Halaman

Pengenalan Panduan Menggunakan Modul Objektif Kumpulan Sasar Unit Pengajaran Panduan Menjalankan Sesi Pengajaran Unit 1 Unit 2 Unit 3 Unit 4 Membuat Keputusan Untuk Berhenti Merokok Persediaan Untuk Berhenti Merokok Mulakan Berhenti Merokok Mengekalkan Status Tidak Merokok

1 4 4 4 4 5 6 17 23 38

PENGENALAN
i Malaysia, setiap satu kematian daripada lima kematian adalah akibat daripada merokok. Merokok merupakan penyebab utama kematian awal yang mampu diubah. Merokok menyumbang kepada anggaran kehilangan 120,000 tahun kehidupan berpotensi. Dianggarkan seramai 10,000 rakyat Malaysia mati setiap tahun akibat merokok. Penyelidikan dan kajian pada awal tahun 1950-an dan 1960-an telah mengumpulkan banyak bukti epidemiologi berkaitan dengan impak merokok terhadap kesihatan. Penyelidikan “cohort studies”, “case studies” dan sumber data-data yang lain telah menghasilkan bukti-bukti yang konsisten dan meyakinkan tentang hubungkait penggunaan tembakau dan merokok dengan penyakit-penyakit pulmonari dan kardiovaskular yang serius serta kaitannya dengan penyakit-penyakit neoplastik.

D

Terdapat penurunan kadar merokok dan penggunaan hasil tembakau di negaranegara maju. Di Amerika Syarikat, sebagai contoh prevalen merokok di kalangan penduduk Amerika telah menurun dari 40% pada tahun 1964 ke 23% pada tahun 1997. Sebaliknya keadaan semasa menunjukkan peningkatan kadar atau prevalen merokok dan penggunaan hasil tembakau di negara-negara miskin dan sedang membangun termasuk Malaysia. Di Malaysia, prevalen merokok di kalangan orangorang dewasa yang berumur 15 tahun ke atas telah meningkat dari 21% pada 1985 ke 31% pada tahun 2000. Terdapat 49% lelaki dewasa dan 5% wanita dewasa yang masih merokok dan daripada jumlah mereka yang berumur 15 tahun ke atas yang merokok, 90% terdiri daripada golongan lelaki. Dengan meningkatnya jumlah
1

penduduk, sudah tentu jumlah perokok juga akan bertambah. Separuh daripada perokok hari ini akhirnya akan mati akibat daripada kesan-kesan atau impak merokok ke atas kesihatan. Adalah dianggarkan kematian yang disebabkan oleh kesan merokok akan meningkat 3 kali ganda untuk 3 dekad yang akan datang iaitu daripada 10,000 pada tahun 1998 kepada 30,000 pada tahun 2030. Walau bagaimanapun hasil daripada aktiviti-aktiviti anti merokok yang intensif sejak tahun 1991 melalui Kempen Cara Hidup Sihat Kebangsaan, tahap kesedaran tentang bahaya merokok di kalangan orang awam yang merokok dan yang tidak merokok telah meningkat. Sebanyak 40% daripada mereka yang sedang merokok telah cuba untuk berhenti merokok dengan sendiri, tetapi malangnya kebanyakan mereka telah gagal berbuat demikian. Kita semua tahu yang tabiat merokok adalah satu tabiat yang sukar dihentikan dan hanya segelintir sahaja perokok yang berjaya dalam cubaan untuk berhenti merokok secara sendiri. Selain keinginan dan kekuatan individu, banyak negara telah membuktikan bahawa anggota kesihatan boleh berperanan secara aktif dalam membantu perokok untuk membebaskan diri perokok daripada ketagihan melalui program-program berhenti merokok yang terancang. Kajian telah menunjukkan bahawa nasihat ringkas namun tegas daripada pengamal perubatan, dengan dibantu oleh bahan-bahan bacaan pendidikan kesihatan, urusan bagi lawatan susulan telah menghasilkan kadar berhenti merokok sebanyak 5%. Ini bersamaan dengan 25 orang bekas perokok bagi setiap pengamal perubatan. Hasil kajian lain juga menunjukkan bahawa intervensi yang lebih intensif dengan sokongan farmakoterapi akan menghasilkan kejayaan berhenti merokok yang lebih baik. Kementerian Kesihatan mengenalpasti keperluan pengamal perubatan dan profesional kesihatan yang lain agar terlibat dalam program berhenti merokok. Dengan adanya modul latihan ini diharap dapat membantu para profesional dalam bidang kesihatan untuk menubuhkan dan memberi perkhidmatan berhenti merokok di Pusat Promosi Kesihatan Komuniti dan seterusnya mengurangkan kadar morbiditi dan mortaliti penyakit-penyakit yang merupakan komplikasi akibat merokok.

2

juga di bahagian otak yang berperanan dalam emosi. Malang sekali.Kaedah berhenti merokok merupakan satu strategi yang kos efektif dan berkesan untuk mengurangkan morbiditi dan mortaliti akibat penyakit yang ada kaitan dengan penggunaan tembakau (CDC.). Kita mempunyai bukti yang menunjukkan bahawa rawatan ketagihan nikotina merupakan suatu strategi yang berkesan. Dalam masa beberapa tahun sahaja. Oleh itu. 3 . Merokok sebagai ketagihan merupakan fakta yang telah diterima. Dilema yang dihadapi oleh perokok yang ingin berhenti merokok ialah kegagalan mereka untuk berhenti merokok (CDC. Mengikut Fiore (et al. adalah perlu bagi kita memastikan keberkesanan dan kejayaan Pusat Promosi Kesihatan Komuniti (PPKK) ini dengan melatih anggota kesihatan untuk tujuan tersebut. 1990). bukan mudah untuk berhenti merokok. (1998) terdapat reseptor nikotina di bahagian hipokampus otak yang terlibat dengan pembelajaran dan ingatan. Maka tidak hairanlah jika kita dapati perokok yang terlibat masih berada dalam kitaran iaitu sekejap merokok sekejap berhenti. Ini jelas menunjukkan yang merokok bukanlah sekadar tabiat yang buruk tetapi merupakan masalah yang jauh lebih serius lagi. dengan merokok setiap hari seseorang itu akan bergantung (dependent) kepada rokok sama ada secara fizikal ataupun psikologi. 1995 kebarangkalian kejayaan berhenti merokok pada cubaan tanpa bantuan adalah 1 dalam 100 dan didapati 98% daripada mereka kembali merokok. Kebanyakan perokok telah cuba untuk berhenti merokok di suatu ketika di dalam hidup mereka. Hatziandreu (et al. Menurut Piccittio. 1984).. 1990-1991.

PANDUAN MENGGUNAKAN MODUL Modul Berhenti Merokok ini dihasilkan berpandukan kepada beberapa rujukan dan bahan-bahan yang sedia ada yang dihasilkan oleh pihak Kementerian Kesihatan dengan membuat beberapa olahan dan penambahan kepada modul yang sedia ada. KUMPULAN SASAR Modul ini adalah untuk panduan dan rujukan anggota kesihatan di Pusat Promosi Kesihatan Komuniti (PPKK) bagi menjalankan aktiviti-aktiviti membantu perokok untuk berhenti merokok. OBJEKTIF OBJEKTIF UMUM Untuk membantu perokok yang ingin berhenti merokok serta melakukannya dengan cara yang berkesan dan dapat mengekalkan status tidak merokok. OBJEKTIF KHUSUS Klien akan didedahkan dengan beberapa maklumat seperti epidemiologi penggunaan tembakau dan impaknya terhadap kesihatan. Melalui unit pengajaran ini. iv) Mengekalkan status untuk tidak merokok. Perokok yang menjadi klien dalam modul ini terdiri daripada mereka yang berhasrat untuk berhenti merokok. Kandungan unit ini berkaitan risiko-risiko kematian akibat merokok dan menerangkan faedah-faedah berhenti merokok. bantuan yang dapat diberikan untuk berhenti merokok dan sebagainya dengan harapan klien akan dapat: i) Membuat keputusan untuk berhenti merokok. Perokok juga didedahkan tentang kesan-kesan tabiat merokok kepada manusia khususnya ke atas kesihatan mereka. perokok-perokok akan membuat keputusan untuk berhenti merokok. UNIT PENGAJARAN Unit 1: Membuat Keputusan Untuk Berhenti Merokok Perokok yang melalui modul ini akan didedahkan kepada epidemiologi penggunaan hasil tembakau dan impak terhadap kesihatan dan situasi masalah merokok di dunia dan di Malaysia. Unit 2: Persediaan Untuk Berhenti Merokok Unit ini adalah untuk memperkukuhkan keputusan yang telah dibuat oleh perokok dan seterusnya membuat persediaan untuk berhenti merokok. iii) Berhenti merokok. program kawalan tembakau. masalah ketagihan. ii) Membuat persediaan berhenti merokok. 4 . perokok yang masih belum berhasrat untuk berhenti merokok dan perokok yang telah cuba berhenti merokok tetapi gagal.

khidmat nasihat.Unit 3: Mulakan Berhenti Merokok Dalam unit ini. sesi demonstrasi. Perokok perlu melalui beberapa sesi perjumpaan dengan anggota kesihatan dengan mengikuti unit pengajaran yang ditetapkan. Jika terdapat individu atau sekumpulan perokok yang telah membuat keputusan untuk berhenti merokok. PANDUAN MENJALANKAN SESI PENGAJARAN i) Perokok yang mengikuti sesi pengajaran adalah terdiri daripada perokok yang ingin berhenti merokok. perokok-perokok akan diberi panduan dan tunjuk ajar cara-cara berhenti merokok dengan teratur menggunakan beberapa bantuan bahan pengajaran serta penjelasan penggunaan kaedah terapi penggantian nikotina. sesi perjumpaan sesama perokok. Antara kaedah yang boleh digunakan termasuklah ceramah. Pelbagai kaedah pengajaran dapat digunakan mengikut kesesuaian. perbincangan kumpulan kecil dengan menggunakan role model dan kem-kem. Unit-unit pengajaran ini boleh diulangi berdasarkan kepada teori kitaran perubahan tingkah laku penagihan (Prochaska’s Transtheoretical Model) yang dilalui oleh perokok. perokok yang belum berhasrat untuk berhenti merokok dan perokok yang telah berhenti merokok tetapi menemui kegagalan. ii) iii) iv) v) 5 . Anggota-anggota kesihatan boleh menggunakan bahan-bahan pengajaran / bahan pendidikan yang telah disediakan. perbincangan kumpulan berfokus. Sesi pengajaran boleh diadakan secara berkumpulan atau individu bergantung sambutan perokok yang datang mendapatkan khidmat berhenti merokok atau dirujuk ke PPKK. mereka boleh terus mengikuti Unit 3 atau memulakan dengan Unit 1. Unit 4: Mengekalkan Status Tidak Merokok Modul ini membantu perokok yang telah cuba berhenti merokok tetapi mengalami kegagalan dengan mencuba teknik-teknik tertentu agar terus tidak merokok. kaunseling secara kumpulan atau individu. keperluan individu dan kemampuan anggota kesihatan. menonton video.

Akhirnya beberapa fakta tentang faedah dan kelebihan berhenti merokok akan diberikan kepada klien. Di samping itu klien akan diberi pendedahan kepada kandungan bahan kimia memudaratkan yang terdapat di dalam asap rokok. Perokok pasif. a) Perokok pasif yang hamil. Secara dasarnya statistik-statistik berkaitan situasi semasa penggunaan tembakau di peringkat global dan situasi di Malaysia akan didedahkan kepada klien. b) Bahan kimia yang terkandung di dalam rokok. b) Situasi penggunaan tembakau di Malaysia.PENDAHULUAN Melalui modul ini klien akan didedahkan kepada epidemiologi penggunaan tembakau dan impak kesihatan yang berkaitan dengan penggunaan tembakau. Ini akan memberikan mereka gambaran yang jelas tentang masalah dan akibat penggunaan tembakau di seluruh dunia. 1 Unit i) ii) iii) i) ii) iii) v) Membuat Keputusan Untuk Berhenti Merokok OBJEKTIF PEMBELAJARAN Di akhir sesi klien akan memahami tentang:Masalah penggunaan tembakau – global dan di Malaysia. 6 . ISI KANDUNGAN Epidemiologi penggunaan tembakau. Klien juga akan didedahkan dengan beberapa fakta tentang ketagihan tembakau/ nikotina. Impak kesihatan ke atas perokok. Statistik berkaitan mortaliti dan morbiditi akibat penggunaan nikotina akan disentuh. Mereka akan diperkenalkan kepada nikotina dan ketagihan nikotina serta kesan daripada ketagihan nikotina. b) Akibat kepada bayi dan kanak-kanak. Fakta-fakta penting mengenai tembakau. Fakta mengenai tembakau. a) Mortaliti akibat rokok. b) Morbiditi akibat rokok. iv) Akibat merokok ketika hamil. c) Akibat kepada orang dewasa. Seterusnya mereka akan diberikan beberapa contoh impak kesihatan yang disebabkan oleh ketagihan nikotina. a) Nikotina dan ketagihan nikotina. a) Situasi penggunaan tembakau dunia. Impak kesihatan ke atas perokok.

Klien dibekalkan dengan risalah dan bahan-bahan lain. Buku Panduan Berhenti Merokok. Klien ditunjukkan spesimen organ normal dan patologi hasil penggunaan tembakau. Klien diberi temujanji untuk sesi akan datang. Klien ditunjukkan ilustrasi kesan penggunaan tembakau terhadap kesihatan. Aktiviti 2 (secara individu) i) Klien diberi penerangan secara ringkas tentang epidemiologi penggunaan tembakau dan impak kesihatan terhadap penggunaannya.KAEDAH: Ceramah dan perbincangan kumpulan kecil MASA : 45 minit AKTIVITI Aktiviti 1 (secara kumpulan atau individu) Klien diberikan borang pre-test (Lampiran A) untuk dilengkapkan dan diserahkan kembali kepada anggota kesihatan. Aktiviti 2 (secara berkumpulan) i) ii) iii) iv) v) Memberi penerangan mengenai epidemiologi penggunaan tembakau dan impak kesihatan terhadap penggunaannya. Klien ditunjukkan ilustrasi kesan penggunaan tembakau terhadap kesihatan. Klien ditunjukkan sama ada VCD / power point presentation berkaitan berhenti merokok. Klien dibekalkan dengan risalah dan bahan-bahan lain. ii) iii) iv) v) vi) ALAT BANTU MENGAJAR i) ii) iii) Slaid ceramah (power point presentation). Klien diberi temujanji untuk sesi akan datang. 7 . Patung Uncle Joe. Klien ditunjukkan spesimen organ normal dan patologi hasil penggunaan tembakau.

• • • • • • • • Satu daripada sepuluh kematian di dunia adalah disebabkan oleh penggunaan tembakau sekarang dan dianggarkan meningkat kepada satu daripada enam kematian menjelang 2030 iaitu 10 juta setahun berbanding penyebab lain. Prevalens merokok semakin berkurangan di kalangan lelaki di negaranegara berpendapatan tinggi tetapi industri tembakau mengekalkan keuntungan mereka dengan mensasarkan negara-negara berpendapatan rendah dan sederhana yang prevalennya semakin meningkat. Sekiranya tiada perubahan dilakukan. v) Risalah merokok. vii) Borang Pre/Post-test. di kalangan mereka yang berpendidikan rendah berbanding dengan berpendidikan tinggi. Prevalens merokok di dunia tertumpu kepada negara-negara membangun berbanding negara maju.000 generasi muda mula merokok setiap hari. penggunaan tembakau membunuh kira-kira 4 juta manusia setiap tahun di seluruh dunia.6 billion perokok. Justeru itu. epidemik merokok beralih daripada tumpuan asal iaitu daripada lelaki di negara berpendapatan tinggi kepada wanita di negara berpendapatan tinggi dan lelaki di negara berpendapatan rendah. vi) Carta Selak. dianggarkan menjelang 2025 akan terdapat 1. Kini.iv) Spesimen organ (normal dan berpenyakit). 8 . Di seluruh dunia. Penggunaan rokok per kapita di dunia di kalangan perokok dianggarkan 15 batang sehari yang menyamai kira-kira 6 trillion rokok setahun. Kadar merokok turut meningkat di kalangan generasi muda.000 hingga 99. NOTA RUJUKAN i) Epidemiologi penggunaan tembakau a) Situasi Global • Bellagio Statement 1995: di seluruh dunia terdapat hanya 2 sebab utama kematian pramatang yang semakin meningkat iaitu HIV/AIDS dan penggunaan tembakau. dianggarkan seramai 82.

2 7.52 0.2% 32. perempuan: 4.7%.8%) 1999: 18.7% 23.9% 19.14 4.2% 22.34 0.8% 1996 24.1% 19.7% 28. perempuan: 8%) Setiap hari kira-kira 45 – 50 remaja mula merokok • Bilangan dan peratus perokok di Malaysia (2000) Kumpulan umur Lelaki (19 tahun & ke atas) Lelaki (18 tahun & ke bawah) Perempuan (19 tahun & ke atas) Perempuan (18 tahun & ke bawah) Jumlah Bilangan (million) 3.2% 16.26 % 78. tembakau sama ada dihisap.b) Situasi Kebangsaan • Keputusan National Health and Morbidity Survey (NHMS) 1986 Keseluruhan Lelaki Perempuan Bandar Pedalaman Melayu Cina India Lain-lain • 21.4% Statistik merokok di kalangan remaja (18 tahun dan ke atas) 1996: 16.8% 49.5% 40.3 3.4 0.64 11.9% 4.9% (lelaki: 30.6% 27.2% 3.2% 32. dikunyah atau disedut mengandungi NIKOTIN iaitu satu bahan penyebab ketagihan yang kuat dan mengandungi kira-kira 4.1 100 ii) Fakta tentang tembakau Umumnya. 9 .7% 15.2% (lelaki: 29%.7% 17.000 bahan kimia dan 43 daripadanya diketahui adalah karsinogen (penyebab kanser).5% 21.

• Gas beracun * Karbon monoksida (CO) * Hydrogen disulphide * Hydrogen cyanide 10 . d) Bahan-bahan kimia dalam tembakau • Karsinogen * Hidrokarbon seperti naftalena. * Menyebabkan gejala gian (withdrawal). kumpulan benzyl. • Rokok memenuhi semua kriteria di atas sebagai bahan yang menyebabkan ketagihan. diplomat memperkenalkannya ke Perancis selepas kurun ke-16. * Radioaktif seperti polonium. b) Tindakan dan kesan nikotin • • Merembes dopamine : menyebabkan rasa seronok (pleasure). Perancis yang Sejak itu penggunaan tembakau menular ke seluruh dunia. * Aldehide seperti formaline. Diperkenalkan oleh Puak Indian Amerika Utara. Merembes epinephrine dari korteks adrenal : menyebabkan keletihan (fatigue) dan keresahan (restlessness) hasil pengeluaran berlebihan glukosa. • c) Bahan penyebab ketagihan • Kriteria-kriteria * Meningkatkan reseptor dopamine. Bergabung dengan acetylcholine di otak : memberi kesan pada mood dan kesedaran (alertness). * Menyebabkan pergantungan secara fizikal dan psikologikal. Dibawa oleh Christopher Columbus Ke Eropah pada kurun ke-16. * Menyebabkan penggunaan bahan secara berterusan (compulsive).a) Nama lain tembakau adalah nicotina tobacum • • • • • Terdapat 67 spesis yang kebanyakannya tertumpu di hemisfera barat. * Logam berat seperti cadmium. Diberi nama sempena Jean Nicot. nickel.

memanjangkan tempoh bakaran dan jangka hayat. meningkatkan rasa.• Bahan kompleks (complex compound) * Tar • Ketagihan * Kira-kira 200 – 300 jenis bahan kimia. * Menyebabkan rokok mudah dihisap. * Contohnya seperti ammonia yang juga memudahkan penyerapan nikotin. e) Persamaan bahan kimia dalam asap rokok • Aceton (penanggal cat) • Methanol (bahan api roket) • Naftalen (ubat gegat) • Toluene (bahan pelarut) • Cadmium (bahan bateri kereta) • Vinylchlorida (bahan pembuat PVC) • Toluidine (pelarut industri) • Ammonia (pencuci lantai) • Hidrogen sianida (racun yang digunakan di bilik gas) • Arsenik (racun anai-anai atau semut) • Phenol (pembersih) • Butane (cecair pemetik api) • DDT (racun makhluk perosak) • Pyrene • Benzopyrene • Urethane • Nickel • Polonium • Nikotin (racun serangga) • Karbon monoksida (gas ekzos kereta) • Tar (minyak tar jalan) 11 .

Kematian kerana merokok * 50% daripada perokok akan mati disebabkan oleh penyakit berkaitan merokok. 10 juta kematian. * Menyamai 1 kematian setiap 3 saat. Risiko kematian di kalangan perokok * Penyakit Respiratori 10 – 20 X * Kanser paru-paru 5 – 30 X * Kanser tekak 5 – 30 X * Kanser mulut 3 – 15 X * Kanser esofagus 4 – 5 X * Kanser pankreas 2 X * Kanser pundi kencing 2 – 3 X * Penyakit jantung 2 – 3 X * Kanser buah pinggang 1. * Menyamai 560 kematian sejam. * 85% daripada semua kematian disebabkan COPD. • Semua organ boleh terjejas. * 30% daripada semua kematian disebabkan kanser. • Di Malaysia. masalah respiratori dan gastrousus. * 25% daripada semua kematian disebabkan penyakit jantung.5 X Mortaliti disebabkan merokok di Malaysia * Menyebabkan kematian seramai 10 000 orang setahun. 12 . * Menyamai 2 280 kematian sejam. merokok adalah punca 100 000 pesakit dimasukkan ke wad di hospital kerajaan setiap tahun. * Kebanyakan kematian disebabkan oleh penyakit jantung.9 juta kematian pada tahun 2002. • Menyebabkan kemusnahan dan kerosakan tisu badan secara kekal. kebanyakannya disebabkan oleh penyakit jantung. • • • b) Morbiditi • Merokok menyebabkan 40 jenis penyakit. * Menyamai 13 400 kematian sehari.iii) Merokok dan impak terhadap kesihatan a) Mortaliti • Berdasarkan fakta Pertubuhan Kesihatan Sedunia (WHO) * 4. * Menyamai 1 kematian setiap 6. kanser dan strok. * 90% daripada semua kematian disebabkan kanser paru-paru. * Kira-kira 10 – 20% daripada semua kematian di Malaysia berpunca daripada merokok.4 saat. * 25% daripada semua kematian disebabkan strok. * Menjelang 2030. * Menyamai 27 400 kematian sehari.

Juga dikenali sebagai perokok involuntari. Sidestream smoke merupakan penyumbang utama second hand smoke dan mengandungi kepekatan bahan kimia yang lebih tinggi berbanding exhaled mainstream smoke. Kajian juga menunjukkan bahawa perokok pasif mempunyai 30% risiko yang lebih tinggi untuk menghidap kanser dan 25% risiko yang lebih tinggi untuk mendapat penyakit kardiovaskular jika dibandingkan dengan mereka yang tidak terdedah kepada asap rokok. Tiada bukti tentang jumlah dos tertentu yang perlu untuk menyebabkan kesan terhadap kesihatan. Terdapat bahan kimia yang sama dijumpai dalam sidestream smoke dan exhaled mainstream smoke.c) Perokok pasif • Takrifan * * * * * Pendedahan di kalangan bukan perokok terhadap asap rokok (second hand smoke) secara involuntari. Asap rokok (second hand smoke) adalah campuran sidestream smoke dan exhaled mainstream smoke di dalam udara. Kajian epidemiologi turut membuktikan bahawa second hand smoke menyebabkan penyakit di kalangan kanak-kanak dan orang dewasa. * * • Impak kesihatan terhadap kanak-kanak * Sudden Infant Death Syndrome (SIDS) – kematian mengejut di kalangan kanak-kanak. 13 . biomarker untuk tembakau iaitu cotinine membuktikan bahawa second hand smoke diterima oleh mereka yang tidak merokok. * • Risiko terhadap kesihatan * * * * Perokok pasif turut mengalami risiko terhadap kesihatan. Sidestream smoke (SS) adalah asap yang berasal daripada rokok yang dihisap perokok. Walau bagaimanapun. Exhaled mainstream smoke adalah asap yang dihembus keluar oleh perokok.

Gejala respiratori . Gejala respiratori kronik. Ibu adalah perokok pasif ketika mengandung.Mengurangkan fungsi paru-paru .* * * * * • Penyakit respiratori akut. Kanak-kanak hidup di kalangan perokok dan terdedah kepada second hand smoke.Penyakit kardiovaskular . Kanak-kanak akan terdedah kepada bahaya asap rokok jika: * * * Ibu adalah perokok aktif ketika mengandung. • Kesan kesihatan di kalangan dewasa akibat terdedah kepada second hand smoke * Terbukti (established) .Kanser yang lain * iv) Ilustrasi impak terhadap kesihatan • • • • • • • • • • • COPD Respiratori / paru-paru Peptik ulser Kanser mulut / esofagus Penyakit vaskular peripheri ED (erectile dysfunction) Keguguran Bayi cacat Kelahiran pramatang Kanser serviks Penuaan 14 . Asma dan serangan asma.Serangan asma Berpotensi . Mengurangkan fungsi paru-paru. Penyakit telinga bahagian tengah sama ada akut atau kronik.Kanser paru-paru .

Jika Ya. Ya b. Ya b. Tidak 4. Secara beransur-ansur 15 . Nyatakan 3 penyakit yang berkaitan dengan tabiat merokok? 3. Diri sendiri: b.LAMPIRAN A BORANG SOAL SELIDIK (Pre-Test / Post-Test) 1. Nyatakan 3 gejala ketagihan (gian) yang dialami semasa berhenti merokok? Bagaimana anda mengatasi masalah ketagihan (gian) merokok? 7. Pernahkah anda cuba untuk berhenti merokok? a. Apakah faedah berhenti merokok ? a. Adakah anda ingin berhenti merokok sekarang? a. 6. Tidak (terus ke soalan 10) 8. bagaimana anda ingin berhenti? a. Orang lain: 5. Senaraikan 4 jenis bahan kimia yang terkandung di dalam sebatang rokok dan bahaya kepada kesihatan? Jenis bahan kimia Kesan kepada kesihatan 2. Secara serta merta b.

9. carta selak. Tidak pasti 10. Adakah anda percaya Pusat Promosi Kesihatan Komuniti (PPKK) ini dapat membantu anda berhenti merokok? a. buku kecil. Tidak 16 . Ya b. poster dll) mudah difahami dan membantu anda dalam usaha berhenti merokok ? a. Adakah anda mendapati bahan-bahan pendidikan kesihatan (risalah. Tidak c. Ya b.

Menghargai dan menyokong Program Kawalan Hasil Tembakau dan Program Berhenti Merokok. Dengan pengetahuan tentang Program Kawalan Tembakau Kebangsaan. KAEDAH : Ceramah. Program Kawalan Tembakau Kebangsaan dan aktiviti-aktiviti yang terkandung di dalam program ini. viii) Strategi Program Berhenti Merokok di dalam Program Kawalan Tembakau Kebangsaan. OBJEKTIF PEMBELAJARAN Di akhir sesi klien akan:Memahami akibat merokok dan faedah-faedah berhenti merokok. perbincangan. perkongsian pengalaman bersama bekas perokok MASA : 30 . ISI KANDUNGAN Faedah-faedah berhenti merokok. 17 . Akibat-akibat jika terus ketagihan merokok.2 Unit i) ii) i) ii) iii) iv) v) vi) i) Persediaan Untuk Berhenti Merokok PENDAHULUAN Melalui modul ini klien akan didedahkan kepada risiko merokok. Mereka akan diberi penerangan yang lebih jelas tentang objektif dan strategi yang terdapat di dalam Program Kawalan Tembakau Kebangsaan (National Tobacco Control Programme). Program Kawalan Tembakau Kebangsaan.60 minit AKTIVITI Aktiviti 1: (secara berkumpulan) Sesi ceramah diadakan dengan mengemukakan fakta-fakta berkaitan tajuktajuk yang disenaraikan dalam modul ini. vii) Senarai aktiviti menyokong Program Kawalan Tembakau Kebangsaan. Kadar risiko membawa maut oleh penyakit akibat ketagihan merokok. Tempat-tempat mendapat khidmat untuk berhenti merokok. Peruntukan di bawah Peraturan-Peraturan Kawalan Hasil Tembakau 1993. klien akan dapat memahami tentang kepentingan dan halatuju program berhenti merokok yang akan dilaksanakan di fasiliti masing-masing. faedah-faedah berhenti merokok.

Berasa lebih segar. Aktiviti 3: (secara individu) i) Klien diberi sesi nasihat secara individu dengan berbincang tentang perkaraperkara berikut:• Faedah berhenti merokok. • Kesan terhadap perokok pasif. Klien diminta menyenaraikan aktiviti-aktiviti dan strategi kawalan tembakau yang mereka ketahui dan membincangkannya. Aktiviti 2: (secara berkumpulan) i) ii) Seorang atau beberapa orang bekas perokok secara sukarela untuk berkongsi pengalaman mereka bersama klien. Jantung dan paru-paru menjadi lebih sihat. Badan dan pakaian tidak berbau tengek. Sesi perbincangan boleh terus diadakan selepas sesi ceramah. 18 . Disegani orang-orang di sekitar.ii) iii) Sesi ini juga memberi peluang kepada klien untuk bertanya soalan berkaitan topik-topik yang disampaikan oleh penceramah. Lebih wang untuk digunakan bagi perkara yang berfaedah. Nafas tidak berbau busuk. Bernafas lebih senang dan segar. • Akibat jika terus merokok. ALAT BANTU MENGAJAR i) ii) iii) iv) v) vi) vii) viii) Slaid ceramah (power point presentation) Buku Panduan Berhenti Merokok Patung Uncle Joe Spesimen organ (normal dan berpenyakit) Risalah Merokok Carta Selak Manual Berhenti Merokok Clinical Practice Guideline NOTA RUJUKAN i) Faedah-faedah berhenti merokok • • • • • • • • • • • Risiko untuk mendapat kanser dan penyakit jantung akan menurun. Batuk akan berkurangan. Klien diminta mengemukakan soalan atau masalah yang mereka hadapi kepada bekas perokok. Keupayaan stamina akan bertambah baik. Deria merasa dan menghidu bertambah baik.

19 • . tabiat tersebut boleh mengakibatkan :• • • • • • • Risiko keguguran janin. Tumbesaran anak akan terjejas. kepala dan saiz anak. mulut.3 kali ganda 11/2 kali ganda 2 kali ganda iv) Akibat merokok ketika hamil Jika ibu hamil merokok. Mengurangkan keupayaan fungsi jantung dan paru-paru bayi. * Sperma berubah menjadi kurang subur / fertiliti rendah. contoh:* Tidak bertenaga / tidak bermaya. Jangka hayat yang kurang. tekak. esofagus dan pankreas. Mengurangkan tumbesaran dada. Bayi yang dilahirkan mempunyai berat badan yang kurang daripada sepatutnya ketika dilahirkan.ii) Akibat jika terus ketagihan merokok Jika perokok terus ketagihan merokok. v) Risiko kepada perokok pasif yang sedang hamil • • Anak di dalam kandungan akan lahir tidak cukup bulan. Kurang kemampuan yang sepatutnya dipunyai atau dimiliki manusia sihat. mereka berisiko mendapat: • • • • • • Angin ahmar Serangan jantung Kerosakkan paru-paru Kanser paru-paru. Sindrom kematian bayi (SIDS). iii) Kadar risiko membawa maut oleh penyakit akibat ketagihan merokok Penyakit * Saluran pernafasan kronik * Kanser paru-paru * Kanser payu dara * Kanser tekak * Kanser esofagus * Kanser pangkreas * Kanser pundi kencing * Penyakit jantung * Penyakit ginjal * Penyakit ulser peptik Risiko Kematian 10 – 20 kali ganda 7 – 15 kali ganda 11 kali ganda 5 – 13 kali ganda 4 – 5 kali ganda 2 kali ganda 2 – 3 kali ganda 11/2 . * Cepat penat. Meningkatkan risiko kelahiran tidak cukup bulan. Meningkatkan risiko jangkitan paru-paru. Kematian neonatal meningkat kepada 25 – 50 %.

Meminimumkan dan seterusnya menghapuskan pendedahan asap rokok sisi (environmental tobacco smoke – ETS) kepada populasi masyarakat di semua tempat awam dan tempat kerja. Mengurangkan tabiat mula merokok di kalangan generasi muda. melarang penjualan rokok kepada mereka yang berumur di bawah 18 tahun. Kadar kematian perinatal yang tinggi. dan kematian akibat • Mengurangkan bebanan terhadap penyakit penggunaan tembakau di dalam negara.• • vi) Jangkitan paru-paru dan telinga selepas dilahirkan. Mereka yang berumur di bawah 18 tahun dilarang merokok. Meningkatkan bilangan perokok berhenti merokok. Di antara peraturan yang terdapat adalah seperti berikut:* * Peraturan 8. vii) Senarai aktiviti-aktiviti menyokong Program Kawalan Tembakau Kebangsaan a) Promosi kesihatan • • • Kempen Cara Hidup Sihat (KCHS) Kempen “TAK NAK" Nafas Baru Bermula Ramadhan b) Undang-undang dan penguatkuasaan • Kesalahan dan denda di bawah Peraturan-Peraturan Hasil Tembakau 1993. 20 . Objektif Program Kawalan Tembakau Kebangsaan • • • • Mengurangkan prevalens penggunaan tembakau di kalangan rakyat Malaysia. mengunyah. membeli atau mempunyai dalam simpanan mereka hasil tembakau.

Pos Malaysia .000 atau penjara tidak melebihi 2 tahun penjara. • Kawasan larangan merokok: * * * * * * * * * * * * * * Pusat hiburan dan teater Hospital dan klinik Lif awam Tempat orang awam berhawa dingin contoh:. Melatih anggota mengendalikan Klinik Berhenti Merokok. d) Advokasi • • • Kerjasama Pertubuhan Bukan Kerajaan (NGO) Malaysian Health Promotion Board Malaysian Council for Tobacco Control (MCTC) 21 • Sambutan Hari Tanpa Tembakau Sedunia . kompleks membeli belah Kenderaan awam Stadium / kompleks sukan Lapangan terbang Premis kerajaan Dewan Institusi pendidikan termasuk tadika: sekolah Taman asuhan kanak-kanak Hentian pengangkutan awam Stesen minyak Kaunter perkhidmatan awam/ . pasar raya.Lembaga Perbadanan Air • Pengharaman promosi dan pengiklanan produk tembakau. boleh dikenakan kompaun sehingga RM1.restoran. Sesiapa yang melakukan kesalahan tersebut.Telekom Malaysia . c) Program berhenti merokok • • Mewujudkan Klinik Berhenti Merokok.Institusi kewangan dan bank .000 dan jika disabitkan kesalahan boleh didenda sehingga RM5.* * Larangan merokok di kawasan-kawasan yang diwartakan sebagai kawasan larangan merokok.Tenaga Nasional Berhad .

negeri dan kebangsaan. • Mewujudkan kerjasama dan jalinan dengan agensi-agensi berkaitan di peringkat kebangsaan dan antarabangsa. • Menggalakkan Program Berhenti Merokok di peringkat komuniti.viii) Program berhenti merokok a) Objektif umum • Menyediakan sokongan dan bantuan secara komprehensif untuk membantu perokok berhenti merokok. • Memastikan segala bentuk rawatan yang terbukti berkesan dan boleh diperolehi. • Mewujudkan task force Program Berhenti Merokok di peringkat daerah. • Memberitahu dan mendidik perokok tentang kebaikan berhenti merokok. Mewujudkan perkhidmatan berhenti merokok dan memastikan perkhidmatan ini mudah diperolehi di setiap peringkat kemudahan kesihatan. • • c) Strategi-strategi • Meningkatkan kapasiti dari segi kemahiran dan infrastruktur yang boleh mendorong ke arah mewujudkan Program Berhenti Merokok yang komprehensif dan berkesan. Menggalak dan memotivasikan perokok agar menggunakan perkhidmatan berhenti merokok yang disediakan. b) Objektif khusus • • Membangunkan kemahiran di kalangan anggota kesihatan di dalam membantu perokok berhenti merokok. • Mempromosi dan mengiklankan perkhidmatan berhenti merokok kepada masyarakat dan kumpulan-kumpulan tertentu. Menggalakkan kerjasama dan penyertaan semua di dalam membantu perokok berhenti merokok. • Mewujudkan kumpulan smokers anonymous. 22 . • Mengintegrasikan Program Berhenti Merokok di dalam semua program kesihatan yang relevan.

Membuat penetapan hari berhenti merokok. Antaranya ialah melalui “brief clinical intervention” iaitu klien dinasihatkan tentang faedah berhenti merokok dan digalakkan berhenti merokok melalui sesi tidak formal yang singkat. 23 . Bagaimana menangani masalah kegianan. Menentukan/menetapkan hari berhenti. Singkat (Brief Clinical xii) Intervensi Klinikal Intensif (Intensive Clinical Intervention). Intervensi Klinikal Intervention). vii) Tanda-tanda awal apabila berhenti merokok. xiv) Terapi Gantian Nikotina (Nicontine Replacement Therapy). Bantuan untuk hari-hari menjelang tarikh berhenti. Mengambil langkah-langkah perlu untuk berhenti merokok. Bantuan untuk hari berhenti. Ini termasuk memberi rawatan ubatubatan yang boleh mengawal ketagihan nikotina. Intervensi yang lebih intensif pula memerlukan rawatan susulan dan penyeliaan yang lebih rapi. ISI KANDUNGAN Rasional berhenti merokok. 3 Unit i) ii) iii) i) ii) iii) iv) v) vi) ix) x) xi) Mulakan Berhenti Merokok OBJEKTIF PEMBELAJARAN Di akhir sesi klien akan:Memahami cara-cara berhenti merokok. xiii) Kaedah farmakoterapi. Bantuan lain untuk berhenti merokok. Cara untuk berhenti merokok. Cara membuat keputusan untuk berhenti merokok.PENDAHULUAN Di dalam modul ini klien akan diberi pengetahuan tentang cara-cara berhenti merokok dengan teratur. viii) Tanda-tanda gian.

• • • • iii) Demonstrasi (untuk klien yang memerlukan NRT sahaja) • • Klien ditunjukkan kaedah-kaedah farmakoterapi yang sedia ada dan bagaimana menggunakannya. Klien diberi temujanji untuk sesi akan datang. menyenaraikan perkaraperkara yang tidak menyenangkan mengenai tabiat merokok. menetapkan tarikh berhenti merokok. menyenaraikan kebaikan berhenti merokok dan sebagainya sepertimana yang terkandung dalam buku ini. cara membuat keputusan berhenti merokok dan cara-cara berhenti merokok. apakah masalah yang telah dihadapi dan cara menanganinya. Klien didedahkan dengan 2 jenis intervensi dalam aspek pengurusan penggunaan tembakau. Klien diberi tunjuk ajar tentang penggunaan Borang Penilaian Sendiri Risiko Kesihatan (PSRK) – Tahap Kebergantungan Terhadap Nikotina (Fagerstrom test). Klien diminta berkongsi pengalaman dengan yang lain berkaitan usaha-usaha yang dilakukan oleh mereka yang telah mencuba berhenti merokok. Aktiviti 2 i) Ceramah • Klien didedahkan dalam sesi ceramah berkaitan dengan maklumatmaklumat faedah berhenti merokok. Klien diminta mengisi buku catatan berhenti merokok dengan mendatangani buku ini sebagai tanda ikrar untuk berhenti merokok. • Klien digalakkan bersoal jawab untuk mendalami pengetahuan mereka.KAEDAH : Ceramah. 24 . demonstrasi dan kaunseling individu. perbincangan kumpulan. MASA : 90 minit AKTIVITI Aktiviti 1 Klien diberikan Borang Penilaian Sendiri Risiko Kesihatan untuk diisi bagi tujuan menentukan Tahap Kebergantungan Perokok Terhadap Nikotina. Klien diberi demostrasi teknik-teknik mengunyah yang betul dalam menggunakan terapi penggantian nikotin jenis gum. ii) Perbincangan kumpulan kecil atau kaunseling individu (sekiranya mempunyai ramai klien untuk menjalankan aktiviti secara serentak) • • Klien diberikan buku panduan berhenti merokok dan buku catatan berhenti merokok.

LAMPIRAN B BORANG PENILAIAN SENDIRI RISIKO KESIHATAN (Tahap Kebergantungan Terhadap Nikotina) Sila tandakan jawapan anda dengan bulatkan (di ruangan skor) mengikut skala 3. atau 0 Bil. Dalam sehari. pawagam dan lain-lain? Rokok manakah yang paling sukar untuk anda berhenti? Ya Tidak 2. Rokok pertama di waktu pagi Yang lain-lain Tidak lebih daripada 10 11-20 21-30 31 ke atas Ya Tidak 1 0 4. Ya Tidak 1 0 Jumlah keseluruhan Skala: Tahap Kebergantungan Nikotina 0-3 = Rendah 4-6 = Sederhana 7-10 = Tinggi 25 . berapa batang rokok yang anda hisap? 0 1 2 3 1 0 5. 3. perpustakaan.1. 1. Soalan Jawapan Skor 3 2 1 0 1 0 Bilakah anda menghisap rokok Dalam masa 5 minit yang pertama selepas bangun pagi? 6-30 minit 31-60 Selepas 1 jam Adakah anda menghadapi masalah untuk tidak merokok di tempat-tempat larangan merokok seperti di masjid. Adakah anda merokok lebih kerap pada jam pertama selepas bangun pagi jika berbanding dengan masa yang lain? Adakah anda masih merokok walaupun sakit dan terlantar di atas katil sepanjang hari? 6.2.

strok dan kanser. • Justeru itu. patch dan inhaler Buku Panduan Berhenti Merokok Risalah Merokok Carta Selak vii) Manual Berhenti Merokok viii) Clinical Practice Guideline ix) Buku Catatan Berhenti Merokok NOTA RUJUKAN i) Rasional berhenti merokok • Kini dianggarkan terdapat 49. • Bukti menunjukkan pendekatan ini akan meningkatkan kadar intervensi oleh pengamal perubatan.ALAT BANTU MENGAJAR i) ii) iii) iv) v) vi) Slaid (power point) Borang Penilaian Sendiri Risiko Kesihatan (PSRK) – Tahap Kebergantungan Terhadap Nikotina (Fagerstrom test) Bahan penggantian nikotin – gum.2% lelaki dewasa di Malaysia menggunakan tembakau. 26 ii) iii) . • Terdapat fenomena peningkatan tren merokok di kalangan remaja. berhenti merokok adalah langkah pencegahan yang amat berkesan. • Tiga penyakit utama berkaitan merokok yang membebankan iaitu penyakit jantung. Masalah yang dihadapi untuk menjayakan program ini adalah kerana kebanyakan pengamal perubatan tidak gemar menyentuh persoalan merokok kerana:• Mereka percaya bahawa pergantungan terhadap tembakau adalah masalah tabiat (habit) dan bukan kerana persoalan ketagihan. • Mereka percaya bahawa farmakoterapi hanya boleh diberi melalui rawatan secara intensif (intensive intervention). • Tidak menyedari bahawa intervensi singkat (brief intervention) boleh meningkatkan kadar berhenti merokok di kalangan perokok. Menilai penggunaan tembakau • Semua pesakit mesti ditanya sama ada mereka merokok atau tidak dan memastikan status penggunaan tembakau ini direkod setiap kali mendapatkan rawatan. • Mereka tidak mempunyai cukup ilmu dan maklumat serta kemahiran untuk merawat masalah penggunaan tembakau dan ketagihannya.

permulaan Ramadhan dan sebagainya. perokok boleh melakukan perkara-perkara berikut dalam masa 2 hingga 4 minggu sebelum hari berhenti. • Memahami cara-cara untuk menangani harihari sebelum hari berhenti. v) vi) Hari berhenti • Tentukan tarikh hari berhenti dan catitkan dalam buku harian (diari). keluarga atau kawan. 27 . mancis. • Senaraikan semua sebab anda ingin berhenti merokok dan baca senarai itu setiap malam sebelum tidur. • Turunkan jumlah rokok yang anda hisap. iv) Langkah-langkah untuk berhenti merokok • Menentukan hari berhenti. • Mulakan satu program riadah atau bersenam. hari ulang tahun perkahwinan. Cara-cara untuk berhenti merokok Terdapat dua cara untuk berhenti merokok:• Berhenti merokok secara terus. perokok dinasihatkan untuk melakukan perkara-perkara berikut pada hari berhenti:• Campakkan semua rokok.• Mestilah mengikut garis panduan yang disediakan. • Wujudkan rumah atau tempat kerja tanpa rokok. viii) Bantuan untuk hari berhenti Bagi perokok yang memilih cara berhenti secara beransur-ansur atau secara terus. • Berhenti secara beransur-ansur. • Dapatkan seorang kawan atau satu kumpulan untuk berhenti bersama. • Dapatkan sokongan daripada isteri. • Perokok boleh pilih hari yang penting buat mereka seperti tarikh hari jadi. tempat abu rokok dan lighter. vii) Bantuan untuk hari-hari menjelang hari berhenti (Fading day) Bagi perokok yang ingin berhenti secara beransur-ansur. • Hari berhenti tersebut bukan semasa menghadapi tekanan sama ada tekanan fizikal atau mental. • Minum air lebih banyak. hari tahun baru. • Memahami tanda-tanda dan cara-cara untuk menangani kegianan apabila berhenti merokok. • Hentikan semua aktiviti yang berkaitan dengan rokok.

mereka mungkin mengalami keluhan (tanda-tanda) berikut:• Pening atau ringan kepala. Ini adalah kerana disebabkan penurunan karbon monoksida dan peningkatan oksigen khususnya ke otak. ix) Tanda-tanda awal apabila berhenti merokok Apabila seseorang perokok berhenti merokok. • Sembelit kerana tembakau mempunyai kesan laksatif kepada perokok. • Gian kerana kesan paras nikotina ke otak berkurangan. Ini adalah disebabkan oleh kesan ketiadaan rangsangan nikotina dan pertukaran tabiat. tukar kepada minuman lain seperti milo. Basuh semua baju yang berbau rokok. x) Tanda-tanda gian • Kegelisahan • Cepat marah 28 . * Jangan kunjungi kedai di mana sering membeli rokok. • Kegelisahan. Jika ke restoran duduklah di bahagian tidak merokok (kawasan larangan merokok). • Perasaan kebas dan gigil di kaki dan tangan yang disebabkan oleh pengaliran darah yang lebih baik. • Mulut menjadi tawar / payau dan kadang-kala terjadi luka-luka kecil kerana pertukaran organisma di dalam mulut. Semua tanda tersebut bersifat sementara di peringkat awal berhenti. Jika berjaya. • Selera makan bertambah baik kerana penurunan tahap nikotina yang selama ini mengganggu selera. Beriadah atau bersenam. Tanda-tanda ini menunjukkan bahawa kesihatan perokok akan menjadi bertambah baik dan adalah sebagai proses pemulihan dan penyesuaian kepada gaya hidup sihat tanpa rokok. Sibukkan diri. * Jangan bersama kawan-kawan biasa yang merokok. Berjumpa doktor gigi untuk membersihkan gigi. Jauhi semua perokok dan tempat-tempat di mana banyak orang merokok.• • • • • • • • Tukar rutin atau kebiasaan yang terlibat dengan rokok seperti:* Jika minum kopi dan menghisap rokok. cepat marah dan tidak dapat menumpukan perhatian. • Batuk yang berlainan daripada biasa. hadiahkan diri sendiri dengan sesuatu yang disukai.

perkara berikut boleh dilakukan:• • Ingat bahawa perasaan ini akan hilang dalam beberapa minit sahaja. Masukkan sesuatu ke dalam mulut seperti chewing gum tanpa gula. yoga dan lain-lain boleh digunakan. Buat sesuatu dengan tangan seperti menaip. Jangan duduk diam. xiii) Pendekatan 5A • • • • • Ask (tanya) Advice (nasihat) Assess (nilai) Assist (bantu) Arrange (atur) (Pendekatan 5A ini digunakan kepada klien apabila pertama kali menerima rawatan daripada Pegawai Perubatan atau klien yang pertama kali terus berurusan dengan PPKK). berkebun. 29 . • Terdapat 3 golongan perokok yang akan dikenalpasti:a) Perokok yang berhasrat untuk berhenti. • Garis panduan disediakan mengguna pendekatan 5A dan 5R.• • • • xi) Tumpul daya perhatian Cepat hilang sabar Susah tidur Perjalanan nadi bertambah cepat Bagaimana menangani masalah kegianan Bagi menangani masalah kegianan. makanan ringan tanpa lemak dan buah-buahan. Membuat pekerjaan yang menyukarkan untuk merokok seperti menyiram pokok. teknik-teknik relaksasi yang diketahui seperti berwirid. • • • • Selain perkara-perkara di atas. jangan duduk di kerusi kegemaran ataupun menonton tv. b) Perokok yang tidak berhasrat untuk berhenti. membasuh kereta. mengait dan melukis. xii) Intervensi Klinikal Singkat (Brief Clinical Intervention) • Pendekatan ini memerlukan masa yang singkat untuk pengamal perubatan. mandi atau beriadah. Lihat jam dan tumpukan perhatian kepada masa yang berlalu. bermain komputer. Perokok akan menyedari bahawa masalah kegianan akan hilang dalam masa yang singkat iaitu lebih kurang 3 – 5 minit sahaja. c) Perokok yang baru / telah berhenti.

• Risks : Menekankan risiko-risiko yang bakal dihadapi jika terus berhajat untuk merokok. 30 . • Mood negatif dan kemurungan (depression). • Repetition : Proses di atas akan diulang-ulang sehingga perokok timbul kesedaran dan hasrat untuk berhenti. xvii) Masalah-masalah yang dihadapi perokok • Kurang sokongan untuk berhenti. • xv) Kaedah farmakoterapi a) Kriteria penggunaan • Markah PSRK (Fagerstrom test) > 4 • Merokok >10 batang sehari b) Agen first line yang dicadangkan • Terapi penggantian nikotina (NRT) seperti gum. • Roadblocks: Mengenalpasti halangan-halangan yang wujud ketika proses untuk berhenti (pengalaman sendiri atau kemungkinan). Rujukan ke PPKK boleh dikategorikan sebagai intervensi klinikal intensif. Interversi boleh dicapai dengan: a) Memanjangkan masa setiap sesi rawatan individu. c) Mengenegahkan terapi tingkah laku yang khusus. xvi) Pendekatan 5R (perokok yang tidak berhasrat untuk berhenti) • Relevance : Alasan untuk berhenti yang relevan secara personal dengan perokok. • Rewards : Menekankan ganjaran yang akan diperolehi jika mengambil langkah bijak untuk berhenti. b) Memanjangkan bilangan sesi rawatan. • Boleh digabungkan dua jenis NRT. • Digabungkan bupropion dan NRT. patch dan inhaler (akan digunakan dalam PPKK) • Sustained release (SR) bupropion c) Agen second line yang dicadangkan • Clonidine • Nortriptyline d) Penggabungan farmakoterapi • Kaedah ini lebih berkesan jika dibandingkan dengan penggunaan hanya satu agen terutama jika gagal dengan menggunakan satu agen sahaja.xiv) Intervensi Klinikal Intensif (Intensive Clinical Intervention) • • Bukti menunjukkan bahawa intervensi secara intensif adalah lebih berkesan dibandingkan dengan secara singkat (brief).

Pertambahan berat badan. xviii) Langkah-langkah mengatasi Masalah Kurang sokongan untuk berhenti Langkah-langkah mengatasi 1) 2) 3) 4) Penjadualan semula rawatan susulan Kaunseling telefon secara proaktif Kenalpasti kumpulan sokongan Rujukan (contoh PPKK) Mood negatif dan kemurungan (depression) 1) Kaunseling 2) Preskripsi ubat yang betul 3) Rujukan 1) Guna kaedah farmakoterapi 2) Penjagaan di dalam wad 1) Ubahsuai ke arah cara hidup sihat 2) Farmakoterapi 3) Rujukan (Modul Pemakanan PPKK) Gejala gian yang kuat dan berpanjangan Pertambahan berat badan Motivasi yang tidak kental 1) Motivasi : Pendekatan 5R xix) Terapi Penggantian Nikotin (Nicotine Replacement Therapy – NRT) a) Kenapa NRT? • NRT membekalkan kandungan nikotin yang rendah dan terkawal untuk mengurangkan ketagihan.• • • Gejala gian yang kuat dan berpanjangan. mengurangkan jumlah rokok yang dihisap dan mengurangkan gejala gian. • Membekalkan nikotin yang "bersih" iaitu tanpa tar. Motivasi yang tidak kental. b) NRT yang ada di pasaran negara • Gum • Patch • Inhaler 31 . karbon monoksida dan bahan kimia lain jika dibandingkan dengan rokok.

e) Pemilihan NRT • Ambil kira markah PSRK. * Jangkamasa rawatan: 8 –12 minggu. 1. pemakai gigi palsu. * Boleh diambil jika perlu atau secara berjadual. mengandung dan menyusu anak tidak digalakkan menggunakan gum. CHEST 108(2). • Inhaler untuk perokok berkala (situational induced) – (selepas makan. 346(7). • Gum : 49% perokok berhenti selepas setahun berbanding 22% placebo1 dan 39% selepas 2 tahun berbanding 17% placebo2. stres. Jpsychosom Res. Kornitzeret al. 32 . • Gum 4 mg untuk PSRK 7 – 10 atau > 20 batang sehari (heavy smokers). NEJM. • Infarksi jantung dalam tempoh 2 minggu. * 8 – 15 keping sehari untuk 2 mg. 1987 d) Kontraindikasi relatif • Arrhythmia jantung yang mengancam nyawa. 2002 2. Rigotti NA. * Berjadual: kunyah satu keping setiap 1 – 2 jam. f) Nikotin gum • Dos * Ada 2 kekuatan: 2 mg dan 4 mg. • Angina pektoris yang teruk. 171 – 6. 447 – 51. • Mengandung. 31(2). • Mereka yang mempunyai masalah sendi temporomandibular. * Jika perlu: kunyah satu keping setiap kali rasa gian untuk merokok. • Gum 2 mg untuk PSRK 4 – 6 atau < 20 batang sehari (moderate smokers). • 4 mg gum lebih berkesan daripada 2 mg gum untuk perokok tegar (heavy smokers)2. pengalaman penggunaan pada masa lepas. • Patch untuk moderate dan heavy smokers. Herreraet al. pilihan perokok. mengikut situasi).c) Keberkesanan NRT • Nikotin gum. • Peptik ulser yang aktif. 1995 3. * Maksimum dos 30 keping sehari untuk 4 mg. • Menyusu anak (jangan guna 2 – 3 jam sebelum menyusu). patch dan inhaler meningkatkan jangkamasa berhenti merokok dua kali ganda berbanding placebo1.

• Teknik Penggunaan • Teknik mengunyah * Kunyah gum yang baru setiap kali. 33 . Perkara ini akan menyebabkan sakit tekak dan tidak cukup jumlah nikotin yang ada untuk diserap. jus dan minuman berkarbonat kerana asid memusnahkan nikotin. * Kunyah perlahan yang boleh untuk mengelakkan penghasilan air liur yang berlebihan yang boleh menyebabkan tertelan. * Elakkan mengunyah dalam masa 15 minit selepas makan atau selepas minum minuman berasid seperti kopi.

Bulu badan boleh menghalang keberkesanan patch dan adalah perlu untuk mencukur terlebih dahulu jika perokok mempunyai bulu badan yang lebat. 34 • . Alternatif atau NRT tambahan (contohnya gum) mungkin diperlukan.109.15 mg / 16 jam.094 participants in the Lung Health Study. * Gum kunyah biasa atau gula-gula mungkin boleh membantu. kering dan tidak berbulu (seperti bahu atau paha). CHEST 1996. * Jika keinginan untuk merokok masih kuat. berkait rapat dengan bilangan dan teknik mengunyah Murray R. * Tidak digalakkan memotong patch kepada dua. berenang atau aktiviti sukan yang lain. Safety of nicotine gum used by 3. * 2 minggu selepas itu: guna 5 mg. patch kemungkinan tidak mencukupi atau tidak sesuai untuk perokok tersebut. et al. 10 mg / 16 jam. lipat dua dengan baik untuk mengelakkan penyalahgunaan. 438 – 45 g) Patch nikotin • Dos * Ada 3 kekuatan : 5 mg / 16 jam. * 8 minggu pertama : guna 15 mg. * 2 minggu berikut: guna 10 mg. Tiada sekatan untuk perokok menjalankan aktiviti harian apabila menggunakan patch seperti mandi. buang pelekat pada patch dan tempelkan pada bahagian kulit yang bersih. * Memberi kesan berterusan sepanjang penggunaannya. * Apabila membuang patch. Ini akan menyebabkan nikotin keluar dari bahagian dalam patch dan seterusnya menjejaskan kepekatan nikotin yang perlu untuk penyerapan tansdermal yang berkesan. * Tekan patch untuk memastikan patch tersebut melekat dengan kejap.• Kemungkinan kesan sampingan * * * * * * * * Sakit rahang Ulser mulut Sedu (hiccup) Belching Loya Sakit kepala Ketidak penghadaman Insiden kesan sampingan ± 5%. Cara pengambilan * Pada setiap pagi.

5%) akan dapat membantu. Selalunya bersifat ringan dan akan hilang dengan sendiri walaupun ada yang menjadi teruk sepanjang penggunaannya.• Teknik penggunaan • Kemungkinan kesan sampingan * Reaksi kulit (skin reaction) Sehingga 50% perokok yang menggunakan patch berkemungkinan mengalami reaksi kulit setempat. gilirkan bahagian kulit. Kurang daripada 5% perokok sahaja yang perlu diberhentikan penggunaan patch kesan reaksi kulit setempat ini. Untuk mengurangkan risiko reaksi kulit. Rawatan setempat menggunakan krim hydrocortisone (1%) atau krim triamcinolone (0. 35 - . Setiap bahagian sewajarnya tidak digunakan selama sekurang-kurangnya seminggu.

jadi makan dan minum kecuali air kosong sepatutnya dielakkan 15 minit sebelum dan selepas sedutan. Setiap cartridges mengandungi 10 mg nikotin dan 5 mg akan diserap. Penggunaan inhaler mewakili 35% penggantian nikotin (masih dalam range yang dicadangkan untuk terapi penggantian). Setiap puff (sedutan) mengandungi 13 mg nikotin pada suhu bilik. jus dan minuman berkarbonat akan menjejaskan penyerapan nikotin. * Minuman berasid seperti kopi.h) Nicotine Inhaler • Dos * Kekuatan : 10 mg * 8 minggu pertama : guna 6 – 12 cartridges sehari * 2 minggu berikut : 3 – 6 cartridges sehari * 2 minggu selepas itu: turunkan perlahan-lahan sehingga berhenti • Teknik penggunaan • Cara pengambilan * * * * * Rembesan nikotin tidak bergantung kepada teknik sedutan. 10 puff inhaler menyamai satu sedutan rokok. 36 .

b) Jika perokok berhenti secara mengejut (cold turkey). nilai teknik. sedutan jauh ke dalam tidak perlu untuk meningkatkan kadar penyerapan. c) Jika perokok menggunakan NRT. * Mouth piece inhaler boleh terus digunakan. * Selepas beberapa hari menggunakan inhaler. 37 . nilai status dan gejala gian.* Hasil yang optimum boleh dicapai dengan penggunaan berterusan selama 20 minit. perokok sepatutnya menukarkan cartridges yang baru. • Kemungkinan kesan sampingan * Sakit tekak yang ringan * Rhinitis sementara / Selesema * Gangguan rasa * Sakit rahang * Sinusitis * Sakit kepala * Heartburn * Loya xx) Rawatan / temujanji susulan a) Nilai sama ada perokok mengurangkan bilangan rokok yang dihisap. * Selepas 20 minit penggunaan. cuma perlu dicuci dengan sabun dan air. perokok akan menyedari kaedah dan kekerapan sedutan yang sesuai untuk mereka. d) Kurangkan dos NRT sebaik mungkin. keberkesanan dan kesan sampingan.

Bagaimana menangani keinginan untuk merokok. Mengambil langkah-langkah menangani faktor-faktor keinginan merokok semula. 38 . Faktor-faktor keinginan merokok semula. ISI KANDUNGAN Cara-cara untuk mengekalkan status tidak merokok. Bagaimana menangani stres. Apa tindakan yang boleh diambil jika kembali merokok. OBJEKTIF PEMBELAJARAN Di akhir sesi klien akan:Memahami cara-cara untuk mengekalkan status tidak merokok.4 Unit i) ii) iii) i) ii) iii) iv) v) vi) Mengekalkan Status Tidak Merokok PENDAHULUAN Di dalam modul ini klien akan diberi pengetahuan tentang cara-cara mengekalkan status tidak merokok bagi perokok-perokok yang telah mencuba untuk berhenti. Bagaimana mengatasi masalah pertambahan berat badan. Tahu di mana boleh mendapat bantuan (sekiranya perlu) untuk mengekalkan hasrat terus berhenti merokok.

c) Klien juga diminta membuka kembali buku catitan untuk melihat catitan yang dibuat dan meneliti semula ikrar yang telah dibuat. ketiga setelah perokok telah berhenti merokok untuk menentukan tahap statusnya. Pembantu Perubatan.vii) Bagaimana melakukan senaman dan aktiviti kecergasan dengan betul. Jururawat Kesihatan dan Kaunselor. masalah menguruskan berat badan dan stres. b) Klien diminta mengemukakan masalah jika ada berkaitan dengan keadaannya kepada anggota kesihatan. d) Setelah klien mengemukakan masalah. Sesi ini mungkin sesi yang kedua. e) Sesi berkaitan masalah menguruskan berat badan dikendalikan oleh Pegawai Dietetik. Pegawai Zat Makanan. c) Sesi ini juga memberi peluang kepada anggota kesihatan untuk memberikan maklumat yang lebih lengkap berkaitan topiktopik dalam modul ini kepada klien. b) Klien diminta mengemukakan masalah yang mereka hadapi dan berkongsi masalah bersama rakan yang lain dengan bantuan anggota kesihatan (pemudahcara). KAEDAH : Perbincangan kumpulan berfokas (FGD) dan kaunseling individu MASA : 60 minit AKTIVITI i) Perbincangan kumpulan berfokas (sekiranya mempunyai ramai klien untuk menjalankan aktiviti secara serentak) a) Klien dikumpulkan dalam kumpulan kecil untuk memulakan sesi FGD. d) Klien juga diminta membuka kembali buku catitan untuk melihat catitan yang dibuat dan meneliti semula ikrar yang telah dibuat. fasilitator akan membimbing klien dalam mengenalpasti cara-cara menyelesaikan masalah terutamanya dalam menangani masalah kegianan merokok. viii) Bantuan untuk mengekalkan hasrat terus berhenti merokok. ii) Kaunseling Individu a) Klien diberi kaunseling secara individu oleh anggota kesihatan. 39 .

g) Tidak dapat menyesuaikan diri di dalam perubahan tabiat. Ini mungkin disebabkan oleh beberapa sebab berikut:a) Kurang keyakinan diri. d) Berjanji pada diri sendiri untuk tidak merokok lagi walaupun sebatang rokok. Kebanyakan perokok yang berjaya berhenti merokok mencapai kejayaan tersebut setelah berulang kali mencuba. Langkah-langkah perlu diambil untuk mengekalkan status tidak merokok adalah seperti berikut:a) Perokok perlu mengenal pasti apakah punca yang menyebabkannya kembali merokok. Setelah mengenal pasti penyebab. e) Konflik di dalam diri. perokok perlu mendapatkan nasihat atau mengetahui bagaimana mengatasi masalah ini. f) Tidak mahir di dalam menangani tekanan. ii) Langkah-langkah yang perlu diambil. b) Sistem badan bergantung kepada tahap nikotin (nicotine dependence). b) Jangan berputus asa sekiranya tidak berjaya dalam percubaan pertama. 40 . d) Kurang sokongan. c) Tidak asertif – kalah kepada pujukan kawan.ALAT BANTU MENGAJAR i) ii) iii) iv) v) vi) Slaid (power point) Buku Panduan Berhenti Merokok Kit Berhenti Merokok Modul latihan Kit terapi releksasi Bahan Pendidikan Makanan Sihat dan Senaman NOTA RUJUKAN Cara-Cara Untuk Mengekalkan Status Tidak Merokok i) Mengapa perokok-perokok yang sudah berhenti merokok kembali merokok. c) Beriltizam untuk berhenti merokok serta merta dan campakkan semua rokok yang masih ada. Kurang daripada 25% perokok berjaya berhenti merokok pada percubaan pertama.

* Membuat sesuatu : buatlah sesuatu yang boleh mengalihkan fikiran daripada merokok seperti berkebun. teguran dan pemerhatian daripada kawan/ keluarga/ guru/ majikan. * Membasahkan tangan : basahkan tangan setiap kali terasa ingin merokok. Cara-cara yang perokok boleh cuba adalah seperti berikut:a) Berfikiran positif Beritahu diri anda yang amalan merokok itu adalah satu sejarah dan tidak akan diulangi. bersenam. b) Lawan fikiran negatif • • Jangan biarkan fikiran negatif menhancurkan niat untuk terus kekal sebagai bukan perokok.e) Mendapatkan sokongan. membaca buku dan mandi. Tumpukan perhatian kepada faedah yang boleh diperolehi oleh anda. panjang : tariklah nafas panjang dengan * Minum air : minum air banyak-banyak sebaik-baiknya air masak suam. Perokok tidak perlu bimbang akan perasaan ini kerana ini hanyalah perasaan yang bersifat sementara iaitu kira-kira 5 hingga 10 minit sahaja. Tahap keinginan untuk merokok juga akan beransur-ansur hilang jika perokok dapat mengatasi masa atau tempoh keinginan tersebut. iii) Bagaimana menangani keinginan untuk merokok. keluarga dan orang di sekeliling anda dengan tidak merokok. Jangan minum air berkafin seperti kopi atau teh. * Menarik nafas perlahan-lahan. Ingatkan petua 6M dan 8M bagi mengatasi fikiran negatif. 41 . bermain muzik. * Mengunyah makanan : masukkan makanan ke dalam mulut seperti gula-gula getah tanpa gula dan buah-buahan. Rasa keinginan untuk merokok akan timbul pada waktu yang biasanya perokok menghisap rokok.

Ini adalah disebabkan oleh selera yang bertambah baik dan rasa makanan yang menjadi lebih sedap selepas berhenti merokok. iv) Bagaimana mengatasi pertambahan berat badan. Pertambahan berat badan adalah biasa di kalangan sesetengah perokok yang berhenti merokok. b) Mengamalkan bersenam 3 kali seminggu untuk 20 – 30 minit setiap kali bersenam (rujuk Modul Senaman). (rujuk Modul Minda Sihat). v) Bagaimana menangani tekanan.* Memohon doa : memohon kekuatan diri daripada keinginan untuk merokok dan melapangkan fikiran dengan membaca ayat suci dan berzikir. Di antara cara-cara untuk mengatasi berat badan adalah:a) Mengurangkan pengambilan makanan berlemak. Antara sebab mengapa bekas perokok kembali merokok ialah tidak mahir di dalam menangani tekanan. 42 . Lebihkan makan sayuran dan buah-buahan (rujuk Modul Makan Secara Sihat).

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful