Halaman

Pengenalan Panduan Menggunakan Modul Objektif Kumpulan Sasar Unit Pengajaran Panduan Menjalankan Sesi Pengajaran Unit 1 Unit 2 Unit 3 Unit 4 Membuat Keputusan Untuk Berhenti Merokok Persediaan Untuk Berhenti Merokok Mulakan Berhenti Merokok Mengekalkan Status Tidak Merokok

1 4 4 4 4 5 6 17 23 38

PENGENALAN
i Malaysia, setiap satu kematian daripada lima kematian adalah akibat daripada merokok. Merokok merupakan penyebab utama kematian awal yang mampu diubah. Merokok menyumbang kepada anggaran kehilangan 120,000 tahun kehidupan berpotensi. Dianggarkan seramai 10,000 rakyat Malaysia mati setiap tahun akibat merokok. Penyelidikan dan kajian pada awal tahun 1950-an dan 1960-an telah mengumpulkan banyak bukti epidemiologi berkaitan dengan impak merokok terhadap kesihatan. Penyelidikan “cohort studies”, “case studies” dan sumber data-data yang lain telah menghasilkan bukti-bukti yang konsisten dan meyakinkan tentang hubungkait penggunaan tembakau dan merokok dengan penyakit-penyakit pulmonari dan kardiovaskular yang serius serta kaitannya dengan penyakit-penyakit neoplastik.

D

Terdapat penurunan kadar merokok dan penggunaan hasil tembakau di negaranegara maju. Di Amerika Syarikat, sebagai contoh prevalen merokok di kalangan penduduk Amerika telah menurun dari 40% pada tahun 1964 ke 23% pada tahun 1997. Sebaliknya keadaan semasa menunjukkan peningkatan kadar atau prevalen merokok dan penggunaan hasil tembakau di negara-negara miskin dan sedang membangun termasuk Malaysia. Di Malaysia, prevalen merokok di kalangan orangorang dewasa yang berumur 15 tahun ke atas telah meningkat dari 21% pada 1985 ke 31% pada tahun 2000. Terdapat 49% lelaki dewasa dan 5% wanita dewasa yang masih merokok dan daripada jumlah mereka yang berumur 15 tahun ke atas yang merokok, 90% terdiri daripada golongan lelaki. Dengan meningkatnya jumlah
1

penduduk, sudah tentu jumlah perokok juga akan bertambah. Separuh daripada perokok hari ini akhirnya akan mati akibat daripada kesan-kesan atau impak merokok ke atas kesihatan. Adalah dianggarkan kematian yang disebabkan oleh kesan merokok akan meningkat 3 kali ganda untuk 3 dekad yang akan datang iaitu daripada 10,000 pada tahun 1998 kepada 30,000 pada tahun 2030. Walau bagaimanapun hasil daripada aktiviti-aktiviti anti merokok yang intensif sejak tahun 1991 melalui Kempen Cara Hidup Sihat Kebangsaan, tahap kesedaran tentang bahaya merokok di kalangan orang awam yang merokok dan yang tidak merokok telah meningkat. Sebanyak 40% daripada mereka yang sedang merokok telah cuba untuk berhenti merokok dengan sendiri, tetapi malangnya kebanyakan mereka telah gagal berbuat demikian. Kita semua tahu yang tabiat merokok adalah satu tabiat yang sukar dihentikan dan hanya segelintir sahaja perokok yang berjaya dalam cubaan untuk berhenti merokok secara sendiri. Selain keinginan dan kekuatan individu, banyak negara telah membuktikan bahawa anggota kesihatan boleh berperanan secara aktif dalam membantu perokok untuk membebaskan diri perokok daripada ketagihan melalui program-program berhenti merokok yang terancang. Kajian telah menunjukkan bahawa nasihat ringkas namun tegas daripada pengamal perubatan, dengan dibantu oleh bahan-bahan bacaan pendidikan kesihatan, urusan bagi lawatan susulan telah menghasilkan kadar berhenti merokok sebanyak 5%. Ini bersamaan dengan 25 orang bekas perokok bagi setiap pengamal perubatan. Hasil kajian lain juga menunjukkan bahawa intervensi yang lebih intensif dengan sokongan farmakoterapi akan menghasilkan kejayaan berhenti merokok yang lebih baik. Kementerian Kesihatan mengenalpasti keperluan pengamal perubatan dan profesional kesihatan yang lain agar terlibat dalam program berhenti merokok. Dengan adanya modul latihan ini diharap dapat membantu para profesional dalam bidang kesihatan untuk menubuhkan dan memberi perkhidmatan berhenti merokok di Pusat Promosi Kesihatan Komuniti dan seterusnya mengurangkan kadar morbiditi dan mortaliti penyakit-penyakit yang merupakan komplikasi akibat merokok.

2

Dalam masa beberapa tahun sahaja. Merokok sebagai ketagihan merupakan fakta yang telah diterima. Maka tidak hairanlah jika kita dapati perokok yang terlibat masih berada dalam kitaran iaitu sekejap merokok sekejap berhenti. Kita mempunyai bukti yang menunjukkan bahawa rawatan ketagihan nikotina merupakan suatu strategi yang berkesan.). adalah perlu bagi kita memastikan keberkesanan dan kejayaan Pusat Promosi Kesihatan Komuniti (PPKK) ini dengan melatih anggota kesihatan untuk tujuan tersebut. (1998) terdapat reseptor nikotina di bahagian hipokampus otak yang terlibat dengan pembelajaran dan ingatan. juga di bahagian otak yang berperanan dalam emosi. dengan merokok setiap hari seseorang itu akan bergantung (dependent) kepada rokok sama ada secara fizikal ataupun psikologi. bukan mudah untuk berhenti merokok. Dilema yang dihadapi oleh perokok yang ingin berhenti merokok ialah kegagalan mereka untuk berhenti merokok (CDC. 3 . Hatziandreu (et al.Kaedah berhenti merokok merupakan satu strategi yang kos efektif dan berkesan untuk mengurangkan morbiditi dan mortaliti akibat penyakit yang ada kaitan dengan penggunaan tembakau (CDC. Oleh itu. 1995 kebarangkalian kejayaan berhenti merokok pada cubaan tanpa bantuan adalah 1 dalam 100 dan didapati 98% daripada mereka kembali merokok.. Menurut Piccittio. Ini jelas menunjukkan yang merokok bukanlah sekadar tabiat yang buruk tetapi merupakan masalah yang jauh lebih serius lagi. Mengikut Fiore (et al. 1990). 1984). Kebanyakan perokok telah cuba untuk berhenti merokok di suatu ketika di dalam hidup mereka. Malang sekali. 1990-1991.

Unit 2: Persediaan Untuk Berhenti Merokok Unit ini adalah untuk memperkukuhkan keputusan yang telah dibuat oleh perokok dan seterusnya membuat persediaan untuk berhenti merokok. UNIT PENGAJARAN Unit 1: Membuat Keputusan Untuk Berhenti Merokok Perokok yang melalui modul ini akan didedahkan kepada epidemiologi penggunaan hasil tembakau dan impak terhadap kesihatan dan situasi masalah merokok di dunia dan di Malaysia. iii) Berhenti merokok. Perokok juga didedahkan tentang kesan-kesan tabiat merokok kepada manusia khususnya ke atas kesihatan mereka. 4 . iv) Mengekalkan status untuk tidak merokok. KUMPULAN SASAR Modul ini adalah untuk panduan dan rujukan anggota kesihatan di Pusat Promosi Kesihatan Komuniti (PPKK) bagi menjalankan aktiviti-aktiviti membantu perokok untuk berhenti merokok.PANDUAN MENGGUNAKAN MODUL Modul Berhenti Merokok ini dihasilkan berpandukan kepada beberapa rujukan dan bahan-bahan yang sedia ada yang dihasilkan oleh pihak Kementerian Kesihatan dengan membuat beberapa olahan dan penambahan kepada modul yang sedia ada. perokok yang masih belum berhasrat untuk berhenti merokok dan perokok yang telah cuba berhenti merokok tetapi gagal. program kawalan tembakau. Melalui unit pengajaran ini. OBJEKTIF KHUSUS Klien akan didedahkan dengan beberapa maklumat seperti epidemiologi penggunaan tembakau dan impaknya terhadap kesihatan. Kandungan unit ini berkaitan risiko-risiko kematian akibat merokok dan menerangkan faedah-faedah berhenti merokok. perokok-perokok akan membuat keputusan untuk berhenti merokok. bantuan yang dapat diberikan untuk berhenti merokok dan sebagainya dengan harapan klien akan dapat: i) Membuat keputusan untuk berhenti merokok. Perokok yang menjadi klien dalam modul ini terdiri daripada mereka yang berhasrat untuk berhenti merokok. ii) Membuat persediaan berhenti merokok. masalah ketagihan. OBJEKTIF OBJEKTIF UMUM Untuk membantu perokok yang ingin berhenti merokok serta melakukannya dengan cara yang berkesan dan dapat mengekalkan status tidak merokok.

perbincangan kumpulan kecil dengan menggunakan role model dan kem-kem. sesi perjumpaan sesama perokok. mereka boleh terus mengikuti Unit 3 atau memulakan dengan Unit 1. ii) iii) iv) v) 5 . perokok-perokok akan diberi panduan dan tunjuk ajar cara-cara berhenti merokok dengan teratur menggunakan beberapa bantuan bahan pengajaran serta penjelasan penggunaan kaedah terapi penggantian nikotina. PANDUAN MENJALANKAN SESI PENGAJARAN i) Perokok yang mengikuti sesi pengajaran adalah terdiri daripada perokok yang ingin berhenti merokok. perbincangan kumpulan berfokus.Unit 3: Mulakan Berhenti Merokok Dalam unit ini. Perokok perlu melalui beberapa sesi perjumpaan dengan anggota kesihatan dengan mengikuti unit pengajaran yang ditetapkan. menonton video. Pelbagai kaedah pengajaran dapat digunakan mengikut kesesuaian. Unit 4: Mengekalkan Status Tidak Merokok Modul ini membantu perokok yang telah cuba berhenti merokok tetapi mengalami kegagalan dengan mencuba teknik-teknik tertentu agar terus tidak merokok. khidmat nasihat. Unit-unit pengajaran ini boleh diulangi berdasarkan kepada teori kitaran perubahan tingkah laku penagihan (Prochaska’s Transtheoretical Model) yang dilalui oleh perokok. Sesi pengajaran boleh diadakan secara berkumpulan atau individu bergantung sambutan perokok yang datang mendapatkan khidmat berhenti merokok atau dirujuk ke PPKK. perokok yang belum berhasrat untuk berhenti merokok dan perokok yang telah berhenti merokok tetapi menemui kegagalan. Anggota-anggota kesihatan boleh menggunakan bahan-bahan pengajaran / bahan pendidikan yang telah disediakan. kaunseling secara kumpulan atau individu. Antara kaedah yang boleh digunakan termasuklah ceramah. sesi demonstrasi. Jika terdapat individu atau sekumpulan perokok yang telah membuat keputusan untuk berhenti merokok. keperluan individu dan kemampuan anggota kesihatan.

Fakta mengenai tembakau. Impak kesihatan ke atas perokok. Statistik berkaitan mortaliti dan morbiditi akibat penggunaan nikotina akan disentuh. 1 Unit i) ii) iii) i) ii) iii) v) Membuat Keputusan Untuk Berhenti Merokok OBJEKTIF PEMBELAJARAN Di akhir sesi klien akan memahami tentang:Masalah penggunaan tembakau – global dan di Malaysia. a) Mortaliti akibat rokok. Mereka akan diperkenalkan kepada nikotina dan ketagihan nikotina serta kesan daripada ketagihan nikotina. Ini akan memberikan mereka gambaran yang jelas tentang masalah dan akibat penggunaan tembakau di seluruh dunia. Impak kesihatan ke atas perokok. Seterusnya mereka akan diberikan beberapa contoh impak kesihatan yang disebabkan oleh ketagihan nikotina. a) Situasi penggunaan tembakau dunia. c) Akibat kepada orang dewasa. iv) Akibat merokok ketika hamil. Fakta-fakta penting mengenai tembakau. b) Morbiditi akibat rokok. Secara dasarnya statistik-statistik berkaitan situasi semasa penggunaan tembakau di peringkat global dan situasi di Malaysia akan didedahkan kepada klien. b) Situasi penggunaan tembakau di Malaysia. Klien juga akan didedahkan dengan beberapa fakta tentang ketagihan tembakau/ nikotina. a) Perokok pasif yang hamil. ISI KANDUNGAN Epidemiologi penggunaan tembakau. a) Nikotina dan ketagihan nikotina. Akhirnya beberapa fakta tentang faedah dan kelebihan berhenti merokok akan diberikan kepada klien. Perokok pasif. 6 . b) Bahan kimia yang terkandung di dalam rokok. b) Akibat kepada bayi dan kanak-kanak. Di samping itu klien akan diberi pendedahan kepada kandungan bahan kimia memudaratkan yang terdapat di dalam asap rokok.PENDAHULUAN Melalui modul ini klien akan didedahkan kepada epidemiologi penggunaan tembakau dan impak kesihatan yang berkaitan dengan penggunaan tembakau.

Klien diberi temujanji untuk sesi akan datang. Aktiviti 2 (secara individu) i) Klien diberi penerangan secara ringkas tentang epidemiologi penggunaan tembakau dan impak kesihatan terhadap penggunaannya. Klien diberi temujanji untuk sesi akan datang. ii) iii) iv) v) vi) ALAT BANTU MENGAJAR i) ii) iii) Slaid ceramah (power point presentation). Klien ditunjukkan spesimen organ normal dan patologi hasil penggunaan tembakau. Klien dibekalkan dengan risalah dan bahan-bahan lain. Klien ditunjukkan ilustrasi kesan penggunaan tembakau terhadap kesihatan. Klien dibekalkan dengan risalah dan bahan-bahan lain. Klien ditunjukkan sama ada VCD / power point presentation berkaitan berhenti merokok. Buku Panduan Berhenti Merokok. Klien ditunjukkan spesimen organ normal dan patologi hasil penggunaan tembakau. Klien ditunjukkan ilustrasi kesan penggunaan tembakau terhadap kesihatan.KAEDAH: Ceramah dan perbincangan kumpulan kecil MASA : 45 minit AKTIVITI Aktiviti 1 (secara kumpulan atau individu) Klien diberikan borang pre-test (Lampiran A) untuk dilengkapkan dan diserahkan kembali kepada anggota kesihatan. Patung Uncle Joe. 7 . Aktiviti 2 (secara berkumpulan) i) ii) iii) iv) v) Memberi penerangan mengenai epidemiologi penggunaan tembakau dan impak kesihatan terhadap penggunaannya.

penggunaan tembakau membunuh kira-kira 4 juta manusia setiap tahun di seluruh dunia. di kalangan mereka yang berpendidikan rendah berbanding dengan berpendidikan tinggi. dianggarkan seramai 82. vi) Carta Selak.iv) Spesimen organ (normal dan berpenyakit). vii) Borang Pre/Post-test. Di seluruh dunia. Penggunaan rokok per kapita di dunia di kalangan perokok dianggarkan 15 batang sehari yang menyamai kira-kira 6 trillion rokok setahun.000 hingga 99. dianggarkan menjelang 2025 akan terdapat 1.6 billion perokok. Prevalens merokok semakin berkurangan di kalangan lelaki di negaranegara berpendapatan tinggi tetapi industri tembakau mengekalkan keuntungan mereka dengan mensasarkan negara-negara berpendapatan rendah dan sederhana yang prevalennya semakin meningkat.000 generasi muda mula merokok setiap hari. Justeru itu. Kadar merokok turut meningkat di kalangan generasi muda. Prevalens merokok di dunia tertumpu kepada negara-negara membangun berbanding negara maju. v) Risalah merokok. Kini. 8 . • • • • • • • • Satu daripada sepuluh kematian di dunia adalah disebabkan oleh penggunaan tembakau sekarang dan dianggarkan meningkat kepada satu daripada enam kematian menjelang 2030 iaitu 10 juta setahun berbanding penyebab lain. epidemik merokok beralih daripada tumpuan asal iaitu daripada lelaki di negara berpendapatan tinggi kepada wanita di negara berpendapatan tinggi dan lelaki di negara berpendapatan rendah. Sekiranya tiada perubahan dilakukan. NOTA RUJUKAN i) Epidemiologi penggunaan tembakau a) Situasi Global • Bellagio Statement 1995: di seluruh dunia terdapat hanya 2 sebab utama kematian pramatang yang semakin meningkat iaitu HIV/AIDS dan penggunaan tembakau.

1 100 ii) Fakta tentang tembakau Umumnya.9% (lelaki: 30.8%) 1999: 18.3 3. tembakau sama ada dihisap.2 7.9% 19. perempuan: 8%) Setiap hari kira-kira 45 – 50 remaja mula merokok • Bilangan dan peratus perokok di Malaysia (2000) Kumpulan umur Lelaki (19 tahun & ke atas) Lelaki (18 tahun & ke bawah) Perempuan (19 tahun & ke atas) Perempuan (18 tahun & ke bawah) Jumlah Bilangan (million) 3.2% 3.5% 40.7% 15.1% 19.34 0.8% 1996 24.26 % 78.7% 23.64 11.7%.2% 22.b) Situasi Kebangsaan • Keputusan National Health and Morbidity Survey (NHMS) 1986 Keseluruhan Lelaki Perempuan Bandar Pedalaman Melayu Cina India Lain-lain • 21.7% 17.7% 28.8% 49.2% 32. 9 .000 bahan kimia dan 43 daripadanya diketahui adalah karsinogen (penyebab kanser).6% 27.2% (lelaki: 29%.4 0.52 0.14 4.9% 4.5% 21. dikunyah atau disedut mengandungi NIKOTIN iaitu satu bahan penyebab ketagihan yang kuat dan mengandungi kira-kira 4. perempuan: 4.2% 32.2% 16.4% Statistik merokok di kalangan remaja (18 tahun dan ke atas) 1996: 16.

nickel.a) Nama lain tembakau adalah nicotina tobacum • • • • • Terdapat 67 spesis yang kebanyakannya tertumpu di hemisfera barat. Merembes epinephrine dari korteks adrenal : menyebabkan keletihan (fatigue) dan keresahan (restlessness) hasil pengeluaran berlebihan glukosa. diplomat memperkenalkannya ke Perancis selepas kurun ke-16. kumpulan benzyl. * Radioaktif seperti polonium. * Menyebabkan penggunaan bahan secara berterusan (compulsive). Diberi nama sempena Jean Nicot. Perancis yang Sejak itu penggunaan tembakau menular ke seluruh dunia. * Menyebabkan pergantungan secara fizikal dan psikologikal. b) Tindakan dan kesan nikotin • • Merembes dopamine : menyebabkan rasa seronok (pleasure). d) Bahan-bahan kimia dalam tembakau • Karsinogen * Hidrokarbon seperti naftalena. * Aldehide seperti formaline. Diperkenalkan oleh Puak Indian Amerika Utara. Dibawa oleh Christopher Columbus Ke Eropah pada kurun ke-16. • c) Bahan penyebab ketagihan • Kriteria-kriteria * Meningkatkan reseptor dopamine. * Logam berat seperti cadmium. Bergabung dengan acetylcholine di otak : memberi kesan pada mood dan kesedaran (alertness). • Gas beracun * Karbon monoksida (CO) * Hydrogen disulphide * Hydrogen cyanide 10 . • Rokok memenuhi semua kriteria di atas sebagai bahan yang menyebabkan ketagihan. * Menyebabkan gejala gian (withdrawal).

* Menyebabkan rokok mudah dihisap.• Bahan kompleks (complex compound) * Tar • Ketagihan * Kira-kira 200 – 300 jenis bahan kimia. meningkatkan rasa. * Contohnya seperti ammonia yang juga memudahkan penyerapan nikotin. e) Persamaan bahan kimia dalam asap rokok • Aceton (penanggal cat) • Methanol (bahan api roket) • Naftalen (ubat gegat) • Toluene (bahan pelarut) • Cadmium (bahan bateri kereta) • Vinylchlorida (bahan pembuat PVC) • Toluidine (pelarut industri) • Ammonia (pencuci lantai) • Hidrogen sianida (racun yang digunakan di bilik gas) • Arsenik (racun anai-anai atau semut) • Phenol (pembersih) • Butane (cecair pemetik api) • DDT (racun makhluk perosak) • Pyrene • Benzopyrene • Urethane • Nickel • Polonium • Nikotin (racun serangga) • Karbon monoksida (gas ekzos kereta) • Tar (minyak tar jalan) 11 . memanjangkan tempoh bakaran dan jangka hayat.

* Menyamai 27 400 kematian sehari. * 25% daripada semua kematian disebabkan penyakit jantung. 10 juta kematian. merokok adalah punca 100 000 pesakit dimasukkan ke wad di hospital kerajaan setiap tahun. Risiko kematian di kalangan perokok * Penyakit Respiratori 10 – 20 X * Kanser paru-paru 5 – 30 X * Kanser tekak 5 – 30 X * Kanser mulut 3 – 15 X * Kanser esofagus 4 – 5 X * Kanser pankreas 2 X * Kanser pundi kencing 2 – 3 X * Penyakit jantung 2 – 3 X * Kanser buah pinggang 1. * 30% daripada semua kematian disebabkan kanser. * Menyamai 1 kematian setiap 3 saat. masalah respiratori dan gastrousus. Kematian kerana merokok * 50% daripada perokok akan mati disebabkan oleh penyakit berkaitan merokok. 12 . * 90% daripada semua kematian disebabkan kanser paru-paru.5 X Mortaliti disebabkan merokok di Malaysia * Menyebabkan kematian seramai 10 000 orang setahun.4 saat. • Di Malaysia.iii) Merokok dan impak terhadap kesihatan a) Mortaliti • Berdasarkan fakta Pertubuhan Kesihatan Sedunia (WHO) * 4. * 85% daripada semua kematian disebabkan COPD. * Menyamai 13 400 kematian sehari. * Menyamai 1 kematian setiap 6. • • • b) Morbiditi • Merokok menyebabkan 40 jenis penyakit. * 25% daripada semua kematian disebabkan strok. * Menyamai 2 280 kematian sejam.9 juta kematian pada tahun 2002. * Menyamai 560 kematian sejam. • Menyebabkan kemusnahan dan kerosakan tisu badan secara kekal. * Kebanyakan kematian disebabkan oleh penyakit jantung. kanser dan strok. • Semua organ boleh terjejas. kebanyakannya disebabkan oleh penyakit jantung. * Kira-kira 10 – 20% daripada semua kematian di Malaysia berpunca daripada merokok. * Menjelang 2030.

biomarker untuk tembakau iaitu cotinine membuktikan bahawa second hand smoke diterima oleh mereka yang tidak merokok. Kajian juga menunjukkan bahawa perokok pasif mempunyai 30% risiko yang lebih tinggi untuk menghidap kanser dan 25% risiko yang lebih tinggi untuk mendapat penyakit kardiovaskular jika dibandingkan dengan mereka yang tidak terdedah kepada asap rokok. Terdapat bahan kimia yang sama dijumpai dalam sidestream smoke dan exhaled mainstream smoke. Exhaled mainstream smoke adalah asap yang dihembus keluar oleh perokok. Juga dikenali sebagai perokok involuntari. * * • Impak kesihatan terhadap kanak-kanak * Sudden Infant Death Syndrome (SIDS) – kematian mengejut di kalangan kanak-kanak. Walau bagaimanapun. Sidestream smoke (SS) adalah asap yang berasal daripada rokok yang dihisap perokok. Sidestream smoke merupakan penyumbang utama second hand smoke dan mengandungi kepekatan bahan kimia yang lebih tinggi berbanding exhaled mainstream smoke.c) Perokok pasif • Takrifan * * * * * Pendedahan di kalangan bukan perokok terhadap asap rokok (second hand smoke) secara involuntari. Tiada bukti tentang jumlah dos tertentu yang perlu untuk menyebabkan kesan terhadap kesihatan. * • Risiko terhadap kesihatan * * * * Perokok pasif turut mengalami risiko terhadap kesihatan. Kajian epidemiologi turut membuktikan bahawa second hand smoke menyebabkan penyakit di kalangan kanak-kanak dan orang dewasa. 13 . Asap rokok (second hand smoke) adalah campuran sidestream smoke dan exhaled mainstream smoke di dalam udara.

Ibu adalah perokok pasif ketika mengandung. Asma dan serangan asma. Penyakit telinga bahagian tengah sama ada akut atau kronik.Kanser paru-paru . • Kesan kesihatan di kalangan dewasa akibat terdedah kepada second hand smoke * Terbukti (established) .Mengurangkan fungsi paru-paru . Mengurangkan fungsi paru-paru.Gejala respiratori . Kanak-kanak hidup di kalangan perokok dan terdedah kepada second hand smoke.Kanser yang lain * iv) Ilustrasi impak terhadap kesihatan • • • • • • • • • • • COPD Respiratori / paru-paru Peptik ulser Kanser mulut / esofagus Penyakit vaskular peripheri ED (erectile dysfunction) Keguguran Bayi cacat Kelahiran pramatang Kanser serviks Penuaan 14 .* * * * * • Penyakit respiratori akut. Gejala respiratori kronik. Kanak-kanak akan terdedah kepada bahaya asap rokok jika: * * * Ibu adalah perokok aktif ketika mengandung.Penyakit kardiovaskular .Serangan asma Berpotensi .

Nyatakan 3 penyakit yang berkaitan dengan tabiat merokok? 3. Ya b. Adakah anda ingin berhenti merokok sekarang? a. Senaraikan 4 jenis bahan kimia yang terkandung di dalam sebatang rokok dan bahaya kepada kesihatan? Jenis bahan kimia Kesan kepada kesihatan 2. bagaimana anda ingin berhenti? a. Tidak (terus ke soalan 10) 8. Orang lain: 5. Nyatakan 3 gejala ketagihan (gian) yang dialami semasa berhenti merokok? Bagaimana anda mengatasi masalah ketagihan (gian) merokok? 7. Jika Ya. 6. Tidak 4. Pernahkah anda cuba untuk berhenti merokok? a. Ya b. Apakah faedah berhenti merokok ? a. Secara serta merta b. Diri sendiri: b. Secara beransur-ansur 15 .LAMPIRAN A BORANG SOAL SELIDIK (Pre-Test / Post-Test) 1.

carta selak. Ya b.9. Tidak 16 . Ya b. Adakah anda mendapati bahan-bahan pendidikan kesihatan (risalah. poster dll) mudah difahami dan membantu anda dalam usaha berhenti merokok ? a. Adakah anda percaya Pusat Promosi Kesihatan Komuniti (PPKK) ini dapat membantu anda berhenti merokok? a. buku kecil. Tidak pasti 10. Tidak c.

Kadar risiko membawa maut oleh penyakit akibat ketagihan merokok. perbincangan. Tempat-tempat mendapat khidmat untuk berhenti merokok. Akibat-akibat jika terus ketagihan merokok. viii) Strategi Program Berhenti Merokok di dalam Program Kawalan Tembakau Kebangsaan. faedah-faedah berhenti merokok. 17 . klien akan dapat memahami tentang kepentingan dan halatuju program berhenti merokok yang akan dilaksanakan di fasiliti masing-masing. Program Kawalan Tembakau Kebangsaan dan aktiviti-aktiviti yang terkandung di dalam program ini. KAEDAH : Ceramah. Program Kawalan Tembakau Kebangsaan.2 Unit i) ii) i) ii) iii) iv) v) vi) i) Persediaan Untuk Berhenti Merokok PENDAHULUAN Melalui modul ini klien akan didedahkan kepada risiko merokok. Menghargai dan menyokong Program Kawalan Hasil Tembakau dan Program Berhenti Merokok. Mereka akan diberi penerangan yang lebih jelas tentang objektif dan strategi yang terdapat di dalam Program Kawalan Tembakau Kebangsaan (National Tobacco Control Programme). ISI KANDUNGAN Faedah-faedah berhenti merokok. vii) Senarai aktiviti menyokong Program Kawalan Tembakau Kebangsaan. Dengan pengetahuan tentang Program Kawalan Tembakau Kebangsaan. perkongsian pengalaman bersama bekas perokok MASA : 30 . Peruntukan di bawah Peraturan-Peraturan Kawalan Hasil Tembakau 1993.60 minit AKTIVITI Aktiviti 1: (secara berkumpulan) Sesi ceramah diadakan dengan mengemukakan fakta-fakta berkaitan tajuktajuk yang disenaraikan dalam modul ini. OBJEKTIF PEMBELAJARAN Di akhir sesi klien akan:Memahami akibat merokok dan faedah-faedah berhenti merokok.

Batuk akan berkurangan. Klien diminta mengemukakan soalan atau masalah yang mereka hadapi kepada bekas perokok. Aktiviti 2: (secara berkumpulan) i) ii) Seorang atau beberapa orang bekas perokok secara sukarela untuk berkongsi pengalaman mereka bersama klien. 18 . Badan dan pakaian tidak berbau tengek. Disegani orang-orang di sekitar.ii) iii) Sesi ini juga memberi peluang kepada klien untuk bertanya soalan berkaitan topik-topik yang disampaikan oleh penceramah. Sesi perbincangan boleh terus diadakan selepas sesi ceramah. Keupayaan stamina akan bertambah baik. Deria merasa dan menghidu bertambah baik. Lebih wang untuk digunakan bagi perkara yang berfaedah. Klien diminta menyenaraikan aktiviti-aktiviti dan strategi kawalan tembakau yang mereka ketahui dan membincangkannya. Berasa lebih segar. ALAT BANTU MENGAJAR i) ii) iii) iv) v) vi) vii) viii) Slaid ceramah (power point presentation) Buku Panduan Berhenti Merokok Patung Uncle Joe Spesimen organ (normal dan berpenyakit) Risalah Merokok Carta Selak Manual Berhenti Merokok Clinical Practice Guideline NOTA RUJUKAN i) Faedah-faedah berhenti merokok • • • • • • • • • • • Risiko untuk mendapat kanser dan penyakit jantung akan menurun. Nafas tidak berbau busuk. Jantung dan paru-paru menjadi lebih sihat. • Kesan terhadap perokok pasif. Bernafas lebih senang dan segar. Aktiviti 3: (secara individu) i) Klien diberi sesi nasihat secara individu dengan berbincang tentang perkaraperkara berikut:• Faedah berhenti merokok. • Akibat jika terus merokok.

iii) Kadar risiko membawa maut oleh penyakit akibat ketagihan merokok Penyakit * Saluran pernafasan kronik * Kanser paru-paru * Kanser payu dara * Kanser tekak * Kanser esofagus * Kanser pangkreas * Kanser pundi kencing * Penyakit jantung * Penyakit ginjal * Penyakit ulser peptik Risiko Kematian 10 – 20 kali ganda 7 – 15 kali ganda 11 kali ganda 5 – 13 kali ganda 4 – 5 kali ganda 2 kali ganda 2 – 3 kali ganda 11/2 . 19 • . Mengurangkan tumbesaran dada. Meningkatkan risiko jangkitan paru-paru.ii) Akibat jika terus ketagihan merokok Jika perokok terus ketagihan merokok. tekak. v) Risiko kepada perokok pasif yang sedang hamil • • Anak di dalam kandungan akan lahir tidak cukup bulan. * Sperma berubah menjadi kurang subur / fertiliti rendah. mereka berisiko mendapat: • • • • • • Angin ahmar Serangan jantung Kerosakkan paru-paru Kanser paru-paru. Meningkatkan risiko kelahiran tidak cukup bulan. Tumbesaran anak akan terjejas. Jangka hayat yang kurang. kepala dan saiz anak. tabiat tersebut boleh mengakibatkan :• • • • • • • Risiko keguguran janin. * Cepat penat. Sindrom kematian bayi (SIDS). contoh:* Tidak bertenaga / tidak bermaya.3 kali ganda 11/2 kali ganda 2 kali ganda iv) Akibat merokok ketika hamil Jika ibu hamil merokok. Kematian neonatal meningkat kepada 25 – 50 %. esofagus dan pankreas. mulut. Mengurangkan keupayaan fungsi jantung dan paru-paru bayi. Bayi yang dilahirkan mempunyai berat badan yang kurang daripada sepatutnya ketika dilahirkan. Kurang kemampuan yang sepatutnya dipunyai atau dimiliki manusia sihat.

Meningkatkan bilangan perokok berhenti merokok. Mengurangkan tabiat mula merokok di kalangan generasi muda. Di antara peraturan yang terdapat adalah seperti berikut:* * Peraturan 8. membeli atau mempunyai dalam simpanan mereka hasil tembakau. dan kematian akibat • Mengurangkan bebanan terhadap penyakit penggunaan tembakau di dalam negara. Objektif Program Kawalan Tembakau Kebangsaan • • • • Mengurangkan prevalens penggunaan tembakau di kalangan rakyat Malaysia. melarang penjualan rokok kepada mereka yang berumur di bawah 18 tahun.• • vi) Jangkitan paru-paru dan telinga selepas dilahirkan. Meminimumkan dan seterusnya menghapuskan pendedahan asap rokok sisi (environmental tobacco smoke – ETS) kepada populasi masyarakat di semua tempat awam dan tempat kerja. vii) Senarai aktiviti-aktiviti menyokong Program Kawalan Tembakau Kebangsaan a) Promosi kesihatan • • • Kempen Cara Hidup Sihat (KCHS) Kempen “TAK NAK" Nafas Baru Bermula Ramadhan b) Undang-undang dan penguatkuasaan • Kesalahan dan denda di bawah Peraturan-Peraturan Hasil Tembakau 1993. Kadar kematian perinatal yang tinggi. mengunyah. Mereka yang berumur di bawah 18 tahun dilarang merokok. 20 .

Sesiapa yang melakukan kesalahan tersebut.Telekom Malaysia .Pos Malaysia . • Kawasan larangan merokok: * * * * * * * * * * * * * * Pusat hiburan dan teater Hospital dan klinik Lif awam Tempat orang awam berhawa dingin contoh:.000 atau penjara tidak melebihi 2 tahun penjara.Lembaga Perbadanan Air • Pengharaman promosi dan pengiklanan produk tembakau. c) Program berhenti merokok • • Mewujudkan Klinik Berhenti Merokok. boleh dikenakan kompaun sehingga RM1.000 dan jika disabitkan kesalahan boleh didenda sehingga RM5.* * Larangan merokok di kawasan-kawasan yang diwartakan sebagai kawasan larangan merokok. d) Advokasi • • • Kerjasama Pertubuhan Bukan Kerajaan (NGO) Malaysian Health Promotion Board Malaysian Council for Tobacco Control (MCTC) 21 • Sambutan Hari Tanpa Tembakau Sedunia .restoran.Tenaga Nasional Berhad .Institusi kewangan dan bank . Melatih anggota mengendalikan Klinik Berhenti Merokok. kompleks membeli belah Kenderaan awam Stadium / kompleks sukan Lapangan terbang Premis kerajaan Dewan Institusi pendidikan termasuk tadika: sekolah Taman asuhan kanak-kanak Hentian pengangkutan awam Stesen minyak Kaunter perkhidmatan awam/ . pasar raya.

Mewujudkan perkhidmatan berhenti merokok dan memastikan perkhidmatan ini mudah diperolehi di setiap peringkat kemudahan kesihatan. • Memberitahu dan mendidik perokok tentang kebaikan berhenti merokok. negeri dan kebangsaan. • • c) Strategi-strategi • Meningkatkan kapasiti dari segi kemahiran dan infrastruktur yang boleh mendorong ke arah mewujudkan Program Berhenti Merokok yang komprehensif dan berkesan. • Mengintegrasikan Program Berhenti Merokok di dalam semua program kesihatan yang relevan. • Mempromosi dan mengiklankan perkhidmatan berhenti merokok kepada masyarakat dan kumpulan-kumpulan tertentu. Menggalak dan memotivasikan perokok agar menggunakan perkhidmatan berhenti merokok yang disediakan. • Menggalakkan Program Berhenti Merokok di peringkat komuniti. 22 . b) Objektif khusus • • Membangunkan kemahiran di kalangan anggota kesihatan di dalam membantu perokok berhenti merokok.viii) Program berhenti merokok a) Objektif umum • Menyediakan sokongan dan bantuan secara komprehensif untuk membantu perokok berhenti merokok. Menggalakkan kerjasama dan penyertaan semua di dalam membantu perokok berhenti merokok. • Mewujudkan kerjasama dan jalinan dengan agensi-agensi berkaitan di peringkat kebangsaan dan antarabangsa. • Memastikan segala bentuk rawatan yang terbukti berkesan dan boleh diperolehi. • Mewujudkan kumpulan smokers anonymous. • Mewujudkan task force Program Berhenti Merokok di peringkat daerah.

Singkat (Brief Clinical xii) Intervensi Klinikal Intensif (Intensive Clinical Intervention). Menentukan/menetapkan hari berhenti. Mengambil langkah-langkah perlu untuk berhenti merokok. Membuat penetapan hari berhenti merokok. vii) Tanda-tanda awal apabila berhenti merokok. Bagaimana menangani masalah kegianan. xiii) Kaedah farmakoterapi. xiv) Terapi Gantian Nikotina (Nicontine Replacement Therapy). 23 . Cara membuat keputusan untuk berhenti merokok. Intervensi yang lebih intensif pula memerlukan rawatan susulan dan penyeliaan yang lebih rapi. Cara untuk berhenti merokok. Bantuan untuk hari-hari menjelang tarikh berhenti. 3 Unit i) ii) iii) i) ii) iii) iv) v) vi) ix) x) xi) Mulakan Berhenti Merokok OBJEKTIF PEMBELAJARAN Di akhir sesi klien akan:Memahami cara-cara berhenti merokok.PENDAHULUAN Di dalam modul ini klien akan diberi pengetahuan tentang cara-cara berhenti merokok dengan teratur. Intervensi Klinikal Intervention). Bantuan lain untuk berhenti merokok. Ini termasuk memberi rawatan ubatubatan yang boleh mengawal ketagihan nikotina. Antaranya ialah melalui “brief clinical intervention” iaitu klien dinasihatkan tentang faedah berhenti merokok dan digalakkan berhenti merokok melalui sesi tidak formal yang singkat. Bantuan untuk hari berhenti. ISI KANDUNGAN Rasional berhenti merokok. viii) Tanda-tanda gian.

KAEDAH : Ceramah. cara membuat keputusan berhenti merokok dan cara-cara berhenti merokok. • • • • iii) Demonstrasi (untuk klien yang memerlukan NRT sahaja) • • Klien ditunjukkan kaedah-kaedah farmakoterapi yang sedia ada dan bagaimana menggunakannya. Aktiviti 2 i) Ceramah • Klien didedahkan dalam sesi ceramah berkaitan dengan maklumatmaklumat faedah berhenti merokok. Klien diberi temujanji untuk sesi akan datang. 24 . menetapkan tarikh berhenti merokok. Klien diberi tunjuk ajar tentang penggunaan Borang Penilaian Sendiri Risiko Kesihatan (PSRK) – Tahap Kebergantungan Terhadap Nikotina (Fagerstrom test). ii) Perbincangan kumpulan kecil atau kaunseling individu (sekiranya mempunyai ramai klien untuk menjalankan aktiviti secara serentak) • • Klien diberikan buku panduan berhenti merokok dan buku catatan berhenti merokok. • Klien digalakkan bersoal jawab untuk mendalami pengetahuan mereka. demonstrasi dan kaunseling individu. Klien didedahkan dengan 2 jenis intervensi dalam aspek pengurusan penggunaan tembakau. MASA : 90 minit AKTIVITI Aktiviti 1 Klien diberikan Borang Penilaian Sendiri Risiko Kesihatan untuk diisi bagi tujuan menentukan Tahap Kebergantungan Perokok Terhadap Nikotina. menyenaraikan kebaikan berhenti merokok dan sebagainya sepertimana yang terkandung dalam buku ini. Klien diminta mengisi buku catatan berhenti merokok dengan mendatangani buku ini sebagai tanda ikrar untuk berhenti merokok. apakah masalah yang telah dihadapi dan cara menanganinya. menyenaraikan perkaraperkara yang tidak menyenangkan mengenai tabiat merokok. Klien diminta berkongsi pengalaman dengan yang lain berkaitan usaha-usaha yang dilakukan oleh mereka yang telah mencuba berhenti merokok. perbincangan kumpulan. Klien diberi demostrasi teknik-teknik mengunyah yang betul dalam menggunakan terapi penggantian nikotin jenis gum.

2. 1. Soalan Jawapan Skor 3 2 1 0 1 0 Bilakah anda menghisap rokok Dalam masa 5 minit yang pertama selepas bangun pagi? 6-30 minit 31-60 Selepas 1 jam Adakah anda menghadapi masalah untuk tidak merokok di tempat-tempat larangan merokok seperti di masjid.LAMPIRAN B BORANG PENILAIAN SENDIRI RISIKO KESIHATAN (Tahap Kebergantungan Terhadap Nikotina) Sila tandakan jawapan anda dengan bulatkan (di ruangan skor) mengikut skala 3. berapa batang rokok yang anda hisap? 0 1 2 3 1 0 5. pawagam dan lain-lain? Rokok manakah yang paling sukar untuk anda berhenti? Ya Tidak 2. 3. Dalam sehari.1. Adakah anda merokok lebih kerap pada jam pertama selepas bangun pagi jika berbanding dengan masa yang lain? Adakah anda masih merokok walaupun sakit dan terlantar di atas katil sepanjang hari? 6. Ya Tidak 1 0 Jumlah keseluruhan Skala: Tahap Kebergantungan Nikotina 0-3 = Rendah 4-6 = Sederhana 7-10 = Tinggi 25 . Rokok pertama di waktu pagi Yang lain-lain Tidak lebih daripada 10 11-20 21-30 31 ke atas Ya Tidak 1 0 4. atau 0 Bil. perpustakaan.

• Mereka percaya bahawa farmakoterapi hanya boleh diberi melalui rawatan secara intensif (intensive intervention). Menilai penggunaan tembakau • Semua pesakit mesti ditanya sama ada mereka merokok atau tidak dan memastikan status penggunaan tembakau ini direkod setiap kali mendapatkan rawatan. berhenti merokok adalah langkah pencegahan yang amat berkesan. 26 ii) iii) . patch dan inhaler Buku Panduan Berhenti Merokok Risalah Merokok Carta Selak vii) Manual Berhenti Merokok viii) Clinical Practice Guideline ix) Buku Catatan Berhenti Merokok NOTA RUJUKAN i) Rasional berhenti merokok • Kini dianggarkan terdapat 49.ALAT BANTU MENGAJAR i) ii) iii) iv) v) vi) Slaid (power point) Borang Penilaian Sendiri Risiko Kesihatan (PSRK) – Tahap Kebergantungan Terhadap Nikotina (Fagerstrom test) Bahan penggantian nikotin – gum. • Terdapat fenomena peningkatan tren merokok di kalangan remaja. • Bukti menunjukkan pendekatan ini akan meningkatkan kadar intervensi oleh pengamal perubatan. • Tidak menyedari bahawa intervensi singkat (brief intervention) boleh meningkatkan kadar berhenti merokok di kalangan perokok. • Tiga penyakit utama berkaitan merokok yang membebankan iaitu penyakit jantung. Masalah yang dihadapi untuk menjayakan program ini adalah kerana kebanyakan pengamal perubatan tidak gemar menyentuh persoalan merokok kerana:• Mereka percaya bahawa pergantungan terhadap tembakau adalah masalah tabiat (habit) dan bukan kerana persoalan ketagihan. strok dan kanser. • Justeru itu.2% lelaki dewasa di Malaysia menggunakan tembakau. • Mereka tidak mempunyai cukup ilmu dan maklumat serta kemahiran untuk merawat masalah penggunaan tembakau dan ketagihannya.

• Dapatkan sokongan daripada isteri. perokok dinasihatkan untuk melakukan perkara-perkara berikut pada hari berhenti:• Campakkan semua rokok. • Minum air lebih banyak. tempat abu rokok dan lighter. mancis. • Berhenti secara beransur-ansur. iv) Langkah-langkah untuk berhenti merokok • Menentukan hari berhenti. v) vi) Hari berhenti • Tentukan tarikh hari berhenti dan catitkan dalam buku harian (diari). perokok boleh melakukan perkara-perkara berikut dalam masa 2 hingga 4 minggu sebelum hari berhenti. Cara-cara untuk berhenti merokok Terdapat dua cara untuk berhenti merokok:• Berhenti merokok secara terus. • Turunkan jumlah rokok yang anda hisap. viii) Bantuan untuk hari berhenti Bagi perokok yang memilih cara berhenti secara beransur-ansur atau secara terus. • Memahami tanda-tanda dan cara-cara untuk menangani kegianan apabila berhenti merokok.• Mestilah mengikut garis panduan yang disediakan. • Dapatkan seorang kawan atau satu kumpulan untuk berhenti bersama. 27 . • Hentikan semua aktiviti yang berkaitan dengan rokok. • Perokok boleh pilih hari yang penting buat mereka seperti tarikh hari jadi. vii) Bantuan untuk hari-hari menjelang hari berhenti (Fading day) Bagi perokok yang ingin berhenti secara beransur-ansur. • Mulakan satu program riadah atau bersenam. keluarga atau kawan. hari ulang tahun perkahwinan. hari tahun baru. permulaan Ramadhan dan sebagainya. • Senaraikan semua sebab anda ingin berhenti merokok dan baca senarai itu setiap malam sebelum tidur. • Hari berhenti tersebut bukan semasa menghadapi tekanan sama ada tekanan fizikal atau mental. • Memahami cara-cara untuk menangani harihari sebelum hari berhenti. • Wujudkan rumah atau tempat kerja tanpa rokok.

• Batuk yang berlainan daripada biasa. Tanda-tanda ini menunjukkan bahawa kesihatan perokok akan menjadi bertambah baik dan adalah sebagai proses pemulihan dan penyesuaian kepada gaya hidup sihat tanpa rokok. x) Tanda-tanda gian • Kegelisahan • Cepat marah 28 . mereka mungkin mengalami keluhan (tanda-tanda) berikut:• Pening atau ringan kepala. Jika ke restoran duduklah di bahagian tidak merokok (kawasan larangan merokok). * Jangan kunjungi kedai di mana sering membeli rokok. • Sembelit kerana tembakau mempunyai kesan laksatif kepada perokok. • Selera makan bertambah baik kerana penurunan tahap nikotina yang selama ini mengganggu selera. hadiahkan diri sendiri dengan sesuatu yang disukai. Ini adalah disebabkan oleh kesan ketiadaan rangsangan nikotina dan pertukaran tabiat. Sibukkan diri. • Mulut menjadi tawar / payau dan kadang-kala terjadi luka-luka kecil kerana pertukaran organisma di dalam mulut. Ini adalah kerana disebabkan penurunan karbon monoksida dan peningkatan oksigen khususnya ke otak. Semua tanda tersebut bersifat sementara di peringkat awal berhenti. * Jangan bersama kawan-kawan biasa yang merokok. ix) Tanda-tanda awal apabila berhenti merokok Apabila seseorang perokok berhenti merokok. Basuh semua baju yang berbau rokok.• • • • • • • • Tukar rutin atau kebiasaan yang terlibat dengan rokok seperti:* Jika minum kopi dan menghisap rokok. Berjumpa doktor gigi untuk membersihkan gigi. cepat marah dan tidak dapat menumpukan perhatian. • Perasaan kebas dan gigil di kaki dan tangan yang disebabkan oleh pengaliran darah yang lebih baik. • Gian kerana kesan paras nikotina ke otak berkurangan. Jauhi semua perokok dan tempat-tempat di mana banyak orang merokok. Beriadah atau bersenam. • Kegelisahan. Jika berjaya. tukar kepada minuman lain seperti milo.

• Terdapat 3 golongan perokok yang akan dikenalpasti:a) Perokok yang berhasrat untuk berhenti. bermain komputer. makanan ringan tanpa lemak dan buah-buahan. b) Perokok yang tidak berhasrat untuk berhenti. mengait dan melukis. Lihat jam dan tumpukan perhatian kepada masa yang berlalu. Jangan duduk diam. jangan duduk di kerusi kegemaran ataupun menonton tv. mandi atau beriadah. c) Perokok yang baru / telah berhenti. xiii) Pendekatan 5A • • • • • Ask (tanya) Advice (nasihat) Assess (nilai) Assist (bantu) Arrange (atur) (Pendekatan 5A ini digunakan kepada klien apabila pertama kali menerima rawatan daripada Pegawai Perubatan atau klien yang pertama kali terus berurusan dengan PPKK). teknik-teknik relaksasi yang diketahui seperti berwirid. berkebun.• • • • xi) Tumpul daya perhatian Cepat hilang sabar Susah tidur Perjalanan nadi bertambah cepat Bagaimana menangani masalah kegianan Bagi menangani masalah kegianan. perkara berikut boleh dilakukan:• • Ingat bahawa perasaan ini akan hilang dalam beberapa minit sahaja. 29 . • Garis panduan disediakan mengguna pendekatan 5A dan 5R. xii) Intervensi Klinikal Singkat (Brief Clinical Intervention) • Pendekatan ini memerlukan masa yang singkat untuk pengamal perubatan. yoga dan lain-lain boleh digunakan. Perokok akan menyedari bahawa masalah kegianan akan hilang dalam masa yang singkat iaitu lebih kurang 3 – 5 minit sahaja. Buat sesuatu dengan tangan seperti menaip. membasuh kereta. • • • • Selain perkara-perkara di atas. Membuat pekerjaan yang menyukarkan untuk merokok seperti menyiram pokok. Masukkan sesuatu ke dalam mulut seperti chewing gum tanpa gula.

• Repetition : Proses di atas akan diulang-ulang sehingga perokok timbul kesedaran dan hasrat untuk berhenti.xiv) Intervensi Klinikal Intensif (Intensive Clinical Intervention) • • Bukti menunjukkan bahawa intervensi secara intensif adalah lebih berkesan dibandingkan dengan secara singkat (brief). Rujukan ke PPKK boleh dikategorikan sebagai intervensi klinikal intensif. • Boleh digabungkan dua jenis NRT. 30 . c) Mengenegahkan terapi tingkah laku yang khusus. b) Memanjangkan bilangan sesi rawatan. • Rewards : Menekankan ganjaran yang akan diperolehi jika mengambil langkah bijak untuk berhenti. xvi) Pendekatan 5R (perokok yang tidak berhasrat untuk berhenti) • Relevance : Alasan untuk berhenti yang relevan secara personal dengan perokok. Interversi boleh dicapai dengan: a) Memanjangkan masa setiap sesi rawatan individu. • Roadblocks: Mengenalpasti halangan-halangan yang wujud ketika proses untuk berhenti (pengalaman sendiri atau kemungkinan). • xv) Kaedah farmakoterapi a) Kriteria penggunaan • Markah PSRK (Fagerstrom test) > 4 • Merokok >10 batang sehari b) Agen first line yang dicadangkan • Terapi penggantian nikotina (NRT) seperti gum. patch dan inhaler (akan digunakan dalam PPKK) • Sustained release (SR) bupropion c) Agen second line yang dicadangkan • Clonidine • Nortriptyline d) Penggabungan farmakoterapi • Kaedah ini lebih berkesan jika dibandingkan dengan penggunaan hanya satu agen terutama jika gagal dengan menggunakan satu agen sahaja. • Mood negatif dan kemurungan (depression). • Digabungkan bupropion dan NRT. xvii) Masalah-masalah yang dihadapi perokok • Kurang sokongan untuk berhenti. • Risks : Menekankan risiko-risiko yang bakal dihadapi jika terus berhajat untuk merokok.

b) NRT yang ada di pasaran negara • Gum • Patch • Inhaler 31 .• • • Gejala gian yang kuat dan berpanjangan. xviii) Langkah-langkah mengatasi Masalah Kurang sokongan untuk berhenti Langkah-langkah mengatasi 1) 2) 3) 4) Penjadualan semula rawatan susulan Kaunseling telefon secara proaktif Kenalpasti kumpulan sokongan Rujukan (contoh PPKK) Mood negatif dan kemurungan (depression) 1) Kaunseling 2) Preskripsi ubat yang betul 3) Rujukan 1) Guna kaedah farmakoterapi 2) Penjagaan di dalam wad 1) Ubahsuai ke arah cara hidup sihat 2) Farmakoterapi 3) Rujukan (Modul Pemakanan PPKK) Gejala gian yang kuat dan berpanjangan Pertambahan berat badan Motivasi yang tidak kental 1) Motivasi : Pendekatan 5R xix) Terapi Penggantian Nikotin (Nicotine Replacement Therapy – NRT) a) Kenapa NRT? • NRT membekalkan kandungan nikotin yang rendah dan terkawal untuk mengurangkan ketagihan. Motivasi yang tidak kental. mengurangkan jumlah rokok yang dihisap dan mengurangkan gejala gian. • Membekalkan nikotin yang "bersih" iaitu tanpa tar. Pertambahan berat badan. karbon monoksida dan bahan kimia lain jika dibandingkan dengan rokok.

pemakai gigi palsu. • Patch untuk moderate dan heavy smokers. mengikut situasi). mengandung dan menyusu anak tidak digalakkan menggunakan gum.c) Keberkesanan NRT • Nikotin gum. 346(7). • Mereka yang mempunyai masalah sendi temporomandibular. 171 – 6. 447 – 51. * Maksimum dos 30 keping sehari untuk 4 mg. NEJM. • Peptik ulser yang aktif. * Berjadual: kunyah satu keping setiap 1 – 2 jam. 32 . pilihan perokok. * Boleh diambil jika perlu atau secara berjadual. e) Pemilihan NRT • Ambil kira markah PSRK. • Inhaler untuk perokok berkala (situational induced) – (selepas makan. Jpsychosom Res. Rigotti NA. 1995 3. * Jika perlu: kunyah satu keping setiap kali rasa gian untuk merokok. patch dan inhaler meningkatkan jangkamasa berhenti merokok dua kali ganda berbanding placebo1. • Gum : 49% perokok berhenti selepas setahun berbanding 22% placebo1 dan 39% selepas 2 tahun berbanding 17% placebo2. CHEST 108(2). * 8 – 15 keping sehari untuk 2 mg. 2002 2. • Gum 4 mg untuk PSRK 7 – 10 atau > 20 batang sehari (heavy smokers). * Jangkamasa rawatan: 8 –12 minggu. • Mengandung. Kornitzeret al. • 4 mg gum lebih berkesan daripada 2 mg gum untuk perokok tegar (heavy smokers)2. stres. • Infarksi jantung dalam tempoh 2 minggu. • Gum 2 mg untuk PSRK 4 – 6 atau < 20 batang sehari (moderate smokers). f) Nikotin gum • Dos * Ada 2 kekuatan: 2 mg dan 4 mg. 1. 1987 d) Kontraindikasi relatif • Arrhythmia jantung yang mengancam nyawa. 31(2). pengalaman penggunaan pada masa lepas. • Menyusu anak (jangan guna 2 – 3 jam sebelum menyusu). Herreraet al. • Angina pektoris yang teruk.

33 . jus dan minuman berkarbonat kerana asid memusnahkan nikotin.• Teknik Penggunaan • Teknik mengunyah * Kunyah gum yang baru setiap kali. * Kunyah perlahan yang boleh untuk mengelakkan penghasilan air liur yang berlebihan yang boleh menyebabkan tertelan. Perkara ini akan menyebabkan sakit tekak dan tidak cukup jumlah nikotin yang ada untuk diserap. * Elakkan mengunyah dalam masa 15 minit selepas makan atau selepas minum minuman berasid seperti kopi.

kering dan tidak berbulu (seperti bahu atau paha). CHEST 1996. lipat dua dengan baik untuk mengelakkan penyalahgunaan. 34 • .094 participants in the Lung Health Study. Alternatif atau NRT tambahan (contohnya gum) mungkin diperlukan. * Gum kunyah biasa atau gula-gula mungkin boleh membantu. patch kemungkinan tidak mencukupi atau tidak sesuai untuk perokok tersebut. Bulu badan boleh menghalang keberkesanan patch dan adalah perlu untuk mencukur terlebih dahulu jika perokok mempunyai bulu badan yang lebat.109. * 8 minggu pertama : guna 15 mg. Ini akan menyebabkan nikotin keluar dari bahagian dalam patch dan seterusnya menjejaskan kepekatan nikotin yang perlu untuk penyerapan tansdermal yang berkesan. Safety of nicotine gum used by 3. 10 mg / 16 jam. Cara pengambilan * Pada setiap pagi. berkait rapat dengan bilangan dan teknik mengunyah Murray R.• Kemungkinan kesan sampingan * * * * * * * * Sakit rahang Ulser mulut Sedu (hiccup) Belching Loya Sakit kepala Ketidak penghadaman Insiden kesan sampingan ± 5%.15 mg / 16 jam. * 2 minggu berikut: guna 10 mg. * Memberi kesan berterusan sepanjang penggunaannya. buang pelekat pada patch dan tempelkan pada bahagian kulit yang bersih. 438 – 45 g) Patch nikotin • Dos * Ada 3 kekuatan : 5 mg / 16 jam. berenang atau aktiviti sukan yang lain. * 2 minggu selepas itu: guna 5 mg. * Jika keinginan untuk merokok masih kuat. * Tidak digalakkan memotong patch kepada dua. * Apabila membuang patch. et al. * Tekan patch untuk memastikan patch tersebut melekat dengan kejap. Tiada sekatan untuk perokok menjalankan aktiviti harian apabila menggunakan patch seperti mandi.

Kurang daripada 5% perokok sahaja yang perlu diberhentikan penggunaan patch kesan reaksi kulit setempat ini. Untuk mengurangkan risiko reaksi kulit. Selalunya bersifat ringan dan akan hilang dengan sendiri walaupun ada yang menjadi teruk sepanjang penggunaannya. Rawatan setempat menggunakan krim hydrocortisone (1%) atau krim triamcinolone (0. 35 - . Setiap bahagian sewajarnya tidak digunakan selama sekurang-kurangnya seminggu. gilirkan bahagian kulit.5%) akan dapat membantu.• Teknik penggunaan • Kemungkinan kesan sampingan * Reaksi kulit (skin reaction) Sehingga 50% perokok yang menggunakan patch berkemungkinan mengalami reaksi kulit setempat.

36 .h) Nicotine Inhaler • Dos * Kekuatan : 10 mg * 8 minggu pertama : guna 6 – 12 cartridges sehari * 2 minggu berikut : 3 – 6 cartridges sehari * 2 minggu selepas itu: turunkan perlahan-lahan sehingga berhenti • Teknik penggunaan • Cara pengambilan * * * * * Rembesan nikotin tidak bergantung kepada teknik sedutan. * Minuman berasid seperti kopi. Penggunaan inhaler mewakili 35% penggantian nikotin (masih dalam range yang dicadangkan untuk terapi penggantian). jadi makan dan minum kecuali air kosong sepatutnya dielakkan 15 minit sebelum dan selepas sedutan. Setiap puff (sedutan) mengandungi 13 mg nikotin pada suhu bilik. 10 puff inhaler menyamai satu sedutan rokok. Setiap cartridges mengandungi 10 mg nikotin dan 5 mg akan diserap. jus dan minuman berkarbonat akan menjejaskan penyerapan nikotin.

perokok akan menyedari kaedah dan kekerapan sedutan yang sesuai untuk mereka. 37 . keberkesanan dan kesan sampingan. * Selepas 20 minit penggunaan. sedutan jauh ke dalam tidak perlu untuk meningkatkan kadar penyerapan. * Selepas beberapa hari menggunakan inhaler. nilai status dan gejala gian. nilai teknik. c) Jika perokok menggunakan NRT. • Kemungkinan kesan sampingan * Sakit tekak yang ringan * Rhinitis sementara / Selesema * Gangguan rasa * Sakit rahang * Sinusitis * Sakit kepala * Heartburn * Loya xx) Rawatan / temujanji susulan a) Nilai sama ada perokok mengurangkan bilangan rokok yang dihisap. perokok sepatutnya menukarkan cartridges yang baru. b) Jika perokok berhenti secara mengejut (cold turkey). * Mouth piece inhaler boleh terus digunakan. d) Kurangkan dos NRT sebaik mungkin.* Hasil yang optimum boleh dicapai dengan penggunaan berterusan selama 20 minit. cuma perlu dicuci dengan sabun dan air.

38 .4 Unit i) ii) iii) i) ii) iii) iv) v) vi) Mengekalkan Status Tidak Merokok PENDAHULUAN Di dalam modul ini klien akan diberi pengetahuan tentang cara-cara mengekalkan status tidak merokok bagi perokok-perokok yang telah mencuba untuk berhenti. Bagaimana mengatasi masalah pertambahan berat badan. Mengambil langkah-langkah menangani faktor-faktor keinginan merokok semula. Bagaimana menangani stres. ISI KANDUNGAN Cara-cara untuk mengekalkan status tidak merokok. Bagaimana menangani keinginan untuk merokok. OBJEKTIF PEMBELAJARAN Di akhir sesi klien akan:Memahami cara-cara untuk mengekalkan status tidak merokok. Faktor-faktor keinginan merokok semula. Tahu di mana boleh mendapat bantuan (sekiranya perlu) untuk mengekalkan hasrat terus berhenti merokok. Apa tindakan yang boleh diambil jika kembali merokok.

ii) Kaunseling Individu a) Klien diberi kaunseling secara individu oleh anggota kesihatan. Pegawai Zat Makanan. c) Klien juga diminta membuka kembali buku catitan untuk melihat catitan yang dibuat dan meneliti semula ikrar yang telah dibuat. Pembantu Perubatan. KAEDAH : Perbincangan kumpulan berfokas (FGD) dan kaunseling individu MASA : 60 minit AKTIVITI i) Perbincangan kumpulan berfokas (sekiranya mempunyai ramai klien untuk menjalankan aktiviti secara serentak) a) Klien dikumpulkan dalam kumpulan kecil untuk memulakan sesi FGD. masalah menguruskan berat badan dan stres. ketiga setelah perokok telah berhenti merokok untuk menentukan tahap statusnya. e) Sesi berkaitan masalah menguruskan berat badan dikendalikan oleh Pegawai Dietetik. Sesi ini mungkin sesi yang kedua. viii) Bantuan untuk mengekalkan hasrat terus berhenti merokok. b) Klien diminta mengemukakan masalah yang mereka hadapi dan berkongsi masalah bersama rakan yang lain dengan bantuan anggota kesihatan (pemudahcara). c) Sesi ini juga memberi peluang kepada anggota kesihatan untuk memberikan maklumat yang lebih lengkap berkaitan topiktopik dalam modul ini kepada klien. d) Setelah klien mengemukakan masalah. fasilitator akan membimbing klien dalam mengenalpasti cara-cara menyelesaikan masalah terutamanya dalam menangani masalah kegianan merokok. 39 . d) Klien juga diminta membuka kembali buku catitan untuk melihat catitan yang dibuat dan meneliti semula ikrar yang telah dibuat. b) Klien diminta mengemukakan masalah jika ada berkaitan dengan keadaannya kepada anggota kesihatan.vii) Bagaimana melakukan senaman dan aktiviti kecergasan dengan betul. Jururawat Kesihatan dan Kaunselor.

d) Berjanji pada diri sendiri untuk tidak merokok lagi walaupun sebatang rokok. Kebanyakan perokok yang berjaya berhenti merokok mencapai kejayaan tersebut setelah berulang kali mencuba. Kurang daripada 25% perokok berjaya berhenti merokok pada percubaan pertama. 40 . perokok perlu mendapatkan nasihat atau mengetahui bagaimana mengatasi masalah ini. g) Tidak dapat menyesuaikan diri di dalam perubahan tabiat. f) Tidak mahir di dalam menangani tekanan. b) Jangan berputus asa sekiranya tidak berjaya dalam percubaan pertama. c) Beriltizam untuk berhenti merokok serta merta dan campakkan semua rokok yang masih ada. b) Sistem badan bergantung kepada tahap nikotin (nicotine dependence). ii) Langkah-langkah yang perlu diambil. Setelah mengenal pasti penyebab. Langkah-langkah perlu diambil untuk mengekalkan status tidak merokok adalah seperti berikut:a) Perokok perlu mengenal pasti apakah punca yang menyebabkannya kembali merokok. c) Tidak asertif – kalah kepada pujukan kawan. e) Konflik di dalam diri. Ini mungkin disebabkan oleh beberapa sebab berikut:a) Kurang keyakinan diri.ALAT BANTU MENGAJAR i) ii) iii) iv) v) vi) Slaid (power point) Buku Panduan Berhenti Merokok Kit Berhenti Merokok Modul latihan Kit terapi releksasi Bahan Pendidikan Makanan Sihat dan Senaman NOTA RUJUKAN Cara-Cara Untuk Mengekalkan Status Tidak Merokok i) Mengapa perokok-perokok yang sudah berhenti merokok kembali merokok. d) Kurang sokongan.

teguran dan pemerhatian daripada kawan/ keluarga/ guru/ majikan. iii) Bagaimana menangani keinginan untuk merokok. * Mengunyah makanan : masukkan makanan ke dalam mulut seperti gula-gula getah tanpa gula dan buah-buahan. bersenam. Cara-cara yang perokok boleh cuba adalah seperti berikut:a) Berfikiran positif Beritahu diri anda yang amalan merokok itu adalah satu sejarah dan tidak akan diulangi. Rasa keinginan untuk merokok akan timbul pada waktu yang biasanya perokok menghisap rokok. b) Lawan fikiran negatif • • Jangan biarkan fikiran negatif menhancurkan niat untuk terus kekal sebagai bukan perokok. keluarga dan orang di sekeliling anda dengan tidak merokok. bermain muzik. * Membuat sesuatu : buatlah sesuatu yang boleh mengalihkan fikiran daripada merokok seperti berkebun. Ingatkan petua 6M dan 8M bagi mengatasi fikiran negatif. * Membasahkan tangan : basahkan tangan setiap kali terasa ingin merokok. * Menarik nafas perlahan-lahan. panjang : tariklah nafas panjang dengan * Minum air : minum air banyak-banyak sebaik-baiknya air masak suam.e) Mendapatkan sokongan. Tahap keinginan untuk merokok juga akan beransur-ansur hilang jika perokok dapat mengatasi masa atau tempoh keinginan tersebut. Tumpukan perhatian kepada faedah yang boleh diperolehi oleh anda. membaca buku dan mandi. 41 . Jangan minum air berkafin seperti kopi atau teh. Perokok tidak perlu bimbang akan perasaan ini kerana ini hanyalah perasaan yang bersifat sementara iaitu kira-kira 5 hingga 10 minit sahaja.

Di antara cara-cara untuk mengatasi berat badan adalah:a) Mengurangkan pengambilan makanan berlemak. Pertambahan berat badan adalah biasa di kalangan sesetengah perokok yang berhenti merokok. Ini adalah disebabkan oleh selera yang bertambah baik dan rasa makanan yang menjadi lebih sedap selepas berhenti merokok. Antara sebab mengapa bekas perokok kembali merokok ialah tidak mahir di dalam menangani tekanan. b) Mengamalkan bersenam 3 kali seminggu untuk 20 – 30 minit setiap kali bersenam (rujuk Modul Senaman). (rujuk Modul Minda Sihat). Lebihkan makan sayuran dan buah-buahan (rujuk Modul Makan Secara Sihat).* Memohon doa : memohon kekuatan diri daripada keinginan untuk merokok dan melapangkan fikiran dengan membaca ayat suci dan berzikir. v) Bagaimana menangani tekanan. 42 . iv) Bagaimana mengatasi pertambahan berat badan.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful