1

KONSEP FIQH MALAYSIA DALAM PERUNDANGAN ISLAM: SATU PENGENALAN Prof. Madya Dr. Rahimin Affandi Abd. Rahim* Prof. Madya Dr Shamsiah Mohamad* Prof. Madya Datin Dr Paizah Ismail** Nor Hayati Mohd Dahlal*** ABSTRAK Artikel ini memberikan fokus kepada konsep fiqh dalam perundangan Islam di Malaysia. Ianya merupakan usaha tinjauan (pilot studies) awal daripada projek penyelidikan ilmiah FRGS (FP027/2008C) tajaan Universiti Malaya dengan tajuk “Pembinaan Modul Fiqh Malaysia: Kajian Terhadap Infrastruktur Intelektual Dan Pelaksanaan Dalam Masyarakat Majmuk Di Malaysia”. Bagi mencapai objektif ini, kajian ini menggunakan kaedah pengumpulan data secara perpustakaan dan kajian lapangan yang dianalisis kemudiannya bagi membentuk teori konsep Fiqh semasa yang lebih bersesuaian dengan realiti Malaysia. Hasil kajian ini mendapati konsep fiqh semasa telah mula difahami oleh masyarakat Malaysia. Namun begitu, kelangkaan masih lagi wujud dalam soal pemantapan konsep fiqh semasa ini dari segi kerangka konsep, rasionaliti, pendekatan dan epistemology, yang sepatutnya dijalankan oleh pihak Institusi Pengajian Tinggi Awam (IPTA) di Malaysia. Untuk itu, kajian ini telah cuba mengemukakan jalan penyelesaian kepada usaha pemantapan ini. Keywords:Konsep Fiqh Malaysia, Perundangan Islam, Mazhab Shafi’I, Penyelidikan Hukum Islam Pengenalan Dewasa ini, terdapat beberapa pandangan negatif yang dinisbahkan kepada sistem perundangan Islam. Antaranya, sistem fiqh Islam dikatakan ketinggalan zaman kerana lebih berasaskan paradigma pemikiran Islam silam daripada latar belakang Timur tengah di abad pertengahan, bias kepada golongan wanita dan bukan Islam dan ianya tertutup dengan perkembangan moden.1 Apa yang malangnya, pandangan ini telah mempengaruhi masyarakat awam dan turut mendapat pengabsahan daripada kalangan sarjana Islam sendiri, yang

1

* Associate Professor at Department of Fiqh and Usul, Academy of Islamic Studies, University Malaya. ** Associate Professor at Ahmad Ibrahim Kulliyyah of Laws, International Islamic University Malaysia. *** Research Asisstant and Master Students at Department of Fiqh and Usul, Academy of Islamic Studies, University Malaya. Abd Moqsith Ghazali (2007), “ Mengubah Wajah Fiqh Islam “, Abd Hakim Dan Yudi Latif (ed.), Bayang-Bayang Fanatisme : Esai-Esai Untuk Mengenang Nurcholish Madjid, Jakarta : PSIK (Universitas Paramadina), h. 412-431

2

dikembangkan secara meluas melalui penulisan dan media ICT (Information and communication technologies) arus perdana.2 Nisbah negatif tentang sistem perundangan Islam ini boleh dilihat daripada pegangan yang disebarluaskan oleh beberapa tokoh dan NGO (non-governmental organization) menggunakan nama Islam. Sebagai buktinya, terdapat perkembangan yang boleh dikemukakan untuk menunjukkan kewujudan permasalahan ini. Pertama, selepas pengharaman buku Kassim Ahmad, Hadis : Satu Penilaian Semula, pada 3 Disember 1989 suatu perjumpaan telah diusahakan bagi menubuhkan Persatuan Falsafah Malaysia yang telah dianggotai oleh 40 orang terdiri daripada ahli akademik, peguam, penulis dan wakil daripada luar Negara.3 Namun begitu, persatuan ini telah ditolak oleh pihak kerajaan, yang kemudiannya kumpulan ini telah menubuhkan Jemaah Al-Quran Malaysia (JAM) pada 16 Mei 1993. JAM ini masih lagi meneruskan agenda perjuangan yang menolak hadis dan mempersoalkan kelemahan sistem fiqh Islam silam.4 Agenda JAM ini disebar luaskan ke dalam masyarakat melalui pelbagai medium, termasuklah melalui akhbar Berita Minggu, bila mana Syed Akhbar Ali (anggota pusat JAM) diberikan kolum khusus untuk membicarakan soal-soal perkembangan semasa di Malaysia.5 Kedua, timbulnya beberapa kumpulan yang menganut fahaman liberalism (seperti IKD, Sisters in Islam dan Middle Eastern Studies Group) dengan menggunakan dana asing barat ( seperti Asia foundation dan Konrad Adenauer Foundation). Kumpulan ini sering melakukan wacana yang dihadiri oleh semua lapisan masyarakat bagi membincangkan isu-isu yang mengkritik kelemahan sistem fiqh Islam silam. Lebih penting lagi, kumpulan ini sering menjemput tokoh liberal daripada Indonesia (seperti Luthfi Assyaukanie, Musdah Mulia, Abd Moqsith Ghazali, Kiai Hussein dan sebagainya) Hasilnya, pelbagai isu liberalism yang sering diperbincangkan di Indonesia merangkumi isu penindasan wanita, ketertutupan Islam dengan perkembangan moden dan sikap anti terhadap golongan bukan Islam, turut sama didedahkan kepada anggota wacana.6 Sebagai contohnya, Luthfi Assyaukanie, menegaskan bahawa sekularisme tidak bercanggah dengan Islam, malah ia memberi berkah kepada Islam dan agama-agama lain. Menurutnya lagi sebuah demokrasi yang baik hanya boleh dilaksanakan jika ia mampu menerapkan prinsip-prinsip sekularisasi yang benar. Amerika Syarikat, Australia dan negara-negara lain tidak menganggap sekularisme sebagai musuh agama, bahkan pelindung agama. Penerapan yang sebeginilah yang disarankan oleh Luthfi Assyaukanie untuk mendapat berkah sekularisme.7
2

3

4 5

6

7

Rahimin Affandi Abd Rahim (2006), “ Islam Dan Dan Isu Penterjemahan Dalam Era Globalisasi “, dalam Hamedi Mohd Adnan (ed.), Penerbitan Malaysia-Indonesia : Mengukuhkan Jaringan Penerbitan Serantau, Kuala Lumpur : Penerbit UM, h. 151-164 Minggu Kota, Kassim Ahmad Dipilih Sebagai Yang Dipertua Falsafah Tauhid, Disember 10, 1989. Jemaah al-Quran Malaysia, Iqra’, v. 1, no. 1, Julai 1993. Zulkifli Mohd (2002), Anti Sunnah Movement And Its Impact On The Muslim Ummah, Kuala Lumpur : Panawira Publication, h. 75-76., Dapatan kajian daripada grant FRGS tahun 2008 FR006/2007A, Bertajuk : Islam Antara Liberalisme Dan Konservatisme Di Malaysia Luthfi Assyaukanie (2007), Islam Benar versus Islam Salah, Kata Kita, Indonesia, h. 241-244.

Cet. 2-3. h. Jakarta : PSIK (Universitas Paramadina) . no. Liberal Islam : A Sourcebook. kuala lumpur : Ilmiah publication. 1) Pihak berkuasa agama di Malaysia telah mengharamkan kumpulan Anti Hadis dan Islam Liberal. bias against women must stop-Shariah court continued to treat women unfairly and often made decisions in favour of men.13 2) Tindakan Persatuan Ulamak Malaysia yang mengadu keburukan bentuk penyebaran idea yang anti Islam seperti penolakan hadis Rasulullah. 26 Ogos 1996. Abd Hakim Dan Yudi Latif (2007). barat dan Indonesia) yang memperjuangkan agenda liberalism dalam soal agama.. Bil 18. W. “ Syariah Court Officers Need More Exposure. Bayang-Bayang Fanatisme : Esai-Esai Untuk Mengenang Nurcholish Madjid.46-54. Hukuman Dalam Undang-Undang Islam : Suatu Penelitian Terhadap Hukum Hudud Kelantan Dan Terengganu. Say Anwar. kajian ilmiah yang dihasilkan oleh Muhammad Hashim kamali. terdapat paparan negatif daripada akhbar di Malaysia yang mendedahkan kelemahan Mahkamah Syariah sendiri yang terlibat di dalam menanggani isu bias dan penindasan terhadap wanita Islam. Tim Penulis Paramadina (2004). 158. dalam Journal Of Islamic Studies.3 Hal ini diikuti juga dengan usaha kumpulan liberal ini yang memterjemah dan membawa masuk buku-buku luar (daripada Timur Tengah. Budhy Munawar –Rachman (2004). Mohamad Nordin bin Ibrahim (2005). kita dapat menyaksikan pelbagai pihak cuba mengatasinya. Ulil Abshar Abdalla ( 2007). h. v.yang secara langsung mengkritik kelemahan Rang Undang-Undang Hudud Kelantan dan Terengganu. Dekonstruksi Dan Rekonstruksi Hukum Islam.10 Akibatnya. 1.1. Roff (1988) “ Patterns of Islamization in Malaysia 1890s-1990s : Exemplars. Jurnal Syariah. Keempat. Hukuman Dalam Undang-Undang Islam : Suatu Penelitian Terhadap Hukum Hudud Kelantan Dan Terengganu. Fiqh Lintas Agama : Membangun Masyarakat Inklusif-Pluralis. Jakarta : RajaGrafindo Persada Muhammad Hashim kamali (2003). Ilyas Supena (2002). Jurnal Penyelidikan Islam. New Straits Times. Institutions and Vectors “.11 Sebagai langkah reaktif terhadap semua masalah ini. v. New York : Oxford University Press. 221-222. Antara isu yang dibawa adalah soal kedudukan bukan Islam dan penindasan wanita.2. h. Pengaruh Fahaman Liberal Dalam Buku Fiqh Lintas Agama. Antara kritikan yang diberikan adalah institusi ini tidak cekap dalam pengendalian kes dan bias terhadap pelanggan wanita.12 Di samping itu telah turut menerimapakai pelbagai gagasan penambahbaikian terhadap isntitusi agama rasmi di Malaysia. . Islam Pluralis: Wacana Kesetaraan Kaum Beriman. 17. Bias Againt Women Must Stop “. 9. “ Penangguhan Kes Di Mahkamah Syariah : Cabaran Dan Penyelesaian “.14 8 9 10 11 12 13 Antaranya adalah buku Charles Kurzman (1998). sebahagian besar daripada pandangannya telah diterimapakai oleh anggota masyarakat dan pengamal undang-undang di Malaysia. 9Memandangkan beliau seorang tokoh perundangan Islam yang agak terkenal. Jakarta: Nalar. Jabatan Kemajuan Islam Malaysia. Yogyakarta : Gama Media. Jakarta : Yayasan Wakaf Paramadina. Menyegarkan Kembali Pemikiran Islam. Raihanah Abdullah (2009). bil. mainly because of the chauvinistic attitudes of the officers. h.8 Ketiga. masyarakat yang tidak terlibat dengan Mahkamah Syariah pun merasa marah dengan situasi ini sehinggakan mereka kadangkala terikut-ikut untuk mengkritik Mahkamah Syariah.

Beberapa Isu Penting Sepanjang Tiga Dekad. 28-30. Sintok : Sekolah Pembangunan Sosial. Lihat Kontroversi Mengenai Memo Kepada Majlis Raja-Raja Melayu : Islam Dicabar.16 kepada Majlis Raja-Raja Melayu. 1-5. sebagai contohnya. h. Kuala Lumpur : ABIM. a) Kajian di bawah tajaan IRFA yang dilakukan oleh Ahmad Hidayat Buang tentang institusi Fatwa dan Mahkamah Syariah di Malaysia. “Gerakan Tajdid Di Malaysia : Teori Dan Realiti “. Kuala Lumpur. yang 14 15 16 17 18 19 20 Mohd. ABIM 30 Tahun.. 2002. seperti. Terbitan Tak berkala no. Basri (1996). demi untuk memastikan kelancaran program pembangunan yang sedang giat dijalankan. Dalam Dinamisme Pengajian Syariah. Fakulti Pengajian Islam. Lihat Mohd Farid Mohd Shahran (2001). h. Lihat Sebagai Contohnya Ahmad Fawzi Mohd. Pulau Pinang. dalam NST. “ Penolakan Hadith Oleh Orientalis Dan Penulis Islam “.A. 41-44. Persatuan Ulama Malaysia dan Persatuan Ulama Kedah. mengawal dan memonitor sesuatu perubahan yang berlaku dengan kaedah tuntas. Kuala Lumpur : Jabatan Syariah Dan Undang-Undang APIUM. Noor (2000). 93-106.19 Kita boleh mengemukakan beberapa contoh kajian yang menggunakan dana penyelidikan kerajaan yang menjurus kepada usaha penelitian fenomena perubahan masyarakat ini.20 b) Kajian yang dilakukan oleh sekumpulan penyelidik Akademi Pengajian Islam Universiti Malaya (APIUM) di bawah Mahmood Zuhdi Abdul Majid terhadap impak dan pelan tindakan yang perlu dilakukan oleh graduan Universiti Azhar di dalam pembangunan sosial di Malaysia. dalam Islam Dalam Persepsi Orientalisme. Oleh Ahmad Fawzi Mohd. Farish A. h. Fatwa Di Malaysia. 3. FRGS dan vote F) telah diperuntukan kepada beberapa IPTA. Mohd Razali Agus (2000) Pembangunan Dan Dinamika Masyarakat Malaysia. bagi menghasilkan kajian sosiologi masyarakat Malaysia yang mempunyai nilai tambah (value added). Kuala Lumpur : Utusan Publication. Fundamental. Majid (ed. Napiah Abdullah (1998). 3) Usaha penyelidikan yang dijalankan oleh ahli akademik bagi mengenalpasti permasalahan ini secara lebih holistik yang kemudiannya disertakan dengan kaedah penyelesaian yang terbaik. UUM. h. yang mendapati bagaimana perubahan masyarakat Malaysia yang semakin kompleks telah menuntut pihak berkuasa agama seperti institusi fatwa dan Mahkamah Syariah melakukan perubahan struktur organisasi dan metodologi yang lebih moden bagi menjadikannya lebih bersesuaian dengan kehendak masyarakat semasa. Mahmood Zuhdi Hj. Rasulullah S.17 Ia dibuat memandangkan tindakan ini dianggap sebagai cubaan mengugat asas jati diri Melayu-Islam. “ Let Islam Lead The Way With Its Progressive View On Sexuality “. pihak kerajaan telah memperuntukan sebahagian besar dana keewangan negara bagi meneliti elemen perubahan yang berlaku di dalam masyarakat Malaysia. Bangi.W.18 Data yang terhasil daripada kajian sosiologi ini secara langsung dapat membantu pihak kerajaan mengurus. Dana ataupun bantuan penyelidikan sains/sains sosial dalam bentuk research grant (seperti IRFA. Dalam Ed. Rahimin Affandi Abdul Rahim (1997). Ab. Kuala Lumpur : Penerbit UM. Ahmad Hidayat Buang (2004). . 2000. Ahmad Hidayat Buang (2005) Mahkamah Syariah Di Malaysia : Pencapaian Dan Cabaran. Jabatan Usuluddin dan Falsafah.). Nilai Orang Melayu. “ Perubahan Nilai Dalam Budaya Politik Melayu “.4 penghinaan terhadap Rasulullah15 dan krisis murtad di kalangan anak gadis Melayu. 4 November. Basri. dan Ulama Dihina. UKM. Apa yang boleh dibanggakan.

Paradigma Wasatiyyah Dan Dailog Peradaban : Satu Analisis. Bagi membentuk landasan konsep dan teori bagi kajian ini. dokumen-dokumen penting dan rasmi seperti minit mesyuarat. statistik. “ Impak Graduan Universiti Al-Azhar Dalam Pembangunan Social Di Malaysia “.21 Berhadapan dengan isu ini. 2) Penyelidik akan membahagikan proses temubual ini kepada dua sessi yang utama. 2. 16. Di samping bahan-bahan literatur dalam simpanan perpustakaan. Untuk itu. kajian ini bakal menggunakan pendekatan wasatiyyah (pertengahan dan objektif)22 yang bakal menonjolkan konsep fiqh Malaysia yang dipakai di dalam sistem perundangan Islam dan IPTA aliran Islam di Malaysia. kelangsungan sesuatu tamadun akan terhasil daripada usaha golongan ilmuan mewujudkan infranstruktur intelektual menanggani persoalan hidup. Metodologi kajian Kajian ini menggunakan kaedah perpustakaan dan kajian lapangan sekaligus dalam usaha mengumpulkan data yang kemudiannya dianalisa secara mendalam bagi menghasilkan kerangka teori dan epistemologi konsep fiqh Malaysia. Manakala bagi pengumpulan data melalui kajian lapangan. V.23 Ringkasnya. 1) Mengadakan temujanji dengan setiap anggota yang bakal ditemuduga bagi memastikan mereka dapat meluangkan masa yang terbaik untuk proses temuduga. h. maka rujukan dibuat terhadap bahan-bahan semasa yang terdapat dalam depositori perpustakaan dalam tajuk yang berkaitan. Hal ini ditegaskan. Intipati utama dari gagasan ini antara lainya menegaskan bahawa kejayaan sesuatu tamadun dunia. v.Jurnal Pengajian Melayu. bertepatan dengan gagasan kepentingan budaya ilmu di dalam pembentukan sesuatu tamadun dunia yang diutarakan oleh Hashim Musa dan Wan Mohd Nor Wan Daud. Lihat sebagai contohnya Mohd kamil Abdul Majid (2009). yang dibuat menggunakan beberapa kaedah utama. kajian hanya memilih responden terpenting sahaja. agensi Islam juga merupakan data-data penting bagi kajian ini. . Untuk kaedah temubual. bergantung sepenuhnya kepada pengamalan budaya ilmu yang berterusan oleh anggota masyarakat yang terbabit. h. dokumen-dokumen rasmi Jabatan Perdana Menteri.5 membabitkan pelbagai sektor kehidupan yang utama. Hal ini bakal dijadikan sebagai kaedah terbaik untuk tujuan penyelesaian masalah kajian. data-data utama diperolehi melalui temubual secara mendalam (in-depth interview) dan soal selidik. artikel ini akan cuba menolak dakwaan negatif ini dengan mengemukakan konsep fiqh Islam yang lebih bersesuaian dengan realiti Malaysia semasa. Kuala Lumpur : DBP. 1-36. Pusat Dailog peradaban UM. laporan penyelidikan dan laporan-laporan lain. dimulakan dengan (i) sessi pengenalan yang menjelaskan maksud dan tujuan kajian secara tidak langsung yang bakal merapatkan hubungan antara 21 22 23 Mahmood Zuhdi Abdul Majid Dkk (2006). dalam Jurnal Peradaban. Wan Mohd Nor Wan Daud (1997). Penjelasan Budaya Ilmu. Pelan tindakan proaktif ini menuntut graduan Universiti Azhar perlu memiliki kemahiran hard dan soft skill yang secukupnya sebelum mereka memasuki pelbagai sektor penting di dalam masyarakat.10-31.

Proses pengumpulan data melalui temuduga dan pemerhatian kerap kali dibantu dengan pengumpulan data dokumen rasmi yang berupakan laporan mesyuarat. faktor penolak dan penarik untuk skop yang dikaji. yang kemudiannya dipindahkan ke dalam bentuk transcipt penulisan.) Handbook Of Qualitative Research. Ia juga dibentuk untuk menilai tahap pemahaman. sebaliknya merujuk kepada anggota lain supaya data yang diperolihi adalah tepat dan konsisten. h 123-125.berkaitan konsep fiqh tempatan di IPTA dan agensi Islam.) Penyelidikan Kualitatif : Pengalaman Kerja Lapangan Kajian. Dalam Marohaini Yusoff(ed. Kesemua orang yang ditemuduga adalah merupakan kakitangan yang memegang jawatan penting atau pun mempunyai autoriti di dalam agensi Islam (institusi Fatwa. dilihat dari segi susunan konsepnya. Majlis Agama Islam Negeri dan IPTA yang menawarkan pengajian Islam). Kuala Lumpur. minit mesyuarat. . Penerbit Universiti Malaya. (ii) sessi temuduga sebenar yang lebih serious dan berfokus kepada isi kandungan sebenar kajian ini dibuat. Hlm 4-7. Lincoln(ed. h. penyelidik akan memaklumkan kepada mereka objektif kajian dan menyediakan borang persetujuan yang mengambilkira etika persetujuan berpengetahuan (informed consent) seperti mana ditegaskan di dalam code of ethical conduct for research involving humans. Kaedah tringulasi telah digunakan bagi memastikan kesahan dan kebolehpercayaan data yang terkumpul melalui temuduga. terdapat beberapa soalan spontan yang digunakan akibat daripada beberapa isu dan jawapan yang diberikan oleh orang ditemuduga. pamplet.24 Untuk memastikan kebolehpercayaan maklumat dan kedudukan orang ditemuduga tidak terjejas.25 Temuduga akan dilakukan secara terancang dengan menggunakan pita rakaman dan catitan. Konsep Asas Fiqh Malaysia Semasa : Satu Pengenalan Pada dasarnya. Isi kandungan temuduga ini telah dipastikan agar ianya lebih bersifat menjurus kepada skop dan tumpuan kajian. 214-215. “ The Dance Of Qualitative Research Design “. Di samping juga. Lihat Janesik Velerie J (1994)..6 3) 4) 5) 6) 7) 8) 9) penulis dengan orang yang bakal ditemubual. London. gagasan Fiqh semasa ini ialah suatu percubaan untuk menyediakan sistem fiqh Islam yang difikirkan 24 25 26 Lihat Sebagai Contohnya Dalam Suseela Malakolunthu (2001). brosure dan sebagainya yang dikategorikan sebagai dukomen sulit. “ Pengumpulan Dan Analisis Data Kualitatif : Satu Imbasan “. Soalan yang agak rapi dan terancang telah disediakan terlebih dahulu. Hal ini dilakukan demi untuk memastikan datadata yang diperolihi adalah tepat dan boleh menjadi sumber rujukan utama.26 Melalui kaedah ini penyelidik tidak hanya bergantung kepada maklumat yang diberikan oleh seorang anggota koleksi sahaja.Satu set soal selidik telah dibentuk untuk mengenal pasti aspek-apsek kefahaman tentang konsep fiqh Malaysia di kalangan responden. Dalam Norman K. Sage Publication. Ibid. Denzin Yvonna S. pencapaian. Bagi Kaedah Soal Selidik .

struktur sosial. ijtihad jamaci. .Keduanya. ijtihad jama’i adalah persetujuan yang disepakati oleh ramai pihak . ijmac. perubatan. Lihat teks syarahan perdana beliau yang bertajuk Hukum Islam Semasa Di Malaysia : Prospek Dan Cabaran. Ogos 1997 Maksud Usul al-Fiqh iaitu ilmu tentang kaedah-kaedah mengistinbat hukum-hukum syarak yang berkaitan dengan perbuatan mukallaf dari dalil-dalil tafsili. dalam: Hukum Islam Semasa Bagi Masyarakat Malaysia Yang Membangun. pertama. Raihanah haji Abdullah (1999). Sebaliknya. Anisah Ab. “Permasalahan Intelektual Dalam Pembinaan Hukum Islam Semasa Di Malaysia”. tarjih. konsep ini mempunyai beberapa intipati penting. maslahah. h. Siyasah Sharciyyah 32dan sebagainya. 5-6. gambaran yang lengkap tentang realiti semasa Malaysia dari segi latarbelakang sejarah. 4-5. dan kitab fiqh klasik. Ghani (1999). dalam: Hukum Islam Semasa Bagi Masyarakat Malaysia Yang Membangun. ia cuba untuk menghidupkan kembali peranan fuqaha dengan penggunaan kaedah usul al-fiqh28 dalam beberapa aspek iaitu: 1) Proses menilai pandangan fuqaha klasik agar ianya bersesuaian dengan realiti semasa. dalam Hukum Islam Semasa Bagi Masyarakat Malaysia Yang Membangun. ia bukan sebuah konsep yang longgar dan liberal di pandang dari sudut pengajian hukum Islam. bahkan turut menyediakan alternatif lengkap dan terperinci. Pertama. keperluan mendalami ilmu-ilmu moden selain dari bidang hukum Islam seperti ilmu sains sosial. gagasan mewujudkan konsep Fiqh Malaysia ini telah pertama kalinya diutarakan oleh Professor Datuk Mahmood Zuhdi Abdul Majid. 'Urf ialah sesuatu yang dibiasai oleh manusia. 221232. Mahmood Zuhdi Abdul Majid (1999). 27 28 29 30 31 32 Dalam konteks Malaysia. h. talfiq. tarjih bermakna “membandingkan pendapat satu dengan yang lain untuk memilih pendapat yang paling kuat”. 3) Proses mengenalpasti dan mewujudkan database Malaysia terutamanya dalam. “Batas-batas pergaulan antara lelaki dan perempuan dalam masyarakat Islam kini: Satu Huraian Hukum Islam Semasa”. Abdullah Alwi Haji Hassan (1999). hidup dan proaktif walaupun terpaksa berhadapan dengan perubahan semasa masyarakat.7 paling sesuai untuk masyarakat Malaysia. 4) Proses menyediakan kaedah-kaedah dan methodologi asas di dalam ilmu usul al-fiqh yang dapat membantu gologan fuqaha menyelesaikan persoalan baru di Malaysia. 239-248. mengubah dan melakukan ijtihad terhadap permasalahan semasa di Malaysia29 yang tiada jawapan daripada nas-nas al-Quran dan alSunnah. politik. 2) Proses menilai. ekonomi dan beberapa isu semasa30 . pada 16hb. “Hukum Islam Semasa”. h. “Pegawai Syariah wanita di mahkamah-mahkamah syariah di Malaysia”. Antara metodologi berkaitan yang kerap digunakan adalah kaedah c urf. politik dan sebagainya. dalam Hukum Islam Semasa Bagi Masyarakat Malaysia Yang Membangun. 125-130. Lebih tepat lagi. ekonomi. Kewujudan database Malaysia ini dapat dijadikan panduan untuk membantu fuqaha menghasilkan proses penentuan hukum yang bersifat semasa31.27 Dari sudut pemahaman asasnya. h. ia tercetus daripada usaha pembaharuan (tajdid) undang-undang Islam demi untuk menjadikannya sebagai sebuah undang-undang yang bersifat syumul. Mahmood Zuhdi Abdul Majid (1999). ianya bukan bersifat umum dan retorik semata-mata. Kedua. “ Hukum Islam semasa bagi Masyarakat Malaysia yang membangun “. samada berbentuk perbuatan atau perkataan. Akademi Pengajian Islam Universiti Malaya. budaya. h. maqasid al-sharicah.

Fakulti Undang-Undang UKM . Apa yang boleh dibanggakan. IPTA yang menawarkan subjek pengajian syariah. Terdapat sebahagian besar daripada graduan ini yang berkhidmat di institusi fatwa setiap negeri sebagai pengawai Istimbat yang membantu Ahli Jawatan kuasa Fatwa di dalam tugas penyelidikan hukum terhadap permasalahan hukum yang ditanyakan kepada pihak institusi fatwa. Mengikut amalan semasa. Ahmad Hidayat Buang (2004).34Dalam soal ini. Mahkamah Syariah di peringkat negeri dan pusat yang bertugas mengadili dan memutuskan setiap persoalan praktikal membabitkan perundangan Islam.W. Maslahah ialah menjaga kepentingan dan kebaikan. Hal ini penting bila mana graduan ini akan menerapkan KFS di dalam institusi agama Islam yang diceburi apabila mereka tamat belajar. Kebanyakan tokoh-tokoh daripada institusi fatwa dan IPTA juga menjadi penasihat kepada bank komersial yang menawarkan produk Islam. bertindak melatih graduan tentang konsep fiqh semasa (KFS) secara teori dan praktikal (melalui kajian ilmiah di peringkat ijazah pertama dan lanjutan). sebahagian besar daripada Akta dan Enakmen ini telah direview dan dilakukan 33 34 talfiq ialah bermakna meniru dan mengikut orang lain . kesemuanya saling berkait antara satu sama lain. Fatwa di Malaysia. ianya tertakluk kepada pelbagai Akta dan Enakmen Islam yang ditetapkan oleh pihak kerajaan.A. dan Undang-undang. Ketiga. Ianya terdiri: Pertama. agensi Islam seperti JAKIM dan institusi fatwa ini sering meminta bantuan khidmat nasihat daripada pakar di IPTA. sebahagian besar daripada KFS yang dipegang oleh tokoh terbabit memang diterapkan di dalam institusi terbabit. disunting oleh Dr. Abdul Karim Ali dan Raihanah Haji Azhari. Akademi Pengajian Islam Universiti Malaya. khususnya membabitkan kajian ilmiah daripada IPTA (tesis di peringkat ijazah lanjutan) dalam isu yang dikehendaki jawapan oleh anggota masyarakat. Kuala Lumpur : Jabatan Syariah. Semua keputusan yang dikeluarkan ini selain bergantung kepada budi bicara hakim yang terlibat.8 Mekanisme dan Rasionaliti Konsep Fiqh Malaysia Semasa Secara dasarnya. Undang-Undang Muamalat Dan Aplikasinya Kepada Produk-Produk Perbankan Islam. ijma’ialah kesepakatan yakni kesepakatan para ulama dalam menetapkan suatu hukum dalam agama Islam berasaskan AlQuran dan Hadis tentang suatu perkara yang terjadi pada suatu masa setelah zaman Rasululullah S. Kesemua perbincangan yang agak detail tentang kaedah-kaedah ini ada diterangkan oleh serangkaian tokoh tempatan di dalam bahagian metodologi (ii) buku: Hukum Islam Semasa Bagi Masyarakat Malaysia Yang Membangun. Siasah Syar’iyyah bermaksud politik Islam. mekanisme penerapan sebarang usaha reformasi perundangan Islam di Malaysia dimainkan oleh empat institusi yang utama. institusi fatwa di peringkat negeri dan pusat yang sepatutnya memahami dan mengeluarkan hukum Islam yang bersesuaian dengan realiti Malaysia semasa.33 Kedua. APIUM Abdul Halim El-Muhammady (2008). Kajang : Jawatankuasa Penerbitan. Maqasid al-Syar’iyyah bermaksud Objektif Syarak. 1999.

yang juga menjadi tema utama KFS . DBP. Seminar Hukum Islam semasa yang dianjurkan oleh pihak jabatan fiqh dan usul. Kenyataan ini didasarkan kepada beberapa fakta yang utama.east Asia And Th. Pustaka Minerva. dalam The American Journal Of Comparative law. Formatnya dilakukan dalam bentuk soal jawab agama di antara ahli akademik dengan penanya daripada masyarakat awam. didapati penulis kolum sering memberikan jawapan yang menggunakan pendekatan KFS. Pertama. kajian ini hanya akan menumpukan perhatian kepada peranan yang dimainkan oleh IPTA Islam.37 Di sebalik kesemua institusi di atas. Muhammad al-Ghazali dan sebagainya) ataupun karya ulamak tempatan sendiri. antaranya. Hal ini berbeza sekali dengan perkembangan di tahun-tahun 1970-1980an. Daripada pengamatan dan kajian lapangan yang dilakukan. 571 dan 575 Grant penyelidikan di taja oleh UM yang diketuai oleh Abdul Karim Ali. Semua buku-buku ini yang mengupas pelbagai isu penting yang membabitkan persoalan amali masyarakat agak mudah didapati di kebanyakan kedai buku yang kecil ataupun besar. h. “ The Quran And The Common Law : Islamic Law Reform And The Theory Of Legal Change “. kita dapat menyaksikan tersebar luasnya buku-buku fiqh kontemporari samada dalam bentuk terjemahan kitab daripada Timur tengah (karya Yusuf Qardawi. Majid (ed) (1997). sudah menjadi kebiasaan diwujudkan suatu kolum khusus yang berkaitan dengan isu fiqh amali. Von Der Mehden (1993). Dalam perkembangan terkini. Kuala Lumpur : Berita Publishing. kita boleh berbangga kerana konsep asas KFS telah secara positifnya diterima oleh kalangan masyarakat awam dan pengamal undang-undang Islam di Malaysia. Pustaka Salam.36 Sebagai contohnya. ternyata sekali secara relatifnya minat masyarakat awam terhadap isu fiqh semasa telah bertambah. Hal ini didasarkan kepada beberapa perkembangan yang timbul samada di peringkat warga IPTA dan masyarakat awam.35 Keempat. Two Worlds Of Islam: Interaction Between South. Bagi warga IPTA. memandang ianya merupakan institusi terpenting di dalam mendidik dan menyedarkan masyarakat tentang KFS. Dinamisme Pengajian Syariah. . FP002/2007A : Karya-Karya Fiqh. v. Demi untuk memberikan jawapan hukum yang lebih meyakinkan dan mampu menyelesaikan masalah si penanya. Florida. Antaranya di kedai buku IPTA. di mana masyarakat awam melalui kebanjiran buku-buku Islam daripada luar negeri di pasaran lebih menyukai isu-isu dakwah dan politik Islam mengatasi isu fiqh amali itu sendiri. 35 36 37 38 Donald L. Fred R. Islam Di Malaysia Selepas Merdeka : Satu Penilaian. APIUM dalam pelbagai tema ( seperti tema pengajian syariah38. Wahbah Zuhayli. Horowitz (1994). Hasil seminar ini telah dibukukan. Ab.9 reformasi berteraskan kesedaran Tajdid semasa. Mengikut kajian ilmiah yang dilakukan terhadap tabiat pembacaan tentang isu keagamaan masyarakat Islam di Malaysia. industri penerbitan buku Islam yang boleh diperolihi dengan mudah oleh pengamal undang-undang dan masyarakat awam. Mahmood Zuhdi Hj. Pustaka Antara dan banyak lagi kedai buku lain. kita dapat menyaksikan bagaimana konsep fiqh Islam semasa telah diterima secara positif. di dalam setiap majalah yang bertemakan Islam. 42. MPH.e Middle East. Sayyid Sabiq.

3. Kesemuanya membabitkan 39 40 41 42 43 44 45 46 47 Seminar yang bertemakan “ Hukum Islam semasa bagi masyarakat Malaysia yang membangun“ telah dianjurkan oleh APIUM pada 26-27hb. Anjuran UIAM. Tesis Sarjana Untuk Jabatan Fiqh.M. 123-136.at sebagai contohnya Anuar Ramli (2002). Disember 2004 Azhar Abdul Aziz (2002). Asas hukum dalam budaya : Kajian terh. Kuala Lumpur : Thinker’s Library. Umar A. Horowitz (1994). Tesis sarjana untuk Jabatan Fiqh dan Usul.e Muslim world “.47 Berasaskan kepada grand theory tentang proses pembangunan tamadun Islam yang bermutu tinggi. Kementerian Penerangan Malaysia. h. Jun 1999. . Lih. APIUM. Tesis Sarjana Untuk Jabatan Fiqh Dan Usul. yang menghasilkan koleksi kertas kerja bertajuk Fiqh Malaysia : Ke arah pembinaan Fiqh. Status Kesucian Air Kumbah.International Seminar on Islamic Thoughts. Rawatan Oleh. Uruf tempatan di Negeri Kedah. pada 15-16hb Disember 2004 Seminar Kebangsaan Fiqh Semasa menghadapi cabaran Globalisasi. tesis Sarjana untuk Jabatan Fiqh. dalam Prosiding Islam : Past. yang kemudiannya mengh. “ Scientific Revolution : wh. kebudayaan Melayu40 dan cabaran pemikiran Islam moden) telah mendapat sambutan yang sangat mengalakkan daripada warga IPTA dan agensi Islam. Nizaita Omar (1999). 8 Ogos 2006 Seminar Kebangsaan Usul Fiqh (SUFI) 2004.an sosial terhadap h.as.adap perubah.e American Journal Of Comparative law. 2002 dan Mohd Fauzi bin Audzir (2002).24h. Hal ini terbukti apabila kemudiannya beberapa IPTA lain seperti UIAM41 .an Yang Dirawat Melalui Kaedah.b September 2003 Muhammad Firdaus Nurul Huda (2002). Tesis sarjana untuk Jabatan Fiqh dan Usul. dalam Jurnal Afkar. Water Konsortium. anjuran bersama Jabatan Usuluddin dan Falsafah. dan kesannya terh. kita dapat mengesan beberapa rasionaliti penerapan konsep fiqh semasa (KFS) boleh dibuat oleh IPTA Islam seperti APIUM di dalam usaha pembentukan tamadun Islam di Malaysia. Kolej Universiti Islam Malaysia.at sebagai contohnya S. dalam Th. 17-42.10 pembangunan39. 198-207. Kedua. Mohamed (2004). pada 7-9hb. Kasule (2001). 2001. Dan Usul. 2. 14..allenges of the 21 st century. “ Islam : An overview in h. “. USIM42 dan UKM43 telah turut sama mengadakan seminar bagi membincangkan isu hukum Islam semasa. “ E-Fiqh. dalam Jurnal Usuluddin.asilkan koleksi kertas kerja yang dibukukan dengan tajuk ”Hukum Islam semasa bagi masyarakat Malaysia yang membangun” Seminar yang menekankan tema ini telah dianjurkan oleh APIUM pada 23-24h. isu hukum Islam semasa sering dijadikan tumpuan khusus oleh para ahli akademik di dalam pelbagai monograf 44dan jurnal ilmiah yang terujuk. International Conference : Islamic Jurisprudence and th.ukum : satu analisis.adap beberapa aspek h. Anjuran Jabatan Syariah. UKM dengan Jabatan Hal Ehwal Kh. bil.ubungan social dalam kebudayaan Malaysia. Peranan Sains Perubatan Dalam Menentukan H. Beberapa Kaedah. APIUM Lih.arusan Fasakh.y it occured in Europe instead of th.istory and contemporary world “. Hashim Musa (2001). h.. Anjuran Fakulti Syariah dan Undang-Undang. Kerana Penyakit. dalam Jurnal Syariah. Donald L. UKM . bil. Jun 1997.: Foundations for ICT-Supported Fiqh. “ Sains dan ijtihad “. 42. Abdulmajid H. Perubatan Moden Menurut Perspektif Islam.b. h. APIUM.e Ch. Fakulti Pengajian Islam.ukum Islam : Satu kajian tentang Metodologi Syariah.okum Keh. Present and Future. Kesan perubah. “ The Quran and the Common law : Islamic law reform and the theory of legal change “. v. Mohamed Hatta (1995).an h. Nadzirah Ismail (2003). 2. dan Usul. Indah. tempatan yang terkini. dan pelaksanaannya. APIUM. v. APIUM.45 Hal yang sama turut dijadikan tumpuan oleh sejumlah besar pelajar pasca siswazah yang mengkaji pelbagai isu urgent 46yang timbul di dalam masyarakat menggunakan pendekatan hukum Islam semasa. bil. 1994.

Majid (1993). yang hanya dibataskan kepada bidang undang-undang kekeluargaan sahaja. 3) Kecenderungan ini juga menjadi sebab lahirnya tindak balas yang berlebihan dari sesetengah pihak sehingga mereka mahu mengikut model barat secara mutlak tanpa menilai kesesuaiannya dengan lunas-lunas Islam dan perkiraan ketimuran. Kuala Lumpur. Pertama. no. Rahimin Affandi Abdul Rahim (1995). dan ini telah menyebabkan banyak persoalan hidup masyarakat tidak menepati kehendak syara’ yang sebenar. bentuk pengajian fiqh Malaysia ini dapat dijadikan sebagai asas utama untuk menyediakan infranstruktur intelektual sebelum sesuatu cita-cita negara Islam boleh tercapai. dapat menunjukkan ciri-ciri kesempurnaan yang terkandung di dalam sistem penyelesaian fiqh Islam yang merangkumi keperluan menjaga kepentingan hubungan dengan Allah. 8. v. h. 86-89. 562. h. 48 49 50 51 52 53 Taha Jabir al-Alwani (1991). tertutup dan berasaskan latar belakang yang bukan bersifat Malaysia. Atas dasar ini. 2) Kecenderungan ini menyebabkan berlakunya kesempitan dalam pelaksanaan hukum Islam. 513. berbanding dengan sistem pengajian ala Taqlid silam yang menggunakan pendekatan yang tidak kritikal. pertamanya. h. kita terpaksa mengambil sikap proaktif dengan membangunkan sistem fiqh Islam yang bersifat semasa di dalam institusi membabitkan pengajian keilmuan Islam yang bermatlamatkan.51 seperti :1) Kecenderungan ini telah menimbulkan suatu kekosongan fikiran yang berbentuk ilmu. 1. dalam Jurnal Syariah. demi untuk menghapuskan ketiga-tiga elemen yang terhasil akibat dari kelesuan dan kegagalan sistem fiqh. Sekularisme dan sebagainya. dalam The American Journal of Social Sciences. Rahimin Affandi Abdul Rahim (1997). “ Budaya Taqlid di dalam masyarakat Melayu : satu tinjauan ringkas “. 3. v.50 Sikap beku. 30-32. 57. 106. KFS merupakan usaha tajdid dalam bentuk yang lebih praktikal bagi menghakis dominasi taqlid di dalam pengajian Islam di Malaysia. “ Pembaharuan Fiqh : Keperluan Dan Metodologi “. Antaranya. 3. v. . sesama makhluk dan hubungan manusia dengan alam.11 pemakaian paradigma keilmuan dan pemikiran Islam yang lebih bersifat progressif.52 Keduanya. h. dalam Pengasoh. KFS berusaha untuk menghapuskan budaya taqlid yang menyebabkan kelesuan sistem fiqh Islam berhadapan proses pemodenan.53Ketiganya. dalam Dinamisme pengajian Syariah. h. dalam Jurnal Syariah. melatih pelajar untuk menganalisis institusi Islam dan kaitannya dengan realiti semasa.48Dalam kurikulum pengajian keilmuan Islam subjek fiqh Islam seolah-olah telah dianggap sebagai pelajaran sejarah perundangan Islam semata-mata yang bukan lagi mampu menanggani situasi semasa. bil. “ Taqlid And The Stagnation Of The Muslim Mind “. “ Gerakan Tajdid di Malaysia : Teori dan realiti “. “ Sejarah perkembangan penulisan hukum Islam di Malaysia : Tumpuan khusus di negeri Kelantan “. Ibid. Kamil Ab. 1. h. bil. Muhammad Nabil Muhammad Syukri (2000). Mohd. 102-103. Kekosongan ini kemudiannya telah direbut atau diambil peluang oleh aliran politik luar seperti Kominis. 1.49 Fiqh sudah begitu lama dibiarkan beku dan statik. bil. jumud dan taqlid di kalangan fuqaha yang sepatutnya bertindak sebagai inteligensia Muslim membangun sistem fiqh yang up to date telah menimbulkan beberapa kesan buruk.

Lahore. memperbetulkan segala bentuk kelemahan dan keburukan yang selama ini dinisbahkan kepada syariah Islam.. Muhammad Abu Bakar (1982).ing Sdn Bh. tetapi tidak sampai kepada taqlid membuta tuli. Hal ini dijelaskan oleh Muhammad Iqbal sebagai : “ the teaching of the Quran that life is a progressive creation necessitates that each generation. membiarkan jawapan terhadap masalah masa kini ditentukan oleh fuqaha yang sebelumnya. al-Quran dan al-Sunnah sebagai pedoman utama untuk kejayaan hidup di dunia dan akhirat telah menetapkan suatu pandangan yang cukup dinamis tentang kehidupan manusia. Reconstruction Of Religious Thought In Islam. Mohd Yasin (1994). should be permitted to solve its own problems. Atas dasar ini.”57 Dinamisme pandangan Quran ini antara lainnya menegaskan bahawa setiap generasi perlu diberi kebebasan untuk menentukan hidup mereka sendiri dan menyelesaikan masalah sendiri dengan pertunjuk fuqaha sebelumnya. pertama. 99-100. Ahmad Hidayat Buang (1997).e Administration Of Islamic Law In Malaysia : A Critical Analysis.59dan membuktikan idea kemajuan yang terkandung di dalam Islam. 107-124. Mahmood Zuhdi Abd.d. Penghayatan Sebuah Ideal. h. Majid (1998). 13. h.56 Dalam soal ini. 168.58 Peluasan peranan fuqaha untuk setiap zaman ini antara lainnya bertujuan untuk.D untuk Sch. dalam Dinamisme Pengajian Syariah. 54. Kuala Lumpur. Abu Bakar al-Ash’ari (1954). h. “ Muamalat di Malaysia : suatu tajdid atau reaksi pasaran “. 105-134 E. kita dapat menjangkakan bagaimana nisbah negatif yang bakal terkena kepada sistem fiqh Islam. standard ataupun mutu penyeliaan yang rapi dan ketat oleh ahli akademik yang kompeten perlu ditetapkan kepada setiap pelajar yang terbabit. Penang.60 Keduanya. England. Islamic Legal Reform In Th. kajian di peringkat pasca siswazah ini boleh dianggap sebagai penyelidikan semi ijtihad yang perlu membabitkan pelbagai masalah hukum Islam yang timbul di dalam masyarakat. maka sepanjang zaman harus ada usaha menggilap semula unsur pemahaman berkenaan kerana pemahaman suatu generasi tentunya tidak sama dengan generasi yang mendatang. University of Warwick. Ezzati (1970). Ianya bakal menyemarakkan lagi budaya taqlid yang memang begitu berakar di dalam masyarakat Islam semasa. 6-10. Tesis PhD untuk University of Birmingham. v. An Introduction To Shi’i Islamic Law And Jurisprudence. 1. h. Lahore.12 Kedua.dalam Jurnal SYARIAH. mengingatkan fuqaha bahawa 54 55 56 57 58 59 60 Norhashimah. bil. dalam Dinamisme Pengajian Syariah. 27-53. Muhammad Iqbal (1982). KFS dalam pendekatan asasnya amat mementingkan penggunaan kaedah penyelidikan hukum Islam yang agak ketat. “ Pengajian syariah : Satu pentakrifan “. Memandangkan unsur-unsur kemanusiaan (kefahaman) terlibat di dalam fiqh. guided but unhampered by the work of its predecessors. h. Berita Publish. KFS berusaha mengalakkan penyelidikan hukum Islam berasaskan konsep fiqh semasa di kalangan ahli akademik dan pelajar pasca siswazah. tesis Ph.e economic development of Malaysia : 1969-1993. Seandainya elemen ini kurang dititik beratkan. h.55 Ketiga. ianya perlu membabitkan realiti praktis apa yang berkembang di dalam masyarakat dan sesuatu institusi agama yang disertakan pula dengan alternatif pilihan. Islamisation or Malaynisation : A study on th. KFS berusaha melanjutkan usaha penggilapan dan pemahaman fiqh sebenar. Terpenting sekali.. Kuala Lumpur. Kemerdekaan Berfikir Dalam Islam.54 Mengikut Mahmood Zuhdi.. h.e role of Islamic law in th. “ Isu Pendekatan di dalam Pengajian Syariah di Malaysia : Satu Telaah Awal “. Rahimin Affandi Abdul Rahim (1999).ool of Law. Rahimin Affandi Abd Rahim (2005). .

yang menuntut ianya dilihat secara holistik (menyeluruh). Contoh terbaik yang boleh diberikan adalah kajian ilmiah di peringkat pasca siswazah APIUM yang mengkaji status rawatan kumbahan air yang diamalkan oleh Indah Water Konsortium. Untuk tujuan pengesahan. 84-93. umat Islam perlu menjaga warisan tradisi yang berupakan formula susunan sarjana Islam silam dan berusaha membangunkan tamadun terkini berasaskan adunan intipati tradisi ini dengan elemen pemodenan. berpandangan jauh dan terpenting sekali perlu mengambilkira prinsip wasatiyyah ini.13 mereka patut menjadi agen perubahan yang bersikap prihatin dan proaktif dengan isu-isu semasa yang timbul di dalam masyarakat. apabila meneliti pandangan fuqaha silam yang berkaitan dengan status dan bahan yang menyucikan air-yang dikaitkan pula dengan kaedah teknologi rawatan kumbahan air yang terkini. tetapi apa yang lebih penting lagi mereka patut menjadi tenaga utama yang mengerakkan peristiwa sejarah tersebut dengan menganalisis permasalahan semasa dan mengemukakan jawapan yang terbaik. sesuatu pandangan yang diteliti perlu mengambilkira beberapa perkara penting. v. kerana ianya akan membawa fitnah yang bakal merosakkan kehidupan. yang boleh digunakan untuk keperluan seharian oleh kalangan pengguna Islam.63 Sedapat mungkin KFS cuba mengaplikasikan prinsip wasatiyyah (pertengahan) dalam pengamalan keilmuan. tesis sarjana untuk Jabatan Fiqh dan Usul. Dalam soal ini. Dalam amalan keilmuan Islam. h. APIUM. 1) mengambil sikap selektif (tidak menerima dan menolak secara melulu). tanpa terpengaruh dengan kecenderungan si penilai itu sendiri (Pre Conceived Idea). dalam Jurnal Afkar. teori. KFS berusaha untuk berpegang kepada prinsip Al-Aslahah wa Muasarah (mengekalkan warisan turath silam dan mengambilkira elemen pemodenan). Dalam dunia akademik.62 Keempat. Ianya boleh dikatakan sebagai suatu tindakan adil (bertindak sebagai orang tengah) dalam menilai sesuatu perkara. menganalisa dan menerima sesuatu pandangan yang dikemukakan oleh pihak lain. beliau mendapati status air kumbahan yang dirawat ini benar-benar bersih dan bertaraf air mutlaq. . Dalam kajian ini. “ Ulama Dan Perubahan Social Dalam Islam “. sepatutnya tugas mereka bukan terhad kepada menjadi penyaksi kepada peristiwa sejarah di zamannya. prinsip wasatiyyah ini boleh digunakan sebagai salah satu alat untuk menilai. dalam Jurnal Usuluddin. h. riwayat. 34-40. 177-196. Kuala Lumpur. sesuatu khabar. ianya perlu dinilai dan dikritik secara luaran dan dalaman. pandangan. Nadzirah Ismail (2003). Majid (1997). “ Etika Penyelidikan Islam : suatu analisa “. formula dan apa-apa dapatan kajian yang dilahirkan perlu dinilai secara kritikal. h. Hasilnya. 61 62 63 64 Mahmood Zuhdi Abd. 1. 10. seperti mana penegasan Allah agar kita mengamalkan sikap berhati-hati terhadap berita yang dibawa oleh orang fasiq. Status Kesucian Air Kumbahan Yang Dirawat Melalui Kaedah Rawatan Oleh Indah Water Konsortium. Melalui pemakaian prinsip ini. bil. Mohd Kamil Ab. Rahimin Affandi Abd Rahim (2000).61Bersesuaian dengan tugas fuqaha sebagai pewaris nabi-nabi. Nadzirah Ismail telah menggunakan prinsip Al-Aslahah wa Muasarah.64 2) memastikan ketepatan sesuatu berita atau teori itu didapati daripada sumber yang tepat dan betul. futuristic. Pengantar Undang-Undang Islam Di Malaysia. Majid (1999).

dalam The Journal of Hamdard Islamicus. 2002. 1) Perlu menghargai keunggulan sentuhan kebudayaan manusia Melayu yang pernah melahirkan tamadun material dan intelektual yang tinggi di rantau Alam Melayu suatu masa dahulu. kerana ianya masih bertaraf zanni.482-535.68 5) perlu menolak pendekatan kajian dan penilaian Islam yang bersifat legal formalistik. dalam Hashim Awang. Universiti Malaya. Sebaiknya. 15. dan golongan liberalis pula terlalu taasub dengan semua formula dan epistemologi keilmuaan barat sehingga sanggup memperkecilkan semua warisan fuqaha silam.67 4) Tidak boleh menyalahi dengan apa yang telah ditetapkan secara qat’I oleh sumber al-Quran dan al-Sunnah.14 Kritikan luaran bertujuan untuk menentukan ketulenan dan keaslian sesuatu sumber tersebut. h. (hitam ataupun puteh) yang akan menghasilkan kajian yang bersifat kaku dan cenderung kepada tindakan menghukum dan bukannya bersifat konstruktif bagi tujuan dakwah mendidik golongan sasaran kajian. Pakistan. v. 55-80 .66 3) melihat keserasian sesuatu hujah yang dipakai dengan pandangan sumber yang berautoriti. Kelima.). Bagi golongan Salafi. 91-104. manakala sesuatu warisan silam yang dihasilkan melalui pemikiran manusia berasaskan kepada sumber akalnya sendiri baik dari segi pentafsirannya terhadap nas ataupun responnya terhadap situasi sosial yang timbul di zamannya-perlu dinilai secara kritikal. samada ianya daripada nas wahyu (al-Quran dan al-Sunnah). Kriteria Penerimaan Dan Penolakan Hadith : Satu Kajian Perbandingan Antara Ahl Al-Sunnah Dan Shi’ah. KFS menekankan keperluan untuk mengenalpasti garis panduan ataupun piawaian pendekatan yang bersesuaian dengan realiti mayarakat Malaysia semasa di dalam proses pengeluaran sesuatu hukum di dalam sistem fiqh Islam. Wacana Budaya.69 Dalam soal pengaplikasian prinsip wasatiyyah ini. Rahimin Affandi Abd Rahim (2002). 16. (kajian sanad)65 Manakala kritikan dalaman pula bertujuan untuk memastikan kemunasabahan dan kewarasan isi kandungan sesuatu sumber itu dinilai dari perspektif Islam. Rahimin Affandi Abd Rahim (1993). “Ulamak Dan Paradigma Menanggani Kebudayaan Melayu “. Tesis Untuk Fakulti Sastera Dan Sains Sosial. 65 66 67 68 69 Maklumat Lanjut boleh didapati dalam Che Cob Che Mat (1996). KFS sebagai contohnya telah mengambil sikap pertengahan di antara pandangan golongan Salafi dan liberalis. Rahimin Affandi Abd Rahim (2006). mereka terlalu menentang pemodenan barat secara melampau. Ibid. bil. anggota masyarakat.(kajian matan).“ The Concept Of Ijma’ In Islamic Law : A Comparative”. Antara pendekatan yang dicadangkan. yang perlu sentiasa diulangkaji dan diperlengkapkan oleh setiap sarjana di setiap zaman. h. fakta sejarah ataupun teori serta aksioma pemikiran yang telah diterima ramai (seperti terkandung dalam konsep ijma dan tawattur). h. dalam Jurnal Usuluddin. “ Epistemologi Hukum Islam : satu pengenalan “. h. Othman Yatim dan Nor Azita Che Din (ed. sarjana Islam perlu memikirkan untuk menggunakan pendekatan kajian yang lebih terbuka dan holistik (menyeluruh) dalam proses penilaian sesuatu objek kajian. 642-657. Ianya merujuk kepada pelbagai nilai positif budaya Melayu seperti . Kuala Lumpur : APMUM.

15 a) Masyarakat yang ditakdirkan mendiami kawasan iklim sederhana yang kemudiannya telah melahirkan manusia yang berjiwa lembut. 102-109. 47-74. Dalam (Edit) Zulkiple Abd Ghani.75 e) Masyarakat yang kuat berpegang kepada falsafah yang mementingkan pertimbangan agama dan nilai (perennial and ultimate perspective). (i) Teologis-Rasional. Muqaddimah.73 Ianya juga dapat dirujuk sebagai manusia yang memiliki semangat yang mementingkan kerukunan hidup bermasyarakat (Egalitarian) yang cukup tinggi. h. Afrika dan Eropah. Malaysia Indonesia. h. Shuaib Che Din (1993). Dan Kepimpinan. Kuala Lumpur : APMUM. h. Hassan Ahmad (2004). Dalam Budi Kencana : Kumpulan Makalah. Dalam Zulkiple Abd. Dar Al-Fikr. h. Al-‘Allamah. 133-141. Idris Zakaria (2003). Ukm. Wan Abdul Halim Othman (1993).74 Pendekatan ini bukan terhad kepada anggota masyarakat Melayu semata-mata. Dan Jalinan Intelektuaal Rantau Malaysia-Indonesia “.77 g) Mengamalkan sikap terbuka. Ghani(ed. Dalam (Edit) Worawit Baru @ Haji Ahmad Idris Pemikiran Melayu : Tradisi Dan Kesinambungan. 61-101. “ Bah. Abdul Rahman Abdullah (1981).ubungan Kekeluargaan Dalam Masyarakat Melayu “. Terbitan Jabatan Pengajian Dakwah. berbanding dengan masyarakat barat yang lebih mementingkan persoalan kebendaan dan individualism mengatasi persoalan agama. . Kuala Lumpur : DBP.ammadiyah. h. (ii) Alegorikal (simbolik). Kuala Lumpur : Utusan Publication. h. h. “ Nilai Kerja Dalam Masyarakat Melayu “. Dalam Psikologi Melayu. (iii) Analogis dan pragmatik.” Islam Dan Amalan Tolenrasi Di Nusantara “. bahkan juga kepada masyarakat asing. MalaysiaIndonesia. Dan Kepimpinan. “ Sifat Kesederhanaan “. sanggup belajar dan selektif dengan pengaruh budaya dan agama asing. h. Pemikiran Umat Islam Di Nusantara. Falsafah Dan Kaedah. 134-140. Ibn Khaldun.ussien. Dakwah. 1-12. Kuala Lumpur : DBP. Memperingati Persaraan Profesor Tan Sri Dato’ Ismail H. Dalam Psikologi Melayu.asa Dan Pemikiran Melayu : Tradisi Dan Kesinambungan “. Bangi : Jabatan Dakwah. Kuala Lumpur : DBP.76 f) Manusia yang memiliki kepintaran pemikiran yang cukup advance yang diperincikan dengan empat bentuk pemikiran. Kuala Lumpur : DBP. Jaringan Dakwah.70 Hal ini terbukti apabila Islam secara mudah telah diterima oleh manusia Alam Melayu tanpa menumpahkan darah seperti mana yang berlaku di Timur Tengah. Bangi. 82-95. Rahimin Affandi Abdul Rahim (2003) “ Analisis Sejarah. Norazit Selat (1994). h.) Jaringan Dakwah. “ H.. Pemikiran. Sumatera Utara (UMSU). berbanding dengan penduduk kawasan iklim yang panas seperti Timur tengah. Abdul Halim Othman Dan Md.78 2) Perlu memaklumi bahawa Islam telah menjadi intipati terpenting ataupun asas jatidiri masyarakat Melayu (Teori Receptio in complex) sehingga menjadikan 70 71 72 73 74 75 76 77 78 Ibn Khaldun (t. UKM Dan Universitas Muh.t). 54-56. 150-165 Abdul Rahman Abdullah (2001).71 b) masyarakat yang mengamalkan paradigm mesra alam dan mementingkan prinsip penjagaan keseimbangan alam semesta c) masyarakat yang mementingkan elemen kesederhanaan di dalam proses berfikir dan bertindak72 d) Masyarakat yang mementingkan soal menjaga kerukunan hidup bermasyarakat dan menentang keras sebarang elemen yang bersifat individualism.

Kumpulan Artikel 11. Demokrasi Dan Dunia Islam : Perspektif Teori Dan Praktik. dalam Hashim Musa (ed. d) Isu yang mempersoalkan kesan psikologi dan perundangan yang timbul akibat seseorang penganut agama bukan Islam memeluk agama Islam. seperti kadar kemiskinan masyarakat Melayu di Bandar dan luar Bandar yang masih tinggi sehingga menuntut pihak kerajaan menjalankan dasar pembasmian kemiskinan golongan miskin ini yang berterusan. Dalam soal ini. Emosi Melayu. Beberapa contoh boleh diberikan.16 sebahagian besar kebudayaan Melayu bertepatan dengan ajaran Islam. api perpecahan agak senang timbul. 106-112 . “Islam dan perkembangan Emosi Melayu Selepas Merdeka : Satu Analisis “. 405-425 Ummu Atiyah Ahmad Zakuan (2007). politik dan keagamaan semua kaum di Malaysia. a) Tuntutan IFC (Inter Faith Council) agar pihak kerajaan menyamatarafkan semua pemeluk agama di Malaysia tanpa mengiranya Islam ataupun bukan Islam. di samping pihak berkuasa Agama juga perlu sentiasa mengambilkira unsur kemiskinan ini di dalam program pengagihan zakat setiap tahun. e) Isu menentang cadangan pelaksanaan undang-undang Hudud yang dikatakan ketinggalan zaman dan bakal menindas penganut bukan Islam. tetapi masih banyak lagi kelemahan yang dimiliki oleh masyarakat Melayu. h. Kuala Lumpur : APMUM. “ Hak Asasi Manusia Dan Demokrasi Dari Persepktif Islam Dan Barat “. Hal ini boleh dilihat dari sector sosio-politik dan ekonomi. yang menganggap semua agama adalah sama di sisi tuhan dan boleh membawa kesejahteraan kepada umat manusia. Kuala Lumpur : Penerbit UM. terdapat NGO Islam di Malaysia yang bergiat cergas menimbulkan beberapa isu. Isu yang mencabar konsep jati diri (malayness) Melayu yang sinonim dengan penganut Islam.). Lina Joy dan Kamariah Ali. Atas dasar ini penilaian yang lebih kondusif dan terbuka perlu digunakan untuk menilai dan menghargai elemen kebudayaan Melayu. b) Isu yang mencabar dominasi dan keistimewaan hak bumiputera MelayuIslam – kononnya bertentangan dengan nisbah persamaan hak asasi semua warganegara bukan Islam di Malaysia. 3) Walaupun masyarakat Melayu merupakan golongan terpenting di Malaysia. Dalam Mohd Izani Mohd Zain(ed.). kerana kesemua autoriti Islam ini dilihat bertanggungjawab menghalang agenda liberalisme ini. Sebagai contohnya.80 c) Isu pluralisme agama. Antara kes yang terlibat adalah kes Ayah Pin. pelbagai syiar dan autoriti Islam dipersoalkan. Dalam realiti ini. 4) Nisbah masyarakat majmuk di Malaysia yang sangat rendah dari segi integrasi kaum. Kita boleh merujuk kepada usaha yang dijalankan oleh NGO tertentu yang memperjuangkan penyebaran faham liberalisme (kebebasan dan hak asasi manusia) dalam setiap perlakuan dan pemikiran manusia. jika dirujuk kepada penguasaan politik dan pelbagai dasar yang bersifat pro bumiputera. Sebaliknya isu jati diri Melayu cuba ditolak dengan cara bertolak ansur dan mendokong peluang untuk seseorang Melayu murtad79 serta sanggup memberikan khidmat guaman untuk mempertahankan hak ini. 79 80 Rahimin Affandi Abd Rahim (2006). h. khususnya yang membabitkan kepentigan sosio.

Jakarta. peningkatan kadar jenayah. h.82 Hal ini bersesuaian dengan takrif dan ruang lingkup epistemologi yang menyelidik asal usul.17 5) Masyarakat di Malaysia amat mudah terpengaruh dengan perkembangan moden yang dibawa oleh arus globalisasi dunia. h. dalam Jurnal YADIM.84 Ianya termasuk juga perlu memperkembangkan elemen ontologi. ternyata sekali usaha untuk memperkemaskan elemen epistemologi (sumber dan metode) usul al-fiqh adalah amat mendesak sekali. rasional dan mempunyai sumber. Fadzulullah. : Sebuah Tinjauan Filosofis “.). Hal ini antara lainnya termasuklah isu keruntuhan moral. tetapi ianya dibina atas dasar yang emperikal. v.85Dengan mengambilkira tiga prinsip utama yang sering ditekankan penggunaannya dalam gagasan fiqh semasa iaitu ‘urf. November 2001. Bagi menghadapi realiti ini. pengaruh budaya kuning. dadah. Muhammad Zainiy Uthman (2001). Yogyakarta : Fakultas Syariah press. Islam Rasional : Gagasan Dan Pemikiran. kaedah dan had sesuatu ilmu tersebut. namun pada masa yang sama juga pelbagai perkembangan fahaman sekularisme yang menyesatkan telah turut sama berkembang pesat sehingga mempengaruhi sejumlah besar masyarakat Malaysia. “ Islam. Memanglah diakui terlalu unsur positif yang dibawa oleh arus globalisasi ini. yang memerlukan kedua pihak. h.81 6) Perlu mengelakkan sikap yang terlalu politiking dalam menanggani sesuatu isu yang membabitkan kepentingan negara. sifat. 2. maslahah dan ilmu sains sosial moden. penurunan semangat patriotisme di kalangan muda dan banyak lagi. Keenam. sebab musabab dan kaedah yang rapi. sumber. kemiskinan. Dr. . Pusat Dailog Peradaban UM. sebelum menetapkan sesuatu hukum yang berkaitan dengan persoalan kemanusiaan. sepatutnya sesuatu pengajian syariah yang diusahakan perlu menitikberatkan persoalan epistemologi hukum Islam yang bakal memberikan gambaran yang jelas kepada penganut Islam dan bukan Islam tentang bagaimana syariah Islam itu bukannya didasarkan kepada kepercayaan dogmatik yang tidak boleh dipertikaikan. 2.83 Dalam menghadapi cabaran zaman moden ini. Kuala Lumpur. bil. keruntuhan rumahtangga orang Melayu. KFS berusaha memperjelaskan tentang elemen epistemologi hukum Islam di dalam proses penyediaan sistem fiqh semasa. “ Menawarkan Epistemology Jama’I Sebagai Epistemology Usul Al-Fiqh. Hj. : Menuju Ijtihad Kontekstual. terdapat suatu pendekatan yang menetapkan bahawa proses pengkajian yang mendalam terhadap sesuatu hakikat ilmu ataupun disiplin tertentu perlu dilihat kepada aspek epistemologi disiplin tersebut. Shuib (1995).dalam Jurnal KATHA. Dalam Riyanto (ed. Kecermelangan Ilmu Dalam Sejarah Dan Tamadun Islam. pencemaran alam. 81 82 83 84 85 Rah.imin Affandi Abd Rahim (2005) . Neo Usul Fiqh. Harun Nasution (1989). 328-334. h. Ainurrafiq Dawam (2004). 1-23. Sains Dan Pemikiran Objektif : Suatu Perbandingan Ringkas “. Hal ini dapat dilakukan dengan tiga pendekatan yang utama. Di dalam sesuatu kajian ilmiah. “ Pendekatan Pluralisme dalam pengajian Islam : Satu pengenalan “. parti pemerintah dan pembangkang sama-sama bersatu untuk mengatasinya. 33. 146-148. semua pihak termasuklah kerajaan dan pakar perundangan Islam perlu mengamalkan sikap proaktif dan selektif dengan menyediakan pelbagai elemen mendidik dan pencegahan yang sepatutnya. Ini termasuklah isu permasalahan dalaman negara yang bakal menjejaskan pencapaian pembangunan. epistemologi dan aksiologi disiplin usul al-fiqh dengan perkiraan dan keilmuan semasa.

Adat Melayu Sebagai Sumber Hukum : Penilaian Dari Perspektif Teori Al-‘Urf Wa Al-Adah.18 1) Mengabungkan (sentesis) di antara ilmu usul al-fiqh ini dengan keilmuan moden lain (seperti ilmu sains sosial moden) yang sekaligus bakal melengkapkan lagi kaedah penyelidikan hukum Islam alternatif untuk zaman moden ini. Rahimin Affandi Abdul Rahim dan Noor Naemah Abdul Rahman (2005).). yang berperanan sebagai asas yang tidak nampak (non86 87 88 89 90 91 92 Rahimin Affandi Abdul Rahim (2003). Profesor Datuk Mohd Taib Osman. Bahasa Dan Pemikiran Melayu. Sumbangan Sempena Persaraan Dan Perlantikan Naib Canselor. h.at sebagai contoh. 307-309. h. yang dilakukan oleh Noor Haslina Binti Osman (2003). APIUM. Ideologi Dan Kesarjanaan : Islam. Bertentangan dengan pandangan yang terlalu memandang negatif terhadap amalan bermazhab. Ia berisikan sebuah pandangan dunia (world-view). h. . khususnya maslahah Daruriyyah. kita sepatutnya mengamalkan sikap positif dan selektif terhadap amalan bermazhab. suatu cara untuk memecahkan kerumitan dunia. Hajjiyyah dan Tahsiniyyah yang lebih sesuai dengan realiti Malaysia semasa.. yang memberitahu seseorang ilmuan tentang apa yang penting. 1-34. Proses Sejarah Dan Rekonstruksi Realiti Sosial “. Ianya lahir daripada tradisi Islam sendiri dan bukannya berasal daripada pengaruh asing seperti didakwa oleh orientalis barat. 2) Membangunkan kaedah ‘Urf Malaysia yang berbeza dengan ‘Urf Timur Tengah. Lihat Mona Abdul-Fadl (1989). Kuala Lumpur. “ Pandangan Dunia. T. (ed) oleh Rahminah Muharam. Tesis sarjana untuk Jabatan Fiqh dan Usul. Kuala Lumpur : APMUM. Richmond : Curson press. Lih. Kuala Lumpur : al-Baian corporation sdn bhd. hidup. 28-29 dan 309 Muhammad Abu Bakar (1993). “ Pengajian Sosial Dan Hubungannya Dengan Pembinaan Hukum Islam Semasa : Satu Analisa “ dalam Isu-isu Sains Sosial dari perspektif Islam. KFS menetapkan model sistem fiqh Islam semasa perlu berasaskan kepada Mazhab Shafi’i dalam bentuk yang bersifat selektif. Paradigms In Political Science Revisited.86 Walaupun diakui ilmu usul al-fiqh ini memang hebat dan berteraskan world-view Islam sepenuhnya.88 Ketujuh. De Boer (1994). world-view Islam adalah : visi tentang realiti dan kebenaran. dari segi kerangka konsepnya dan kaedah aplikasi yang lebih sesuai dengan realiti Malaysia semasa. World-view adalah pandangan dunia.89 Secara kasarnya. kepercayaan dan pemikiran yang berfungsi sebagai pemankin untuk segala perilaku manusia. h. Mahmood Zuhdi Ab Majid dan Paizah. Paradigma adalah satu set proposisi (rancangan usulan) yang menerangkan bagaimana dunia harus difahami.J. 177191. “Pemikiran Reformasi Melayu Semasa : Satu Analisis “. The History Of Philosophy In Islam. apa yang sah dan apa yang bersesuaian dengan logik. dalam Tinta Kenangan. Ismail (2004).nya tesis sarjana yang cuba mengupas tentang isu ini.. berupa kesatuan pemikiran yang arsitektonik. Kota Kinabalu: Universiti Malaysia Sabah.91 Ianya merupakan kemuncak dari satu proses pembentukan world-view yang panjang. Herndon : AMSS & IIIT. h. 332-265. mazhab adalah merupakan paradigma90 berfikir masyarakat Islam mengikut world-view dan kaedah syariah yang diasaskan oleh seseorang fuqaha tertentu.87 3) Membangunkan prinsip dan standard maslahah dalam tiga jenis. tetapi untuk konteks zaman moden ini ianya tidak boleh berdiri sendiri dan perlu disokong serta digabungkan dengan disiplin keilmuan lain.92 Mengikut Hamid Zarkashi. Pengantar Pengajian Syariah. Hal ini telah antara lainnya dikupas oleh. Dalam Hashim Musa(ed.

54-55 Dan 57. h. Cumanya. h. agama. . nilai dan kebajikan dan kebahagiaan. 1-6. 1) Ianya menetapkan kalangan ulamak sebagai pentafsir utama kepada ajaran agama. kebebasan. wahyu dan penciptaannya. Antara elemen asas untuk world-view Islam terdiri dari konsep tuhan. Rahimin Affandi Abdul Rahim (1993).95 Hal ini boleh dikatakan sebagai asas perpaduan umat Melayu sehingga tidak wujudnya perbalahan dan fanatik mazhab yang menimbulkan pertumpahan darah seperti mana berlaku di tempat-tempat lain. Tantangan Sekularisasi Dan Liberalisasi Di Dunia Islam. ilmu.94 Sikap yang hanya bergantung sepenuhnya kepada prinsip Taqlid ini kemudiannya cuba dibataskan dengan penerimaan kepada konsep ijtihad dan Tajdid. Hal ini kemudiannya bakal memudahkan proses penguatkuasaan dan pentadbiran undang-undang Islam dijalankan. Ianya dibuat kerana beberapa faktor yang utama. V. 2) Pendekatan ini ditetapkan bukannya bertujuan untuk memonopolikan usaha pentafsiran agama kepada golongan ulamak semata-mata.93 Berasaskan kepada paparan di atas. Pakistan. Dalam International Islamic University Law Journal. Yusuf Qardawi (2004). V. Dalam konsep taqlid. perkembangan (development) dan kemajuan (progress) dalam Islam. Elemen-elemen inilah yang kemudiannya yang menentukan bentuk perubahan (change).19 observable) bagi semua perilaku manusia. Sanggahan Salah Tafsiran Islam. 16. h. “ Ikhtilaf And Its Development In Malaysia “.96 Hal ini kemudiannya turut disedari sendiri oleh kalangan mufti di Malaysia yang disertakan pula dengan pelbagai usaha untuk menerapkan pendekatan reformism bagi menghadkan penggunaan 93 94 95 96 Hamid Fahmy Zarkasyi (2004). ianya mengharuskan masyarakat awam untuk bertaqlid kepada seseorang mujtahid. 2. termasuk aktiviti ilmiah dan teknologi. “The Concept Of Ijma’ In Islamic Law : A Comparative”. Untuk konteks realiti Malaysia. amalan berpegang (taqlid) kepada mazhab Shafi’i boleh dianggap sebagai masih relevan lagi. 91-104. 3) Faktor perpaduan dan keseragaman diperlukan bagi memastikan wujudnya kestabilan hidup sosio-politik umat Islam. Bhd. penekanan yang agak keterlaluan terhadap dominasi taqlid yang agak ketat ini dilihat bakal membuahkan hasil yang kurang sihat kepada perkembangan pemikiran hukum Islam itu sendiri. Dalam The Journal Of Hamdard Islamicus. tetapi ianya merupakan formula yang bersifat flexible yang memberikan garis panduan terhadap setiap persoalan yang muncul dalam kehidupan manusia. 85-88. tetapi ianya dibuat bagi mengelakkan sebarang tindakan rakus daripada masyarakat awam yang jahil tentang prinsip asas Islam. dapat kita rumuskan bahawa pegangan umat Islam terhadap Mazhab Shafi’i bukanlah sesuatu amalan dan paradigma yang salah dalam pengamalan ajaran Islam. Hal ini boleh dirujuk kepada keabsahan konsep Taqlid dan ijtihad. Abdul Halim El-Muhammady (1992).2. melakukan tafsiran melulu dan boleh merosakkan nama baik Islam itu sendiri. Terjemahan Oleh Abdul Rahman Rukaini. berasaskan kepada nisbah ketidakmampuan seseorang awam untuk memahami ajaran agama Islam secara mendalam. Kajang : Synergymate Sdn. Surabaya : Penerbit Khairul Bayan. No. psikologi manusia. h.

Tesis PhD untuk Jabatan Fiqh dan Usul. Dalam Islamic Legal Interpretation : Muftis And Their Fatwas. suatu nisbah yang hina.99 5) Kita perlu mengamalkan sikap selektif terhadap pemikiran barat yang kerap menisbahkan penerimaan amalan bermazhab ini dengan istilah tradisionalisme. S. ix-xiii Weal Hallaq (1996). istilah tradisionalism ini patut dibanggakan kerana ianya merujuk kepada pemahaman dan penghayatan wahyu Allah di dalam kehidupan yang mencakupi tiga aspek. 190-191. amalan yang terbentuk dan berkembang berdasarkan model sacral (berasaskan wahyu) sehingga menjadi amalan kebudayaan masyarakat yang berpanjangan. . Paparan negatif ini sepatutnya tidak diterima secara melulu dan perlu dinilai secara berhikmah. London : Kegan Paul International. mata rantai yang menghubungkan setiap zaman dan pemikiran kepada asasnya yang utama. Dewasa ini. h. proses dialektika antara sistem fiqh Islam dengan realiti sesuatu masyarakat masih lagi berlangsung di zaman taqlid. Rahimin Affandi Abd. teori yang mengatakan bahawa perundangan Islam telah tertutup dan beku selepas tertutupnya pintu ijtihad pada abab keempat hijrah telah mula dicabar. Kita tidak boleh memandang institusi taqlid ini secara negatif keseluruhannya. (ii) Sunnah. Dalam Jurnal AFKAR.101(i) Al-Din. Ijtihad Dan Legislasi Muslim Kontemporer. (iii) Salsilah. 13. “ Etika Penyelidikan Islam : Satu Analisa “. 33-43. “ Ifta And Ijtihad In Sunni Legal Theory : A Development Account “. penerimaan konsep mazhab ini tidak membataskan amalan ijtihad itu dipraktikkan demi penyelesaian masalah umat Islam. 6) Kita patut menghargai precedent silam yang disumbangkan oleh mazhab Shafi’i di Malaysia. Sebaliknya seperti mana ditegaskan oleh Hallaq. Amir Mualim (2006). Hossein Nasr (1990). memandangkan mengikut persepktif tajdid yang tertanam di dalam hukum Islam itu sendiri. Yogyakarta : UII Press. 1. 183-185.98 Maknanya. Mahkluk dan alam. Cambridge : Harvard University press. Penerimaan ini kemudiannya perlu dipelajari dan diperkembangkan dalam bentuk paradigma keilmuan moden yang lebih sesuai 97 98 99 100 101 Naemah Abd Rahman (2003). BIL. dengan Allah. APIUM. h.97 4) Sikap pro mazhab ini bukan bermakna kita perlu terjebak dengan fenomena fanatik mazhab yang boleh menyumbang kepada ketertutupan minda. pelbagai perubahan yang diperlukan masih dibolehkan bagi menunjukkan sifat dinamisme syariah itu sendiri berhadapan dengan keperluan masyarakat. khususnya di dalam metodologi pengeluaran sesuatu fatwa. wahyu Allah. kerana seseorang sarjana Islam yang melakukan aktiviti syarah dan muhktasar terhadap karya imam mujtahid turut memasukkan komentar pandangan mereka sendiri terhadap realiti yang berlaku di zaman mereka. h. Fatwa Jemaah Ulamak Kelantan Tahun 1920an Hingga 1990an : Satu Analisis. h. Sebaliknya. tetapi perlu berpegang kepada kerangka metodologi (manhaj) usuli sesuatu mazhab yang dilihat terbukti mampu menyelesaikan masalah hukum umat Islam. h.20 taqlid secara berlebihan. Rahim (2000).100 Bagi penganut Islam. Traditional Islam In The Modern World. agama sebagai panduan untuk keseluruhan aspek kehidupan membabit tiga bentuk hubungan. kita tidak boleh menganggap istilah tradisi membawa nisbah negatif seperti difahami dalam dunia akademik barat.

) Warisan Al-Quran Dan Peradaban Manusia Siri 1. Dalam Historians Of SouthEast Asia.). Dalam Budi Kencana. Kuala Lumpur : Jabatan Fiqh Dan Usul. “Ulamak Dan Paradigma Menanggani Kebudayaan Melayu “. Abdullah Ishak (1995). Che Zarrina Sa’ari Dan Wan Suhaimi Wan Abdullah (2006). 142-145.106 c) Fuqaha Mazhab Shafi’i telah mengasaskan sistem pendidikan Islam yang lebih sistematik di rantau Alam Melayu. 517-527. walaupun kedatangan Mazhab Shafi’i di Alam Melayu agak lewat berbanding dengan Mazhab Syiah. Hukum Islam Dan Budaya Tempatan. Kuala Lumpur.). Hal ini berlaku kerana beberapa faktor utama. h. Dalam Tamadun Melayu.107 Hal ini merujuk kepada pengenalan sistem Pondok yang mengandungi pasarana fizikal yang khusus.104 b) Gabungan antara paradigma Sufi dan Fiqh (Neo-Sufism) di dalam Mazhab Shafi’i – memberi kesan langsung kepada kepesatan proses pengislaman masyarakat Alam Melayu. pendekatan ini tidak kedapatan dalam sejarah Alam Melayu. a) Sifat Mazhab Shafi’i yang berupa paradigma sentesis di antara pandangan Ahl Ray’ dan ahli hadis.).102 Hal ini boleh dilihat daripada kesannya di dalam Legal Digest Melayu seperti Hukum Kanun Melayu103 dan penyerapan nilai-nilai Islam di dalam sistem adat Melayu sehingga melahirkan ungkapan Adat bersendikan Hukum.105 Tidak seperti mazhab selain Shafi’i yang mengamalkan sikap negatif terhadap paradigma sufi.21 dengan realiti Malaysia semasa. Dalam Hashim Awang(ed. susunan jadual waktu. Kuala Lumpur : Jabatan Fiqh Dan Usul. 55-80. V. 158-179. h. Abdul Latif Hamindong (1993). Penerbit Universiti Sains Malaysia. h.108 102 103 104 105 106 107 108 Rahimin Affandi Abd.Dalam Mohd Radzi Othman(ed. Kuala Lumpur : DBP. Pendidikan Islam Dan Pengaruhnya Di Malaysia. Ianya lebih adaptif dengan budaya tempatan Melayu. 212-218 . Kuala Lumpur. Othman Yatim Dan Nor Azita Che Din. . h. 2. Dalam Md Salleh Haji Ahmad(ed. Dalam (Edit Oleh Muhammad Mokhtar Hassan) Kesusasteraan Dan Undang-Undang. Mubaligh Shafi’i yang awal telah mengamalkan sikap mesra budaya yang mendapat dokongan penguasa politik serta kemudiannya mampu menyebarkan ajaran Islam secara cukup berkesan di Alam Melayu. falsafah pengajian. “ Muslim Mystics And Historical Writing “.Dalam Md Salleh Haji Ahmad(ed. APIUM. h. Wacana Budaya. struktur organisasi. h. APIUM. “ Pengamalan Ilmu Usul Al-Fiqh Di Dalam Sastera Undang-Undang Melayu : Satu Analisa “. Rahim (2003). hukum bersendikan Kitabullah. h. A. namun kemudiannya mazhab ini telah mampu mengatasi mazhab Syiah dan meninggalkan pelbagai elemen positif jangka panjang kepada masyarakat Alam Melayu. 1-31. Pulau Pinang. “ Pertembungan Islam Dengan Budaya Peribumi : Pengalaman Alam Melayu “. h. Siddiq Fadhil (2006). 748. “ Budaya Dan Etika Di Kalangan Ahli Tasauf Dan Pengaruhnya Terhadap Ketentuan Hukum “. Shafie Abu Bakar (1994). kurikulum dan kaedah penilaian yang cukup sistematik. Rahim (2006). 40-41. Seperti mana direkodkan dalam catatan sejarah. Kuala Lumpur : APMUM. “ Keilmuan Islam Dan Tradisi Pengajian Pondok “. “ Institusi Pondok Dalam Tradisi Budaya Ilmu “. Penerbitan Akademi Pengajian Melayu. 104-111 dan Rahimin Affandi Abd. Universiti Malaya. Rahimin Affandi Abd. Rahim (2003). John (1961). London.H. “Al-Quran Dan Peranan Ulamak Melayu Dalam Pemodenan Rantau Alam Melayu “. Hukum Islam Dan Budaya Tempatan. h.

proses pembangunan tamadun Islam di Malaysia tidak harus dihadkan penumpuannya kepada elemen material semata-mata. ____________(2001). Salah satu daripada elemen pemikiran Islam ini boleh dimasukkan dengan idea dan gagasan fiqh Islam semasa (Fiqh Malaysia). 2.). Jakarta : PSIK (Universitas Paramadina). Kuala Lumpur. No. Dalam Historians Of South-East Asia. Bayang-Bayang Fanatisme : Esai-Esai Untuk Mengenang Nurcholish Madjid. Selanjutnya. dalam Hukum Islam Semasa Bagi Masyarakat Malaysia Yang Membangun. Kajang : Jawatankuasa Penerbitan. Falsafah Dan Kaedah. “ Institusi Pondok Dalam Tradisi Budaya Ilmu “. “ Sifat Kesederhanaan “. BIBLIOGRAFI A. artikel ini telah memperincikan dengan panjang lebar sumbangan bermakna yang boleh disumbangkan oleh gagasan fiqh semasa ini di dalam pembinaan tamadun Islam moden di Malaysia. Dalam Tamadun Melayu. Undang-Undang Muamalat Dan Aplikasinya Kepada Produk-Produk Perbankan Islam. khususnya bagi memperlengkapkan lagi gagasan ini yang bakal diwariskan kepada generasi yang akan datang.H. Kedua. Abdul Rahman Abdullah (1981). Kuala Lumpur : DBP. dapat dirumuskan beberapa perkara yang utama.22 Kesimpulan Sebagai kesimpulannya. gagasan fiqh semasa ini perlu sama-sama disokong oleh kalangan ilmuan Islam di Malaysia. Pemikiran Umat Islam Di Nusantara. ____________ (2008). Abdul Latif Hamindong (1993). Dalam Psikologi Melayu. V.. Abd Hakim Dan Yudi Latif (ed. Abdul Halim Othman Dan Md. Jakarta : PSIK (Universitas Paramadina).2. Abd Hakim Dan Yudi Latif (2007). V. Kuala Lumpur : DBP. “ Muslim Mystics And Historical Writing “. Bayang-Bayang Fanatisme : Esai-Esai Untuk Mengenang Nurcholish Madjid. Abdullah Alwi Haji Hassan (1999). tetapi patut diperkasakan lagi dengan penjanaan idea dan paradigma pemikiran Islam yang bersifat progressif. Ianya dilihat boleh digunakan untuk mengisi program pengisian kemerdekaan dan pasca era kebangkitan semula Islam di Malaysia. John (1961). Pertama. London. Abdul Halim El-Muhammady (1992). “Permasalahan Intelektual Dalam Pembinaan Hukum Islam Semasa Di Malaysia”. Pemikiran. . Sebahagian besar daripada butiran sumbangan ini terletak di dalam kemampuan konsep fiqh semasa mengisi pemerkasaan pemikiran fiqh Islam di Malaysia. “ Ikhtilaf And Its Development In Malaysia “. Fakulti Undang-Undang UKM. Dalam International Islamic University Law Journal. “ Mengubah Wajah Fiqh Islam “. Shuaib Che Din (1993). 2. Abd Moqsith Ghazali (2007). Kuala Lumpur : Utusan Publication. Kuala Lumpur: Penerbit UM.

Kemerdekaan Berfikir Dalam Islam. New York : Oxford University Press. Kuala Lumpur : Penerbit UM. anjuran bersama Jabatan Usuluddin dan Falsafah. Che Zarrina Sa’ari Dan Wan Suhaimi Wan Abdullah (2006). Kuala Lumpur: Penerbit UM. dalam The American Journal Of Comparative law. Hukum Islam Dan Budaya Tempatan. Ghani (1999). Yogyakarta : UII Press. “Batas-batas pergaulan antara lelaki dan perempuan dalam masyarakat Islam kini: Satu Huraian Hukum Islam Semasa”. Budhy Munawar –Rachman (2004).). dalam Prosiding Islam : Past. 42. Sintok : Sekolah Pembangunan Sosial. Fatwa Di Malaysia. APIUM. “ Perubahan Nilai Dalam Budaya Politik Melayu “. Kementerian Penerangan Malaysia. Tesis sarjana untuk Jabatan Fiqh dan Usul. Anuar Ramli (2002). : Sebuah.International Seminar on Islamic Thoughts. “ Menawarkan Epistemology Jama’I Sebagai Epistemology Usul Al-Fiqh. Tinjauan Filosofis “. Charles Kurzman (1998). Dalam Ahmad Fawzi Mohd.adap beberapa aspek h. “ The Quran And The Common Law : Islamic Law Reform And The Theory Of Legal Change “. Azhar Abdul Aziz (2002). Universiti Malaya. ix-xiii Anisah Ab. Liberal Islam : A Sourcebook. Kuala Lumpur : Jabatan Syariah Dan Undang-Undang APIUM ____________ (2005) Mahkamah Syariah Di Malaysia : Pencapaian Dan Cabaran. dalam Hukum Islam Semasa Bagi Masyarakat Malaysia Yang Membangun. ____________(2004). Ijtihad Dan Legislasi Muslim Kontemporer. UKM dengan Jabatan Hal Ehwal Khas. Dr. Basri (ed. Peranan Sains Perubatan Dalam Menentukan H. APIUM. APIUM. Kuala Lumpur : DBP. Jakarta : RajaGrafindo Persada. . Disember 2004 Abu Bakar al-Ash’ari (1954). Horowitz (1994). v. Penang. Kriteria Penerimaan Dan Penolakan Hadith : Satu Kajian Perbandingan Antara Ahl Al-Sunnah Dan Shi’ah. Islam Pluralis: Wacana Kesetaraan Kaum Beriman. “ E-Fiqh: Foundations for ICT-Supported Fiqh “. Kuala Lumpur: Berita Publishing Sdn Bhd. Ahmad Hidayat Buang (1997). dan Usul. UUM. Pendidikan Islam Dan Pengaruhnya Di Malaysia. Che Cob Che Mat (1996). Asas hukum dalam budaya : Kajian terh. Dalam Ed. Ainurrafiq Dawam (2004). Present and Future.23 Abdullah Ishak (1995). Mohamed (2004).ubungan social dalam kebudayaan Malaysia.okum Keh. pada 7-9hb.arusan Fasakh. Donald L. “ Muamalat di Malaysia : suatu tajdid atau reaksi pasaran “. Basri (1996). dalam Dinamisme Pengajian Syariah.). Ahmad Fawzi Mohd. Dalam Md Salleh Haji Ahmad(ed. Abdulmajid H. Tesis Untuk Fakulti Sastera Dan Sains Sosial. “ Budaya Dan Etika Di Kalangan Ahli Tasauf Dan Pengaruhnya Terhadap Ketentuan Hukum “. Kuala Lumpur : Jabatan Fiqh Dan Usul. Kerana Penyakit. tesis Sarjana untuk Jabatan Fiqh. Amir Mualim (2006). h. Nilai Orang Melayu.

Dekonstruksi Dan Rekonstruksi Hukum Islam. Beirut: Dar Al-Fikr. Muqaddimah. 1. “ The Dance Of Qualitative Research Design “. Shuib (1995). 1999. Bangi : Jabatan Dakwah. Surabaya : Penerbit Khairul Bayan. Hassan Ahmad (2004). Kuala Lumpur. Fred R. Islam Rasional : Gagasan Dan Pemikiran. Two Worlds Of Islam: Interaction Between South. Kuala Lumpur : Berita Publishing. dalam Jurnal Afkar. Kontroversi Mengenai Memo Kepada Majlis Raja-Raja Melayu : Islam Dicabar. Pulau Pinang. Luthfi Assyaukanie (2007). Malaysia Indonesia. Dalam Norman K. London. Ibn Khaldun. Yogyakarta : Gama Media. Jakarta. Rasulullah S. no. Noor (2000).e Middle East. dan Ulama Dihina.istory and contemporary world “. Julai 1993.A. bil. Farish A.e 21st century.” Islam Dan Amalan Tolenrasi Di Nusantara “. Tantangan Sekularisasi Dan Liberalisasi Di Dunia Islam. Yogyakarta : Fakultas Syariah. Kata Kita. disunting oleh Dr. E. Akademi Pengajian Islam Universiti Malaya. Dalam Zulkiple Abd Ghani (ed. Ibn Khaldun (t. .. Iqra’. “ Bah. : Menuju Ijtihad Kontekstual. Hj. Indonesia. 2001. Ab. Dan Kepimpinan. Idris Zakaria (2003). Fadzulullah. Anjuran UIAM. 8 Ogos 2006 Janesik Velerie J (1994). Majid. 2.). “ Let Islam Lead The Way With Its Progressive View On Sexuality “. Hamid Fahmy Zarkasyi (2004). Grant FRGS tahun 2008 di taja oleh UM yang diketuai oleh Muhammad Kamil Ab. Jaringan Dakwah. v.east Asia And Th. Press. Abdul Karim Ali dan Raihanah Haji Azhari. Ilyas Supena (2002).asa Dan Pemikiran Melayu : Tradisi Dan Kesinambungan “. Lahore. International Conference : Islamic Jurisprudence and th. 2002. Dalam (Edit) Worawit Baru @ Haji Ahmad Idris Pemikiran Melayu : Tradisi Dan Kesinambungan. FR006/2007A. Mahmood Zuhdi Hj. Hashim Musa (2001). Kecermelangan Ilmu Dalam Sejarah Dan Tamadun Islam. Hukum Islam Semasa Bagi Masyarakat Malaysia Yang Membangun. Al-‘Allamah.) Handbook Of Qualitative Research. dalam NST. FP002/2007A : Karya-Karya Fiqh. UKM. Grant penyelidikan tahun 2008 di taja oleh UM yang diketuai oleh Abdul Karim Ali.W. An Introduction To Shi’i Islamic Law And Jurisprudence. Jemaah al-Quran Malaysia. Von Der Mehden (1993).t).allenges of th. Lincoln(ed. Bertajuk : Islam Antara Liberalisme Dan Konservatisme Di Malaysia. Ezzati (1970).24 Riyanto Neo Usul Fiqh. Kuala Lumpur : DBP.e Ch. Hasil seminar ini telah dibukukan. Sage Publication. Majid (ed) (1997). Florida. Islam Benar versus Islam Salah. 2000. “ Islam : An overview in h. Persatuan Ulama Malaysia dan Persatuan Ulama Kedah. Islam Di Malaysia Selepas Merdeka : Satu Penilaian. 1. Denzin Yvonna S. 4 November. Harun Nasution (1989). Dinamisme Pengajian Syariah.

ukum : satu analisis. Mohd Farid Mohd Shahran (2001). Mohd Kamil Ab. Pengantar Pengajian Syariah. Kuala Lumpur : Utusan Publication. Minggu Kota. _____________ (2006). Beberapa Isu Penting Sepanjang Tiga Dekad. Kuala Lumpur: al-Bayaian. Mona Abdul-Fadl (1989). APIUM. _____________ (1999). 1. Muhammad Abu Bakar (1993). Bil 18. Kuala Lumpur : al-Baian corporation Sdn Bhd. 1. Majid (1999). Tesis sarjana untuk Jabatan Fiqh dan Usul. Ismail (2004). Mohamad Nordin bin Ibrahim (2005). Kesan perubah. Profesor Datuk Mohd Taib Osman. Mohd Fauzi bin Audzir (2002). Terbitan Tak berkala no. 3. Kuala Lumpur : ABIM.an sosial terh. Ideologi Dan Kesarjanaan : Islam. bil. Sumbangan Sempena Persaraan Dan Perlantikan Naib Canselor. Proses Sejarah Dan Rekonstruksi Realiti Sosial “. Fakulti Pengajian Islam. ABIM 30 Tahun. Jabatan Usuluddin dan Falsafah.Jurnal Pengajian Melayu. 2. dalam Jurnal Peradaban. 1989. . 1-36. Pusat Dailog peradaban UM. Paradigms In Political Science Revisited. Pengantar Undang-Undang Islam Di Malaysia. Bangi. v.. 10. Jabatan Kemajuan Islam Malaysia. “ Hukum Islam semasa bagi Masyarakat Malaysia yang membangun “. Kassim Ahmad Dipilih Sebagai Yang Dipertua Falsafah Tauhid. _____________ (1997). _____________ (2009). 16. Akademi Pengajian Islam Universiti Malaya. Penghayatan Sebuah Ideal. “ Sejarah perkembangan penulisan hukum Islam di Malaysia : Tumpuan khusus di negeri Kelantan “. Disember 10. dan kesannya terh.adap h. 158. V. h. h.25 Mahmood Zuhdi Ab Majid dan Paizah. bil. Muhammad Firdaus Nurul Huda (2002). dalam Jurnal Syariah. “ Penolakan Hadith Oleh Orientalis Dan Penulis Islam “. v. “ Impak Graduan Universiti Al-Azhar Dalam Pembangunan Social Di Malaysia “. Paradigma Wasatiyyah Dan Dailog Peradaban : Satu Analisis. dalam Tinta Kenangan. _____________ (1998). Herndon : AMSS & IIIT. dalam Hukum Islam Semasa Bagi Masyarakat Malaysia Yang Membangun. dalam Jurnal Usuluddin. UKM. Kuala Lumpur.an h. “ Pengajian syariah : Satu pentakrifan “. Kuala Lumpur : Th. Mohd Razali Agus (2000) Pembangunan Dan Dinamika Masyarakat Malaysia. Pengaruh Fahaman Liberal Dalam Buku Fiqh Lintas Agama. Kuala Lumpur.ukum Islam : Satu kajian tentang Metodologi Syariah dan pelaksanaannya. dalam Islam Dalam Persepsi Orientalisme. Kuala Lumpur. _____________ (1993).inker’s Library. dalam Dinamisme Pengajian Syariah. Napiah Abdullah (1998). Jurnal Penyelidikan Islam. Mohd. “ Pandangan Dunia. h. “ Ulama Dan Perubahan Social Dalam Islam “. Uruf tempatan di Negeri Kedah. 28-30.adap perubah. Muhammad Abu Bakar (1982).

pada 16hb.ukum : Penilaian Dari Perspektif Teori Al-‘Urf Wa Al-Adah. Bias Againt Women Must Stop “. Water Konsortium. bil. bil. Noor Haslina Binti Osman (2003).. Dalam Budi Kencana : Kumpulan Makalah Memperingati Persaraan Profesor Tan Sri Dato’ Ismail H. Lahore. Status Kesucian Air Kumbahan Yang Dirawat Melalui Kaedah Rawatan Oleh Indah Water Konsortium. v. tesis sarjana untuk Jabatan Fiqh dan Usul. 15. Reconstruction Of Religious Thought In Islam. APIUM. ____________ (2002). 26 Ogos 1996. Kuala Lumpur : APMUM. Status Kesucian Air Kumbah. England Professor Datuk Mahmood Zuhdi Abdul Majid (1997). Rawatan Oleh. APIUM. Sains Dan Pemikiran Objektif : Suatu Perbandingan Ringkas “. Pusat Dailog Peradaban UM.. “ Pendekatan Pluralisme dalam pengajian Islam : Satu pengenalan “. Fatwa Jemaah Ulamak Kelantan Tahun 1920an Hingga 1990an : Satu Analisis. 1. Tesis sarjana untuk Jabatan Fiqh. ____________ (2000). Hukuman Dalam Undang-Undang Islam : Suatu Penelitian Terhadap Hukum Hudud Kelantan Dan Terengganu. “ Syariah Court Officers Need More Exposure. November 2001.ool of Law. 1. Muhammad Iqbal (1982). Nadzirah Ismail (2003). tesis Ph. University of Warwick. 2. Penerbitan Malaysia-Indonesia : . Adat Melayu Sebagai Sumber H. v.). 13. 2002. ____________ (2006). Muhammad Zainiy Uthman (2001).dalam Jurnal SYARIAH.e economic development of Malaysia : 19691993.dalam Jurnal KATHA. 562. “ Isu Pendekatan di dalam Pengajian Syariah di Malaysia : Satu Telaah Awal “. Norhashimah Mohd Yasin (1994). Naemah Abd Rahman (2003). Say Anwar.an Yang Dirawat Melalui Kaedah. bil. Ogos 1997.“ The Concept Of Ijma’ In Islamic Law : A Comparative”.e role of Islamic law in th. bil. APIUM. Nizaita Omar (1999). dalam Hamedi Mohd Adnan (ed. Beberapa Kaedah. kuala lumpur : Ilmiah publication. 16. Islamisation or Malaynisation : A study on th. dalam The Journal of Hamdard Islamicus. Tesis Sarjana Untuk Jabatan Fiqh Dan Usul. “ Epistemologi Hukum Islam : satu pengenalan “. ____________ (1993). 2. Tesis PhD untuk Jabatan Fiqh dan Usul. dalam Jurnal Usuluddin. v.26 Muhammad Hashim Kamali (2003). dalam Jurnal YADIM. dan Usul. APIUM.ussien. Indah.D untuk Sch. teks syarahan perdana beliau yang bertajuk Hukum Islam Semasa Di Malaysia : Prospek Dan Cabaran. APIUM. “ Islam Dan Dan Isu Penterjemahan Dalam Era Globalisasi “. Nadzirah Ismail (2003). ____________ (2005). Tesis Sarjana Untuk Jabatan Fiqh Dan Usul. New Straits Times. “ Etika Penyelidikan Islam : suatu analisa “. “ Nilai Kerja Dalam Masyarakat Melayu “. “ Islam. Pakistan. Muhammad Nabil Muhammad Syukri (2000). “ Pembaharuan Fiqh : Keperluan Dan Metodologi “. dalam Pengasoh. v. Norazit Selat (1994). Perubatan Moden Menurut Perspektif Islam. dalam Jurnal Afkar. Rahimin Affandi Abd Rahim (2005) .

v. Anjuran Jabatan Syariah. V. Pulau Pinang. “ Sains dan ijtih. ____________ (2003) “ Analisis Sejarah. Othman Yatim dan Nor Azita Che Din (ed. Sumatera Utara (UMSU). ____________ dan Noor Naemah Abdul Rahman (2005). Penerbitan Akademi Pengajian Melayu. Kuala Lumpur. Mohamed Hatta (1995). Kuala Lumpur : APMUM. Rahminah Muharam.ad “. ____________ (1993).e Administration Of Islamic Law In Malaysia : A Critical Analysis.) Kesusasteraan Dan Undang-Undang. “ Pengamalan Ilmu Usul Al-Fiqh Di Dalam Sastera Undang-Undang Melayu : Satu Analisa “. Islamic Legal Reform In Th. ____________ (1999). Terbitan Jabatan Pengajian Dakwah Dan Kepimpinan.ubungannya Dengan Pembinaan H. ____________ (2003). v. Universiti Malaya.). Dalam The Journal Of Hamdard Islamicus. Bahasa Dan Pemikiran Melayu. v.ukum Islam Semasa : Satu Analisa “ dalam Isu-isu Sains Sosial dari perspektif Islam. Tesis PhD untuk University of Birmingham. Raihanah Abdullah (2009). Penerbit Universiti Sains Malaysia.27 Mengukuhkan Jaringan Penerbitan Serantau. Kuala Lumpur : APMUM. Bangi.) Jaringan Dakwah. dalam Jurnal Syariah.24hb September 2003. ____________ (2006). Jurnal Syariah. bil. London : Kegan Paul International. UKM .) Warisan Al-Quran Dan Peradaban Manusia Siri 1. Dalam Muhammad Mokhtar Hassan(ed. Kuala Lumpur : Penerbit UM. Traditional Islam In The Modern World. dalam Dinamisme pengajian Syariah. 3. Dalam Hashim Musa(ed. Wacana Budaya. Hossein Nasr (1990). bil. “ Penangguhan Kes Di Mahkamah Syariah : Cabaran Dan Penyelesaian “. Kuala Lumpur: Penerbit UM. “ Gerakan Tajdid di Malaysia : Teori dan realiti “. Dalam Zulkiple Abd. UKM Dan Universitas Muhammadiyah. 16. dalam Hashim Awang. “The Concept Of Ijma’ In Islamic Law : A Comparative”. ____________ (2003). ____________ (1997). bil. 17. 3. Dakwah. 2. ____________ (2003).). Malaysia-Indonesia. Ghani(ed. ____________ (1999). “ Pengajian Sosial Dan H. Pakistan. . S. “Ulamak Dan Paradigma Menanggani Kebudayaan Melayu “. (ed) oleh. dalam Hukum Islam Semasa Bagi Masyarakat Malaysia Yang Membangun. “ Budaya Taqlid di dalam masyarakat Melayu : satu tinjauan ringkas “. 1. “Pegawai Syariah wanita di mahkamah-mahkamah syariah di Malaysia”. Dan Jalinan Intelektuaal Rantau Malaysia-Indonesia “.. Fakulti Pengajian Islam. “ Pemikiran Reformasi Melayu Semasa : Satu Analisis “. dalam Jurnal Syariah. Seminar Kebangsaan Fiqh Semasa menghadapi cabaran Globalisasi. “Al-Quran Dan Peranan Ulamak Melayu Dalam Pemodenan Rantau Alam Melayu “. ____________ (1995). S. 1. Kota Kinabalu: Universiti Malaysia Sabah.Dalam Mohd Radzi Othman(ed.

Hukum Islam Dan Budaya Tempatan.y it occured in Europe instead of th. Dalam Islamic Legal Interpretation : Muftis And Their Fatwas. bil. “ Scientific Revolution : wh. Fiqh Lintas Agama : Membangun Masyarakat Inklusif-Pluralis. Weal Hallaq (1996). Kuala Lumpur : DBP. 8.ubungan Kekeluargaan Dalam Masyarakat Melayu “. “ Pengumpulan Dan Analisis Data Kualitatif : Satu Imbasan “. W. . Suseela Malakolunthu (2001). Dalam Marohaini Yusoff(ed. Kolej Universiti Islam Malaysia. “ Ifta And Ijtihad In Sunni Legal Theory : A Development Account “. Dalam Psikologi Melayu. no.Dalam Md Salleh Haji Ahmad(ed. Tim Penulis Paramadina (2004). yang menghasilkan koleksi kertas kerja bertajuk Fiqh Malaysia : Ke arah pembinaan Fiqh tempatan yang terkini.M. Kuala Lumpur. Kasule (2001). Terjemahan Oleh Abdul Rahman Rukaini. Shafie Abu Bakar (1994).d Zain(ed. 9. Demokrasi Dan Dunia Islam : Perspektif Teori Dan Praktik. Kajang : Synergymate Sdn.asilkan koleksi kertas kerja yang dibukukan dengan tajuk ”Hukum Islam semasa bagi masyarakat Malaysia yang membangun” Seminar yang menekankan tema ini telah dianjurkan oleh APIUM pada 23-24h. “ Keilmuan Islam Dan Tradisi Pengajian Pondok “. Dalam Mohd Izani Moh. pada 15-16hb Disember 2004. Cambridge : Harvard University press. Roff (1988) “ Patterns of Islamization in Malaysia 1890s-1990s : Exemplars. no.). Kuala Lumpur : Penerbit UM. Ummu Atiyah Ahmad Zakuan (2007).) Penyelidikan Kualitatif : Pengalaman Kerja Lapangan Kajian. 14. Jakarta: Nalar Umar A. APIUM. T. Richmond : Curson press. Menyegarkan Kembali Pemikiran Islam. dalam Jurnal Usuluddin. Jakarta : Yayasan Wakaf Paramadina. Seminar yang bertemakan “Hukum Islam semasa bagi masyarakat Malaysia yang membangun“ telah dianjurkan oleh APIUM pada 26-27hb. Sanggahan Salah Tafsiran Islam. Ulil Abshar Abdalla ( 2007).e Muslim world “. The History Of Philosophy In Islam.1. De Boer (1994). dalam The American Journal of Social Sciences.b.28 Seminar Kebangsaan Usul Fiqh (SUFI) 2004. Institutions and Vectors “. Anjuran Fakulti Syariah dan Undang-Undang. Taha Jabir al-Alwani (1991). Jun 1997. yang kemudiannya mengh. Bhd. “ Taqlid And The Stagnation Of The Muslim Mind “. Siddiq Fadhil (2006). Kuala Lumpur: Penerbit Universiti Malaya. “ Pertembungan Islam Dengan Budaya Peribumi : Pengalaman Alam Melayu “. Kuala Lumpur : Jabatan Fiqh Dan Usul. Wan Abdul Halim Othman (1993). dalam Journal Of Islamic Studies.2. v. v. Cet.). Jun 1999. Kuala Lumpur : DBP. “ H. Dalam Budi Kencana. “ Hak Asasi Manusia Dan Demokrasi Dari Persepktif Islam Dan Barat “. Penjelasan Budaya Ilmu. Yusuf Qardawi (2004).J. 3. Wan Mohd Nor Wan Daud (1997).

Anti Sunnah Movement And Its Impact On The Muslim Ummah. .29 Zulkifli Mohd (2002). Kuala Lumpur : Panawira Publication.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful