1

KONSEP FIQH MALAYSIA DALAM PERUNDANGAN ISLAM: SATU PENGENALAN Prof. Madya Dr. Rahimin Affandi Abd. Rahim* Prof. Madya Dr Shamsiah Mohamad* Prof. Madya Datin Dr Paizah Ismail** Nor Hayati Mohd Dahlal*** ABSTRAK Artikel ini memberikan fokus kepada konsep fiqh dalam perundangan Islam di Malaysia. Ianya merupakan usaha tinjauan (pilot studies) awal daripada projek penyelidikan ilmiah FRGS (FP027/2008C) tajaan Universiti Malaya dengan tajuk “Pembinaan Modul Fiqh Malaysia: Kajian Terhadap Infrastruktur Intelektual Dan Pelaksanaan Dalam Masyarakat Majmuk Di Malaysia”. Bagi mencapai objektif ini, kajian ini menggunakan kaedah pengumpulan data secara perpustakaan dan kajian lapangan yang dianalisis kemudiannya bagi membentuk teori konsep Fiqh semasa yang lebih bersesuaian dengan realiti Malaysia. Hasil kajian ini mendapati konsep fiqh semasa telah mula difahami oleh masyarakat Malaysia. Namun begitu, kelangkaan masih lagi wujud dalam soal pemantapan konsep fiqh semasa ini dari segi kerangka konsep, rasionaliti, pendekatan dan epistemology, yang sepatutnya dijalankan oleh pihak Institusi Pengajian Tinggi Awam (IPTA) di Malaysia. Untuk itu, kajian ini telah cuba mengemukakan jalan penyelesaian kepada usaha pemantapan ini. Keywords:Konsep Fiqh Malaysia, Perundangan Islam, Mazhab Shafi’I, Penyelidikan Hukum Islam Pengenalan Dewasa ini, terdapat beberapa pandangan negatif yang dinisbahkan kepada sistem perundangan Islam. Antaranya, sistem fiqh Islam dikatakan ketinggalan zaman kerana lebih berasaskan paradigma pemikiran Islam silam daripada latar belakang Timur tengah di abad pertengahan, bias kepada golongan wanita dan bukan Islam dan ianya tertutup dengan perkembangan moden.1 Apa yang malangnya, pandangan ini telah mempengaruhi masyarakat awam dan turut mendapat pengabsahan daripada kalangan sarjana Islam sendiri, yang

1

* Associate Professor at Department of Fiqh and Usul, Academy of Islamic Studies, University Malaya. ** Associate Professor at Ahmad Ibrahim Kulliyyah of Laws, International Islamic University Malaysia. *** Research Asisstant and Master Students at Department of Fiqh and Usul, Academy of Islamic Studies, University Malaya. Abd Moqsith Ghazali (2007), “ Mengubah Wajah Fiqh Islam “, Abd Hakim Dan Yudi Latif (ed.), Bayang-Bayang Fanatisme : Esai-Esai Untuk Mengenang Nurcholish Madjid, Jakarta : PSIK (Universitas Paramadina), h. 412-431

2

dikembangkan secara meluas melalui penulisan dan media ICT (Information and communication technologies) arus perdana.2 Nisbah negatif tentang sistem perundangan Islam ini boleh dilihat daripada pegangan yang disebarluaskan oleh beberapa tokoh dan NGO (non-governmental organization) menggunakan nama Islam. Sebagai buktinya, terdapat perkembangan yang boleh dikemukakan untuk menunjukkan kewujudan permasalahan ini. Pertama, selepas pengharaman buku Kassim Ahmad, Hadis : Satu Penilaian Semula, pada 3 Disember 1989 suatu perjumpaan telah diusahakan bagi menubuhkan Persatuan Falsafah Malaysia yang telah dianggotai oleh 40 orang terdiri daripada ahli akademik, peguam, penulis dan wakil daripada luar Negara.3 Namun begitu, persatuan ini telah ditolak oleh pihak kerajaan, yang kemudiannya kumpulan ini telah menubuhkan Jemaah Al-Quran Malaysia (JAM) pada 16 Mei 1993. JAM ini masih lagi meneruskan agenda perjuangan yang menolak hadis dan mempersoalkan kelemahan sistem fiqh Islam silam.4 Agenda JAM ini disebar luaskan ke dalam masyarakat melalui pelbagai medium, termasuklah melalui akhbar Berita Minggu, bila mana Syed Akhbar Ali (anggota pusat JAM) diberikan kolum khusus untuk membicarakan soal-soal perkembangan semasa di Malaysia.5 Kedua, timbulnya beberapa kumpulan yang menganut fahaman liberalism (seperti IKD, Sisters in Islam dan Middle Eastern Studies Group) dengan menggunakan dana asing barat ( seperti Asia foundation dan Konrad Adenauer Foundation). Kumpulan ini sering melakukan wacana yang dihadiri oleh semua lapisan masyarakat bagi membincangkan isu-isu yang mengkritik kelemahan sistem fiqh Islam silam. Lebih penting lagi, kumpulan ini sering menjemput tokoh liberal daripada Indonesia (seperti Luthfi Assyaukanie, Musdah Mulia, Abd Moqsith Ghazali, Kiai Hussein dan sebagainya) Hasilnya, pelbagai isu liberalism yang sering diperbincangkan di Indonesia merangkumi isu penindasan wanita, ketertutupan Islam dengan perkembangan moden dan sikap anti terhadap golongan bukan Islam, turut sama didedahkan kepada anggota wacana.6 Sebagai contohnya, Luthfi Assyaukanie, menegaskan bahawa sekularisme tidak bercanggah dengan Islam, malah ia memberi berkah kepada Islam dan agama-agama lain. Menurutnya lagi sebuah demokrasi yang baik hanya boleh dilaksanakan jika ia mampu menerapkan prinsip-prinsip sekularisasi yang benar. Amerika Syarikat, Australia dan negara-negara lain tidak menganggap sekularisme sebagai musuh agama, bahkan pelindung agama. Penerapan yang sebeginilah yang disarankan oleh Luthfi Assyaukanie untuk mendapat berkah sekularisme.7
2

3

4 5

6

7

Rahimin Affandi Abd Rahim (2006), “ Islam Dan Dan Isu Penterjemahan Dalam Era Globalisasi “, dalam Hamedi Mohd Adnan (ed.), Penerbitan Malaysia-Indonesia : Mengukuhkan Jaringan Penerbitan Serantau, Kuala Lumpur : Penerbit UM, h. 151-164 Minggu Kota, Kassim Ahmad Dipilih Sebagai Yang Dipertua Falsafah Tauhid, Disember 10, 1989. Jemaah al-Quran Malaysia, Iqra’, v. 1, no. 1, Julai 1993. Zulkifli Mohd (2002), Anti Sunnah Movement And Its Impact On The Muslim Ummah, Kuala Lumpur : Panawira Publication, h. 75-76., Dapatan kajian daripada grant FRGS tahun 2008 FR006/2007A, Bertajuk : Islam Antara Liberalisme Dan Konservatisme Di Malaysia Luthfi Assyaukanie (2007), Islam Benar versus Islam Salah, Kata Kita, Indonesia, h. 241-244.

Budhy Munawar –Rachman (2004). 9Memandangkan beliau seorang tokoh perundangan Islam yang agak terkenal. Ulil Abshar Abdalla ( 2007). terdapat paparan negatif daripada akhbar di Malaysia yang mendedahkan kelemahan Mahkamah Syariah sendiri yang terlibat di dalam menanggani isu bias dan penindasan terhadap wanita Islam. 1) Pihak berkuasa agama di Malaysia telah mengharamkan kumpulan Anti Hadis dan Islam Liberal. 26 Ogos 1996. 2-3.11 Sebagai langkah reaktif terhadap semua masalah ini. mainly because of the chauvinistic attitudes of the officers. W. 9. h. Mohamad Nordin bin Ibrahim (2005). Institutions and Vectors “. h. bil. barat dan Indonesia) yang memperjuangkan agenda liberalism dalam soal agama. Jabatan Kemajuan Islam Malaysia. Bias Againt Women Must Stop “. v. 1. Fiqh Lintas Agama : Membangun Masyarakat Inklusif-Pluralis. dalam Journal Of Islamic Studies. Roff (1988) “ Patterns of Islamization in Malaysia 1890s-1990s : Exemplars.13 2) Tindakan Persatuan Ulamak Malaysia yang mengadu keburukan bentuk penyebaran idea yang anti Islam seperti penolakan hadis Rasulullah. Cet. “ Syariah Court Officers Need More Exposure. New Straits Times.46-54. Ilyas Supena (2002). no. kuala lumpur : Ilmiah publication. Tim Penulis Paramadina (2004). .14 8 9 10 11 12 13 Antaranya adalah buku Charles Kurzman (1998). Hukuman Dalam Undang-Undang Islam : Suatu Penelitian Terhadap Hukum Hudud Kelantan Dan Terengganu. Dekonstruksi Dan Rekonstruksi Hukum Islam. h. Jakarta: Nalar. Raihanah Abdullah (2009).12 Di samping itu telah turut menerimapakai pelbagai gagasan penambahbaikian terhadap isntitusi agama rasmi di Malaysia.. Antara isu yang dibawa adalah soal kedudukan bukan Islam dan penindasan wanita. Abd Hakim Dan Yudi Latif (2007). bias against women must stop-Shariah court continued to treat women unfairly and often made decisions in favour of men. 158. Say Anwar. Menyegarkan Kembali Pemikiran Islam.10 Akibatnya. kita dapat menyaksikan pelbagai pihak cuba mengatasinya. h. 221-222. sebahagian besar daripada pandangannya telah diterimapakai oleh anggota masyarakat dan pengamal undang-undang di Malaysia. 17. Hukuman Dalam Undang-Undang Islam : Suatu Penelitian Terhadap Hukum Hudud Kelantan Dan Terengganu. Bil 18.3 Hal ini diikuti juga dengan usaha kumpulan liberal ini yang memterjemah dan membawa masuk buku-buku luar (daripada Timur Tengah. Yogyakarta : Gama Media.1. Jakarta : PSIK (Universitas Paramadina) . “ Penangguhan Kes Di Mahkamah Syariah : Cabaran Dan Penyelesaian “. Keempat. Bayang-Bayang Fanatisme : Esai-Esai Untuk Mengenang Nurcholish Madjid. Antara kritikan yang diberikan adalah institusi ini tidak cekap dalam pengendalian kes dan bias terhadap pelanggan wanita.8 Ketiga.2. Jakarta : Yayasan Wakaf Paramadina.yang secara langsung mengkritik kelemahan Rang Undang-Undang Hudud Kelantan dan Terengganu. Pengaruh Fahaman Liberal Dalam Buku Fiqh Lintas Agama. Jurnal Syariah. masyarakat yang tidak terlibat dengan Mahkamah Syariah pun merasa marah dengan situasi ini sehinggakan mereka kadangkala terikut-ikut untuk mengkritik Mahkamah Syariah. Jakarta : RajaGrafindo Persada Muhammad Hashim kamali (2003). Islam Pluralis: Wacana Kesetaraan Kaum Beriman. Liberal Islam : A Sourcebook. kajian ilmiah yang dihasilkan oleh Muhammad Hashim kamali. v. New York : Oxford University Press. Jurnal Penyelidikan Islam.

“ Let Islam Lead The Way With Its Progressive View On Sexuality “. FRGS dan vote F) telah diperuntukan kepada beberapa IPTA. 3) Usaha penyelidikan yang dijalankan oleh ahli akademik bagi mengenalpasti permasalahan ini secara lebih holistik yang kemudiannya disertakan dengan kaedah penyelesaian yang terbaik. 41-44. Basri. UUM. 1-5. Fakulti Pengajian Islam. a) Kajian di bawah tajaan IRFA yang dilakukan oleh Ahmad Hidayat Buang tentang institusi Fatwa dan Mahkamah Syariah di Malaysia. ABIM 30 Tahun. Napiah Abdullah (1998). Ahmad Hidayat Buang (2004). dalam Islam Dalam Persepsi Orientalisme. Dana ataupun bantuan penyelidikan sains/sains sosial dalam bentuk research grant (seperti IRFA. mengawal dan memonitor sesuatu perubahan yang berlaku dengan kaedah tuntas. Lihat Mohd Farid Mohd Shahran (2001). 2002. Apa yang boleh dibanggakan.20 b) Kajian yang dilakukan oleh sekumpulan penyelidik Akademi Pengajian Islam Universiti Malaya (APIUM) di bawah Mahmood Zuhdi Abdul Majid terhadap impak dan pelan tindakan yang perlu dilakukan oleh graduan Universiti Azhar di dalam pembangunan sosial di Malaysia. demi untuk memastikan kelancaran program pembangunan yang sedang giat dijalankan. Terbitan Tak berkala no. Ab. Jabatan Usuluddin dan Falsafah. Kuala Lumpur : Utusan Publication. Rasulullah S. Kuala Lumpur : ABIM. Majid (ed.A. Fundamental. Rahimin Affandi Abdul Rahim (1997).). Dalam Ed. dalam NST. “ Perubahan Nilai Dalam Budaya Politik Melayu “. Sintok : Sekolah Pembangunan Sosial. “Gerakan Tajdid Di Malaysia : Teori Dan Realiti “. h. Pulau Pinang. Basri (1996). Kuala Lumpur : Penerbit UM.18 Data yang terhasil daripada kajian sosiologi ini secara langsung dapat membantu pihak kerajaan mengurus. Nilai Orang Melayu. Mahmood Zuhdi Hj. Dalam Dinamisme Pengajian Syariah. 93-106. “ Penolakan Hadith Oleh Orientalis Dan Penulis Islam “.17 Ia dibuat memandangkan tindakan ini dianggap sebagai cubaan mengugat asas jati diri Melayu-Islam. Oleh Ahmad Fawzi Mohd. Farish A. Kuala Lumpur. Bangi. dan Ulama Dihina.. Lihat Sebagai Contohnya Ahmad Fawzi Mohd. 2000. 4 November. h.W. Ahmad Hidayat Buang (2005) Mahkamah Syariah Di Malaysia : Pencapaian Dan Cabaran. 28-30. UKM.4 penghinaan terhadap Rasulullah15 dan krisis murtad di kalangan anak gadis Melayu. Kuala Lumpur : Jabatan Syariah Dan Undang-Undang APIUM. h. yang mendapati bagaimana perubahan masyarakat Malaysia yang semakin kompleks telah menuntut pihak berkuasa agama seperti institusi fatwa dan Mahkamah Syariah melakukan perubahan struktur organisasi dan metodologi yang lebih moden bagi menjadikannya lebih bersesuaian dengan kehendak masyarakat semasa. bagi menghasilkan kajian sosiologi masyarakat Malaysia yang mempunyai nilai tambah (value added). Persatuan Ulama Malaysia dan Persatuan Ulama Kedah.19 Kita boleh mengemukakan beberapa contoh kajian yang menggunakan dana penyelidikan kerajaan yang menjurus kepada usaha penelitian fenomena perubahan masyarakat ini. yang 14 15 16 17 18 19 20 Mohd. Beberapa Isu Penting Sepanjang Tiga Dekad. Mohd Razali Agus (2000) Pembangunan Dan Dinamika Masyarakat Malaysia. Noor (2000). pihak kerajaan telah memperuntukan sebahagian besar dana keewangan negara bagi meneliti elemen perubahan yang berlaku di dalam masyarakat Malaysia. . 3. Fatwa Di Malaysia. h.16 kepada Majlis Raja-Raja Melayu. seperti. sebagai contohnya. Lihat Kontroversi Mengenai Memo Kepada Majlis Raja-Raja Melayu : Islam Dicabar.

v. Penjelasan Budaya Ilmu. Pusat Dailog peradaban UM. V. Wan Mohd Nor Wan Daud (1997). Kuala Lumpur : DBP. dokumen-dokumen penting dan rasmi seperti minit mesyuarat. Paradigma Wasatiyyah Dan Dailog Peradaban : Satu Analisis.5 membabitkan pelbagai sektor kehidupan yang utama.10-31. 1-36. agensi Islam juga merupakan data-data penting bagi kajian ini. kajian ini bakal menggunakan pendekatan wasatiyyah (pertengahan dan objektif)22 yang bakal menonjolkan konsep fiqh Malaysia yang dipakai di dalam sistem perundangan Islam dan IPTA aliran Islam di Malaysia. . statistik. Di samping bahan-bahan literatur dalam simpanan perpustakaan. Untuk itu. dalam Jurnal Peradaban. dokumen-dokumen rasmi Jabatan Perdana Menteri. laporan penyelidikan dan laporan-laporan lain. Lihat sebagai contohnya Mohd kamil Abdul Majid (2009). Hal ini bakal dijadikan sebagai kaedah terbaik untuk tujuan penyelesaian masalah kajian. kajian hanya memilih responden terpenting sahaja. Bagi membentuk landasan konsep dan teori bagi kajian ini. Pelan tindakan proaktif ini menuntut graduan Universiti Azhar perlu memiliki kemahiran hard dan soft skill yang secukupnya sebelum mereka memasuki pelbagai sektor penting di dalam masyarakat. 1) Mengadakan temujanji dengan setiap anggota yang bakal ditemuduga bagi memastikan mereka dapat meluangkan masa yang terbaik untuk proses temuduga.Jurnal Pengajian Melayu. artikel ini akan cuba menolak dakwaan negatif ini dengan mengemukakan konsep fiqh Islam yang lebih bersesuaian dengan realiti Malaysia semasa.23 Ringkasnya. Hal ini ditegaskan. h. “ Impak Graduan Universiti Al-Azhar Dalam Pembangunan Social Di Malaysia “. dimulakan dengan (i) sessi pengenalan yang menjelaskan maksud dan tujuan kajian secara tidak langsung yang bakal merapatkan hubungan antara 21 22 23 Mahmood Zuhdi Abdul Majid Dkk (2006). h. Manakala bagi pengumpulan data melalui kajian lapangan. Untuk kaedah temubual. data-data utama diperolehi melalui temubual secara mendalam (in-depth interview) dan soal selidik. bergantung sepenuhnya kepada pengamalan budaya ilmu yang berterusan oleh anggota masyarakat yang terbabit.21 Berhadapan dengan isu ini. maka rujukan dibuat terhadap bahan-bahan semasa yang terdapat dalam depositori perpustakaan dalam tajuk yang berkaitan. 16. yang dibuat menggunakan beberapa kaedah utama. bertepatan dengan gagasan kepentingan budaya ilmu di dalam pembentukan sesuatu tamadun dunia yang diutarakan oleh Hashim Musa dan Wan Mohd Nor Wan Daud. 2. Intipati utama dari gagasan ini antara lainya menegaskan bahawa kejayaan sesuatu tamadun dunia. kelangsungan sesuatu tamadun akan terhasil daripada usaha golongan ilmuan mewujudkan infranstruktur intelektual menanggani persoalan hidup. Metodologi kajian Kajian ini menggunakan kaedah perpustakaan dan kajian lapangan sekaligus dalam usaha mengumpulkan data yang kemudiannya dianalisa secara mendalam bagi menghasilkan kerangka teori dan epistemologi konsep fiqh Malaysia. 2) Penyelidik akan membahagikan proses temubual ini kepada dua sessi yang utama.

gagasan Fiqh semasa ini ialah suatu percubaan untuk menyediakan sistem fiqh Islam yang difikirkan 24 25 26 Lihat Sebagai Contohnya Dalam Suseela Malakolunthu (2001). Kaedah tringulasi telah digunakan bagi memastikan kesahan dan kebolehpercayaan data yang terkumpul melalui temuduga. Majlis Agama Islam Negeri dan IPTA yang menawarkan pengajian Islam). Hlm 4-7. “ Pengumpulan Dan Analisis Data Kualitatif : Satu Imbasan “. yang kemudiannya dipindahkan ke dalam bentuk transcipt penulisan. h 123-125. penyelidik akan memaklumkan kepada mereka objektif kajian dan menyediakan borang persetujuan yang mengambilkira etika persetujuan berpengetahuan (informed consent) seperti mana ditegaskan di dalam code of ethical conduct for research involving humans. Proses pengumpulan data melalui temuduga dan pemerhatian kerap kali dibantu dengan pengumpulan data dokumen rasmi yang berupakan laporan mesyuarat. Konsep Asas Fiqh Malaysia Semasa : Satu Pengenalan Pada dasarnya. Ibid. (ii) sessi temuduga sebenar yang lebih serious dan berfokus kepada isi kandungan sebenar kajian ini dibuat. pencapaian. Hal ini dilakukan demi untuk memastikan datadata yang diperolihi adalah tepat dan boleh menjadi sumber rujukan utama. h. Kuala Lumpur.25 Temuduga akan dilakukan secara terancang dengan menggunakan pita rakaman dan catitan. dilihat dari segi susunan konsepnya.Satu set soal selidik telah dibentuk untuk mengenal pasti aspek-apsek kefahaman tentang konsep fiqh Malaysia di kalangan responden.6 3) 4) 5) 6) 7) 8) 9) penulis dengan orang yang bakal ditemubual. Lincoln(ed. Bagi Kaedah Soal Selidik .) Handbook Of Qualitative Research. pamplet.. faktor penolak dan penarik untuk skop yang dikaji. Penerbit Universiti Malaya. Kesemua orang yang ditemuduga adalah merupakan kakitangan yang memegang jawatan penting atau pun mempunyai autoriti di dalam agensi Islam (institusi Fatwa. Dalam Marohaini Yusoff(ed. Lihat Janesik Velerie J (1994). Sage Publication. Isi kandungan temuduga ini telah dipastikan agar ianya lebih bersifat menjurus kepada skop dan tumpuan kajian. 214-215. Ia juga dibentuk untuk menilai tahap pemahaman. London. Soalan yang agak rapi dan terancang telah disediakan terlebih dahulu. terdapat beberapa soalan spontan yang digunakan akibat daripada beberapa isu dan jawapan yang diberikan oleh orang ditemuduga.24 Untuk memastikan kebolehpercayaan maklumat dan kedudukan orang ditemuduga tidak terjejas.) Penyelidikan Kualitatif : Pengalaman Kerja Lapangan Kajian. brosure dan sebagainya yang dikategorikan sebagai dukomen sulit. .26 Melalui kaedah ini penyelidik tidak hanya bergantung kepada maklumat yang diberikan oleh seorang anggota koleksi sahaja. minit mesyuarat. sebaliknya merujuk kepada anggota lain supaya data yang diperolihi adalah tepat dan konsisten. Di samping juga.berkaitan konsep fiqh tempatan di IPTA dan agensi Islam. Dalam Norman K. Denzin Yvonna S. “ The Dance Of Qualitative Research Design “.

Anisah Ab. ianya bukan bersifat umum dan retorik semata-mata. tarjih bermakna “membandingkan pendapat satu dengan yang lain untuk memilih pendapat yang paling kuat”. . dalam: Hukum Islam Semasa Bagi Masyarakat Malaysia Yang Membangun. 125-130. struktur sosial. 4) Proses menyediakan kaedah-kaedah dan methodologi asas di dalam ilmu usul al-fiqh yang dapat membantu gologan fuqaha menyelesaikan persoalan baru di Malaysia. hidup dan proaktif walaupun terpaksa berhadapan dengan perubahan semasa masyarakat. pertama. mengubah dan melakukan ijtihad terhadap permasalahan semasa di Malaysia29 yang tiada jawapan daripada nas-nas al-Quran dan alSunnah. h. talfiq.7 paling sesuai untuk masyarakat Malaysia. bahkan turut menyediakan alternatif lengkap dan terperinci. 221232. ijtihad jamaci. Abdullah Alwi Haji Hassan (1999). Kedua. ijmac. Siyasah Sharciyyah 32dan sebagainya. 2) Proses menilai. ia cuba untuk menghidupkan kembali peranan fuqaha dengan penggunaan kaedah usul al-fiqh28 dalam beberapa aspek iaitu: 1) Proses menilai pandangan fuqaha klasik agar ianya bersesuaian dengan realiti semasa. dalam: Hukum Islam Semasa Bagi Masyarakat Malaysia Yang Membangun. “Hukum Islam Semasa”. samada berbentuk perbuatan atau perkataan. Sebaliknya. 27 28 29 30 31 32 Dalam konteks Malaysia. dalam Hukum Islam Semasa Bagi Masyarakat Malaysia Yang Membangun. Mahmood Zuhdi Abdul Majid (1999). h. konsep ini mempunyai beberapa intipati penting. Akademi Pengajian Islam Universiti Malaya.Keduanya. Raihanah haji Abdullah (1999). keperluan mendalami ilmu-ilmu moden selain dari bidang hukum Islam seperti ilmu sains sosial. Ghani (1999). budaya. gagasan mewujudkan konsep Fiqh Malaysia ini telah pertama kalinya diutarakan oleh Professor Datuk Mahmood Zuhdi Abdul Majid. politik dan sebagainya. 'Urf ialah sesuatu yang dibiasai oleh manusia. Lebih tepat lagi. Kewujudan database Malaysia ini dapat dijadikan panduan untuk membantu fuqaha menghasilkan proses penentuan hukum yang bersifat semasa31. “Permasalahan Intelektual Dalam Pembinaan Hukum Islam Semasa Di Malaysia”. maslahah.27 Dari sudut pemahaman asasnya. 239-248. tarjih. “Batas-batas pergaulan antara lelaki dan perempuan dalam masyarakat Islam kini: Satu Huraian Hukum Islam Semasa”. h. ia tercetus daripada usaha pembaharuan (tajdid) undang-undang Islam demi untuk menjadikannya sebagai sebuah undang-undang yang bersifat syumul. dalam Hukum Islam Semasa Bagi Masyarakat Malaysia Yang Membangun. ijtihad jama’i adalah persetujuan yang disepakati oleh ramai pihak . h. Ogos 1997 Maksud Usul al-Fiqh iaitu ilmu tentang kaedah-kaedah mengistinbat hukum-hukum syarak yang berkaitan dengan perbuatan mukallaf dari dalil-dalil tafsili. maqasid al-sharicah. ekonomi. 3) Proses mengenalpasti dan mewujudkan database Malaysia terutamanya dalam. ekonomi dan beberapa isu semasa30 . Pertama. 5-6. gambaran yang lengkap tentang realiti semasa Malaysia dari segi latarbelakang sejarah. dan kitab fiqh klasik. “Pegawai Syariah wanita di mahkamah-mahkamah syariah di Malaysia”. ia bukan sebuah konsep yang longgar dan liberal di pandang dari sudut pengajian hukum Islam. “ Hukum Islam semasa bagi Masyarakat Malaysia yang membangun “. h. Lihat teks syarahan perdana beliau yang bertajuk Hukum Islam Semasa Di Malaysia : Prospek Dan Cabaran. pada 16hb. 4-5. Antara metodologi berkaitan yang kerap digunakan adalah kaedah c urf. politik. perubatan. Mahmood Zuhdi Abdul Majid (1999).

33 Kedua. kesemuanya saling berkait antara satu sama lain. Akademi Pengajian Islam Universiti Malaya. sebahagian besar daripada Akta dan Enakmen ini telah direview dan dilakukan 33 34 talfiq ialah bermakna meniru dan mengikut orang lain . Kesemua perbincangan yang agak detail tentang kaedah-kaedah ini ada diterangkan oleh serangkaian tokoh tempatan di dalam bahagian metodologi (ii) buku: Hukum Islam Semasa Bagi Masyarakat Malaysia Yang Membangun. mekanisme penerapan sebarang usaha reformasi perundangan Islam di Malaysia dimainkan oleh empat institusi yang utama. khususnya membabitkan kajian ilmiah daripada IPTA (tesis di peringkat ijazah lanjutan) dalam isu yang dikehendaki jawapan oleh anggota masyarakat. Kajang : Jawatankuasa Penerbitan. bertindak melatih graduan tentang konsep fiqh semasa (KFS) secara teori dan praktikal (melalui kajian ilmiah di peringkat ijazah pertama dan lanjutan). APIUM Abdul Halim El-Muhammady (2008). sebahagian besar daripada KFS yang dipegang oleh tokoh terbabit memang diterapkan di dalam institusi terbabit. institusi fatwa di peringkat negeri dan pusat yang sepatutnya memahami dan mengeluarkan hukum Islam yang bersesuaian dengan realiti Malaysia semasa.A. Undang-Undang Muamalat Dan Aplikasinya Kepada Produk-Produk Perbankan Islam. Terdapat sebahagian besar daripada graduan ini yang berkhidmat di institusi fatwa setiap negeri sebagai pengawai Istimbat yang membantu Ahli Jawatan kuasa Fatwa di dalam tugas penyelidikan hukum terhadap permasalahan hukum yang ditanyakan kepada pihak institusi fatwa. Kuala Lumpur : Jabatan Syariah.W. Siasah Syar’iyyah bermaksud politik Islam. Ahmad Hidayat Buang (2004). Ketiga. Kebanyakan tokoh-tokoh daripada institusi fatwa dan IPTA juga menjadi penasihat kepada bank komersial yang menawarkan produk Islam. IPTA yang menawarkan subjek pengajian syariah. Hal ini penting bila mana graduan ini akan menerapkan KFS di dalam institusi agama Islam yang diceburi apabila mereka tamat belajar. dan Undang-undang. 1999. Abdul Karim Ali dan Raihanah Haji Azhari. agensi Islam seperti JAKIM dan institusi fatwa ini sering meminta bantuan khidmat nasihat daripada pakar di IPTA. disunting oleh Dr. Mahkamah Syariah di peringkat negeri dan pusat yang bertugas mengadili dan memutuskan setiap persoalan praktikal membabitkan perundangan Islam. ianya tertakluk kepada pelbagai Akta dan Enakmen Islam yang ditetapkan oleh pihak kerajaan. ijma’ialah kesepakatan yakni kesepakatan para ulama dalam menetapkan suatu hukum dalam agama Islam berasaskan AlQuran dan Hadis tentang suatu perkara yang terjadi pada suatu masa setelah zaman Rasululullah S. Ianya terdiri: Pertama.34Dalam soal ini. Maqasid al-Syar’iyyah bermaksud Objektif Syarak. Semua keputusan yang dikeluarkan ini selain bergantung kepada budi bicara hakim yang terlibat. Mengikut amalan semasa.8 Mekanisme dan Rasionaliti Konsep Fiqh Malaysia Semasa Secara dasarnya. Fakulti Undang-Undang UKM . Apa yang boleh dibanggakan. Maslahah ialah menjaga kepentingan dan kebaikan. Fatwa di Malaysia.

v. Florida.e Middle East. antaranya. Semua buku-buku ini yang mengupas pelbagai isu penting yang membabitkan persoalan amali masyarakat agak mudah didapati di kebanyakan kedai buku yang kecil ataupun besar.36 Sebagai contohnya. Muhammad al-Ghazali dan sebagainya) ataupun karya ulamak tempatan sendiri. memandang ianya merupakan institusi terpenting di dalam mendidik dan menyedarkan masyarakat tentang KFS. Dinamisme Pengajian Syariah. Fred R. dalam The American Journal Of Comparative law. Horowitz (1994).east Asia And Th. Sayyid Sabiq. Formatnya dilakukan dalam bentuk soal jawab agama di antara ahli akademik dengan penanya daripada masyarakat awam. ternyata sekali secara relatifnya minat masyarakat awam terhadap isu fiqh semasa telah bertambah. Hal ini berbeza sekali dengan perkembangan di tahun-tahun 1970-1980an. Majid (ed) (1997). APIUM dalam pelbagai tema ( seperti tema pengajian syariah38. di mana masyarakat awam melalui kebanjiran buku-buku Islam daripada luar negeri di pasaran lebih menyukai isu-isu dakwah dan politik Islam mengatasi isu fiqh amali itu sendiri. Pustaka Salam. Von Der Mehden (1993). Pustaka Antara dan banyak lagi kedai buku lain. sudah menjadi kebiasaan diwujudkan suatu kolum khusus yang berkaitan dengan isu fiqh amali. “ The Quran And The Common Law : Islamic Law Reform And The Theory Of Legal Change “. Kuala Lumpur : Berita Publishing. Pertama. Wahbah Zuhayli. Ab. h. DBP. kita dapat menyaksikan tersebar luasnya buku-buku fiqh kontemporari samada dalam bentuk terjemahan kitab daripada Timur tengah (karya Yusuf Qardawi. Hasil seminar ini telah dibukukan. Daripada pengamatan dan kajian lapangan yang dilakukan. 571 dan 575 Grant penyelidikan di taja oleh UM yang diketuai oleh Abdul Karim Ali. Mengikut kajian ilmiah yang dilakukan terhadap tabiat pembacaan tentang isu keagamaan masyarakat Islam di Malaysia. kajian ini hanya akan menumpukan perhatian kepada peranan yang dimainkan oleh IPTA Islam. MPH. Dalam perkembangan terkini. Seminar Hukum Islam semasa yang dianjurkan oleh pihak jabatan fiqh dan usul.35 Keempat. Two Worlds Of Islam: Interaction Between South. 42. di dalam setiap majalah yang bertemakan Islam. yang juga menjadi tema utama KFS . Antaranya di kedai buku IPTA. Bagi warga IPTA. industri penerbitan buku Islam yang boleh diperolihi dengan mudah oleh pengamal undang-undang dan masyarakat awam. Hal ini didasarkan kepada beberapa perkembangan yang timbul samada di peringkat warga IPTA dan masyarakat awam. kita boleh berbangga kerana konsep asas KFS telah secara positifnya diterima oleh kalangan masyarakat awam dan pengamal undang-undang Islam di Malaysia. . didapati penulis kolum sering memberikan jawapan yang menggunakan pendekatan KFS. Mahmood Zuhdi Hj. Pustaka Minerva. FP002/2007A : Karya-Karya Fiqh.9 reformasi berteraskan kesedaran Tajdid semasa. Kenyataan ini didasarkan kepada beberapa fakta yang utama. Demi untuk memberikan jawapan hukum yang lebih meyakinkan dan mampu menyelesaikan masalah si penanya.37 Di sebalik kesemua institusi di atas. Islam Di Malaysia Selepas Merdeka : Satu Penilaian. 35 36 37 38 Donald L. kita dapat menyaksikan bagaimana konsep fiqh Islam semasa telah diterima secara positif.

Asas hukum dalam budaya : Kajian terh.. Jun 1999. “ The Quran and the Common law : Islamic law reform and the theory of legal change “. Mohamed (2004). Anjuran Fakulti Syariah dan Undang-Undang. “ Sains dan ijtihad “.e American Journal Of Comparative law. dalam Prosiding Islam : Past. “ Scientific Revolution : wh.as.b September 2003 Muhammad Firdaus Nurul Huda (2002). yang kemudiannya mengh. Tesis sarjana untuk Jabatan Fiqh dan Usul. bil.arusan Fasakh.at sebagai contohnya S.okum Keh. dalam Th. Kuala Lumpur : Thinker’s Library. Beberapa Kaedah.M. kebudayaan Melayu40 dan cabaran pemikiran Islam moden) telah mendapat sambutan yang sangat mengalakkan daripada warga IPTA dan agensi Islam.b. 17-42. APIUM Lih. Jun 1997. UKM .allenges of the 21 st century. isu hukum Islam semasa sering dijadikan tumpuan khusus oleh para ahli akademik di dalam pelbagai monograf 44dan jurnal ilmiah yang terujuk. 2002 dan Mohd Fauzi bin Audzir (2002). dalam Jurnal Afkar.47 Berasaskan kepada grand theory tentang proses pembangunan tamadun Islam yang bermutu tinggi. Kedua.an h. 2. Tesis sarjana untuk Jabatan Fiqh dan Usul. Lih.10 pembangunan39. v. 1994. USIM42 dan UKM43 telah turut sama mengadakan seminar bagi membincangkan isu hukum Islam semasa. “ E-Fiqh. Peranan Sains Perubatan Dalam Menentukan H. dan Usul. h. 2001. tempatan yang terkini.24h. Horowitz (1994).ukum Islam : Satu kajian tentang Metodologi Syariah. Hal ini terbukti apabila kemudiannya beberapa IPTA lain seperti UIAM41 .International Seminar on Islamic Thoughts. 123-136. tesis Sarjana untuk Jabatan Fiqh.e Ch. Fakulti Pengajian Islam. APIUM. APIUM. Kasule (2001). 198-207. . Uruf tempatan di Negeri Kedah. 8 Ogos 2006 Seminar Kebangsaan Usul Fiqh (SUFI) 2004. 42.an sosial terhadap h. APIUM. Anjuran Jabatan Syariah. h. Kementerian Penerangan Malaysia. Status Kesucian Air Kumbah. dan kesannya terh.istory and contemporary world “. v. Mohamed Hatta (1995). Kesan perubah. kita dapat mengesan beberapa rasionaliti penerapan konsep fiqh semasa (KFS) boleh dibuat oleh IPTA Islam seperti APIUM di dalam usaha pembentukan tamadun Islam di Malaysia. Indah.45 Hal yang sama turut dijadikan tumpuan oleh sejumlah besar pelajar pasca siswazah yang mengkaji pelbagai isu urgent 46yang timbul di dalam masyarakat menggunakan pendekatan hukum Islam semasa. pada 7-9hb. “. dalam Jurnal Syariah.adap beberapa aspek h. Anjuran UIAM. 3. Tesis Sarjana Untuk Jabatan Fiqh. Kolej Universiti Islam Malaysia.y it occured in Europe instead of th.ukum : satu analisis.: Foundations for ICT-Supported Fiqh. International Conference : Islamic Jurisprudence and th. h.asilkan koleksi kertas kerja yang dibukukan dengan tajuk ”Hukum Islam semasa bagi masyarakat Malaysia yang membangun” Seminar yang menekankan tema ini telah dianjurkan oleh APIUM pada 23-24h.e Muslim world “.at sebagai contohnya Anuar Ramli (2002). Abdulmajid H. Rawatan Oleh. yang menghasilkan koleksi kertas kerja bertajuk Fiqh Malaysia : Ke arah pembinaan Fiqh. Disember 2004 Azhar Abdul Aziz (2002). Donald L. Umar A. 2. Hashim Musa (2001). pada 15-16hb Disember 2004 Seminar Kebangsaan Fiqh Semasa menghadapi cabaran Globalisasi. APIUM. UKM dengan Jabatan Hal Ehwal Kh. Kerana Penyakit. 14. Water Konsortium.an Yang Dirawat Melalui Kaedah. Dan Usul. Present and Future. dan pelaksanaannya.ubungan social dalam kebudayaan Malaysia. bil. “ Islam : An overview in h. Perubatan Moden Menurut Perspektif Islam. Nadzirah Ismail (2003). anjuran bersama Jabatan Usuluddin dan Falsafah.adap perubah.. Tesis Sarjana Untuk Jabatan Fiqh Dan Usul. bil. dalam Jurnal Usuluddin. Kesemuanya membabitkan 39 40 41 42 43 44 45 46 47 Seminar yang bertemakan “ Hukum Islam semasa bagi masyarakat Malaysia yang membangun“ telah dianjurkan oleh APIUM pada 26-27hb. Nizaita Omar (1999).

53Ketiganya. h. dalam Jurnal Syariah. Pertama. 1. “ Gerakan Tajdid di Malaysia : Teori dan realiti “. demi untuk menghapuskan ketiga-tiga elemen yang terhasil akibat dari kelesuan dan kegagalan sistem fiqh. 8. 513. tertutup dan berasaskan latar belakang yang bukan bersifat Malaysia. dalam The American Journal of Social Sciences. bil. dalam Pengasoh. KFS berusaha untuk menghapuskan budaya taqlid yang menyebabkan kelesuan sistem fiqh Islam berhadapan proses pemodenan. 48 49 50 51 52 53 Taha Jabir al-Alwani (1991). 86-89. sesama makhluk dan hubungan manusia dengan alam. Sekularisme dan sebagainya. yang hanya dibataskan kepada bidang undang-undang kekeluargaan sahaja. berbanding dengan sistem pengajian ala Taqlid silam yang menggunakan pendekatan yang tidak kritikal. v. Mohd.49 Fiqh sudah begitu lama dibiarkan beku dan statik. h. dalam Jurnal Syariah. pertamanya. 57. “ Taqlid And The Stagnation Of The Muslim Mind “. 102-103. dalam Dinamisme pengajian Syariah. Kuala Lumpur. “ Pembaharuan Fiqh : Keperluan Dan Metodologi “. 562.51 seperti :1) Kecenderungan ini telah menimbulkan suatu kekosongan fikiran yang berbentuk ilmu. “ Budaya Taqlid di dalam masyarakat Melayu : satu tinjauan ringkas “. Rahimin Affandi Abdul Rahim (1997). h. bil.52 Keduanya. h. Kamil Ab. “ Sejarah perkembangan penulisan hukum Islam di Malaysia : Tumpuan khusus di negeri Kelantan “. kita terpaksa mengambil sikap proaktif dengan membangunkan sistem fiqh Islam yang bersifat semasa di dalam institusi membabitkan pengajian keilmuan Islam yang bermatlamatkan. h. dapat menunjukkan ciri-ciri kesempurnaan yang terkandung di dalam sistem penyelesaian fiqh Islam yang merangkumi keperluan menjaga kepentingan hubungan dengan Allah. bil. 30-32. 2) Kecenderungan ini menyebabkan berlakunya kesempitan dalam pelaksanaan hukum Islam. jumud dan taqlid di kalangan fuqaha yang sepatutnya bertindak sebagai inteligensia Muslim membangun sistem fiqh yang up to date telah menimbulkan beberapa kesan buruk. h. dan ini telah menyebabkan banyak persoalan hidup masyarakat tidak menepati kehendak syara’ yang sebenar. no. 3.48Dalam kurikulum pengajian keilmuan Islam subjek fiqh Islam seolah-olah telah dianggap sebagai pelajaran sejarah perundangan Islam semata-mata yang bukan lagi mampu menanggani situasi semasa. Muhammad Nabil Muhammad Syukri (2000).11 pemakaian paradigma keilmuan dan pemikiran Islam yang lebih bersifat progressif. 106. 3. 1. Majid (1993). Rahimin Affandi Abdul Rahim (1995). Atas dasar ini. v.50 Sikap beku. Antaranya. melatih pelajar untuk menganalisis institusi Islam dan kaitannya dengan realiti semasa. v. Kekosongan ini kemudiannya telah direbut atau diambil peluang oleh aliran politik luar seperti Kominis. 3) Kecenderungan ini juga menjadi sebab lahirnya tindak balas yang berlebihan dari sesetengah pihak sehingga mereka mahu mengikut model barat secara mutlak tanpa menilai kesesuaiannya dengan lunas-lunas Islam dan perkiraan ketimuran. KFS merupakan usaha tajdid dalam bentuk yang lebih praktikal bagi menghakis dominasi taqlid di dalam pengajian Islam di Malaysia. . bentuk pengajian fiqh Malaysia ini dapat dijadikan sebagai asas utama untuk menyediakan infranstruktur intelektual sebelum sesuatu cita-cita negara Islam boleh tercapai. 1. Ibid.

kita dapat menjangkakan bagaimana nisbah negatif yang bakal terkena kepada sistem fiqh Islam. 168.”57 Dinamisme pandangan Quran ini antara lainnya menegaskan bahawa setiap generasi perlu diberi kebebasan untuk menentukan hidup mereka sendiri dan menyelesaikan masalah sendiri dengan pertunjuk fuqaha sebelumnya. Rahimin Affandi Abdul Rahim (1999). kajian di peringkat pasca siswazah ini boleh dianggap sebagai penyelidikan semi ijtihad yang perlu membabitkan pelbagai masalah hukum Islam yang timbul di dalam masyarakat.D untuk Sch.. 1. University of Warwick. pertama. membiarkan jawapan terhadap masalah masa kini ditentukan oleh fuqaha yang sebelumnya.ing Sdn Bh. “ Muamalat di Malaysia : suatu tajdid atau reaksi pasaran “. bil. Muhammad Abu Bakar (1982). dalam Dinamisme Pengajian Syariah. should be permitted to solve its own problems. standard ataupun mutu penyeliaan yang rapi dan ketat oleh ahli akademik yang kompeten perlu ditetapkan kepada setiap pelajar yang terbabit. “ Isu Pendekatan di dalam Pengajian Syariah di Malaysia : Satu Telaah Awal “. Berita Publish. Penghayatan Sebuah Ideal. England. 54. Ezzati (1970). 105-134 E. 6-10. Mohd Yasin (1994). Lahore. dalam Dinamisme Pengajian Syariah. Penang.e Administration Of Islamic Law In Malaysia : A Critical Analysis. Rahimin Affandi Abd Rahim (2005). An Introduction To Shi’i Islamic Law And Jurisprudence. tesis Ph. KFS berusaha mengalakkan penyelidikan hukum Islam berasaskan konsep fiqh semasa di kalangan ahli akademik dan pelajar pasca siswazah. Atas dasar ini.58 Peluasan peranan fuqaha untuk setiap zaman ini antara lainnya bertujuan untuk. KFS berusaha melanjutkan usaha penggilapan dan pemahaman fiqh sebenar.dalam Jurnal SYARIAH. 107-124. Kuala Lumpur. 13. tetapi tidak sampai kepada taqlid membuta tuli. guided but unhampered by the work of its predecessors. “ Pengajian syariah : Satu pentakrifan “. Reconstruction Of Religious Thought In Islam.e economic development of Malaysia : 1969-1993. Muhammad Iqbal (1982).56 Dalam soal ini. maka sepanjang zaman harus ada usaha menggilap semula unsur pemahaman berkenaan kerana pemahaman suatu generasi tentunya tidak sama dengan generasi yang mendatang. memperbetulkan segala bentuk kelemahan dan keburukan yang selama ini dinisbahkan kepada syariah Islam. h. Seandainya elemen ini kurang dititik beratkan. mengingatkan fuqaha bahawa 54 55 56 57 58 59 60 Norhashimah. 27-53.. Memandangkan unsur-unsur kemanusiaan (kefahaman) terlibat di dalam fiqh.d. Islamisation or Malaynisation : A study on th.12 Kedua. Kemerdekaan Berfikir Dalam Islam. Terpenting sekali. Kuala Lumpur. v. Lahore. Ahmad Hidayat Buang (1997). Islamic Legal Reform In Th. h. 99-100. al-Quran dan al-Sunnah sebagai pedoman utama untuk kejayaan hidup di dunia dan akhirat telah menetapkan suatu pandangan yang cukup dinamis tentang kehidupan manusia. h.60 Keduanya. h. h. ianya perlu membabitkan realiti praktis apa yang berkembang di dalam masyarakat dan sesuatu institusi agama yang disertakan pula dengan alternatif pilihan. Tesis PhD untuk University of Birmingham.59dan membuktikan idea kemajuan yang terkandung di dalam Islam. h. h. . KFS dalam pendekatan asasnya amat mementingkan penggunaan kaedah penyelidikan hukum Islam yang agak ketat. Abu Bakar al-Ash’ari (1954).55 Ketiga.. Majid (1998). Mahmood Zuhdi Abd.54 Mengikut Mahmood Zuhdi.ool of Law.e role of Islamic law in th. Hal ini dijelaskan oleh Muhammad Iqbal sebagai : “ the teaching of the Quran that life is a progressive creation necessitates that each generation. Ianya bakal menyemarakkan lagi budaya taqlid yang memang begitu berakar di dalam masyarakat Islam semasa.

umat Islam perlu menjaga warisan tradisi yang berupakan formula susunan sarjana Islam silam dan berusaha membangunkan tamadun terkini berasaskan adunan intipati tradisi ini dengan elemen pemodenan. pandangan. Rahimin Affandi Abd Rahim (2000). 61 62 63 64 Mahmood Zuhdi Abd. Nadzirah Ismail telah menggunakan prinsip Al-Aslahah wa Muasarah. kerana ianya akan membawa fitnah yang bakal merosakkan kehidupan. 34-40. dalam Jurnal Afkar. h. sesuatu pandangan yang diteliti perlu mengambilkira beberapa perkara penting. beliau mendapati status air kumbahan yang dirawat ini benar-benar bersih dan bertaraf air mutlaq. Melalui pemakaian prinsip ini. yang boleh digunakan untuk keperluan seharian oleh kalangan pengguna Islam. tanpa terpengaruh dengan kecenderungan si penilai itu sendiri (Pre Conceived Idea). bil. Dalam kajian ini. Majid (1997). apabila meneliti pandangan fuqaha silam yang berkaitan dengan status dan bahan yang menyucikan air-yang dikaitkan pula dengan kaedah teknologi rawatan kumbahan air yang terkini. Status Kesucian Air Kumbahan Yang Dirawat Melalui Kaedah Rawatan Oleh Indah Water Konsortium. Dalam soal ini. riwayat.13 mereka patut menjadi agen perubahan yang bersikap prihatin dan proaktif dengan isu-isu semasa yang timbul di dalam masyarakat. tesis sarjana untuk Jabatan Fiqh dan Usul. 1. 177-196. 1) mengambil sikap selektif (tidak menerima dan menolak secara melulu). dalam Jurnal Usuluddin. Pengantar Undang-Undang Islam Di Malaysia. prinsip wasatiyyah ini boleh digunakan sebagai salah satu alat untuk menilai. .64 2) memastikan ketepatan sesuatu berita atau teori itu didapati daripada sumber yang tepat dan betul. Dalam amalan keilmuan Islam. Untuk tujuan pengesahan. teori. Contoh terbaik yang boleh diberikan adalah kajian ilmiah di peringkat pasca siswazah APIUM yang mengkaji status rawatan kumbahan air yang diamalkan oleh Indah Water Konsortium. Majid (1999). KFS berusaha untuk berpegang kepada prinsip Al-Aslahah wa Muasarah (mengekalkan warisan turath silam dan mengambilkira elemen pemodenan). Nadzirah Ismail (2003). Kuala Lumpur.63 Sedapat mungkin KFS cuba mengaplikasikan prinsip wasatiyyah (pertengahan) dalam pengamalan keilmuan. “ Etika Penyelidikan Islam : suatu analisa “. seperti mana penegasan Allah agar kita mengamalkan sikap berhati-hati terhadap berita yang dibawa oleh orang fasiq. 10. APIUM. h. tetapi apa yang lebih penting lagi mereka patut menjadi tenaga utama yang mengerakkan peristiwa sejarah tersebut dengan menganalisis permasalahan semasa dan mengemukakan jawapan yang terbaik. ianya perlu dinilai dan dikritik secara luaran dan dalaman. Dalam dunia akademik. sesuatu khabar. sepatutnya tugas mereka bukan terhad kepada menjadi penyaksi kepada peristiwa sejarah di zamannya.62 Keempat. Hasilnya. formula dan apa-apa dapatan kajian yang dilahirkan perlu dinilai secara kritikal. menganalisa dan menerima sesuatu pandangan yang dikemukakan oleh pihak lain. 84-93. berpandangan jauh dan terpenting sekali perlu mengambilkira prinsip wasatiyyah ini. v. “ Ulama Dan Perubahan Social Dalam Islam “. Mohd Kamil Ab.61Bersesuaian dengan tugas fuqaha sebagai pewaris nabi-nabi. yang menuntut ianya dilihat secara holistik (menyeluruh). futuristic. Ianya boleh dikatakan sebagai suatu tindakan adil (bertindak sebagai orang tengah) dalam menilai sesuatu perkara. h.

Bagi golongan Salafi. KFS menekankan keperluan untuk mengenalpasti garis panduan ataupun piawaian pendekatan yang bersesuaian dengan realiti mayarakat Malaysia semasa di dalam proses pengeluaran sesuatu hukum di dalam sistem fiqh Islam. dalam The Journal of Hamdard Islamicus. Rahimin Affandi Abd Rahim (2006).14 Kritikan luaran bertujuan untuk menentukan ketulenan dan keaslian sesuatu sumber tersebut. mereka terlalu menentang pemodenan barat secara melampau. KFS sebagai contohnya telah mengambil sikap pertengahan di antara pandangan golongan Salafi dan liberalis. 1) Perlu menghargai keunggulan sentuhan kebudayaan manusia Melayu yang pernah melahirkan tamadun material dan intelektual yang tinggi di rantau Alam Melayu suatu masa dahulu. 15. Pakistan. h. manakala sesuatu warisan silam yang dihasilkan melalui pemikiran manusia berasaskan kepada sumber akalnya sendiri baik dari segi pentafsirannya terhadap nas ataupun responnya terhadap situasi sosial yang timbul di zamannya-perlu dinilai secara kritikal.(kajian matan). Ibid. dalam Hashim Awang. Tesis Untuk Fakulti Sastera Dan Sains Sosial. 642-657.66 3) melihat keserasian sesuatu hujah yang dipakai dengan pandangan sumber yang berautoriti. sarjana Islam perlu memikirkan untuk menggunakan pendekatan kajian yang lebih terbuka dan holistik (menyeluruh) dalam proses penilaian sesuatu objek kajian. Kelima.482-535. 91-104. “ Epistemologi Hukum Islam : satu pengenalan “. Ianya merujuk kepada pelbagai nilai positif budaya Melayu seperti . Kuala Lumpur : APMUM. Rahimin Affandi Abd Rahim (2002). h.). (hitam ataupun puteh) yang akan menghasilkan kajian yang bersifat kaku dan cenderung kepada tindakan menghukum dan bukannya bersifat konstruktif bagi tujuan dakwah mendidik golongan sasaran kajian.68 5) perlu menolak pendekatan kajian dan penilaian Islam yang bersifat legal formalistik. Sebaiknya. Antara pendekatan yang dicadangkan.69 Dalam soal pengaplikasian prinsip wasatiyyah ini. 16. dalam Jurnal Usuluddin. 65 66 67 68 69 Maklumat Lanjut boleh didapati dalam Che Cob Che Mat (1996). kerana ianya masih bertaraf zanni. Universiti Malaya. yang perlu sentiasa diulangkaji dan diperlengkapkan oleh setiap sarjana di setiap zaman. Wacana Budaya. dan golongan liberalis pula terlalu taasub dengan semua formula dan epistemologi keilmuaan barat sehingga sanggup memperkecilkan semua warisan fuqaha silam. (kajian sanad)65 Manakala kritikan dalaman pula bertujuan untuk memastikan kemunasabahan dan kewarasan isi kandungan sesuatu sumber itu dinilai dari perspektif Islam. v. h. Kriteria Penerimaan Dan Penolakan Hadith : Satu Kajian Perbandingan Antara Ahl Al-Sunnah Dan Shi’ah. 2002. anggota masyarakat. “Ulamak Dan Paradigma Menanggani Kebudayaan Melayu “. Othman Yatim dan Nor Azita Che Din (ed. h. 55-80 . bil.“ The Concept Of Ijma’ In Islamic Law : A Comparative”. fakta sejarah ataupun teori serta aksioma pemikiran yang telah diterima ramai (seperti terkandung dalam konsep ijma dan tawattur). Rahimin Affandi Abd Rahim (1993).67 4) Tidak boleh menyalahi dengan apa yang telah ditetapkan secara qat’I oleh sumber al-Quran dan al-Sunnah. samada ianya daripada nas wahyu (al-Quran dan al-Sunnah).

Pemikiran. Afrika dan Eropah.73 Ianya juga dapat dirujuk sebagai manusia yang memiliki semangat yang mementingkan kerukunan hidup bermasyarakat (Egalitarian) yang cukup tinggi..asa Dan Pemikiran Melayu : Tradisi Dan Kesinambungan “. sanggup belajar dan selektif dengan pengaruh budaya dan agama asing. MalaysiaIndonesia. h. (ii) Alegorikal (simbolik). Kuala Lumpur : DBP. 150-165 Abdul Rahman Abdullah (2001). Memperingati Persaraan Profesor Tan Sri Dato’ Ismail H.77 g) Mengamalkan sikap terbuka. Jaringan Dakwah. h. Kuala Lumpur : DBP. Idris Zakaria (2003).ammadiyah. 1-12. h. Sumatera Utara (UMSU). Kuala Lumpur : DBP. h. 54-56. h. 133-141. Kuala Lumpur : Utusan Publication. “ Sifat Kesederhanaan “. Dalam Zulkiple Abd.t).75 e) Masyarakat yang kuat berpegang kepada falsafah yang mementingkan pertimbangan agama dan nilai (perennial and ultimate perspective). Kuala Lumpur : DBP. Rahimin Affandi Abdul Rahim (2003) “ Analisis Sejarah. Dalam Psikologi Melayu. Al-‘Allamah. Norazit Selat (1994). Bangi : Jabatan Dakwah. berbanding dengan penduduk kawasan iklim yang panas seperti Timur tengah. Dar Al-Fikr. Ghani(ed. 102-109. “ Nilai Kerja Dalam Masyarakat Melayu “. (i) Teologis-Rasional. h.78 2) Perlu memaklumi bahawa Islam telah menjadi intipati terpenting ataupun asas jatidiri masyarakat Melayu (Teori Receptio in complex) sehingga menjadikan 70 71 72 73 74 75 76 77 78 Ibn Khaldun (t. Dalam Budi Kencana : Kumpulan Makalah. “ Bah. Kuala Lumpur : APMUM.ussien. Falsafah Dan Kaedah. Dan Jalinan Intelektuaal Rantau Malaysia-Indonesia “.” Islam Dan Amalan Tolenrasi Di Nusantara “. 61-101. Dan Kepimpinan. Ukm. 82-95. h. Hassan Ahmad (2004). bahkan juga kepada masyarakat asing.70 Hal ini terbukti apabila Islam secara mudah telah diterima oleh manusia Alam Melayu tanpa menumpahkan darah seperti mana yang berlaku di Timur Tengah. Terbitan Jabatan Pengajian Dakwah. h. h. Dalam (Edit) Worawit Baru @ Haji Ahmad Idris Pemikiran Melayu : Tradisi Dan Kesinambungan. .74 Pendekatan ini bukan terhad kepada anggota masyarakat Melayu semata-mata.76 f) Manusia yang memiliki kepintaran pemikiran yang cukup advance yang diperincikan dengan empat bentuk pemikiran.71 b) masyarakat yang mengamalkan paradigm mesra alam dan mementingkan prinsip penjagaan keseimbangan alam semesta c) masyarakat yang mementingkan elemen kesederhanaan di dalam proses berfikir dan bertindak72 d) Masyarakat yang mementingkan soal menjaga kerukunan hidup bermasyarakat dan menentang keras sebarang elemen yang bersifat individualism. berbanding dengan masyarakat barat yang lebih mementingkan persoalan kebendaan dan individualism mengatasi persoalan agama. (iii) Analogis dan pragmatik. Ibn Khaldun. Dakwah.ubungan Kekeluargaan Dalam Masyarakat Melayu “. “ H. Dalam (Edit) Zulkiple Abd Ghani. Malaysia Indonesia. Muqaddimah. 47-74.15 a) Masyarakat yang ditakdirkan mendiami kawasan iklim sederhana yang kemudiannya telah melahirkan manusia yang berjiwa lembut. UKM Dan Universitas Muh. Dan Kepimpinan. Abdul Rahman Abdullah (1981). Bangi.) Jaringan Dakwah. Wan Abdul Halim Othman (1993). Abdul Halim Othman Dan Md. Dalam Psikologi Melayu. 134-140. Shuaib Che Din (1993). Pemikiran Umat Islam Di Nusantara.

h. Isu yang mencabar konsep jati diri (malayness) Melayu yang sinonim dengan penganut Islam.16 sebahagian besar kebudayaan Melayu bertepatan dengan ajaran Islam. api perpecahan agak senang timbul. Demokrasi Dan Dunia Islam : Perspektif Teori Dan Praktik. Dalam Mohd Izani Mohd Zain(ed. tetapi masih banyak lagi kelemahan yang dimiliki oleh masyarakat Melayu. Beberapa contoh boleh diberikan. dalam Hashim Musa (ed. Kumpulan Artikel 11.80 c) Isu pluralisme agama. jika dirujuk kepada penguasaan politik dan pelbagai dasar yang bersifat pro bumiputera. Antara kes yang terlibat adalah kes Ayah Pin. e) Isu menentang cadangan pelaksanaan undang-undang Hudud yang dikatakan ketinggalan zaman dan bakal menindas penganut bukan Islam. Kita boleh merujuk kepada usaha yang dijalankan oleh NGO tertentu yang memperjuangkan penyebaran faham liberalisme (kebebasan dan hak asasi manusia) dalam setiap perlakuan dan pemikiran manusia. Sebaliknya isu jati diri Melayu cuba ditolak dengan cara bertolak ansur dan mendokong peluang untuk seseorang Melayu murtad79 serta sanggup memberikan khidmat guaman untuk mempertahankan hak ini. Kuala Lumpur : APMUM. yang menganggap semua agama adalah sama di sisi tuhan dan boleh membawa kesejahteraan kepada umat manusia. khususnya yang membabitkan kepentigan sosio. 405-425 Ummu Atiyah Ahmad Zakuan (2007). 3) Walaupun masyarakat Melayu merupakan golongan terpenting di Malaysia. 4) Nisbah masyarakat majmuk di Malaysia yang sangat rendah dari segi integrasi kaum. seperti kadar kemiskinan masyarakat Melayu di Bandar dan luar Bandar yang masih tinggi sehingga menuntut pihak kerajaan menjalankan dasar pembasmian kemiskinan golongan miskin ini yang berterusan. di samping pihak berkuasa Agama juga perlu sentiasa mengambilkira unsur kemiskinan ini di dalam program pengagihan zakat setiap tahun.). terdapat NGO Islam di Malaysia yang bergiat cergas menimbulkan beberapa isu. 106-112 . Dalam soal ini. a) Tuntutan IFC (Inter Faith Council) agar pihak kerajaan menyamatarafkan semua pemeluk agama di Malaysia tanpa mengiranya Islam ataupun bukan Islam. Kuala Lumpur : Penerbit UM. Hal ini boleh dilihat dari sector sosio-politik dan ekonomi. d) Isu yang mempersoalkan kesan psikologi dan perundangan yang timbul akibat seseorang penganut agama bukan Islam memeluk agama Islam. “ Hak Asasi Manusia Dan Demokrasi Dari Persepktif Islam Dan Barat “. kerana kesemua autoriti Islam ini dilihat bertanggungjawab menghalang agenda liberalisme ini. Dalam realiti ini. b) Isu yang mencabar dominasi dan keistimewaan hak bumiputera MelayuIslam – kononnya bertentangan dengan nisbah persamaan hak asasi semua warganegara bukan Islam di Malaysia. Atas dasar ini penilaian yang lebih kondusif dan terbuka perlu digunakan untuk menilai dan menghargai elemen kebudayaan Melayu. Lina Joy dan Kamariah Ali.). pelbagai syiar dan autoriti Islam dipersoalkan. Emosi Melayu. 79 80 Rahimin Affandi Abd Rahim (2006). politik dan keagamaan semua kaum di Malaysia. Sebagai contohnya. h. “Islam dan perkembangan Emosi Melayu Selepas Merdeka : Satu Analisis “.

Di dalam sesuatu kajian ilmiah. terdapat suatu pendekatan yang menetapkan bahawa proses pengkajian yang mendalam terhadap sesuatu hakikat ilmu ataupun disiplin tertentu perlu dilihat kepada aspek epistemologi disiplin tersebut. keruntuhan rumahtangga orang Melayu. h. Hal ini antara lainnya termasuklah isu keruntuhan moral. v. namun pada masa yang sama juga pelbagai perkembangan fahaman sekularisme yang menyesatkan telah turut sama berkembang pesat sehingga mempengaruhi sejumlah besar masyarakat Malaysia. kaedah dan had sesuatu ilmu tersebut. Muhammad Zainiy Uthman (2001). ternyata sekali usaha untuk memperkemaskan elemen epistemologi (sumber dan metode) usul al-fiqh adalah amat mendesak sekali. 146-148. “ Pendekatan Pluralisme dalam pengajian Islam : Satu pengenalan “. yang memerlukan kedua pihak. Fadzulullah. KFS berusaha memperjelaskan tentang elemen epistemologi hukum Islam di dalam proses penyediaan sistem fiqh semasa. semua pihak termasuklah kerajaan dan pakar perundangan Islam perlu mengamalkan sikap proaktif dan selektif dengan menyediakan pelbagai elemen mendidik dan pencegahan yang sepatutnya.81 6) Perlu mengelakkan sikap yang terlalu politiking dalam menanggani sesuatu isu yang membabitkan kepentingan negara. : Sebuah Tinjauan Filosofis “. Ini termasuklah isu permasalahan dalaman negara yang bakal menjejaskan pencapaian pembangunan. kemiskinan. maslahah dan ilmu sains sosial moden. Kecermelangan Ilmu Dalam Sejarah Dan Tamadun Islam. 1-23. Harun Nasution (1989). Islam Rasional : Gagasan Dan Pemikiran. 33. . h. parti pemerintah dan pembangkang sama-sama bersatu untuk mengatasinya. sepatutnya sesuatu pengajian syariah yang diusahakan perlu menitikberatkan persoalan epistemologi hukum Islam yang bakal memberikan gambaran yang jelas kepada penganut Islam dan bukan Islam tentang bagaimana syariah Islam itu bukannya didasarkan kepada kepercayaan dogmatik yang tidak boleh dipertikaikan.82 Hal ini bersesuaian dengan takrif dan ruang lingkup epistemologi yang menyelidik asal usul. 2. bil. Pusat Dailog Peradaban UM. Kuala Lumpur. peningkatan kadar jenayah. Bagi menghadapi realiti ini. Dalam Riyanto (ed. 328-334. rasional dan mempunyai sumber.17 5) Masyarakat di Malaysia amat mudah terpengaruh dengan perkembangan moden yang dibawa oleh arus globalisasi dunia. sebab musabab dan kaedah yang rapi.84 Ianya termasuk juga perlu memperkembangkan elemen ontologi.85Dengan mengambilkira tiga prinsip utama yang sering ditekankan penggunaannya dalam gagasan fiqh semasa iaitu ‘urf. Sains Dan Pemikiran Objektif : Suatu Perbandingan Ringkas “. dadah. pengaruh budaya kuning. Keenam.imin Affandi Abd Rahim (2005) . 2.). Hj. Shuib (1995). Hal ini dapat dilakukan dengan tiga pendekatan yang utama. pencemaran alam. Neo Usul Fiqh. penurunan semangat patriotisme di kalangan muda dan banyak lagi. “ Menawarkan Epistemology Jama’I Sebagai Epistemology Usul Al-Fiqh.83 Dalam menghadapi cabaran zaman moden ini.dalam Jurnal KATHA. Ainurrafiq Dawam (2004). 81 82 83 84 85 Rah. sebelum menetapkan sesuatu hukum yang berkaitan dengan persoalan kemanusiaan. sumber. h. “ Islam. h. sifat. Jakarta. Memanglah diakui terlalu unsur positif yang dibawa oleh arus globalisasi ini. Dr. dalam Jurnal YADIM. : Menuju Ijtihad Kontekstual. tetapi ianya dibina atas dasar yang emperikal. epistemologi dan aksiologi disiplin usul al-fiqh dengan perkiraan dan keilmuan semasa. November 2001. Yogyakarta : Fakultas Syariah press.

Lihat Mona Abdul-Fadl (1989). 28-29 dan 309 Muhammad Abu Bakar (1993). Kuala Lumpur : al-Baian corporation sdn bhd. h. T. Paradigms In Political Science Revisited. Mahmood Zuhdi Ab Majid dan Paizah. yang dilakukan oleh Noor Haslina Binti Osman (2003).J. h. khususnya maslahah Daruriyyah. . world-view Islam adalah : visi tentang realiti dan kebenaran.nya tesis sarjana yang cuba mengupas tentang isu ini. Kuala Lumpur. kepercayaan dan pemikiran yang berfungsi sebagai pemankin untuk segala perilaku manusia.. 307-309. Ismail (2004).18 1) Mengabungkan (sentesis) di antara ilmu usul al-fiqh ini dengan keilmuan moden lain (seperti ilmu sains sosial moden) yang sekaligus bakal melengkapkan lagi kaedah penyelidikan hukum Islam alternatif untuk zaman moden ini. (ed) oleh Rahminah Muharam. Ideologi Dan Kesarjanaan : Islam. Ianya lahir daripada tradisi Islam sendiri dan bukannya berasal daripada pengaruh asing seperti didakwa oleh orientalis barat.86 Walaupun diakui ilmu usul al-fiqh ini memang hebat dan berteraskan world-view Islam sepenuhnya. Dalam Hashim Musa(ed. Rahimin Affandi Abdul Rahim dan Noor Naemah Abdul Rahman (2005). yang berperanan sebagai asas yang tidak nampak (non86 87 88 89 90 91 92 Rahimin Affandi Abdul Rahim (2003).). 1-34. De Boer (1994). yang memberitahu seseorang ilmuan tentang apa yang penting. h.89 Secara kasarnya. Hal ini telah antara lainnya dikupas oleh. “ Pengajian Sosial Dan Hubungannya Dengan Pembinaan Hukum Islam Semasa : Satu Analisa “ dalam Isu-isu Sains Sosial dari perspektif Islam. Bertentangan dengan pandangan yang terlalu memandang negatif terhadap amalan bermazhab. Ia berisikan sebuah pandangan dunia (world-view). Hajjiyyah dan Tahsiniyyah yang lebih sesuai dengan realiti Malaysia semasa. suatu cara untuk memecahkan kerumitan dunia.92 Mengikut Hamid Zarkashi. hidup. Herndon : AMSS & IIIT.. Richmond : Curson press. dari segi kerangka konsepnya dan kaedah aplikasi yang lebih sesuai dengan realiti Malaysia semasa. 2) Membangunkan kaedah ‘Urf Malaysia yang berbeza dengan ‘Urf Timur Tengah.91 Ianya merupakan kemuncak dari satu proses pembentukan world-view yang panjang. h. dalam Tinta Kenangan. Bahasa Dan Pemikiran Melayu. berupa kesatuan pemikiran yang arsitektonik. “Pemikiran Reformasi Melayu Semasa : Satu Analisis “. 332-265.at sebagai contoh. Paradigma adalah satu set proposisi (rancangan usulan) yang menerangkan bagaimana dunia harus difahami.87 3) Membangunkan prinsip dan standard maslahah dalam tiga jenis. Sumbangan Sempena Persaraan Dan Perlantikan Naib Canselor. Kota Kinabalu: Universiti Malaysia Sabah. mazhab adalah merupakan paradigma90 berfikir masyarakat Islam mengikut world-view dan kaedah syariah yang diasaskan oleh seseorang fuqaha tertentu. Tesis sarjana untuk Jabatan Fiqh dan Usul. h. The History Of Philosophy In Islam. tetapi untuk konteks zaman moden ini ianya tidak boleh berdiri sendiri dan perlu disokong serta digabungkan dengan disiplin keilmuan lain. Proses Sejarah Dan Rekonstruksi Realiti Sosial “. apa yang sah dan apa yang bersesuaian dengan logik.88 Ketujuh. Kuala Lumpur : APMUM. Pengantar Pengajian Syariah. kita sepatutnya mengamalkan sikap positif dan selektif terhadap amalan bermazhab. “ Pandangan Dunia. APIUM. World-view adalah pandangan dunia. Lih. Adat Melayu Sebagai Sumber Hukum : Penilaian Dari Perspektif Teori Al-‘Urf Wa Al-Adah. KFS menetapkan model sistem fiqh Islam semasa perlu berasaskan kepada Mazhab Shafi’i dalam bentuk yang bersifat selektif. 177191. Profesor Datuk Mohd Taib Osman.

Dalam The Journal Of Hamdard Islamicus. berasaskan kepada nisbah ketidakmampuan seseorang awam untuk memahami ajaran agama Islam secara mendalam.96 Hal ini kemudiannya turut disedari sendiri oleh kalangan mufti di Malaysia yang disertakan pula dengan pelbagai usaha untuk menerapkan pendekatan reformism bagi menghadkan penggunaan 93 94 95 96 Hamid Fahmy Zarkasyi (2004). agama. h. Tantangan Sekularisasi Dan Liberalisasi Di Dunia Islam. 85-88. Dalam konsep taqlid. Ianya dibuat kerana beberapa faktor yang utama. termasuk aktiviti ilmiah dan teknologi. Elemen-elemen inilah yang kemudiannya yang menentukan bentuk perubahan (change). 2) Pendekatan ini ditetapkan bukannya bertujuan untuk memonopolikan usaha pentafsiran agama kepada golongan ulamak semata-mata. Sanggahan Salah Tafsiran Islam. h. 2. 16. nilai dan kebajikan dan kebahagiaan. 91-104. Kajang : Synergymate Sdn. “The Concept Of Ijma’ In Islamic Law : A Comparative”.93 Berasaskan kepada paparan di atas. No. dapat kita rumuskan bahawa pegangan umat Islam terhadap Mazhab Shafi’i bukanlah sesuatu amalan dan paradigma yang salah dalam pengamalan ajaran Islam. Surabaya : Penerbit Khairul Bayan. Abdul Halim El-Muhammady (1992). psikologi manusia. V. 1) Ianya menetapkan kalangan ulamak sebagai pentafsir utama kepada ajaran agama. Rahimin Affandi Abdul Rahim (1993). melakukan tafsiran melulu dan boleh merosakkan nama baik Islam itu sendiri. Pakistan. Hal ini kemudiannya bakal memudahkan proses penguatkuasaan dan pentadbiran undang-undang Islam dijalankan. penekanan yang agak keterlaluan terhadap dominasi taqlid yang agak ketat ini dilihat bakal membuahkan hasil yang kurang sihat kepada perkembangan pemikiran hukum Islam itu sendiri. perkembangan (development) dan kemajuan (progress) dalam Islam. amalan berpegang (taqlid) kepada mazhab Shafi’i boleh dianggap sebagai masih relevan lagi. Hal ini boleh dirujuk kepada keabsahan konsep Taqlid dan ijtihad. . Untuk konteks realiti Malaysia. 1-6. ilmu. h. Antara elemen asas untuk world-view Islam terdiri dari konsep tuhan. tetapi ianya dibuat bagi mengelakkan sebarang tindakan rakus daripada masyarakat awam yang jahil tentang prinsip asas Islam.94 Sikap yang hanya bergantung sepenuhnya kepada prinsip Taqlid ini kemudiannya cuba dibataskan dengan penerimaan kepada konsep ijtihad dan Tajdid. wahyu dan penciptaannya. Dalam International Islamic University Law Journal.95 Hal ini boleh dikatakan sebagai asas perpaduan umat Melayu sehingga tidak wujudnya perbalahan dan fanatik mazhab yang menimbulkan pertumpahan darah seperti mana berlaku di tempat-tempat lain.19 observable) bagi semua perilaku manusia. ianya mengharuskan masyarakat awam untuk bertaqlid kepada seseorang mujtahid. 3) Faktor perpaduan dan keseragaman diperlukan bagi memastikan wujudnya kestabilan hidup sosio-politik umat Islam.2. V. tetapi ianya merupakan formula yang bersifat flexible yang memberikan garis panduan terhadap setiap persoalan yang muncul dalam kehidupan manusia. Terjemahan Oleh Abdul Rahman Rukaini. Bhd. Cumanya. “ Ikhtilaf And Its Development In Malaysia “. 54-55 Dan 57. Yusuf Qardawi (2004). h. kebebasan.

dengan Allah. Cambridge : Harvard University press. wahyu Allah. “ Ifta And Ijtihad In Sunni Legal Theory : A Development Account “. Mahkluk dan alam. Rahim (2000). 190-191. 33-43. 13. Dewasa ini. Kita tidak boleh memandang institusi taqlid ini secara negatif keseluruhannya.97 4) Sikap pro mazhab ini bukan bermakna kita perlu terjebak dengan fenomena fanatik mazhab yang boleh menyumbang kepada ketertutupan minda.101(i) Al-Din. 6) Kita patut menghargai precedent silam yang disumbangkan oleh mazhab Shafi’i di Malaysia. London : Kegan Paul International.20 taqlid secara berlebihan. ix-xiii Weal Hallaq (1996). Penerimaan ini kemudiannya perlu dipelajari dan diperkembangkan dalam bentuk paradigma keilmuan moden yang lebih sesuai 97 98 99 100 101 Naemah Abd Rahman (2003). BIL. Hossein Nasr (1990). h. APIUM. amalan yang terbentuk dan berkembang berdasarkan model sacral (berasaskan wahyu) sehingga menjadi amalan kebudayaan masyarakat yang berpanjangan. khususnya di dalam metodologi pengeluaran sesuatu fatwa. “ Etika Penyelidikan Islam : Satu Analisa “. Yogyakarta : UII Press. Tesis PhD untuk Jabatan Fiqh dan Usul. agama sebagai panduan untuk keseluruhan aspek kehidupan membabit tiga bentuk hubungan. (ii) Sunnah.98 Maknanya. (iii) Salsilah. Amir Mualim (2006). Dalam Islamic Legal Interpretation : Muftis And Their Fatwas. 1. Rahimin Affandi Abd. tetapi perlu berpegang kepada kerangka metodologi (manhaj) usuli sesuatu mazhab yang dilihat terbukti mampu menyelesaikan masalah hukum umat Islam. istilah tradisionalism ini patut dibanggakan kerana ianya merujuk kepada pemahaman dan penghayatan wahyu Allah di dalam kehidupan yang mencakupi tiga aspek. proses dialektika antara sistem fiqh Islam dengan realiti sesuatu masyarakat masih lagi berlangsung di zaman taqlid.99 5) Kita perlu mengamalkan sikap selektif terhadap pemikiran barat yang kerap menisbahkan penerimaan amalan bermazhab ini dengan istilah tradisionalisme. Ijtihad Dan Legislasi Muslim Kontemporer. S. pelbagai perubahan yang diperlukan masih dibolehkan bagi menunjukkan sifat dinamisme syariah itu sendiri berhadapan dengan keperluan masyarakat. Dalam Jurnal AFKAR. Sebaliknya seperti mana ditegaskan oleh Hallaq. kita tidak boleh menganggap istilah tradisi membawa nisbah negatif seperti difahami dalam dunia akademik barat.100 Bagi penganut Islam. . h. 183-185. kerana seseorang sarjana Islam yang melakukan aktiviti syarah dan muhktasar terhadap karya imam mujtahid turut memasukkan komentar pandangan mereka sendiri terhadap realiti yang berlaku di zaman mereka. Fatwa Jemaah Ulamak Kelantan Tahun 1920an Hingga 1990an : Satu Analisis. memandangkan mengikut persepktif tajdid yang tertanam di dalam hukum Islam itu sendiri. Paparan negatif ini sepatutnya tidak diterima secara melulu dan perlu dinilai secara berhikmah. Traditional Islam In The Modern World. penerimaan konsep mazhab ini tidak membataskan amalan ijtihad itu dipraktikkan demi penyelesaian masalah umat Islam. teori yang mengatakan bahawa perundangan Islam telah tertutup dan beku selepas tertutupnya pintu ijtihad pada abab keempat hijrah telah mula dicabar. mata rantai yang menghubungkan setiap zaman dan pemikiran kepada asasnya yang utama. Sebaliknya. h. h. h. suatu nisbah yang hina.

walaupun kedatangan Mazhab Shafi’i di Alam Melayu agak lewat berbanding dengan Mazhab Syiah. Othman Yatim Dan Nor Azita Che Din. Pendidikan Islam Dan Pengaruhnya Di Malaysia. Pulau Pinang. falsafah pengajian. Rahim (2003). h.).106 c) Fuqaha Mazhab Shafi’i telah mengasaskan sistem pendidikan Islam yang lebih sistematik di rantau Alam Melayu. “ Pertembungan Islam Dengan Budaya Peribumi : Pengalaman Alam Melayu “. 55-80. Dalam Historians Of SouthEast Asia. Rahim (2003). Kuala Lumpur. “ Keilmuan Islam Dan Tradisi Pengajian Pondok “. Abdullah Ishak (1995). h. Kuala Lumpur : Jabatan Fiqh Dan Usul. Kuala Lumpur : APMUM. Universiti Malaya. Seperti mana direkodkan dalam catatan sejarah. 517-527. kurikulum dan kaedah penilaian yang cukup sistematik. Rahimin Affandi Abd. Dalam Md Salleh Haji Ahmad(ed. “ Institusi Pondok Dalam Tradisi Budaya Ilmu “. struktur organisasi. h. h. Siddiq Fadhil (2006).Dalam Md Salleh Haji Ahmad(ed. Kuala Lumpur : Jabatan Fiqh Dan Usul. 104-111 dan Rahimin Affandi Abd.) Warisan Al-Quran Dan Peradaban Manusia Siri 1. h. “ Pengamalan Ilmu Usul Al-Fiqh Di Dalam Sastera Undang-Undang Melayu : Satu Analisa “. Dalam Tamadun Melayu. hukum bersendikan Kitabullah. namun kemudiannya mazhab ini telah mampu mengatasi mazhab Syiah dan meninggalkan pelbagai elemen positif jangka panjang kepada masyarakat Alam Melayu. “ Budaya Dan Etika Di Kalangan Ahli Tasauf Dan Pengaruhnya Terhadap Ketentuan Hukum “. h. a) Sifat Mazhab Shafi’i yang berupa paradigma sentesis di antara pandangan Ahl Ray’ dan ahli hadis.21 dengan realiti Malaysia semasa. 40-41. Kuala Lumpur. 748. 212-218 .H. Mubaligh Shafi’i yang awal telah mengamalkan sikap mesra budaya yang mendapat dokongan penguasa politik serta kemudiannya mampu menyebarkan ajaran Islam secara cukup berkesan di Alam Melayu. “ Muslim Mystics And Historical Writing “. Penerbit Universiti Sains Malaysia. Dalam Budi Kencana. h. London. Rahim (2006). Shafie Abu Bakar (1994). APIUM. Che Zarrina Sa’ari Dan Wan Suhaimi Wan Abdullah (2006).).104 b) Gabungan antara paradigma Sufi dan Fiqh (Neo-Sufism) di dalam Mazhab Shafi’i – memberi kesan langsung kepada kepesatan proses pengislaman masyarakat Alam Melayu. 158-179. Hukum Islam Dan Budaya Tempatan. Ianya lebih adaptif dengan budaya tempatan Melayu.102 Hal ini boleh dilihat daripada kesannya di dalam Legal Digest Melayu seperti Hukum Kanun Melayu103 dan penyerapan nilai-nilai Islam di dalam sistem adat Melayu sehingga melahirkan ungkapan Adat bersendikan Hukum.108 102 103 104 105 106 107 108 Rahimin Affandi Abd. “Al-Quran Dan Peranan Ulamak Melayu Dalam Pemodenan Rantau Alam Melayu “.Dalam Mohd Radzi Othman(ed. John (1961). 2.105 Tidak seperti mazhab selain Shafi’i yang mengamalkan sikap negatif terhadap paradigma sufi. susunan jadual waktu. h. A. Hukum Islam Dan Budaya Tempatan. APIUM.107 Hal ini merujuk kepada pengenalan sistem Pondok yang mengandungi pasarana fizikal yang khusus. V. Dalam (Edit Oleh Muhammad Mokhtar Hassan) Kesusasteraan Dan Undang-Undang. Hal ini berlaku kerana beberapa faktor utama. . Wacana Budaya. Abdul Latif Hamindong (1993).). pendekatan ini tidak kedapatan dalam sejarah Alam Melayu. Penerbitan Akademi Pengajian Melayu. h. Dalam Hashim Awang(ed. 1-31. Kuala Lumpur : DBP. “Ulamak Dan Paradigma Menanggani Kebudayaan Melayu “. 142-145.

Bayang-Bayang Fanatisme : Esai-Esai Untuk Mengenang Nurcholish Madjid.22 Kesimpulan Sebagai kesimpulannya. 2. Kuala Lumpur. . Salah satu daripada elemen pemikiran Islam ini boleh dimasukkan dengan idea dan gagasan fiqh Islam semasa (Fiqh Malaysia). Kuala Lumpur : DBP. 2. gagasan fiqh semasa ini perlu sama-sama disokong oleh kalangan ilmuan Islam di Malaysia. Kedua. Selanjutnya. Bayang-Bayang Fanatisme : Esai-Esai Untuk Mengenang Nurcholish Madjid. khususnya bagi memperlengkapkan lagi gagasan ini yang bakal diwariskan kepada generasi yang akan datang. John (1961). Falsafah Dan Kaedah.. Abdul Halim El-Muhammady (1992). Dalam Psikologi Melayu.2. London. Jakarta : PSIK (Universitas Paramadina). Abd Hakim Dan Yudi Latif (2007). Abd Moqsith Ghazali (2007). “ Mengubah Wajah Fiqh Islam “. Abdul Halim Othman Dan Md. Abd Hakim Dan Yudi Latif (ed. V. Abdul Rahman Abdullah (1981). artikel ini telah memperincikan dengan panjang lebar sumbangan bermakna yang boleh disumbangkan oleh gagasan fiqh semasa ini di dalam pembinaan tamadun Islam moden di Malaysia. “ Muslim Mystics And Historical Writing “. No. Dalam Tamadun Melayu. “Permasalahan Intelektual Dalam Pembinaan Hukum Islam Semasa Di Malaysia”. Abdul Latif Hamindong (1993). Pertama. V.). dalam Hukum Islam Semasa Bagi Masyarakat Malaysia Yang Membangun. Undang-Undang Muamalat Dan Aplikasinya Kepada Produk-Produk Perbankan Islam.H. Jakarta : PSIK (Universitas Paramadina). proses pembangunan tamadun Islam di Malaysia tidak harus dihadkan penumpuannya kepada elemen material semata-mata. Shuaib Che Din (1993). “ Sifat Kesederhanaan “. Kuala Lumpur: Penerbit UM. tetapi patut diperkasakan lagi dengan penjanaan idea dan paradigma pemikiran Islam yang bersifat progressif. Pemikiran. Kuala Lumpur : Utusan Publication. Dalam Historians Of South-East Asia. Sebahagian besar daripada butiran sumbangan ini terletak di dalam kemampuan konsep fiqh semasa mengisi pemerkasaan pemikiran fiqh Islam di Malaysia. “ Ikhtilaf And Its Development In Malaysia “. ____________ (2008). Dalam International Islamic University Law Journal. Abdullah Alwi Haji Hassan (1999). Pemikiran Umat Islam Di Nusantara. ____________(2001). Kajang : Jawatankuasa Penerbitan. Kuala Lumpur : DBP. BIBLIOGRAFI A. Ianya dilihat boleh digunakan untuk mengisi program pengisian kemerdekaan dan pasca era kebangkitan semula Islam di Malaysia. dapat dirumuskan beberapa perkara yang utama. “ Institusi Pondok Dalam Tradisi Budaya Ilmu “. Fakulti Undang-Undang UKM.

____________(2004). Anuar Ramli (2002). Kuala Lumpur: Penerbit UM. Dalam Ahmad Fawzi Mohd. Che Cob Che Mat (1996). h. “ E-Fiqh: Foundations for ICT-Supported Fiqh “. Charles Kurzman (1998). APIUM. UUM. Che Zarrina Sa’ari Dan Wan Suhaimi Wan Abdullah (2006). Ijtihad Dan Legislasi Muslim Kontemporer. dan Usul. : Sebuah. Kuala Lumpur : Penerbit UM. dalam Hukum Islam Semasa Bagi Masyarakat Malaysia Yang Membangun. Dalam Ed. “ The Quran And The Common Law : Islamic Law Reform And The Theory Of Legal Change “. Jakarta : RajaGrafindo Persada.). Basri (1996). APIUM. Horowitz (1994). Tinjauan Filosofis “. Peranan Sains Perubatan Dalam Menentukan H. Asas hukum dalam budaya : Kajian terh.ubungan social dalam kebudayaan Malaysia. Ghani (1999). Kerana Penyakit. Ahmad Hidayat Buang (1997). tesis Sarjana untuk Jabatan Fiqh. Kementerian Penerangan Malaysia. Azhar Abdul Aziz (2002). Abdulmajid H. “Batas-batas pergaulan antara lelaki dan perempuan dalam masyarakat Islam kini: Satu Huraian Hukum Islam Semasa”. Ainurrafiq Dawam (2004).adap beberapa aspek h. Fatwa Di Malaysia.okum Keh. Pendidikan Islam Dan Pengaruhnya Di Malaysia. Yogyakarta : UII Press. Kuala Lumpur : Jabatan Fiqh Dan Usul. 42. Disember 2004 Abu Bakar al-Ash’ari (1954). Dalam Md Salleh Haji Ahmad(ed. APIUM. Islam Pluralis: Wacana Kesetaraan Kaum Beriman. Kriteria Penerimaan Dan Penolakan Hadith : Satu Kajian Perbandingan Antara Ahl Al-Sunnah Dan Shi’ah. anjuran bersama Jabatan Usuluddin dan Falsafah. dalam Prosiding Islam : Past. “ Budaya Dan Etika Di Kalangan Ahli Tasauf Dan Pengaruhnya Terhadap Ketentuan Hukum “. Basri (ed. “ Muamalat di Malaysia : suatu tajdid atau reaksi pasaran “.arusan Fasakh. Hukum Islam Dan Budaya Tempatan.). Ahmad Fawzi Mohd. Budhy Munawar –Rachman (2004). Kuala Lumpur : DBP. “ Menawarkan Epistemology Jama’I Sebagai Epistemology Usul Al-Fiqh. Present and Future. Tesis Untuk Fakulti Sastera Dan Sains Sosial. dalam Dinamisme Pengajian Syariah. Mohamed (2004). Dr. Kemerdekaan Berfikir Dalam Islam. Liberal Islam : A Sourcebook. ix-xiii Anisah Ab.International Seminar on Islamic Thoughts. “ Perubahan Nilai Dalam Budaya Politik Melayu “. Amir Mualim (2006). Universiti Malaya. UKM dengan Jabatan Hal Ehwal Khas. Sintok : Sekolah Pembangunan Sosial.23 Abdullah Ishak (1995). v. Kuala Lumpur : Jabatan Syariah Dan Undang-Undang APIUM ____________ (2005) Mahkamah Syariah Di Malaysia : Pencapaian Dan Cabaran. . New York : Oxford University Press. dalam The American Journal Of Comparative law. Penang. pada 7-9hb. Kuala Lumpur: Berita Publishing Sdn Bhd. Tesis sarjana untuk Jabatan Fiqh dan Usul. Donald L. Nilai Orang Melayu.

Ibn Khaldun. Beirut: Dar Al-Fikr. Dinamisme Pengajian Syariah. UKM.). 1. Ezzati (1970). Yogyakarta : Gama Media. 2002. Kata Kita. Grant FRGS tahun 2008 di taja oleh UM yang diketuai oleh Muhammad Kamil Ab. Sage Publication. “ The Dance Of Qualitative Research Design “. Rasulullah S. Al-‘Allamah. Majid (ed) (1997). Kuala Lumpur. Islam Benar versus Islam Salah. Idris Zakaria (2003). Ilyas Supena (2002). Surabaya : Penerbit Khairul Bayan. International Conference : Islamic Jurisprudence and th. Ab. Akademi Pengajian Islam Universiti Malaya. Ibn Khaldun (t. Iqra’. Fred R. Malaysia Indonesia.e 21st century. Hassan Ahmad (2004).e Ch. London. dan Ulama Dihina. Harun Nasution (1989). no. dalam Jurnal Afkar. Muqaddimah. Jaringan Dakwah. 2. Indonesia.allenges of th. Tantangan Sekularisasi Dan Liberalisasi Di Dunia Islam. Dekonstruksi Dan Rekonstruksi Hukum Islam. FR006/2007A. Hukum Islam Semasa Bagi Masyarakat Malaysia Yang Membangun. Dalam Norman K. Dalam Zulkiple Abd Ghani (ed. . 2000. “ Bah.istory and contemporary world “. Press. Hashim Musa (2001). 1999. Jemaah al-Quran Malaysia. disunting oleh Dr. Fadzulullah.t). An Introduction To Shi’i Islamic Law And Jurisprudence. Two Worlds Of Islam: Interaction Between South. Grant penyelidikan tahun 2008 di taja oleh UM yang diketuai oleh Abdul Karim Ali. Luthfi Assyaukanie (2007). 8 Ogos 2006 Janesik Velerie J (1994). E.24 Riyanto Neo Usul Fiqh. bil.” Islam Dan Amalan Tolenrasi Di Nusantara “. Lahore. Anjuran UIAM. Von Der Mehden (1993). “ Let Islam Lead The Way With Its Progressive View On Sexuality “.asa Dan Pemikiran Melayu : Tradisi Dan Kesinambungan “. Pulau Pinang.A. : Menuju Ijtihad Kontekstual.) Handbook Of Qualitative Research. Farish A. v. “ Islam : An overview in h. Islam Di Malaysia Selepas Merdeka : Satu Penilaian.east Asia And Th. 4 November. Majid. Shuib (1995). Dan Kepimpinan. Florida. Hj. Jakarta. Hasil seminar ini telah dibukukan. Yogyakarta : Fakultas Syariah. Kontroversi Mengenai Memo Kepada Majlis Raja-Raja Melayu : Islam Dicabar. dalam NST. FP002/2007A : Karya-Karya Fiqh. Hamid Fahmy Zarkasyi (2004). Julai 1993. Kuala Lumpur : Berita Publishing.e Middle East. Noor (2000).. Persatuan Ulama Malaysia dan Persatuan Ulama Kedah. Kuala Lumpur : DBP. Kecermelangan Ilmu Dalam Sejarah Dan Tamadun Islam. Mahmood Zuhdi Hj.W. Dalam (Edit) Worawit Baru @ Haji Ahmad Idris Pemikiran Melayu : Tradisi Dan Kesinambungan. Abdul Karim Ali dan Raihanah Haji Azhari. 2001. Bangi : Jabatan Dakwah. Islam Rasional : Gagasan Dan Pemikiran. 1. Bertajuk : Islam Antara Liberalisme Dan Konservatisme Di Malaysia. Denzin Yvonna S. Lincoln(ed.

Paradigms In Political Science Revisited. V. “ Impak Graduan Universiti Al-Azhar Dalam Pembangunan Social Di Malaysia “. Bil 18. Kuala Lumpur. Mohd Farid Mohd Shahran (2001). h. Mona Abdul-Fadl (1989). “ Pengajian syariah : Satu pentakrifan “.ukum Islam : Satu kajian tentang Metodologi Syariah dan pelaksanaannya. Bangi. “ Sejarah perkembangan penulisan hukum Islam di Malaysia : Tumpuan khusus di negeri Kelantan “. 2. Ismail (2004). Jabatan Usuluddin dan Falsafah. 16. Muhammad Abu Bakar (1993). Napiah Abdullah (1998).. Mohd Kamil Ab.an sosial terh. Akademi Pengajian Islam Universiti Malaya. dalam Dinamisme Pengajian Syariah. Mohd. Penghayatan Sebuah Ideal. dalam Hukum Islam Semasa Bagi Masyarakat Malaysia Yang Membangun. Muhammad Abu Bakar (1982). Terbitan Tak berkala no. dalam Jurnal Usuluddin. . “ Penolakan Hadith Oleh Orientalis Dan Penulis Islam “. 1. _____________ (1998). Mohd Razali Agus (2000) Pembangunan Dan Dinamika Masyarakat Malaysia. “ Hukum Islam semasa bagi Masyarakat Malaysia yang membangun “. dalam Tinta Kenangan. Pengantar Undang-Undang Islam Di Malaysia. bil. Kuala Lumpur: al-Bayaian. Kuala Lumpur : al-Baian corporation Sdn Bhd. Muhammad Firdaus Nurul Huda (2002). Kuala Lumpur : ABIM. Herndon : AMSS & IIIT. Tesis sarjana untuk Jabatan Fiqh dan Usul. ABIM 30 Tahun. Kuala Lumpur. Jabatan Kemajuan Islam Malaysia. Disember 10. Paradigma Wasatiyyah Dan Dailog Peradaban : Satu Analisis.25 Mahmood Zuhdi Ab Majid dan Paizah. Minggu Kota. _____________ (2009). Pusat Dailog peradaban UM. Uruf tempatan di Negeri Kedah.ukum : satu analisis.inker’s Library. v. bil.adap perubah. v. _____________ (2006). 1989. Pengantar Pengajian Syariah. dalam Jurnal Peradaban. dalam Jurnal Syariah.adap h. Mohamad Nordin bin Ibrahim (2005). Kesan perubah. Pengaruh Fahaman Liberal Dalam Buku Fiqh Lintas Agama. h. 28-30. Proses Sejarah Dan Rekonstruksi Realiti Sosial “. UKM. Kassim Ahmad Dipilih Sebagai Yang Dipertua Falsafah Tauhid. Majid (1999). 3. Kuala Lumpur. “ Ulama Dan Perubahan Social Dalam Islam “. “ Pandangan Dunia. Mohd Fauzi bin Audzir (2002). Kuala Lumpur : Utusan Publication. 1. 1-36. Sumbangan Sempena Persaraan Dan Perlantikan Naib Canselor. _____________ (1999). 10. Kuala Lumpur : Th. Beberapa Isu Penting Sepanjang Tiga Dekad. _____________ (1997). APIUM. Jurnal Penyelidikan Islam. dan kesannya terh. dalam Islam Dalam Persepsi Orientalisme. h. Profesor Datuk Mohd Taib Osman. Ideologi Dan Kesarjanaan : Islam. _____________ (1993).an h. 158.Jurnal Pengajian Melayu. Fakulti Pengajian Islam.

Hukuman Dalam Undang-Undang Islam : Suatu Penelitian Terhadap Hukum Hudud Kelantan Dan Terengganu. dalam The Journal of Hamdard Islamicus. ____________ (2005). Nadzirah Ismail (2003). ____________ (1993). Indah. 26 Ogos 1996. tesis sarjana untuk Jabatan Fiqh dan Usul. bil.). tesis Ph. “ Isu Pendekatan di dalam Pengajian Syariah di Malaysia : Satu Telaah Awal “. Ogos 1997. Tesis PhD untuk Jabatan Fiqh dan Usul. “ Islam. New Straits Times. Pakistan. Reconstruction Of Religious Thought In Islam. Adat Melayu Sebagai Sumber H. dalam Jurnal Afkar. 562. Water Konsortium. Muhammad Iqbal (1982). 2002. APIUM. dan Usul. dalam Hamedi Mohd Adnan (ed. APIUM. Norazit Selat (1994). Tesis Sarjana Untuk Jabatan Fiqh Dan Usul. Naemah Abd Rahman (2003). Norhashimah Mohd Yasin (1994). 16. ____________ (2006). “ Pembaharuan Fiqh : Keperluan Dan Metodologi “. Muhammad Nabil Muhammad Syukri (2000). Lahore. ____________ (2000). November 2001. APIUM. Rahimin Affandi Abd Rahim (2005) . Tesis Sarjana Untuk Jabatan Fiqh Dan Usul.e role of Islamic law in th. kuala lumpur : Ilmiah publication. Say Anwar. “ Pendekatan Pluralisme dalam pengajian Islam : Satu pengenalan “..an Yang Dirawat Melalui Kaedah. Penerbitan Malaysia-Indonesia : . v. “ Epistemologi Hukum Islam : satu pengenalan “. 15.ussien. 2. “ Syariah Court Officers Need More Exposure. Kuala Lumpur : APMUM. dalam Pengasoh. 1.“ The Concept Of Ijma’ In Islamic Law : A Comparative”. “ Islam Dan Dan Isu Penterjemahan Dalam Era Globalisasi “. Status Kesucian Air Kumbahan Yang Dirawat Melalui Kaedah Rawatan Oleh Indah Water Konsortium. v. bil. Pusat Dailog Peradaban UM.ukum : Penilaian Dari Perspektif Teori Al-‘Urf Wa Al-Adah. Tesis sarjana untuk Jabatan Fiqh. Nadzirah Ismail (2003).e economic development of Malaysia : 19691993. Status Kesucian Air Kumbah. Rawatan Oleh. Nizaita Omar (1999). Fatwa Jemaah Ulamak Kelantan Tahun 1920an Hingga 1990an : Satu Analisis. University of Warwick. bil. England Professor Datuk Mahmood Zuhdi Abdul Majid (1997). v. v. “ Nilai Kerja Dalam Masyarakat Melayu “. Noor Haslina Binti Osman (2003). dalam Jurnal YADIM.. 13. Sains Dan Pemikiran Objektif : Suatu Perbandingan Ringkas “. “ Etika Penyelidikan Islam : suatu analisa “. dalam Jurnal Usuluddin.26 Muhammad Hashim Kamali (2003). teks syarahan perdana beliau yang bertajuk Hukum Islam Semasa Di Malaysia : Prospek Dan Cabaran. Islamisation or Malaynisation : A study on th. Muhammad Zainiy Uthman (2001).dalam Jurnal KATHA. APIUM.ool of Law. Bias Againt Women Must Stop “. 1. APIUM. Dalam Budi Kencana : Kumpulan Makalah Memperingati Persaraan Profesor Tan Sri Dato’ Ismail H.dalam Jurnal SYARIAH. pada 16hb.D untuk Sch. Beberapa Kaedah. bil. Perubatan Moden Menurut Perspektif Islam. ____________ (2002). 2.

Malaysia-Indonesia. Islamic Legal Reform In Th. Kuala Lumpur : APMUM. UKM . Kuala Lumpur : APMUM. Tesis PhD untuk University of Birmingham. (ed) oleh. v. v.ubungannya Dengan Pembinaan H. ____________ (1993). dalam Hukum Islam Semasa Bagi Masyarakat Malaysia Yang Membangun. Fakulti Pengajian Islam. Universiti Malaya. Kuala Lumpur : Penerbit UM. Dalam Zulkiple Abd.Dalam Mohd Radzi Othman(ed. Seminar Kebangsaan Fiqh Semasa menghadapi cabaran Globalisasi. Dan Jalinan Intelektuaal Rantau Malaysia-Indonesia “. Bangi. S. ____________ (1995). bil. ____________ (2003) “ Analisis Sejarah. “ Budaya Taqlid di dalam masyarakat Melayu : satu tinjauan ringkas “. 3. ____________ (1999).27 Mengukuhkan Jaringan Penerbitan Serantau. Hossein Nasr (1990). Traditional Islam In The Modern World.) Jaringan Dakwah. dalam Dinamisme pengajian Syariah. Raihanah Abdullah (2009). “ Gerakan Tajdid di Malaysia : Teori dan realiti “. “Ulamak Dan Paradigma Menanggani Kebudayaan Melayu “. 2. 1.) Warisan Al-Quran Dan Peradaban Manusia Siri 1. “Pegawai Syariah wanita di mahkamah-mahkamah syariah di Malaysia”. “Al-Quran Dan Peranan Ulamak Melayu Dalam Pemodenan Rantau Alam Melayu “. dalam Jurnal Syariah. V. dalam Hashim Awang. Pakistan. Penerbitan Akademi Pengajian Melayu. ____________ (2003). Dalam The Journal Of Hamdard Islamicus. Othman Yatim dan Nor Azita Che Din (ed.24hb September 2003. “ Penangguhan Kes Di Mahkamah Syariah : Cabaran Dan Penyelesaian “. ____________ (2006). bil. “The Concept Of Ijma’ In Islamic Law : A Comparative”. ____________ (1999). Kuala Lumpur. ____________ (2003).). Pulau Pinang.ukum Islam Semasa : Satu Analisa “ dalam Isu-isu Sains Sosial dari perspektif Islam. Kota Kinabalu: Universiti Malaysia Sabah. Ghani(ed. ____________ (1997). Dalam Muhammad Mokhtar Hassan(ed. dalam Jurnal Syariah. Jurnal Syariah. “ Pengamalan Ilmu Usul Al-Fiqh Di Dalam Sastera Undang-Undang Melayu : Satu Analisa “. “ Pengajian Sosial Dan H.ad “. Penerbit Universiti Sains Malaysia. Sumatera Utara (UMSU). London : Kegan Paul International. Dakwah. “ Sains dan ijtih. Anjuran Jabatan Syariah. Bahasa Dan Pemikiran Melayu. . “ Pemikiran Reformasi Melayu Semasa : Satu Analisis “. Rahminah Muharam.e Administration Of Islamic Law In Malaysia : A Critical Analysis. ____________ dan Noor Naemah Abdul Rahman (2005). UKM Dan Universitas Muhammadiyah.) Kesusasteraan Dan Undang-Undang. S. ____________ (2003). Dalam Hashim Musa(ed. 17. Wacana Budaya. Terbitan Jabatan Pengajian Dakwah Dan Kepimpinan. 16. Kuala Lumpur: Penerbit UM. 1. bil. v. Mohamed Hatta (1995)..). 3.

Cet. v. Menyegarkan Kembali Pemikiran Islam.d Zain(ed. Hukum Islam Dan Budaya Tempatan. Jun 1997. T. Kajang : Synergymate Sdn. Dalam Psikologi Melayu.asilkan koleksi kertas kerja yang dibukukan dengan tajuk ”Hukum Islam semasa bagi masyarakat Malaysia yang membangun” Seminar yang menekankan tema ini telah dianjurkan oleh APIUM pada 23-24h. Yusuf Qardawi (2004). pada 15-16hb Disember 2004. Suseela Malakolunthu (2001). Seminar yang bertemakan “Hukum Islam semasa bagi masyarakat Malaysia yang membangun“ telah dianjurkan oleh APIUM pada 26-27hb. Dalam Islamic Legal Interpretation : Muftis And Their Fatwas.y it occured in Europe instead of th. 3. Jakarta: Nalar Umar A. “ H. Terjemahan Oleh Abdul Rahman Rukaini. “ Pertembungan Islam Dengan Budaya Peribumi : Pengalaman Alam Melayu “. Kolej Universiti Islam Malaysia. Tim Penulis Paramadina (2004). Demokrasi Dan Dunia Islam : Perspektif Teori Dan Praktik. Kasule (2001). dalam The American Journal of Social Sciences. Bhd. Roff (1988) “ Patterns of Islamization in Malaysia 1890s-1990s : Exemplars. Weal Hallaq (1996). dalam Jurnal Usuluddin.b. Anjuran Fakulti Syariah dan Undang-Undang. Shafie Abu Bakar (1994). Sanggahan Salah Tafsiran Islam. “ Ifta And Ijtihad In Sunni Legal Theory : A Development Account “. APIUM. bil. dalam Journal Of Islamic Studies. Jun 1999. Dalam Marohaini Yusoff(ed. yang kemudiannya mengh. W. “ Hak Asasi Manusia Dan Demokrasi Dari Persepktif Islam Dan Barat “.ubungan Kekeluargaan Dalam Masyarakat Melayu “.J.e Muslim world “. Penjelasan Budaya Ilmu. Ulil Abshar Abdalla ( 2007). Kuala Lumpur : Jabatan Fiqh Dan Usul. yang menghasilkan koleksi kertas kerja bertajuk Fiqh Malaysia : Ke arah pembinaan Fiqh tempatan yang terkini. Dalam Mohd Izani Moh. The History Of Philosophy In Islam. Kuala Lumpur : Penerbit UM. Wan Abdul Halim Othman (1993). Taha Jabir al-Alwani (1991). Institutions and Vectors “. “ Keilmuan Islam Dan Tradisi Pengajian Pondok “. Cambridge : Harvard University press. Ummu Atiyah Ahmad Zakuan (2007). Kuala Lumpur : DBP.M.28 Seminar Kebangsaan Usul Fiqh (SUFI) 2004. Kuala Lumpur : DBP. Jakarta : Yayasan Wakaf Paramadina. “ Taqlid And The Stagnation Of The Muslim Mind “. 8.2. Kuala Lumpur. no. 9. Fiqh Lintas Agama : Membangun Masyarakat Inklusif-Pluralis. “ Scientific Revolution : wh. Richmond : Curson press. v. Kuala Lumpur: Penerbit Universiti Malaya. Wan Mohd Nor Wan Daud (1997).) Penyelidikan Kualitatif : Pengalaman Kerja Lapangan Kajian. Dalam Budi Kencana. Siddiq Fadhil (2006).).1.). . 14.Dalam Md Salleh Haji Ahmad(ed. “ Pengumpulan Dan Analisis Data Kualitatif : Satu Imbasan “. De Boer (1994). no.

. Anti Sunnah Movement And Its Impact On The Muslim Ummah.29 Zulkifli Mohd (2002). Kuala Lumpur : Panawira Publication.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful