1

KONSEP FIQH MALAYSIA DALAM PERUNDANGAN ISLAM: SATU PENGENALAN Prof. Madya Dr. Rahimin Affandi Abd. Rahim* Prof. Madya Dr Shamsiah Mohamad* Prof. Madya Datin Dr Paizah Ismail** Nor Hayati Mohd Dahlal*** ABSTRAK Artikel ini memberikan fokus kepada konsep fiqh dalam perundangan Islam di Malaysia. Ianya merupakan usaha tinjauan (pilot studies) awal daripada projek penyelidikan ilmiah FRGS (FP027/2008C) tajaan Universiti Malaya dengan tajuk “Pembinaan Modul Fiqh Malaysia: Kajian Terhadap Infrastruktur Intelektual Dan Pelaksanaan Dalam Masyarakat Majmuk Di Malaysia”. Bagi mencapai objektif ini, kajian ini menggunakan kaedah pengumpulan data secara perpustakaan dan kajian lapangan yang dianalisis kemudiannya bagi membentuk teori konsep Fiqh semasa yang lebih bersesuaian dengan realiti Malaysia. Hasil kajian ini mendapati konsep fiqh semasa telah mula difahami oleh masyarakat Malaysia. Namun begitu, kelangkaan masih lagi wujud dalam soal pemantapan konsep fiqh semasa ini dari segi kerangka konsep, rasionaliti, pendekatan dan epistemology, yang sepatutnya dijalankan oleh pihak Institusi Pengajian Tinggi Awam (IPTA) di Malaysia. Untuk itu, kajian ini telah cuba mengemukakan jalan penyelesaian kepada usaha pemantapan ini. Keywords:Konsep Fiqh Malaysia, Perundangan Islam, Mazhab Shafi’I, Penyelidikan Hukum Islam Pengenalan Dewasa ini, terdapat beberapa pandangan negatif yang dinisbahkan kepada sistem perundangan Islam. Antaranya, sistem fiqh Islam dikatakan ketinggalan zaman kerana lebih berasaskan paradigma pemikiran Islam silam daripada latar belakang Timur tengah di abad pertengahan, bias kepada golongan wanita dan bukan Islam dan ianya tertutup dengan perkembangan moden.1 Apa yang malangnya, pandangan ini telah mempengaruhi masyarakat awam dan turut mendapat pengabsahan daripada kalangan sarjana Islam sendiri, yang

1

* Associate Professor at Department of Fiqh and Usul, Academy of Islamic Studies, University Malaya. ** Associate Professor at Ahmad Ibrahim Kulliyyah of Laws, International Islamic University Malaysia. *** Research Asisstant and Master Students at Department of Fiqh and Usul, Academy of Islamic Studies, University Malaya. Abd Moqsith Ghazali (2007), “ Mengubah Wajah Fiqh Islam “, Abd Hakim Dan Yudi Latif (ed.), Bayang-Bayang Fanatisme : Esai-Esai Untuk Mengenang Nurcholish Madjid, Jakarta : PSIK (Universitas Paramadina), h. 412-431

2

dikembangkan secara meluas melalui penulisan dan media ICT (Information and communication technologies) arus perdana.2 Nisbah negatif tentang sistem perundangan Islam ini boleh dilihat daripada pegangan yang disebarluaskan oleh beberapa tokoh dan NGO (non-governmental organization) menggunakan nama Islam. Sebagai buktinya, terdapat perkembangan yang boleh dikemukakan untuk menunjukkan kewujudan permasalahan ini. Pertama, selepas pengharaman buku Kassim Ahmad, Hadis : Satu Penilaian Semula, pada 3 Disember 1989 suatu perjumpaan telah diusahakan bagi menubuhkan Persatuan Falsafah Malaysia yang telah dianggotai oleh 40 orang terdiri daripada ahli akademik, peguam, penulis dan wakil daripada luar Negara.3 Namun begitu, persatuan ini telah ditolak oleh pihak kerajaan, yang kemudiannya kumpulan ini telah menubuhkan Jemaah Al-Quran Malaysia (JAM) pada 16 Mei 1993. JAM ini masih lagi meneruskan agenda perjuangan yang menolak hadis dan mempersoalkan kelemahan sistem fiqh Islam silam.4 Agenda JAM ini disebar luaskan ke dalam masyarakat melalui pelbagai medium, termasuklah melalui akhbar Berita Minggu, bila mana Syed Akhbar Ali (anggota pusat JAM) diberikan kolum khusus untuk membicarakan soal-soal perkembangan semasa di Malaysia.5 Kedua, timbulnya beberapa kumpulan yang menganut fahaman liberalism (seperti IKD, Sisters in Islam dan Middle Eastern Studies Group) dengan menggunakan dana asing barat ( seperti Asia foundation dan Konrad Adenauer Foundation). Kumpulan ini sering melakukan wacana yang dihadiri oleh semua lapisan masyarakat bagi membincangkan isu-isu yang mengkritik kelemahan sistem fiqh Islam silam. Lebih penting lagi, kumpulan ini sering menjemput tokoh liberal daripada Indonesia (seperti Luthfi Assyaukanie, Musdah Mulia, Abd Moqsith Ghazali, Kiai Hussein dan sebagainya) Hasilnya, pelbagai isu liberalism yang sering diperbincangkan di Indonesia merangkumi isu penindasan wanita, ketertutupan Islam dengan perkembangan moden dan sikap anti terhadap golongan bukan Islam, turut sama didedahkan kepada anggota wacana.6 Sebagai contohnya, Luthfi Assyaukanie, menegaskan bahawa sekularisme tidak bercanggah dengan Islam, malah ia memberi berkah kepada Islam dan agama-agama lain. Menurutnya lagi sebuah demokrasi yang baik hanya boleh dilaksanakan jika ia mampu menerapkan prinsip-prinsip sekularisasi yang benar. Amerika Syarikat, Australia dan negara-negara lain tidak menganggap sekularisme sebagai musuh agama, bahkan pelindung agama. Penerapan yang sebeginilah yang disarankan oleh Luthfi Assyaukanie untuk mendapat berkah sekularisme.7
2

3

4 5

6

7

Rahimin Affandi Abd Rahim (2006), “ Islam Dan Dan Isu Penterjemahan Dalam Era Globalisasi “, dalam Hamedi Mohd Adnan (ed.), Penerbitan Malaysia-Indonesia : Mengukuhkan Jaringan Penerbitan Serantau, Kuala Lumpur : Penerbit UM, h. 151-164 Minggu Kota, Kassim Ahmad Dipilih Sebagai Yang Dipertua Falsafah Tauhid, Disember 10, 1989. Jemaah al-Quran Malaysia, Iqra’, v. 1, no. 1, Julai 1993. Zulkifli Mohd (2002), Anti Sunnah Movement And Its Impact On The Muslim Ummah, Kuala Lumpur : Panawira Publication, h. 75-76., Dapatan kajian daripada grant FRGS tahun 2008 FR006/2007A, Bertajuk : Islam Antara Liberalisme Dan Konservatisme Di Malaysia Luthfi Assyaukanie (2007), Islam Benar versus Islam Salah, Kata Kita, Indonesia, h. 241-244.

12 Di samping itu telah turut menerimapakai pelbagai gagasan penambahbaikian terhadap isntitusi agama rasmi di Malaysia. Jabatan Kemajuan Islam Malaysia. Hukuman Dalam Undang-Undang Islam : Suatu Penelitian Terhadap Hukum Hudud Kelantan Dan Terengganu. 2-3.11 Sebagai langkah reaktif terhadap semua masalah ini. Bil 18. Jakarta : PSIK (Universitas Paramadina) . v. 9. kajian ilmiah yang dihasilkan oleh Muhammad Hashim kamali. Bayang-Bayang Fanatisme : Esai-Esai Untuk Mengenang Nurcholish Madjid. barat dan Indonesia) yang memperjuangkan agenda liberalism dalam soal agama. Bias Againt Women Must Stop “. Dekonstruksi Dan Rekonstruksi Hukum Islam.3 Hal ini diikuti juga dengan usaha kumpulan liberal ini yang memterjemah dan membawa masuk buku-buku luar (daripada Timur Tengah. W.. terdapat paparan negatif daripada akhbar di Malaysia yang mendedahkan kelemahan Mahkamah Syariah sendiri yang terlibat di dalam menanggani isu bias dan penindasan terhadap wanita Islam. “ Penangguhan Kes Di Mahkamah Syariah : Cabaran Dan Penyelesaian “. Jakarta : RajaGrafindo Persada Muhammad Hashim kamali (2003).14 8 9 10 11 12 13 Antaranya adalah buku Charles Kurzman (1998).46-54. Tim Penulis Paramadina (2004). “ Syariah Court Officers Need More Exposure. mainly because of the chauvinistic attitudes of the officers. dalam Journal Of Islamic Studies. Islam Pluralis: Wacana Kesetaraan Kaum Beriman. 17. 1) Pihak berkuasa agama di Malaysia telah mengharamkan kumpulan Anti Hadis dan Islam Liberal. Institutions and Vectors “. masyarakat yang tidak terlibat dengan Mahkamah Syariah pun merasa marah dengan situasi ini sehinggakan mereka kadangkala terikut-ikut untuk mengkritik Mahkamah Syariah. bil. Ilyas Supena (2002). Budhy Munawar –Rachman (2004). 221-222. Jurnal Syariah. Ulil Abshar Abdalla ( 2007). 26 Ogos 1996.13 2) Tindakan Persatuan Ulamak Malaysia yang mengadu keburukan bentuk penyebaran idea yang anti Islam seperti penolakan hadis Rasulullah. Raihanah Abdullah (2009).10 Akibatnya. 158. New York : Oxford University Press.1. Abd Hakim Dan Yudi Latif (2007). Yogyakarta : Gama Media. Jurnal Penyelidikan Islam. Say Anwar.2. h.8 Ketiga. Liberal Islam : A Sourcebook. sebahagian besar daripada pandangannya telah diterimapakai oleh anggota masyarakat dan pengamal undang-undang di Malaysia. Jakarta : Yayasan Wakaf Paramadina. Menyegarkan Kembali Pemikiran Islam. Jakarta: Nalar. Cet. Fiqh Lintas Agama : Membangun Masyarakat Inklusif-Pluralis. Antara isu yang dibawa adalah soal kedudukan bukan Islam dan penindasan wanita. New Straits Times.yang secara langsung mengkritik kelemahan Rang Undang-Undang Hudud Kelantan dan Terengganu. h. 9Memandangkan beliau seorang tokoh perundangan Islam yang agak terkenal. 1. Keempat. bias against women must stop-Shariah court continued to treat women unfairly and often made decisions in favour of men. Pengaruh Fahaman Liberal Dalam Buku Fiqh Lintas Agama. Antara kritikan yang diberikan adalah institusi ini tidak cekap dalam pengendalian kes dan bias terhadap pelanggan wanita. v. kuala lumpur : Ilmiah publication. h. kita dapat menyaksikan pelbagai pihak cuba mengatasinya. h. Hukuman Dalam Undang-Undang Islam : Suatu Penelitian Terhadap Hukum Hudud Kelantan Dan Terengganu. . no. Mohamad Nordin bin Ibrahim (2005). Roff (1988) “ Patterns of Islamization in Malaysia 1890s-1990s : Exemplars.

ABIM 30 Tahun. Dana ataupun bantuan penyelidikan sains/sains sosial dalam bentuk research grant (seperti IRFA. seperti.19 Kita boleh mengemukakan beberapa contoh kajian yang menggunakan dana penyelidikan kerajaan yang menjurus kepada usaha penelitian fenomena perubahan masyarakat ini. pihak kerajaan telah memperuntukan sebahagian besar dana keewangan negara bagi meneliti elemen perubahan yang berlaku di dalam masyarakat Malaysia. 2000.18 Data yang terhasil daripada kajian sosiologi ini secara langsung dapat membantu pihak kerajaan mengurus. Mahmood Zuhdi Hj.W. mengawal dan memonitor sesuatu perubahan yang berlaku dengan kaedah tuntas. Jabatan Usuluddin dan Falsafah. Kuala Lumpur : Jabatan Syariah Dan Undang-Undang APIUM. “ Penolakan Hadith Oleh Orientalis Dan Penulis Islam “. Basri (1996). Oleh Ahmad Fawzi Mohd.16 kepada Majlis Raja-Raja Melayu. dalam NST. h. sebagai contohnya. Noor (2000). Kuala Lumpur : Penerbit UM. Apa yang boleh dibanggakan. Dalam Dinamisme Pengajian Syariah. Beberapa Isu Penting Sepanjang Tiga Dekad. Kuala Lumpur : ABIM. Ahmad Hidayat Buang (2004). 1-5. Lihat Kontroversi Mengenai Memo Kepada Majlis Raja-Raja Melayu : Islam Dicabar. demi untuk memastikan kelancaran program pembangunan yang sedang giat dijalankan. h. “Gerakan Tajdid Di Malaysia : Teori Dan Realiti “. bagi menghasilkan kajian sosiologi masyarakat Malaysia yang mempunyai nilai tambah (value added). Farish A. Bangi. Majid (ed.). Terbitan Tak berkala no. h. 93-106. Fundamental.4 penghinaan terhadap Rasulullah15 dan krisis murtad di kalangan anak gadis Melayu. Lihat Sebagai Contohnya Ahmad Fawzi Mohd. UUM. Basri. Kuala Lumpur : Utusan Publication. “ Perubahan Nilai Dalam Budaya Politik Melayu “. FRGS dan vote F) telah diperuntukan kepada beberapa IPTA. a) Kajian di bawah tajaan IRFA yang dilakukan oleh Ahmad Hidayat Buang tentang institusi Fatwa dan Mahkamah Syariah di Malaysia. h. Ahmad Hidayat Buang (2005) Mahkamah Syariah Di Malaysia : Pencapaian Dan Cabaran. Ab. Persatuan Ulama Malaysia dan Persatuan Ulama Kedah. Rasulullah S. 4 November.. Napiah Abdullah (1998). dan Ulama Dihina. “ Let Islam Lead The Way With Its Progressive View On Sexuality “.20 b) Kajian yang dilakukan oleh sekumpulan penyelidik Akademi Pengajian Islam Universiti Malaya (APIUM) di bawah Mahmood Zuhdi Abdul Majid terhadap impak dan pelan tindakan yang perlu dilakukan oleh graduan Universiti Azhar di dalam pembangunan sosial di Malaysia. Fakulti Pengajian Islam. 3) Usaha penyelidikan yang dijalankan oleh ahli akademik bagi mengenalpasti permasalahan ini secara lebih holistik yang kemudiannya disertakan dengan kaedah penyelesaian yang terbaik. 41-44.A. Dalam Ed. 28-30. yang 14 15 16 17 18 19 20 Mohd. Kuala Lumpur. Lihat Mohd Farid Mohd Shahran (2001).17 Ia dibuat memandangkan tindakan ini dianggap sebagai cubaan mengugat asas jati diri Melayu-Islam. Fatwa Di Malaysia. Sintok : Sekolah Pembangunan Sosial. UKM. yang mendapati bagaimana perubahan masyarakat Malaysia yang semakin kompleks telah menuntut pihak berkuasa agama seperti institusi fatwa dan Mahkamah Syariah melakukan perubahan struktur organisasi dan metodologi yang lebih moden bagi menjadikannya lebih bersesuaian dengan kehendak masyarakat semasa. Pulau Pinang. Rahimin Affandi Abdul Rahim (1997). dalam Islam Dalam Persepsi Orientalisme. Mohd Razali Agus (2000) Pembangunan Dan Dinamika Masyarakat Malaysia. Nilai Orang Melayu. . 3. 2002.

agensi Islam juga merupakan data-data penting bagi kajian ini.5 membabitkan pelbagai sektor kehidupan yang utama. laporan penyelidikan dan laporan-laporan lain. Paradigma Wasatiyyah Dan Dailog Peradaban : Satu Analisis. statistik. dokumen-dokumen rasmi Jabatan Perdana Menteri. Intipati utama dari gagasan ini antara lainya menegaskan bahawa kejayaan sesuatu tamadun dunia. maka rujukan dibuat terhadap bahan-bahan semasa yang terdapat dalam depositori perpustakaan dalam tajuk yang berkaitan.Jurnal Pengajian Melayu.21 Berhadapan dengan isu ini. Lihat sebagai contohnya Mohd kamil Abdul Majid (2009). 1-36. bergantung sepenuhnya kepada pengamalan budaya ilmu yang berterusan oleh anggota masyarakat yang terbabit. data-data utama diperolehi melalui temubual secara mendalam (in-depth interview) dan soal selidik. 2) Penyelidik akan membahagikan proses temubual ini kepada dua sessi yang utama. artikel ini akan cuba menolak dakwaan negatif ini dengan mengemukakan konsep fiqh Islam yang lebih bersesuaian dengan realiti Malaysia semasa. bertepatan dengan gagasan kepentingan budaya ilmu di dalam pembentukan sesuatu tamadun dunia yang diutarakan oleh Hashim Musa dan Wan Mohd Nor Wan Daud. 2. kajian hanya memilih responden terpenting sahaja. Metodologi kajian Kajian ini menggunakan kaedah perpustakaan dan kajian lapangan sekaligus dalam usaha mengumpulkan data yang kemudiannya dianalisa secara mendalam bagi menghasilkan kerangka teori dan epistemologi konsep fiqh Malaysia. Penjelasan Budaya Ilmu. Kuala Lumpur : DBP. 1) Mengadakan temujanji dengan setiap anggota yang bakal ditemuduga bagi memastikan mereka dapat meluangkan masa yang terbaik untuk proses temuduga. Hal ini ditegaskan. Manakala bagi pengumpulan data melalui kajian lapangan. Wan Mohd Nor Wan Daud (1997).23 Ringkasnya. “ Impak Graduan Universiti Al-Azhar Dalam Pembangunan Social Di Malaysia “. h. v. V. . Pelan tindakan proaktif ini menuntut graduan Universiti Azhar perlu memiliki kemahiran hard dan soft skill yang secukupnya sebelum mereka memasuki pelbagai sektor penting di dalam masyarakat. Pusat Dailog peradaban UM. kelangsungan sesuatu tamadun akan terhasil daripada usaha golongan ilmuan mewujudkan infranstruktur intelektual menanggani persoalan hidup. 16. Bagi membentuk landasan konsep dan teori bagi kajian ini. Hal ini bakal dijadikan sebagai kaedah terbaik untuk tujuan penyelesaian masalah kajian. dokumen-dokumen penting dan rasmi seperti minit mesyuarat. dimulakan dengan (i) sessi pengenalan yang menjelaskan maksud dan tujuan kajian secara tidak langsung yang bakal merapatkan hubungan antara 21 22 23 Mahmood Zuhdi Abdul Majid Dkk (2006). h. kajian ini bakal menggunakan pendekatan wasatiyyah (pertengahan dan objektif)22 yang bakal menonjolkan konsep fiqh Malaysia yang dipakai di dalam sistem perundangan Islam dan IPTA aliran Islam di Malaysia. Untuk kaedah temubual. dalam Jurnal Peradaban. yang dibuat menggunakan beberapa kaedah utama. Untuk itu. Di samping bahan-bahan literatur dalam simpanan perpustakaan.10-31.

214-215. pamplet. Hlm 4-7.6 3) 4) 5) 6) 7) 8) 9) penulis dengan orang yang bakal ditemubual. faktor penolak dan penarik untuk skop yang dikaji. minit mesyuarat.berkaitan konsep fiqh tempatan di IPTA dan agensi Islam. Ia juga dibentuk untuk menilai tahap pemahaman.. h 123-125. Bagi Kaedah Soal Selidik . Konsep Asas Fiqh Malaysia Semasa : Satu Pengenalan Pada dasarnya. Sage Publication. Majlis Agama Islam Negeri dan IPTA yang menawarkan pengajian Islam). Lincoln(ed. Kaedah tringulasi telah digunakan bagi memastikan kesahan dan kebolehpercayaan data yang terkumpul melalui temuduga. “ The Dance Of Qualitative Research Design “. “ Pengumpulan Dan Analisis Data Kualitatif : Satu Imbasan “.Satu set soal selidik telah dibentuk untuk mengenal pasti aspek-apsek kefahaman tentang konsep fiqh Malaysia di kalangan responden. Soalan yang agak rapi dan terancang telah disediakan terlebih dahulu. terdapat beberapa soalan spontan yang digunakan akibat daripada beberapa isu dan jawapan yang diberikan oleh orang ditemuduga. sebaliknya merujuk kepada anggota lain supaya data yang diperolihi adalah tepat dan konsisten. pencapaian.) Handbook Of Qualitative Research.) Penyelidikan Kualitatif : Pengalaman Kerja Lapangan Kajian.26 Melalui kaedah ini penyelidik tidak hanya bergantung kepada maklumat yang diberikan oleh seorang anggota koleksi sahaja. brosure dan sebagainya yang dikategorikan sebagai dukomen sulit. Dalam Marohaini Yusoff(ed. (ii) sessi temuduga sebenar yang lebih serious dan berfokus kepada isi kandungan sebenar kajian ini dibuat. Kuala Lumpur. Hal ini dilakukan demi untuk memastikan datadata yang diperolihi adalah tepat dan boleh menjadi sumber rujukan utama. . London. Isi kandungan temuduga ini telah dipastikan agar ianya lebih bersifat menjurus kepada skop dan tumpuan kajian.24 Untuk memastikan kebolehpercayaan maklumat dan kedudukan orang ditemuduga tidak terjejas. Kesemua orang yang ditemuduga adalah merupakan kakitangan yang memegang jawatan penting atau pun mempunyai autoriti di dalam agensi Islam (institusi Fatwa. Proses pengumpulan data melalui temuduga dan pemerhatian kerap kali dibantu dengan pengumpulan data dokumen rasmi yang berupakan laporan mesyuarat. gagasan Fiqh semasa ini ialah suatu percubaan untuk menyediakan sistem fiqh Islam yang difikirkan 24 25 26 Lihat Sebagai Contohnya Dalam Suseela Malakolunthu (2001). Di samping juga.25 Temuduga akan dilakukan secara terancang dengan menggunakan pita rakaman dan catitan. yang kemudiannya dipindahkan ke dalam bentuk transcipt penulisan. Ibid. Dalam Norman K. Penerbit Universiti Malaya. Denzin Yvonna S. dilihat dari segi susunan konsepnya. h. penyelidik akan memaklumkan kepada mereka objektif kajian dan menyediakan borang persetujuan yang mengambilkira etika persetujuan berpengetahuan (informed consent) seperti mana ditegaskan di dalam code of ethical conduct for research involving humans. Lihat Janesik Velerie J (1994).

Kewujudan database Malaysia ini dapat dijadikan panduan untuk membantu fuqaha menghasilkan proses penentuan hukum yang bersifat semasa31. budaya. pertama. 4-5. gambaran yang lengkap tentang realiti semasa Malaysia dari segi latarbelakang sejarah. ia tercetus daripada usaha pembaharuan (tajdid) undang-undang Islam demi untuk menjadikannya sebagai sebuah undang-undang yang bersifat syumul. 27 28 29 30 31 32 Dalam konteks Malaysia. struktur sosial. 2) Proses menilai. 221232. Kedua. Antara metodologi berkaitan yang kerap digunakan adalah kaedah c urf. tarjih bermakna “membandingkan pendapat satu dengan yang lain untuk memilih pendapat yang paling kuat”. ekonomi dan beberapa isu semasa30 .27 Dari sudut pemahaman asasnya. Pertama. “ Hukum Islam semasa bagi Masyarakat Malaysia yang membangun “. Sebaliknya. ianya bukan bersifat umum dan retorik semata-mata. Lebih tepat lagi. h. tarjih.7 paling sesuai untuk masyarakat Malaysia. politik dan sebagainya. “Pegawai Syariah wanita di mahkamah-mahkamah syariah di Malaysia”. ijtihad jama’i adalah persetujuan yang disepakati oleh ramai pihak . 4) Proses menyediakan kaedah-kaedah dan methodologi asas di dalam ilmu usul al-fiqh yang dapat membantu gologan fuqaha menyelesaikan persoalan baru di Malaysia. ia cuba untuk menghidupkan kembali peranan fuqaha dengan penggunaan kaedah usul al-fiqh28 dalam beberapa aspek iaitu: 1) Proses menilai pandangan fuqaha klasik agar ianya bersesuaian dengan realiti semasa. h. “Permasalahan Intelektual Dalam Pembinaan Hukum Islam Semasa Di Malaysia”. Raihanah haji Abdullah (1999). maqasid al-sharicah. Ghani (1999). mengubah dan melakukan ijtihad terhadap permasalahan semasa di Malaysia29 yang tiada jawapan daripada nas-nas al-Quran dan alSunnah. samada berbentuk perbuatan atau perkataan. Lihat teks syarahan perdana beliau yang bertajuk Hukum Islam Semasa Di Malaysia : Prospek Dan Cabaran. Mahmood Zuhdi Abdul Majid (1999). Siyasah Sharciyyah 32dan sebagainya. 239-248. “Hukum Islam Semasa”. Anisah Ab. dalam: Hukum Islam Semasa Bagi Masyarakat Malaysia Yang Membangun. konsep ini mempunyai beberapa intipati penting. talfiq. Akademi Pengajian Islam Universiti Malaya. ia bukan sebuah konsep yang longgar dan liberal di pandang dari sudut pengajian hukum Islam. keperluan mendalami ilmu-ilmu moden selain dari bidang hukum Islam seperti ilmu sains sosial. h. perubatan. politik. hidup dan proaktif walaupun terpaksa berhadapan dengan perubahan semasa masyarakat. pada 16hb. maslahah. bahkan turut menyediakan alternatif lengkap dan terperinci. gagasan mewujudkan konsep Fiqh Malaysia ini telah pertama kalinya diutarakan oleh Professor Datuk Mahmood Zuhdi Abdul Majid. 5-6. “Batas-batas pergaulan antara lelaki dan perempuan dalam masyarakat Islam kini: Satu Huraian Hukum Islam Semasa”. 'Urf ialah sesuatu yang dibiasai oleh manusia. dalam: Hukum Islam Semasa Bagi Masyarakat Malaysia Yang Membangun. 3) Proses mengenalpasti dan mewujudkan database Malaysia terutamanya dalam. Mahmood Zuhdi Abdul Majid (1999). ijmac. dan kitab fiqh klasik. . ijtihad jamaci. 125-130.Keduanya. h. Abdullah Alwi Haji Hassan (1999). Ogos 1997 Maksud Usul al-Fiqh iaitu ilmu tentang kaedah-kaedah mengistinbat hukum-hukum syarak yang berkaitan dengan perbuatan mukallaf dari dalil-dalil tafsili. dalam Hukum Islam Semasa Bagi Masyarakat Malaysia Yang Membangun. dalam Hukum Islam Semasa Bagi Masyarakat Malaysia Yang Membangun. h. ekonomi.

1999. Semua keputusan yang dikeluarkan ini selain bergantung kepada budi bicara hakim yang terlibat.34Dalam soal ini.8 Mekanisme dan Rasionaliti Konsep Fiqh Malaysia Semasa Secara dasarnya. institusi fatwa di peringkat negeri dan pusat yang sepatutnya memahami dan mengeluarkan hukum Islam yang bersesuaian dengan realiti Malaysia semasa. Ahmad Hidayat Buang (2004). Ianya terdiri: Pertama. Hal ini penting bila mana graduan ini akan menerapkan KFS di dalam institusi agama Islam yang diceburi apabila mereka tamat belajar. Kajang : Jawatankuasa Penerbitan.33 Kedua. Terdapat sebahagian besar daripada graduan ini yang berkhidmat di institusi fatwa setiap negeri sebagai pengawai Istimbat yang membantu Ahli Jawatan kuasa Fatwa di dalam tugas penyelidikan hukum terhadap permasalahan hukum yang ditanyakan kepada pihak institusi fatwa. IPTA yang menawarkan subjek pengajian syariah. khususnya membabitkan kajian ilmiah daripada IPTA (tesis di peringkat ijazah lanjutan) dalam isu yang dikehendaki jawapan oleh anggota masyarakat. dan Undang-undang. Kebanyakan tokoh-tokoh daripada institusi fatwa dan IPTA juga menjadi penasihat kepada bank komersial yang menawarkan produk Islam. agensi Islam seperti JAKIM dan institusi fatwa ini sering meminta bantuan khidmat nasihat daripada pakar di IPTA. Kesemua perbincangan yang agak detail tentang kaedah-kaedah ini ada diterangkan oleh serangkaian tokoh tempatan di dalam bahagian metodologi (ii) buku: Hukum Islam Semasa Bagi Masyarakat Malaysia Yang Membangun. Fakulti Undang-Undang UKM . Abdul Karim Ali dan Raihanah Haji Azhari. Siasah Syar’iyyah bermaksud politik Islam. APIUM Abdul Halim El-Muhammady (2008). Mahkamah Syariah di peringkat negeri dan pusat yang bertugas mengadili dan memutuskan setiap persoalan praktikal membabitkan perundangan Islam. Kuala Lumpur : Jabatan Syariah. disunting oleh Dr. sebahagian besar daripada KFS yang dipegang oleh tokoh terbabit memang diterapkan di dalam institusi terbabit. ijma’ialah kesepakatan yakni kesepakatan para ulama dalam menetapkan suatu hukum dalam agama Islam berasaskan AlQuran dan Hadis tentang suatu perkara yang terjadi pada suatu masa setelah zaman Rasululullah S. mekanisme penerapan sebarang usaha reformasi perundangan Islam di Malaysia dimainkan oleh empat institusi yang utama. Maslahah ialah menjaga kepentingan dan kebaikan. ianya tertakluk kepada pelbagai Akta dan Enakmen Islam yang ditetapkan oleh pihak kerajaan. Apa yang boleh dibanggakan. Ketiga.W. kesemuanya saling berkait antara satu sama lain. Maqasid al-Syar’iyyah bermaksud Objektif Syarak. Akademi Pengajian Islam Universiti Malaya. bertindak melatih graduan tentang konsep fiqh semasa (KFS) secara teori dan praktikal (melalui kajian ilmiah di peringkat ijazah pertama dan lanjutan). Undang-Undang Muamalat Dan Aplikasinya Kepada Produk-Produk Perbankan Islam.A. Fatwa di Malaysia. Mengikut amalan semasa. sebahagian besar daripada Akta dan Enakmen ini telah direview dan dilakukan 33 34 talfiq ialah bermakna meniru dan mengikut orang lain .

Kenyataan ini didasarkan kepada beberapa fakta yang utama. kita boleh berbangga kerana konsep asas KFS telah secara positifnya diterima oleh kalangan masyarakat awam dan pengamal undang-undang Islam di Malaysia. Dinamisme Pengajian Syariah. dalam The American Journal Of Comparative law.9 reformasi berteraskan kesedaran Tajdid semasa. kajian ini hanya akan menumpukan perhatian kepada peranan yang dimainkan oleh IPTA Islam. Two Worlds Of Islam: Interaction Between South. APIUM dalam pelbagai tema ( seperti tema pengajian syariah38. di dalam setiap majalah yang bertemakan Islam. didapati penulis kolum sering memberikan jawapan yang menggunakan pendekatan KFS. Hal ini berbeza sekali dengan perkembangan di tahun-tahun 1970-1980an. Pertama. di mana masyarakat awam melalui kebanjiran buku-buku Islam daripada luar negeri di pasaran lebih menyukai isu-isu dakwah dan politik Islam mengatasi isu fiqh amali itu sendiri. Dalam perkembangan terkini. Bagi warga IPTA. Seminar Hukum Islam semasa yang dianjurkan oleh pihak jabatan fiqh dan usul.35 Keempat. Florida. Mahmood Zuhdi Hj.36 Sebagai contohnya. Pustaka Antara dan banyak lagi kedai buku lain. Pustaka Minerva. Semua buku-buku ini yang mengupas pelbagai isu penting yang membabitkan persoalan amali masyarakat agak mudah didapati di kebanyakan kedai buku yang kecil ataupun besar. h. Sayyid Sabiq. Hasil seminar ini telah dibukukan. Horowitz (1994). sudah menjadi kebiasaan diwujudkan suatu kolum khusus yang berkaitan dengan isu fiqh amali. Formatnya dilakukan dalam bentuk soal jawab agama di antara ahli akademik dengan penanya daripada masyarakat awam. 35 36 37 38 Donald L. v. 42. MPH.e Middle East. Hal ini didasarkan kepada beberapa perkembangan yang timbul samada di peringkat warga IPTA dan masyarakat awam. Pustaka Salam. yang juga menjadi tema utama KFS . Mengikut kajian ilmiah yang dilakukan terhadap tabiat pembacaan tentang isu keagamaan masyarakat Islam di Malaysia. kita dapat menyaksikan bagaimana konsep fiqh Islam semasa telah diterima secara positif. Muhammad al-Ghazali dan sebagainya) ataupun karya ulamak tempatan sendiri. Demi untuk memberikan jawapan hukum yang lebih meyakinkan dan mampu menyelesaikan masalah si penanya. . Antaranya di kedai buku IPTA. industri penerbitan buku Islam yang boleh diperolihi dengan mudah oleh pengamal undang-undang dan masyarakat awam. Majid (ed) (1997).37 Di sebalik kesemua institusi di atas.east Asia And Th. Ab. Von Der Mehden (1993). ternyata sekali secara relatifnya minat masyarakat awam terhadap isu fiqh semasa telah bertambah. FP002/2007A : Karya-Karya Fiqh. DBP. memandang ianya merupakan institusi terpenting di dalam mendidik dan menyedarkan masyarakat tentang KFS. kita dapat menyaksikan tersebar luasnya buku-buku fiqh kontemporari samada dalam bentuk terjemahan kitab daripada Timur tengah (karya Yusuf Qardawi. Wahbah Zuhayli. Kuala Lumpur : Berita Publishing. Islam Di Malaysia Selepas Merdeka : Satu Penilaian. Daripada pengamatan dan kajian lapangan yang dilakukan. antaranya. “ The Quran And The Common Law : Islamic Law Reform And The Theory Of Legal Change “. 571 dan 575 Grant penyelidikan di taja oleh UM yang diketuai oleh Abdul Karim Ali. Fred R.

“ Scientific Revolution : wh. Indah. Donald L. Kesan perubah. Anjuran Jabatan Syariah. bil.. h.e Ch.International Seminar on Islamic Thoughts. tesis Sarjana untuk Jabatan Fiqh. “ The Quran and the Common law : Islamic law reform and the theory of legal change “. “. 8 Ogos 2006 Seminar Kebangsaan Usul Fiqh (SUFI) 2004. UKM dengan Jabatan Hal Ehwal Kh. bil. Present and Future. 2. Abdulmajid H. Perubatan Moden Menurut Perspektif Islam. Jun 1999. pada 15-16hb Disember 2004 Seminar Kebangsaan Fiqh Semasa menghadapi cabaran Globalisasi. “ Sains dan ijtihad “. Mohamed (2004).arusan Fasakh.at sebagai contohnya S.asilkan koleksi kertas kerja yang dibukukan dengan tajuk ”Hukum Islam semasa bagi masyarakat Malaysia yang membangun” Seminar yang menekankan tema ini telah dianjurkan oleh APIUM pada 23-24h.allenges of the 21 st century. 123-136. APIUM Lih.: Foundations for ICT-Supported Fiqh.45 Hal yang sama turut dijadikan tumpuan oleh sejumlah besar pelajar pasca siswazah yang mengkaji pelbagai isu urgent 46yang timbul di dalam masyarakat menggunakan pendekatan hukum Islam semasa. Peranan Sains Perubatan Dalam Menentukan H. Lih. Status Kesucian Air Kumbah. dan pelaksanaannya.47 Berasaskan kepada grand theory tentang proses pembangunan tamadun Islam yang bermutu tinggi. dalam Jurnal Usuluddin. 17-42. Asas hukum dalam budaya : Kajian terh. yang menghasilkan koleksi kertas kerja bertajuk Fiqh Malaysia : Ke arah pembinaan Fiqh. Horowitz (1994).e American Journal Of Comparative law.10 pembangunan39. Dan Usul. 2.as. “ Islam : An overview in h. 2001.istory and contemporary world “.ukum Islam : Satu kajian tentang Metodologi Syariah. USIM42 dan UKM43 telah turut sama mengadakan seminar bagi membincangkan isu hukum Islam semasa. 42. v. tempatan yang terkini. Nizaita Omar (1999). Kedua. APIUM. Nadzirah Ismail (2003). Disember 2004 Azhar Abdul Aziz (2002). anjuran bersama Jabatan Usuluddin dan Falsafah. Umar A. 198-207. Kasule (2001). International Conference : Islamic Jurisprudence and th.y it occured in Europe instead of th. Tesis Sarjana Untuk Jabatan Fiqh Dan Usul. v. kita dapat mengesan beberapa rasionaliti penerapan konsep fiqh semasa (KFS) boleh dibuat oleh IPTA Islam seperti APIUM di dalam usaha pembentukan tamadun Islam di Malaysia.adap perubah. APIUM.an h. isu hukum Islam semasa sering dijadikan tumpuan khusus oleh para ahli akademik di dalam pelbagai monograf 44dan jurnal ilmiah yang terujuk. Jun 1997. Kesemuanya membabitkan 39 40 41 42 43 44 45 46 47 Seminar yang bertemakan “ Hukum Islam semasa bagi masyarakat Malaysia yang membangun“ telah dianjurkan oleh APIUM pada 26-27hb. Hal ini terbukti apabila kemudiannya beberapa IPTA lain seperti UIAM41 .e Muslim world “. dan kesannya terh. yang kemudiannya mengh. h. Kuala Lumpur : Thinker’s Library. Rawatan Oleh.ukum : satu analisis. Kementerian Penerangan Malaysia. Water Konsortium.at sebagai contohnya Anuar Ramli (2002). 1994. kebudayaan Melayu40 dan cabaran pemikiran Islam moden) telah mendapat sambutan yang sangat mengalakkan daripada warga IPTA dan agensi Islam. Tesis sarjana untuk Jabatan Fiqh dan Usul.okum Keh. Uruf tempatan di Negeri Kedah.an Yang Dirawat Melalui Kaedah. Anjuran UIAM. Tesis Sarjana Untuk Jabatan Fiqh.b September 2003 Muhammad Firdaus Nurul Huda (2002). Kolej Universiti Islam Malaysia. APIUM. Beberapa Kaedah. 2002 dan Mohd Fauzi bin Audzir (2002). . APIUM. Tesis sarjana untuk Jabatan Fiqh dan Usul.M.b. Fakulti Pengajian Islam. UKM . 3. Mohamed Hatta (1995). pada 7-9hb.24h. dan Usul. Anjuran Fakulti Syariah dan Undang-Undang. dalam Th. bil..ubungan social dalam kebudayaan Malaysia. dalam Jurnal Syariah.adap beberapa aspek h. “ E-Fiqh. Hashim Musa (2001). h. Kerana Penyakit. dalam Jurnal Afkar. 14. dalam Prosiding Islam : Past.an sosial terhadap h.

11 pemakaian paradigma keilmuan dan pemikiran Islam yang lebih bersifat progressif. 562. v. Antaranya. Rahimin Affandi Abdul Rahim (1997). Rahimin Affandi Abdul Rahim (1995).53Ketiganya. h. “ Gerakan Tajdid di Malaysia : Teori dan realiti “. kita terpaksa mengambil sikap proaktif dengan membangunkan sistem fiqh Islam yang bersifat semasa di dalam institusi membabitkan pengajian keilmuan Islam yang bermatlamatkan. Mohd. “ Budaya Taqlid di dalam masyarakat Melayu : satu tinjauan ringkas “.48Dalam kurikulum pengajian keilmuan Islam subjek fiqh Islam seolah-olah telah dianggap sebagai pelajaran sejarah perundangan Islam semata-mata yang bukan lagi mampu menanggani situasi semasa. 102-103. Sekularisme dan sebagainya. h.49 Fiqh sudah begitu lama dibiarkan beku dan statik. “ Taqlid And The Stagnation Of The Muslim Mind “. KFS merupakan usaha tajdid dalam bentuk yang lebih praktikal bagi menghakis dominasi taqlid di dalam pengajian Islam di Malaysia.51 seperti :1) Kecenderungan ini telah menimbulkan suatu kekosongan fikiran yang berbentuk ilmu. dalam Dinamisme pengajian Syariah. h. 48 49 50 51 52 53 Taha Jabir al-Alwani (1991). no. 3. 3) Kecenderungan ini juga menjadi sebab lahirnya tindak balas yang berlebihan dari sesetengah pihak sehingga mereka mahu mengikut model barat secara mutlak tanpa menilai kesesuaiannya dengan lunas-lunas Islam dan perkiraan ketimuran. v. Kamil Ab. KFS berusaha untuk menghapuskan budaya taqlid yang menyebabkan kelesuan sistem fiqh Islam berhadapan proses pemodenan. bentuk pengajian fiqh Malaysia ini dapat dijadikan sebagai asas utama untuk menyediakan infranstruktur intelektual sebelum sesuatu cita-cita negara Islam boleh tercapai. 2) Kecenderungan ini menyebabkan berlakunya kesempitan dalam pelaksanaan hukum Islam. dapat menunjukkan ciri-ciri kesempurnaan yang terkandung di dalam sistem penyelesaian fiqh Islam yang merangkumi keperluan menjaga kepentingan hubungan dengan Allah. Kekosongan ini kemudiannya telah direbut atau diambil peluang oleh aliran politik luar seperti Kominis. Muhammad Nabil Muhammad Syukri (2000). “ Pembaharuan Fiqh : Keperluan Dan Metodologi “. Pertama. 57. bil. h. dalam Pengasoh. dalam The American Journal of Social Sciences. 1. yang hanya dibataskan kepada bidang undang-undang kekeluargaan sahaja. 3. dalam Jurnal Syariah. sesama makhluk dan hubungan manusia dengan alam. Atas dasar ini.52 Keduanya. 30-32. demi untuk menghapuskan ketiga-tiga elemen yang terhasil akibat dari kelesuan dan kegagalan sistem fiqh. melatih pelajar untuk menganalisis institusi Islam dan kaitannya dengan realiti semasa. 1. v. Kuala Lumpur. .50 Sikap beku. 106. bil. h. dalam Jurnal Syariah. “ Sejarah perkembangan penulisan hukum Islam di Malaysia : Tumpuan khusus di negeri Kelantan “. 86-89. Majid (1993). jumud dan taqlid di kalangan fuqaha yang sepatutnya bertindak sebagai inteligensia Muslim membangun sistem fiqh yang up to date telah menimbulkan beberapa kesan buruk. dan ini telah menyebabkan banyak persoalan hidup masyarakat tidak menepati kehendak syara’ yang sebenar. berbanding dengan sistem pengajian ala Taqlid silam yang menggunakan pendekatan yang tidak kritikal. pertamanya. Ibid. bil. 513. tertutup dan berasaskan latar belakang yang bukan bersifat Malaysia. 8. h. 1.

dalam Jurnal SYARIAH. Islamic Legal Reform In Th. mengingatkan fuqaha bahawa 54 55 56 57 58 59 60 Norhashimah. 6-10. memperbetulkan segala bentuk kelemahan dan keburukan yang selama ini dinisbahkan kepada syariah Islam. 105-134 E. “ Muamalat di Malaysia : suatu tajdid atau reaksi pasaran “. Mohd Yasin (1994). KFS berusaha mengalakkan penyelidikan hukum Islam berasaskan konsep fiqh semasa di kalangan ahli akademik dan pelajar pasca siswazah. 107-124. Lahore.56 Dalam soal ini. Lahore. h.59dan membuktikan idea kemajuan yang terkandung di dalam Islam.60 Keduanya. h. An Introduction To Shi’i Islamic Law And Jurisprudence. Abu Bakar al-Ash’ari (1954). bil.. Penghayatan Sebuah Ideal. h. pertama. kita dapat menjangkakan bagaimana nisbah negatif yang bakal terkena kepada sistem fiqh Islam. “ Pengajian syariah : Satu pentakrifan “. . Muhammad Abu Bakar (1982). Ianya bakal menyemarakkan lagi budaya taqlid yang memang begitu berakar di dalam masyarakat Islam semasa. England. Kemerdekaan Berfikir Dalam Islam. h.d. 1. kajian di peringkat pasca siswazah ini boleh dianggap sebagai penyelidikan semi ijtihad yang perlu membabitkan pelbagai masalah hukum Islam yang timbul di dalam masyarakat. Berita Publish.D untuk Sch. Ezzati (1970).e Administration Of Islamic Law In Malaysia : A Critical Analysis. should be permitted to solve its own problems. v. Tesis PhD untuk University of Birmingham. Muhammad Iqbal (1982). Penang. Kuala Lumpur. 168. Islamisation or Malaynisation : A study on th. membiarkan jawapan terhadap masalah masa kini ditentukan oleh fuqaha yang sebelumnya. “ Isu Pendekatan di dalam Pengajian Syariah di Malaysia : Satu Telaah Awal “. Kuala Lumpur. dalam Dinamisme Pengajian Syariah. KFS berusaha melanjutkan usaha penggilapan dan pemahaman fiqh sebenar. Seandainya elemen ini kurang dititik beratkan. University of Warwick. ianya perlu membabitkan realiti praktis apa yang berkembang di dalam masyarakat dan sesuatu institusi agama yang disertakan pula dengan alternatif pilihan. KFS dalam pendekatan asasnya amat mementingkan penggunaan kaedah penyelidikan hukum Islam yang agak ketat.ool of Law. 27-53. Reconstruction Of Religious Thought In Islam. tetapi tidak sampai kepada taqlid membuta tuli. Memandangkan unsur-unsur kemanusiaan (kefahaman) terlibat di dalam fiqh. Rahimin Affandi Abd Rahim (2005).58 Peluasan peranan fuqaha untuk setiap zaman ini antara lainnya bertujuan untuk..ing Sdn Bh. guided but unhampered by the work of its predecessors. maka sepanjang zaman harus ada usaha menggilap semula unsur pemahaman berkenaan kerana pemahaman suatu generasi tentunya tidak sama dengan generasi yang mendatang. Majid (1998). Hal ini dijelaskan oleh Muhammad Iqbal sebagai : “ the teaching of the Quran that life is a progressive creation necessitates that each generation..55 Ketiga. 13. 99-100. Atas dasar ini. dalam Dinamisme Pengajian Syariah. Rahimin Affandi Abdul Rahim (1999). 54. standard ataupun mutu penyeliaan yang rapi dan ketat oleh ahli akademik yang kompeten perlu ditetapkan kepada setiap pelajar yang terbabit. h.54 Mengikut Mahmood Zuhdi.12 Kedua. Mahmood Zuhdi Abd.e role of Islamic law in th. h. al-Quran dan al-Sunnah sebagai pedoman utama untuk kejayaan hidup di dunia dan akhirat telah menetapkan suatu pandangan yang cukup dinamis tentang kehidupan manusia.e economic development of Malaysia : 1969-1993. tesis Ph.”57 Dinamisme pandangan Quran ini antara lainnya menegaskan bahawa setiap generasi perlu diberi kebebasan untuk menentukan hidup mereka sendiri dan menyelesaikan masalah sendiri dengan pertunjuk fuqaha sebelumnya. h. Ahmad Hidayat Buang (1997). Terpenting sekali.

61 62 63 64 Mahmood Zuhdi Abd. Untuk tujuan pengesahan. Melalui pemakaian prinsip ini. yang menuntut ianya dilihat secara holistik (menyeluruh).13 mereka patut menjadi agen perubahan yang bersikap prihatin dan proaktif dengan isu-isu semasa yang timbul di dalam masyarakat. 84-93. h. beliau mendapati status air kumbahan yang dirawat ini benar-benar bersih dan bertaraf air mutlaq. tanpa terpengaruh dengan kecenderungan si penilai itu sendiri (Pre Conceived Idea). Dalam dunia akademik. menganalisa dan menerima sesuatu pandangan yang dikemukakan oleh pihak lain. dalam Jurnal Usuluddin. 1. sesuatu khabar. 34-40. “ Ulama Dan Perubahan Social Dalam Islam “. Pengantar Undang-Undang Islam Di Malaysia. teori.62 Keempat. Dalam amalan keilmuan Islam. tesis sarjana untuk Jabatan Fiqh dan Usul. Nadzirah Ismail telah menggunakan prinsip Al-Aslahah wa Muasarah. sepatutnya tugas mereka bukan terhad kepada menjadi penyaksi kepada peristiwa sejarah di zamannya. Hasilnya. Rahimin Affandi Abd Rahim (2000). kerana ianya akan membawa fitnah yang bakal merosakkan kehidupan. 1) mengambil sikap selektif (tidak menerima dan menolak secara melulu). APIUM.64 2) memastikan ketepatan sesuatu berita atau teori itu didapati daripada sumber yang tepat dan betul. pandangan. yang boleh digunakan untuk keperluan seharian oleh kalangan pengguna Islam. Contoh terbaik yang boleh diberikan adalah kajian ilmiah di peringkat pasca siswazah APIUM yang mengkaji status rawatan kumbahan air yang diamalkan oleh Indah Water Konsortium. Dalam soal ini. seperti mana penegasan Allah agar kita mengamalkan sikap berhati-hati terhadap berita yang dibawa oleh orang fasiq. berpandangan jauh dan terpenting sekali perlu mengambilkira prinsip wasatiyyah ini. 10. “ Etika Penyelidikan Islam : suatu analisa “. Nadzirah Ismail (2003). . apabila meneliti pandangan fuqaha silam yang berkaitan dengan status dan bahan yang menyucikan air-yang dikaitkan pula dengan kaedah teknologi rawatan kumbahan air yang terkini. h. futuristic. riwayat. Status Kesucian Air Kumbahan Yang Dirawat Melalui Kaedah Rawatan Oleh Indah Water Konsortium. sesuatu pandangan yang diteliti perlu mengambilkira beberapa perkara penting. bil. dalam Jurnal Afkar. Ianya boleh dikatakan sebagai suatu tindakan adil (bertindak sebagai orang tengah) dalam menilai sesuatu perkara. Kuala Lumpur. Dalam kajian ini. KFS berusaha untuk berpegang kepada prinsip Al-Aslahah wa Muasarah (mengekalkan warisan turath silam dan mengambilkira elemen pemodenan). v. formula dan apa-apa dapatan kajian yang dilahirkan perlu dinilai secara kritikal. Mohd Kamil Ab. prinsip wasatiyyah ini boleh digunakan sebagai salah satu alat untuk menilai. h. Majid (1999). umat Islam perlu menjaga warisan tradisi yang berupakan formula susunan sarjana Islam silam dan berusaha membangunkan tamadun terkini berasaskan adunan intipati tradisi ini dengan elemen pemodenan. 177-196.63 Sedapat mungkin KFS cuba mengaplikasikan prinsip wasatiyyah (pertengahan) dalam pengamalan keilmuan. tetapi apa yang lebih penting lagi mereka patut menjadi tenaga utama yang mengerakkan peristiwa sejarah tersebut dengan menganalisis permasalahan semasa dan mengemukakan jawapan yang terbaik. Majid (1997).61Bersesuaian dengan tugas fuqaha sebagai pewaris nabi-nabi. ianya perlu dinilai dan dikritik secara luaran dan dalaman.

1) Perlu menghargai keunggulan sentuhan kebudayaan manusia Melayu yang pernah melahirkan tamadun material dan intelektual yang tinggi di rantau Alam Melayu suatu masa dahulu.66 3) melihat keserasian sesuatu hujah yang dipakai dengan pandangan sumber yang berautoriti. KFS menekankan keperluan untuk mengenalpasti garis panduan ataupun piawaian pendekatan yang bersesuaian dengan realiti mayarakat Malaysia semasa di dalam proses pengeluaran sesuatu hukum di dalam sistem fiqh Islam. h.“ The Concept Of Ijma’ In Islamic Law : A Comparative”. Sebaiknya.67 4) Tidak boleh menyalahi dengan apa yang telah ditetapkan secara qat’I oleh sumber al-Quran dan al-Sunnah. 15. h. fakta sejarah ataupun teori serta aksioma pemikiran yang telah diterima ramai (seperti terkandung dalam konsep ijma dan tawattur). h. (kajian sanad)65 Manakala kritikan dalaman pula bertujuan untuk memastikan kemunasabahan dan kewarasan isi kandungan sesuatu sumber itu dinilai dari perspektif Islam. Rahimin Affandi Abd Rahim (2006). v. manakala sesuatu warisan silam yang dihasilkan melalui pemikiran manusia berasaskan kepada sumber akalnya sendiri baik dari segi pentafsirannya terhadap nas ataupun responnya terhadap situasi sosial yang timbul di zamannya-perlu dinilai secara kritikal. samada ianya daripada nas wahyu (al-Quran dan al-Sunnah). Antara pendekatan yang dicadangkan. yang perlu sentiasa diulangkaji dan diperlengkapkan oleh setiap sarjana di setiap zaman. KFS sebagai contohnya telah mengambil sikap pertengahan di antara pandangan golongan Salafi dan liberalis. mereka terlalu menentang pemodenan barat secara melampau. dalam Jurnal Usuluddin. 16. 91-104.(kajian matan). Pakistan. 2002.69 Dalam soal pengaplikasian prinsip wasatiyyah ini. kerana ianya masih bertaraf zanni. Kuala Lumpur : APMUM. Wacana Budaya. “Ulamak Dan Paradigma Menanggani Kebudayaan Melayu “. Rahimin Affandi Abd Rahim (2002).482-535. “ Epistemologi Hukum Islam : satu pengenalan “.14 Kritikan luaran bertujuan untuk menentukan ketulenan dan keaslian sesuatu sumber tersebut. Kriteria Penerimaan Dan Penolakan Hadith : Satu Kajian Perbandingan Antara Ahl Al-Sunnah Dan Shi’ah. Ianya merujuk kepada pelbagai nilai positif budaya Melayu seperti . dalam The Journal of Hamdard Islamicus. anggota masyarakat. dalam Hashim Awang. 55-80 . Universiti Malaya. sarjana Islam perlu memikirkan untuk menggunakan pendekatan kajian yang lebih terbuka dan holistik (menyeluruh) dalam proses penilaian sesuatu objek kajian. dan golongan liberalis pula terlalu taasub dengan semua formula dan epistemologi keilmuaan barat sehingga sanggup memperkecilkan semua warisan fuqaha silam. Tesis Untuk Fakulti Sastera Dan Sains Sosial. Rahimin Affandi Abd Rahim (1993). (hitam ataupun puteh) yang akan menghasilkan kajian yang bersifat kaku dan cenderung kepada tindakan menghukum dan bukannya bersifat konstruktif bagi tujuan dakwah mendidik golongan sasaran kajian. bil.68 5) perlu menolak pendekatan kajian dan penilaian Islam yang bersifat legal formalistik. 65 66 67 68 69 Maklumat Lanjut boleh didapati dalam Che Cob Che Mat (1996). 642-657. h. Ibid. Bagi golongan Salafi. Kelima.). Othman Yatim dan Nor Azita Che Din (ed.

Kuala Lumpur : APMUM. Bangi : Jabatan Dakwah. h. h. (i) Teologis-Rasional.78 2) Perlu memaklumi bahawa Islam telah menjadi intipati terpenting ataupun asas jatidiri masyarakat Melayu (Teori Receptio in complex) sehingga menjadikan 70 71 72 73 74 75 76 77 78 Ibn Khaldun (t. Dalam (Edit) Worawit Baru @ Haji Ahmad Idris Pemikiran Melayu : Tradisi Dan Kesinambungan. 102-109. h. Pemikiran.” Islam Dan Amalan Tolenrasi Di Nusantara “.74 Pendekatan ini bukan terhad kepada anggota masyarakat Melayu semata-mata. Dalam Budi Kencana : Kumpulan Makalah. Falsafah Dan Kaedah. h. bahkan juga kepada masyarakat asing. (iii) Analogis dan pragmatik. h. 133-141.ubungan Kekeluargaan Dalam Masyarakat Melayu “. Abdul Halim Othman Dan Md. Al-‘Allamah.70 Hal ini terbukti apabila Islam secara mudah telah diterima oleh manusia Alam Melayu tanpa menumpahkan darah seperti mana yang berlaku di Timur Tengah. Dalam Psikologi Melayu. Jaringan Dakwah. Dalam (Edit) Zulkiple Abd Ghani. Abdul Rahman Abdullah (1981). Pemikiran Umat Islam Di Nusantara. Ibn Khaldun. (ii) Alegorikal (simbolik). . UKM Dan Universitas Muh. Afrika dan Eropah. h. Memperingati Persaraan Profesor Tan Sri Dato’ Ismail H. Norazit Selat (1994). “ H. Ghani(ed.t). Dar Al-Fikr.asa Dan Pemikiran Melayu : Tradisi Dan Kesinambungan “. Kuala Lumpur : DBP. Dalam Zulkiple Abd. h. h. Rahimin Affandi Abdul Rahim (2003) “ Analisis Sejarah.. Dalam Psikologi Melayu. 1-12. Shuaib Che Din (1993). 82-95. Ukm. Dan Kepimpinan. Wan Abdul Halim Othman (1993). 134-140.73 Ianya juga dapat dirujuk sebagai manusia yang memiliki semangat yang mementingkan kerukunan hidup bermasyarakat (Egalitarian) yang cukup tinggi. Idris Zakaria (2003).75 e) Masyarakat yang kuat berpegang kepada falsafah yang mementingkan pertimbangan agama dan nilai (perennial and ultimate perspective). berbanding dengan masyarakat barat yang lebih mementingkan persoalan kebendaan dan individualism mengatasi persoalan agama. “ Nilai Kerja Dalam Masyarakat Melayu “. berbanding dengan penduduk kawasan iklim yang panas seperti Timur tengah.ussien. Kuala Lumpur : DBP.77 g) Mengamalkan sikap terbuka. 47-74.71 b) masyarakat yang mengamalkan paradigm mesra alam dan mementingkan prinsip penjagaan keseimbangan alam semesta c) masyarakat yang mementingkan elemen kesederhanaan di dalam proses berfikir dan bertindak72 d) Masyarakat yang mementingkan soal menjaga kerukunan hidup bermasyarakat dan menentang keras sebarang elemen yang bersifat individualism. Dakwah. “ Bah.76 f) Manusia yang memiliki kepintaran pemikiran yang cukup advance yang diperincikan dengan empat bentuk pemikiran. Hassan Ahmad (2004).) Jaringan Dakwah. “ Sifat Kesederhanaan “. Kuala Lumpur : DBP. Kuala Lumpur : Utusan Publication. Malaysia Indonesia.15 a) Masyarakat yang ditakdirkan mendiami kawasan iklim sederhana yang kemudiannya telah melahirkan manusia yang berjiwa lembut. Sumatera Utara (UMSU).ammadiyah. 150-165 Abdul Rahman Abdullah (2001). h. Dan Kepimpinan. Bangi. Terbitan Jabatan Pengajian Dakwah. sanggup belajar dan selektif dengan pengaruh budaya dan agama asing. Muqaddimah. Kuala Lumpur : DBP. 54-56. MalaysiaIndonesia. Dan Jalinan Intelektuaal Rantau Malaysia-Indonesia “. 61-101.

dalam Hashim Musa (ed. Antara kes yang terlibat adalah kes Ayah Pin. Beberapa contoh boleh diberikan.). “ Hak Asasi Manusia Dan Demokrasi Dari Persepktif Islam Dan Barat “. d) Isu yang mempersoalkan kesan psikologi dan perundangan yang timbul akibat seseorang penganut agama bukan Islam memeluk agama Islam. “Islam dan perkembangan Emosi Melayu Selepas Merdeka : Satu Analisis “. Hal ini boleh dilihat dari sector sosio-politik dan ekonomi. api perpecahan agak senang timbul. e) Isu menentang cadangan pelaksanaan undang-undang Hudud yang dikatakan ketinggalan zaman dan bakal menindas penganut bukan Islam. terdapat NGO Islam di Malaysia yang bergiat cergas menimbulkan beberapa isu.). Lina Joy dan Kamariah Ali. h. Kuala Lumpur : Penerbit UM. h. Kuala Lumpur : APMUM. Atas dasar ini penilaian yang lebih kondusif dan terbuka perlu digunakan untuk menilai dan menghargai elemen kebudayaan Melayu.16 sebahagian besar kebudayaan Melayu bertepatan dengan ajaran Islam. Sebagai contohnya. pelbagai syiar dan autoriti Islam dipersoalkan. 3) Walaupun masyarakat Melayu merupakan golongan terpenting di Malaysia. Demokrasi Dan Dunia Islam : Perspektif Teori Dan Praktik. Kita boleh merujuk kepada usaha yang dijalankan oleh NGO tertentu yang memperjuangkan penyebaran faham liberalisme (kebebasan dan hak asasi manusia) dalam setiap perlakuan dan pemikiran manusia. a) Tuntutan IFC (Inter Faith Council) agar pihak kerajaan menyamatarafkan semua pemeluk agama di Malaysia tanpa mengiranya Islam ataupun bukan Islam. Dalam soal ini. di samping pihak berkuasa Agama juga perlu sentiasa mengambilkira unsur kemiskinan ini di dalam program pengagihan zakat setiap tahun. 4) Nisbah masyarakat majmuk di Malaysia yang sangat rendah dari segi integrasi kaum. tetapi masih banyak lagi kelemahan yang dimiliki oleh masyarakat Melayu. Dalam realiti ini. 106-112 . kerana kesemua autoriti Islam ini dilihat bertanggungjawab menghalang agenda liberalisme ini. 79 80 Rahimin Affandi Abd Rahim (2006). politik dan keagamaan semua kaum di Malaysia. seperti kadar kemiskinan masyarakat Melayu di Bandar dan luar Bandar yang masih tinggi sehingga menuntut pihak kerajaan menjalankan dasar pembasmian kemiskinan golongan miskin ini yang berterusan. khususnya yang membabitkan kepentigan sosio. Dalam Mohd Izani Mohd Zain(ed. Kumpulan Artikel 11. jika dirujuk kepada penguasaan politik dan pelbagai dasar yang bersifat pro bumiputera. Emosi Melayu. Isu yang mencabar konsep jati diri (malayness) Melayu yang sinonim dengan penganut Islam. yang menganggap semua agama adalah sama di sisi tuhan dan boleh membawa kesejahteraan kepada umat manusia. b) Isu yang mencabar dominasi dan keistimewaan hak bumiputera MelayuIslam – kononnya bertentangan dengan nisbah persamaan hak asasi semua warganegara bukan Islam di Malaysia. Sebaliknya isu jati diri Melayu cuba ditolak dengan cara bertolak ansur dan mendokong peluang untuk seseorang Melayu murtad79 serta sanggup memberikan khidmat guaman untuk mempertahankan hak ini.80 c) Isu pluralisme agama. 405-425 Ummu Atiyah Ahmad Zakuan (2007).

terdapat suatu pendekatan yang menetapkan bahawa proses pengkajian yang mendalam terhadap sesuatu hakikat ilmu ataupun disiplin tertentu perlu dilihat kepada aspek epistemologi disiplin tersebut. Kuala Lumpur. . kaedah dan had sesuatu ilmu tersebut. sepatutnya sesuatu pengajian syariah yang diusahakan perlu menitikberatkan persoalan epistemologi hukum Islam yang bakal memberikan gambaran yang jelas kepada penganut Islam dan bukan Islam tentang bagaimana syariah Islam itu bukannya didasarkan kepada kepercayaan dogmatik yang tidak boleh dipertikaikan. Ainurrafiq Dawam (2004). Neo Usul Fiqh. Fadzulullah.83 Dalam menghadapi cabaran zaman moden ini.84 Ianya termasuk juga perlu memperkembangkan elemen ontologi. sebab musabab dan kaedah yang rapi. tetapi ianya dibina atas dasar yang emperikal. namun pada masa yang sama juga pelbagai perkembangan fahaman sekularisme yang menyesatkan telah turut sama berkembang pesat sehingga mempengaruhi sejumlah besar masyarakat Malaysia. sumber. peningkatan kadar jenayah. November 2001. kemiskinan. Dalam Riyanto (ed. Dr. 1-23. Jakarta. sifat. keruntuhan rumahtangga orang Melayu.dalam Jurnal KATHA. Keenam. semua pihak termasuklah kerajaan dan pakar perundangan Islam perlu mengamalkan sikap proaktif dan selektif dengan menyediakan pelbagai elemen mendidik dan pencegahan yang sepatutnya. Hal ini dapat dilakukan dengan tiga pendekatan yang utama.imin Affandi Abd Rahim (2005) . Kecermelangan Ilmu Dalam Sejarah Dan Tamadun Islam. 2. sebelum menetapkan sesuatu hukum yang berkaitan dengan persoalan kemanusiaan. maslahah dan ilmu sains sosial moden. h. h. epistemologi dan aksiologi disiplin usul al-fiqh dengan perkiraan dan keilmuan semasa. “ Pendekatan Pluralisme dalam pengajian Islam : Satu pengenalan “. Hal ini antara lainnya termasuklah isu keruntuhan moral.81 6) Perlu mengelakkan sikap yang terlalu politiking dalam menanggani sesuatu isu yang membabitkan kepentingan negara. “ Islam. Sains Dan Pemikiran Objektif : Suatu Perbandingan Ringkas “.17 5) Masyarakat di Malaysia amat mudah terpengaruh dengan perkembangan moden yang dibawa oleh arus globalisasi dunia. Pusat Dailog Peradaban UM. penurunan semangat patriotisme di kalangan muda dan banyak lagi. 328-334. dadah. : Sebuah Tinjauan Filosofis “. parti pemerintah dan pembangkang sama-sama bersatu untuk mengatasinya. 81 82 83 84 85 Rah. Yogyakarta : Fakultas Syariah press. Di dalam sesuatu kajian ilmiah. dalam Jurnal YADIM. Memanglah diakui terlalu unsur positif yang dibawa oleh arus globalisasi ini. v. pencemaran alam. ternyata sekali usaha untuk memperkemaskan elemen epistemologi (sumber dan metode) usul al-fiqh adalah amat mendesak sekali. h. 33. 146-148.82 Hal ini bersesuaian dengan takrif dan ruang lingkup epistemologi yang menyelidik asal usul. h. “ Menawarkan Epistemology Jama’I Sebagai Epistemology Usul Al-Fiqh. pengaruh budaya kuning. Bagi menghadapi realiti ini. Hj.). Muhammad Zainiy Uthman (2001). Islam Rasional : Gagasan Dan Pemikiran. 2. Harun Nasution (1989). yang memerlukan kedua pihak. Shuib (1995). KFS berusaha memperjelaskan tentang elemen epistemologi hukum Islam di dalam proses penyediaan sistem fiqh semasa. : Menuju Ijtihad Kontekstual. Ini termasuklah isu permasalahan dalaman negara yang bakal menjejaskan pencapaian pembangunan.85Dengan mengambilkira tiga prinsip utama yang sering ditekankan penggunaannya dalam gagasan fiqh semasa iaitu ‘urf. rasional dan mempunyai sumber. bil.

Kota Kinabalu: Universiti Malaysia Sabah. khususnya maslahah Daruriyyah. Kuala Lumpur : APMUM.86 Walaupun diakui ilmu usul al-fiqh ini memang hebat dan berteraskan world-view Islam sepenuhnya. Dalam Hashim Musa(ed. h. “ Pandangan Dunia. Lihat Mona Abdul-Fadl (1989). h. Pengantar Pengajian Syariah. De Boer (1994). World-view adalah pandangan dunia. Rahimin Affandi Abdul Rahim dan Noor Naemah Abdul Rahman (2005). hidup. suatu cara untuk memecahkan kerumitan dunia. Adat Melayu Sebagai Sumber Hukum : Penilaian Dari Perspektif Teori Al-‘Urf Wa Al-Adah. . yang memberitahu seseorang ilmuan tentang apa yang penting. h. 1-34. berupa kesatuan pemikiran yang arsitektonik. 307-309.89 Secara kasarnya. Ismail (2004).92 Mengikut Hamid Zarkashi. tetapi untuk konteks zaman moden ini ianya tidak boleh berdiri sendiri dan perlu disokong serta digabungkan dengan disiplin keilmuan lain. Lih. Tesis sarjana untuk Jabatan Fiqh dan Usul.nya tesis sarjana yang cuba mengupas tentang isu ini. 2) Membangunkan kaedah ‘Urf Malaysia yang berbeza dengan ‘Urf Timur Tengah. The History Of Philosophy In Islam. “ Pengajian Sosial Dan Hubungannya Dengan Pembinaan Hukum Islam Semasa : Satu Analisa “ dalam Isu-isu Sains Sosial dari perspektif Islam. 177191. Mahmood Zuhdi Ab Majid dan Paizah. Paradigma adalah satu set proposisi (rancangan usulan) yang menerangkan bagaimana dunia harus difahami. apa yang sah dan apa yang bersesuaian dengan logik. Hal ini telah antara lainnya dikupas oleh. Kuala Lumpur. Bertentangan dengan pandangan yang terlalu memandang negatif terhadap amalan bermazhab. Proses Sejarah Dan Rekonstruksi Realiti Sosial “.88 Ketujuh. h. 332-265.18 1) Mengabungkan (sentesis) di antara ilmu usul al-fiqh ini dengan keilmuan moden lain (seperti ilmu sains sosial moden) yang sekaligus bakal melengkapkan lagi kaedah penyelidikan hukum Islam alternatif untuk zaman moden ini.). mazhab adalah merupakan paradigma90 berfikir masyarakat Islam mengikut world-view dan kaedah syariah yang diasaskan oleh seseorang fuqaha tertentu. Sumbangan Sempena Persaraan Dan Perlantikan Naib Canselor. Profesor Datuk Mohd Taib Osman.at sebagai contoh. Paradigms In Political Science Revisited. world-view Islam adalah : visi tentang realiti dan kebenaran. dalam Tinta Kenangan. yang berperanan sebagai asas yang tidak nampak (non86 87 88 89 90 91 92 Rahimin Affandi Abdul Rahim (2003). Herndon : AMSS & IIIT. dari segi kerangka konsepnya dan kaedah aplikasi yang lebih sesuai dengan realiti Malaysia semasa. h. APIUM. Ianya lahir daripada tradisi Islam sendiri dan bukannya berasal daripada pengaruh asing seperti didakwa oleh orientalis barat. kita sepatutnya mengamalkan sikap positif dan selektif terhadap amalan bermazhab.. Bahasa Dan Pemikiran Melayu. kepercayaan dan pemikiran yang berfungsi sebagai pemankin untuk segala perilaku manusia. yang dilakukan oleh Noor Haslina Binti Osman (2003). “Pemikiran Reformasi Melayu Semasa : Satu Analisis “. KFS menetapkan model sistem fiqh Islam semasa perlu berasaskan kepada Mazhab Shafi’i dalam bentuk yang bersifat selektif.91 Ianya merupakan kemuncak dari satu proses pembentukan world-view yang panjang. (ed) oleh Rahminah Muharam. Ia berisikan sebuah pandangan dunia (world-view). Richmond : Curson press. Kuala Lumpur : al-Baian corporation sdn bhd. Hajjiyyah dan Tahsiniyyah yang lebih sesuai dengan realiti Malaysia semasa. Ideologi Dan Kesarjanaan : Islam.J.. T.87 3) Membangunkan prinsip dan standard maslahah dalam tiga jenis. 28-29 dan 309 Muhammad Abu Bakar (1993).

Bhd. Tantangan Sekularisasi Dan Liberalisasi Di Dunia Islam. 1) Ianya menetapkan kalangan ulamak sebagai pentafsir utama kepada ajaran agama. Elemen-elemen inilah yang kemudiannya yang menentukan bentuk perubahan (change). Kajang : Synergymate Sdn. h. Untuk konteks realiti Malaysia. V. 3) Faktor perpaduan dan keseragaman diperlukan bagi memastikan wujudnya kestabilan hidup sosio-politik umat Islam. Sanggahan Salah Tafsiran Islam. Rahimin Affandi Abdul Rahim (1993). Dalam konsep taqlid. penekanan yang agak keterlaluan terhadap dominasi taqlid yang agak ketat ini dilihat bakal membuahkan hasil yang kurang sihat kepada perkembangan pemikiran hukum Islam itu sendiri. 2) Pendekatan ini ditetapkan bukannya bertujuan untuk memonopolikan usaha pentafsiran agama kepada golongan ulamak semata-mata. wahyu dan penciptaannya. berasaskan kepada nisbah ketidakmampuan seseorang awam untuk memahami ajaran agama Islam secara mendalam.95 Hal ini boleh dikatakan sebagai asas perpaduan umat Melayu sehingga tidak wujudnya perbalahan dan fanatik mazhab yang menimbulkan pertumpahan darah seperti mana berlaku di tempat-tempat lain.93 Berasaskan kepada paparan di atas. agama.2. Pakistan. nilai dan kebajikan dan kebahagiaan. “The Concept Of Ijma’ In Islamic Law : A Comparative”. Cumanya. No. Antara elemen asas untuk world-view Islam terdiri dari konsep tuhan. kebebasan. Hal ini boleh dirujuk kepada keabsahan konsep Taqlid dan ijtihad. Surabaya : Penerbit Khairul Bayan. amalan berpegang (taqlid) kepada mazhab Shafi’i boleh dianggap sebagai masih relevan lagi. ilmu. psikologi manusia. termasuk aktiviti ilmiah dan teknologi. Abdul Halim El-Muhammady (1992).96 Hal ini kemudiannya turut disedari sendiri oleh kalangan mufti di Malaysia yang disertakan pula dengan pelbagai usaha untuk menerapkan pendekatan reformism bagi menghadkan penggunaan 93 94 95 96 Hamid Fahmy Zarkasyi (2004). h. h. Yusuf Qardawi (2004). Dalam The Journal Of Hamdard Islamicus. Ianya dibuat kerana beberapa faktor yang utama. tetapi ianya merupakan formula yang bersifat flexible yang memberikan garis panduan terhadap setiap persoalan yang muncul dalam kehidupan manusia. melakukan tafsiran melulu dan boleh merosakkan nama baik Islam itu sendiri. Terjemahan Oleh Abdul Rahman Rukaini. V. 54-55 Dan 57. 16. 91-104. 85-88. h. Dalam International Islamic University Law Journal.94 Sikap yang hanya bergantung sepenuhnya kepada prinsip Taqlid ini kemudiannya cuba dibataskan dengan penerimaan kepada konsep ijtihad dan Tajdid. perkembangan (development) dan kemajuan (progress) dalam Islam. tetapi ianya dibuat bagi mengelakkan sebarang tindakan rakus daripada masyarakat awam yang jahil tentang prinsip asas Islam. . dapat kita rumuskan bahawa pegangan umat Islam terhadap Mazhab Shafi’i bukanlah sesuatu amalan dan paradigma yang salah dalam pengamalan ajaran Islam. 1-6. Hal ini kemudiannya bakal memudahkan proses penguatkuasaan dan pentadbiran undang-undang Islam dijalankan. 2. “ Ikhtilaf And Its Development In Malaysia “. ianya mengharuskan masyarakat awam untuk bertaqlid kepada seseorang mujtahid.19 observable) bagi semua perilaku manusia.

“ Ifta And Ijtihad In Sunni Legal Theory : A Development Account “. S. h. “ Etika Penyelidikan Islam : Satu Analisa “. h. Rahim (2000).97 4) Sikap pro mazhab ini bukan bermakna kita perlu terjebak dengan fenomena fanatik mazhab yang boleh menyumbang kepada ketertutupan minda. Dalam Jurnal AFKAR. penerimaan konsep mazhab ini tidak membataskan amalan ijtihad itu dipraktikkan demi penyelesaian masalah umat Islam. h. tetapi perlu berpegang kepada kerangka metodologi (manhaj) usuli sesuatu mazhab yang dilihat terbukti mampu menyelesaikan masalah hukum umat Islam.101(i) Al-Din. Sebaliknya. memandangkan mengikut persepktif tajdid yang tertanam di dalam hukum Islam itu sendiri. Cambridge : Harvard University press. suatu nisbah yang hina. Ijtihad Dan Legislasi Muslim Kontemporer. dengan Allah. 13. pelbagai perubahan yang diperlukan masih dibolehkan bagi menunjukkan sifat dinamisme syariah itu sendiri berhadapan dengan keperluan masyarakat.99 5) Kita perlu mengamalkan sikap selektif terhadap pemikiran barat yang kerap menisbahkan penerimaan amalan bermazhab ini dengan istilah tradisionalisme. 190-191.98 Maknanya. kerana seseorang sarjana Islam yang melakukan aktiviti syarah dan muhktasar terhadap karya imam mujtahid turut memasukkan komentar pandangan mereka sendiri terhadap realiti yang berlaku di zaman mereka. 1. (iii) Salsilah. 6) Kita patut menghargai precedent silam yang disumbangkan oleh mazhab Shafi’i di Malaysia. Dalam Islamic Legal Interpretation : Muftis And Their Fatwas. khususnya di dalam metodologi pengeluaran sesuatu fatwa. Penerimaan ini kemudiannya perlu dipelajari dan diperkembangkan dalam bentuk paradigma keilmuan moden yang lebih sesuai 97 98 99 100 101 Naemah Abd Rahman (2003).100 Bagi penganut Islam. amalan yang terbentuk dan berkembang berdasarkan model sacral (berasaskan wahyu) sehingga menjadi amalan kebudayaan masyarakat yang berpanjangan. teori yang mengatakan bahawa perundangan Islam telah tertutup dan beku selepas tertutupnya pintu ijtihad pada abab keempat hijrah telah mula dicabar. h. 183-185. h. Fatwa Jemaah Ulamak Kelantan Tahun 1920an Hingga 1990an : Satu Analisis. agama sebagai panduan untuk keseluruhan aspek kehidupan membabit tiga bentuk hubungan. Hossein Nasr (1990). istilah tradisionalism ini patut dibanggakan kerana ianya merujuk kepada pemahaman dan penghayatan wahyu Allah di dalam kehidupan yang mencakupi tiga aspek. APIUM. wahyu Allah. . Amir Mualim (2006). London : Kegan Paul International. Mahkluk dan alam. proses dialektika antara sistem fiqh Islam dengan realiti sesuatu masyarakat masih lagi berlangsung di zaman taqlid. Paparan negatif ini sepatutnya tidak diterima secara melulu dan perlu dinilai secara berhikmah. mata rantai yang menghubungkan setiap zaman dan pemikiran kepada asasnya yang utama.20 taqlid secara berlebihan. Tesis PhD untuk Jabatan Fiqh dan Usul. Traditional Islam In The Modern World. 33-43. Kita tidak boleh memandang institusi taqlid ini secara negatif keseluruhannya. Dewasa ini. ix-xiii Weal Hallaq (1996). kita tidak boleh menganggap istilah tradisi membawa nisbah negatif seperti difahami dalam dunia akademik barat. BIL. Sebaliknya seperti mana ditegaskan oleh Hallaq. Rahimin Affandi Abd. (ii) Sunnah. Yogyakarta : UII Press.

“Ulamak Dan Paradigma Menanggani Kebudayaan Melayu “. Othman Yatim Dan Nor Azita Che Din. h.104 b) Gabungan antara paradigma Sufi dan Fiqh (Neo-Sufism) di dalam Mazhab Shafi’i – memberi kesan langsung kepada kepesatan proses pengislaman masyarakat Alam Melayu. 748. walaupun kedatangan Mazhab Shafi’i di Alam Melayu agak lewat berbanding dengan Mazhab Syiah. Rahim (2003). Wacana Budaya. Kuala Lumpur : Jabatan Fiqh Dan Usul. namun kemudiannya mazhab ini telah mampu mengatasi mazhab Syiah dan meninggalkan pelbagai elemen positif jangka panjang kepada masyarakat Alam Melayu. 212-218 . Kuala Lumpur : DBP. 40-41. h. Kuala Lumpur : Jabatan Fiqh Dan Usul. Dalam Tamadun Melayu. Dalam (Edit Oleh Muhammad Mokhtar Hassan) Kesusasteraan Dan Undang-Undang. 142-145. Hal ini berlaku kerana beberapa faktor utama. “Al-Quran Dan Peranan Ulamak Melayu Dalam Pemodenan Rantau Alam Melayu “. . APIUM. Ianya lebih adaptif dengan budaya tempatan Melayu. Siddiq Fadhil (2006). 104-111 dan Rahimin Affandi Abd. a) Sifat Mazhab Shafi’i yang berupa paradigma sentesis di antara pandangan Ahl Ray’ dan ahli hadis. Universiti Malaya. A. h. Rahimin Affandi Abd. h. 2.Dalam Md Salleh Haji Ahmad(ed. h.).) Warisan Al-Quran Dan Peradaban Manusia Siri 1.21 dengan realiti Malaysia semasa. V. Dalam Md Salleh Haji Ahmad(ed. susunan jadual waktu. Shafie Abu Bakar (1994). struktur organisasi. Dalam Hashim Awang(ed. h.106 c) Fuqaha Mazhab Shafi’i telah mengasaskan sistem pendidikan Islam yang lebih sistematik di rantau Alam Melayu. 158-179. Kuala Lumpur : APMUM.).Dalam Mohd Radzi Othman(ed. Penerbit Universiti Sains Malaysia. 55-80. Dalam Historians Of SouthEast Asia.H. Kuala Lumpur. “ Keilmuan Islam Dan Tradisi Pengajian Pondok “. Pendidikan Islam Dan Pengaruhnya Di Malaysia.105 Tidak seperti mazhab selain Shafi’i yang mengamalkan sikap negatif terhadap paradigma sufi. “ Budaya Dan Etika Di Kalangan Ahli Tasauf Dan Pengaruhnya Terhadap Ketentuan Hukum “. 517-527. Che Zarrina Sa’ari Dan Wan Suhaimi Wan Abdullah (2006). Kuala Lumpur. Mubaligh Shafi’i yang awal telah mengamalkan sikap mesra budaya yang mendapat dokongan penguasa politik serta kemudiannya mampu menyebarkan ajaran Islam secara cukup berkesan di Alam Melayu. h. “ Muslim Mystics And Historical Writing “. APIUM. h. Abdullah Ishak (1995). hukum bersendikan Kitabullah. h. John (1961). kurikulum dan kaedah penilaian yang cukup sistematik. Rahim (2006). falsafah pengajian. “ Pengamalan Ilmu Usul Al-Fiqh Di Dalam Sastera Undang-Undang Melayu : Satu Analisa “. Abdul Latif Hamindong (1993). London. Penerbitan Akademi Pengajian Melayu. Dalam Budi Kencana. Hukum Islam Dan Budaya Tempatan. Rahim (2003).). “ Institusi Pondok Dalam Tradisi Budaya Ilmu “. pendekatan ini tidak kedapatan dalam sejarah Alam Melayu.102 Hal ini boleh dilihat daripada kesannya di dalam Legal Digest Melayu seperti Hukum Kanun Melayu103 dan penyerapan nilai-nilai Islam di dalam sistem adat Melayu sehingga melahirkan ungkapan Adat bersendikan Hukum. Pulau Pinang.107 Hal ini merujuk kepada pengenalan sistem Pondok yang mengandungi pasarana fizikal yang khusus. 1-31. Seperti mana direkodkan dalam catatan sejarah.108 102 103 104 105 106 107 108 Rahimin Affandi Abd. “ Pertembungan Islam Dengan Budaya Peribumi : Pengalaman Alam Melayu “. Hukum Islam Dan Budaya Tempatan.

“ Ikhtilaf And Its Development In Malaysia “. BIBLIOGRAFI A. Fakulti Undang-Undang UKM. dalam Hukum Islam Semasa Bagi Masyarakat Malaysia Yang Membangun. Shuaib Che Din (1993). Abdul Halim Othman Dan Md. Abdullah Alwi Haji Hassan (1999). V.H. Kuala Lumpur : DBP. Dalam Historians Of South-East Asia. Abdul Rahman Abdullah (1981).). Kuala Lumpur : DBP. ____________ (2008). Falsafah Dan Kaedah. Bayang-Bayang Fanatisme : Esai-Esai Untuk Mengenang Nurcholish Madjid. Kuala Lumpur: Penerbit UM. “ Sifat Kesederhanaan “. proses pembangunan tamadun Islam di Malaysia tidak harus dihadkan penumpuannya kepada elemen material semata-mata. Bayang-Bayang Fanatisme : Esai-Esai Untuk Mengenang Nurcholish Madjid. Sebahagian besar daripada butiran sumbangan ini terletak di dalam kemampuan konsep fiqh semasa mengisi pemerkasaan pemikiran fiqh Islam di Malaysia. Dalam International Islamic University Law Journal. 2. Salah satu daripada elemen pemikiran Islam ini boleh dimasukkan dengan idea dan gagasan fiqh Islam semasa (Fiqh Malaysia). “ Mengubah Wajah Fiqh Islam “. Abd Moqsith Ghazali (2007). Pemikiran Umat Islam Di Nusantara. artikel ini telah memperincikan dengan panjang lebar sumbangan bermakna yang boleh disumbangkan oleh gagasan fiqh semasa ini di dalam pembinaan tamadun Islam moden di Malaysia. Abd Hakim Dan Yudi Latif (ed. “ Muslim Mystics And Historical Writing “. V. Kajang : Jawatankuasa Penerbitan. John (1961). Kuala Lumpur. Abdul Halim El-Muhammady (1992). “ Institusi Pondok Dalam Tradisi Budaya Ilmu “. Dalam Psikologi Melayu.22 Kesimpulan Sebagai kesimpulannya. Abdul Latif Hamindong (1993). Ianya dilihat boleh digunakan untuk mengisi program pengisian kemerdekaan dan pasca era kebangkitan semula Islam di Malaysia. Pemikiran. Undang-Undang Muamalat Dan Aplikasinya Kepada Produk-Produk Perbankan Islam. Pertama. Selanjutnya.. ____________(2001). Dalam Tamadun Melayu. gagasan fiqh semasa ini perlu sama-sama disokong oleh kalangan ilmuan Islam di Malaysia.2. “Permasalahan Intelektual Dalam Pembinaan Hukum Islam Semasa Di Malaysia”. dapat dirumuskan beberapa perkara yang utama. 2. Jakarta : PSIK (Universitas Paramadina). Abd Hakim Dan Yudi Latif (2007). . tetapi patut diperkasakan lagi dengan penjanaan idea dan paradigma pemikiran Islam yang bersifat progressif. No. London. Kuala Lumpur : Utusan Publication. Kedua. khususnya bagi memperlengkapkan lagi gagasan ini yang bakal diwariskan kepada generasi yang akan datang. Jakarta : PSIK (Universitas Paramadina).

Liberal Islam : A Sourcebook. Kementerian Penerangan Malaysia. Fatwa Di Malaysia. UUM. : Sebuah. Basri (1996). Ijtihad Dan Legislasi Muslim Kontemporer. 42. Islam Pluralis: Wacana Kesetaraan Kaum Beriman. Charles Kurzman (1998). APIUM. Budhy Munawar –Rachman (2004). “ The Quran And The Common Law : Islamic Law Reform And The Theory Of Legal Change “. Kerana Penyakit. Kuala Lumpur: Berita Publishing Sdn Bhd. APIUM. dan Usul. Asas hukum dalam budaya : Kajian terh. Kriteria Penerimaan Dan Penolakan Hadith : Satu Kajian Perbandingan Antara Ahl Al-Sunnah Dan Shi’ah. Kemerdekaan Berfikir Dalam Islam. Donald L. Azhar Abdul Aziz (2002).ubungan social dalam kebudayaan Malaysia. Tesis sarjana untuk Jabatan Fiqh dan Usul. Penang. Disember 2004 Abu Bakar al-Ash’ari (1954). ____________(2004). APIUM. Anuar Ramli (2002). “Batas-batas pergaulan antara lelaki dan perempuan dalam masyarakat Islam kini: Satu Huraian Hukum Islam Semasa”.). dalam Prosiding Islam : Past.23 Abdullah Ishak (1995). New York : Oxford University Press. Yogyakarta : UII Press.International Seminar on Islamic Thoughts. “ Perubahan Nilai Dalam Budaya Politik Melayu “. Universiti Malaya. Tesis Untuk Fakulti Sastera Dan Sains Sosial. dalam Hukum Islam Semasa Bagi Masyarakat Malaysia Yang Membangun. Pendidikan Islam Dan Pengaruhnya Di Malaysia. h. Ahmad Fawzi Mohd. Peranan Sains Perubatan Dalam Menentukan H. Present and Future. dalam Dinamisme Pengajian Syariah. Jakarta : RajaGrafindo Persada. v. Kuala Lumpur : Jabatan Syariah Dan Undang-Undang APIUM ____________ (2005) Mahkamah Syariah Di Malaysia : Pencapaian Dan Cabaran. Tinjauan Filosofis “. UKM dengan Jabatan Hal Ehwal Khas. Horowitz (1994). Nilai Orang Melayu. “ E-Fiqh: Foundations for ICT-Supported Fiqh “. Amir Mualim (2006). Hukum Islam Dan Budaya Tempatan. “ Menawarkan Epistemology Jama’I Sebagai Epistemology Usul Al-Fiqh. anjuran bersama Jabatan Usuluddin dan Falsafah. Dalam Ed.okum Keh. “ Budaya Dan Etika Di Kalangan Ahli Tasauf Dan Pengaruhnya Terhadap Ketentuan Hukum “. Ghani (1999). Kuala Lumpur : DBP. Dalam Ahmad Fawzi Mohd. pada 7-9hb.adap beberapa aspek h. Ahmad Hidayat Buang (1997). Che Zarrina Sa’ari Dan Wan Suhaimi Wan Abdullah (2006). Sintok : Sekolah Pembangunan Sosial. Kuala Lumpur: Penerbit UM. Kuala Lumpur : Penerbit UM. Basri (ed. Dalam Md Salleh Haji Ahmad(ed. . Kuala Lumpur : Jabatan Fiqh Dan Usul. dalam The American Journal Of Comparative law. Abdulmajid H.arusan Fasakh. ix-xiii Anisah Ab. Che Cob Che Mat (1996). Ainurrafiq Dawam (2004).). Dr. Mohamed (2004). tesis Sarjana untuk Jabatan Fiqh. “ Muamalat di Malaysia : suatu tajdid atau reaksi pasaran “.

“ Let Islam Lead The Way With Its Progressive View On Sexuality “. Dalam (Edit) Worawit Baru @ Haji Ahmad Idris Pemikiran Melayu : Tradisi Dan Kesinambungan. dalam Jurnal Afkar. Muqaddimah. Jakarta. Florida. “ Bah.asa Dan Pemikiran Melayu : Tradisi Dan Kesinambungan “.) Handbook Of Qualitative Research. Sage Publication. Beirut: Dar Al-Fikr. 4 November. Lincoln(ed. Kuala Lumpur. Islam Rasional : Gagasan Dan Pemikiran.. Dekonstruksi Dan Rekonstruksi Hukum Islam. FR006/2007A. Ezzati (1970). Pulau Pinang. Al-‘Allamah. Dan Kepimpinan. Iqra’. dalam NST. Ibn Khaldun. Yogyakarta : Gama Media. Majid (ed) (1997).W. Fred R.A.east Asia And Th. Lahore. International Conference : Islamic Jurisprudence and th. Islam Di Malaysia Selepas Merdeka : Satu Penilaian. Hashim Musa (2001). Hamid Fahmy Zarkasyi (2004). Surabaya : Penerbit Khairul Bayan.24 Riyanto Neo Usul Fiqh. Ab. Rasulullah S.t). “ The Dance Of Qualitative Research Design “.). Yogyakarta : Fakultas Syariah. Islam Benar versus Islam Salah. 1999. Farish A. Mahmood Zuhdi Hj. Hasil seminar ini telah dibukukan. Kuala Lumpur : DBP. disunting oleh Dr. Julai 1993. Tantangan Sekularisasi Dan Liberalisasi Di Dunia Islam. Hassan Ahmad (2004). Grant FRGS tahun 2008 di taja oleh UM yang diketuai oleh Muhammad Kamil Ab. Kuala Lumpur : Berita Publishing. Hj. An Introduction To Shi’i Islamic Law And Jurisprudence. Kata Kita.” Islam Dan Amalan Tolenrasi Di Nusantara “. no. Idris Zakaria (2003). Jemaah al-Quran Malaysia. 1. Bangi : Jabatan Dakwah. Noor (2000). dan Ulama Dihina. FP002/2007A : Karya-Karya Fiqh. Grant penyelidikan tahun 2008 di taja oleh UM yang diketuai oleh Abdul Karim Ali. . UKM. Dalam Zulkiple Abd Ghani (ed. 2. Bertajuk : Islam Antara Liberalisme Dan Konservatisme Di Malaysia. 2002.e Middle East.e 21st century. Hukum Islam Semasa Bagi Masyarakat Malaysia Yang Membangun. Malaysia Indonesia. Persatuan Ulama Malaysia dan Persatuan Ulama Kedah. Abdul Karim Ali dan Raihanah Haji Azhari. E. Kontroversi Mengenai Memo Kepada Majlis Raja-Raja Melayu : Islam Dicabar. Shuib (1995). Akademi Pengajian Islam Universiti Malaya.allenges of th. Indonesia. 8 Ogos 2006 Janesik Velerie J (1994). Press. Ibn Khaldun (t. 1. Anjuran UIAM. 2001. Fadzulullah. Jaringan Dakwah. Denzin Yvonna S. Two Worlds Of Islam: Interaction Between South. Luthfi Assyaukanie (2007). London. Von Der Mehden (1993). 2000. : Menuju Ijtihad Kontekstual. “ Islam : An overview in h. Dalam Norman K. bil. Kecermelangan Ilmu Dalam Sejarah Dan Tamadun Islam. Dinamisme Pengajian Syariah. Majid. Harun Nasution (1989). v.e Ch. Ilyas Supena (2002).istory and contemporary world “.

Jurnal Pengajian Melayu. Minggu Kota. Mohd Kamil Ab. _____________ (1998). Kuala Lumpur. Muhammad Firdaus Nurul Huda (2002). “ Hukum Islam semasa bagi Masyarakat Malaysia yang membangun “. v. Bil 18. “ Ulama Dan Perubahan Social Dalam Islam “. V. Mona Abdul-Fadl (1989). “ Penolakan Hadith Oleh Orientalis Dan Penulis Islam “. Kuala Lumpur. 10. dalam Tinta Kenangan. dalam Jurnal Usuluddin. UKM. dalam Dinamisme Pengajian Syariah. Tesis sarjana untuk Jabatan Fiqh dan Usul. bil. Napiah Abdullah (1998). 28-30. dalam Jurnal Peradaban. Profesor Datuk Mohd Taib Osman.ukum Islam : Satu kajian tentang Metodologi Syariah dan pelaksanaannya. 2. Fakulti Pengajian Islam. “ Pengajian syariah : Satu pentakrifan “. h. Pusat Dailog peradaban UM. . Mohd Razali Agus (2000) Pembangunan Dan Dinamika Masyarakat Malaysia. Kuala Lumpur: al-Bayaian. “ Sejarah perkembangan penulisan hukum Islam di Malaysia : Tumpuan khusus di negeri Kelantan “. “ Pandangan Dunia. 1. _____________ (1997).ukum : satu analisis. h. _____________ (1993). Kassim Ahmad Dipilih Sebagai Yang Dipertua Falsafah Tauhid. Pengaruh Fahaman Liberal Dalam Buku Fiqh Lintas Agama. h.an sosial terh. Paradigma Wasatiyyah Dan Dailog Peradaban : Satu Analisis. 158. Kuala Lumpur : al-Baian corporation Sdn Bhd. Beberapa Isu Penting Sepanjang Tiga Dekad. dan kesannya terh. v. 1. 1989. ABIM 30 Tahun. bil. Jabatan Kemajuan Islam Malaysia. “ Impak Graduan Universiti Al-Azhar Dalam Pembangunan Social Di Malaysia “.adap h. Kesan perubah. dalam Islam Dalam Persepsi Orientalisme. Proses Sejarah Dan Rekonstruksi Realiti Sosial “. _____________ (2006). Ideologi Dan Kesarjanaan : Islam. Herndon : AMSS & IIIT. Pengantar Undang-Undang Islam Di Malaysia. Akademi Pengajian Islam Universiti Malaya.adap perubah. 1-36. _____________ (1999). dalam Hukum Islam Semasa Bagi Masyarakat Malaysia Yang Membangun. Mohd. Jabatan Usuluddin dan Falsafah. Jurnal Penyelidikan Islam.. dalam Jurnal Syariah. Muhammad Abu Bakar (1993). Paradigms In Political Science Revisited.25 Mahmood Zuhdi Ab Majid dan Paizah. Penghayatan Sebuah Ideal. APIUM. Pengantar Pengajian Syariah. Terbitan Tak berkala no. Muhammad Abu Bakar (1982). Kuala Lumpur : Th. Kuala Lumpur : ABIM. Uruf tempatan di Negeri Kedah. Kuala Lumpur. Majid (1999). _____________ (2009). Mohd Farid Mohd Shahran (2001).inker’s Library. Kuala Lumpur : Utusan Publication.an h. Mohd Fauzi bin Audzir (2002). 16. Mohamad Nordin bin Ibrahim (2005). Ismail (2004). Bangi. 3. Sumbangan Sempena Persaraan Dan Perlantikan Naib Canselor. Disember 10.

Islamisation or Malaynisation : A study on th. Beberapa Kaedah. kuala lumpur : Ilmiah publication. Reconstruction Of Religious Thought In Islam. dalam Hamedi Mohd Adnan (ed. v. Muhammad Iqbal (1982).an Yang Dirawat Melalui Kaedah. APIUM. dalam Jurnal Afkar. “ Nilai Kerja Dalam Masyarakat Melayu “. dalam The Journal of Hamdard Islamicus. 562. Perubatan Moden Menurut Perspektif Islam. Muhammad Zainiy Uthman (2001). 2. Tesis PhD untuk Jabatan Fiqh dan Usul. ____________ (2005). APIUM. bil.ool of Law. “ Islam Dan Dan Isu Penterjemahan Dalam Era Globalisasi “.ussien.26 Muhammad Hashim Kamali (2003). Adat Melayu Sebagai Sumber H. Sains Dan Pemikiran Objektif : Suatu Perbandingan Ringkas “. Indah.e role of Islamic law in th. Lahore. Status Kesucian Air Kumbahan Yang Dirawat Melalui Kaedah Rawatan Oleh Indah Water Konsortium. England Professor Datuk Mahmood Zuhdi Abdul Majid (1997). v. Dalam Budi Kencana : Kumpulan Makalah Memperingati Persaraan Profesor Tan Sri Dato’ Ismail H. 15. 2. ____________ (1993). Tesis Sarjana Untuk Jabatan Fiqh Dan Usul. dalam Jurnal Usuluddin. 1. dalam Pengasoh. Tesis Sarjana Untuk Jabatan Fiqh Dan Usul. APIUM. Nadzirah Ismail (2003). 13. Rawatan Oleh.. ____________ (2006). “ Epistemologi Hukum Islam : satu pengenalan “.“ The Concept Of Ijma’ In Islamic Law : A Comparative”. Fatwa Jemaah Ulamak Kelantan Tahun 1920an Hingga 1990an : Satu Analisis. Norazit Selat (1994). “ Pendekatan Pluralisme dalam pengajian Islam : Satu pengenalan “. teks syarahan perdana beliau yang bertajuk Hukum Islam Semasa Di Malaysia : Prospek Dan Cabaran. ____________ (2000). bil. “ Isu Pendekatan di dalam Pengajian Syariah di Malaysia : Satu Telaah Awal “. Norhashimah Mohd Yasin (1994).. “ Syariah Court Officers Need More Exposure. Ogos 1997.).ukum : Penilaian Dari Perspektif Teori Al-‘Urf Wa Al-Adah. “ Etika Penyelidikan Islam : suatu analisa “. November 2001. v. Hukuman Dalam Undang-Undang Islam : Suatu Penelitian Terhadap Hukum Hudud Kelantan Dan Terengganu. Tesis sarjana untuk Jabatan Fiqh. v. “ Islam. Status Kesucian Air Kumbah. Water Konsortium. Naemah Abd Rahman (2003). APIUM. “ Pembaharuan Fiqh : Keperluan Dan Metodologi “. 26 Ogos 1996. tesis sarjana untuk Jabatan Fiqh dan Usul.D untuk Sch. Nadzirah Ismail (2003). Muhammad Nabil Muhammad Syukri (2000). Noor Haslina Binti Osman (2003). Kuala Lumpur : APMUM. Penerbitan Malaysia-Indonesia : . Rahimin Affandi Abd Rahim (2005) . Nizaita Omar (1999). bil. Say Anwar.e economic development of Malaysia : 19691993. dalam Jurnal YADIM. APIUM. Pusat Dailog Peradaban UM. 2002. bil.dalam Jurnal KATHA. pada 16hb. ____________ (2002). New Straits Times. 16. 1. Bias Againt Women Must Stop “. dan Usul. tesis Ph. University of Warwick. Pakistan.dalam Jurnal SYARIAH.

“Al-Quran Dan Peranan Ulamak Melayu Dalam Pemodenan Rantau Alam Melayu “.ukum Islam Semasa : Satu Analisa “ dalam Isu-isu Sains Sosial dari perspektif Islam. 16. Penerbitan Akademi Pengajian Melayu. “The Concept Of Ijma’ In Islamic Law : A Comparative”.). Terbitan Jabatan Pengajian Dakwah Dan Kepimpinan. Wacana Budaya. Pakistan. London : Kegan Paul International. dalam Jurnal Syariah. “ Budaya Taqlid di dalam masyarakat Melayu : satu tinjauan ringkas “. Kota Kinabalu: Universiti Malaysia Sabah. Kuala Lumpur : Penerbit UM. ____________ (2003). ____________ (1999). . “Pegawai Syariah wanita di mahkamah-mahkamah syariah di Malaysia”. Othman Yatim dan Nor Azita Che Din (ed. Kuala Lumpur : APMUM. “ Pemikiran Reformasi Melayu Semasa : Satu Analisis “. Kuala Lumpur: Penerbit UM. Raihanah Abdullah (2009). Dalam The Journal Of Hamdard Islamicus. 17. “ Sains dan ijtih. ____________ (1995). Traditional Islam In The Modern World. Dalam Zulkiple Abd. Kuala Lumpur : APMUM. ____________ (1999). Dan Jalinan Intelektuaal Rantau Malaysia-Indonesia “. Rahminah Muharam. ____________ (1997). ____________ (2003). 3. 2. bil.Dalam Mohd Radzi Othman(ed. Pulau Pinang. Tesis PhD untuk University of Birmingham. Islamic Legal Reform In Th.e Administration Of Islamic Law In Malaysia : A Critical Analysis. dalam Jurnal Syariah. “Ulamak Dan Paradigma Menanggani Kebudayaan Melayu “. ____________ (1993). Anjuran Jabatan Syariah. 1. dalam Hukum Islam Semasa Bagi Masyarakat Malaysia Yang Membangun.). 1. UKM .) Warisan Al-Quran Dan Peradaban Manusia Siri 1. v. S. UKM Dan Universitas Muhammadiyah. Dalam Hashim Musa(ed. Fakulti Pengajian Islam. S.27 Mengukuhkan Jaringan Penerbitan Serantau. Ghani(ed. Malaysia-Indonesia. ____________ (2003). dalam Dinamisme pengajian Syariah. (ed) oleh. “ Penangguhan Kes Di Mahkamah Syariah : Cabaran Dan Penyelesaian “. Seminar Kebangsaan Fiqh Semasa menghadapi cabaran Globalisasi. Penerbit Universiti Sains Malaysia. Dalam Muhammad Mokhtar Hassan(ed. ____________ (2006). bil. Kuala Lumpur. Mohamed Hatta (1995). Jurnal Syariah. V.) Jaringan Dakwah. Bangi. Sumatera Utara (UMSU). v.ubungannya Dengan Pembinaan H.24hb September 2003. Bahasa Dan Pemikiran Melayu.ad “. 3. Hossein Nasr (1990). v. Dakwah.. ____________ (2003) “ Analisis Sejarah.) Kesusasteraan Dan Undang-Undang. bil. “ Pengajian Sosial Dan H. “ Gerakan Tajdid di Malaysia : Teori dan realiti “. dalam Hashim Awang. Universiti Malaya. ____________ dan Noor Naemah Abdul Rahman (2005). “ Pengamalan Ilmu Usul Al-Fiqh Di Dalam Sastera Undang-Undang Melayu : Satu Analisa “.

Dalam Islamic Legal Interpretation : Muftis And Their Fatwas. “ Scientific Revolution : wh. Kuala Lumpur : Jabatan Fiqh Dan Usul. .e Muslim world “. no.). Dalam Budi Kencana. Terjemahan Oleh Abdul Rahman Rukaini. “ Hak Asasi Manusia Dan Demokrasi Dari Persepktif Islam Dan Barat “. “ Pertembungan Islam Dengan Budaya Peribumi : Pengalaman Alam Melayu “. Penjelasan Budaya Ilmu. “ Ifta And Ijtihad In Sunni Legal Theory : A Development Account “. Tim Penulis Paramadina (2004). dalam The American Journal of Social Sciences. v. Dalam Psikologi Melayu. 3. Kuala Lumpur. Siddiq Fadhil (2006). APIUM. Jun 1999.2. 8. Dalam Marohaini Yusoff(ed. Yusuf Qardawi (2004). “ Pengumpulan Dan Analisis Data Kualitatif : Satu Imbasan “. dalam Jurnal Usuluddin. pada 15-16hb Disember 2004. Taha Jabir al-Alwani (1991). Cambridge : Harvard University press. 9. Anjuran Fakulti Syariah dan Undang-Undang.y it occured in Europe instead of th. W.) Penyelidikan Kualitatif : Pengalaman Kerja Lapangan Kajian. Ummu Atiyah Ahmad Zakuan (2007). yang menghasilkan koleksi kertas kerja bertajuk Fiqh Malaysia : Ke arah pembinaan Fiqh tempatan yang terkini. Fiqh Lintas Agama : Membangun Masyarakat Inklusif-Pluralis. Sanggahan Salah Tafsiran Islam.). Institutions and Vectors “. T. Kuala Lumpur : DBP. Hukum Islam Dan Budaya Tempatan. Kasule (2001). Jun 1997. Ulil Abshar Abdalla ( 2007).Dalam Md Salleh Haji Ahmad(ed. Kajang : Synergymate Sdn.ubungan Kekeluargaan Dalam Masyarakat Melayu “.d Zain(ed. Dalam Mohd Izani Moh. Richmond : Curson press. Kuala Lumpur: Penerbit Universiti Malaya. Kolej Universiti Islam Malaysia. 14. Wan Abdul Halim Othman (1993). The History Of Philosophy In Islam. Weal Hallaq (1996). Seminar yang bertemakan “Hukum Islam semasa bagi masyarakat Malaysia yang membangun“ telah dianjurkan oleh APIUM pada 26-27hb.J. Menyegarkan Kembali Pemikiran Islam. Roff (1988) “ Patterns of Islamization in Malaysia 1890s-1990s : Exemplars.M.28 Seminar Kebangsaan Usul Fiqh (SUFI) 2004.1. “ H. Demokrasi Dan Dunia Islam : Perspektif Teori Dan Praktik. De Boer (1994). bil. Jakarta : Yayasan Wakaf Paramadina. Wan Mohd Nor Wan Daud (1997). Bhd. yang kemudiannya mengh. Suseela Malakolunthu (2001). “ Taqlid And The Stagnation Of The Muslim Mind “. no. “ Keilmuan Islam Dan Tradisi Pengajian Pondok “.asilkan koleksi kertas kerja yang dibukukan dengan tajuk ”Hukum Islam semasa bagi masyarakat Malaysia yang membangun” Seminar yang menekankan tema ini telah dianjurkan oleh APIUM pada 23-24h. Kuala Lumpur : Penerbit UM. Jakarta: Nalar Umar A. dalam Journal Of Islamic Studies. Cet. v.b. Kuala Lumpur : DBP. Shafie Abu Bakar (1994).

Anti Sunnah Movement And Its Impact On The Muslim Ummah.29 Zulkifli Mohd (2002). . Kuala Lumpur : Panawira Publication.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful