14 15 16 17 18 19 20 Mohd. ABIM 30 Tahun. 2002. “ Let Islam Lead The Way With Its Progressive View On Sexuality “.. 41-44. Rasulullah S. Dana ataupun bantuan penyelidikan sains/sains sosial dalam bentuk research grant (seperti IRFA. Lihat Sebagai Contohnya Ahmad Fawzi Mohd. h. Noor (2000). Fundamental. UUM. 93-106.A. 28-30. mengawal dan memonitor sesuatu perubahan yang berlaku dengan kaedah tuntas. Ahmad Hidayat Buang (2004).17 Ia dibuat memandangkan tindakan ini dianggap sebagai cubaan mengugat asas jati diri Melayu-Islam. Mohd Razali Agus (2000) Pembangunan Dan Dinamika Masyarakat Malaysia. Nilai Orang Melayu. Jabatan Usuluddin dan Falsafah. “ Penolakan Hadith Oleh Orientalis Dan Penulis Islam “. “ Perubahan Nilai Dalam Budaya Politik Melayu “. dalam NST. Lihat Mohd Farid Mohd Shahran (2001). Fatwa Di Malaysia. bagi menghasilkan kajian sosiologi masyarakat Malaysia yang mempunyai nilai tambah (value added).20 b) Kajian yang dilakukan oleh sekumpulan penyelidik Akademi Pengajian Islam Universiti Malaya (APIUM) di bawah Mahmood Zuhdi Abdul Majid terhadap impak dan pelan tindakan yang perlu dilakukan oleh graduan Universiti Azhar di dalam pembangunan sosial di Malaysia. 4 November. Kuala Lumpur : ABIM. dan Ulama Dihina. Kuala Lumpur : Penerbit UM. Basri. “Gerakan Tajdid Di Malaysia : Teori Dan Realiti “. Basri (1996). Bangi. Napiah Abdullah (1998). Rahimin Affandi Abdul Rahim (1997). Kuala Lumpur : Jabatan Syariah Dan Undang-Undang APIUM.4 penghinaan terhadap Rasulullah15 dan krisis murtad di kalangan anak gadis Melayu.W.). Oleh Ahmad Fawzi Mohd. UKM. 3) Usaha penyelidikan yang dijalankan oleh ahli akademik bagi mengenalpasti permasalahan ini secara lebih holistik yang kemudiannya disertakan dengan kaedah penyelesaian yang terbaik. h. pihak kerajaan telah memperuntukan sebahagian besar dana keewangan negara bagi meneliti elemen perubahan yang berlaku di dalam masyarakat Malaysia. demi untuk memastikan kelancaran program pembangunan yang sedang giat dijalankan. Dalam Dinamisme Pengajian Syariah. Farish A.18 Data yang terhasil daripada kajian sosiologi ini secara langsung dapat membantu pihak kerajaan mengurus. Kuala Lumpur : Utusan Publication. Terbitan Tak berkala no. 1-5. h. Mahmood Zuhdi Hj. Ab. Apa yang boleh dibanggakan. dalam Islam Dalam Persepsi Orientalisme. Kuala Lumpur. Majid (ed.16 kepada Majlis Raja-Raja Melayu. Persatuan Ulama Malaysia dan Persatuan Ulama Kedah. yang mendapati bagaimana perubahan masyarakat Malaysia yang semakin kompleks telah menuntut pihak berkuasa agama seperti institusi fatwa dan Mahkamah Syariah melakukan perubahan struktur organisasi dan metodologi yang lebih moden bagi menjadikannya lebih bersesuaian dengan kehendak masyarakat semasa. h. FRGS dan vote F) telah diperuntukan kepada beberapa IPTA. seperti. Dalam Ed. Pulau Pinang. 2000. sebagai contohnya.

Jurnal Pengajian Melayu. Pelan tindakan proaktif ini menuntut graduan Universiti Azhar perlu memiliki kemahiran hard dan soft skill yang secukupnya sebelum mereka memasuki pelbagai sektor penting di dalam masyarakat. yang dibuat menggunakan beberapa kaedah utama. 1) Mengadakan temujanji dengan setiap anggota yang bakal ditemuduga bagi memastikan mereka dapat meluangkan masa yang terbaik untuk proses temuduga. bertepatan dengan gagasan kepentingan budaya ilmu di dalam pembentukan sesuatu tamadun dunia yang diutarakan oleh Hashim Musa dan Wan Mohd Nor Wan Daud. dimulakan dengan (i) sessi pengenalan yang menjelaskan maksud dan tujuan kajian secara tidak langsung yang bakal merapatkan hubungan antara 21 22 23 Mahmood Zuhdi Abdul Majid Dkk (2006). Intipati utama dari gagasan ini antara lainya menegaskan bahawa kejayaan sesuatu tamadun dunia. h. kajian hanya memilih responden terpenting sahaja. Kuala Lumpur : DBP. Wan Mohd Nor Wan Daud (1997). Untuk kaedah temubual. dalam Jurnal Peradaban.5 membabitkan pelbagai sektor kehidupan yang utama. h. dokumen-dokumen penting dan rasmi seperti minit mesyuarat. 2. kajian ini bakal menggunakan pendekatan wasatiyyah (pertengahan dan objektif)22 yang bakal menonjolkan konsep fiqh Malaysia yang dipakai di dalam sistem perundangan Islam dan IPTA aliran Islam di Malaysia. 16. Pusat Dailog peradaban UM. agensi Islam juga merupakan data-data penting bagi kajian ini. Penjelasan Budaya Ilmu. bergantung sepenuhnya kepada pengamalan budaya ilmu yang berterusan oleh anggota masyarakat yang terbabit. artikel ini akan cuba menolak dakwaan negatif ini dengan mengemukakan konsep fiqh Islam yang lebih bersesuaian dengan realiti Malaysia semasa. Bagi membentuk landasan konsep dan teori bagi kajian ini. Manakala bagi pengumpulan data melalui kajian lapangan.10-31. Metodologi kajian Kajian ini menggunakan kaedah perpustakaan dan kajian lapangan sekaligus dalam usaha mengumpulkan data yang kemudiannya dianalisa secara mendalam bagi menghasilkan kerangka teori dan epistemologi konsep fiqh Malaysia. Lihat sebagai contohnya Mohd kamil Abdul Majid (2009). 1-36. laporan penyelidikan dan laporan-laporan lain. data-data utama diperolehi melalui temubual secara mendalam (in-depth interview) dan soal selidik. “ Impak Graduan Universiti Al-Azhar Dalam Pembangunan Social Di Malaysia “.21 Berhadapan dengan isu ini. v. V. statistik. dokumen-dokumen rasmi Jabatan Perdana Menteri. Paradigma Wasatiyyah Dan Dailog Peradaban : Satu Analisis. Hal ini ditegaskan. Hal ini bakal dijadikan sebagai kaedah terbaik untuk tujuan penyelesaian masalah kajian. maka rujukan dibuat terhadap bahan-bahan semasa yang terdapat dalam depositori perpustakaan dalam tajuk yang berkaitan. kelangsungan sesuatu tamadun akan terhasil daripada usaha golongan ilmuan mewujudkan infranstruktur intelektual menanggani persoalan hidup. .23 Ringkasnya. Untuk itu. Di samping bahan-bahan literatur dalam simpanan perpustakaan. 2) Penyelidik akan membahagikan proses temubual ini kepada dua sessi yang utama.

Lincoln(ed.) Handbook Of Qualitative Research. Hal ini dilakukan demi untuk memastikan datadata yang diperolihi adalah tepat dan boleh menjadi sumber rujukan utama. sebaliknya merujuk kepada anggota lain supaya data yang diperolihi adalah tepat dan konsisten.berkaitan konsep fiqh tempatan di IPTA dan agensi Islam. . terdapat beberapa soalan spontan yang digunakan akibat daripada beberapa isu dan jawapan yang diberikan oleh orang ditemuduga. Ia juga dibentuk untuk menilai tahap pemahaman.) Penyelidikan Kualitatif : Pengalaman Kerja Lapangan Kajian. pamplet. “ The Dance Of Qualitative Research Design “. Lihat Janesik Velerie J (1994). Proses pengumpulan data melalui temuduga dan pemerhatian kerap kali dibantu dengan pengumpulan data dokumen rasmi yang berupakan laporan mesyuarat. penyelidik akan memaklumkan kepada mereka objektif kajian dan menyediakan borang persetujuan yang mengambilkira etika persetujuan berpengetahuan (informed consent) seperti mana ditegaskan di dalam code of ethical conduct for research involving humans. Dalam Norman K. Hlm 4-7.26 Melalui kaedah ini penyelidik tidak hanya bergantung kepada maklumat yang diberikan oleh seorang anggota koleksi sahaja. yang kemudiannya dipindahkan ke dalam bentuk transcipt penulisan. faktor penolak dan penarik untuk skop yang dikaji. Dalam Marohaini Yusoff(ed. Isi kandungan temuduga ini telah dipastikan agar ianya lebih bersifat menjurus kepada skop dan tumpuan kajian. Kaedah tringulasi telah digunakan bagi memastikan kesahan dan kebolehpercayaan data yang terkumpul melalui temuduga. Penerbit Universiti Malaya. “ Pengumpulan Dan Analisis Data Kualitatif : Satu Imbasan “. Bagi Kaedah Soal Selidik . Kesemua orang yang ditemuduga adalah merupakan kakitangan yang memegang jawatan penting atau pun mempunyai autoriti di dalam agensi Islam (institusi Fatwa. h. Sage Publication.. pencapaian.24 Untuk memastikan kebolehpercayaan maklumat dan kedudukan orang ditemuduga tidak terjejas. Ibid. Denzin Yvonna S. gagasan Fiqh semasa ini ialah suatu percubaan untuk menyediakan sistem fiqh Islam yang difikirkan 24 25 26 Lihat Sebagai Contohnya Dalam Suseela Malakolunthu (2001). (ii) sessi temuduga sebenar yang lebih serious dan berfokus kepada isi kandungan sebenar kajian ini dibuat. h 123-125.25 Temuduga akan dilakukan secara terancang dengan menggunakan pita rakaman dan catitan. 214-215. brosure dan sebagainya yang dikategorikan sebagai dukomen sulit. Di samping juga. minit mesyuarat. Majlis Agama Islam Negeri dan IPTA yang menawarkan pengajian Islam).6 3) 4) 5) 6) 7) 8) 9) penulis dengan orang yang bakal ditemubual. Soalan yang agak rapi dan terancang telah disediakan terlebih dahulu. Kuala Lumpur. London. Konsep Asas Fiqh Malaysia Semasa : Satu Pengenalan Pada dasarnya.Satu set soal selidik telah dibentuk untuk mengenal pasti aspek-apsek kefahaman tentang konsep fiqh Malaysia di kalangan responden. dilihat dari segi susunan konsepnya.

budaya. 2) Proses menilai. Siyasah Sharciyyah 32dan sebagainya. dalam Hukum Islam Semasa Bagi Masyarakat Malaysia Yang Membangun. Mahmood Zuhdi Abdul Majid (1999). maqasid al-sharicah. pertama. samada berbentuk perbuatan atau perkataan. Ogos 1997 Maksud Usul al-Fiqh iaitu ilmu tentang kaedah-kaedah mengistinbat hukum-hukum syarak yang berkaitan dengan perbuatan mukallaf dari dalil-dalil tafsili. h. Pertama. 239-248.27 Dari sudut pemahaman asasnya. dalam: Hukum Islam Semasa Bagi Masyarakat Malaysia Yang Membangun. Mahmood Zuhdi Abdul Majid (1999). Anisah Ab. h. perubatan. “Hukum Islam Semasa”. “ Hukum Islam semasa bagi Masyarakat Malaysia yang membangun “. Abdullah Alwi Haji Hassan (1999). politik. “Batas-batas pergaulan antara lelaki dan perempuan dalam masyarakat Islam kini: Satu Huraian Hukum Islam Semasa”. Raihanah haji Abdullah (1999). bahkan turut menyediakan alternatif lengkap dan terperinci. tarjih bermakna “membandingkan pendapat satu dengan yang lain untuk memilih pendapat yang paling kuat”. gagasan mewujudkan konsep Fiqh Malaysia ini telah pertama kalinya diutarakan oleh Professor Datuk Mahmood Zuhdi Abdul Majid. tarjih. gambaran yang lengkap tentang realiti semasa Malaysia dari segi latarbelakang sejarah. talfiq. ia tercetus daripada usaha pembaharuan (tajdid) undang-undang Islam demi untuk menjadikannya sebagai sebuah undang-undang yang bersifat syumul. Kewujudan database Malaysia ini dapat dijadikan panduan untuk membantu fuqaha menghasilkan proses penentuan hukum yang bersifat semasa31. keperluan mendalami ilmu-ilmu moden selain dari bidang hukum Islam seperti ilmu sains sosial. dan kitab fiqh klasik. maslahah. “Pegawai Syariah wanita di mahkamah-mahkamah syariah di Malaysia”. ekonomi dan beberapa isu semasa30 . 125-130.Keduanya. ijtihad jamaci. 4-5. Akademi Pengajian Islam Universiti Malaya. 5-6. konsep ini mempunyai beberapa intipati penting. . h. 221232. “Permasalahan Intelektual Dalam Pembinaan Hukum Islam Semasa Di Malaysia”. 'Urf ialah sesuatu yang dibiasai oleh manusia. struktur sosial. Lihat teks syarahan perdana beliau yang bertajuk Hukum Islam Semasa Di Malaysia : Prospek Dan Cabaran. Antara metodologi berkaitan yang kerap digunakan adalah kaedah c urf. ia bukan sebuah konsep yang longgar dan liberal di pandang dari sudut pengajian hukum Islam. Kedua. ijmac.7 paling sesuai untuk masyarakat Malaysia. ia cuba untuk menghidupkan kembali peranan fuqaha dengan penggunaan kaedah usul al-fiqh28 dalam beberapa aspek iaitu: 1) Proses menilai pandangan fuqaha klasik agar ianya bersesuaian dengan realiti semasa. Lebih tepat lagi. ekonomi. pada 16hb. mengubah dan melakukan ijtihad terhadap permasalahan semasa di Malaysia29 yang tiada jawapan daripada nas-nas al-Quran dan alSunnah. Ghani (1999). 4) Proses menyediakan kaedah-kaedah dan methodologi asas di dalam ilmu usul al-fiqh yang dapat membantu gologan fuqaha menyelesaikan persoalan baru di Malaysia. dalam Hukum Islam Semasa Bagi Masyarakat Malaysia Yang Membangun. ijtihad jama’i adalah persetujuan yang disepakati oleh ramai pihak . hidup dan proaktif walaupun terpaksa berhadapan dengan perubahan semasa masyarakat. 27 28 29 30 31 32 Dalam konteks Malaysia. h. dalam: Hukum Islam Semasa Bagi Masyarakat Malaysia Yang Membangun. ianya bukan bersifat umum dan retorik semata-mata. Sebaliknya. h. 3) Proses mengenalpasti dan mewujudkan database Malaysia terutamanya dalam. politik dan sebagainya.

Kebanyakan tokoh-tokoh daripada institusi fatwa dan IPTA juga menjadi penasihat kepada bank komersial yang menawarkan produk Islam. Fatwa di Malaysia. Undang-Undang Muamalat Dan Aplikasinya Kepada Produk-Produk Perbankan Islam. Apa yang boleh dibanggakan. sebahagian besar daripada Akta dan Enakmen ini telah direview dan dilakukan 33 34 talfiq ialah bermakna meniru dan mengikut orang lain . mekanisme penerapan sebarang usaha reformasi perundangan Islam di Malaysia dimainkan oleh empat institusi yang utama.34Dalam soal ini. 1999. Abdul Karim Ali dan Raihanah Haji Azhari. dan Undang-undang. Mahkamah Syariah di peringkat negeri dan pusat yang bertugas mengadili dan memutuskan setiap persoalan praktikal membabitkan perundangan Islam. sebahagian besar daripada KFS yang dipegang oleh tokoh terbabit memang diterapkan di dalam institusi terbabit.A. kesemuanya saling berkait antara satu sama lain. disunting oleh Dr. ijma’ialah kesepakatan yakni kesepakatan para ulama dalam menetapkan suatu hukum dalam agama Islam berasaskan AlQuran dan Hadis tentang suatu perkara yang terjadi pada suatu masa setelah zaman Rasululullah S. IPTA yang menawarkan subjek pengajian syariah. institusi fatwa di peringkat negeri dan pusat yang sepatutnya memahami dan mengeluarkan hukum Islam yang bersesuaian dengan realiti Malaysia semasa. Ketiga.W. Kesemua perbincangan yang agak detail tentang kaedah-kaedah ini ada diterangkan oleh serangkaian tokoh tempatan di dalam bahagian metodologi (ii) buku: Hukum Islam Semasa Bagi Masyarakat Malaysia Yang Membangun. Siasah Syar’iyyah bermaksud politik Islam. Akademi Pengajian Islam Universiti Malaya. Terdapat sebahagian besar daripada graduan ini yang berkhidmat di institusi fatwa setiap negeri sebagai pengawai Istimbat yang membantu Ahli Jawatan kuasa Fatwa di dalam tugas penyelidikan hukum terhadap permasalahan hukum yang ditanyakan kepada pihak institusi fatwa. Semua keputusan yang dikeluarkan ini selain bergantung kepada budi bicara hakim yang terlibat. Ahmad Hidayat Buang (2004).8 Mekanisme dan Rasionaliti Konsep Fiqh Malaysia Semasa Secara dasarnya. Hal ini penting bila mana graduan ini akan menerapkan KFS di dalam institusi agama Islam yang diceburi apabila mereka tamat belajar. Maslahah ialah menjaga kepentingan dan kebaikan. Kuala Lumpur : Jabatan Syariah. Mengikut amalan semasa. bertindak melatih graduan tentang konsep fiqh semasa (KFS) secara teori dan praktikal (melalui kajian ilmiah di peringkat ijazah pertama dan lanjutan). agensi Islam seperti JAKIM dan institusi fatwa ini sering meminta bantuan khidmat nasihat daripada pakar di IPTA. APIUM Abdul Halim El-Muhammady (2008). Kajang : Jawatankuasa Penerbitan. Ianya terdiri: Pertama. Maqasid al-Syar’iyyah bermaksud Objektif Syarak. Fakulti Undang-Undang UKM .33 Kedua. khususnya membabitkan kajian ilmiah daripada IPTA (tesis di peringkat ijazah lanjutan) dalam isu yang dikehendaki jawapan oleh anggota masyarakat. ianya tertakluk kepada pelbagai Akta dan Enakmen Islam yang ditetapkan oleh pihak kerajaan.

Dinamisme Pengajian Syariah. FP002/2007A : Karya-Karya Fiqh. MPH. Von Der Mehden (1993). memandang ianya merupakan institusi terpenting di dalam mendidik dan menyedarkan masyarakat tentang KFS.35 Keempat.36 Sebagai contohnya. antaranya. kajian ini hanya akan menumpukan perhatian kepada peranan yang dimainkan oleh IPTA Islam. Majid (ed) (1997). DBP. Pustaka Antara dan banyak lagi kedai buku lain. h. kita dapat menyaksikan tersebar luasnya buku-buku fiqh kontemporari samada dalam bentuk terjemahan kitab daripada Timur tengah (karya Yusuf Qardawi. kita dapat menyaksikan bagaimana konsep fiqh Islam semasa telah diterima secara positif. di mana masyarakat awam melalui kebanjiran buku-buku Islam daripada luar negeri di pasaran lebih menyukai isu-isu dakwah dan politik Islam mengatasi isu fiqh amali itu sendiri.9 reformasi berteraskan kesedaran Tajdid semasa. “ The Quran And The Common Law : Islamic Law Reform And The Theory Of Legal Change “. v. Hasil seminar ini telah dibukukan. Ab.e Middle East. Seminar Hukum Islam semasa yang dianjurkan oleh pihak jabatan fiqh dan usul.east Asia And Th. APIUM dalam pelbagai tema ( seperti tema pengajian syariah38. kita boleh berbangga kerana konsep asas KFS telah secara positifnya diterima oleh kalangan masyarakat awam dan pengamal undang-undang Islam di Malaysia. 35 36 37 38 Donald L.37 Di sebalik kesemua institusi di atas. Hal ini berbeza sekali dengan perkembangan di tahun-tahun 1970-1980an. ternyata sekali secara relatifnya minat masyarakat awam terhadap isu fiqh semasa telah bertambah. 42. Mahmood Zuhdi Hj. Sayyid Sabiq. Hal ini didasarkan kepada beberapa perkembangan yang timbul samada di peringkat warga IPTA dan masyarakat awam. di dalam setiap majalah yang bertemakan Islam. Kuala Lumpur : Berita Publishing. yang juga menjadi tema utama KFS . Antaranya di kedai buku IPTA. Fred R. Bagi warga IPTA. . Dalam perkembangan terkini. 571 dan 575 Grant penyelidikan di taja oleh UM yang diketuai oleh Abdul Karim Ali. Islam Di Malaysia Selepas Merdeka : Satu Penilaian. Pustaka Minerva. Florida. Pustaka Salam. Demi untuk memberikan jawapan hukum yang lebih meyakinkan dan mampu menyelesaikan masalah si penanya. Two Worlds Of Islam: Interaction Between South. Horowitz (1994). Pertama. industri penerbitan buku Islam yang boleh diperolihi dengan mudah oleh pengamal undang-undang dan masyarakat awam. Muhammad al-Ghazali dan sebagainya) ataupun karya ulamak tempatan sendiri. Formatnya dilakukan dalam bentuk soal jawab agama di antara ahli akademik dengan penanya daripada masyarakat awam. Daripada pengamatan dan kajian lapangan yang dilakukan. Wahbah Zuhayli. didapati penulis kolum sering memberikan jawapan yang menggunakan pendekatan KFS. sudah menjadi kebiasaan diwujudkan suatu kolum khusus yang berkaitan dengan isu fiqh amali. dalam The American Journal Of Comparative law. Mengikut kajian ilmiah yang dilakukan terhadap tabiat pembacaan tentang isu keagamaan masyarakat Islam di Malaysia. Kenyataan ini didasarkan kepada beberapa fakta yang utama. Semua buku-buku ini yang mengupas pelbagai isu penting yang membabitkan persoalan amali masyarakat agak mudah didapati di kebanyakan kedai buku yang kecil ataupun besar.

dalam Prosiding Islam : Past. yang kemudiannya mengh. Anjuran Fakulti Syariah dan Undang-Undang.as. International Conference : Islamic Jurisprudence and th. Hashim Musa (2001). “ Islam : An overview in h. h. Disember 2004 Azhar Abdul Aziz (2002). Donald L. dan kesannya terh. Horowitz (1994).International Seminar on Islamic Thoughts.b September 2003 Muhammad Firdaus Nurul Huda (2002). pada 15-16hb Disember 2004 Seminar Kebangsaan Fiqh Semasa menghadapi cabaran Globalisasi..istory and contemporary world “.an Yang Dirawat Melalui Kaedah. Uruf tempatan di Negeri Kedah. APIUM. 2. 198-207.adap beberapa aspek h. Present and Future. Umar A. dalam Jurnal Afkar.10 pembangunan39. Kerana Penyakit.arusan Fasakh.ubungan social dalam kebudayaan Malaysia. Kasule (2001). tesis Sarjana untuk Jabatan Fiqh. 2002 dan Mohd Fauzi bin Audzir (2002). Mohamed Hatta (1995).at sebagai contohnya S. USIM42 dan UKM43 telah turut sama mengadakan seminar bagi membincangkan isu hukum Islam semasa. isu hukum Islam semasa sering dijadikan tumpuan khusus oleh para ahli akademik di dalam pelbagai monograf 44dan jurnal ilmiah yang terujuk.okum Keh. UKM . “ Scientific Revolution : wh. “ The Quran and the Common law : Islamic law reform and the theory of legal change “. dalam Jurnal Syariah.45 Hal yang sama turut dijadikan tumpuan oleh sejumlah besar pelajar pasca siswazah yang mengkaji pelbagai isu urgent 46yang timbul di dalam masyarakat menggunakan pendekatan hukum Islam semasa. dan pelaksanaannya. “ E-Fiqh. Kuala Lumpur : Thinker’s Library.47 Berasaskan kepada grand theory tentang proses pembangunan tamadun Islam yang bermutu tinggi.at sebagai contohnya Anuar Ramli (2002). Abdulmajid H. APIUM.e Muslim world “.b.y it occured in Europe instead of th. Dan Usul. Tesis sarjana untuk Jabatan Fiqh dan Usul.e Ch. Perubatan Moden Menurut Perspektif Islam. Fakulti Pengajian Islam. Nizaita Omar (1999). v. 17-42. 1994. bil. Nadzirah Ismail (2003).. Status Kesucian Air Kumbah. Asas hukum dalam budaya : Kajian terh.an sosial terhadap h. 123-136.M. Kolej Universiti Islam Malaysia. 2. dalam Jurnal Usuluddin. “ Sains dan ijtihad “.asilkan koleksi kertas kerja yang dibukukan dengan tajuk ”Hukum Islam semasa bagi masyarakat Malaysia yang membangun” Seminar yang menekankan tema ini telah dianjurkan oleh APIUM pada 23-24h. Jun 1997. Tesis Sarjana Untuk Jabatan Fiqh Dan Usul. Beberapa Kaedah. h.e American Journal Of Comparative law.ukum : satu analisis. UKM dengan Jabatan Hal Ehwal Kh. APIUM.an h. Anjuran UIAM. Mohamed (2004). h.ukum Islam : Satu kajian tentang Metodologi Syariah. Lih. Anjuran Jabatan Syariah. Rawatan Oleh. Indah. 42. Jun 1999. 3. 8 Ogos 2006 Seminar Kebangsaan Usul Fiqh (SUFI) 2004. 14. . kebudayaan Melayu40 dan cabaran pemikiran Islam moden) telah mendapat sambutan yang sangat mengalakkan daripada warga IPTA dan agensi Islam. bil. Peranan Sains Perubatan Dalam Menentukan H. tempatan yang terkini. kita dapat mengesan beberapa rasionaliti penerapan konsep fiqh semasa (KFS) boleh dibuat oleh IPTA Islam seperti APIUM di dalam usaha pembentukan tamadun Islam di Malaysia. Kementerian Penerangan Malaysia. yang menghasilkan koleksi kertas kerja bertajuk Fiqh Malaysia : Ke arah pembinaan Fiqh.24h. APIUM Lih. bil. 2001. APIUM. v. Water Konsortium.adap perubah.: Foundations for ICT-Supported Fiqh. dalam Th. anjuran bersama Jabatan Usuluddin dan Falsafah. “.allenges of the 21 st century. Kedua. dan Usul. Kesemuanya membabitkan 39 40 41 42 43 44 45 46 47 Seminar yang bertemakan “ Hukum Islam semasa bagi masyarakat Malaysia yang membangun“ telah dianjurkan oleh APIUM pada 26-27hb. Tesis Sarjana Untuk Jabatan Fiqh. Tesis sarjana untuk Jabatan Fiqh dan Usul. pada 7-9hb. Hal ini terbukti apabila kemudiannya beberapa IPTA lain seperti UIAM41 . Kesan perubah.

“ Sejarah perkembangan penulisan hukum Islam di Malaysia : Tumpuan khusus di negeri Kelantan “. dalam Pengasoh. Sekularisme dan sebagainya. bil. . jumud dan taqlid di kalangan fuqaha yang sepatutnya bertindak sebagai inteligensia Muslim membangun sistem fiqh yang up to date telah menimbulkan beberapa kesan buruk. Pertama. dalam Jurnal Syariah. v. Mohd. 1.50 Sikap beku. 3. 102-103. sesama makhluk dan hubungan manusia dengan alam. h. melatih pelajar untuk menganalisis institusi Islam dan kaitannya dengan realiti semasa. demi untuk menghapuskan ketiga-tiga elemen yang terhasil akibat dari kelesuan dan kegagalan sistem fiqh.48Dalam kurikulum pengajian keilmuan Islam subjek fiqh Islam seolah-olah telah dianggap sebagai pelajaran sejarah perundangan Islam semata-mata yang bukan lagi mampu menanggani situasi semasa. 3) Kecenderungan ini juga menjadi sebab lahirnya tindak balas yang berlebihan dari sesetengah pihak sehingga mereka mahu mengikut model barat secara mutlak tanpa menilai kesesuaiannya dengan lunas-lunas Islam dan perkiraan ketimuran. 1.11 pemakaian paradigma keilmuan dan pemikiran Islam yang lebih bersifat progressif. 562. “ Gerakan Tajdid di Malaysia : Teori dan realiti “. 106. dalam Dinamisme pengajian Syariah. “ Pembaharuan Fiqh : Keperluan Dan Metodologi “. 30-32. v. Antaranya. 57.52 Keduanya. “ Taqlid And The Stagnation Of The Muslim Mind “. Atas dasar ini. KFS merupakan usaha tajdid dalam bentuk yang lebih praktikal bagi menghakis dominasi taqlid di dalam pengajian Islam di Malaysia. h. “ Budaya Taqlid di dalam masyarakat Melayu : satu tinjauan ringkas “. Kekosongan ini kemudiannya telah direbut atau diambil peluang oleh aliran politik luar seperti Kominis. 8. 2) Kecenderungan ini menyebabkan berlakunya kesempitan dalam pelaksanaan hukum Islam. v. dalam Jurnal Syariah. dan ini telah menyebabkan banyak persoalan hidup masyarakat tidak menepati kehendak syara’ yang sebenar. Majid (1993). h. h. bil. tertutup dan berasaskan latar belakang yang bukan bersifat Malaysia. bil. kita terpaksa mengambil sikap proaktif dengan membangunkan sistem fiqh Islam yang bersifat semasa di dalam institusi membabitkan pengajian keilmuan Islam yang bermatlamatkan. Kamil Ab. Kuala Lumpur. dapat menunjukkan ciri-ciri kesempurnaan yang terkandung di dalam sistem penyelesaian fiqh Islam yang merangkumi keperluan menjaga kepentingan hubungan dengan Allah. 513. bentuk pengajian fiqh Malaysia ini dapat dijadikan sebagai asas utama untuk menyediakan infranstruktur intelektual sebelum sesuatu cita-cita negara Islam boleh tercapai. 86-89. yang hanya dibataskan kepada bidang undang-undang kekeluargaan sahaja.53Ketiganya. Ibid. Rahimin Affandi Abdul Rahim (1995).49 Fiqh sudah begitu lama dibiarkan beku dan statik. berbanding dengan sistem pengajian ala Taqlid silam yang menggunakan pendekatan yang tidak kritikal. Muhammad Nabil Muhammad Syukri (2000). h. dalam The American Journal of Social Sciences.51 seperti :1) Kecenderungan ini telah menimbulkan suatu kekosongan fikiran yang berbentuk ilmu. Rahimin Affandi Abdul Rahim (1997). 48 49 50 51 52 53 Taha Jabir al-Alwani (1991). pertamanya. 3. h. 1. KFS berusaha untuk menghapuskan budaya taqlid yang menyebabkan kelesuan sistem fiqh Islam berhadapan proses pemodenan. no.

“ Isu Pendekatan di dalam Pengajian Syariah di Malaysia : Satu Telaah Awal “. guided but unhampered by the work of its predecessors. .D untuk Sch. Penghayatan Sebuah Ideal. Ahmad Hidayat Buang (1997). h. should be permitted to solve its own problems. ianya perlu membabitkan realiti praktis apa yang berkembang di dalam masyarakat dan sesuatu institusi agama yang disertakan pula dengan alternatif pilihan. 1. v. tetapi tidak sampai kepada taqlid membuta tuli. standard ataupun mutu penyeliaan yang rapi dan ketat oleh ahli akademik yang kompeten perlu ditetapkan kepada setiap pelajar yang terbabit. 54. KFS berusaha mengalakkan penyelidikan hukum Islam berasaskan konsep fiqh semasa di kalangan ahli akademik dan pelajar pasca siswazah. Islamisation or Malaynisation : A study on th. KFS dalam pendekatan asasnya amat mementingkan penggunaan kaedah penyelidikan hukum Islam yang agak ketat. Muhammad Abu Bakar (1982). Hal ini dijelaskan oleh Muhammad Iqbal sebagai : “ the teaching of the Quran that life is a progressive creation necessitates that each generation.59dan membuktikan idea kemajuan yang terkandung di dalam Islam.12 Kedua. Kuala Lumpur. 13. Mahmood Zuhdi Abd.54 Mengikut Mahmood Zuhdi. Islamic Legal Reform In Th. Rahimin Affandi Abd Rahim (2005). Majid (1998). KFS berusaha melanjutkan usaha penggilapan dan pemahaman fiqh sebenar. Memandangkan unsur-unsur kemanusiaan (kefahaman) terlibat di dalam fiqh. 99-100. Tesis PhD untuk University of Birmingham. An Introduction To Shi’i Islamic Law And Jurisprudence. memperbetulkan segala bentuk kelemahan dan keburukan yang selama ini dinisbahkan kepada syariah Islam. Penang. membiarkan jawapan terhadap masalah masa kini ditentukan oleh fuqaha yang sebelumnya. h.dalam Jurnal SYARIAH. Seandainya elemen ini kurang dititik beratkan.56 Dalam soal ini.e Administration Of Islamic Law In Malaysia : A Critical Analysis. “ Pengajian syariah : Satu pentakrifan “. maka sepanjang zaman harus ada usaha menggilap semula unsur pemahaman berkenaan kerana pemahaman suatu generasi tentunya tidak sama dengan generasi yang mendatang. Mohd Yasin (1994). Kemerdekaan Berfikir Dalam Islam. dalam Dinamisme Pengajian Syariah. h. “ Muamalat di Malaysia : suatu tajdid atau reaksi pasaran “.ool of Law. h. England.ing Sdn Bh. Lahore.”57 Dinamisme pandangan Quran ini antara lainnya menegaskan bahawa setiap generasi perlu diberi kebebasan untuk menentukan hidup mereka sendiri dan menyelesaikan masalah sendiri dengan pertunjuk fuqaha sebelumnya. Ianya bakal menyemarakkan lagi budaya taqlid yang memang begitu berakar di dalam masyarakat Islam semasa. tesis Ph. pertama. Lahore. 6-10. Reconstruction Of Religious Thought In Islam. Rahimin Affandi Abdul Rahim (1999). University of Warwick. al-Quran dan al-Sunnah sebagai pedoman utama untuk kejayaan hidup di dunia dan akhirat telah menetapkan suatu pandangan yang cukup dinamis tentang kehidupan manusia. Ezzati (1970). 168. mengingatkan fuqaha bahawa 54 55 56 57 58 59 60 Norhashimah... kita dapat menjangkakan bagaimana nisbah negatif yang bakal terkena kepada sistem fiqh Islam. bil. kajian di peringkat pasca siswazah ini boleh dianggap sebagai penyelidikan semi ijtihad yang perlu membabitkan pelbagai masalah hukum Islam yang timbul di dalam masyarakat. Atas dasar ini.e economic development of Malaysia : 1969-1993.58 Peluasan peranan fuqaha untuk setiap zaman ini antara lainnya bertujuan untuk. Berita Publish.55 Ketiga.d.60 Keduanya. Kuala Lumpur. dalam Dinamisme Pengajian Syariah. h. Abu Bakar al-Ash’ari (1954).e role of Islamic law in th. 27-53. Terpenting sekali.. h. 107-124. Muhammad Iqbal (1982). h. 105-134 E.

Majid (1997). Melalui pemakaian prinsip ini.63 Sedapat mungkin KFS cuba mengaplikasikan prinsip wasatiyyah (pertengahan) dalam pengamalan keilmuan. formula dan apa-apa dapatan kajian yang dilahirkan perlu dinilai secara kritikal. v. “ Ulama Dan Perubahan Social Dalam Islam “. Dalam kajian ini. tanpa terpengaruh dengan kecenderungan si penilai itu sendiri (Pre Conceived Idea). tetapi apa yang lebih penting lagi mereka patut menjadi tenaga utama yang mengerakkan peristiwa sejarah tersebut dengan menganalisis permasalahan semasa dan mengemukakan jawapan yang terbaik. Nadzirah Ismail (2003). h. Dalam dunia akademik. Nadzirah Ismail telah menggunakan prinsip Al-Aslahah wa Muasarah. yang boleh digunakan untuk keperluan seharian oleh kalangan pengguna Islam. Dalam amalan keilmuan Islam. KFS berusaha untuk berpegang kepada prinsip Al-Aslahah wa Muasarah (mengekalkan warisan turath silam dan mengambilkira elemen pemodenan). apabila meneliti pandangan fuqaha silam yang berkaitan dengan status dan bahan yang menyucikan air-yang dikaitkan pula dengan kaedah teknologi rawatan kumbahan air yang terkini. umat Islam perlu menjaga warisan tradisi yang berupakan formula susunan sarjana Islam silam dan berusaha membangunkan tamadun terkini berasaskan adunan intipati tradisi ini dengan elemen pemodenan.13 mereka patut menjadi agen perubahan yang bersikap prihatin dan proaktif dengan isu-isu semasa yang timbul di dalam masyarakat. kerana ianya akan membawa fitnah yang bakal merosakkan kehidupan. 61 62 63 64 Mahmood Zuhdi Abd. tesis sarjana untuk Jabatan Fiqh dan Usul. sesuatu pandangan yang diteliti perlu mengambilkira beberapa perkara penting.62 Keempat. Ianya boleh dikatakan sebagai suatu tindakan adil (bertindak sebagai orang tengah) dalam menilai sesuatu perkara. Dalam soal ini. riwayat. 34-40. teori. ianya perlu dinilai dan dikritik secara luaran dan dalaman. “ Etika Penyelidikan Islam : suatu analisa “. bil. berpandangan jauh dan terpenting sekali perlu mengambilkira prinsip wasatiyyah ini. Rahimin Affandi Abd Rahim (2000). beliau mendapati status air kumbahan yang dirawat ini benar-benar bersih dan bertaraf air mutlaq. sepatutnya tugas mereka bukan terhad kepada menjadi penyaksi kepada peristiwa sejarah di zamannya. dalam Jurnal Usuluddin. futuristic. h.64 2) memastikan ketepatan sesuatu berita atau teori itu didapati daripada sumber yang tepat dan betul. .61Bersesuaian dengan tugas fuqaha sebagai pewaris nabi-nabi. pandangan. prinsip wasatiyyah ini boleh digunakan sebagai salah satu alat untuk menilai. Mohd Kamil Ab. Untuk tujuan pengesahan. Pengantar Undang-Undang Islam Di Malaysia. yang menuntut ianya dilihat secara holistik (menyeluruh). Kuala Lumpur. 177-196. seperti mana penegasan Allah agar kita mengamalkan sikap berhati-hati terhadap berita yang dibawa oleh orang fasiq. h. 1) mengambil sikap selektif (tidak menerima dan menolak secara melulu). 1. Majid (1999). Hasilnya. 84-93. APIUM. sesuatu khabar. Status Kesucian Air Kumbahan Yang Dirawat Melalui Kaedah Rawatan Oleh Indah Water Konsortium. menganalisa dan menerima sesuatu pandangan yang dikemukakan oleh pihak lain. 10. dalam Jurnal Afkar. Contoh terbaik yang boleh diberikan adalah kajian ilmiah di peringkat pasca siswazah APIUM yang mengkaji status rawatan kumbahan air yang diamalkan oleh Indah Water Konsortium.

(kajian sanad)65 Manakala kritikan dalaman pula bertujuan untuk memastikan kemunasabahan dan kewarasan isi kandungan sesuatu sumber itu dinilai dari perspektif Islam. “ Epistemologi Hukum Islam : satu pengenalan “. 91-104. fakta sejarah ataupun teori serta aksioma pemikiran yang telah diterima ramai (seperti terkandung dalam konsep ijma dan tawattur). samada ianya daripada nas wahyu (al-Quran dan al-Sunnah). Rahimin Affandi Abd Rahim (1993). Kriteria Penerimaan Dan Penolakan Hadith : Satu Kajian Perbandingan Antara Ahl Al-Sunnah Dan Shi’ah.69 Dalam soal pengaplikasian prinsip wasatiyyah ini. Universiti Malaya.66 3) melihat keserasian sesuatu hujah yang dipakai dengan pandangan sumber yang berautoriti. Tesis Untuk Fakulti Sastera Dan Sains Sosial. h. sarjana Islam perlu memikirkan untuk menggunakan pendekatan kajian yang lebih terbuka dan holistik (menyeluruh) dalam proses penilaian sesuatu objek kajian. kerana ianya masih bertaraf zanni. Rahimin Affandi Abd Rahim (2002). bil. (hitam ataupun puteh) yang akan menghasilkan kajian yang bersifat kaku dan cenderung kepada tindakan menghukum dan bukannya bersifat konstruktif bagi tujuan dakwah mendidik golongan sasaran kajian. h. Kelima.68 5) perlu menolak pendekatan kajian dan penilaian Islam yang bersifat legal formalistik. 16. Othman Yatim dan Nor Azita Che Din (ed.). KFS sebagai contohnya telah mengambil sikap pertengahan di antara pandangan golongan Salafi dan liberalis. “Ulamak Dan Paradigma Menanggani Kebudayaan Melayu “. Kuala Lumpur : APMUM. 55-80 . dalam The Journal of Hamdard Islamicus. Ianya merujuk kepada pelbagai nilai positif budaya Melayu seperti . h. manakala sesuatu warisan silam yang dihasilkan melalui pemikiran manusia berasaskan kepada sumber akalnya sendiri baik dari segi pentafsirannya terhadap nas ataupun responnya terhadap situasi sosial yang timbul di zamannya-perlu dinilai secara kritikal. v. anggota masyarakat.“ The Concept Of Ijma’ In Islamic Law : A Comparative”. yang perlu sentiasa diulangkaji dan diperlengkapkan oleh setiap sarjana di setiap zaman. Pakistan. 642-657. KFS menekankan keperluan untuk mengenalpasti garis panduan ataupun piawaian pendekatan yang bersesuaian dengan realiti mayarakat Malaysia semasa di dalam proses pengeluaran sesuatu hukum di dalam sistem fiqh Islam. Rahimin Affandi Abd Rahim (2006). Ibid.67 4) Tidak boleh menyalahi dengan apa yang telah ditetapkan secara qat’I oleh sumber al-Quran dan al-Sunnah.(kajian matan). Sebaiknya. Wacana Budaya. h. dan golongan liberalis pula terlalu taasub dengan semua formula dan epistemologi keilmuaan barat sehingga sanggup memperkecilkan semua warisan fuqaha silam. dalam Hashim Awang. 65 66 67 68 69 Maklumat Lanjut boleh didapati dalam Che Cob Che Mat (1996). mereka terlalu menentang pemodenan barat secara melampau. 15. 2002. dalam Jurnal Usuluddin.14 Kritikan luaran bertujuan untuk menentukan ketulenan dan keaslian sesuatu sumber tersebut. 1) Perlu menghargai keunggulan sentuhan kebudayaan manusia Melayu yang pernah melahirkan tamadun material dan intelektual yang tinggi di rantau Alam Melayu suatu masa dahulu. Antara pendekatan yang dicadangkan. Bagi golongan Salafi.482-535.

71 b) masyarakat yang mengamalkan paradigm mesra alam dan mementingkan prinsip penjagaan keseimbangan alam semesta c) masyarakat yang mementingkan elemen kesederhanaan di dalam proses berfikir dan bertindak72 d) Masyarakat yang mementingkan soal menjaga kerukunan hidup bermasyarakat dan menentang keras sebarang elemen yang bersifat individualism. 54-56. Ghani(ed. h. (i) Teologis-Rasional. Kuala Lumpur : Utusan Publication. “ H.76 f) Manusia yang memiliki kepintaran pemikiran yang cukup advance yang diperincikan dengan empat bentuk pemikiran. Afrika dan Eropah. Kuala Lumpur : DBP. 102-109. h. Dan Kepimpinan.15 a) Masyarakat yang ditakdirkan mendiami kawasan iklim sederhana yang kemudiannya telah melahirkan manusia yang berjiwa lembut.74 Pendekatan ini bukan terhad kepada anggota masyarakat Melayu semata-mata. Norazit Selat (1994). h. Abdul Rahman Abdullah (1981).75 e) Masyarakat yang kuat berpegang kepada falsafah yang mementingkan pertimbangan agama dan nilai (perennial and ultimate perspective). bahkan juga kepada masyarakat asing. Ibn Khaldun. h. sanggup belajar dan selektif dengan pengaruh budaya dan agama asing. (ii) Alegorikal (simbolik). h. (iii) Analogis dan pragmatik. h.. 134-140. “ Bah. Bangi. 61-101. Muqaddimah. h. 82-95. Dalam Psikologi Melayu. “ Sifat Kesederhanaan “.78 2) Perlu memaklumi bahawa Islam telah menjadi intipati terpenting ataupun asas jatidiri masyarakat Melayu (Teori Receptio in complex) sehingga menjadikan 70 71 72 73 74 75 76 77 78 Ibn Khaldun (t. h. Malaysia Indonesia. Dalam Zulkiple Abd. Pemikiran Umat Islam Di Nusantara. MalaysiaIndonesia. Jaringan Dakwah. “ Nilai Kerja Dalam Masyarakat Melayu “. berbanding dengan penduduk kawasan iklim yang panas seperti Timur tengah.ammadiyah. Pemikiran. Shuaib Che Din (1993).” Islam Dan Amalan Tolenrasi Di Nusantara “. Dan Jalinan Intelektuaal Rantau Malaysia-Indonesia “.73 Ianya juga dapat dirujuk sebagai manusia yang memiliki semangat yang mementingkan kerukunan hidup bermasyarakat (Egalitarian) yang cukup tinggi.77 g) Mengamalkan sikap terbuka. Rahimin Affandi Abdul Rahim (2003) “ Analisis Sejarah. 1-12. Abdul Halim Othman Dan Md.ubungan Kekeluargaan Dalam Masyarakat Melayu “. .70 Hal ini terbukti apabila Islam secara mudah telah diterima oleh manusia Alam Melayu tanpa menumpahkan darah seperti mana yang berlaku di Timur Tengah. Bangi : Jabatan Dakwah. Dar Al-Fikr. Kuala Lumpur : DBP. Kuala Lumpur : DBP. Terbitan Jabatan Pengajian Dakwah. 47-74. 133-141. Idris Zakaria (2003).asa Dan Pemikiran Melayu : Tradisi Dan Kesinambungan “. Sumatera Utara (UMSU). Ukm. Dakwah. Wan Abdul Halim Othman (1993). Dan Kepimpinan. Dalam (Edit) Worawit Baru @ Haji Ahmad Idris Pemikiran Melayu : Tradisi Dan Kesinambungan. Kuala Lumpur : APMUM. Kuala Lumpur : DBP. Dalam (Edit) Zulkiple Abd Ghani. Hassan Ahmad (2004). h.ussien. berbanding dengan masyarakat barat yang lebih mementingkan persoalan kebendaan dan individualism mengatasi persoalan agama. Dalam Budi Kencana : Kumpulan Makalah.) Jaringan Dakwah. 150-165 Abdul Rahman Abdullah (2001). Dalam Psikologi Melayu. Al-‘Allamah. Falsafah Dan Kaedah. UKM Dan Universitas Muh. Memperingati Persaraan Profesor Tan Sri Dato’ Ismail H.t).

Sebagai contohnya.). 3) Walaupun masyarakat Melayu merupakan golongan terpenting di Malaysia. Kuala Lumpur : Penerbit UM. Sebaliknya isu jati diri Melayu cuba ditolak dengan cara bertolak ansur dan mendokong peluang untuk seseorang Melayu murtad79 serta sanggup memberikan khidmat guaman untuk mempertahankan hak ini. Lina Joy dan Kamariah Ali. h. politik dan keagamaan semua kaum di Malaysia. Atas dasar ini penilaian yang lebih kondusif dan terbuka perlu digunakan untuk menilai dan menghargai elemen kebudayaan Melayu. Hal ini boleh dilihat dari sector sosio-politik dan ekonomi. Kuala Lumpur : APMUM. seperti kadar kemiskinan masyarakat Melayu di Bandar dan luar Bandar yang masih tinggi sehingga menuntut pihak kerajaan menjalankan dasar pembasmian kemiskinan golongan miskin ini yang berterusan. 79 80 Rahimin Affandi Abd Rahim (2006). “ Hak Asasi Manusia Dan Demokrasi Dari Persepktif Islam Dan Barat “. d) Isu yang mempersoalkan kesan psikologi dan perundangan yang timbul akibat seseorang penganut agama bukan Islam memeluk agama Islam.16 sebahagian besar kebudayaan Melayu bertepatan dengan ajaran Islam. di samping pihak berkuasa Agama juga perlu sentiasa mengambilkira unsur kemiskinan ini di dalam program pengagihan zakat setiap tahun. Kita boleh merujuk kepada usaha yang dijalankan oleh NGO tertentu yang memperjuangkan penyebaran faham liberalisme (kebebasan dan hak asasi manusia) dalam setiap perlakuan dan pemikiran manusia. dalam Hashim Musa (ed. yang menganggap semua agama adalah sama di sisi tuhan dan boleh membawa kesejahteraan kepada umat manusia. khususnya yang membabitkan kepentigan sosio. pelbagai syiar dan autoriti Islam dipersoalkan. 106-112 . Demokrasi Dan Dunia Islam : Perspektif Teori Dan Praktik. “Islam dan perkembangan Emosi Melayu Selepas Merdeka : Satu Analisis “. Dalam Mohd Izani Mohd Zain(ed. terdapat NGO Islam di Malaysia yang bergiat cergas menimbulkan beberapa isu. tetapi masih banyak lagi kelemahan yang dimiliki oleh masyarakat Melayu. Beberapa contoh boleh diberikan. Antara kes yang terlibat adalah kes Ayah Pin. a) Tuntutan IFC (Inter Faith Council) agar pihak kerajaan menyamatarafkan semua pemeluk agama di Malaysia tanpa mengiranya Islam ataupun bukan Islam. 4) Nisbah masyarakat majmuk di Malaysia yang sangat rendah dari segi integrasi kaum. h. Isu yang mencabar konsep jati diri (malayness) Melayu yang sinonim dengan penganut Islam. kerana kesemua autoriti Islam ini dilihat bertanggungjawab menghalang agenda liberalisme ini. Dalam realiti ini.). Dalam soal ini. api perpecahan agak senang timbul. Emosi Melayu.80 c) Isu pluralisme agama. e) Isu menentang cadangan pelaksanaan undang-undang Hudud yang dikatakan ketinggalan zaman dan bakal menindas penganut bukan Islam. jika dirujuk kepada penguasaan politik dan pelbagai dasar yang bersifat pro bumiputera. 405-425 Ummu Atiyah Ahmad Zakuan (2007). Kumpulan Artikel 11. b) Isu yang mencabar dominasi dan keistimewaan hak bumiputera MelayuIslam – kononnya bertentangan dengan nisbah persamaan hak asasi semua warganegara bukan Islam di Malaysia.

Neo Usul Fiqh.imin Affandi Abd Rahim (2005) . h. peningkatan kadar jenayah. 328-334. ternyata sekali usaha untuk memperkemaskan elemen epistemologi (sumber dan metode) usul al-fiqh adalah amat mendesak sekali. : Menuju Ijtihad Kontekstual. bil. November 2001. Ainurrafiq Dawam (2004). Hj. KFS berusaha memperjelaskan tentang elemen epistemologi hukum Islam di dalam proses penyediaan sistem fiqh semasa.83 Dalam menghadapi cabaran zaman moden ini. Islam Rasional : Gagasan Dan Pemikiran.81 6) Perlu mengelakkan sikap yang terlalu politiking dalam menanggani sesuatu isu yang membabitkan kepentingan negara. Hal ini antara lainnya termasuklah isu keruntuhan moral. 1-23. epistemologi dan aksiologi disiplin usul al-fiqh dengan perkiraan dan keilmuan semasa. keruntuhan rumahtangga orang Melayu. 33. Memanglah diakui terlalu unsur positif yang dibawa oleh arus globalisasi ini. h. Dalam Riyanto (ed. Di dalam sesuatu kajian ilmiah. sebelum menetapkan sesuatu hukum yang berkaitan dengan persoalan kemanusiaan. sumber.85Dengan mengambilkira tiga prinsip utama yang sering ditekankan penggunaannya dalam gagasan fiqh semasa iaitu ‘urf. Pusat Dailog Peradaban UM. parti pemerintah dan pembangkang sama-sama bersatu untuk mengatasinya. sifat. semua pihak termasuklah kerajaan dan pakar perundangan Islam perlu mengamalkan sikap proaktif dan selektif dengan menyediakan pelbagai elemen mendidik dan pencegahan yang sepatutnya. sepatutnya sesuatu pengajian syariah yang diusahakan perlu menitikberatkan persoalan epistemologi hukum Islam yang bakal memberikan gambaran yang jelas kepada penganut Islam dan bukan Islam tentang bagaimana syariah Islam itu bukannya didasarkan kepada kepercayaan dogmatik yang tidak boleh dipertikaikan. : Sebuah Tinjauan Filosofis “. dalam Jurnal YADIM. . 146-148.dalam Jurnal KATHA. Fadzulullah. h.84 Ianya termasuk juga perlu memperkembangkan elemen ontologi.). Keenam. Ini termasuklah isu permasalahan dalaman negara yang bakal menjejaskan pencapaian pembangunan. Hal ini dapat dilakukan dengan tiga pendekatan yang utama. 81 82 83 84 85 Rah. Muhammad Zainiy Uthman (2001). pencemaran alam. kemiskinan.17 5) Masyarakat di Malaysia amat mudah terpengaruh dengan perkembangan moden yang dibawa oleh arus globalisasi dunia. Harun Nasution (1989). 2. yang memerlukan kedua pihak. pengaruh budaya kuning. Dr. Jakarta. penurunan semangat patriotisme di kalangan muda dan banyak lagi. maslahah dan ilmu sains sosial moden. Yogyakarta : Fakultas Syariah press. “ Islam. 2. terdapat suatu pendekatan yang menetapkan bahawa proses pengkajian yang mendalam terhadap sesuatu hakikat ilmu ataupun disiplin tertentu perlu dilihat kepada aspek epistemologi disiplin tersebut.82 Hal ini bersesuaian dengan takrif dan ruang lingkup epistemologi yang menyelidik asal usul. v. namun pada masa yang sama juga pelbagai perkembangan fahaman sekularisme yang menyesatkan telah turut sama berkembang pesat sehingga mempengaruhi sejumlah besar masyarakat Malaysia. sebab musabab dan kaedah yang rapi. Bagi menghadapi realiti ini. kaedah dan had sesuatu ilmu tersebut. Sains Dan Pemikiran Objektif : Suatu Perbandingan Ringkas “. dadah. “ Pendekatan Pluralisme dalam pengajian Islam : Satu pengenalan “. rasional dan mempunyai sumber. Kecermelangan Ilmu Dalam Sejarah Dan Tamadun Islam. h. tetapi ianya dibina atas dasar yang emperikal. Shuib (1995). “ Menawarkan Epistemology Jama’I Sebagai Epistemology Usul Al-Fiqh. Kuala Lumpur.

world-view Islam adalah : visi tentang realiti dan kebenaran. Profesor Datuk Mohd Taib Osman. Paradigma adalah satu set proposisi (rancangan usulan) yang menerangkan bagaimana dunia harus difahami. . yang dilakukan oleh Noor Haslina Binti Osman (2003). berupa kesatuan pemikiran yang arsitektonik.at sebagai contoh.. Proses Sejarah Dan Rekonstruksi Realiti Sosial “. Ia berisikan sebuah pandangan dunia (world-view). T. Hajjiyyah dan Tahsiniyyah yang lebih sesuai dengan realiti Malaysia semasa. h. (ed) oleh Rahminah Muharam. “Pemikiran Reformasi Melayu Semasa : Satu Analisis “. Ideologi Dan Kesarjanaan : Islam. Kuala Lumpur. 2) Membangunkan kaedah ‘Urf Malaysia yang berbeza dengan ‘Urf Timur Tengah. KFS menetapkan model sistem fiqh Islam semasa perlu berasaskan kepada Mazhab Shafi’i dalam bentuk yang bersifat selektif. “ Pengajian Sosial Dan Hubungannya Dengan Pembinaan Hukum Islam Semasa : Satu Analisa “ dalam Isu-isu Sains Sosial dari perspektif Islam. Hal ini telah antara lainnya dikupas oleh. h. h. Mahmood Zuhdi Ab Majid dan Paizah. h. dari segi kerangka konsepnya dan kaedah aplikasi yang lebih sesuai dengan realiti Malaysia semasa. h.J. yang berperanan sebagai asas yang tidak nampak (non86 87 88 89 90 91 92 Rahimin Affandi Abdul Rahim (2003). Herndon : AMSS & IIIT. kita sepatutnya mengamalkan sikap positif dan selektif terhadap amalan bermazhab. Kuala Lumpur : APMUM. Ismail (2004). tetapi untuk konteks zaman moden ini ianya tidak boleh berdiri sendiri dan perlu disokong serta digabungkan dengan disiplin keilmuan lain. Bahasa Dan Pemikiran Melayu.nya tesis sarjana yang cuba mengupas tentang isu ini. APIUM. World-view adalah pandangan dunia. yang memberitahu seseorang ilmuan tentang apa yang penting. 177191. hidup. khususnya maslahah Daruriyyah. The History Of Philosophy In Islam. Kota Kinabalu: Universiti Malaysia Sabah.87 3) Membangunkan prinsip dan standard maslahah dalam tiga jenis. 332-265. kepercayaan dan pemikiran yang berfungsi sebagai pemankin untuk segala perilaku manusia. Pengantar Pengajian Syariah. 1-34. 28-29 dan 309 Muhammad Abu Bakar (1993).91 Ianya merupakan kemuncak dari satu proses pembentukan world-view yang panjang. Ianya lahir daripada tradisi Islam sendiri dan bukannya berasal daripada pengaruh asing seperti didakwa oleh orientalis barat. mazhab adalah merupakan paradigma90 berfikir masyarakat Islam mengikut world-view dan kaedah syariah yang diasaskan oleh seseorang fuqaha tertentu. suatu cara untuk memecahkan kerumitan dunia. Paradigms In Political Science Revisited. 307-309. Sumbangan Sempena Persaraan Dan Perlantikan Naib Canselor. Bertentangan dengan pandangan yang terlalu memandang negatif terhadap amalan bermazhab. Tesis sarjana untuk Jabatan Fiqh dan Usul. De Boer (1994). Adat Melayu Sebagai Sumber Hukum : Penilaian Dari Perspektif Teori Al-‘Urf Wa Al-Adah.18 1) Mengabungkan (sentesis) di antara ilmu usul al-fiqh ini dengan keilmuan moden lain (seperti ilmu sains sosial moden) yang sekaligus bakal melengkapkan lagi kaedah penyelidikan hukum Islam alternatif untuk zaman moden ini.92 Mengikut Hamid Zarkashi. Richmond : Curson press. apa yang sah dan apa yang bersesuaian dengan logik.). Lihat Mona Abdul-Fadl (1989).. Lih.88 Ketujuh. “ Pandangan Dunia. Dalam Hashim Musa(ed. dalam Tinta Kenangan. Rahimin Affandi Abdul Rahim dan Noor Naemah Abdul Rahman (2005).89 Secara kasarnya. Kuala Lumpur : al-Baian corporation sdn bhd.86 Walaupun diakui ilmu usul al-fiqh ini memang hebat dan berteraskan world-view Islam sepenuhnya.

melakukan tafsiran melulu dan boleh merosakkan nama baik Islam itu sendiri. Tantangan Sekularisasi Dan Liberalisasi Di Dunia Islam.93 Berasaskan kepada paparan di atas. 2. h. h.19 observable) bagi semua perilaku manusia. V. ianya mengharuskan masyarakat awam untuk bertaqlid kepada seseorang mujtahid. perkembangan (development) dan kemajuan (progress) dalam Islam. Hal ini kemudiannya bakal memudahkan proses penguatkuasaan dan pentadbiran undang-undang Islam dijalankan. Bhd. kebebasan. Pakistan. Ianya dibuat kerana beberapa faktor yang utama. Sanggahan Salah Tafsiran Islam. ilmu. 3) Faktor perpaduan dan keseragaman diperlukan bagi memastikan wujudnya kestabilan hidup sosio-politik umat Islam. . h. nilai dan kebajikan dan kebahagiaan.94 Sikap yang hanya bergantung sepenuhnya kepada prinsip Taqlid ini kemudiannya cuba dibataskan dengan penerimaan kepada konsep ijtihad dan Tajdid.95 Hal ini boleh dikatakan sebagai asas perpaduan umat Melayu sehingga tidak wujudnya perbalahan dan fanatik mazhab yang menimbulkan pertumpahan darah seperti mana berlaku di tempat-tempat lain. Dalam konsep taqlid. Rahimin Affandi Abdul Rahim (1993). Abdul Halim El-Muhammady (1992). dapat kita rumuskan bahawa pegangan umat Islam terhadap Mazhab Shafi’i bukanlah sesuatu amalan dan paradigma yang salah dalam pengamalan ajaran Islam. Dalam International Islamic University Law Journal. 54-55 Dan 57. Untuk konteks realiti Malaysia. 1) Ianya menetapkan kalangan ulamak sebagai pentafsir utama kepada ajaran agama. Kajang : Synergymate Sdn. No. 1-6.96 Hal ini kemudiannya turut disedari sendiri oleh kalangan mufti di Malaysia yang disertakan pula dengan pelbagai usaha untuk menerapkan pendekatan reformism bagi menghadkan penggunaan 93 94 95 96 Hamid Fahmy Zarkasyi (2004). 91-104. penekanan yang agak keterlaluan terhadap dominasi taqlid yang agak ketat ini dilihat bakal membuahkan hasil yang kurang sihat kepada perkembangan pemikiran hukum Islam itu sendiri. “ Ikhtilaf And Its Development In Malaysia “. amalan berpegang (taqlid) kepada mazhab Shafi’i boleh dianggap sebagai masih relevan lagi. berasaskan kepada nisbah ketidakmampuan seseorang awam untuk memahami ajaran agama Islam secara mendalam. Yusuf Qardawi (2004). Dalam The Journal Of Hamdard Islamicus. V. h. Elemen-elemen inilah yang kemudiannya yang menentukan bentuk perubahan (change). Surabaya : Penerbit Khairul Bayan. Cumanya. 2) Pendekatan ini ditetapkan bukannya bertujuan untuk memonopolikan usaha pentafsiran agama kepada golongan ulamak semata-mata. “The Concept Of Ijma’ In Islamic Law : A Comparative”. tetapi ianya dibuat bagi mengelakkan sebarang tindakan rakus daripada masyarakat awam yang jahil tentang prinsip asas Islam. Antara elemen asas untuk world-view Islam terdiri dari konsep tuhan. psikologi manusia. wahyu dan penciptaannya. termasuk aktiviti ilmiah dan teknologi.2. Hal ini boleh dirujuk kepada keabsahan konsep Taqlid dan ijtihad. tetapi ianya merupakan formula yang bersifat flexible yang memberikan garis panduan terhadap setiap persoalan yang muncul dalam kehidupan manusia. 16. agama. Terjemahan Oleh Abdul Rahman Rukaini. 85-88.

Traditional Islam In The Modern World. tetapi perlu berpegang kepada kerangka metodologi (manhaj) usuli sesuatu mazhab yang dilihat terbukti mampu menyelesaikan masalah hukum umat Islam. penerimaan konsep mazhab ini tidak membataskan amalan ijtihad itu dipraktikkan demi penyelesaian masalah umat Islam. “ Etika Penyelidikan Islam : Satu Analisa “. Dewasa ini. Sebaliknya seperti mana ditegaskan oleh Hallaq. 190-191. kerana seseorang sarjana Islam yang melakukan aktiviti syarah dan muhktasar terhadap karya imam mujtahid turut memasukkan komentar pandangan mereka sendiri terhadap realiti yang berlaku di zaman mereka. Rahim (2000). “ Ifta And Ijtihad In Sunni Legal Theory : A Development Account “. agama sebagai panduan untuk keseluruhan aspek kehidupan membabit tiga bentuk hubungan. Kita tidak boleh memandang institusi taqlid ini secara negatif keseluruhannya. ix-xiii Weal Hallaq (1996).101(i) Al-Din. 6) Kita patut menghargai precedent silam yang disumbangkan oleh mazhab Shafi’i di Malaysia. London : Kegan Paul International. h. dengan Allah. Paparan negatif ini sepatutnya tidak diterima secara melulu dan perlu dinilai secara berhikmah. proses dialektika antara sistem fiqh Islam dengan realiti sesuatu masyarakat masih lagi berlangsung di zaman taqlid. Cambridge : Harvard University press. Tesis PhD untuk Jabatan Fiqh dan Usul. Ijtihad Dan Legislasi Muslim Kontemporer. suatu nisbah yang hina. 13. 1. 183-185. istilah tradisionalism ini patut dibanggakan kerana ianya merujuk kepada pemahaman dan penghayatan wahyu Allah di dalam kehidupan yang mencakupi tiga aspek.97 4) Sikap pro mazhab ini bukan bermakna kita perlu terjebak dengan fenomena fanatik mazhab yang boleh menyumbang kepada ketertutupan minda. h. . (ii) Sunnah. wahyu Allah. BIL.100 Bagi penganut Islam. Rahimin Affandi Abd. Dalam Islamic Legal Interpretation : Muftis And Their Fatwas. khususnya di dalam metodologi pengeluaran sesuatu fatwa. APIUM. memandangkan mengikut persepktif tajdid yang tertanam di dalam hukum Islam itu sendiri.99 5) Kita perlu mengamalkan sikap selektif terhadap pemikiran barat yang kerap menisbahkan penerimaan amalan bermazhab ini dengan istilah tradisionalisme. Mahkluk dan alam. pelbagai perubahan yang diperlukan masih dibolehkan bagi menunjukkan sifat dinamisme syariah itu sendiri berhadapan dengan keperluan masyarakat. (iii) Salsilah. Fatwa Jemaah Ulamak Kelantan Tahun 1920an Hingga 1990an : Satu Analisis.20 taqlid secara berlebihan. Sebaliknya. Dalam Jurnal AFKAR.98 Maknanya. Hossein Nasr (1990). h. Yogyakarta : UII Press. S. h. teori yang mengatakan bahawa perundangan Islam telah tertutup dan beku selepas tertutupnya pintu ijtihad pada abab keempat hijrah telah mula dicabar. 33-43. mata rantai yang menghubungkan setiap zaman dan pemikiran kepada asasnya yang utama. h. amalan yang terbentuk dan berkembang berdasarkan model sacral (berasaskan wahyu) sehingga menjadi amalan kebudayaan masyarakat yang berpanjangan. Penerimaan ini kemudiannya perlu dipelajari dan diperkembangkan dalam bentuk paradigma keilmuan moden yang lebih sesuai 97 98 99 100 101 Naemah Abd Rahman (2003). Amir Mualim (2006). kita tidak boleh menganggap istilah tradisi membawa nisbah negatif seperti difahami dalam dunia akademik barat.

A. Ianya lebih adaptif dengan budaya tempatan Melayu. Rahim (2003). h. Shafie Abu Bakar (1994). Kuala Lumpur. Universiti Malaya.21 dengan realiti Malaysia semasa. susunan jadual waktu.). . Penerbit Universiti Sains Malaysia. h. 2. Dalam Budi Kencana. Dalam Hashim Awang(ed. Penerbitan Akademi Pengajian Melayu. Abdullah Ishak (1995). V. pendekatan ini tidak kedapatan dalam sejarah Alam Melayu. Rahim (2003). “ Muslim Mystics And Historical Writing “. 158-179.106 c) Fuqaha Mazhab Shafi’i telah mengasaskan sistem pendidikan Islam yang lebih sistematik di rantau Alam Melayu. London.H. Dalam Tamadun Melayu. “Ulamak Dan Paradigma Menanggani Kebudayaan Melayu “. “ Institusi Pondok Dalam Tradisi Budaya Ilmu “. h. 142-145. 517-527. 212-218 . Hukum Islam Dan Budaya Tempatan. Othman Yatim Dan Nor Azita Che Din.105 Tidak seperti mazhab selain Shafi’i yang mengamalkan sikap negatif terhadap paradigma sufi. Kuala Lumpur : APMUM. h.Dalam Mohd Radzi Othman(ed. Che Zarrina Sa’ari Dan Wan Suhaimi Wan Abdullah (2006). “Al-Quran Dan Peranan Ulamak Melayu Dalam Pemodenan Rantau Alam Melayu “. hukum bersendikan Kitabullah. falsafah pengajian. Siddiq Fadhil (2006). h. Dalam (Edit Oleh Muhammad Mokhtar Hassan) Kesusasteraan Dan Undang-Undang. 40-41. Mubaligh Shafi’i yang awal telah mengamalkan sikap mesra budaya yang mendapat dokongan penguasa politik serta kemudiannya mampu menyebarkan ajaran Islam secara cukup berkesan di Alam Melayu. Rahim (2006). struktur organisasi.107 Hal ini merujuk kepada pengenalan sistem Pondok yang mengandungi pasarana fizikal yang khusus.104 b) Gabungan antara paradigma Sufi dan Fiqh (Neo-Sufism) di dalam Mazhab Shafi’i – memberi kesan langsung kepada kepesatan proses pengislaman masyarakat Alam Melayu. APIUM. walaupun kedatangan Mazhab Shafi’i di Alam Melayu agak lewat berbanding dengan Mazhab Syiah. Wacana Budaya. 1-31. kurikulum dan kaedah penilaian yang cukup sistematik. h. Kuala Lumpur : Jabatan Fiqh Dan Usul. Dalam Historians Of SouthEast Asia. Rahimin Affandi Abd. John (1961). “ Keilmuan Islam Dan Tradisi Pengajian Pondok “. Pendidikan Islam Dan Pengaruhnya Di Malaysia. Kuala Lumpur : Jabatan Fiqh Dan Usul. Dalam Md Salleh Haji Ahmad(ed.) Warisan Al-Quran Dan Peradaban Manusia Siri 1. “ Pengamalan Ilmu Usul Al-Fiqh Di Dalam Sastera Undang-Undang Melayu : Satu Analisa “. 55-80. Kuala Lumpur. 104-111 dan Rahimin Affandi Abd. Seperti mana direkodkan dalam catatan sejarah. 748. “ Pertembungan Islam Dengan Budaya Peribumi : Pengalaman Alam Melayu “. APIUM. Abdul Latif Hamindong (1993). “ Budaya Dan Etika Di Kalangan Ahli Tasauf Dan Pengaruhnya Terhadap Ketentuan Hukum “. h. Pulau Pinang.). namun kemudiannya mazhab ini telah mampu mengatasi mazhab Syiah dan meninggalkan pelbagai elemen positif jangka panjang kepada masyarakat Alam Melayu. h.).102 Hal ini boleh dilihat daripada kesannya di dalam Legal Digest Melayu seperti Hukum Kanun Melayu103 dan penyerapan nilai-nilai Islam di dalam sistem adat Melayu sehingga melahirkan ungkapan Adat bersendikan Hukum. Hukum Islam Dan Budaya Tempatan. h. a) Sifat Mazhab Shafi’i yang berupa paradigma sentesis di antara pandangan Ahl Ray’ dan ahli hadis. Hal ini berlaku kerana beberapa faktor utama.Dalam Md Salleh Haji Ahmad(ed. Kuala Lumpur : DBP.108 102 103 104 105 106 107 108 Rahimin Affandi Abd.

. Abdul Rahman Abdullah (1981). Abd Moqsith Ghazali (2007).22 Kesimpulan Sebagai kesimpulannya.2. Abdullah Alwi Haji Hassan (1999). Undang-Undang Muamalat Dan Aplikasinya Kepada Produk-Produk Perbankan Islam. BIBLIOGRAFI A. Pemikiran Umat Islam Di Nusantara. Abdul Halim Othman Dan Md. Dalam International Islamic University Law Journal. Dalam Psikologi Melayu. Ianya dilihat boleh digunakan untuk mengisi program pengisian kemerdekaan dan pasca era kebangkitan semula Islam di Malaysia. Pertama. Kuala Lumpur. “ Mengubah Wajah Fiqh Islam “. 2. Abd Hakim Dan Yudi Latif (2007). Fakulti Undang-Undang UKM. . Dalam Historians Of South-East Asia. Salah satu daripada elemen pemikiran Islam ini boleh dimasukkan dengan idea dan gagasan fiqh Islam semasa (Fiqh Malaysia). John (1961). 2. No. Pemikiran. Sebahagian besar daripada butiran sumbangan ini terletak di dalam kemampuan konsep fiqh semasa mengisi pemerkasaan pemikiran fiqh Islam di Malaysia. Kuala Lumpur : Utusan Publication. Kuala Lumpur : DBP. Kuala Lumpur: Penerbit UM. V. Jakarta : PSIK (Universitas Paramadina). dapat dirumuskan beberapa perkara yang utama. London. Abdul Halim El-Muhammady (1992). “ Institusi Pondok Dalam Tradisi Budaya Ilmu “. artikel ini telah memperincikan dengan panjang lebar sumbangan bermakna yang boleh disumbangkan oleh gagasan fiqh semasa ini di dalam pembinaan tamadun Islam moden di Malaysia. proses pembangunan tamadun Islam di Malaysia tidak harus dihadkan penumpuannya kepada elemen material semata-mata. gagasan fiqh semasa ini perlu sama-sama disokong oleh kalangan ilmuan Islam di Malaysia. Bayang-Bayang Fanatisme : Esai-Esai Untuk Mengenang Nurcholish Madjid. dalam Hukum Islam Semasa Bagi Masyarakat Malaysia Yang Membangun.H. “ Muslim Mystics And Historical Writing “. Bayang-Bayang Fanatisme : Esai-Esai Untuk Mengenang Nurcholish Madjid. “ Sifat Kesederhanaan “. tetapi patut diperkasakan lagi dengan penjanaan idea dan paradigma pemikiran Islam yang bersifat progressif. Kuala Lumpur : DBP. Falsafah Dan Kaedah. Kedua. Abdul Latif Hamindong (1993). ____________ (2008). Kajang : Jawatankuasa Penerbitan. V. Selanjutnya. “Permasalahan Intelektual Dalam Pembinaan Hukum Islam Semasa Di Malaysia”. Shuaib Che Din (1993). Dalam Tamadun Melayu.). Jakarta : PSIK (Universitas Paramadina). “ Ikhtilaf And Its Development In Malaysia “. Abd Hakim Dan Yudi Latif (ed. ____________(2001). khususnya bagi memperlengkapkan lagi gagasan ini yang bakal diwariskan kepada generasi yang akan datang.

okum Keh. Dalam Ed. Present and Future. Kuala Lumpur: Penerbit UM. Kemerdekaan Berfikir Dalam Islam. Penang. Kuala Lumpur : Penerbit UM. Horowitz (1994). “ Perubahan Nilai Dalam Budaya Politik Melayu “. Kuala Lumpur : DBP. “ Menawarkan Epistemology Jama’I Sebagai Epistemology Usul Al-Fiqh. Abdulmajid H. .arusan Fasakh. dalam The American Journal Of Comparative law. Donald L.23 Abdullah Ishak (1995). Sintok : Sekolah Pembangunan Sosial. New York : Oxford University Press. Ijtihad Dan Legislasi Muslim Kontemporer. v. UKM dengan Jabatan Hal Ehwal Khas.adap beberapa aspek h. Tesis sarjana untuk Jabatan Fiqh dan Usul. APIUM. 42. “ Muamalat di Malaysia : suatu tajdid atau reaksi pasaran “. Ainurrafiq Dawam (2004). APIUM. Ahmad Hidayat Buang (1997). Kuala Lumpur : Jabatan Syariah Dan Undang-Undang APIUM ____________ (2005) Mahkamah Syariah Di Malaysia : Pencapaian Dan Cabaran. Kementerian Penerangan Malaysia. Budhy Munawar –Rachman (2004). Nilai Orang Melayu. Dalam Ahmad Fawzi Mohd. Peranan Sains Perubatan Dalam Menentukan H. pada 7-9hb. “Batas-batas pergaulan antara lelaki dan perempuan dalam masyarakat Islam kini: Satu Huraian Hukum Islam Semasa”. Tesis Untuk Fakulti Sastera Dan Sains Sosial. Basri (ed. dalam Hukum Islam Semasa Bagi Masyarakat Malaysia Yang Membangun.International Seminar on Islamic Thoughts. Jakarta : RajaGrafindo Persada. Universiti Malaya. Basri (1996). : Sebuah. ____________(2004). dalam Dinamisme Pengajian Syariah. anjuran bersama Jabatan Usuluddin dan Falsafah. Ahmad Fawzi Mohd. Hukum Islam Dan Budaya Tempatan.). Kerana Penyakit. Mohamed (2004). tesis Sarjana untuk Jabatan Fiqh. Tinjauan Filosofis “. Pendidikan Islam Dan Pengaruhnya Di Malaysia. Liberal Islam : A Sourcebook. Kuala Lumpur: Berita Publishing Sdn Bhd.). Fatwa Di Malaysia. Islam Pluralis: Wacana Kesetaraan Kaum Beriman. Dr. Yogyakarta : UII Press. Kriteria Penerimaan Dan Penolakan Hadith : Satu Kajian Perbandingan Antara Ahl Al-Sunnah Dan Shi’ah. Asas hukum dalam budaya : Kajian terh. Anuar Ramli (2002). Dalam Md Salleh Haji Ahmad(ed. dan Usul. Che Zarrina Sa’ari Dan Wan Suhaimi Wan Abdullah (2006). APIUM. Amir Mualim (2006). dalam Prosiding Islam : Past. Azhar Abdul Aziz (2002).ubungan social dalam kebudayaan Malaysia. “ E-Fiqh: Foundations for ICT-Supported Fiqh “. ix-xiii Anisah Ab. “ Budaya Dan Etika Di Kalangan Ahli Tasauf Dan Pengaruhnya Terhadap Ketentuan Hukum “. Kuala Lumpur : Jabatan Fiqh Dan Usul. Charles Kurzman (1998). h. Ghani (1999). UUM. Disember 2004 Abu Bakar al-Ash’ari (1954). Che Cob Che Mat (1996). “ The Quran And The Common Law : Islamic Law Reform And The Theory Of Legal Change “.

Farish A.t). 2002. Ilyas Supena (2002). “ Let Islam Lead The Way With Its Progressive View On Sexuality “. Anjuran UIAM.A. Islam Di Malaysia Selepas Merdeka : Satu Penilaian. Lahore. Iqra’. 1. 1. Kecermelangan Ilmu Dalam Sejarah Dan Tamadun Islam. Dekonstruksi Dan Rekonstruksi Hukum Islam. Majid (ed) (1997). Ibn Khaldun (t. 1999. FP002/2007A : Karya-Karya Fiqh.) Handbook Of Qualitative Research. Bertajuk : Islam Antara Liberalisme Dan Konservatisme Di Malaysia. Kuala Lumpur : Berita Publishing. dalam NST. Hashim Musa (2001). dan Ulama Dihina. Hasil seminar ini telah dibukukan. Dalam (Edit) Worawit Baru @ Haji Ahmad Idris Pemikiran Melayu : Tradisi Dan Kesinambungan. Indonesia. Julai 1993. Hj. 2. Von Der Mehden (1993). Jaringan Dakwah. Ibn Khaldun. Ab. Hassan Ahmad (2004).). Yogyakarta : Fakultas Syariah. Malaysia Indonesia. Majid. no. Grant penyelidikan tahun 2008 di taja oleh UM yang diketuai oleh Abdul Karim Ali. Islam Rasional : Gagasan Dan Pemikiran. Noor (2000). Kuala Lumpur. Dalam Norman K. Tantangan Sekularisasi Dan Liberalisasi Di Dunia Islam. Lincoln(ed. Pulau Pinang. 4 November. Islam Benar versus Islam Salah.asa Dan Pemikiran Melayu : Tradisi Dan Kesinambungan “. Florida. disunting oleh Dr. Dinamisme Pengajian Syariah. Hamid Fahmy Zarkasyi (2004). UKM. bil. Bangi : Jabatan Dakwah. : Menuju Ijtihad Kontekstual. Ezzati (1970). Shuib (1995). Jakarta. FR006/2007A. 2001. Jemaah al-Quran Malaysia. International Conference : Islamic Jurisprudence and th.east Asia And Th. Dan Kepimpinan. Two Worlds Of Islam: Interaction Between South. Persatuan Ulama Malaysia dan Persatuan Ulama Kedah. Grant FRGS tahun 2008 di taja oleh UM yang diketuai oleh Muhammad Kamil Ab. An Introduction To Shi’i Islamic Law And Jurisprudence. 2000. “ The Dance Of Qualitative Research Design “. . Press. E. Harun Nasution (1989).e Ch. Surabaya : Penerbit Khairul Bayan. “ Bah. Denzin Yvonna S. Sage Publication. Rasulullah S.istory and contemporary world “.e Middle East. Akademi Pengajian Islam Universiti Malaya. Beirut: Dar Al-Fikr.24 Riyanto Neo Usul Fiqh. Kata Kita. London. Luthfi Assyaukanie (2007). 8 Ogos 2006 Janesik Velerie J (1994). Mahmood Zuhdi Hj. Fadzulullah. Muqaddimah.e 21st century.” Islam Dan Amalan Tolenrasi Di Nusantara “. Fred R. Abdul Karim Ali dan Raihanah Haji Azhari. Kontroversi Mengenai Memo Kepada Majlis Raja-Raja Melayu : Islam Dicabar. Hukum Islam Semasa Bagi Masyarakat Malaysia Yang Membangun. Dalam Zulkiple Abd Ghani (ed. Al-‘Allamah. Yogyakarta : Gama Media.. dalam Jurnal Afkar. Kuala Lumpur : DBP. v.allenges of th. “ Islam : An overview in h. Idris Zakaria (2003).W.

1. “ Hukum Islam semasa bagi Masyarakat Malaysia yang membangun “. Kuala Lumpur. Kuala Lumpur : al-Baian corporation Sdn Bhd. Muhammad Abu Bakar (1993). Mohd Fauzi bin Audzir (2002). “ Impak Graduan Universiti Al-Azhar Dalam Pembangunan Social Di Malaysia “. Minggu Kota. Majid (1999). Sumbangan Sempena Persaraan Dan Perlantikan Naib Canselor. Ideologi Dan Kesarjanaan : Islam. Mona Abdul-Fadl (1989). Beberapa Isu Penting Sepanjang Tiga Dekad. . Muhammad Firdaus Nurul Huda (2002). Ismail (2004).Jurnal Pengajian Melayu. Kuala Lumpur : ABIM. Herndon : AMSS & IIIT. Bangi. dalam Jurnal Syariah. “ Sejarah perkembangan penulisan hukum Islam di Malaysia : Tumpuan khusus di negeri Kelantan “. Kassim Ahmad Dipilih Sebagai Yang Dipertua Falsafah Tauhid. 1. dalam Islam Dalam Persepsi Orientalisme. “ Penolakan Hadith Oleh Orientalis Dan Penulis Islam “.adap perubah. “ Ulama Dan Perubahan Social Dalam Islam “.ukum Islam : Satu kajian tentang Metodologi Syariah dan pelaksanaannya. “ Pandangan Dunia. h. Mohd Kamil Ab. dalam Hukum Islam Semasa Bagi Masyarakat Malaysia Yang Membangun. Paradigms In Political Science Revisited. UKM. APIUM. Paradigma Wasatiyyah Dan Dailog Peradaban : Satu Analisis. Fakulti Pengajian Islam. ABIM 30 Tahun. Kuala Lumpur : Utusan Publication. Jabatan Kemajuan Islam Malaysia. _____________ (1997). _____________ (1999). h. Mohamad Nordin bin Ibrahim (2005). Bil 18. Disember 10. bil. Penghayatan Sebuah Ideal. dalam Jurnal Peradaban. Kesan perubah. dalam Jurnal Usuluddin. Terbitan Tak berkala no. Proses Sejarah Dan Rekonstruksi Realiti Sosial “.inker’s Library. Mohd Farid Mohd Shahran (2001). dalam Tinta Kenangan. 3. V. Kuala Lumpur.adap h. 2. 1-36. Uruf tempatan di Negeri Kedah. Napiah Abdullah (1998). _____________ (2006). Mohd. bil. Tesis sarjana untuk Jabatan Fiqh dan Usul.an h. Akademi Pengajian Islam Universiti Malaya. dan kesannya terh. h. 28-30. _____________ (1998). Pengaruh Fahaman Liberal Dalam Buku Fiqh Lintas Agama. Muhammad Abu Bakar (1982).an sosial terh. Jurnal Penyelidikan Islam. v. _____________ (1993). Kuala Lumpur. 10. dalam Dinamisme Pengajian Syariah. _____________ (2009). v. 16. Profesor Datuk Mohd Taib Osman. Pusat Dailog peradaban UM. Pengantar Pengajian Syariah. “ Pengajian syariah : Satu pentakrifan “. 1989.25 Mahmood Zuhdi Ab Majid dan Paizah. Pengantar Undang-Undang Islam Di Malaysia.ukum : satu analisis. Jabatan Usuluddin dan Falsafah. Kuala Lumpur : Th. Mohd Razali Agus (2000) Pembangunan Dan Dinamika Masyarakat Malaysia. Kuala Lumpur: al-Bayaian.. 158.

2. bil.dalam Jurnal KATHA. ____________ (2000). 16. Pusat Dailog Peradaban UM.dalam Jurnal SYARIAH. Pakistan. University of Warwick. Say Anwar. bil. Norazit Selat (1994). v. APIUM. Indah. Kuala Lumpur : APMUM. “ Pendekatan Pluralisme dalam pengajian Islam : Satu pengenalan “. ____________ (2005).ukum : Penilaian Dari Perspektif Teori Al-‘Urf Wa Al-Adah. Naemah Abd Rahman (2003). Dalam Budi Kencana : Kumpulan Makalah Memperingati Persaraan Profesor Tan Sri Dato’ Ismail H. kuala lumpur : Ilmiah publication.an Yang Dirawat Melalui Kaedah. New Straits Times. dalam The Journal of Hamdard Islamicus. dalam Jurnal Afkar. 2002. bil. Muhammad Nabil Muhammad Syukri (2000). Status Kesucian Air Kumbahan Yang Dirawat Melalui Kaedah Rawatan Oleh Indah Water Konsortium. “ Etika Penyelidikan Islam : suatu analisa “. v. 2. v.e economic development of Malaysia : 19691993. Tesis Sarjana Untuk Jabatan Fiqh Dan Usul. “ Islam Dan Dan Isu Penterjemahan Dalam Era Globalisasi “. ____________ (1993).. Reconstruction Of Religious Thought In Islam. “ Pembaharuan Fiqh : Keperluan Dan Metodologi “. Tesis PhD untuk Jabatan Fiqh dan Usul. “ Isu Pendekatan di dalam Pengajian Syariah di Malaysia : Satu Telaah Awal “.). tesis sarjana untuk Jabatan Fiqh dan Usul.ussien. tesis Ph. England Professor Datuk Mahmood Zuhdi Abdul Majid (1997). Penerbitan Malaysia-Indonesia : . Sains Dan Pemikiran Objektif : Suatu Perbandingan Ringkas “. Adat Melayu Sebagai Sumber H. Fatwa Jemaah Ulamak Kelantan Tahun 1920an Hingga 1990an : Satu Analisis. v. APIUM. Bias Againt Women Must Stop “. dan Usul. Muhammad Zainiy Uthman (2001). Status Kesucian Air Kumbah. Hukuman Dalam Undang-Undang Islam : Suatu Penelitian Terhadap Hukum Hudud Kelantan Dan Terengganu. dalam Jurnal YADIM. Tesis Sarjana Untuk Jabatan Fiqh Dan Usul. Lahore. 1.ool of Law. pada 16hb. Nizaita Omar (1999). 15. dalam Jurnal Usuluddin.D untuk Sch. 26 Ogos 1996. Noor Haslina Binti Osman (2003). “ Nilai Kerja Dalam Masyarakat Melayu “. “ Islam. Tesis sarjana untuk Jabatan Fiqh. Perubatan Moden Menurut Perspektif Islam. ____________ (2006). Nadzirah Ismail (2003). “ Epistemologi Hukum Islam : satu pengenalan “. Nadzirah Ismail (2003). APIUM. Beberapa Kaedah. 13. APIUM. 562. November 2001. Islamisation or Malaynisation : A study on th.26 Muhammad Hashim Kamali (2003). Ogos 1997. bil. dalam Pengasoh. 1. ____________ (2002). Water Konsortium.“ The Concept Of Ijma’ In Islamic Law : A Comparative”. Norhashimah Mohd Yasin (1994). Muhammad Iqbal (1982). Rawatan Oleh. Rahimin Affandi Abd Rahim (2005) . “ Syariah Court Officers Need More Exposure.e role of Islamic law in th. APIUM. teks syarahan perdana beliau yang bertajuk Hukum Islam Semasa Di Malaysia : Prospek Dan Cabaran.. dalam Hamedi Mohd Adnan (ed.

Sumatera Utara (UMSU). ____________ dan Noor Naemah Abdul Rahman (2005). Universiti Malaya. “Al-Quran Dan Peranan Ulamak Melayu Dalam Pemodenan Rantau Alam Melayu “. v.). ____________ (1999). Rahminah Muharam.) Warisan Al-Quran Dan Peradaban Manusia Siri 1. “ Penangguhan Kes Di Mahkamah Syariah : Cabaran Dan Penyelesaian “. Pulau Pinang. dalam Jurnal Syariah. Ghani(ed.24hb September 2003. “The Concept Of Ijma’ In Islamic Law : A Comparative”. Kuala Lumpur : Penerbit UM. ____________ (1997). 1. Othman Yatim dan Nor Azita Che Din (ed. Seminar Kebangsaan Fiqh Semasa menghadapi cabaran Globalisasi. Bangi. “ Budaya Taqlid di dalam masyarakat Melayu : satu tinjauan ringkas “. ____________ (2003). Mohamed Hatta (1995). Dalam Muhammad Mokhtar Hassan(ed.ukum Islam Semasa : Satu Analisa “ dalam Isu-isu Sains Sosial dari perspektif Islam.ubungannya Dengan Pembinaan H. Dakwah. UKM Dan Universitas Muhammadiyah. Penerbitan Akademi Pengajian Melayu. UKM . Raihanah Abdullah (2009). S. ____________ (2003).) Kesusasteraan Dan Undang-Undang. “ Pengamalan Ilmu Usul Al-Fiqh Di Dalam Sastera Undang-Undang Melayu : Satu Analisa “. ____________ (1999). ____________ (2003) “ Analisis Sejarah. ____________ (2006). Kuala Lumpur : APMUM. Dalam The Journal Of Hamdard Islamicus. 1. Malaysia-Indonesia.). 3. Dalam Zulkiple Abd. 16. Hossein Nasr (1990).Dalam Mohd Radzi Othman(ed..ad “. 2. Dan Jalinan Intelektuaal Rantau Malaysia-Indonesia “. Kota Kinabalu: Universiti Malaysia Sabah. Islamic Legal Reform In Th. “Pegawai Syariah wanita di mahkamah-mahkamah syariah di Malaysia”. “ Sains dan ijtih. Bahasa Dan Pemikiran Melayu. bil. bil. ____________ (1993). Tesis PhD untuk University of Birmingham. Jurnal Syariah.e Administration Of Islamic Law In Malaysia : A Critical Analysis. ____________ (2003). ____________ (1995). London : Kegan Paul International. dalam Hukum Islam Semasa Bagi Masyarakat Malaysia Yang Membangun.27 Mengukuhkan Jaringan Penerbitan Serantau. Traditional Islam In The Modern World. 3. Kuala Lumpur : APMUM. Penerbit Universiti Sains Malaysia. (ed) oleh. dalam Hashim Awang. bil. v. “ Pengajian Sosial Dan H. S. Fakulti Pengajian Islam. dalam Dinamisme pengajian Syariah. dalam Jurnal Syariah. v. Kuala Lumpur.) Jaringan Dakwah. “ Gerakan Tajdid di Malaysia : Teori dan realiti “. 17. Anjuran Jabatan Syariah. . “ Pemikiran Reformasi Melayu Semasa : Satu Analisis “. Kuala Lumpur: Penerbit UM. Terbitan Jabatan Pengajian Dakwah Dan Kepimpinan. “Ulamak Dan Paradigma Menanggani Kebudayaan Melayu “. V. Wacana Budaya. Pakistan. Dalam Hashim Musa(ed.

The History Of Philosophy In Islam. “ Hak Asasi Manusia Dan Demokrasi Dari Persepktif Islam Dan Barat “. Kasule (2001). Kuala Lumpur : DBP. Dalam Psikologi Melayu. “ Pengumpulan Dan Analisis Data Kualitatif : Satu Imbasan “. Institutions and Vectors “. “ Pertembungan Islam Dengan Budaya Peribumi : Pengalaman Alam Melayu “. T. Anjuran Fakulti Syariah dan Undang-Undang. Kuala Lumpur: Penerbit Universiti Malaya. Tim Penulis Paramadina (2004). Cet. Kuala Lumpur : Jabatan Fiqh Dan Usul.1. dalam Jurnal Usuluddin. Wan Abdul Halim Othman (1993). Fiqh Lintas Agama : Membangun Masyarakat Inklusif-Pluralis. Weal Hallaq (1996). no. 3. Kuala Lumpur : Penerbit UM. pada 15-16hb Disember 2004. Kuala Lumpur : DBP. no. “ Taqlid And The Stagnation Of The Muslim Mind “. Ulil Abshar Abdalla ( 2007).2. Bhd.d Zain(ed.). Cambridge : Harvard University press. Wan Mohd Nor Wan Daud (1997). APIUM.). “ Keilmuan Islam Dan Tradisi Pengajian Pondok “.J. v. Penjelasan Budaya Ilmu. Hukum Islam Dan Budaya Tempatan. Jun 1999. De Boer (1994). Siddiq Fadhil (2006). “ H. dalam The American Journal of Social Sciences. Jakarta : Yayasan Wakaf Paramadina. yang kemudiannya mengh. 9.b. bil. Ummu Atiyah Ahmad Zakuan (2007). yang menghasilkan koleksi kertas kerja bertajuk Fiqh Malaysia : Ke arah pembinaan Fiqh tempatan yang terkini. Menyegarkan Kembali Pemikiran Islam.28 Seminar Kebangsaan Usul Fiqh (SUFI) 2004.ubungan Kekeluargaan Dalam Masyarakat Melayu “. dalam Journal Of Islamic Studies.y it occured in Europe instead of th. Sanggahan Salah Tafsiran Islam. Suseela Malakolunthu (2001). “ Ifta And Ijtihad In Sunni Legal Theory : A Development Account “. Kajang : Synergymate Sdn. Dalam Marohaini Yusoff(ed. Jakarta: Nalar Umar A. Jun 1997. . Kuala Lumpur. Richmond : Curson press.M.e Muslim world “. Dalam Budi Kencana.Dalam Md Salleh Haji Ahmad(ed. v.) Penyelidikan Kualitatif : Pengalaman Kerja Lapangan Kajian. 8. Dalam Mohd Izani Moh. Kolej Universiti Islam Malaysia. Shafie Abu Bakar (1994). W. Taha Jabir al-Alwani (1991). Yusuf Qardawi (2004).asilkan koleksi kertas kerja yang dibukukan dengan tajuk ”Hukum Islam semasa bagi masyarakat Malaysia yang membangun” Seminar yang menekankan tema ini telah dianjurkan oleh APIUM pada 23-24h. Roff (1988) “ Patterns of Islamization in Malaysia 1890s-1990s : Exemplars. Seminar yang bertemakan “Hukum Islam semasa bagi masyarakat Malaysia yang membangun“ telah dianjurkan oleh APIUM pada 26-27hb. Terjemahan Oleh Abdul Rahman Rukaini. “ Scientific Revolution : wh. Dalam Islamic Legal Interpretation : Muftis And Their Fatwas. Demokrasi Dan Dunia Islam : Perspektif Teori Dan Praktik. 14.

29 Zulkifli Mohd (2002). . Anti Sunnah Movement And Its Impact On The Muslim Ummah. Kuala Lumpur : Panawira Publication.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful