Halaman

Pengenalan Panduan Menggunakan Modul Objektif Kumpulan Sasar Unit Pengajaran Panduan Menjalankan Sesi Pengajaran Unit 1 Unit 2 Unit 3 Unit 4 Membuat Keputusan Untuk Berhenti Merokok Persediaan Untuk Berhenti Merokok Mulakan Berhenti Merokok Mengekalkan Status Tidak Merokok

1 4 4 4 4 5 6 17 23 38

PENGENALAN
i Malaysia, setiap satu kematian daripada lima kematian adalah akibat daripada merokok. Merokok merupakan penyebab utama kematian awal yang mampu diubah. Merokok menyumbang kepada anggaran kehilangan 120,000 tahun kehidupan berpotensi. Dianggarkan seramai 10,000 rakyat Malaysia mati setiap tahun akibat merokok. Penyelidikan dan kajian pada awal tahun 1950-an dan 1960-an telah mengumpulkan banyak bukti epidemiologi berkaitan dengan impak merokok terhadap kesihatan. Penyelidikan “cohort studies”, “case studies” dan sumber data-data yang lain telah menghasilkan bukti-bukti yang konsisten dan meyakinkan tentang hubungkait penggunaan tembakau dan merokok dengan penyakit-penyakit pulmonari dan kardiovaskular yang serius serta kaitannya dengan penyakit-penyakit neoplastik.

D

Terdapat penurunan kadar merokok dan penggunaan hasil tembakau di negaranegara maju. Di Amerika Syarikat, sebagai contoh prevalen merokok di kalangan penduduk Amerika telah menurun dari 40% pada tahun 1964 ke 23% pada tahun 1997. Sebaliknya keadaan semasa menunjukkan peningkatan kadar atau prevalen merokok dan penggunaan hasil tembakau di negara-negara miskin dan sedang membangun termasuk Malaysia. Di Malaysia, prevalen merokok di kalangan orangorang dewasa yang berumur 15 tahun ke atas telah meningkat dari 21% pada 1985 ke 31% pada tahun 2000. Terdapat 49% lelaki dewasa dan 5% wanita dewasa yang masih merokok dan daripada jumlah mereka yang berumur 15 tahun ke atas yang merokok, 90% terdiri daripada golongan lelaki. Dengan meningkatnya jumlah
1

penduduk, sudah tentu jumlah perokok juga akan bertambah. Separuh daripada perokok hari ini akhirnya akan mati akibat daripada kesan-kesan atau impak merokok ke atas kesihatan. Adalah dianggarkan kematian yang disebabkan oleh kesan merokok akan meningkat 3 kali ganda untuk 3 dekad yang akan datang iaitu daripada 10,000 pada tahun 1998 kepada 30,000 pada tahun 2030. Walau bagaimanapun hasil daripada aktiviti-aktiviti anti merokok yang intensif sejak tahun 1991 melalui Kempen Cara Hidup Sihat Kebangsaan, tahap kesedaran tentang bahaya merokok di kalangan orang awam yang merokok dan yang tidak merokok telah meningkat. Sebanyak 40% daripada mereka yang sedang merokok telah cuba untuk berhenti merokok dengan sendiri, tetapi malangnya kebanyakan mereka telah gagal berbuat demikian. Kita semua tahu yang tabiat merokok adalah satu tabiat yang sukar dihentikan dan hanya segelintir sahaja perokok yang berjaya dalam cubaan untuk berhenti merokok secara sendiri. Selain keinginan dan kekuatan individu, banyak negara telah membuktikan bahawa anggota kesihatan boleh berperanan secara aktif dalam membantu perokok untuk membebaskan diri perokok daripada ketagihan melalui program-program berhenti merokok yang terancang. Kajian telah menunjukkan bahawa nasihat ringkas namun tegas daripada pengamal perubatan, dengan dibantu oleh bahan-bahan bacaan pendidikan kesihatan, urusan bagi lawatan susulan telah menghasilkan kadar berhenti merokok sebanyak 5%. Ini bersamaan dengan 25 orang bekas perokok bagi setiap pengamal perubatan. Hasil kajian lain juga menunjukkan bahawa intervensi yang lebih intensif dengan sokongan farmakoterapi akan menghasilkan kejayaan berhenti merokok yang lebih baik. Kementerian Kesihatan mengenalpasti keperluan pengamal perubatan dan profesional kesihatan yang lain agar terlibat dalam program berhenti merokok. Dengan adanya modul latihan ini diharap dapat membantu para profesional dalam bidang kesihatan untuk menubuhkan dan memberi perkhidmatan berhenti merokok di Pusat Promosi Kesihatan Komuniti dan seterusnya mengurangkan kadar morbiditi dan mortaliti penyakit-penyakit yang merupakan komplikasi akibat merokok.

2

1984). Mengikut Fiore (et al. 1990). 3 . Kebanyakan perokok telah cuba untuk berhenti merokok di suatu ketika di dalam hidup mereka. juga di bahagian otak yang berperanan dalam emosi. 1995 kebarangkalian kejayaan berhenti merokok pada cubaan tanpa bantuan adalah 1 dalam 100 dan didapati 98% daripada mereka kembali merokok. Menurut Piccittio.Kaedah berhenti merokok merupakan satu strategi yang kos efektif dan berkesan untuk mengurangkan morbiditi dan mortaliti akibat penyakit yang ada kaitan dengan penggunaan tembakau (CDC.. Maka tidak hairanlah jika kita dapati perokok yang terlibat masih berada dalam kitaran iaitu sekejap merokok sekejap berhenti. Malang sekali. Dilema yang dihadapi oleh perokok yang ingin berhenti merokok ialah kegagalan mereka untuk berhenti merokok (CDC. dengan merokok setiap hari seseorang itu akan bergantung (dependent) kepada rokok sama ada secara fizikal ataupun psikologi. bukan mudah untuk berhenti merokok.). Oleh itu. adalah perlu bagi kita memastikan keberkesanan dan kejayaan Pusat Promosi Kesihatan Komuniti (PPKK) ini dengan melatih anggota kesihatan untuk tujuan tersebut. Merokok sebagai ketagihan merupakan fakta yang telah diterima. Kita mempunyai bukti yang menunjukkan bahawa rawatan ketagihan nikotina merupakan suatu strategi yang berkesan. Hatziandreu (et al. (1998) terdapat reseptor nikotina di bahagian hipokampus otak yang terlibat dengan pembelajaran dan ingatan. 1990-1991. Dalam masa beberapa tahun sahaja. Ini jelas menunjukkan yang merokok bukanlah sekadar tabiat yang buruk tetapi merupakan masalah yang jauh lebih serius lagi.

KUMPULAN SASAR Modul ini adalah untuk panduan dan rujukan anggota kesihatan di Pusat Promosi Kesihatan Komuniti (PPKK) bagi menjalankan aktiviti-aktiviti membantu perokok untuk berhenti merokok. perokok yang masih belum berhasrat untuk berhenti merokok dan perokok yang telah cuba berhenti merokok tetapi gagal. OBJEKTIF OBJEKTIF UMUM Untuk membantu perokok yang ingin berhenti merokok serta melakukannya dengan cara yang berkesan dan dapat mengekalkan status tidak merokok. iv) Mengekalkan status untuk tidak merokok. program kawalan tembakau.PANDUAN MENGGUNAKAN MODUL Modul Berhenti Merokok ini dihasilkan berpandukan kepada beberapa rujukan dan bahan-bahan yang sedia ada yang dihasilkan oleh pihak Kementerian Kesihatan dengan membuat beberapa olahan dan penambahan kepada modul yang sedia ada. Kandungan unit ini berkaitan risiko-risiko kematian akibat merokok dan menerangkan faedah-faedah berhenti merokok. masalah ketagihan. Perokok yang menjadi klien dalam modul ini terdiri daripada mereka yang berhasrat untuk berhenti merokok. perokok-perokok akan membuat keputusan untuk berhenti merokok. Melalui unit pengajaran ini. bantuan yang dapat diberikan untuk berhenti merokok dan sebagainya dengan harapan klien akan dapat: i) Membuat keputusan untuk berhenti merokok. UNIT PENGAJARAN Unit 1: Membuat Keputusan Untuk Berhenti Merokok Perokok yang melalui modul ini akan didedahkan kepada epidemiologi penggunaan hasil tembakau dan impak terhadap kesihatan dan situasi masalah merokok di dunia dan di Malaysia. iii) Berhenti merokok. Unit 2: Persediaan Untuk Berhenti Merokok Unit ini adalah untuk memperkukuhkan keputusan yang telah dibuat oleh perokok dan seterusnya membuat persediaan untuk berhenti merokok. OBJEKTIF KHUSUS Klien akan didedahkan dengan beberapa maklumat seperti epidemiologi penggunaan tembakau dan impaknya terhadap kesihatan. ii) Membuat persediaan berhenti merokok. Perokok juga didedahkan tentang kesan-kesan tabiat merokok kepada manusia khususnya ke atas kesihatan mereka. 4 .

keperluan individu dan kemampuan anggota kesihatan.Unit 3: Mulakan Berhenti Merokok Dalam unit ini. mereka boleh terus mengikuti Unit 3 atau memulakan dengan Unit 1. perbincangan kumpulan berfokus. perbincangan kumpulan kecil dengan menggunakan role model dan kem-kem. Sesi pengajaran boleh diadakan secara berkumpulan atau individu bergantung sambutan perokok yang datang mendapatkan khidmat berhenti merokok atau dirujuk ke PPKK. sesi demonstrasi. perokok-perokok akan diberi panduan dan tunjuk ajar cara-cara berhenti merokok dengan teratur menggunakan beberapa bantuan bahan pengajaran serta penjelasan penggunaan kaedah terapi penggantian nikotina. Unit 4: Mengekalkan Status Tidak Merokok Modul ini membantu perokok yang telah cuba berhenti merokok tetapi mengalami kegagalan dengan mencuba teknik-teknik tertentu agar terus tidak merokok. Pelbagai kaedah pengajaran dapat digunakan mengikut kesesuaian. khidmat nasihat. perokok yang belum berhasrat untuk berhenti merokok dan perokok yang telah berhenti merokok tetapi menemui kegagalan. Anggota-anggota kesihatan boleh menggunakan bahan-bahan pengajaran / bahan pendidikan yang telah disediakan. Antara kaedah yang boleh digunakan termasuklah ceramah. Perokok perlu melalui beberapa sesi perjumpaan dengan anggota kesihatan dengan mengikuti unit pengajaran yang ditetapkan. PANDUAN MENJALANKAN SESI PENGAJARAN i) Perokok yang mengikuti sesi pengajaran adalah terdiri daripada perokok yang ingin berhenti merokok. Unit-unit pengajaran ini boleh diulangi berdasarkan kepada teori kitaran perubahan tingkah laku penagihan (Prochaska’s Transtheoretical Model) yang dilalui oleh perokok. ii) iii) iv) v) 5 . sesi perjumpaan sesama perokok. menonton video. kaunseling secara kumpulan atau individu. Jika terdapat individu atau sekumpulan perokok yang telah membuat keputusan untuk berhenti merokok.

Seterusnya mereka akan diberikan beberapa contoh impak kesihatan yang disebabkan oleh ketagihan nikotina. a) Mortaliti akibat rokok. 1 Unit i) ii) iii) i) ii) iii) v) Membuat Keputusan Untuk Berhenti Merokok OBJEKTIF PEMBELAJARAN Di akhir sesi klien akan memahami tentang:Masalah penggunaan tembakau – global dan di Malaysia. Impak kesihatan ke atas perokok. Fakta mengenai tembakau. Fakta-fakta penting mengenai tembakau. Impak kesihatan ke atas perokok. c) Akibat kepada orang dewasa. Ini akan memberikan mereka gambaran yang jelas tentang masalah dan akibat penggunaan tembakau di seluruh dunia. 6 . Mereka akan diperkenalkan kepada nikotina dan ketagihan nikotina serta kesan daripada ketagihan nikotina. b) Akibat kepada bayi dan kanak-kanak. Statistik berkaitan mortaliti dan morbiditi akibat penggunaan nikotina akan disentuh. b) Situasi penggunaan tembakau di Malaysia. Secara dasarnya statistik-statistik berkaitan situasi semasa penggunaan tembakau di peringkat global dan situasi di Malaysia akan didedahkan kepada klien.PENDAHULUAN Melalui modul ini klien akan didedahkan kepada epidemiologi penggunaan tembakau dan impak kesihatan yang berkaitan dengan penggunaan tembakau. a) Situasi penggunaan tembakau dunia. b) Morbiditi akibat rokok. iv) Akibat merokok ketika hamil. Perokok pasif. Di samping itu klien akan diberi pendedahan kepada kandungan bahan kimia memudaratkan yang terdapat di dalam asap rokok. a) Nikotina dan ketagihan nikotina. a) Perokok pasif yang hamil. b) Bahan kimia yang terkandung di dalam rokok. Akhirnya beberapa fakta tentang faedah dan kelebihan berhenti merokok akan diberikan kepada klien. Klien juga akan didedahkan dengan beberapa fakta tentang ketagihan tembakau/ nikotina. ISI KANDUNGAN Epidemiologi penggunaan tembakau.

ii) iii) iv) v) vi) ALAT BANTU MENGAJAR i) ii) iii) Slaid ceramah (power point presentation). Klien ditunjukkan spesimen organ normal dan patologi hasil penggunaan tembakau. Klien ditunjukkan sama ada VCD / power point presentation berkaitan berhenti merokok. 7 . Klien ditunjukkan ilustrasi kesan penggunaan tembakau terhadap kesihatan. Klien ditunjukkan spesimen organ normal dan patologi hasil penggunaan tembakau. Aktiviti 2 (secara individu) i) Klien diberi penerangan secara ringkas tentang epidemiologi penggunaan tembakau dan impak kesihatan terhadap penggunaannya. Klien ditunjukkan ilustrasi kesan penggunaan tembakau terhadap kesihatan. Patung Uncle Joe. Klien diberi temujanji untuk sesi akan datang. Aktiviti 2 (secara berkumpulan) i) ii) iii) iv) v) Memberi penerangan mengenai epidemiologi penggunaan tembakau dan impak kesihatan terhadap penggunaannya. Klien dibekalkan dengan risalah dan bahan-bahan lain. Buku Panduan Berhenti Merokok.KAEDAH: Ceramah dan perbincangan kumpulan kecil MASA : 45 minit AKTIVITI Aktiviti 1 (secara kumpulan atau individu) Klien diberikan borang pre-test (Lampiran A) untuk dilengkapkan dan diserahkan kembali kepada anggota kesihatan. Klien dibekalkan dengan risalah dan bahan-bahan lain. Klien diberi temujanji untuk sesi akan datang.

di kalangan mereka yang berpendidikan rendah berbanding dengan berpendidikan tinggi. epidemik merokok beralih daripada tumpuan asal iaitu daripada lelaki di negara berpendapatan tinggi kepada wanita di negara berpendapatan tinggi dan lelaki di negara berpendapatan rendah. Di seluruh dunia.iv) Spesimen organ (normal dan berpenyakit). Kini. Sekiranya tiada perubahan dilakukan. vii) Borang Pre/Post-test. Justeru itu. 8 . • • • • • • • • Satu daripada sepuluh kematian di dunia adalah disebabkan oleh penggunaan tembakau sekarang dan dianggarkan meningkat kepada satu daripada enam kematian menjelang 2030 iaitu 10 juta setahun berbanding penyebab lain. v) Risalah merokok. Penggunaan rokok per kapita di dunia di kalangan perokok dianggarkan 15 batang sehari yang menyamai kira-kira 6 trillion rokok setahun.000 hingga 99.6 billion perokok. NOTA RUJUKAN i) Epidemiologi penggunaan tembakau a) Situasi Global • Bellagio Statement 1995: di seluruh dunia terdapat hanya 2 sebab utama kematian pramatang yang semakin meningkat iaitu HIV/AIDS dan penggunaan tembakau. Kadar merokok turut meningkat di kalangan generasi muda. dianggarkan menjelang 2025 akan terdapat 1. penggunaan tembakau membunuh kira-kira 4 juta manusia setiap tahun di seluruh dunia. Prevalens merokok semakin berkurangan di kalangan lelaki di negaranegara berpendapatan tinggi tetapi industri tembakau mengekalkan keuntungan mereka dengan mensasarkan negara-negara berpendapatan rendah dan sederhana yang prevalennya semakin meningkat.000 generasi muda mula merokok setiap hari. Prevalens merokok di dunia tertumpu kepada negara-negara membangun berbanding negara maju. dianggarkan seramai 82. vi) Carta Selak.

8% 1996 24.6% 27. 9 . dikunyah atau disedut mengandungi NIKOTIN iaitu satu bahan penyebab ketagihan yang kuat dan mengandungi kira-kira 4.4% Statistik merokok di kalangan remaja (18 tahun dan ke atas) 1996: 16.14 4.34 0. tembakau sama ada dihisap.9% 4.2% 32.52 0.3 3.7% 17.000 bahan kimia dan 43 daripadanya diketahui adalah karsinogen (penyebab kanser).8%) 1999: 18.1 100 ii) Fakta tentang tembakau Umumnya.2% 16.1% 19.2% 32.7%.2% 22.4 0.2 7.8% 49.2% 3.b) Situasi Kebangsaan • Keputusan National Health and Morbidity Survey (NHMS) 1986 Keseluruhan Lelaki Perempuan Bandar Pedalaman Melayu Cina India Lain-lain • 21. perempuan: 8%) Setiap hari kira-kira 45 – 50 remaja mula merokok • Bilangan dan peratus perokok di Malaysia (2000) Kumpulan umur Lelaki (19 tahun & ke atas) Lelaki (18 tahun & ke bawah) Perempuan (19 tahun & ke atas) Perempuan (18 tahun & ke bawah) Jumlah Bilangan (million) 3.5% 40.64 11.9% 19.2% (lelaki: 29%.5% 21.7% 15.26 % 78.7% 28. perempuan: 4.9% (lelaki: 30.7% 23.

a) Nama lain tembakau adalah nicotina tobacum • • • • • Terdapat 67 spesis yang kebanyakannya tertumpu di hemisfera barat. nickel. d) Bahan-bahan kimia dalam tembakau • Karsinogen * Hidrokarbon seperti naftalena. Bergabung dengan acetylcholine di otak : memberi kesan pada mood dan kesedaran (alertness). Diberi nama sempena Jean Nicot. Perancis yang Sejak itu penggunaan tembakau menular ke seluruh dunia. Merembes epinephrine dari korteks adrenal : menyebabkan keletihan (fatigue) dan keresahan (restlessness) hasil pengeluaran berlebihan glukosa. * Menyebabkan penggunaan bahan secara berterusan (compulsive). Dibawa oleh Christopher Columbus Ke Eropah pada kurun ke-16. • Rokok memenuhi semua kriteria di atas sebagai bahan yang menyebabkan ketagihan. diplomat memperkenalkannya ke Perancis selepas kurun ke-16. • Gas beracun * Karbon monoksida (CO) * Hydrogen disulphide * Hydrogen cyanide 10 . b) Tindakan dan kesan nikotin • • Merembes dopamine : menyebabkan rasa seronok (pleasure). * Logam berat seperti cadmium. * Radioaktif seperti polonium. * Menyebabkan pergantungan secara fizikal dan psikologikal. • c) Bahan penyebab ketagihan • Kriteria-kriteria * Meningkatkan reseptor dopamine. * Menyebabkan gejala gian (withdrawal). Diperkenalkan oleh Puak Indian Amerika Utara. kumpulan benzyl. * Aldehide seperti formaline.

* Menyebabkan rokok mudah dihisap.• Bahan kompleks (complex compound) * Tar • Ketagihan * Kira-kira 200 – 300 jenis bahan kimia. * Contohnya seperti ammonia yang juga memudahkan penyerapan nikotin. memanjangkan tempoh bakaran dan jangka hayat. meningkatkan rasa. e) Persamaan bahan kimia dalam asap rokok • Aceton (penanggal cat) • Methanol (bahan api roket) • Naftalen (ubat gegat) • Toluene (bahan pelarut) • Cadmium (bahan bateri kereta) • Vinylchlorida (bahan pembuat PVC) • Toluidine (pelarut industri) • Ammonia (pencuci lantai) • Hidrogen sianida (racun yang digunakan di bilik gas) • Arsenik (racun anai-anai atau semut) • Phenol (pembersih) • Butane (cecair pemetik api) • DDT (racun makhluk perosak) • Pyrene • Benzopyrene • Urethane • Nickel • Polonium • Nikotin (racun serangga) • Karbon monoksida (gas ekzos kereta) • Tar (minyak tar jalan) 11 .

masalah respiratori dan gastrousus.4 saat. Kematian kerana merokok * 50% daripada perokok akan mati disebabkan oleh penyakit berkaitan merokok. * Kebanyakan kematian disebabkan oleh penyakit jantung. * 25% daripada semua kematian disebabkan strok. 12 . * Menyamai 1 kematian setiap 3 saat. merokok adalah punca 100 000 pesakit dimasukkan ke wad di hospital kerajaan setiap tahun. * Menyamai 2 280 kematian sejam.9 juta kematian pada tahun 2002. * Menyamai 1 kematian setiap 6. * 90% daripada semua kematian disebabkan kanser paru-paru. * Kira-kira 10 – 20% daripada semua kematian di Malaysia berpunca daripada merokok. • Di Malaysia. * 25% daripada semua kematian disebabkan penyakit jantung. • Semua organ boleh terjejas. Risiko kematian di kalangan perokok * Penyakit Respiratori 10 – 20 X * Kanser paru-paru 5 – 30 X * Kanser tekak 5 – 30 X * Kanser mulut 3 – 15 X * Kanser esofagus 4 – 5 X * Kanser pankreas 2 X * Kanser pundi kencing 2 – 3 X * Penyakit jantung 2 – 3 X * Kanser buah pinggang 1. 10 juta kematian. * Menyamai 27 400 kematian sehari. * Menyamai 560 kematian sejam. kebanyakannya disebabkan oleh penyakit jantung. kanser dan strok. • • • b) Morbiditi • Merokok menyebabkan 40 jenis penyakit. * 85% daripada semua kematian disebabkan COPD. * Menjelang 2030. * 30% daripada semua kematian disebabkan kanser. • Menyebabkan kemusnahan dan kerosakan tisu badan secara kekal.5 X Mortaliti disebabkan merokok di Malaysia * Menyebabkan kematian seramai 10 000 orang setahun.iii) Merokok dan impak terhadap kesihatan a) Mortaliti • Berdasarkan fakta Pertubuhan Kesihatan Sedunia (WHO) * 4. * Menyamai 13 400 kematian sehari.

* • Risiko terhadap kesihatan * * * * Perokok pasif turut mengalami risiko terhadap kesihatan. Terdapat bahan kimia yang sama dijumpai dalam sidestream smoke dan exhaled mainstream smoke. Walau bagaimanapun. Juga dikenali sebagai perokok involuntari.c) Perokok pasif • Takrifan * * * * * Pendedahan di kalangan bukan perokok terhadap asap rokok (second hand smoke) secara involuntari. Sidestream smoke (SS) adalah asap yang berasal daripada rokok yang dihisap perokok. biomarker untuk tembakau iaitu cotinine membuktikan bahawa second hand smoke diterima oleh mereka yang tidak merokok. Exhaled mainstream smoke adalah asap yang dihembus keluar oleh perokok. Sidestream smoke merupakan penyumbang utama second hand smoke dan mengandungi kepekatan bahan kimia yang lebih tinggi berbanding exhaled mainstream smoke. Kajian epidemiologi turut membuktikan bahawa second hand smoke menyebabkan penyakit di kalangan kanak-kanak dan orang dewasa. Asap rokok (second hand smoke) adalah campuran sidestream smoke dan exhaled mainstream smoke di dalam udara. Kajian juga menunjukkan bahawa perokok pasif mempunyai 30% risiko yang lebih tinggi untuk menghidap kanser dan 25% risiko yang lebih tinggi untuk mendapat penyakit kardiovaskular jika dibandingkan dengan mereka yang tidak terdedah kepada asap rokok. Tiada bukti tentang jumlah dos tertentu yang perlu untuk menyebabkan kesan terhadap kesihatan. * * • Impak kesihatan terhadap kanak-kanak * Sudden Infant Death Syndrome (SIDS) – kematian mengejut di kalangan kanak-kanak. 13 .

Mengurangkan fungsi paru-paru.Kanser yang lain * iv) Ilustrasi impak terhadap kesihatan • • • • • • • • • • • COPD Respiratori / paru-paru Peptik ulser Kanser mulut / esofagus Penyakit vaskular peripheri ED (erectile dysfunction) Keguguran Bayi cacat Kelahiran pramatang Kanser serviks Penuaan 14 .Penyakit kardiovaskular .Kanser paru-paru . Gejala respiratori kronik. Ibu adalah perokok pasif ketika mengandung. Asma dan serangan asma. Penyakit telinga bahagian tengah sama ada akut atau kronik. Kanak-kanak hidup di kalangan perokok dan terdedah kepada second hand smoke.Serangan asma Berpotensi .Mengurangkan fungsi paru-paru . • Kesan kesihatan di kalangan dewasa akibat terdedah kepada second hand smoke * Terbukti (established) .* * * * * • Penyakit respiratori akut. Kanak-kanak akan terdedah kepada bahaya asap rokok jika: * * * Ibu adalah perokok aktif ketika mengandung.Gejala respiratori .

Orang lain: 5. Jika Ya. Nyatakan 3 gejala ketagihan (gian) yang dialami semasa berhenti merokok? Bagaimana anda mengatasi masalah ketagihan (gian) merokok? 7. Secara beransur-ansur 15 . Tidak 4. Nyatakan 3 penyakit yang berkaitan dengan tabiat merokok? 3. 6. Secara serta merta b. Apakah faedah berhenti merokok ? a. bagaimana anda ingin berhenti? a.LAMPIRAN A BORANG SOAL SELIDIK (Pre-Test / Post-Test) 1. Diri sendiri: b. Senaraikan 4 jenis bahan kimia yang terkandung di dalam sebatang rokok dan bahaya kepada kesihatan? Jenis bahan kimia Kesan kepada kesihatan 2. Ya b. Ya b. Pernahkah anda cuba untuk berhenti merokok? a. Adakah anda ingin berhenti merokok sekarang? a. Tidak (terus ke soalan 10) 8.

carta selak. Ya b. Adakah anda percaya Pusat Promosi Kesihatan Komuniti (PPKK) ini dapat membantu anda berhenti merokok? a. buku kecil. Ya b.9. Adakah anda mendapati bahan-bahan pendidikan kesihatan (risalah. Tidak c. Tidak pasti 10. poster dll) mudah difahami dan membantu anda dalam usaha berhenti merokok ? a. Tidak 16 .

60 minit AKTIVITI Aktiviti 1: (secara berkumpulan) Sesi ceramah diadakan dengan mengemukakan fakta-fakta berkaitan tajuktajuk yang disenaraikan dalam modul ini. ISI KANDUNGAN Faedah-faedah berhenti merokok. Tempat-tempat mendapat khidmat untuk berhenti merokok. viii) Strategi Program Berhenti Merokok di dalam Program Kawalan Tembakau Kebangsaan. klien akan dapat memahami tentang kepentingan dan halatuju program berhenti merokok yang akan dilaksanakan di fasiliti masing-masing.2 Unit i) ii) i) ii) iii) iv) v) vi) i) Persediaan Untuk Berhenti Merokok PENDAHULUAN Melalui modul ini klien akan didedahkan kepada risiko merokok. faedah-faedah berhenti merokok. KAEDAH : Ceramah. Peruntukan di bawah Peraturan-Peraturan Kawalan Hasil Tembakau 1993. perbincangan. perkongsian pengalaman bersama bekas perokok MASA : 30 . Program Kawalan Tembakau Kebangsaan dan aktiviti-aktiviti yang terkandung di dalam program ini. Dengan pengetahuan tentang Program Kawalan Tembakau Kebangsaan. Kadar risiko membawa maut oleh penyakit akibat ketagihan merokok. vii) Senarai aktiviti menyokong Program Kawalan Tembakau Kebangsaan. OBJEKTIF PEMBELAJARAN Di akhir sesi klien akan:Memahami akibat merokok dan faedah-faedah berhenti merokok. Akibat-akibat jika terus ketagihan merokok. Menghargai dan menyokong Program Kawalan Hasil Tembakau dan Program Berhenti Merokok. Mereka akan diberi penerangan yang lebih jelas tentang objektif dan strategi yang terdapat di dalam Program Kawalan Tembakau Kebangsaan (National Tobacco Control Programme). 17 . Program Kawalan Tembakau Kebangsaan.

Sesi perbincangan boleh terus diadakan selepas sesi ceramah. Badan dan pakaian tidak berbau tengek. Deria merasa dan menghidu bertambah baik. Aktiviti 2: (secara berkumpulan) i) ii) Seorang atau beberapa orang bekas perokok secara sukarela untuk berkongsi pengalaman mereka bersama klien. ALAT BANTU MENGAJAR i) ii) iii) iv) v) vi) vii) viii) Slaid ceramah (power point presentation) Buku Panduan Berhenti Merokok Patung Uncle Joe Spesimen organ (normal dan berpenyakit) Risalah Merokok Carta Selak Manual Berhenti Merokok Clinical Practice Guideline NOTA RUJUKAN i) Faedah-faedah berhenti merokok • • • • • • • • • • • Risiko untuk mendapat kanser dan penyakit jantung akan menurun. Aktiviti 3: (secara individu) i) Klien diberi sesi nasihat secara individu dengan berbincang tentang perkaraperkara berikut:• Faedah berhenti merokok. Keupayaan stamina akan bertambah baik. Klien diminta menyenaraikan aktiviti-aktiviti dan strategi kawalan tembakau yang mereka ketahui dan membincangkannya. Berasa lebih segar. Disegani orang-orang di sekitar. Klien diminta mengemukakan soalan atau masalah yang mereka hadapi kepada bekas perokok. • Kesan terhadap perokok pasif. Nafas tidak berbau busuk. Jantung dan paru-paru menjadi lebih sihat.ii) iii) Sesi ini juga memberi peluang kepada klien untuk bertanya soalan berkaitan topik-topik yang disampaikan oleh penceramah. Lebih wang untuk digunakan bagi perkara yang berfaedah. 18 . • Akibat jika terus merokok. Bernafas lebih senang dan segar. Batuk akan berkurangan.

Jangka hayat yang kurang. kepala dan saiz anak. esofagus dan pankreas. Bayi yang dilahirkan mempunyai berat badan yang kurang daripada sepatutnya ketika dilahirkan. Tumbesaran anak akan terjejas. v) Risiko kepada perokok pasif yang sedang hamil • • Anak di dalam kandungan akan lahir tidak cukup bulan. Kematian neonatal meningkat kepada 25 – 50 %. Mengurangkan tumbesaran dada.3 kali ganda 11/2 kali ganda 2 kali ganda iv) Akibat merokok ketika hamil Jika ibu hamil merokok. Meningkatkan risiko kelahiran tidak cukup bulan. Meningkatkan risiko jangkitan paru-paru. tekak. mulut. Kurang kemampuan yang sepatutnya dipunyai atau dimiliki manusia sihat. Sindrom kematian bayi (SIDS). iii) Kadar risiko membawa maut oleh penyakit akibat ketagihan merokok Penyakit * Saluran pernafasan kronik * Kanser paru-paru * Kanser payu dara * Kanser tekak * Kanser esofagus * Kanser pangkreas * Kanser pundi kencing * Penyakit jantung * Penyakit ginjal * Penyakit ulser peptik Risiko Kematian 10 – 20 kali ganda 7 – 15 kali ganda 11 kali ganda 5 – 13 kali ganda 4 – 5 kali ganda 2 kali ganda 2 – 3 kali ganda 11/2 . contoh:* Tidak bertenaga / tidak bermaya. * Sperma berubah menjadi kurang subur / fertiliti rendah. mereka berisiko mendapat: • • • • • • Angin ahmar Serangan jantung Kerosakkan paru-paru Kanser paru-paru. * Cepat penat.ii) Akibat jika terus ketagihan merokok Jika perokok terus ketagihan merokok. 19 • . tabiat tersebut boleh mengakibatkan :• • • • • • • Risiko keguguran janin. Mengurangkan keupayaan fungsi jantung dan paru-paru bayi.

Meminimumkan dan seterusnya menghapuskan pendedahan asap rokok sisi (environmental tobacco smoke – ETS) kepada populasi masyarakat di semua tempat awam dan tempat kerja. Di antara peraturan yang terdapat adalah seperti berikut:* * Peraturan 8. dan kematian akibat • Mengurangkan bebanan terhadap penyakit penggunaan tembakau di dalam negara. vii) Senarai aktiviti-aktiviti menyokong Program Kawalan Tembakau Kebangsaan a) Promosi kesihatan • • • Kempen Cara Hidup Sihat (KCHS) Kempen “TAK NAK" Nafas Baru Bermula Ramadhan b) Undang-undang dan penguatkuasaan • Kesalahan dan denda di bawah Peraturan-Peraturan Hasil Tembakau 1993. Meningkatkan bilangan perokok berhenti merokok. Objektif Program Kawalan Tembakau Kebangsaan • • • • Mengurangkan prevalens penggunaan tembakau di kalangan rakyat Malaysia. melarang penjualan rokok kepada mereka yang berumur di bawah 18 tahun. Kadar kematian perinatal yang tinggi. Mengurangkan tabiat mula merokok di kalangan generasi muda.• • vi) Jangkitan paru-paru dan telinga selepas dilahirkan. membeli atau mempunyai dalam simpanan mereka hasil tembakau. 20 . Mereka yang berumur di bawah 18 tahun dilarang merokok. mengunyah.

Tenaga Nasional Berhad .000 dan jika disabitkan kesalahan boleh didenda sehingga RM5. • Kawasan larangan merokok: * * * * * * * * * * * * * * Pusat hiburan dan teater Hospital dan klinik Lif awam Tempat orang awam berhawa dingin contoh:.Institusi kewangan dan bank .restoran. c) Program berhenti merokok • • Mewujudkan Klinik Berhenti Merokok.000 atau penjara tidak melebihi 2 tahun penjara. kompleks membeli belah Kenderaan awam Stadium / kompleks sukan Lapangan terbang Premis kerajaan Dewan Institusi pendidikan termasuk tadika: sekolah Taman asuhan kanak-kanak Hentian pengangkutan awam Stesen minyak Kaunter perkhidmatan awam/ .Pos Malaysia . pasar raya.* * Larangan merokok di kawasan-kawasan yang diwartakan sebagai kawasan larangan merokok. Melatih anggota mengendalikan Klinik Berhenti Merokok. boleh dikenakan kompaun sehingga RM1.Lembaga Perbadanan Air • Pengharaman promosi dan pengiklanan produk tembakau.Telekom Malaysia . d) Advokasi • • • Kerjasama Pertubuhan Bukan Kerajaan (NGO) Malaysian Health Promotion Board Malaysian Council for Tobacco Control (MCTC) 21 • Sambutan Hari Tanpa Tembakau Sedunia . Sesiapa yang melakukan kesalahan tersebut.

Menggalak dan memotivasikan perokok agar menggunakan perkhidmatan berhenti merokok yang disediakan. Mewujudkan perkhidmatan berhenti merokok dan memastikan perkhidmatan ini mudah diperolehi di setiap peringkat kemudahan kesihatan. • Mewujudkan kumpulan smokers anonymous. Menggalakkan kerjasama dan penyertaan semua di dalam membantu perokok berhenti merokok. • Mengintegrasikan Program Berhenti Merokok di dalam semua program kesihatan yang relevan.viii) Program berhenti merokok a) Objektif umum • Menyediakan sokongan dan bantuan secara komprehensif untuk membantu perokok berhenti merokok. • Memberitahu dan mendidik perokok tentang kebaikan berhenti merokok. • Mempromosi dan mengiklankan perkhidmatan berhenti merokok kepada masyarakat dan kumpulan-kumpulan tertentu. • Mewujudkan task force Program Berhenti Merokok di peringkat daerah. • • c) Strategi-strategi • Meningkatkan kapasiti dari segi kemahiran dan infrastruktur yang boleh mendorong ke arah mewujudkan Program Berhenti Merokok yang komprehensif dan berkesan. negeri dan kebangsaan. 22 . • Memastikan segala bentuk rawatan yang terbukti berkesan dan boleh diperolehi. b) Objektif khusus • • Membangunkan kemahiran di kalangan anggota kesihatan di dalam membantu perokok berhenti merokok. • Menggalakkan Program Berhenti Merokok di peringkat komuniti. • Mewujudkan kerjasama dan jalinan dengan agensi-agensi berkaitan di peringkat kebangsaan dan antarabangsa.

viii) Tanda-tanda gian. ISI KANDUNGAN Rasional berhenti merokok. 23 . Bantuan untuk hari berhenti.PENDAHULUAN Di dalam modul ini klien akan diberi pengetahuan tentang cara-cara berhenti merokok dengan teratur. Cara untuk berhenti merokok. Bantuan lain untuk berhenti merokok. Menentukan/menetapkan hari berhenti. vii) Tanda-tanda awal apabila berhenti merokok. Intervensi yang lebih intensif pula memerlukan rawatan susulan dan penyeliaan yang lebih rapi. 3 Unit i) ii) iii) i) ii) iii) iv) v) vi) ix) x) xi) Mulakan Berhenti Merokok OBJEKTIF PEMBELAJARAN Di akhir sesi klien akan:Memahami cara-cara berhenti merokok. xiii) Kaedah farmakoterapi. Intervensi Klinikal Intervention). Bantuan untuk hari-hari menjelang tarikh berhenti. Singkat (Brief Clinical xii) Intervensi Klinikal Intensif (Intensive Clinical Intervention). Cara membuat keputusan untuk berhenti merokok. xiv) Terapi Gantian Nikotina (Nicontine Replacement Therapy). Membuat penetapan hari berhenti merokok. Ini termasuk memberi rawatan ubatubatan yang boleh mengawal ketagihan nikotina. Antaranya ialah melalui “brief clinical intervention” iaitu klien dinasihatkan tentang faedah berhenti merokok dan digalakkan berhenti merokok melalui sesi tidak formal yang singkat. Mengambil langkah-langkah perlu untuk berhenti merokok. Bagaimana menangani masalah kegianan.

KAEDAH : Ceramah. cara membuat keputusan berhenti merokok dan cara-cara berhenti merokok. Aktiviti 2 i) Ceramah • Klien didedahkan dalam sesi ceramah berkaitan dengan maklumatmaklumat faedah berhenti merokok. menyenaraikan perkaraperkara yang tidak menyenangkan mengenai tabiat merokok. 24 . • Klien digalakkan bersoal jawab untuk mendalami pengetahuan mereka. MASA : 90 minit AKTIVITI Aktiviti 1 Klien diberikan Borang Penilaian Sendiri Risiko Kesihatan untuk diisi bagi tujuan menentukan Tahap Kebergantungan Perokok Terhadap Nikotina. Klien diberi temujanji untuk sesi akan datang. • • • • iii) Demonstrasi (untuk klien yang memerlukan NRT sahaja) • • Klien ditunjukkan kaedah-kaedah farmakoterapi yang sedia ada dan bagaimana menggunakannya. Klien diminta mengisi buku catatan berhenti merokok dengan mendatangani buku ini sebagai tanda ikrar untuk berhenti merokok. Klien diberi demostrasi teknik-teknik mengunyah yang betul dalam menggunakan terapi penggantian nikotin jenis gum. perbincangan kumpulan. menyenaraikan kebaikan berhenti merokok dan sebagainya sepertimana yang terkandung dalam buku ini. Klien diberi tunjuk ajar tentang penggunaan Borang Penilaian Sendiri Risiko Kesihatan (PSRK) – Tahap Kebergantungan Terhadap Nikotina (Fagerstrom test). demonstrasi dan kaunseling individu. Klien didedahkan dengan 2 jenis intervensi dalam aspek pengurusan penggunaan tembakau. menetapkan tarikh berhenti merokok. Klien diminta berkongsi pengalaman dengan yang lain berkaitan usaha-usaha yang dilakukan oleh mereka yang telah mencuba berhenti merokok. ii) Perbincangan kumpulan kecil atau kaunseling individu (sekiranya mempunyai ramai klien untuk menjalankan aktiviti secara serentak) • • Klien diberikan buku panduan berhenti merokok dan buku catatan berhenti merokok. apakah masalah yang telah dihadapi dan cara menanganinya.

perpustakaan. 3. Adakah anda merokok lebih kerap pada jam pertama selepas bangun pagi jika berbanding dengan masa yang lain? Adakah anda masih merokok walaupun sakit dan terlantar di atas katil sepanjang hari? 6. atau 0 Bil. Ya Tidak 1 0 Jumlah keseluruhan Skala: Tahap Kebergantungan Nikotina 0-3 = Rendah 4-6 = Sederhana 7-10 = Tinggi 25 .2.1.LAMPIRAN B BORANG PENILAIAN SENDIRI RISIKO KESIHATAN (Tahap Kebergantungan Terhadap Nikotina) Sila tandakan jawapan anda dengan bulatkan (di ruangan skor) mengikut skala 3. Rokok pertama di waktu pagi Yang lain-lain Tidak lebih daripada 10 11-20 21-30 31 ke atas Ya Tidak 1 0 4. pawagam dan lain-lain? Rokok manakah yang paling sukar untuk anda berhenti? Ya Tidak 2. Dalam sehari. Soalan Jawapan Skor 3 2 1 0 1 0 Bilakah anda menghisap rokok Dalam masa 5 minit yang pertama selepas bangun pagi? 6-30 minit 31-60 Selepas 1 jam Adakah anda menghadapi masalah untuk tidak merokok di tempat-tempat larangan merokok seperti di masjid. 1. berapa batang rokok yang anda hisap? 0 1 2 3 1 0 5.

• Mereka tidak mempunyai cukup ilmu dan maklumat serta kemahiran untuk merawat masalah penggunaan tembakau dan ketagihannya. berhenti merokok adalah langkah pencegahan yang amat berkesan. • Tidak menyedari bahawa intervensi singkat (brief intervention) boleh meningkatkan kadar berhenti merokok di kalangan perokok. • Terdapat fenomena peningkatan tren merokok di kalangan remaja. • Justeru itu. strok dan kanser. 26 ii) iii) . • Tiga penyakit utama berkaitan merokok yang membebankan iaitu penyakit jantung.ALAT BANTU MENGAJAR i) ii) iii) iv) v) vi) Slaid (power point) Borang Penilaian Sendiri Risiko Kesihatan (PSRK) – Tahap Kebergantungan Terhadap Nikotina (Fagerstrom test) Bahan penggantian nikotin – gum. • Bukti menunjukkan pendekatan ini akan meningkatkan kadar intervensi oleh pengamal perubatan. Menilai penggunaan tembakau • Semua pesakit mesti ditanya sama ada mereka merokok atau tidak dan memastikan status penggunaan tembakau ini direkod setiap kali mendapatkan rawatan. patch dan inhaler Buku Panduan Berhenti Merokok Risalah Merokok Carta Selak vii) Manual Berhenti Merokok viii) Clinical Practice Guideline ix) Buku Catatan Berhenti Merokok NOTA RUJUKAN i) Rasional berhenti merokok • Kini dianggarkan terdapat 49. • Mereka percaya bahawa farmakoterapi hanya boleh diberi melalui rawatan secara intensif (intensive intervention). Masalah yang dihadapi untuk menjayakan program ini adalah kerana kebanyakan pengamal perubatan tidak gemar menyentuh persoalan merokok kerana:• Mereka percaya bahawa pergantungan terhadap tembakau adalah masalah tabiat (habit) dan bukan kerana persoalan ketagihan.2% lelaki dewasa di Malaysia menggunakan tembakau.

• Memahami cara-cara untuk menangani harihari sebelum hari berhenti. v) vi) Hari berhenti • Tentukan tarikh hari berhenti dan catitkan dalam buku harian (diari). perokok dinasihatkan untuk melakukan perkara-perkara berikut pada hari berhenti:• Campakkan semua rokok. • Wujudkan rumah atau tempat kerja tanpa rokok. • Hari berhenti tersebut bukan semasa menghadapi tekanan sama ada tekanan fizikal atau mental. 27 . hari tahun baru.• Mestilah mengikut garis panduan yang disediakan. hari ulang tahun perkahwinan. keluarga atau kawan. permulaan Ramadhan dan sebagainya. vii) Bantuan untuk hari-hari menjelang hari berhenti (Fading day) Bagi perokok yang ingin berhenti secara beransur-ansur. • Perokok boleh pilih hari yang penting buat mereka seperti tarikh hari jadi. Cara-cara untuk berhenti merokok Terdapat dua cara untuk berhenti merokok:• Berhenti merokok secara terus. perokok boleh melakukan perkara-perkara berikut dalam masa 2 hingga 4 minggu sebelum hari berhenti. iv) Langkah-langkah untuk berhenti merokok • Menentukan hari berhenti. • Turunkan jumlah rokok yang anda hisap. • Mulakan satu program riadah atau bersenam. viii) Bantuan untuk hari berhenti Bagi perokok yang memilih cara berhenti secara beransur-ansur atau secara terus. mancis. • Hentikan semua aktiviti yang berkaitan dengan rokok. • Memahami tanda-tanda dan cara-cara untuk menangani kegianan apabila berhenti merokok. • Berhenti secara beransur-ansur. tempat abu rokok dan lighter. • Dapatkan sokongan daripada isteri. • Minum air lebih banyak. • Dapatkan seorang kawan atau satu kumpulan untuk berhenti bersama. • Senaraikan semua sebab anda ingin berhenti merokok dan baca senarai itu setiap malam sebelum tidur.

• • • • • • • • Tukar rutin atau kebiasaan yang terlibat dengan rokok seperti:* Jika minum kopi dan menghisap rokok. • Kegelisahan. Basuh semua baju yang berbau rokok. mereka mungkin mengalami keluhan (tanda-tanda) berikut:• Pening atau ringan kepala. Ini adalah kerana disebabkan penurunan karbon monoksida dan peningkatan oksigen khususnya ke otak. Tanda-tanda ini menunjukkan bahawa kesihatan perokok akan menjadi bertambah baik dan adalah sebagai proses pemulihan dan penyesuaian kepada gaya hidup sihat tanpa rokok. Ini adalah disebabkan oleh kesan ketiadaan rangsangan nikotina dan pertukaran tabiat. * Jangan kunjungi kedai di mana sering membeli rokok. • Selera makan bertambah baik kerana penurunan tahap nikotina yang selama ini mengganggu selera. Jika ke restoran duduklah di bahagian tidak merokok (kawasan larangan merokok). Semua tanda tersebut bersifat sementara di peringkat awal berhenti. • Batuk yang berlainan daripada biasa. Jika berjaya. Jauhi semua perokok dan tempat-tempat di mana banyak orang merokok. • Mulut menjadi tawar / payau dan kadang-kala terjadi luka-luka kecil kerana pertukaran organisma di dalam mulut. Berjumpa doktor gigi untuk membersihkan gigi. tukar kepada minuman lain seperti milo. • Sembelit kerana tembakau mempunyai kesan laksatif kepada perokok. hadiahkan diri sendiri dengan sesuatu yang disukai. ix) Tanda-tanda awal apabila berhenti merokok Apabila seseorang perokok berhenti merokok. cepat marah dan tidak dapat menumpukan perhatian. • Gian kerana kesan paras nikotina ke otak berkurangan. • Perasaan kebas dan gigil di kaki dan tangan yang disebabkan oleh pengaliran darah yang lebih baik. Sibukkan diri. x) Tanda-tanda gian • Kegelisahan • Cepat marah 28 . * Jangan bersama kawan-kawan biasa yang merokok. Beriadah atau bersenam.

Masukkan sesuatu ke dalam mulut seperti chewing gum tanpa gula. b) Perokok yang tidak berhasrat untuk berhenti. jangan duduk di kerusi kegemaran ataupun menonton tv. c) Perokok yang baru / telah berhenti. Jangan duduk diam. • Garis panduan disediakan mengguna pendekatan 5A dan 5R. membasuh kereta. mengait dan melukis. berkebun. bermain komputer. mandi atau beriadah. yoga dan lain-lain boleh digunakan. makanan ringan tanpa lemak dan buah-buahan. xiii) Pendekatan 5A • • • • • Ask (tanya) Advice (nasihat) Assess (nilai) Assist (bantu) Arrange (atur) (Pendekatan 5A ini digunakan kepada klien apabila pertama kali menerima rawatan daripada Pegawai Perubatan atau klien yang pertama kali terus berurusan dengan PPKK). 29 . Buat sesuatu dengan tangan seperti menaip. Membuat pekerjaan yang menyukarkan untuk merokok seperti menyiram pokok.• • • • xi) Tumpul daya perhatian Cepat hilang sabar Susah tidur Perjalanan nadi bertambah cepat Bagaimana menangani masalah kegianan Bagi menangani masalah kegianan. • Terdapat 3 golongan perokok yang akan dikenalpasti:a) Perokok yang berhasrat untuk berhenti. Lihat jam dan tumpukan perhatian kepada masa yang berlalu. Perokok akan menyedari bahawa masalah kegianan akan hilang dalam masa yang singkat iaitu lebih kurang 3 – 5 minit sahaja. teknik-teknik relaksasi yang diketahui seperti berwirid. xii) Intervensi Klinikal Singkat (Brief Clinical Intervention) • Pendekatan ini memerlukan masa yang singkat untuk pengamal perubatan. perkara berikut boleh dilakukan:• • Ingat bahawa perasaan ini akan hilang dalam beberapa minit sahaja. • • • • Selain perkara-perkara di atas.

xvi) Pendekatan 5R (perokok yang tidak berhasrat untuk berhenti) • Relevance : Alasan untuk berhenti yang relevan secara personal dengan perokok. c) Mengenegahkan terapi tingkah laku yang khusus. • Mood negatif dan kemurungan (depression). xvii) Masalah-masalah yang dihadapi perokok • Kurang sokongan untuk berhenti. • Repetition : Proses di atas akan diulang-ulang sehingga perokok timbul kesedaran dan hasrat untuk berhenti. b) Memanjangkan bilangan sesi rawatan. 30 .xiv) Intervensi Klinikal Intensif (Intensive Clinical Intervention) • • Bukti menunjukkan bahawa intervensi secara intensif adalah lebih berkesan dibandingkan dengan secara singkat (brief). • xv) Kaedah farmakoterapi a) Kriteria penggunaan • Markah PSRK (Fagerstrom test) > 4 • Merokok >10 batang sehari b) Agen first line yang dicadangkan • Terapi penggantian nikotina (NRT) seperti gum. • Rewards : Menekankan ganjaran yang akan diperolehi jika mengambil langkah bijak untuk berhenti. Interversi boleh dicapai dengan: a) Memanjangkan masa setiap sesi rawatan individu. Rujukan ke PPKK boleh dikategorikan sebagai intervensi klinikal intensif. • Roadblocks: Mengenalpasti halangan-halangan yang wujud ketika proses untuk berhenti (pengalaman sendiri atau kemungkinan). patch dan inhaler (akan digunakan dalam PPKK) • Sustained release (SR) bupropion c) Agen second line yang dicadangkan • Clonidine • Nortriptyline d) Penggabungan farmakoterapi • Kaedah ini lebih berkesan jika dibandingkan dengan penggunaan hanya satu agen terutama jika gagal dengan menggunakan satu agen sahaja. • Risks : Menekankan risiko-risiko yang bakal dihadapi jika terus berhajat untuk merokok. • Boleh digabungkan dua jenis NRT. • Digabungkan bupropion dan NRT.

xviii) Langkah-langkah mengatasi Masalah Kurang sokongan untuk berhenti Langkah-langkah mengatasi 1) 2) 3) 4) Penjadualan semula rawatan susulan Kaunseling telefon secara proaktif Kenalpasti kumpulan sokongan Rujukan (contoh PPKK) Mood negatif dan kemurungan (depression) 1) Kaunseling 2) Preskripsi ubat yang betul 3) Rujukan 1) Guna kaedah farmakoterapi 2) Penjagaan di dalam wad 1) Ubahsuai ke arah cara hidup sihat 2) Farmakoterapi 3) Rujukan (Modul Pemakanan PPKK) Gejala gian yang kuat dan berpanjangan Pertambahan berat badan Motivasi yang tidak kental 1) Motivasi : Pendekatan 5R xix) Terapi Penggantian Nikotin (Nicotine Replacement Therapy – NRT) a) Kenapa NRT? • NRT membekalkan kandungan nikotin yang rendah dan terkawal untuk mengurangkan ketagihan. Pertambahan berat badan. • Membekalkan nikotin yang "bersih" iaitu tanpa tar.• • • Gejala gian yang kuat dan berpanjangan. mengurangkan jumlah rokok yang dihisap dan mengurangkan gejala gian. Motivasi yang tidak kental. karbon monoksida dan bahan kimia lain jika dibandingkan dengan rokok. b) NRT yang ada di pasaran negara • Gum • Patch • Inhaler 31 .

Jpsychosom Res. • Mereka yang mempunyai masalah sendi temporomandibular. 31(2). • Gum : 49% perokok berhenti selepas setahun berbanding 22% placebo1 dan 39% selepas 2 tahun berbanding 17% placebo2. • Patch untuk moderate dan heavy smokers. stres. pengalaman penggunaan pada masa lepas. * 8 – 15 keping sehari untuk 2 mg. • Infarksi jantung dalam tempoh 2 minggu. • Angina pektoris yang teruk.c) Keberkesanan NRT • Nikotin gum. • 4 mg gum lebih berkesan daripada 2 mg gum untuk perokok tegar (heavy smokers)2. • Inhaler untuk perokok berkala (situational induced) – (selepas makan. * Berjadual: kunyah satu keping setiap 1 – 2 jam. 1. * Jangkamasa rawatan: 8 –12 minggu. 2002 2. 346(7). • Gum 4 mg untuk PSRK 7 – 10 atau > 20 batang sehari (heavy smokers). NEJM. * Jika perlu: kunyah satu keping setiap kali rasa gian untuk merokok. pemakai gigi palsu. Rigotti NA. 1995 3. mengikut situasi). 171 – 6. patch dan inhaler meningkatkan jangkamasa berhenti merokok dua kali ganda berbanding placebo1. 447 – 51. 32 . 1987 d) Kontraindikasi relatif • Arrhythmia jantung yang mengancam nyawa. • Menyusu anak (jangan guna 2 – 3 jam sebelum menyusu). • Mengandung. mengandung dan menyusu anak tidak digalakkan menggunakan gum. pilihan perokok. • Peptik ulser yang aktif. CHEST 108(2). * Boleh diambil jika perlu atau secara berjadual. * Maksimum dos 30 keping sehari untuk 4 mg. e) Pemilihan NRT • Ambil kira markah PSRK. • Gum 2 mg untuk PSRK 4 – 6 atau < 20 batang sehari (moderate smokers). f) Nikotin gum • Dos * Ada 2 kekuatan: 2 mg dan 4 mg. Kornitzeret al. Herreraet al.

* Kunyah perlahan yang boleh untuk mengelakkan penghasilan air liur yang berlebihan yang boleh menyebabkan tertelan. Perkara ini akan menyebabkan sakit tekak dan tidak cukup jumlah nikotin yang ada untuk diserap.• Teknik Penggunaan • Teknik mengunyah * Kunyah gum yang baru setiap kali. jus dan minuman berkarbonat kerana asid memusnahkan nikotin. 33 . * Elakkan mengunyah dalam masa 15 minit selepas makan atau selepas minum minuman berasid seperti kopi.

* Apabila membuang patch. patch kemungkinan tidak mencukupi atau tidak sesuai untuk perokok tersebut. * 8 minggu pertama : guna 15 mg. * Tidak digalakkan memotong patch kepada dua. * Jika keinginan untuk merokok masih kuat. * Memberi kesan berterusan sepanjang penggunaannya. CHEST 1996. berenang atau aktiviti sukan yang lain. Bulu badan boleh menghalang keberkesanan patch dan adalah perlu untuk mencukur terlebih dahulu jika perokok mempunyai bulu badan yang lebat.15 mg / 16 jam. 438 – 45 g) Patch nikotin • Dos * Ada 3 kekuatan : 5 mg / 16 jam. Alternatif atau NRT tambahan (contohnya gum) mungkin diperlukan. 10 mg / 16 jam. Safety of nicotine gum used by 3. * Gum kunyah biasa atau gula-gula mungkin boleh membantu.094 participants in the Lung Health Study. buang pelekat pada patch dan tempelkan pada bahagian kulit yang bersih. kering dan tidak berbulu (seperti bahu atau paha). 34 • . Ini akan menyebabkan nikotin keluar dari bahagian dalam patch dan seterusnya menjejaskan kepekatan nikotin yang perlu untuk penyerapan tansdermal yang berkesan. * 2 minggu selepas itu: guna 5 mg. berkait rapat dengan bilangan dan teknik mengunyah Murray R. Tiada sekatan untuk perokok menjalankan aktiviti harian apabila menggunakan patch seperti mandi. lipat dua dengan baik untuk mengelakkan penyalahgunaan.• Kemungkinan kesan sampingan * * * * * * * * Sakit rahang Ulser mulut Sedu (hiccup) Belching Loya Sakit kepala Ketidak penghadaman Insiden kesan sampingan ± 5%.109. * 2 minggu berikut: guna 10 mg. et al. * Tekan patch untuk memastikan patch tersebut melekat dengan kejap. Cara pengambilan * Pada setiap pagi.

35 - . Setiap bahagian sewajarnya tidak digunakan selama sekurang-kurangnya seminggu. Rawatan setempat menggunakan krim hydrocortisone (1%) atau krim triamcinolone (0. Untuk mengurangkan risiko reaksi kulit. Kurang daripada 5% perokok sahaja yang perlu diberhentikan penggunaan patch kesan reaksi kulit setempat ini.• Teknik penggunaan • Kemungkinan kesan sampingan * Reaksi kulit (skin reaction) Sehingga 50% perokok yang menggunakan patch berkemungkinan mengalami reaksi kulit setempat.5%) akan dapat membantu. Selalunya bersifat ringan dan akan hilang dengan sendiri walaupun ada yang menjadi teruk sepanjang penggunaannya. gilirkan bahagian kulit.

10 puff inhaler menyamai satu sedutan rokok.h) Nicotine Inhaler • Dos * Kekuatan : 10 mg * 8 minggu pertama : guna 6 – 12 cartridges sehari * 2 minggu berikut : 3 – 6 cartridges sehari * 2 minggu selepas itu: turunkan perlahan-lahan sehingga berhenti • Teknik penggunaan • Cara pengambilan * * * * * Rembesan nikotin tidak bergantung kepada teknik sedutan. Setiap cartridges mengandungi 10 mg nikotin dan 5 mg akan diserap. * Minuman berasid seperti kopi. jadi makan dan minum kecuali air kosong sepatutnya dielakkan 15 minit sebelum dan selepas sedutan. Penggunaan inhaler mewakili 35% penggantian nikotin (masih dalam range yang dicadangkan untuk terapi penggantian). 36 . Setiap puff (sedutan) mengandungi 13 mg nikotin pada suhu bilik. jus dan minuman berkarbonat akan menjejaskan penyerapan nikotin.

37 . nilai status dan gejala gian. d) Kurangkan dos NRT sebaik mungkin. perokok akan menyedari kaedah dan kekerapan sedutan yang sesuai untuk mereka. perokok sepatutnya menukarkan cartridges yang baru.* Hasil yang optimum boleh dicapai dengan penggunaan berterusan selama 20 minit. c) Jika perokok menggunakan NRT. * Selepas beberapa hari menggunakan inhaler. cuma perlu dicuci dengan sabun dan air. * Selepas 20 minit penggunaan. * Mouth piece inhaler boleh terus digunakan. b) Jika perokok berhenti secara mengejut (cold turkey). nilai teknik. • Kemungkinan kesan sampingan * Sakit tekak yang ringan * Rhinitis sementara / Selesema * Gangguan rasa * Sakit rahang * Sinusitis * Sakit kepala * Heartburn * Loya xx) Rawatan / temujanji susulan a) Nilai sama ada perokok mengurangkan bilangan rokok yang dihisap. keberkesanan dan kesan sampingan. sedutan jauh ke dalam tidak perlu untuk meningkatkan kadar penyerapan.

Tahu di mana boleh mendapat bantuan (sekiranya perlu) untuk mengekalkan hasrat terus berhenti merokok. Bagaimana mengatasi masalah pertambahan berat badan.4 Unit i) ii) iii) i) ii) iii) iv) v) vi) Mengekalkan Status Tidak Merokok PENDAHULUAN Di dalam modul ini klien akan diberi pengetahuan tentang cara-cara mengekalkan status tidak merokok bagi perokok-perokok yang telah mencuba untuk berhenti. 38 . OBJEKTIF PEMBELAJARAN Di akhir sesi klien akan:Memahami cara-cara untuk mengekalkan status tidak merokok. Faktor-faktor keinginan merokok semula. Mengambil langkah-langkah menangani faktor-faktor keinginan merokok semula. Apa tindakan yang boleh diambil jika kembali merokok. Bagaimana menangani keinginan untuk merokok. ISI KANDUNGAN Cara-cara untuk mengekalkan status tidak merokok. Bagaimana menangani stres.

KAEDAH : Perbincangan kumpulan berfokas (FGD) dan kaunseling individu MASA : 60 minit AKTIVITI i) Perbincangan kumpulan berfokas (sekiranya mempunyai ramai klien untuk menjalankan aktiviti secara serentak) a) Klien dikumpulkan dalam kumpulan kecil untuk memulakan sesi FGD.vii) Bagaimana melakukan senaman dan aktiviti kecergasan dengan betul. e) Sesi berkaitan masalah menguruskan berat badan dikendalikan oleh Pegawai Dietetik. Pembantu Perubatan. b) Klien diminta mengemukakan masalah jika ada berkaitan dengan keadaannya kepada anggota kesihatan. Jururawat Kesihatan dan Kaunselor. ketiga setelah perokok telah berhenti merokok untuk menentukan tahap statusnya. b) Klien diminta mengemukakan masalah yang mereka hadapi dan berkongsi masalah bersama rakan yang lain dengan bantuan anggota kesihatan (pemudahcara). ii) Kaunseling Individu a) Klien diberi kaunseling secara individu oleh anggota kesihatan. d) Setelah klien mengemukakan masalah. Pegawai Zat Makanan. d) Klien juga diminta membuka kembali buku catitan untuk melihat catitan yang dibuat dan meneliti semula ikrar yang telah dibuat. Sesi ini mungkin sesi yang kedua. fasilitator akan membimbing klien dalam mengenalpasti cara-cara menyelesaikan masalah terutamanya dalam menangani masalah kegianan merokok. 39 . c) Klien juga diminta membuka kembali buku catitan untuk melihat catitan yang dibuat dan meneliti semula ikrar yang telah dibuat. viii) Bantuan untuk mengekalkan hasrat terus berhenti merokok. c) Sesi ini juga memberi peluang kepada anggota kesihatan untuk memberikan maklumat yang lebih lengkap berkaitan topiktopik dalam modul ini kepada klien. masalah menguruskan berat badan dan stres.

Kebanyakan perokok yang berjaya berhenti merokok mencapai kejayaan tersebut setelah berulang kali mencuba. f) Tidak mahir di dalam menangani tekanan. Kurang daripada 25% perokok berjaya berhenti merokok pada percubaan pertama. Ini mungkin disebabkan oleh beberapa sebab berikut:a) Kurang keyakinan diri. g) Tidak dapat menyesuaikan diri di dalam perubahan tabiat. c) Tidak asertif – kalah kepada pujukan kawan. Langkah-langkah perlu diambil untuk mengekalkan status tidak merokok adalah seperti berikut:a) Perokok perlu mengenal pasti apakah punca yang menyebabkannya kembali merokok. c) Beriltizam untuk berhenti merokok serta merta dan campakkan semua rokok yang masih ada. perokok perlu mendapatkan nasihat atau mengetahui bagaimana mengatasi masalah ini.ALAT BANTU MENGAJAR i) ii) iii) iv) v) vi) Slaid (power point) Buku Panduan Berhenti Merokok Kit Berhenti Merokok Modul latihan Kit terapi releksasi Bahan Pendidikan Makanan Sihat dan Senaman NOTA RUJUKAN Cara-Cara Untuk Mengekalkan Status Tidak Merokok i) Mengapa perokok-perokok yang sudah berhenti merokok kembali merokok. b) Jangan berputus asa sekiranya tidak berjaya dalam percubaan pertama. ii) Langkah-langkah yang perlu diambil. 40 . d) Berjanji pada diri sendiri untuk tidak merokok lagi walaupun sebatang rokok. b) Sistem badan bergantung kepada tahap nikotin (nicotine dependence). d) Kurang sokongan. e) Konflik di dalam diri. Setelah mengenal pasti penyebab.

* Membasahkan tangan : basahkan tangan setiap kali terasa ingin merokok. iii) Bagaimana menangani keinginan untuk merokok. membaca buku dan mandi. Tumpukan perhatian kepada faedah yang boleh diperolehi oleh anda. Jangan minum air berkafin seperti kopi atau teh. Ingatkan petua 6M dan 8M bagi mengatasi fikiran negatif. teguran dan pemerhatian daripada kawan/ keluarga/ guru/ majikan. b) Lawan fikiran negatif • • Jangan biarkan fikiran negatif menhancurkan niat untuk terus kekal sebagai bukan perokok. Cara-cara yang perokok boleh cuba adalah seperti berikut:a) Berfikiran positif Beritahu diri anda yang amalan merokok itu adalah satu sejarah dan tidak akan diulangi. bersenam. Perokok tidak perlu bimbang akan perasaan ini kerana ini hanyalah perasaan yang bersifat sementara iaitu kira-kira 5 hingga 10 minit sahaja. * Menarik nafas perlahan-lahan. Rasa keinginan untuk merokok akan timbul pada waktu yang biasanya perokok menghisap rokok. * Membuat sesuatu : buatlah sesuatu yang boleh mengalihkan fikiran daripada merokok seperti berkebun. keluarga dan orang di sekeliling anda dengan tidak merokok. panjang : tariklah nafas panjang dengan * Minum air : minum air banyak-banyak sebaik-baiknya air masak suam. * Mengunyah makanan : masukkan makanan ke dalam mulut seperti gula-gula getah tanpa gula dan buah-buahan. 41 . bermain muzik. Tahap keinginan untuk merokok juga akan beransur-ansur hilang jika perokok dapat mengatasi masa atau tempoh keinginan tersebut.e) Mendapatkan sokongan.

* Memohon doa : memohon kekuatan diri daripada keinginan untuk merokok dan melapangkan fikiran dengan membaca ayat suci dan berzikir. (rujuk Modul Minda Sihat). Lebihkan makan sayuran dan buah-buahan (rujuk Modul Makan Secara Sihat). Di antara cara-cara untuk mengatasi berat badan adalah:a) Mengurangkan pengambilan makanan berlemak. Ini adalah disebabkan oleh selera yang bertambah baik dan rasa makanan yang menjadi lebih sedap selepas berhenti merokok. v) Bagaimana menangani tekanan. iv) Bagaimana mengatasi pertambahan berat badan. b) Mengamalkan bersenam 3 kali seminggu untuk 20 – 30 minit setiap kali bersenam (rujuk Modul Senaman). Antara sebab mengapa bekas perokok kembali merokok ialah tidak mahir di dalam menangani tekanan. 42 . Pertambahan berat badan adalah biasa di kalangan sesetengah perokok yang berhenti merokok.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful