Halaman

Pengenalan Panduan Menggunakan Modul Objektif Kumpulan Sasar Unit Pengajaran Panduan Menjalankan Sesi Pengajaran Unit 1 Unit 2 Unit 3 Unit 4 Membuat Keputusan Untuk Berhenti Merokok Persediaan Untuk Berhenti Merokok Mulakan Berhenti Merokok Mengekalkan Status Tidak Merokok

1 4 4 4 4 5 6 17 23 38

PENGENALAN
i Malaysia, setiap satu kematian daripada lima kematian adalah akibat daripada merokok. Merokok merupakan penyebab utama kematian awal yang mampu diubah. Merokok menyumbang kepada anggaran kehilangan 120,000 tahun kehidupan berpotensi. Dianggarkan seramai 10,000 rakyat Malaysia mati setiap tahun akibat merokok. Penyelidikan dan kajian pada awal tahun 1950-an dan 1960-an telah mengumpulkan banyak bukti epidemiologi berkaitan dengan impak merokok terhadap kesihatan. Penyelidikan “cohort studies”, “case studies” dan sumber data-data yang lain telah menghasilkan bukti-bukti yang konsisten dan meyakinkan tentang hubungkait penggunaan tembakau dan merokok dengan penyakit-penyakit pulmonari dan kardiovaskular yang serius serta kaitannya dengan penyakit-penyakit neoplastik.

D

Terdapat penurunan kadar merokok dan penggunaan hasil tembakau di negaranegara maju. Di Amerika Syarikat, sebagai contoh prevalen merokok di kalangan penduduk Amerika telah menurun dari 40% pada tahun 1964 ke 23% pada tahun 1997. Sebaliknya keadaan semasa menunjukkan peningkatan kadar atau prevalen merokok dan penggunaan hasil tembakau di negara-negara miskin dan sedang membangun termasuk Malaysia. Di Malaysia, prevalen merokok di kalangan orangorang dewasa yang berumur 15 tahun ke atas telah meningkat dari 21% pada 1985 ke 31% pada tahun 2000. Terdapat 49% lelaki dewasa dan 5% wanita dewasa yang masih merokok dan daripada jumlah mereka yang berumur 15 tahun ke atas yang merokok, 90% terdiri daripada golongan lelaki. Dengan meningkatnya jumlah
1

penduduk, sudah tentu jumlah perokok juga akan bertambah. Separuh daripada perokok hari ini akhirnya akan mati akibat daripada kesan-kesan atau impak merokok ke atas kesihatan. Adalah dianggarkan kematian yang disebabkan oleh kesan merokok akan meningkat 3 kali ganda untuk 3 dekad yang akan datang iaitu daripada 10,000 pada tahun 1998 kepada 30,000 pada tahun 2030. Walau bagaimanapun hasil daripada aktiviti-aktiviti anti merokok yang intensif sejak tahun 1991 melalui Kempen Cara Hidup Sihat Kebangsaan, tahap kesedaran tentang bahaya merokok di kalangan orang awam yang merokok dan yang tidak merokok telah meningkat. Sebanyak 40% daripada mereka yang sedang merokok telah cuba untuk berhenti merokok dengan sendiri, tetapi malangnya kebanyakan mereka telah gagal berbuat demikian. Kita semua tahu yang tabiat merokok adalah satu tabiat yang sukar dihentikan dan hanya segelintir sahaja perokok yang berjaya dalam cubaan untuk berhenti merokok secara sendiri. Selain keinginan dan kekuatan individu, banyak negara telah membuktikan bahawa anggota kesihatan boleh berperanan secara aktif dalam membantu perokok untuk membebaskan diri perokok daripada ketagihan melalui program-program berhenti merokok yang terancang. Kajian telah menunjukkan bahawa nasihat ringkas namun tegas daripada pengamal perubatan, dengan dibantu oleh bahan-bahan bacaan pendidikan kesihatan, urusan bagi lawatan susulan telah menghasilkan kadar berhenti merokok sebanyak 5%. Ini bersamaan dengan 25 orang bekas perokok bagi setiap pengamal perubatan. Hasil kajian lain juga menunjukkan bahawa intervensi yang lebih intensif dengan sokongan farmakoterapi akan menghasilkan kejayaan berhenti merokok yang lebih baik. Kementerian Kesihatan mengenalpasti keperluan pengamal perubatan dan profesional kesihatan yang lain agar terlibat dalam program berhenti merokok. Dengan adanya modul latihan ini diharap dapat membantu para profesional dalam bidang kesihatan untuk menubuhkan dan memberi perkhidmatan berhenti merokok di Pusat Promosi Kesihatan Komuniti dan seterusnya mengurangkan kadar morbiditi dan mortaliti penyakit-penyakit yang merupakan komplikasi akibat merokok.

2

(1998) terdapat reseptor nikotina di bahagian hipokampus otak yang terlibat dengan pembelajaran dan ingatan. Dalam masa beberapa tahun sahaja. juga di bahagian otak yang berperanan dalam emosi. 1995 kebarangkalian kejayaan berhenti merokok pada cubaan tanpa bantuan adalah 1 dalam 100 dan didapati 98% daripada mereka kembali merokok. Ini jelas menunjukkan yang merokok bukanlah sekadar tabiat yang buruk tetapi merupakan masalah yang jauh lebih serius lagi. Kita mempunyai bukti yang menunjukkan bahawa rawatan ketagihan nikotina merupakan suatu strategi yang berkesan. Dilema yang dihadapi oleh perokok yang ingin berhenti merokok ialah kegagalan mereka untuk berhenti merokok (CDC. Malang sekali. Maka tidak hairanlah jika kita dapati perokok yang terlibat masih berada dalam kitaran iaitu sekejap merokok sekejap berhenti. Kebanyakan perokok telah cuba untuk berhenti merokok di suatu ketika di dalam hidup mereka. 1984). Merokok sebagai ketagihan merupakan fakta yang telah diterima. bukan mudah untuk berhenti merokok. Menurut Piccittio. dengan merokok setiap hari seseorang itu akan bergantung (dependent) kepada rokok sama ada secara fizikal ataupun psikologi. 1990)..Kaedah berhenti merokok merupakan satu strategi yang kos efektif dan berkesan untuk mengurangkan morbiditi dan mortaliti akibat penyakit yang ada kaitan dengan penggunaan tembakau (CDC.). Oleh itu. Mengikut Fiore (et al. adalah perlu bagi kita memastikan keberkesanan dan kejayaan Pusat Promosi Kesihatan Komuniti (PPKK) ini dengan melatih anggota kesihatan untuk tujuan tersebut. 1990-1991. 3 . Hatziandreu (et al.

iv) Mengekalkan status untuk tidak merokok. Perokok yang menjadi klien dalam modul ini terdiri daripada mereka yang berhasrat untuk berhenti merokok. OBJEKTIF OBJEKTIF UMUM Untuk membantu perokok yang ingin berhenti merokok serta melakukannya dengan cara yang berkesan dan dapat mengekalkan status tidak merokok. KUMPULAN SASAR Modul ini adalah untuk panduan dan rujukan anggota kesihatan di Pusat Promosi Kesihatan Komuniti (PPKK) bagi menjalankan aktiviti-aktiviti membantu perokok untuk berhenti merokok. 4 . ii) Membuat persediaan berhenti merokok. perokok yang masih belum berhasrat untuk berhenti merokok dan perokok yang telah cuba berhenti merokok tetapi gagal. Unit 2: Persediaan Untuk Berhenti Merokok Unit ini adalah untuk memperkukuhkan keputusan yang telah dibuat oleh perokok dan seterusnya membuat persediaan untuk berhenti merokok. perokok-perokok akan membuat keputusan untuk berhenti merokok.PANDUAN MENGGUNAKAN MODUL Modul Berhenti Merokok ini dihasilkan berpandukan kepada beberapa rujukan dan bahan-bahan yang sedia ada yang dihasilkan oleh pihak Kementerian Kesihatan dengan membuat beberapa olahan dan penambahan kepada modul yang sedia ada. Perokok juga didedahkan tentang kesan-kesan tabiat merokok kepada manusia khususnya ke atas kesihatan mereka. Kandungan unit ini berkaitan risiko-risiko kematian akibat merokok dan menerangkan faedah-faedah berhenti merokok. iii) Berhenti merokok. bantuan yang dapat diberikan untuk berhenti merokok dan sebagainya dengan harapan klien akan dapat: i) Membuat keputusan untuk berhenti merokok. masalah ketagihan. Melalui unit pengajaran ini. OBJEKTIF KHUSUS Klien akan didedahkan dengan beberapa maklumat seperti epidemiologi penggunaan tembakau dan impaknya terhadap kesihatan. program kawalan tembakau. UNIT PENGAJARAN Unit 1: Membuat Keputusan Untuk Berhenti Merokok Perokok yang melalui modul ini akan didedahkan kepada epidemiologi penggunaan hasil tembakau dan impak terhadap kesihatan dan situasi masalah merokok di dunia dan di Malaysia.

perokok yang belum berhasrat untuk berhenti merokok dan perokok yang telah berhenti merokok tetapi menemui kegagalan. menonton video. perokok-perokok akan diberi panduan dan tunjuk ajar cara-cara berhenti merokok dengan teratur menggunakan beberapa bantuan bahan pengajaran serta penjelasan penggunaan kaedah terapi penggantian nikotina. Jika terdapat individu atau sekumpulan perokok yang telah membuat keputusan untuk berhenti merokok. ii) iii) iv) v) 5 . Antara kaedah yang boleh digunakan termasuklah ceramah. kaunseling secara kumpulan atau individu. Unit 4: Mengekalkan Status Tidak Merokok Modul ini membantu perokok yang telah cuba berhenti merokok tetapi mengalami kegagalan dengan mencuba teknik-teknik tertentu agar terus tidak merokok. Pelbagai kaedah pengajaran dapat digunakan mengikut kesesuaian. sesi demonstrasi.Unit 3: Mulakan Berhenti Merokok Dalam unit ini. sesi perjumpaan sesama perokok. Sesi pengajaran boleh diadakan secara berkumpulan atau individu bergantung sambutan perokok yang datang mendapatkan khidmat berhenti merokok atau dirujuk ke PPKK. perbincangan kumpulan berfokus. khidmat nasihat. PANDUAN MENJALANKAN SESI PENGAJARAN i) Perokok yang mengikuti sesi pengajaran adalah terdiri daripada perokok yang ingin berhenti merokok. mereka boleh terus mengikuti Unit 3 atau memulakan dengan Unit 1. Perokok perlu melalui beberapa sesi perjumpaan dengan anggota kesihatan dengan mengikuti unit pengajaran yang ditetapkan. perbincangan kumpulan kecil dengan menggunakan role model dan kem-kem. Unit-unit pengajaran ini boleh diulangi berdasarkan kepada teori kitaran perubahan tingkah laku penagihan (Prochaska’s Transtheoretical Model) yang dilalui oleh perokok. keperluan individu dan kemampuan anggota kesihatan. Anggota-anggota kesihatan boleh menggunakan bahan-bahan pengajaran / bahan pendidikan yang telah disediakan.

Klien juga akan didedahkan dengan beberapa fakta tentang ketagihan tembakau/ nikotina. Mereka akan diperkenalkan kepada nikotina dan ketagihan nikotina serta kesan daripada ketagihan nikotina. b) Bahan kimia yang terkandung di dalam rokok. Statistik berkaitan mortaliti dan morbiditi akibat penggunaan nikotina akan disentuh. b) Akibat kepada bayi dan kanak-kanak. Ini akan memberikan mereka gambaran yang jelas tentang masalah dan akibat penggunaan tembakau di seluruh dunia. a) Perokok pasif yang hamil. Secara dasarnya statistik-statistik berkaitan situasi semasa penggunaan tembakau di peringkat global dan situasi di Malaysia akan didedahkan kepada klien. 1 Unit i) ii) iii) i) ii) iii) v) Membuat Keputusan Untuk Berhenti Merokok OBJEKTIF PEMBELAJARAN Di akhir sesi klien akan memahami tentang:Masalah penggunaan tembakau – global dan di Malaysia. Impak kesihatan ke atas perokok. Akhirnya beberapa fakta tentang faedah dan kelebihan berhenti merokok akan diberikan kepada klien. Fakta-fakta penting mengenai tembakau. c) Akibat kepada orang dewasa. Fakta mengenai tembakau. a) Situasi penggunaan tembakau dunia. a) Nikotina dan ketagihan nikotina. b) Morbiditi akibat rokok. ISI KANDUNGAN Epidemiologi penggunaan tembakau. b) Situasi penggunaan tembakau di Malaysia. a) Mortaliti akibat rokok.PENDAHULUAN Melalui modul ini klien akan didedahkan kepada epidemiologi penggunaan tembakau dan impak kesihatan yang berkaitan dengan penggunaan tembakau. iv) Akibat merokok ketika hamil. Perokok pasif. Seterusnya mereka akan diberikan beberapa contoh impak kesihatan yang disebabkan oleh ketagihan nikotina. Impak kesihatan ke atas perokok. Di samping itu klien akan diberi pendedahan kepada kandungan bahan kimia memudaratkan yang terdapat di dalam asap rokok. 6 .

Klien ditunjukkan sama ada VCD / power point presentation berkaitan berhenti merokok. ii) iii) iv) v) vi) ALAT BANTU MENGAJAR i) ii) iii) Slaid ceramah (power point presentation). Klien diberi temujanji untuk sesi akan datang. Klien ditunjukkan ilustrasi kesan penggunaan tembakau terhadap kesihatan. Klien dibekalkan dengan risalah dan bahan-bahan lain. Patung Uncle Joe. Klien diberi temujanji untuk sesi akan datang. Buku Panduan Berhenti Merokok. Klien ditunjukkan spesimen organ normal dan patologi hasil penggunaan tembakau. Klien ditunjukkan ilustrasi kesan penggunaan tembakau terhadap kesihatan. Klien ditunjukkan spesimen organ normal dan patologi hasil penggunaan tembakau. Klien dibekalkan dengan risalah dan bahan-bahan lain.KAEDAH: Ceramah dan perbincangan kumpulan kecil MASA : 45 minit AKTIVITI Aktiviti 1 (secara kumpulan atau individu) Klien diberikan borang pre-test (Lampiran A) untuk dilengkapkan dan diserahkan kembali kepada anggota kesihatan. Aktiviti 2 (secara individu) i) Klien diberi penerangan secara ringkas tentang epidemiologi penggunaan tembakau dan impak kesihatan terhadap penggunaannya. 7 . Aktiviti 2 (secara berkumpulan) i) ii) iii) iv) v) Memberi penerangan mengenai epidemiologi penggunaan tembakau dan impak kesihatan terhadap penggunaannya.

vii) Borang Pre/Post-test. Penggunaan rokok per kapita di dunia di kalangan perokok dianggarkan 15 batang sehari yang menyamai kira-kira 6 trillion rokok setahun. Kadar merokok turut meningkat di kalangan generasi muda. vi) Carta Selak. Kini.000 generasi muda mula merokok setiap hari. Justeru itu. penggunaan tembakau membunuh kira-kira 4 juta manusia setiap tahun di seluruh dunia.000 hingga 99. Prevalens merokok di dunia tertumpu kepada negara-negara membangun berbanding negara maju. Prevalens merokok semakin berkurangan di kalangan lelaki di negaranegara berpendapatan tinggi tetapi industri tembakau mengekalkan keuntungan mereka dengan mensasarkan negara-negara berpendapatan rendah dan sederhana yang prevalennya semakin meningkat. Sekiranya tiada perubahan dilakukan. di kalangan mereka yang berpendidikan rendah berbanding dengan berpendidikan tinggi. Di seluruh dunia.iv) Spesimen organ (normal dan berpenyakit). dianggarkan menjelang 2025 akan terdapat 1. dianggarkan seramai 82. 8 . NOTA RUJUKAN i) Epidemiologi penggunaan tembakau a) Situasi Global • Bellagio Statement 1995: di seluruh dunia terdapat hanya 2 sebab utama kematian pramatang yang semakin meningkat iaitu HIV/AIDS dan penggunaan tembakau. epidemik merokok beralih daripada tumpuan asal iaitu daripada lelaki di negara berpendapatan tinggi kepada wanita di negara berpendapatan tinggi dan lelaki di negara berpendapatan rendah. • • • • • • • • Satu daripada sepuluh kematian di dunia adalah disebabkan oleh penggunaan tembakau sekarang dan dianggarkan meningkat kepada satu daripada enam kematian menjelang 2030 iaitu 10 juta setahun berbanding penyebab lain. v) Risalah merokok.6 billion perokok.

7% 17.3 3.1 100 ii) Fakta tentang tembakau Umumnya.64 11.7% 23.34 0.26 % 78.000 bahan kimia dan 43 daripadanya diketahui adalah karsinogen (penyebab kanser).1% 19.2% 22.6% 27.4 0. dikunyah atau disedut mengandungi NIKOTIN iaitu satu bahan penyebab ketagihan yang kuat dan mengandungi kira-kira 4.2% 32. tembakau sama ada dihisap.2% (lelaki: 29%.8% 49.9% 19.8% 1996 24.7% 15.7% 28.2% 32. 9 .2 7. perempuan: 8%) Setiap hari kira-kira 45 – 50 remaja mula merokok • Bilangan dan peratus perokok di Malaysia (2000) Kumpulan umur Lelaki (19 tahun & ke atas) Lelaki (18 tahun & ke bawah) Perempuan (19 tahun & ke atas) Perempuan (18 tahun & ke bawah) Jumlah Bilangan (million) 3.9% (lelaki: 30.7%.2% 3.2% 16.5% 21.52 0.9% 4. perempuan: 4.8%) 1999: 18.14 4.5% 40.4% Statistik merokok di kalangan remaja (18 tahun dan ke atas) 1996: 16.b) Situasi Kebangsaan • Keputusan National Health and Morbidity Survey (NHMS) 1986 Keseluruhan Lelaki Perempuan Bandar Pedalaman Melayu Cina India Lain-lain • 21.

Dibawa oleh Christopher Columbus Ke Eropah pada kurun ke-16.a) Nama lain tembakau adalah nicotina tobacum • • • • • Terdapat 67 spesis yang kebanyakannya tertumpu di hemisfera barat. • c) Bahan penyebab ketagihan • Kriteria-kriteria * Meningkatkan reseptor dopamine. * Aldehide seperti formaline. * Menyebabkan gejala gian (withdrawal). • Rokok memenuhi semua kriteria di atas sebagai bahan yang menyebabkan ketagihan. * Radioaktif seperti polonium. Diperkenalkan oleh Puak Indian Amerika Utara. * Menyebabkan pergantungan secara fizikal dan psikologikal. b) Tindakan dan kesan nikotin • • Merembes dopamine : menyebabkan rasa seronok (pleasure). kumpulan benzyl. nickel. Merembes epinephrine dari korteks adrenal : menyebabkan keletihan (fatigue) dan keresahan (restlessness) hasil pengeluaran berlebihan glukosa. d) Bahan-bahan kimia dalam tembakau • Karsinogen * Hidrokarbon seperti naftalena. • Gas beracun * Karbon monoksida (CO) * Hydrogen disulphide * Hydrogen cyanide 10 . Diberi nama sempena Jean Nicot. * Logam berat seperti cadmium. diplomat memperkenalkannya ke Perancis selepas kurun ke-16. * Menyebabkan penggunaan bahan secara berterusan (compulsive). Bergabung dengan acetylcholine di otak : memberi kesan pada mood dan kesedaran (alertness). Perancis yang Sejak itu penggunaan tembakau menular ke seluruh dunia.

meningkatkan rasa.• Bahan kompleks (complex compound) * Tar • Ketagihan * Kira-kira 200 – 300 jenis bahan kimia. memanjangkan tempoh bakaran dan jangka hayat. * Menyebabkan rokok mudah dihisap. * Contohnya seperti ammonia yang juga memudahkan penyerapan nikotin. e) Persamaan bahan kimia dalam asap rokok • Aceton (penanggal cat) • Methanol (bahan api roket) • Naftalen (ubat gegat) • Toluene (bahan pelarut) • Cadmium (bahan bateri kereta) • Vinylchlorida (bahan pembuat PVC) • Toluidine (pelarut industri) • Ammonia (pencuci lantai) • Hidrogen sianida (racun yang digunakan di bilik gas) • Arsenik (racun anai-anai atau semut) • Phenol (pembersih) • Butane (cecair pemetik api) • DDT (racun makhluk perosak) • Pyrene • Benzopyrene • Urethane • Nickel • Polonium • Nikotin (racun serangga) • Karbon monoksida (gas ekzos kereta) • Tar (minyak tar jalan) 11 .

10 juta kematian. * Kebanyakan kematian disebabkan oleh penyakit jantung. Kematian kerana merokok * 50% daripada perokok akan mati disebabkan oleh penyakit berkaitan merokok. * Kira-kira 10 – 20% daripada semua kematian di Malaysia berpunca daripada merokok. * Menyamai 27 400 kematian sehari. kebanyakannya disebabkan oleh penyakit jantung. * 25% daripada semua kematian disebabkan strok. * Menyamai 1 kematian setiap 6. * Menjelang 2030. merokok adalah punca 100 000 pesakit dimasukkan ke wad di hospital kerajaan setiap tahun. * 30% daripada semua kematian disebabkan kanser. * Menyamai 13 400 kematian sehari. • • • b) Morbiditi • Merokok menyebabkan 40 jenis penyakit. Risiko kematian di kalangan perokok * Penyakit Respiratori 10 – 20 X * Kanser paru-paru 5 – 30 X * Kanser tekak 5 – 30 X * Kanser mulut 3 – 15 X * Kanser esofagus 4 – 5 X * Kanser pankreas 2 X * Kanser pundi kencing 2 – 3 X * Penyakit jantung 2 – 3 X * Kanser buah pinggang 1. * Menyamai 1 kematian setiap 3 saat.9 juta kematian pada tahun 2002. * 85% daripada semua kematian disebabkan COPD. * 90% daripada semua kematian disebabkan kanser paru-paru. • Semua organ boleh terjejas. • Menyebabkan kemusnahan dan kerosakan tisu badan secara kekal. 12 . • Di Malaysia. * 25% daripada semua kematian disebabkan penyakit jantung.4 saat. masalah respiratori dan gastrousus. kanser dan strok.iii) Merokok dan impak terhadap kesihatan a) Mortaliti • Berdasarkan fakta Pertubuhan Kesihatan Sedunia (WHO) * 4. * Menyamai 560 kematian sejam. * Menyamai 2 280 kematian sejam.5 X Mortaliti disebabkan merokok di Malaysia * Menyebabkan kematian seramai 10 000 orang setahun.

Terdapat bahan kimia yang sama dijumpai dalam sidestream smoke dan exhaled mainstream smoke. * * • Impak kesihatan terhadap kanak-kanak * Sudden Infant Death Syndrome (SIDS) – kematian mengejut di kalangan kanak-kanak.c) Perokok pasif • Takrifan * * * * * Pendedahan di kalangan bukan perokok terhadap asap rokok (second hand smoke) secara involuntari. * • Risiko terhadap kesihatan * * * * Perokok pasif turut mengalami risiko terhadap kesihatan. Kajian epidemiologi turut membuktikan bahawa second hand smoke menyebabkan penyakit di kalangan kanak-kanak dan orang dewasa. Walau bagaimanapun. Sidestream smoke merupakan penyumbang utama second hand smoke dan mengandungi kepekatan bahan kimia yang lebih tinggi berbanding exhaled mainstream smoke. 13 . Asap rokok (second hand smoke) adalah campuran sidestream smoke dan exhaled mainstream smoke di dalam udara. Tiada bukti tentang jumlah dos tertentu yang perlu untuk menyebabkan kesan terhadap kesihatan. Sidestream smoke (SS) adalah asap yang berasal daripada rokok yang dihisap perokok. biomarker untuk tembakau iaitu cotinine membuktikan bahawa second hand smoke diterima oleh mereka yang tidak merokok. Exhaled mainstream smoke adalah asap yang dihembus keluar oleh perokok. Juga dikenali sebagai perokok involuntari. Kajian juga menunjukkan bahawa perokok pasif mempunyai 30% risiko yang lebih tinggi untuk menghidap kanser dan 25% risiko yang lebih tinggi untuk mendapat penyakit kardiovaskular jika dibandingkan dengan mereka yang tidak terdedah kepada asap rokok.

Kanser yang lain * iv) Ilustrasi impak terhadap kesihatan • • • • • • • • • • • COPD Respiratori / paru-paru Peptik ulser Kanser mulut / esofagus Penyakit vaskular peripheri ED (erectile dysfunction) Keguguran Bayi cacat Kelahiran pramatang Kanser serviks Penuaan 14 . Ibu adalah perokok pasif ketika mengandung. Mengurangkan fungsi paru-paru.* * * * * • Penyakit respiratori akut.Kanser paru-paru .Mengurangkan fungsi paru-paru . Gejala respiratori kronik. • Kesan kesihatan di kalangan dewasa akibat terdedah kepada second hand smoke * Terbukti (established) . Kanak-kanak akan terdedah kepada bahaya asap rokok jika: * * * Ibu adalah perokok aktif ketika mengandung.Penyakit kardiovaskular . Kanak-kanak hidup di kalangan perokok dan terdedah kepada second hand smoke. Penyakit telinga bahagian tengah sama ada akut atau kronik.Gejala respiratori . Asma dan serangan asma.Serangan asma Berpotensi .

Secara beransur-ansur 15 . Senaraikan 4 jenis bahan kimia yang terkandung di dalam sebatang rokok dan bahaya kepada kesihatan? Jenis bahan kimia Kesan kepada kesihatan 2. Ya b. Secara serta merta b. Pernahkah anda cuba untuk berhenti merokok? a. Ya b. 6. Jika Ya. Nyatakan 3 penyakit yang berkaitan dengan tabiat merokok? 3. Diri sendiri: b. Tidak (terus ke soalan 10) 8.LAMPIRAN A BORANG SOAL SELIDIK (Pre-Test / Post-Test) 1. Tidak 4. Nyatakan 3 gejala ketagihan (gian) yang dialami semasa berhenti merokok? Bagaimana anda mengatasi masalah ketagihan (gian) merokok? 7. Apakah faedah berhenti merokok ? a. Adakah anda ingin berhenti merokok sekarang? a. bagaimana anda ingin berhenti? a. Orang lain: 5.

carta selak. Tidak pasti 10.9. poster dll) mudah difahami dan membantu anda dalam usaha berhenti merokok ? a. Tidak 16 . Adakah anda percaya Pusat Promosi Kesihatan Komuniti (PPKK) ini dapat membantu anda berhenti merokok? a. buku kecil. Ya b. Ya b. Tidak c. Adakah anda mendapati bahan-bahan pendidikan kesihatan (risalah.

KAEDAH : Ceramah. vii) Senarai aktiviti menyokong Program Kawalan Tembakau Kebangsaan. Menghargai dan menyokong Program Kawalan Hasil Tembakau dan Program Berhenti Merokok. Kadar risiko membawa maut oleh penyakit akibat ketagihan merokok. viii) Strategi Program Berhenti Merokok di dalam Program Kawalan Tembakau Kebangsaan. perkongsian pengalaman bersama bekas perokok MASA : 30 . Dengan pengetahuan tentang Program Kawalan Tembakau Kebangsaan. Akibat-akibat jika terus ketagihan merokok. Program Kawalan Tembakau Kebangsaan dan aktiviti-aktiviti yang terkandung di dalam program ini. OBJEKTIF PEMBELAJARAN Di akhir sesi klien akan:Memahami akibat merokok dan faedah-faedah berhenti merokok. 17 . Program Kawalan Tembakau Kebangsaan. Mereka akan diberi penerangan yang lebih jelas tentang objektif dan strategi yang terdapat di dalam Program Kawalan Tembakau Kebangsaan (National Tobacco Control Programme).60 minit AKTIVITI Aktiviti 1: (secara berkumpulan) Sesi ceramah diadakan dengan mengemukakan fakta-fakta berkaitan tajuktajuk yang disenaraikan dalam modul ini. perbincangan.2 Unit i) ii) i) ii) iii) iv) v) vi) i) Persediaan Untuk Berhenti Merokok PENDAHULUAN Melalui modul ini klien akan didedahkan kepada risiko merokok. Tempat-tempat mendapat khidmat untuk berhenti merokok. ISI KANDUNGAN Faedah-faedah berhenti merokok. Peruntukan di bawah Peraturan-Peraturan Kawalan Hasil Tembakau 1993. faedah-faedah berhenti merokok. klien akan dapat memahami tentang kepentingan dan halatuju program berhenti merokok yang akan dilaksanakan di fasiliti masing-masing.

Klien diminta mengemukakan soalan atau masalah yang mereka hadapi kepada bekas perokok. • Kesan terhadap perokok pasif. Keupayaan stamina akan bertambah baik.ii) iii) Sesi ini juga memberi peluang kepada klien untuk bertanya soalan berkaitan topik-topik yang disampaikan oleh penceramah. Berasa lebih segar. ALAT BANTU MENGAJAR i) ii) iii) iv) v) vi) vii) viii) Slaid ceramah (power point presentation) Buku Panduan Berhenti Merokok Patung Uncle Joe Spesimen organ (normal dan berpenyakit) Risalah Merokok Carta Selak Manual Berhenti Merokok Clinical Practice Guideline NOTA RUJUKAN i) Faedah-faedah berhenti merokok • • • • • • • • • • • Risiko untuk mendapat kanser dan penyakit jantung akan menurun. Nafas tidak berbau busuk. Sesi perbincangan boleh terus diadakan selepas sesi ceramah. Bernafas lebih senang dan segar. 18 . Klien diminta menyenaraikan aktiviti-aktiviti dan strategi kawalan tembakau yang mereka ketahui dan membincangkannya. Lebih wang untuk digunakan bagi perkara yang berfaedah. Badan dan pakaian tidak berbau tengek. Batuk akan berkurangan. Jantung dan paru-paru menjadi lebih sihat. Disegani orang-orang di sekitar. Aktiviti 2: (secara berkumpulan) i) ii) Seorang atau beberapa orang bekas perokok secara sukarela untuk berkongsi pengalaman mereka bersama klien. Aktiviti 3: (secara individu) i) Klien diberi sesi nasihat secara individu dengan berbincang tentang perkaraperkara berikut:• Faedah berhenti merokok. Deria merasa dan menghidu bertambah baik. • Akibat jika terus merokok.

esofagus dan pankreas. Mengurangkan tumbesaran dada. tabiat tersebut boleh mengakibatkan :• • • • • • • Risiko keguguran janin.ii) Akibat jika terus ketagihan merokok Jika perokok terus ketagihan merokok. Meningkatkan risiko jangkitan paru-paru. tekak. mulut.3 kali ganda 11/2 kali ganda 2 kali ganda iv) Akibat merokok ketika hamil Jika ibu hamil merokok. v) Risiko kepada perokok pasif yang sedang hamil • • Anak di dalam kandungan akan lahir tidak cukup bulan. Kurang kemampuan yang sepatutnya dipunyai atau dimiliki manusia sihat. mereka berisiko mendapat: • • • • • • Angin ahmar Serangan jantung Kerosakkan paru-paru Kanser paru-paru. Sindrom kematian bayi (SIDS). iii) Kadar risiko membawa maut oleh penyakit akibat ketagihan merokok Penyakit * Saluran pernafasan kronik * Kanser paru-paru * Kanser payu dara * Kanser tekak * Kanser esofagus * Kanser pangkreas * Kanser pundi kencing * Penyakit jantung * Penyakit ginjal * Penyakit ulser peptik Risiko Kematian 10 – 20 kali ganda 7 – 15 kali ganda 11 kali ganda 5 – 13 kali ganda 4 – 5 kali ganda 2 kali ganda 2 – 3 kali ganda 11/2 . Bayi yang dilahirkan mempunyai berat badan yang kurang daripada sepatutnya ketika dilahirkan. kepala dan saiz anak. * Cepat penat. Mengurangkan keupayaan fungsi jantung dan paru-paru bayi. Tumbesaran anak akan terjejas. Meningkatkan risiko kelahiran tidak cukup bulan. Jangka hayat yang kurang. Kematian neonatal meningkat kepada 25 – 50 %. * Sperma berubah menjadi kurang subur / fertiliti rendah. contoh:* Tidak bertenaga / tidak bermaya. 19 • .

• • vi) Jangkitan paru-paru dan telinga selepas dilahirkan. membeli atau mempunyai dalam simpanan mereka hasil tembakau. melarang penjualan rokok kepada mereka yang berumur di bawah 18 tahun. mengunyah. Mengurangkan tabiat mula merokok di kalangan generasi muda. Meminimumkan dan seterusnya menghapuskan pendedahan asap rokok sisi (environmental tobacco smoke – ETS) kepada populasi masyarakat di semua tempat awam dan tempat kerja. Di antara peraturan yang terdapat adalah seperti berikut:* * Peraturan 8. 20 . Mereka yang berumur di bawah 18 tahun dilarang merokok. dan kematian akibat • Mengurangkan bebanan terhadap penyakit penggunaan tembakau di dalam negara. Objektif Program Kawalan Tembakau Kebangsaan • • • • Mengurangkan prevalens penggunaan tembakau di kalangan rakyat Malaysia. vii) Senarai aktiviti-aktiviti menyokong Program Kawalan Tembakau Kebangsaan a) Promosi kesihatan • • • Kempen Cara Hidup Sihat (KCHS) Kempen “TAK NAK" Nafas Baru Bermula Ramadhan b) Undang-undang dan penguatkuasaan • Kesalahan dan denda di bawah Peraturan-Peraturan Hasil Tembakau 1993. Meningkatkan bilangan perokok berhenti merokok. Kadar kematian perinatal yang tinggi.

kompleks membeli belah Kenderaan awam Stadium / kompleks sukan Lapangan terbang Premis kerajaan Dewan Institusi pendidikan termasuk tadika: sekolah Taman asuhan kanak-kanak Hentian pengangkutan awam Stesen minyak Kaunter perkhidmatan awam/ .000 dan jika disabitkan kesalahan boleh didenda sehingga RM5. d) Advokasi • • • Kerjasama Pertubuhan Bukan Kerajaan (NGO) Malaysian Health Promotion Board Malaysian Council for Tobacco Control (MCTC) 21 • Sambutan Hari Tanpa Tembakau Sedunia . Melatih anggota mengendalikan Klinik Berhenti Merokok. Sesiapa yang melakukan kesalahan tersebut.* * Larangan merokok di kawasan-kawasan yang diwartakan sebagai kawasan larangan merokok.Pos Malaysia .restoran.Tenaga Nasional Berhad . boleh dikenakan kompaun sehingga RM1. pasar raya.Telekom Malaysia . c) Program berhenti merokok • • Mewujudkan Klinik Berhenti Merokok.Lembaga Perbadanan Air • Pengharaman promosi dan pengiklanan produk tembakau. • Kawasan larangan merokok: * * * * * * * * * * * * * * Pusat hiburan dan teater Hospital dan klinik Lif awam Tempat orang awam berhawa dingin contoh:.000 atau penjara tidak melebihi 2 tahun penjara.Institusi kewangan dan bank .

• Mengintegrasikan Program Berhenti Merokok di dalam semua program kesihatan yang relevan. Menggalakkan kerjasama dan penyertaan semua di dalam membantu perokok berhenti merokok.viii) Program berhenti merokok a) Objektif umum • Menyediakan sokongan dan bantuan secara komprehensif untuk membantu perokok berhenti merokok. Menggalak dan memotivasikan perokok agar menggunakan perkhidmatan berhenti merokok yang disediakan. • Mewujudkan kerjasama dan jalinan dengan agensi-agensi berkaitan di peringkat kebangsaan dan antarabangsa. • Memberitahu dan mendidik perokok tentang kebaikan berhenti merokok. • Mewujudkan kumpulan smokers anonymous. • • c) Strategi-strategi • Meningkatkan kapasiti dari segi kemahiran dan infrastruktur yang boleh mendorong ke arah mewujudkan Program Berhenti Merokok yang komprehensif dan berkesan. Mewujudkan perkhidmatan berhenti merokok dan memastikan perkhidmatan ini mudah diperolehi di setiap peringkat kemudahan kesihatan. • Menggalakkan Program Berhenti Merokok di peringkat komuniti. negeri dan kebangsaan. • Mempromosi dan mengiklankan perkhidmatan berhenti merokok kepada masyarakat dan kumpulan-kumpulan tertentu. • Mewujudkan task force Program Berhenti Merokok di peringkat daerah. • Memastikan segala bentuk rawatan yang terbukti berkesan dan boleh diperolehi. b) Objektif khusus • • Membangunkan kemahiran di kalangan anggota kesihatan di dalam membantu perokok berhenti merokok. 22 .

Mengambil langkah-langkah perlu untuk berhenti merokok. viii) Tanda-tanda gian. Bantuan untuk hari-hari menjelang tarikh berhenti. 3 Unit i) ii) iii) i) ii) iii) iv) v) vi) ix) x) xi) Mulakan Berhenti Merokok OBJEKTIF PEMBELAJARAN Di akhir sesi klien akan:Memahami cara-cara berhenti merokok. Antaranya ialah melalui “brief clinical intervention” iaitu klien dinasihatkan tentang faedah berhenti merokok dan digalakkan berhenti merokok melalui sesi tidak formal yang singkat.PENDAHULUAN Di dalam modul ini klien akan diberi pengetahuan tentang cara-cara berhenti merokok dengan teratur. Ini termasuk memberi rawatan ubatubatan yang boleh mengawal ketagihan nikotina. Cara membuat keputusan untuk berhenti merokok. Intervensi yang lebih intensif pula memerlukan rawatan susulan dan penyeliaan yang lebih rapi. Cara untuk berhenti merokok. Bantuan untuk hari berhenti. xiv) Terapi Gantian Nikotina (Nicontine Replacement Therapy). Menentukan/menetapkan hari berhenti. vii) Tanda-tanda awal apabila berhenti merokok. ISI KANDUNGAN Rasional berhenti merokok. xiii) Kaedah farmakoterapi. Bagaimana menangani masalah kegianan. 23 . Bantuan lain untuk berhenti merokok. Singkat (Brief Clinical xii) Intervensi Klinikal Intensif (Intensive Clinical Intervention). Intervensi Klinikal Intervention). Membuat penetapan hari berhenti merokok.

Aktiviti 2 i) Ceramah • Klien didedahkan dalam sesi ceramah berkaitan dengan maklumatmaklumat faedah berhenti merokok. menyenaraikan perkaraperkara yang tidak menyenangkan mengenai tabiat merokok. cara membuat keputusan berhenti merokok dan cara-cara berhenti merokok. Klien diminta mengisi buku catatan berhenti merokok dengan mendatangani buku ini sebagai tanda ikrar untuk berhenti merokok. • Klien digalakkan bersoal jawab untuk mendalami pengetahuan mereka. Klien diberi tunjuk ajar tentang penggunaan Borang Penilaian Sendiri Risiko Kesihatan (PSRK) – Tahap Kebergantungan Terhadap Nikotina (Fagerstrom test). ii) Perbincangan kumpulan kecil atau kaunseling individu (sekiranya mempunyai ramai klien untuk menjalankan aktiviti secara serentak) • • Klien diberikan buku panduan berhenti merokok dan buku catatan berhenti merokok. Klien diberi demostrasi teknik-teknik mengunyah yang betul dalam menggunakan terapi penggantian nikotin jenis gum. menyenaraikan kebaikan berhenti merokok dan sebagainya sepertimana yang terkandung dalam buku ini. Klien diminta berkongsi pengalaman dengan yang lain berkaitan usaha-usaha yang dilakukan oleh mereka yang telah mencuba berhenti merokok. MASA : 90 minit AKTIVITI Aktiviti 1 Klien diberikan Borang Penilaian Sendiri Risiko Kesihatan untuk diisi bagi tujuan menentukan Tahap Kebergantungan Perokok Terhadap Nikotina. apakah masalah yang telah dihadapi dan cara menanganinya. 24 . menetapkan tarikh berhenti merokok. Klien diberi temujanji untuk sesi akan datang. Klien didedahkan dengan 2 jenis intervensi dalam aspek pengurusan penggunaan tembakau. perbincangan kumpulan. • • • • iii) Demonstrasi (untuk klien yang memerlukan NRT sahaja) • • Klien ditunjukkan kaedah-kaedah farmakoterapi yang sedia ada dan bagaimana menggunakannya. demonstrasi dan kaunseling individu.KAEDAH : Ceramah.

Ya Tidak 1 0 Jumlah keseluruhan Skala: Tahap Kebergantungan Nikotina 0-3 = Rendah 4-6 = Sederhana 7-10 = Tinggi 25 . Soalan Jawapan Skor 3 2 1 0 1 0 Bilakah anda menghisap rokok Dalam masa 5 minit yang pertama selepas bangun pagi? 6-30 minit 31-60 Selepas 1 jam Adakah anda menghadapi masalah untuk tidak merokok di tempat-tempat larangan merokok seperti di masjid. Adakah anda merokok lebih kerap pada jam pertama selepas bangun pagi jika berbanding dengan masa yang lain? Adakah anda masih merokok walaupun sakit dan terlantar di atas katil sepanjang hari? 6. 1. berapa batang rokok yang anda hisap? 0 1 2 3 1 0 5.LAMPIRAN B BORANG PENILAIAN SENDIRI RISIKO KESIHATAN (Tahap Kebergantungan Terhadap Nikotina) Sila tandakan jawapan anda dengan bulatkan (di ruangan skor) mengikut skala 3. Rokok pertama di waktu pagi Yang lain-lain Tidak lebih daripada 10 11-20 21-30 31 ke atas Ya Tidak 1 0 4.2. Dalam sehari. 3. atau 0 Bil. perpustakaan.1. pawagam dan lain-lain? Rokok manakah yang paling sukar untuk anda berhenti? Ya Tidak 2.

• Mereka percaya bahawa farmakoterapi hanya boleh diberi melalui rawatan secara intensif (intensive intervention). Menilai penggunaan tembakau • Semua pesakit mesti ditanya sama ada mereka merokok atau tidak dan memastikan status penggunaan tembakau ini direkod setiap kali mendapatkan rawatan. • Terdapat fenomena peningkatan tren merokok di kalangan remaja. • Tiga penyakit utama berkaitan merokok yang membebankan iaitu penyakit jantung. berhenti merokok adalah langkah pencegahan yang amat berkesan. • Mereka tidak mempunyai cukup ilmu dan maklumat serta kemahiran untuk merawat masalah penggunaan tembakau dan ketagihannya. patch dan inhaler Buku Panduan Berhenti Merokok Risalah Merokok Carta Selak vii) Manual Berhenti Merokok viii) Clinical Practice Guideline ix) Buku Catatan Berhenti Merokok NOTA RUJUKAN i) Rasional berhenti merokok • Kini dianggarkan terdapat 49.ALAT BANTU MENGAJAR i) ii) iii) iv) v) vi) Slaid (power point) Borang Penilaian Sendiri Risiko Kesihatan (PSRK) – Tahap Kebergantungan Terhadap Nikotina (Fagerstrom test) Bahan penggantian nikotin – gum.2% lelaki dewasa di Malaysia menggunakan tembakau. • Tidak menyedari bahawa intervensi singkat (brief intervention) boleh meningkatkan kadar berhenti merokok di kalangan perokok. 26 ii) iii) . • Justeru itu. Masalah yang dihadapi untuk menjayakan program ini adalah kerana kebanyakan pengamal perubatan tidak gemar menyentuh persoalan merokok kerana:• Mereka percaya bahawa pergantungan terhadap tembakau adalah masalah tabiat (habit) dan bukan kerana persoalan ketagihan. • Bukti menunjukkan pendekatan ini akan meningkatkan kadar intervensi oleh pengamal perubatan. strok dan kanser.

hari tahun baru. tempat abu rokok dan lighter. • Mulakan satu program riadah atau bersenam. Cara-cara untuk berhenti merokok Terdapat dua cara untuk berhenti merokok:• Berhenti merokok secara terus. vii) Bantuan untuk hari-hari menjelang hari berhenti (Fading day) Bagi perokok yang ingin berhenti secara beransur-ansur. • Memahami tanda-tanda dan cara-cara untuk menangani kegianan apabila berhenti merokok. • Turunkan jumlah rokok yang anda hisap. • Hentikan semua aktiviti yang berkaitan dengan rokok. iv) Langkah-langkah untuk berhenti merokok • Menentukan hari berhenti. v) vi) Hari berhenti • Tentukan tarikh hari berhenti dan catitkan dalam buku harian (diari). • Dapatkan sokongan daripada isteri.• Mestilah mengikut garis panduan yang disediakan. • Wujudkan rumah atau tempat kerja tanpa rokok. 27 . • Minum air lebih banyak. • Berhenti secara beransur-ansur. mancis. keluarga atau kawan. perokok dinasihatkan untuk melakukan perkara-perkara berikut pada hari berhenti:• Campakkan semua rokok. • Senaraikan semua sebab anda ingin berhenti merokok dan baca senarai itu setiap malam sebelum tidur. • Perokok boleh pilih hari yang penting buat mereka seperti tarikh hari jadi. permulaan Ramadhan dan sebagainya. • Memahami cara-cara untuk menangani harihari sebelum hari berhenti. hari ulang tahun perkahwinan. • Dapatkan seorang kawan atau satu kumpulan untuk berhenti bersama. perokok boleh melakukan perkara-perkara berikut dalam masa 2 hingga 4 minggu sebelum hari berhenti. • Hari berhenti tersebut bukan semasa menghadapi tekanan sama ada tekanan fizikal atau mental. viii) Bantuan untuk hari berhenti Bagi perokok yang memilih cara berhenti secara beransur-ansur atau secara terus.

• Perasaan kebas dan gigil di kaki dan tangan yang disebabkan oleh pengaliran darah yang lebih baik. Tanda-tanda ini menunjukkan bahawa kesihatan perokok akan menjadi bertambah baik dan adalah sebagai proses pemulihan dan penyesuaian kepada gaya hidup sihat tanpa rokok. * Jangan bersama kawan-kawan biasa yang merokok. tukar kepada minuman lain seperti milo. • Sembelit kerana tembakau mempunyai kesan laksatif kepada perokok. • Batuk yang berlainan daripada biasa. Ini adalah kerana disebabkan penurunan karbon monoksida dan peningkatan oksigen khususnya ke otak. cepat marah dan tidak dapat menumpukan perhatian. mereka mungkin mengalami keluhan (tanda-tanda) berikut:• Pening atau ringan kepala. * Jangan kunjungi kedai di mana sering membeli rokok. • Gian kerana kesan paras nikotina ke otak berkurangan. Semua tanda tersebut bersifat sementara di peringkat awal berhenti. Beriadah atau bersenam. Berjumpa doktor gigi untuk membersihkan gigi. x) Tanda-tanda gian • Kegelisahan • Cepat marah 28 . Basuh semua baju yang berbau rokok. Jika ke restoran duduklah di bahagian tidak merokok (kawasan larangan merokok). Jika berjaya. Jauhi semua perokok dan tempat-tempat di mana banyak orang merokok. Ini adalah disebabkan oleh kesan ketiadaan rangsangan nikotina dan pertukaran tabiat. ix) Tanda-tanda awal apabila berhenti merokok Apabila seseorang perokok berhenti merokok. • Mulut menjadi tawar / payau dan kadang-kala terjadi luka-luka kecil kerana pertukaran organisma di dalam mulut.• • • • • • • • Tukar rutin atau kebiasaan yang terlibat dengan rokok seperti:* Jika minum kopi dan menghisap rokok. • Selera makan bertambah baik kerana penurunan tahap nikotina yang selama ini mengganggu selera. Sibukkan diri. hadiahkan diri sendiri dengan sesuatu yang disukai. • Kegelisahan.

bermain komputer. berkebun. xiii) Pendekatan 5A • • • • • Ask (tanya) Advice (nasihat) Assess (nilai) Assist (bantu) Arrange (atur) (Pendekatan 5A ini digunakan kepada klien apabila pertama kali menerima rawatan daripada Pegawai Perubatan atau klien yang pertama kali terus berurusan dengan PPKK). Jangan duduk diam. Buat sesuatu dengan tangan seperti menaip. • Terdapat 3 golongan perokok yang akan dikenalpasti:a) Perokok yang berhasrat untuk berhenti. • • • • Selain perkara-perkara di atas. teknik-teknik relaksasi yang diketahui seperti berwirid. b) Perokok yang tidak berhasrat untuk berhenti. perkara berikut boleh dilakukan:• • Ingat bahawa perasaan ini akan hilang dalam beberapa minit sahaja. Masukkan sesuatu ke dalam mulut seperti chewing gum tanpa gula. membasuh kereta. Perokok akan menyedari bahawa masalah kegianan akan hilang dalam masa yang singkat iaitu lebih kurang 3 – 5 minit sahaja. • Garis panduan disediakan mengguna pendekatan 5A dan 5R. jangan duduk di kerusi kegemaran ataupun menonton tv. yoga dan lain-lain boleh digunakan. Membuat pekerjaan yang menyukarkan untuk merokok seperti menyiram pokok. xii) Intervensi Klinikal Singkat (Brief Clinical Intervention) • Pendekatan ini memerlukan masa yang singkat untuk pengamal perubatan. mandi atau beriadah. makanan ringan tanpa lemak dan buah-buahan. mengait dan melukis. 29 . Lihat jam dan tumpukan perhatian kepada masa yang berlalu.• • • • xi) Tumpul daya perhatian Cepat hilang sabar Susah tidur Perjalanan nadi bertambah cepat Bagaimana menangani masalah kegianan Bagi menangani masalah kegianan. c) Perokok yang baru / telah berhenti.

30 . • Roadblocks: Mengenalpasti halangan-halangan yang wujud ketika proses untuk berhenti (pengalaman sendiri atau kemungkinan). • Risks : Menekankan risiko-risiko yang bakal dihadapi jika terus berhajat untuk merokok. • Rewards : Menekankan ganjaran yang akan diperolehi jika mengambil langkah bijak untuk berhenti. • Digabungkan bupropion dan NRT. Rujukan ke PPKK boleh dikategorikan sebagai intervensi klinikal intensif. • Repetition : Proses di atas akan diulang-ulang sehingga perokok timbul kesedaran dan hasrat untuk berhenti. xvi) Pendekatan 5R (perokok yang tidak berhasrat untuk berhenti) • Relevance : Alasan untuk berhenti yang relevan secara personal dengan perokok. • Mood negatif dan kemurungan (depression). • Boleh digabungkan dua jenis NRT. Interversi boleh dicapai dengan: a) Memanjangkan masa setiap sesi rawatan individu. patch dan inhaler (akan digunakan dalam PPKK) • Sustained release (SR) bupropion c) Agen second line yang dicadangkan • Clonidine • Nortriptyline d) Penggabungan farmakoterapi • Kaedah ini lebih berkesan jika dibandingkan dengan penggunaan hanya satu agen terutama jika gagal dengan menggunakan satu agen sahaja. b) Memanjangkan bilangan sesi rawatan. xvii) Masalah-masalah yang dihadapi perokok • Kurang sokongan untuk berhenti. c) Mengenegahkan terapi tingkah laku yang khusus. • xv) Kaedah farmakoterapi a) Kriteria penggunaan • Markah PSRK (Fagerstrom test) > 4 • Merokok >10 batang sehari b) Agen first line yang dicadangkan • Terapi penggantian nikotina (NRT) seperti gum.xiv) Intervensi Klinikal Intensif (Intensive Clinical Intervention) • • Bukti menunjukkan bahawa intervensi secara intensif adalah lebih berkesan dibandingkan dengan secara singkat (brief).

Pertambahan berat badan.• • • Gejala gian yang kuat dan berpanjangan. b) NRT yang ada di pasaran negara • Gum • Patch • Inhaler 31 . Motivasi yang tidak kental. • Membekalkan nikotin yang "bersih" iaitu tanpa tar. karbon monoksida dan bahan kimia lain jika dibandingkan dengan rokok. mengurangkan jumlah rokok yang dihisap dan mengurangkan gejala gian. xviii) Langkah-langkah mengatasi Masalah Kurang sokongan untuk berhenti Langkah-langkah mengatasi 1) 2) 3) 4) Penjadualan semula rawatan susulan Kaunseling telefon secara proaktif Kenalpasti kumpulan sokongan Rujukan (contoh PPKK) Mood negatif dan kemurungan (depression) 1) Kaunseling 2) Preskripsi ubat yang betul 3) Rujukan 1) Guna kaedah farmakoterapi 2) Penjagaan di dalam wad 1) Ubahsuai ke arah cara hidup sihat 2) Farmakoterapi 3) Rujukan (Modul Pemakanan PPKK) Gejala gian yang kuat dan berpanjangan Pertambahan berat badan Motivasi yang tidak kental 1) Motivasi : Pendekatan 5R xix) Terapi Penggantian Nikotin (Nicotine Replacement Therapy – NRT) a) Kenapa NRT? • NRT membekalkan kandungan nikotin yang rendah dan terkawal untuk mengurangkan ketagihan.

mengikut situasi). • Mengandung. • Mereka yang mempunyai masalah sendi temporomandibular. Herreraet al. • Inhaler untuk perokok berkala (situational induced) – (selepas makan. pemakai gigi palsu. 447 – 51. NEJM. 31(2). 2002 2. Jpsychosom Res. 1987 d) Kontraindikasi relatif • Arrhythmia jantung yang mengancam nyawa. pilihan perokok. • 4 mg gum lebih berkesan daripada 2 mg gum untuk perokok tegar (heavy smokers)2. f) Nikotin gum • Dos * Ada 2 kekuatan: 2 mg dan 4 mg. * 8 – 15 keping sehari untuk 2 mg. • Gum 2 mg untuk PSRK 4 – 6 atau < 20 batang sehari (moderate smokers). • Peptik ulser yang aktif. Rigotti NA. mengandung dan menyusu anak tidak digalakkan menggunakan gum. * Boleh diambil jika perlu atau secara berjadual. • Angina pektoris yang teruk. Kornitzeret al. • Gum 4 mg untuk PSRK 7 – 10 atau > 20 batang sehari (heavy smokers). e) Pemilihan NRT • Ambil kira markah PSRK. • Patch untuk moderate dan heavy smokers. patch dan inhaler meningkatkan jangkamasa berhenti merokok dua kali ganda berbanding placebo1. 171 – 6. * Jangkamasa rawatan: 8 –12 minggu. 1. stres. • Menyusu anak (jangan guna 2 – 3 jam sebelum menyusu). CHEST 108(2). * Jika perlu: kunyah satu keping setiap kali rasa gian untuk merokok. pengalaman penggunaan pada masa lepas. * Maksimum dos 30 keping sehari untuk 4 mg. • Infarksi jantung dalam tempoh 2 minggu. 346(7). 1995 3. * Berjadual: kunyah satu keping setiap 1 – 2 jam. 32 . • Gum : 49% perokok berhenti selepas setahun berbanding 22% placebo1 dan 39% selepas 2 tahun berbanding 17% placebo2.c) Keberkesanan NRT • Nikotin gum.

* Kunyah perlahan yang boleh untuk mengelakkan penghasilan air liur yang berlebihan yang boleh menyebabkan tertelan. * Elakkan mengunyah dalam masa 15 minit selepas makan atau selepas minum minuman berasid seperti kopi.• Teknik Penggunaan • Teknik mengunyah * Kunyah gum yang baru setiap kali. 33 . jus dan minuman berkarbonat kerana asid memusnahkan nikotin. Perkara ini akan menyebabkan sakit tekak dan tidak cukup jumlah nikotin yang ada untuk diserap.

15 mg / 16 jam. CHEST 1996. 438 – 45 g) Patch nikotin • Dos * Ada 3 kekuatan : 5 mg / 16 jam. * Jika keinginan untuk merokok masih kuat.109. * Tidak digalakkan memotong patch kepada dua. kering dan tidak berbulu (seperti bahu atau paha). * Gum kunyah biasa atau gula-gula mungkin boleh membantu. et al. Tiada sekatan untuk perokok menjalankan aktiviti harian apabila menggunakan patch seperti mandi. Ini akan menyebabkan nikotin keluar dari bahagian dalam patch dan seterusnya menjejaskan kepekatan nikotin yang perlu untuk penyerapan tansdermal yang berkesan. 34 • . * 2 minggu berikut: guna 10 mg. * Memberi kesan berterusan sepanjang penggunaannya. Bulu badan boleh menghalang keberkesanan patch dan adalah perlu untuk mencukur terlebih dahulu jika perokok mempunyai bulu badan yang lebat. berenang atau aktiviti sukan yang lain. buang pelekat pada patch dan tempelkan pada bahagian kulit yang bersih.• Kemungkinan kesan sampingan * * * * * * * * Sakit rahang Ulser mulut Sedu (hiccup) Belching Loya Sakit kepala Ketidak penghadaman Insiden kesan sampingan ± 5%. Safety of nicotine gum used by 3.094 participants in the Lung Health Study. * 8 minggu pertama : guna 15 mg. * 2 minggu selepas itu: guna 5 mg. Cara pengambilan * Pada setiap pagi. lipat dua dengan baik untuk mengelakkan penyalahgunaan. patch kemungkinan tidak mencukupi atau tidak sesuai untuk perokok tersebut. * Apabila membuang patch. 10 mg / 16 jam. * Tekan patch untuk memastikan patch tersebut melekat dengan kejap. berkait rapat dengan bilangan dan teknik mengunyah Murray R. Alternatif atau NRT tambahan (contohnya gum) mungkin diperlukan.

Rawatan setempat menggunakan krim hydrocortisone (1%) atau krim triamcinolone (0. Selalunya bersifat ringan dan akan hilang dengan sendiri walaupun ada yang menjadi teruk sepanjang penggunaannya. 35 - .5%) akan dapat membantu. gilirkan bahagian kulit.• Teknik penggunaan • Kemungkinan kesan sampingan * Reaksi kulit (skin reaction) Sehingga 50% perokok yang menggunakan patch berkemungkinan mengalami reaksi kulit setempat. Kurang daripada 5% perokok sahaja yang perlu diberhentikan penggunaan patch kesan reaksi kulit setempat ini. Untuk mengurangkan risiko reaksi kulit. Setiap bahagian sewajarnya tidak digunakan selama sekurang-kurangnya seminggu.

jadi makan dan minum kecuali air kosong sepatutnya dielakkan 15 minit sebelum dan selepas sedutan. 10 puff inhaler menyamai satu sedutan rokok. * Minuman berasid seperti kopi. Penggunaan inhaler mewakili 35% penggantian nikotin (masih dalam range yang dicadangkan untuk terapi penggantian).h) Nicotine Inhaler • Dos * Kekuatan : 10 mg * 8 minggu pertama : guna 6 – 12 cartridges sehari * 2 minggu berikut : 3 – 6 cartridges sehari * 2 minggu selepas itu: turunkan perlahan-lahan sehingga berhenti • Teknik penggunaan • Cara pengambilan * * * * * Rembesan nikotin tidak bergantung kepada teknik sedutan. Setiap cartridges mengandungi 10 mg nikotin dan 5 mg akan diserap. Setiap puff (sedutan) mengandungi 13 mg nikotin pada suhu bilik. 36 . jus dan minuman berkarbonat akan menjejaskan penyerapan nikotin.

* Mouth piece inhaler boleh terus digunakan. b) Jika perokok berhenti secara mengejut (cold turkey). keberkesanan dan kesan sampingan. perokok sepatutnya menukarkan cartridges yang baru. sedutan jauh ke dalam tidak perlu untuk meningkatkan kadar penyerapan. nilai teknik. * Selepas beberapa hari menggunakan inhaler. nilai status dan gejala gian. * Selepas 20 minit penggunaan. cuma perlu dicuci dengan sabun dan air. c) Jika perokok menggunakan NRT. perokok akan menyedari kaedah dan kekerapan sedutan yang sesuai untuk mereka. • Kemungkinan kesan sampingan * Sakit tekak yang ringan * Rhinitis sementara / Selesema * Gangguan rasa * Sakit rahang * Sinusitis * Sakit kepala * Heartburn * Loya xx) Rawatan / temujanji susulan a) Nilai sama ada perokok mengurangkan bilangan rokok yang dihisap.* Hasil yang optimum boleh dicapai dengan penggunaan berterusan selama 20 minit. 37 . d) Kurangkan dos NRT sebaik mungkin.

ISI KANDUNGAN Cara-cara untuk mengekalkan status tidak merokok. Apa tindakan yang boleh diambil jika kembali merokok. 38 . Bagaimana menangani keinginan untuk merokok.4 Unit i) ii) iii) i) ii) iii) iv) v) vi) Mengekalkan Status Tidak Merokok PENDAHULUAN Di dalam modul ini klien akan diberi pengetahuan tentang cara-cara mengekalkan status tidak merokok bagi perokok-perokok yang telah mencuba untuk berhenti. Bagaimana mengatasi masalah pertambahan berat badan. Mengambil langkah-langkah menangani faktor-faktor keinginan merokok semula. Bagaimana menangani stres. Faktor-faktor keinginan merokok semula. Tahu di mana boleh mendapat bantuan (sekiranya perlu) untuk mengekalkan hasrat terus berhenti merokok. OBJEKTIF PEMBELAJARAN Di akhir sesi klien akan:Memahami cara-cara untuk mengekalkan status tidak merokok.

b) Klien diminta mengemukakan masalah yang mereka hadapi dan berkongsi masalah bersama rakan yang lain dengan bantuan anggota kesihatan (pemudahcara). Jururawat Kesihatan dan Kaunselor. d) Setelah klien mengemukakan masalah. Sesi ini mungkin sesi yang kedua. KAEDAH : Perbincangan kumpulan berfokas (FGD) dan kaunseling individu MASA : 60 minit AKTIVITI i) Perbincangan kumpulan berfokas (sekiranya mempunyai ramai klien untuk menjalankan aktiviti secara serentak) a) Klien dikumpulkan dalam kumpulan kecil untuk memulakan sesi FGD. c) Sesi ini juga memberi peluang kepada anggota kesihatan untuk memberikan maklumat yang lebih lengkap berkaitan topiktopik dalam modul ini kepada klien. viii) Bantuan untuk mengekalkan hasrat terus berhenti merokok. c) Klien juga diminta membuka kembali buku catitan untuk melihat catitan yang dibuat dan meneliti semula ikrar yang telah dibuat. Pegawai Zat Makanan. 39 . ketiga setelah perokok telah berhenti merokok untuk menentukan tahap statusnya. d) Klien juga diminta membuka kembali buku catitan untuk melihat catitan yang dibuat dan meneliti semula ikrar yang telah dibuat. fasilitator akan membimbing klien dalam mengenalpasti cara-cara menyelesaikan masalah terutamanya dalam menangani masalah kegianan merokok. masalah menguruskan berat badan dan stres. Pembantu Perubatan. b) Klien diminta mengemukakan masalah jika ada berkaitan dengan keadaannya kepada anggota kesihatan. ii) Kaunseling Individu a) Klien diberi kaunseling secara individu oleh anggota kesihatan. e) Sesi berkaitan masalah menguruskan berat badan dikendalikan oleh Pegawai Dietetik.vii) Bagaimana melakukan senaman dan aktiviti kecergasan dengan betul.

b) Sistem badan bergantung kepada tahap nikotin (nicotine dependence). e) Konflik di dalam diri. ii) Langkah-langkah yang perlu diambil. d) Kurang sokongan. Kebanyakan perokok yang berjaya berhenti merokok mencapai kejayaan tersebut setelah berulang kali mencuba. Ini mungkin disebabkan oleh beberapa sebab berikut:a) Kurang keyakinan diri. Kurang daripada 25% perokok berjaya berhenti merokok pada percubaan pertama.ALAT BANTU MENGAJAR i) ii) iii) iv) v) vi) Slaid (power point) Buku Panduan Berhenti Merokok Kit Berhenti Merokok Modul latihan Kit terapi releksasi Bahan Pendidikan Makanan Sihat dan Senaman NOTA RUJUKAN Cara-Cara Untuk Mengekalkan Status Tidak Merokok i) Mengapa perokok-perokok yang sudah berhenti merokok kembali merokok. c) Beriltizam untuk berhenti merokok serta merta dan campakkan semua rokok yang masih ada. g) Tidak dapat menyesuaikan diri di dalam perubahan tabiat. b) Jangan berputus asa sekiranya tidak berjaya dalam percubaan pertama. c) Tidak asertif – kalah kepada pujukan kawan. 40 . Setelah mengenal pasti penyebab. d) Berjanji pada diri sendiri untuk tidak merokok lagi walaupun sebatang rokok. Langkah-langkah perlu diambil untuk mengekalkan status tidak merokok adalah seperti berikut:a) Perokok perlu mengenal pasti apakah punca yang menyebabkannya kembali merokok. perokok perlu mendapatkan nasihat atau mengetahui bagaimana mengatasi masalah ini. f) Tidak mahir di dalam menangani tekanan.

Perokok tidak perlu bimbang akan perasaan ini kerana ini hanyalah perasaan yang bersifat sementara iaitu kira-kira 5 hingga 10 minit sahaja. Ingatkan petua 6M dan 8M bagi mengatasi fikiran negatif. panjang : tariklah nafas panjang dengan * Minum air : minum air banyak-banyak sebaik-baiknya air masak suam. Tahap keinginan untuk merokok juga akan beransur-ansur hilang jika perokok dapat mengatasi masa atau tempoh keinginan tersebut. * Membuat sesuatu : buatlah sesuatu yang boleh mengalihkan fikiran daripada merokok seperti berkebun. Tumpukan perhatian kepada faedah yang boleh diperolehi oleh anda. * Mengunyah makanan : masukkan makanan ke dalam mulut seperti gula-gula getah tanpa gula dan buah-buahan. Cara-cara yang perokok boleh cuba adalah seperti berikut:a) Berfikiran positif Beritahu diri anda yang amalan merokok itu adalah satu sejarah dan tidak akan diulangi. keluarga dan orang di sekeliling anda dengan tidak merokok.e) Mendapatkan sokongan. b) Lawan fikiran negatif • • Jangan biarkan fikiran negatif menhancurkan niat untuk terus kekal sebagai bukan perokok. bersenam. Jangan minum air berkafin seperti kopi atau teh. teguran dan pemerhatian daripada kawan/ keluarga/ guru/ majikan. iii) Bagaimana menangani keinginan untuk merokok. bermain muzik. membaca buku dan mandi. 41 . * Membasahkan tangan : basahkan tangan setiap kali terasa ingin merokok. Rasa keinginan untuk merokok akan timbul pada waktu yang biasanya perokok menghisap rokok. * Menarik nafas perlahan-lahan.

42 . (rujuk Modul Minda Sihat).* Memohon doa : memohon kekuatan diri daripada keinginan untuk merokok dan melapangkan fikiran dengan membaca ayat suci dan berzikir. iv) Bagaimana mengatasi pertambahan berat badan. Di antara cara-cara untuk mengatasi berat badan adalah:a) Mengurangkan pengambilan makanan berlemak. v) Bagaimana menangani tekanan. Pertambahan berat badan adalah biasa di kalangan sesetengah perokok yang berhenti merokok. Lebihkan makan sayuran dan buah-buahan (rujuk Modul Makan Secara Sihat). b) Mengamalkan bersenam 3 kali seminggu untuk 20 – 30 minit setiap kali bersenam (rujuk Modul Senaman). Antara sebab mengapa bekas perokok kembali merokok ialah tidak mahir di dalam menangani tekanan. Ini adalah disebabkan oleh selera yang bertambah baik dan rasa makanan yang menjadi lebih sedap selepas berhenti merokok.