Halaman

Pengenalan Panduan Menggunakan Modul Objektif Kumpulan Sasar Unit Pengajaran Panduan Menjalankan Sesi Pengajaran Unit 1 Unit 2 Unit 3 Unit 4 Membuat Keputusan Untuk Berhenti Merokok Persediaan Untuk Berhenti Merokok Mulakan Berhenti Merokok Mengekalkan Status Tidak Merokok

1 4 4 4 4 5 6 17 23 38

PENGENALAN
i Malaysia, setiap satu kematian daripada lima kematian adalah akibat daripada merokok. Merokok merupakan penyebab utama kematian awal yang mampu diubah. Merokok menyumbang kepada anggaran kehilangan 120,000 tahun kehidupan berpotensi. Dianggarkan seramai 10,000 rakyat Malaysia mati setiap tahun akibat merokok. Penyelidikan dan kajian pada awal tahun 1950-an dan 1960-an telah mengumpulkan banyak bukti epidemiologi berkaitan dengan impak merokok terhadap kesihatan. Penyelidikan “cohort studies”, “case studies” dan sumber data-data yang lain telah menghasilkan bukti-bukti yang konsisten dan meyakinkan tentang hubungkait penggunaan tembakau dan merokok dengan penyakit-penyakit pulmonari dan kardiovaskular yang serius serta kaitannya dengan penyakit-penyakit neoplastik.

D

Terdapat penurunan kadar merokok dan penggunaan hasil tembakau di negaranegara maju. Di Amerika Syarikat, sebagai contoh prevalen merokok di kalangan penduduk Amerika telah menurun dari 40% pada tahun 1964 ke 23% pada tahun 1997. Sebaliknya keadaan semasa menunjukkan peningkatan kadar atau prevalen merokok dan penggunaan hasil tembakau di negara-negara miskin dan sedang membangun termasuk Malaysia. Di Malaysia, prevalen merokok di kalangan orangorang dewasa yang berumur 15 tahun ke atas telah meningkat dari 21% pada 1985 ke 31% pada tahun 2000. Terdapat 49% lelaki dewasa dan 5% wanita dewasa yang masih merokok dan daripada jumlah mereka yang berumur 15 tahun ke atas yang merokok, 90% terdiri daripada golongan lelaki. Dengan meningkatnya jumlah
1

penduduk, sudah tentu jumlah perokok juga akan bertambah. Separuh daripada perokok hari ini akhirnya akan mati akibat daripada kesan-kesan atau impak merokok ke atas kesihatan. Adalah dianggarkan kematian yang disebabkan oleh kesan merokok akan meningkat 3 kali ganda untuk 3 dekad yang akan datang iaitu daripada 10,000 pada tahun 1998 kepada 30,000 pada tahun 2030. Walau bagaimanapun hasil daripada aktiviti-aktiviti anti merokok yang intensif sejak tahun 1991 melalui Kempen Cara Hidup Sihat Kebangsaan, tahap kesedaran tentang bahaya merokok di kalangan orang awam yang merokok dan yang tidak merokok telah meningkat. Sebanyak 40% daripada mereka yang sedang merokok telah cuba untuk berhenti merokok dengan sendiri, tetapi malangnya kebanyakan mereka telah gagal berbuat demikian. Kita semua tahu yang tabiat merokok adalah satu tabiat yang sukar dihentikan dan hanya segelintir sahaja perokok yang berjaya dalam cubaan untuk berhenti merokok secara sendiri. Selain keinginan dan kekuatan individu, banyak negara telah membuktikan bahawa anggota kesihatan boleh berperanan secara aktif dalam membantu perokok untuk membebaskan diri perokok daripada ketagihan melalui program-program berhenti merokok yang terancang. Kajian telah menunjukkan bahawa nasihat ringkas namun tegas daripada pengamal perubatan, dengan dibantu oleh bahan-bahan bacaan pendidikan kesihatan, urusan bagi lawatan susulan telah menghasilkan kadar berhenti merokok sebanyak 5%. Ini bersamaan dengan 25 orang bekas perokok bagi setiap pengamal perubatan. Hasil kajian lain juga menunjukkan bahawa intervensi yang lebih intensif dengan sokongan farmakoterapi akan menghasilkan kejayaan berhenti merokok yang lebih baik. Kementerian Kesihatan mengenalpasti keperluan pengamal perubatan dan profesional kesihatan yang lain agar terlibat dalam program berhenti merokok. Dengan adanya modul latihan ini diharap dapat membantu para profesional dalam bidang kesihatan untuk menubuhkan dan memberi perkhidmatan berhenti merokok di Pusat Promosi Kesihatan Komuniti dan seterusnya mengurangkan kadar morbiditi dan mortaliti penyakit-penyakit yang merupakan komplikasi akibat merokok.

2

. dengan merokok setiap hari seseorang itu akan bergantung (dependent) kepada rokok sama ada secara fizikal ataupun psikologi.Kaedah berhenti merokok merupakan satu strategi yang kos efektif dan berkesan untuk mengurangkan morbiditi dan mortaliti akibat penyakit yang ada kaitan dengan penggunaan tembakau (CDC. 1990-1991. Ini jelas menunjukkan yang merokok bukanlah sekadar tabiat yang buruk tetapi merupakan masalah yang jauh lebih serius lagi.). Dalam masa beberapa tahun sahaja. Maka tidak hairanlah jika kita dapati perokok yang terlibat masih berada dalam kitaran iaitu sekejap merokok sekejap berhenti. 3 . Merokok sebagai ketagihan merupakan fakta yang telah diterima. 1990). Kita mempunyai bukti yang menunjukkan bahawa rawatan ketagihan nikotina merupakan suatu strategi yang berkesan. bukan mudah untuk berhenti merokok. Dilema yang dihadapi oleh perokok yang ingin berhenti merokok ialah kegagalan mereka untuk berhenti merokok (CDC. Oleh itu. 1995 kebarangkalian kejayaan berhenti merokok pada cubaan tanpa bantuan adalah 1 dalam 100 dan didapati 98% daripada mereka kembali merokok. adalah perlu bagi kita memastikan keberkesanan dan kejayaan Pusat Promosi Kesihatan Komuniti (PPKK) ini dengan melatih anggota kesihatan untuk tujuan tersebut. Hatziandreu (et al. 1984). juga di bahagian otak yang berperanan dalam emosi. Malang sekali. (1998) terdapat reseptor nikotina di bahagian hipokampus otak yang terlibat dengan pembelajaran dan ingatan. Kebanyakan perokok telah cuba untuk berhenti merokok di suatu ketika di dalam hidup mereka. Mengikut Fiore (et al. Menurut Piccittio.

Kandungan unit ini berkaitan risiko-risiko kematian akibat merokok dan menerangkan faedah-faedah berhenti merokok. ii) Membuat persediaan berhenti merokok. masalah ketagihan. Perokok yang menjadi klien dalam modul ini terdiri daripada mereka yang berhasrat untuk berhenti merokok. Unit 2: Persediaan Untuk Berhenti Merokok Unit ini adalah untuk memperkukuhkan keputusan yang telah dibuat oleh perokok dan seterusnya membuat persediaan untuk berhenti merokok. perokok yang masih belum berhasrat untuk berhenti merokok dan perokok yang telah cuba berhenti merokok tetapi gagal. OBJEKTIF OBJEKTIF UMUM Untuk membantu perokok yang ingin berhenti merokok serta melakukannya dengan cara yang berkesan dan dapat mengekalkan status tidak merokok.PANDUAN MENGGUNAKAN MODUL Modul Berhenti Merokok ini dihasilkan berpandukan kepada beberapa rujukan dan bahan-bahan yang sedia ada yang dihasilkan oleh pihak Kementerian Kesihatan dengan membuat beberapa olahan dan penambahan kepada modul yang sedia ada. bantuan yang dapat diberikan untuk berhenti merokok dan sebagainya dengan harapan klien akan dapat: i) Membuat keputusan untuk berhenti merokok. OBJEKTIF KHUSUS Klien akan didedahkan dengan beberapa maklumat seperti epidemiologi penggunaan tembakau dan impaknya terhadap kesihatan. KUMPULAN SASAR Modul ini adalah untuk panduan dan rujukan anggota kesihatan di Pusat Promosi Kesihatan Komuniti (PPKK) bagi menjalankan aktiviti-aktiviti membantu perokok untuk berhenti merokok. perokok-perokok akan membuat keputusan untuk berhenti merokok. iv) Mengekalkan status untuk tidak merokok. UNIT PENGAJARAN Unit 1: Membuat Keputusan Untuk Berhenti Merokok Perokok yang melalui modul ini akan didedahkan kepada epidemiologi penggunaan hasil tembakau dan impak terhadap kesihatan dan situasi masalah merokok di dunia dan di Malaysia. Perokok juga didedahkan tentang kesan-kesan tabiat merokok kepada manusia khususnya ke atas kesihatan mereka. 4 . Melalui unit pengajaran ini. program kawalan tembakau. iii) Berhenti merokok.

ii) iii) iv) v) 5 . Pelbagai kaedah pengajaran dapat digunakan mengikut kesesuaian. kaunseling secara kumpulan atau individu. mereka boleh terus mengikuti Unit 3 atau memulakan dengan Unit 1. perbincangan kumpulan kecil dengan menggunakan role model dan kem-kem. Unit 4: Mengekalkan Status Tidak Merokok Modul ini membantu perokok yang telah cuba berhenti merokok tetapi mengalami kegagalan dengan mencuba teknik-teknik tertentu agar terus tidak merokok. sesi demonstrasi. keperluan individu dan kemampuan anggota kesihatan. Sesi pengajaran boleh diadakan secara berkumpulan atau individu bergantung sambutan perokok yang datang mendapatkan khidmat berhenti merokok atau dirujuk ke PPKK. perokok-perokok akan diberi panduan dan tunjuk ajar cara-cara berhenti merokok dengan teratur menggunakan beberapa bantuan bahan pengajaran serta penjelasan penggunaan kaedah terapi penggantian nikotina. PANDUAN MENJALANKAN SESI PENGAJARAN i) Perokok yang mengikuti sesi pengajaran adalah terdiri daripada perokok yang ingin berhenti merokok.Unit 3: Mulakan Berhenti Merokok Dalam unit ini. Unit-unit pengajaran ini boleh diulangi berdasarkan kepada teori kitaran perubahan tingkah laku penagihan (Prochaska’s Transtheoretical Model) yang dilalui oleh perokok. menonton video. Perokok perlu melalui beberapa sesi perjumpaan dengan anggota kesihatan dengan mengikuti unit pengajaran yang ditetapkan. sesi perjumpaan sesama perokok. Anggota-anggota kesihatan boleh menggunakan bahan-bahan pengajaran / bahan pendidikan yang telah disediakan. Antara kaedah yang boleh digunakan termasuklah ceramah. perbincangan kumpulan berfokus. khidmat nasihat. perokok yang belum berhasrat untuk berhenti merokok dan perokok yang telah berhenti merokok tetapi menemui kegagalan. Jika terdapat individu atau sekumpulan perokok yang telah membuat keputusan untuk berhenti merokok.

Ini akan memberikan mereka gambaran yang jelas tentang masalah dan akibat penggunaan tembakau di seluruh dunia. b) Bahan kimia yang terkandung di dalam rokok. Fakta mengenai tembakau. a) Mortaliti akibat rokok. Akhirnya beberapa fakta tentang faedah dan kelebihan berhenti merokok akan diberikan kepada klien. a) Nikotina dan ketagihan nikotina. Fakta-fakta penting mengenai tembakau. Secara dasarnya statistik-statistik berkaitan situasi semasa penggunaan tembakau di peringkat global dan situasi di Malaysia akan didedahkan kepada klien. ISI KANDUNGAN Epidemiologi penggunaan tembakau. Impak kesihatan ke atas perokok. a) Perokok pasif yang hamil. b) Morbiditi akibat rokok. Mereka akan diperkenalkan kepada nikotina dan ketagihan nikotina serta kesan daripada ketagihan nikotina. Impak kesihatan ke atas perokok. Perokok pasif. a) Situasi penggunaan tembakau dunia. Di samping itu klien akan diberi pendedahan kepada kandungan bahan kimia memudaratkan yang terdapat di dalam asap rokok. 1 Unit i) ii) iii) i) ii) iii) v) Membuat Keputusan Untuk Berhenti Merokok OBJEKTIF PEMBELAJARAN Di akhir sesi klien akan memahami tentang:Masalah penggunaan tembakau – global dan di Malaysia. 6 . iv) Akibat merokok ketika hamil.PENDAHULUAN Melalui modul ini klien akan didedahkan kepada epidemiologi penggunaan tembakau dan impak kesihatan yang berkaitan dengan penggunaan tembakau. b) Situasi penggunaan tembakau di Malaysia. Seterusnya mereka akan diberikan beberapa contoh impak kesihatan yang disebabkan oleh ketagihan nikotina. b) Akibat kepada bayi dan kanak-kanak. Statistik berkaitan mortaliti dan morbiditi akibat penggunaan nikotina akan disentuh. c) Akibat kepada orang dewasa. Klien juga akan didedahkan dengan beberapa fakta tentang ketagihan tembakau/ nikotina.

Klien ditunjukkan ilustrasi kesan penggunaan tembakau terhadap kesihatan. Aktiviti 2 (secara berkumpulan) i) ii) iii) iv) v) Memberi penerangan mengenai epidemiologi penggunaan tembakau dan impak kesihatan terhadap penggunaannya. Klien ditunjukkan spesimen organ normal dan patologi hasil penggunaan tembakau. Aktiviti 2 (secara individu) i) Klien diberi penerangan secara ringkas tentang epidemiologi penggunaan tembakau dan impak kesihatan terhadap penggunaannya. Buku Panduan Berhenti Merokok. Patung Uncle Joe. Klien dibekalkan dengan risalah dan bahan-bahan lain. 7 . Klien diberi temujanji untuk sesi akan datang. Klien ditunjukkan sama ada VCD / power point presentation berkaitan berhenti merokok. Klien ditunjukkan spesimen organ normal dan patologi hasil penggunaan tembakau. Klien ditunjukkan ilustrasi kesan penggunaan tembakau terhadap kesihatan. Klien diberi temujanji untuk sesi akan datang. Klien dibekalkan dengan risalah dan bahan-bahan lain. ii) iii) iv) v) vi) ALAT BANTU MENGAJAR i) ii) iii) Slaid ceramah (power point presentation).KAEDAH: Ceramah dan perbincangan kumpulan kecil MASA : 45 minit AKTIVITI Aktiviti 1 (secara kumpulan atau individu) Klien diberikan borang pre-test (Lampiran A) untuk dilengkapkan dan diserahkan kembali kepada anggota kesihatan.

penggunaan tembakau membunuh kira-kira 4 juta manusia setiap tahun di seluruh dunia. 8 . Prevalens merokok di dunia tertumpu kepada negara-negara membangun berbanding negara maju.iv) Spesimen organ (normal dan berpenyakit). • • • • • • • • Satu daripada sepuluh kematian di dunia adalah disebabkan oleh penggunaan tembakau sekarang dan dianggarkan meningkat kepada satu daripada enam kematian menjelang 2030 iaitu 10 juta setahun berbanding penyebab lain. vi) Carta Selak. Sekiranya tiada perubahan dilakukan.000 generasi muda mula merokok setiap hari. Penggunaan rokok per kapita di dunia di kalangan perokok dianggarkan 15 batang sehari yang menyamai kira-kira 6 trillion rokok setahun. v) Risalah merokok. Justeru itu. epidemik merokok beralih daripada tumpuan asal iaitu daripada lelaki di negara berpendapatan tinggi kepada wanita di negara berpendapatan tinggi dan lelaki di negara berpendapatan rendah.6 billion perokok. di kalangan mereka yang berpendidikan rendah berbanding dengan berpendidikan tinggi.000 hingga 99. NOTA RUJUKAN i) Epidemiologi penggunaan tembakau a) Situasi Global • Bellagio Statement 1995: di seluruh dunia terdapat hanya 2 sebab utama kematian pramatang yang semakin meningkat iaitu HIV/AIDS dan penggunaan tembakau. vii) Borang Pre/Post-test. Kini. Kadar merokok turut meningkat di kalangan generasi muda. Di seluruh dunia. dianggarkan menjelang 2025 akan terdapat 1. dianggarkan seramai 82. Prevalens merokok semakin berkurangan di kalangan lelaki di negaranegara berpendapatan tinggi tetapi industri tembakau mengekalkan keuntungan mereka dengan mensasarkan negara-negara berpendapatan rendah dan sederhana yang prevalennya semakin meningkat.

7% 17.1% 19.7% 23.7% 28.2 7. perempuan: 8%) Setiap hari kira-kira 45 – 50 remaja mula merokok • Bilangan dan peratus perokok di Malaysia (2000) Kumpulan umur Lelaki (19 tahun & ke atas) Lelaki (18 tahun & ke bawah) Perempuan (19 tahun & ke atas) Perempuan (18 tahun & ke bawah) Jumlah Bilangan (million) 3.2% 16.3 3.6% 27. perempuan: 4.64 11.8% 1996 24.34 0.2% 3.8% 49.7%.26 % 78. dikunyah atau disedut mengandungi NIKOTIN iaitu satu bahan penyebab ketagihan yang kuat dan mengandungi kira-kira 4.52 0.000 bahan kimia dan 43 daripadanya diketahui adalah karsinogen (penyebab kanser). 9 .7% 15.14 4.9% (lelaki: 30.b) Situasi Kebangsaan • Keputusan National Health and Morbidity Survey (NHMS) 1986 Keseluruhan Lelaki Perempuan Bandar Pedalaman Melayu Cina India Lain-lain • 21.5% 40.1 100 ii) Fakta tentang tembakau Umumnya. tembakau sama ada dihisap.9% 4.2% 32.2% (lelaki: 29%.4 0.8%) 1999: 18.5% 21.4% Statistik merokok di kalangan remaja (18 tahun dan ke atas) 1996: 16.2% 22.9% 19.2% 32.

* Menyebabkan gejala gian (withdrawal). • Rokok memenuhi semua kriteria di atas sebagai bahan yang menyebabkan ketagihan. * Radioaktif seperti polonium. Dibawa oleh Christopher Columbus Ke Eropah pada kurun ke-16. • c) Bahan penyebab ketagihan • Kriteria-kriteria * Meningkatkan reseptor dopamine. diplomat memperkenalkannya ke Perancis selepas kurun ke-16. * Logam berat seperti cadmium. Perancis yang Sejak itu penggunaan tembakau menular ke seluruh dunia. * Aldehide seperti formaline. b) Tindakan dan kesan nikotin • • Merembes dopamine : menyebabkan rasa seronok (pleasure). * Menyebabkan pergantungan secara fizikal dan psikologikal. Merembes epinephrine dari korteks adrenal : menyebabkan keletihan (fatigue) dan keresahan (restlessness) hasil pengeluaran berlebihan glukosa. d) Bahan-bahan kimia dalam tembakau • Karsinogen * Hidrokarbon seperti naftalena. kumpulan benzyl. * Menyebabkan penggunaan bahan secara berterusan (compulsive). Bergabung dengan acetylcholine di otak : memberi kesan pada mood dan kesedaran (alertness). Diberi nama sempena Jean Nicot. nickel.a) Nama lain tembakau adalah nicotina tobacum • • • • • Terdapat 67 spesis yang kebanyakannya tertumpu di hemisfera barat. Diperkenalkan oleh Puak Indian Amerika Utara. • Gas beracun * Karbon monoksida (CO) * Hydrogen disulphide * Hydrogen cyanide 10 .

memanjangkan tempoh bakaran dan jangka hayat. * Contohnya seperti ammonia yang juga memudahkan penyerapan nikotin. * Menyebabkan rokok mudah dihisap. meningkatkan rasa. e) Persamaan bahan kimia dalam asap rokok • Aceton (penanggal cat) • Methanol (bahan api roket) • Naftalen (ubat gegat) • Toluene (bahan pelarut) • Cadmium (bahan bateri kereta) • Vinylchlorida (bahan pembuat PVC) • Toluidine (pelarut industri) • Ammonia (pencuci lantai) • Hidrogen sianida (racun yang digunakan di bilik gas) • Arsenik (racun anai-anai atau semut) • Phenol (pembersih) • Butane (cecair pemetik api) • DDT (racun makhluk perosak) • Pyrene • Benzopyrene • Urethane • Nickel • Polonium • Nikotin (racun serangga) • Karbon monoksida (gas ekzos kereta) • Tar (minyak tar jalan) 11 .• Bahan kompleks (complex compound) * Tar • Ketagihan * Kira-kira 200 – 300 jenis bahan kimia.

4 saat. Risiko kematian di kalangan perokok * Penyakit Respiratori 10 – 20 X * Kanser paru-paru 5 – 30 X * Kanser tekak 5 – 30 X * Kanser mulut 3 – 15 X * Kanser esofagus 4 – 5 X * Kanser pankreas 2 X * Kanser pundi kencing 2 – 3 X * Penyakit jantung 2 – 3 X * Kanser buah pinggang 1. * Menjelang 2030. 10 juta kematian. kebanyakannya disebabkan oleh penyakit jantung. • Semua organ boleh terjejas. * Menyamai 1 kematian setiap 6. * Kebanyakan kematian disebabkan oleh penyakit jantung. * Menyamai 560 kematian sejam. * 25% daripada semua kematian disebabkan strok. * Menyamai 13 400 kematian sehari. • • • b) Morbiditi • Merokok menyebabkan 40 jenis penyakit. * Menyamai 1 kematian setiap 3 saat. * Kira-kira 10 – 20% daripada semua kematian di Malaysia berpunca daripada merokok. 12 . * 90% daripada semua kematian disebabkan kanser paru-paru. • Di Malaysia. * Menyamai 2 280 kematian sejam. * 30% daripada semua kematian disebabkan kanser. masalah respiratori dan gastrousus. Kematian kerana merokok * 50% daripada perokok akan mati disebabkan oleh penyakit berkaitan merokok.5 X Mortaliti disebabkan merokok di Malaysia * Menyebabkan kematian seramai 10 000 orang setahun.iii) Merokok dan impak terhadap kesihatan a) Mortaliti • Berdasarkan fakta Pertubuhan Kesihatan Sedunia (WHO) * 4. • Menyebabkan kemusnahan dan kerosakan tisu badan secara kekal. kanser dan strok. * 25% daripada semua kematian disebabkan penyakit jantung. * Menyamai 27 400 kematian sehari. * 85% daripada semua kematian disebabkan COPD.9 juta kematian pada tahun 2002. merokok adalah punca 100 000 pesakit dimasukkan ke wad di hospital kerajaan setiap tahun.

c) Perokok pasif • Takrifan * * * * * Pendedahan di kalangan bukan perokok terhadap asap rokok (second hand smoke) secara involuntari. Terdapat bahan kimia yang sama dijumpai dalam sidestream smoke dan exhaled mainstream smoke. biomarker untuk tembakau iaitu cotinine membuktikan bahawa second hand smoke diterima oleh mereka yang tidak merokok. Sidestream smoke merupakan penyumbang utama second hand smoke dan mengandungi kepekatan bahan kimia yang lebih tinggi berbanding exhaled mainstream smoke. Walau bagaimanapun. Kajian juga menunjukkan bahawa perokok pasif mempunyai 30% risiko yang lebih tinggi untuk menghidap kanser dan 25% risiko yang lebih tinggi untuk mendapat penyakit kardiovaskular jika dibandingkan dengan mereka yang tidak terdedah kepada asap rokok. Tiada bukti tentang jumlah dos tertentu yang perlu untuk menyebabkan kesan terhadap kesihatan. Juga dikenali sebagai perokok involuntari. Exhaled mainstream smoke adalah asap yang dihembus keluar oleh perokok. * * • Impak kesihatan terhadap kanak-kanak * Sudden Infant Death Syndrome (SIDS) – kematian mengejut di kalangan kanak-kanak. Sidestream smoke (SS) adalah asap yang berasal daripada rokok yang dihisap perokok. 13 . Asap rokok (second hand smoke) adalah campuran sidestream smoke dan exhaled mainstream smoke di dalam udara. * • Risiko terhadap kesihatan * * * * Perokok pasif turut mengalami risiko terhadap kesihatan. Kajian epidemiologi turut membuktikan bahawa second hand smoke menyebabkan penyakit di kalangan kanak-kanak dan orang dewasa.

Mengurangkan fungsi paru-paru.* * * * * • Penyakit respiratori akut.Mengurangkan fungsi paru-paru .Kanser yang lain * iv) Ilustrasi impak terhadap kesihatan • • • • • • • • • • • COPD Respiratori / paru-paru Peptik ulser Kanser mulut / esofagus Penyakit vaskular peripheri ED (erectile dysfunction) Keguguran Bayi cacat Kelahiran pramatang Kanser serviks Penuaan 14 .Serangan asma Berpotensi . • Kesan kesihatan di kalangan dewasa akibat terdedah kepada second hand smoke * Terbukti (established) .Penyakit kardiovaskular . Asma dan serangan asma. Gejala respiratori kronik. Penyakit telinga bahagian tengah sama ada akut atau kronik.Gejala respiratori . Kanak-kanak akan terdedah kepada bahaya asap rokok jika: * * * Ibu adalah perokok aktif ketika mengandung.Kanser paru-paru . Ibu adalah perokok pasif ketika mengandung. Kanak-kanak hidup di kalangan perokok dan terdedah kepada second hand smoke.

Jika Ya. Diri sendiri: b. Nyatakan 3 gejala ketagihan (gian) yang dialami semasa berhenti merokok? Bagaimana anda mengatasi masalah ketagihan (gian) merokok? 7. Ya b. Orang lain: 5. Apakah faedah berhenti merokok ? a. bagaimana anda ingin berhenti? a. Senaraikan 4 jenis bahan kimia yang terkandung di dalam sebatang rokok dan bahaya kepada kesihatan? Jenis bahan kimia Kesan kepada kesihatan 2. Secara serta merta b. Tidak (terus ke soalan 10) 8. Tidak 4. Ya b. Secara beransur-ansur 15 . 6.LAMPIRAN A BORANG SOAL SELIDIK (Pre-Test / Post-Test) 1. Pernahkah anda cuba untuk berhenti merokok? a. Adakah anda ingin berhenti merokok sekarang? a. Nyatakan 3 penyakit yang berkaitan dengan tabiat merokok? 3.

Tidak c. Adakah anda percaya Pusat Promosi Kesihatan Komuniti (PPKK) ini dapat membantu anda berhenti merokok? a. poster dll) mudah difahami dan membantu anda dalam usaha berhenti merokok ? a. Ya b.9. Adakah anda mendapati bahan-bahan pendidikan kesihatan (risalah. buku kecil. carta selak. Ya b. Tidak 16 . Tidak pasti 10.

perbincangan. vii) Senarai aktiviti menyokong Program Kawalan Tembakau Kebangsaan. klien akan dapat memahami tentang kepentingan dan halatuju program berhenti merokok yang akan dilaksanakan di fasiliti masing-masing. OBJEKTIF PEMBELAJARAN Di akhir sesi klien akan:Memahami akibat merokok dan faedah-faedah berhenti merokok. Dengan pengetahuan tentang Program Kawalan Tembakau Kebangsaan. viii) Strategi Program Berhenti Merokok di dalam Program Kawalan Tembakau Kebangsaan. faedah-faedah berhenti merokok. ISI KANDUNGAN Faedah-faedah berhenti merokok. Menghargai dan menyokong Program Kawalan Hasil Tembakau dan Program Berhenti Merokok. Tempat-tempat mendapat khidmat untuk berhenti merokok. Mereka akan diberi penerangan yang lebih jelas tentang objektif dan strategi yang terdapat di dalam Program Kawalan Tembakau Kebangsaan (National Tobacco Control Programme). Kadar risiko membawa maut oleh penyakit akibat ketagihan merokok.60 minit AKTIVITI Aktiviti 1: (secara berkumpulan) Sesi ceramah diadakan dengan mengemukakan fakta-fakta berkaitan tajuktajuk yang disenaraikan dalam modul ini. Peruntukan di bawah Peraturan-Peraturan Kawalan Hasil Tembakau 1993. Akibat-akibat jika terus ketagihan merokok. perkongsian pengalaman bersama bekas perokok MASA : 30 . Program Kawalan Tembakau Kebangsaan dan aktiviti-aktiviti yang terkandung di dalam program ini. Program Kawalan Tembakau Kebangsaan. 17 . KAEDAH : Ceramah.2 Unit i) ii) i) ii) iii) iv) v) vi) i) Persediaan Untuk Berhenti Merokok PENDAHULUAN Melalui modul ini klien akan didedahkan kepada risiko merokok.

Nafas tidak berbau busuk. Lebih wang untuk digunakan bagi perkara yang berfaedah. • Kesan terhadap perokok pasif. • Akibat jika terus merokok. Badan dan pakaian tidak berbau tengek.ii) iii) Sesi ini juga memberi peluang kepada klien untuk bertanya soalan berkaitan topik-topik yang disampaikan oleh penceramah. Sesi perbincangan boleh terus diadakan selepas sesi ceramah. Jantung dan paru-paru menjadi lebih sihat. Keupayaan stamina akan bertambah baik. Disegani orang-orang di sekitar. Bernafas lebih senang dan segar. Deria merasa dan menghidu bertambah baik. ALAT BANTU MENGAJAR i) ii) iii) iv) v) vi) vii) viii) Slaid ceramah (power point presentation) Buku Panduan Berhenti Merokok Patung Uncle Joe Spesimen organ (normal dan berpenyakit) Risalah Merokok Carta Selak Manual Berhenti Merokok Clinical Practice Guideline NOTA RUJUKAN i) Faedah-faedah berhenti merokok • • • • • • • • • • • Risiko untuk mendapat kanser dan penyakit jantung akan menurun. Klien diminta mengemukakan soalan atau masalah yang mereka hadapi kepada bekas perokok. Aktiviti 2: (secara berkumpulan) i) ii) Seorang atau beberapa orang bekas perokok secara sukarela untuk berkongsi pengalaman mereka bersama klien. Aktiviti 3: (secara individu) i) Klien diberi sesi nasihat secara individu dengan berbincang tentang perkaraperkara berikut:• Faedah berhenti merokok. Berasa lebih segar. 18 . Klien diminta menyenaraikan aktiviti-aktiviti dan strategi kawalan tembakau yang mereka ketahui dan membincangkannya. Batuk akan berkurangan.

19 • . Mengurangkan keupayaan fungsi jantung dan paru-paru bayi. Kurang kemampuan yang sepatutnya dipunyai atau dimiliki manusia sihat. tekak. tabiat tersebut boleh mengakibatkan :• • • • • • • Risiko keguguran janin. kepala dan saiz anak. * Sperma berubah menjadi kurang subur / fertiliti rendah. Bayi yang dilahirkan mempunyai berat badan yang kurang daripada sepatutnya ketika dilahirkan. mulut. Mengurangkan tumbesaran dada. Meningkatkan risiko kelahiran tidak cukup bulan.ii) Akibat jika terus ketagihan merokok Jika perokok terus ketagihan merokok. esofagus dan pankreas. v) Risiko kepada perokok pasif yang sedang hamil • • Anak di dalam kandungan akan lahir tidak cukup bulan. Meningkatkan risiko jangkitan paru-paru. Tumbesaran anak akan terjejas. Sindrom kematian bayi (SIDS). Jangka hayat yang kurang.3 kali ganda 11/2 kali ganda 2 kali ganda iv) Akibat merokok ketika hamil Jika ibu hamil merokok. mereka berisiko mendapat: • • • • • • Angin ahmar Serangan jantung Kerosakkan paru-paru Kanser paru-paru. * Cepat penat. contoh:* Tidak bertenaga / tidak bermaya. Kematian neonatal meningkat kepada 25 – 50 %. iii) Kadar risiko membawa maut oleh penyakit akibat ketagihan merokok Penyakit * Saluran pernafasan kronik * Kanser paru-paru * Kanser payu dara * Kanser tekak * Kanser esofagus * Kanser pangkreas * Kanser pundi kencing * Penyakit jantung * Penyakit ginjal * Penyakit ulser peptik Risiko Kematian 10 – 20 kali ganda 7 – 15 kali ganda 11 kali ganda 5 – 13 kali ganda 4 – 5 kali ganda 2 kali ganda 2 – 3 kali ganda 11/2 .

Meminimumkan dan seterusnya menghapuskan pendedahan asap rokok sisi (environmental tobacco smoke – ETS) kepada populasi masyarakat di semua tempat awam dan tempat kerja. mengunyah. vii) Senarai aktiviti-aktiviti menyokong Program Kawalan Tembakau Kebangsaan a) Promosi kesihatan • • • Kempen Cara Hidup Sihat (KCHS) Kempen “TAK NAK" Nafas Baru Bermula Ramadhan b) Undang-undang dan penguatkuasaan • Kesalahan dan denda di bawah Peraturan-Peraturan Hasil Tembakau 1993. Mereka yang berumur di bawah 18 tahun dilarang merokok. Di antara peraturan yang terdapat adalah seperti berikut:* * Peraturan 8. 20 . membeli atau mempunyai dalam simpanan mereka hasil tembakau. Kadar kematian perinatal yang tinggi. Objektif Program Kawalan Tembakau Kebangsaan • • • • Mengurangkan prevalens penggunaan tembakau di kalangan rakyat Malaysia. Meningkatkan bilangan perokok berhenti merokok. Mengurangkan tabiat mula merokok di kalangan generasi muda. melarang penjualan rokok kepada mereka yang berumur di bawah 18 tahun. dan kematian akibat • Mengurangkan bebanan terhadap penyakit penggunaan tembakau di dalam negara.• • vi) Jangkitan paru-paru dan telinga selepas dilahirkan.

c) Program berhenti merokok • • Mewujudkan Klinik Berhenti Merokok. boleh dikenakan kompaun sehingga RM1.Institusi kewangan dan bank .000 atau penjara tidak melebihi 2 tahun penjara. d) Advokasi • • • Kerjasama Pertubuhan Bukan Kerajaan (NGO) Malaysian Health Promotion Board Malaysian Council for Tobacco Control (MCTC) 21 • Sambutan Hari Tanpa Tembakau Sedunia .restoran.Lembaga Perbadanan Air • Pengharaman promosi dan pengiklanan produk tembakau. • Kawasan larangan merokok: * * * * * * * * * * * * * * Pusat hiburan dan teater Hospital dan klinik Lif awam Tempat orang awam berhawa dingin contoh:.* * Larangan merokok di kawasan-kawasan yang diwartakan sebagai kawasan larangan merokok. Sesiapa yang melakukan kesalahan tersebut.Tenaga Nasional Berhad .000 dan jika disabitkan kesalahan boleh didenda sehingga RM5. pasar raya.Telekom Malaysia . kompleks membeli belah Kenderaan awam Stadium / kompleks sukan Lapangan terbang Premis kerajaan Dewan Institusi pendidikan termasuk tadika: sekolah Taman asuhan kanak-kanak Hentian pengangkutan awam Stesen minyak Kaunter perkhidmatan awam/ . Melatih anggota mengendalikan Klinik Berhenti Merokok.Pos Malaysia .

Menggalakkan kerjasama dan penyertaan semua di dalam membantu perokok berhenti merokok. • Memastikan segala bentuk rawatan yang terbukti berkesan dan boleh diperolehi. • Mewujudkan kerjasama dan jalinan dengan agensi-agensi berkaitan di peringkat kebangsaan dan antarabangsa. 22 . • • c) Strategi-strategi • Meningkatkan kapasiti dari segi kemahiran dan infrastruktur yang boleh mendorong ke arah mewujudkan Program Berhenti Merokok yang komprehensif dan berkesan. • Mewujudkan task force Program Berhenti Merokok di peringkat daerah. negeri dan kebangsaan. Mewujudkan perkhidmatan berhenti merokok dan memastikan perkhidmatan ini mudah diperolehi di setiap peringkat kemudahan kesihatan. • Mewujudkan kumpulan smokers anonymous. b) Objektif khusus • • Membangunkan kemahiran di kalangan anggota kesihatan di dalam membantu perokok berhenti merokok. • Mempromosi dan mengiklankan perkhidmatan berhenti merokok kepada masyarakat dan kumpulan-kumpulan tertentu.viii) Program berhenti merokok a) Objektif umum • Menyediakan sokongan dan bantuan secara komprehensif untuk membantu perokok berhenti merokok. • Menggalakkan Program Berhenti Merokok di peringkat komuniti. • Memberitahu dan mendidik perokok tentang kebaikan berhenti merokok. Menggalak dan memotivasikan perokok agar menggunakan perkhidmatan berhenti merokok yang disediakan. • Mengintegrasikan Program Berhenti Merokok di dalam semua program kesihatan yang relevan.

Bantuan lain untuk berhenti merokok. Cara untuk berhenti merokok. Singkat (Brief Clinical xii) Intervensi Klinikal Intensif (Intensive Clinical Intervention).PENDAHULUAN Di dalam modul ini klien akan diberi pengetahuan tentang cara-cara berhenti merokok dengan teratur. Bantuan untuk hari berhenti. Intervensi yang lebih intensif pula memerlukan rawatan susulan dan penyeliaan yang lebih rapi. xiv) Terapi Gantian Nikotina (Nicontine Replacement Therapy). ISI KANDUNGAN Rasional berhenti merokok. xiii) Kaedah farmakoterapi. Membuat penetapan hari berhenti merokok. Menentukan/menetapkan hari berhenti. Intervensi Klinikal Intervention). Bagaimana menangani masalah kegianan. Bantuan untuk hari-hari menjelang tarikh berhenti. Ini termasuk memberi rawatan ubatubatan yang boleh mengawal ketagihan nikotina. Antaranya ialah melalui “brief clinical intervention” iaitu klien dinasihatkan tentang faedah berhenti merokok dan digalakkan berhenti merokok melalui sesi tidak formal yang singkat. Mengambil langkah-langkah perlu untuk berhenti merokok. 3 Unit i) ii) iii) i) ii) iii) iv) v) vi) ix) x) xi) Mulakan Berhenti Merokok OBJEKTIF PEMBELAJARAN Di akhir sesi klien akan:Memahami cara-cara berhenti merokok. Cara membuat keputusan untuk berhenti merokok. vii) Tanda-tanda awal apabila berhenti merokok. viii) Tanda-tanda gian. 23 .

menetapkan tarikh berhenti merokok. Klien didedahkan dengan 2 jenis intervensi dalam aspek pengurusan penggunaan tembakau. demonstrasi dan kaunseling individu. perbincangan kumpulan. Klien diberi temujanji untuk sesi akan datang. Klien diminta mengisi buku catatan berhenti merokok dengan mendatangani buku ini sebagai tanda ikrar untuk berhenti merokok. Klien diberi demostrasi teknik-teknik mengunyah yang betul dalam menggunakan terapi penggantian nikotin jenis gum.KAEDAH : Ceramah. Aktiviti 2 i) Ceramah • Klien didedahkan dalam sesi ceramah berkaitan dengan maklumatmaklumat faedah berhenti merokok. ii) Perbincangan kumpulan kecil atau kaunseling individu (sekiranya mempunyai ramai klien untuk menjalankan aktiviti secara serentak) • • Klien diberikan buku panduan berhenti merokok dan buku catatan berhenti merokok. Klien diberi tunjuk ajar tentang penggunaan Borang Penilaian Sendiri Risiko Kesihatan (PSRK) – Tahap Kebergantungan Terhadap Nikotina (Fagerstrom test). • • • • iii) Demonstrasi (untuk klien yang memerlukan NRT sahaja) • • Klien ditunjukkan kaedah-kaedah farmakoterapi yang sedia ada dan bagaimana menggunakannya. menyenaraikan perkaraperkara yang tidak menyenangkan mengenai tabiat merokok. cara membuat keputusan berhenti merokok dan cara-cara berhenti merokok. Klien diminta berkongsi pengalaman dengan yang lain berkaitan usaha-usaha yang dilakukan oleh mereka yang telah mencuba berhenti merokok. apakah masalah yang telah dihadapi dan cara menanganinya. menyenaraikan kebaikan berhenti merokok dan sebagainya sepertimana yang terkandung dalam buku ini. • Klien digalakkan bersoal jawab untuk mendalami pengetahuan mereka. MASA : 90 minit AKTIVITI Aktiviti 1 Klien diberikan Borang Penilaian Sendiri Risiko Kesihatan untuk diisi bagi tujuan menentukan Tahap Kebergantungan Perokok Terhadap Nikotina. 24 .

Dalam sehari. atau 0 Bil. Adakah anda merokok lebih kerap pada jam pertama selepas bangun pagi jika berbanding dengan masa yang lain? Adakah anda masih merokok walaupun sakit dan terlantar di atas katil sepanjang hari? 6.1. 3. 1. berapa batang rokok yang anda hisap? 0 1 2 3 1 0 5. perpustakaan.LAMPIRAN B BORANG PENILAIAN SENDIRI RISIKO KESIHATAN (Tahap Kebergantungan Terhadap Nikotina) Sila tandakan jawapan anda dengan bulatkan (di ruangan skor) mengikut skala 3. Soalan Jawapan Skor 3 2 1 0 1 0 Bilakah anda menghisap rokok Dalam masa 5 minit yang pertama selepas bangun pagi? 6-30 minit 31-60 Selepas 1 jam Adakah anda menghadapi masalah untuk tidak merokok di tempat-tempat larangan merokok seperti di masjid. pawagam dan lain-lain? Rokok manakah yang paling sukar untuk anda berhenti? Ya Tidak 2. Rokok pertama di waktu pagi Yang lain-lain Tidak lebih daripada 10 11-20 21-30 31 ke atas Ya Tidak 1 0 4. Ya Tidak 1 0 Jumlah keseluruhan Skala: Tahap Kebergantungan Nikotina 0-3 = Rendah 4-6 = Sederhana 7-10 = Tinggi 25 .2.

• Mereka tidak mempunyai cukup ilmu dan maklumat serta kemahiran untuk merawat masalah penggunaan tembakau dan ketagihannya. strok dan kanser. • Mereka percaya bahawa farmakoterapi hanya boleh diberi melalui rawatan secara intensif (intensive intervention). berhenti merokok adalah langkah pencegahan yang amat berkesan. • Bukti menunjukkan pendekatan ini akan meningkatkan kadar intervensi oleh pengamal perubatan. Menilai penggunaan tembakau • Semua pesakit mesti ditanya sama ada mereka merokok atau tidak dan memastikan status penggunaan tembakau ini direkod setiap kali mendapatkan rawatan. • Justeru itu. Masalah yang dihadapi untuk menjayakan program ini adalah kerana kebanyakan pengamal perubatan tidak gemar menyentuh persoalan merokok kerana:• Mereka percaya bahawa pergantungan terhadap tembakau adalah masalah tabiat (habit) dan bukan kerana persoalan ketagihan. • Tidak menyedari bahawa intervensi singkat (brief intervention) boleh meningkatkan kadar berhenti merokok di kalangan perokok. • Terdapat fenomena peningkatan tren merokok di kalangan remaja.2% lelaki dewasa di Malaysia menggunakan tembakau. patch dan inhaler Buku Panduan Berhenti Merokok Risalah Merokok Carta Selak vii) Manual Berhenti Merokok viii) Clinical Practice Guideline ix) Buku Catatan Berhenti Merokok NOTA RUJUKAN i) Rasional berhenti merokok • Kini dianggarkan terdapat 49.ALAT BANTU MENGAJAR i) ii) iii) iv) v) vi) Slaid (power point) Borang Penilaian Sendiri Risiko Kesihatan (PSRK) – Tahap Kebergantungan Terhadap Nikotina (Fagerstrom test) Bahan penggantian nikotin – gum. • Tiga penyakit utama berkaitan merokok yang membebankan iaitu penyakit jantung. 26 ii) iii) .

• Mulakan satu program riadah atau bersenam. • Perokok boleh pilih hari yang penting buat mereka seperti tarikh hari jadi. • Dapatkan seorang kawan atau satu kumpulan untuk berhenti bersama. • Dapatkan sokongan daripada isteri. vii) Bantuan untuk hari-hari menjelang hari berhenti (Fading day) Bagi perokok yang ingin berhenti secara beransur-ansur. • Memahami cara-cara untuk menangani harihari sebelum hari berhenti. hari tahun baru. • Hari berhenti tersebut bukan semasa menghadapi tekanan sama ada tekanan fizikal atau mental. Cara-cara untuk berhenti merokok Terdapat dua cara untuk berhenti merokok:• Berhenti merokok secara terus. mancis. hari ulang tahun perkahwinan. • Memahami tanda-tanda dan cara-cara untuk menangani kegianan apabila berhenti merokok. perokok boleh melakukan perkara-perkara berikut dalam masa 2 hingga 4 minggu sebelum hari berhenti. • Berhenti secara beransur-ansur. • Senaraikan semua sebab anda ingin berhenti merokok dan baca senarai itu setiap malam sebelum tidur. permulaan Ramadhan dan sebagainya. viii) Bantuan untuk hari berhenti Bagi perokok yang memilih cara berhenti secara beransur-ansur atau secara terus. iv) Langkah-langkah untuk berhenti merokok • Menentukan hari berhenti. 27 . perokok dinasihatkan untuk melakukan perkara-perkara berikut pada hari berhenti:• Campakkan semua rokok. tempat abu rokok dan lighter. • Turunkan jumlah rokok yang anda hisap. keluarga atau kawan. • Hentikan semua aktiviti yang berkaitan dengan rokok. v) vi) Hari berhenti • Tentukan tarikh hari berhenti dan catitkan dalam buku harian (diari).• Mestilah mengikut garis panduan yang disediakan. • Wujudkan rumah atau tempat kerja tanpa rokok. • Minum air lebih banyak.

Ini adalah disebabkan oleh kesan ketiadaan rangsangan nikotina dan pertukaran tabiat. Sibukkan diri. • Selera makan bertambah baik kerana penurunan tahap nikotina yang selama ini mengganggu selera. Berjumpa doktor gigi untuk membersihkan gigi. tukar kepada minuman lain seperti milo. cepat marah dan tidak dapat menumpukan perhatian. * Jangan bersama kawan-kawan biasa yang merokok. Semua tanda tersebut bersifat sementara di peringkat awal berhenti. Jauhi semua perokok dan tempat-tempat di mana banyak orang merokok. mereka mungkin mengalami keluhan (tanda-tanda) berikut:• Pening atau ringan kepala. Beriadah atau bersenam. Ini adalah kerana disebabkan penurunan karbon monoksida dan peningkatan oksigen khususnya ke otak. x) Tanda-tanda gian • Kegelisahan • Cepat marah 28 . Basuh semua baju yang berbau rokok. Jika ke restoran duduklah di bahagian tidak merokok (kawasan larangan merokok). Jika berjaya. Tanda-tanda ini menunjukkan bahawa kesihatan perokok akan menjadi bertambah baik dan adalah sebagai proses pemulihan dan penyesuaian kepada gaya hidup sihat tanpa rokok. • Perasaan kebas dan gigil di kaki dan tangan yang disebabkan oleh pengaliran darah yang lebih baik. • Kegelisahan. • Batuk yang berlainan daripada biasa. • Sembelit kerana tembakau mempunyai kesan laksatif kepada perokok. * Jangan kunjungi kedai di mana sering membeli rokok. • Gian kerana kesan paras nikotina ke otak berkurangan.• • • • • • • • Tukar rutin atau kebiasaan yang terlibat dengan rokok seperti:* Jika minum kopi dan menghisap rokok. hadiahkan diri sendiri dengan sesuatu yang disukai. • Mulut menjadi tawar / payau dan kadang-kala terjadi luka-luka kecil kerana pertukaran organisma di dalam mulut. ix) Tanda-tanda awal apabila berhenti merokok Apabila seseorang perokok berhenti merokok.

berkebun. Perokok akan menyedari bahawa masalah kegianan akan hilang dalam masa yang singkat iaitu lebih kurang 3 – 5 minit sahaja. Jangan duduk diam. b) Perokok yang tidak berhasrat untuk berhenti.• • • • xi) Tumpul daya perhatian Cepat hilang sabar Susah tidur Perjalanan nadi bertambah cepat Bagaimana menangani masalah kegianan Bagi menangani masalah kegianan. yoga dan lain-lain boleh digunakan. Buat sesuatu dengan tangan seperti menaip. makanan ringan tanpa lemak dan buah-buahan. mandi atau beriadah. membasuh kereta. perkara berikut boleh dilakukan:• • Ingat bahawa perasaan ini akan hilang dalam beberapa minit sahaja. Lihat jam dan tumpukan perhatian kepada masa yang berlalu. • Terdapat 3 golongan perokok yang akan dikenalpasti:a) Perokok yang berhasrat untuk berhenti. xii) Intervensi Klinikal Singkat (Brief Clinical Intervention) • Pendekatan ini memerlukan masa yang singkat untuk pengamal perubatan. teknik-teknik relaksasi yang diketahui seperti berwirid. jangan duduk di kerusi kegemaran ataupun menonton tv. xiii) Pendekatan 5A • • • • • Ask (tanya) Advice (nasihat) Assess (nilai) Assist (bantu) Arrange (atur) (Pendekatan 5A ini digunakan kepada klien apabila pertama kali menerima rawatan daripada Pegawai Perubatan atau klien yang pertama kali terus berurusan dengan PPKK). 29 . Masukkan sesuatu ke dalam mulut seperti chewing gum tanpa gula. mengait dan melukis. • Garis panduan disediakan mengguna pendekatan 5A dan 5R. bermain komputer. c) Perokok yang baru / telah berhenti. Membuat pekerjaan yang menyukarkan untuk merokok seperti menyiram pokok. • • • • Selain perkara-perkara di atas.

Interversi boleh dicapai dengan: a) Memanjangkan masa setiap sesi rawatan individu. xvi) Pendekatan 5R (perokok yang tidak berhasrat untuk berhenti) • Relevance : Alasan untuk berhenti yang relevan secara personal dengan perokok. b) Memanjangkan bilangan sesi rawatan. patch dan inhaler (akan digunakan dalam PPKK) • Sustained release (SR) bupropion c) Agen second line yang dicadangkan • Clonidine • Nortriptyline d) Penggabungan farmakoterapi • Kaedah ini lebih berkesan jika dibandingkan dengan penggunaan hanya satu agen terutama jika gagal dengan menggunakan satu agen sahaja. • Rewards : Menekankan ganjaran yang akan diperolehi jika mengambil langkah bijak untuk berhenti. xvii) Masalah-masalah yang dihadapi perokok • Kurang sokongan untuk berhenti.xiv) Intervensi Klinikal Intensif (Intensive Clinical Intervention) • • Bukti menunjukkan bahawa intervensi secara intensif adalah lebih berkesan dibandingkan dengan secara singkat (brief). c) Mengenegahkan terapi tingkah laku yang khusus. • Roadblocks: Mengenalpasti halangan-halangan yang wujud ketika proses untuk berhenti (pengalaman sendiri atau kemungkinan). 30 . • Risks : Menekankan risiko-risiko yang bakal dihadapi jika terus berhajat untuk merokok. Rujukan ke PPKK boleh dikategorikan sebagai intervensi klinikal intensif. • Boleh digabungkan dua jenis NRT. • xv) Kaedah farmakoterapi a) Kriteria penggunaan • Markah PSRK (Fagerstrom test) > 4 • Merokok >10 batang sehari b) Agen first line yang dicadangkan • Terapi penggantian nikotina (NRT) seperti gum. • Digabungkan bupropion dan NRT. • Mood negatif dan kemurungan (depression). • Repetition : Proses di atas akan diulang-ulang sehingga perokok timbul kesedaran dan hasrat untuk berhenti.

b) NRT yang ada di pasaran negara • Gum • Patch • Inhaler 31 . Motivasi yang tidak kental. Pertambahan berat badan. mengurangkan jumlah rokok yang dihisap dan mengurangkan gejala gian. • Membekalkan nikotin yang "bersih" iaitu tanpa tar.• • • Gejala gian yang kuat dan berpanjangan. karbon monoksida dan bahan kimia lain jika dibandingkan dengan rokok. xviii) Langkah-langkah mengatasi Masalah Kurang sokongan untuk berhenti Langkah-langkah mengatasi 1) 2) 3) 4) Penjadualan semula rawatan susulan Kaunseling telefon secara proaktif Kenalpasti kumpulan sokongan Rujukan (contoh PPKK) Mood negatif dan kemurungan (depression) 1) Kaunseling 2) Preskripsi ubat yang betul 3) Rujukan 1) Guna kaedah farmakoterapi 2) Penjagaan di dalam wad 1) Ubahsuai ke arah cara hidup sihat 2) Farmakoterapi 3) Rujukan (Modul Pemakanan PPKK) Gejala gian yang kuat dan berpanjangan Pertambahan berat badan Motivasi yang tidak kental 1) Motivasi : Pendekatan 5R xix) Terapi Penggantian Nikotin (Nicotine Replacement Therapy – NRT) a) Kenapa NRT? • NRT membekalkan kandungan nikotin yang rendah dan terkawal untuk mengurangkan ketagihan.

mengandung dan menyusu anak tidak digalakkan menggunakan gum. NEJM. • Inhaler untuk perokok berkala (situational induced) – (selepas makan.c) Keberkesanan NRT • Nikotin gum. pilihan perokok. f) Nikotin gum • Dos * Ada 2 kekuatan: 2 mg dan 4 mg. • Angina pektoris yang teruk. 31(2). mengikut situasi). • Infarksi jantung dalam tempoh 2 minggu. * Jangkamasa rawatan: 8 –12 minggu. • Patch untuk moderate dan heavy smokers. 1995 3. * Berjadual: kunyah satu keping setiap 1 – 2 jam. • 4 mg gum lebih berkesan daripada 2 mg gum untuk perokok tegar (heavy smokers)2. • Gum 2 mg untuk PSRK 4 – 6 atau < 20 batang sehari (moderate smokers). 171 – 6. * 8 – 15 keping sehari untuk 2 mg. 2002 2. • Menyusu anak (jangan guna 2 – 3 jam sebelum menyusu). pemakai gigi palsu. Jpsychosom Res. CHEST 108(2). stres. 447 – 51. • Peptik ulser yang aktif. Rigotti NA. • Gum : 49% perokok berhenti selepas setahun berbanding 22% placebo1 dan 39% selepas 2 tahun berbanding 17% placebo2. patch dan inhaler meningkatkan jangkamasa berhenti merokok dua kali ganda berbanding placebo1. e) Pemilihan NRT • Ambil kira markah PSRK. Herreraet al. 1. * Jika perlu: kunyah satu keping setiap kali rasa gian untuk merokok. pengalaman penggunaan pada masa lepas. 1987 d) Kontraindikasi relatif • Arrhythmia jantung yang mengancam nyawa. • Mengandung. * Boleh diambil jika perlu atau secara berjadual. Kornitzeret al. * Maksimum dos 30 keping sehari untuk 4 mg. • Mereka yang mempunyai masalah sendi temporomandibular. 32 . 346(7). • Gum 4 mg untuk PSRK 7 – 10 atau > 20 batang sehari (heavy smokers).

jus dan minuman berkarbonat kerana asid memusnahkan nikotin. * Elakkan mengunyah dalam masa 15 minit selepas makan atau selepas minum minuman berasid seperti kopi. * Kunyah perlahan yang boleh untuk mengelakkan penghasilan air liur yang berlebihan yang boleh menyebabkan tertelan. 33 . Perkara ini akan menyebabkan sakit tekak dan tidak cukup jumlah nikotin yang ada untuk diserap.• Teknik Penggunaan • Teknik mengunyah * Kunyah gum yang baru setiap kali.

* Apabila membuang patch.15 mg / 16 jam. kering dan tidak berbulu (seperti bahu atau paha). Safety of nicotine gum used by 3. * 2 minggu berikut: guna 10 mg. 10 mg / 16 jam. et al. lipat dua dengan baik untuk mengelakkan penyalahgunaan. * Gum kunyah biasa atau gula-gula mungkin boleh membantu. Cara pengambilan * Pada setiap pagi. Bulu badan boleh menghalang keberkesanan patch dan adalah perlu untuk mencukur terlebih dahulu jika perokok mempunyai bulu badan yang lebat. * Tidak digalakkan memotong patch kepada dua. CHEST 1996. * 2 minggu selepas itu: guna 5 mg. 438 – 45 g) Patch nikotin • Dos * Ada 3 kekuatan : 5 mg / 16 jam.109. patch kemungkinan tidak mencukupi atau tidak sesuai untuk perokok tersebut. Alternatif atau NRT tambahan (contohnya gum) mungkin diperlukan.094 participants in the Lung Health Study.• Kemungkinan kesan sampingan * * * * * * * * Sakit rahang Ulser mulut Sedu (hiccup) Belching Loya Sakit kepala Ketidak penghadaman Insiden kesan sampingan ± 5%. * Tekan patch untuk memastikan patch tersebut melekat dengan kejap. 34 • . * Memberi kesan berterusan sepanjang penggunaannya. * 8 minggu pertama : guna 15 mg. Tiada sekatan untuk perokok menjalankan aktiviti harian apabila menggunakan patch seperti mandi. Ini akan menyebabkan nikotin keluar dari bahagian dalam patch dan seterusnya menjejaskan kepekatan nikotin yang perlu untuk penyerapan tansdermal yang berkesan. buang pelekat pada patch dan tempelkan pada bahagian kulit yang bersih. berenang atau aktiviti sukan yang lain. * Jika keinginan untuk merokok masih kuat. berkait rapat dengan bilangan dan teknik mengunyah Murray R.

Untuk mengurangkan risiko reaksi kulit. 35 - . Setiap bahagian sewajarnya tidak digunakan selama sekurang-kurangnya seminggu. gilirkan bahagian kulit. Rawatan setempat menggunakan krim hydrocortisone (1%) atau krim triamcinolone (0.• Teknik penggunaan • Kemungkinan kesan sampingan * Reaksi kulit (skin reaction) Sehingga 50% perokok yang menggunakan patch berkemungkinan mengalami reaksi kulit setempat. Kurang daripada 5% perokok sahaja yang perlu diberhentikan penggunaan patch kesan reaksi kulit setempat ini.5%) akan dapat membantu. Selalunya bersifat ringan dan akan hilang dengan sendiri walaupun ada yang menjadi teruk sepanjang penggunaannya.

Penggunaan inhaler mewakili 35% penggantian nikotin (masih dalam range yang dicadangkan untuk terapi penggantian). Setiap cartridges mengandungi 10 mg nikotin dan 5 mg akan diserap. jus dan minuman berkarbonat akan menjejaskan penyerapan nikotin. Setiap puff (sedutan) mengandungi 13 mg nikotin pada suhu bilik.h) Nicotine Inhaler • Dos * Kekuatan : 10 mg * 8 minggu pertama : guna 6 – 12 cartridges sehari * 2 minggu berikut : 3 – 6 cartridges sehari * 2 minggu selepas itu: turunkan perlahan-lahan sehingga berhenti • Teknik penggunaan • Cara pengambilan * * * * * Rembesan nikotin tidak bergantung kepada teknik sedutan. jadi makan dan minum kecuali air kosong sepatutnya dielakkan 15 minit sebelum dan selepas sedutan. * Minuman berasid seperti kopi. 36 . 10 puff inhaler menyamai satu sedutan rokok.

d) Kurangkan dos NRT sebaik mungkin. perokok sepatutnya menukarkan cartridges yang baru. perokok akan menyedari kaedah dan kekerapan sedutan yang sesuai untuk mereka. nilai status dan gejala gian. c) Jika perokok menggunakan NRT. sedutan jauh ke dalam tidak perlu untuk meningkatkan kadar penyerapan. * Selepas 20 minit penggunaan. * Selepas beberapa hari menggunakan inhaler. 37 . cuma perlu dicuci dengan sabun dan air. * Mouth piece inhaler boleh terus digunakan. nilai teknik. • Kemungkinan kesan sampingan * Sakit tekak yang ringan * Rhinitis sementara / Selesema * Gangguan rasa * Sakit rahang * Sinusitis * Sakit kepala * Heartburn * Loya xx) Rawatan / temujanji susulan a) Nilai sama ada perokok mengurangkan bilangan rokok yang dihisap. keberkesanan dan kesan sampingan.* Hasil yang optimum boleh dicapai dengan penggunaan berterusan selama 20 minit. b) Jika perokok berhenti secara mengejut (cold turkey).

OBJEKTIF PEMBELAJARAN Di akhir sesi klien akan:Memahami cara-cara untuk mengekalkan status tidak merokok. Bagaimana menangani stres. Bagaimana menangani keinginan untuk merokok. Tahu di mana boleh mendapat bantuan (sekiranya perlu) untuk mengekalkan hasrat terus berhenti merokok.4 Unit i) ii) iii) i) ii) iii) iv) v) vi) Mengekalkan Status Tidak Merokok PENDAHULUAN Di dalam modul ini klien akan diberi pengetahuan tentang cara-cara mengekalkan status tidak merokok bagi perokok-perokok yang telah mencuba untuk berhenti. Apa tindakan yang boleh diambil jika kembali merokok. 38 . Bagaimana mengatasi masalah pertambahan berat badan. ISI KANDUNGAN Cara-cara untuk mengekalkan status tidak merokok. Faktor-faktor keinginan merokok semula. Mengambil langkah-langkah menangani faktor-faktor keinginan merokok semula.

Sesi ini mungkin sesi yang kedua. b) Klien diminta mengemukakan masalah yang mereka hadapi dan berkongsi masalah bersama rakan yang lain dengan bantuan anggota kesihatan (pemudahcara). b) Klien diminta mengemukakan masalah jika ada berkaitan dengan keadaannya kepada anggota kesihatan. Pegawai Zat Makanan. Jururawat Kesihatan dan Kaunselor. ii) Kaunseling Individu a) Klien diberi kaunseling secara individu oleh anggota kesihatan. e) Sesi berkaitan masalah menguruskan berat badan dikendalikan oleh Pegawai Dietetik. fasilitator akan membimbing klien dalam mengenalpasti cara-cara menyelesaikan masalah terutamanya dalam menangani masalah kegianan merokok. 39 . c) Sesi ini juga memberi peluang kepada anggota kesihatan untuk memberikan maklumat yang lebih lengkap berkaitan topiktopik dalam modul ini kepada klien. d) Setelah klien mengemukakan masalah.vii) Bagaimana melakukan senaman dan aktiviti kecergasan dengan betul. d) Klien juga diminta membuka kembali buku catitan untuk melihat catitan yang dibuat dan meneliti semula ikrar yang telah dibuat. c) Klien juga diminta membuka kembali buku catitan untuk melihat catitan yang dibuat dan meneliti semula ikrar yang telah dibuat. KAEDAH : Perbincangan kumpulan berfokas (FGD) dan kaunseling individu MASA : 60 minit AKTIVITI i) Perbincangan kumpulan berfokas (sekiranya mempunyai ramai klien untuk menjalankan aktiviti secara serentak) a) Klien dikumpulkan dalam kumpulan kecil untuk memulakan sesi FGD. ketiga setelah perokok telah berhenti merokok untuk menentukan tahap statusnya. Pembantu Perubatan. viii) Bantuan untuk mengekalkan hasrat terus berhenti merokok. masalah menguruskan berat badan dan stres.

40 . ii) Langkah-langkah yang perlu diambil. b) Jangan berputus asa sekiranya tidak berjaya dalam percubaan pertama. c) Tidak asertif – kalah kepada pujukan kawan. b) Sistem badan bergantung kepada tahap nikotin (nicotine dependence). Kebanyakan perokok yang berjaya berhenti merokok mencapai kejayaan tersebut setelah berulang kali mencuba. Langkah-langkah perlu diambil untuk mengekalkan status tidak merokok adalah seperti berikut:a) Perokok perlu mengenal pasti apakah punca yang menyebabkannya kembali merokok. perokok perlu mendapatkan nasihat atau mengetahui bagaimana mengatasi masalah ini. Kurang daripada 25% perokok berjaya berhenti merokok pada percubaan pertama. Ini mungkin disebabkan oleh beberapa sebab berikut:a) Kurang keyakinan diri. d) Kurang sokongan. f) Tidak mahir di dalam menangani tekanan. g) Tidak dapat menyesuaikan diri di dalam perubahan tabiat. d) Berjanji pada diri sendiri untuk tidak merokok lagi walaupun sebatang rokok. Setelah mengenal pasti penyebab.ALAT BANTU MENGAJAR i) ii) iii) iv) v) vi) Slaid (power point) Buku Panduan Berhenti Merokok Kit Berhenti Merokok Modul latihan Kit terapi releksasi Bahan Pendidikan Makanan Sihat dan Senaman NOTA RUJUKAN Cara-Cara Untuk Mengekalkan Status Tidak Merokok i) Mengapa perokok-perokok yang sudah berhenti merokok kembali merokok. e) Konflik di dalam diri. c) Beriltizam untuk berhenti merokok serta merta dan campakkan semua rokok yang masih ada.

bersenam. Rasa keinginan untuk merokok akan timbul pada waktu yang biasanya perokok menghisap rokok.e) Mendapatkan sokongan. bermain muzik. Ingatkan petua 6M dan 8M bagi mengatasi fikiran negatif. 41 . * Mengunyah makanan : masukkan makanan ke dalam mulut seperti gula-gula getah tanpa gula dan buah-buahan. membaca buku dan mandi. Perokok tidak perlu bimbang akan perasaan ini kerana ini hanyalah perasaan yang bersifat sementara iaitu kira-kira 5 hingga 10 minit sahaja. b) Lawan fikiran negatif • • Jangan biarkan fikiran negatif menhancurkan niat untuk terus kekal sebagai bukan perokok. * Membuat sesuatu : buatlah sesuatu yang boleh mengalihkan fikiran daripada merokok seperti berkebun. panjang : tariklah nafas panjang dengan * Minum air : minum air banyak-banyak sebaik-baiknya air masak suam. Tahap keinginan untuk merokok juga akan beransur-ansur hilang jika perokok dapat mengatasi masa atau tempoh keinginan tersebut. * Membasahkan tangan : basahkan tangan setiap kali terasa ingin merokok. teguran dan pemerhatian daripada kawan/ keluarga/ guru/ majikan. iii) Bagaimana menangani keinginan untuk merokok. * Menarik nafas perlahan-lahan. Jangan minum air berkafin seperti kopi atau teh. keluarga dan orang di sekeliling anda dengan tidak merokok. Cara-cara yang perokok boleh cuba adalah seperti berikut:a) Berfikiran positif Beritahu diri anda yang amalan merokok itu adalah satu sejarah dan tidak akan diulangi. Tumpukan perhatian kepada faedah yang boleh diperolehi oleh anda.

Antara sebab mengapa bekas perokok kembali merokok ialah tidak mahir di dalam menangani tekanan. (rujuk Modul Minda Sihat). Lebihkan makan sayuran dan buah-buahan (rujuk Modul Makan Secara Sihat). Ini adalah disebabkan oleh selera yang bertambah baik dan rasa makanan yang menjadi lebih sedap selepas berhenti merokok. Pertambahan berat badan adalah biasa di kalangan sesetengah perokok yang berhenti merokok. b) Mengamalkan bersenam 3 kali seminggu untuk 20 – 30 minit setiap kali bersenam (rujuk Modul Senaman). Di antara cara-cara untuk mengatasi berat badan adalah:a) Mengurangkan pengambilan makanan berlemak.* Memohon doa : memohon kekuatan diri daripada keinginan untuk merokok dan melapangkan fikiran dengan membaca ayat suci dan berzikir. 42 . iv) Bagaimana mengatasi pertambahan berat badan. v) Bagaimana menangani tekanan.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful