Tajuk : Sel tumbuhan dan sel haiwan Praktikal 3: Mengkaji Struktur Sel Tumbuhan dan Sel Haiwan Pengenalan

: Setiap unit yang kecil dan mudah yang berfungsi dalam sIstem yang besar dan setiap unit tersebut dinamakan sebagai sel. Sel sangat penting kepada system kehidupan Biologi. Semua organisme diperbuat daripada sel-sel. Dalam hierarki organisasi biologi, sel adalah koleksi yang paling ringkas yang boleh hidup. Kebanyakan organisme kompleks terutama haiwan dan tumbuhan adalah multisel ; badan mereka mempunyai sel-sel khusus yang bekerjasama untuk meneruskan kehidupan. Walaupun mereka disusun ke peringkat lebih tinggi seperti tisu dan organ,sel-sel tersebut tetap organisme yang berstruktur dan berfungsi sebagai satu unit asas sel. Sel sangat sukar dilihat dengan mata kasar kerana sel biasanya adalah sangat kecil dan boleh menjadi terlalu kompleks.Oleh itu, penemuan sel ditemui setelah penciptaan mikroskop pada tahun 1590. Oleh itu, sel boleh dilihat menggunakan mikroskop sama ada mikroskop cahaya ataupun lebih tepat pemerhatiannya adalah dengan menggunkan mikroskop elektron. Sel ialah unit binaan asas bagi semua organisme. Sel terdiri daripada komponen yang hidup, iaitu protoplasma (sitoplasma dan nuklues) yang diselaputi membran plasma. Kandungan sel yang terdapat di dalam nuklues disebut sebagai nukleoplasma manakala yang terdapat di luar nukleus disebut sebagai sitoplasma. Membran plasma ialah lapisan nipis yang mengelilingi protoplasma. Sel terbahagi kepada dua iaitu sel tumbuhan dan sel haiwan. Sel tumbuhan diselaputi lapisan selulosa yang kuat, iaitu dinding sel di bahagian luar membran plasma. Di dalam sitoplasma sel, terdapat beberapa jenis organel. Organel ialah struktur halus sel yang melakukan suatu fungsi yang khusus. Contoh organel sel ialah nuklues, mitokondrian, kloroplas, vakuol, ribosom, jasad Golgi dan jalinan endoplasma. Sesetengah organel sel seperti ribosom dan jasad Golgi hanya kelihatan apabila dilihat menerusi mikroskop elektron. Sel haiwan dan sel tumbuhan adalah eukariotik sel. Mereka mempunyai sifat struktur yang sama tetapi terdapat juga beberapa perbezaan di antara sel haiwan dan sel tumbuhan. Apabila dilihat di bawah mikroskop cahaya, sel haiwan yang tipikal mempunyai protoplasma yang diliputi oleh membran plasma. Protoplasma terdiri daripada dua bahagian iaitu nuklues dan sitoplasma.Sel haiwan tidak mempunyai bentuk yang tetap seperti sel tumbuhan. Nuklues berfungsi sebagai pusat kawalan aktiviti kepada sel. Di dalam sel haiwan terdapat lysosome, centrosome dengan centriol yang tidak ada pada sel tumbuhan. Sel tumbuhan dikelilingi oleh 1

mengenalpasti dan melabel struktur sel dengan menggunakan mikroskop electron. 4. kloroplas. menyenaraikan struktur dan fungsi setiap bahagian sel yang berikut . nukleus.sel dinding dan plasmodemata. mitokondrium. melukis dan melabel gambarajah struktur sel yang lazim bagi tumbuhan dan haiwan. 3.sel dinding di luar membran plasma. Sel dinding tumbuhan dibuat daripada fibre selulosa yang tidak larut. Objektif: 1. Setiap organel di dalam sel perlu menjalankan fungsi masing-masing dengan sempurna supaya sel dapat berfungsi pada tahap optimum. vakuol dan sitoplasma. 2. dinding sel. vakuol . membrane sel. memerhati. membandingan struktur sel haiwan dan sel tumbuhan seperti yang diperhatikan. Sel yang terdapat dalam sel tumbuhan yang tidak terdapat dalam sel haiwan ialah kloroplas. Sel tumbuhan mempunyai bentuk yang tetap kerana ia terbentuk oleh sel dinding. Radas / Bahan: Mikroskop cahaya Jarum pembelahan Slaid dan kaca penutup Pipet penitis Piring petri Bikar 50 ml 2 .

Mata pisau cukur / skapel Gunting kecil Penyepit Jubin putih Kertas turas Larutan iodin Daun sisik bawang Daun elodea ( ii ) Memerhati sel pipi manusia Mikroskop cahaya Jarum pembelahan Slaid dan kaca penutup Pipet penitis Piring petri Bikar 50 ml Jubin putih Kertas turas Metilena biru Spatula / kayu aiskrim / pencungkil gigi Sel pipi 3 .

7. Selepas itu. 10. Aktiviti ini diulangi dengan menggunakan daun muda Elodea. 9.Prosedur: ( i ) Memerhati sel tumbuhan 1. hasil kikisan diletakkan di atas titisan air itu. Lukisan dilengkapkan serta dilabelkan. 7. Menggunakan forsep. Slaid itu diperiksa menerusi kuasa tinggi mikroskop cahaya. ( ii ) Memerhati sel pipi ( Haiwan ) 1. 4. Hasil titisan itu ditutup engan kaca penutup. Epidermis bawang diletakkan di atas titisan air itu dengan cermat supaya epidermis tidak terlipat. 5. epidermis lutcahaya ditanggalkan dari sebelah dalam sisik itu. 2. Slaid itu diperiksa menerusi sebuah mkroskop cahaya kuasa tinggi. 8. 2. Selepas itu. 3. sehelai daun sisik sukulen berukuran 1 cm dikeluarkan daripada sebiji bawang besar. Lukisan dilengkapkan serta dilabelkan. 6. 4 . Teknik ini dikenali sebagai teknik pengairan. Slaid itu diperiksa semula menerusi kuasa tinggi. 6. sebelah dalam pipi dikikis secara perlahan-lahan dengan menggunakan sebatang pencungkil gigi. Kemudian sel pipi manusia diwarnakan dengan larutan metilena biru melalui teknik pengairan. Dengan menggunakan skalpel. teknik ini membenarkan larutan iodin meresap ke dalam sel epidermis bawang lalu mewarnakan bahagian tertentu di dalam sel itu. 4. epidermis bawang ditutup dengan kaca penutup. Setitik air diletakkan di bahagian tengah sekeping slaid yang bersih. Kemudia sehelai kertas turas diletakkan disalah satu pinggir kaca yang bertentangan. 3. 5. Setitik air diletakkan di bahagian tengah sekeping slaid yang bersih.

Pemerhatian ( i ) Sel sisik bawang ( Tumbuhan ) ( ii ) Sel pipi ( Haiwan ) 5 .

Metilena biru yang diletakkan pada sel pipi manusia mewarnakan sitoplasma dan nuklues pipi menjadi biru. cara terbaik untuk mengelakkan daripada gelembung udara tersebut berada pada bawah kaca penutup adalah dengan mengetuk kaca penutup secara perlahan-lahan menggunakan pensel yang tajam agar gelembung udara dapat dikeluarkan. membran plasma . Sel tumbuhan mempunyai bentuk yang tetap. pemerhatian yang dilakukan ke atas sel menunjukkan keputusan yang berbeza pada pembesaran yang berlainan. 6 . sel pipi manusia tidak mempunyai bentuk yang tetap.nuklues dan sitoplasma serta mempunyai bentuk yang tetap. Gelembung udara yang berada pada bawah kaca penutup akan mengganggu sel-sel yang ingin dilihat menerusi mikroskop. Struktur yang boleh dilihat dibawah mikroskop cahaya ialah dinding sel. Oleh itu. nuklues dan sitoplasma. sitoplasma. Larutan iodin mewarnakan bahagian nuklues sel menjadi perang.Perbincangan : Eksperimen sel pipi manusia dijalankan dengan mengikiskan bahagian sebelah pipi secara perlahan-lahan menggunakan sebatang pengcungkil gigi yang tumpul. Pada pembesaran 40 menggunakan mikroskop cahaya.sitoplasma dan nuklues. membrane plasma. Masalah yang sering timbul ketika melakukan eksperimen ini ialah gelembung udara. Pada pembesaran 40 menggunakan mikroskop cahaya. Berdasarkan eksperimen yang dilakukan. Di bawah mikroskop cahaya. sel epidermis bawang telah digunakan. Dalam pemerhatian. Sel bawang tidak mempunyai kloroplas dan dengan itu larutan iodine tidak menjadi biru hitam kerana tidak terdapat bintil kanji pada sel bawang. sel epidermis bawang dapat dilihat tetapi tidak begitu jelas berbanding sel epidermis bawang yang dilihat pada pembesaran 100 yang lebih jelas kelihatan. dan nuklues. Berdasarkan eksperimen mengkaji sel tumbuhan pula. Larutan iodine adalah pewarna umum yang digunakan bagi sel tumbuhan manakala metilena biru adalah pewarna umum yang digunakan oleh sel manusia dan haiwan KESIMPULAN : Sel haiwan tidak mempunyai bentuk tetap dan terdiri daripada membran plasma. Sel tumbuhan mempunyai dinding sel . sel pipi manusia dapat dilihat tetapi tidak begitu jelas berbanding sel pipi manusia yang dilihat pada pembesaran 100 yang lebih jelas kelihatan. struktur sel pipi yang kelihatan ialah membrane plasma.

7 . Kenalpasti dan labelkan struktur-struktur yang berikut: dinding sel. sitoplasma. membran nukleus. membran sel. vakuol.Soalan: 1. Lukiskan satu sel epidermis bawang seperti yang diperhatikan menerusi Mikroskop kuasa tinggi. nukleus. Sel epidermis yang anda lukiskan itu hendaklah kira – kira sepanjang 10 cm 2.

4. Huraikan kedudukan nukleus di dalam sel. Iaitu ia diselaputi oleh membran sel dan dikelilingi oleh dinding sel yang tebal terdiri daripada selulosa. Sel epidermis bawang membawa ciri – ciri yang ada pada sel tumbuhan.3. Ia dilindungi dengan dikelilingi 8 . Huraikan bentuk sel epidermis bawang itu. Sel-sel bawang yang matang ini mempunyai ruang yang dikenali sebagai vakuol. Sel-sel epidermis bawang seperti rajah dibawah: 5. Mengapakah kedudukan nukleus dalam sel tidak tetap? Kedudukan nukleus dalam sel tidak tetap kerana sel haiwan dan tumbuhan mempunyai fungsi yang berbeza dari bentuk dan kandungan. Bagaimana susunan sel epidermis bawang antara satu sama lain? Susunan sel epidermis bawang adalah rapat dan berbentuk seragam antara satu sama lain. Sel-sel daun bawang ini kelihatan sama seperti sel-sel kulit bawang tetapi sel-sel daun mengandungi kandungan hijau yang dikenali sebagai kloroplas. Ini disebabkan sel-sel bawang mempunyai dinding-dinding sel berselulosa yang tegar yang membentuk keseragaman sel. Bagi sel haiwan kedudukan nukleus berada pada bahagian tengah sel kerana ia berperanan mengawal semua aktiviti sel dan perlu dilindungi. Vakuol ini dikelilingi oleh protoplasma yang terdiri daripada nukleus dan sitoplasma. Dinding sel adalah penting bagi sokongan kepada tumbuhan serta melindungi sel tumbuhan itu sendiri.

Bagi ujikaji diatas larutan iodin adalah pewarna umum yang digunakan bagi sel tumbuhan manakala metilena biru adalah pewarna umum yang digunakan oleh sel manusia dan haiwan.oleh sitoplasma disekitarnya. Larutan iodin mewarnakan bahagian nuklues sel bawang menjadi perang. Penggunaan pewarna banyak membantu dalam mengkaji sel secara lebih terperinci.klorofil perlu mengalir bagi membekalkan makanan(kanji) kepada keseluruhan bahagian tumbuhan. Apakah bentuk sel epitelium pipi tunggal ? Rajah dibawah menunjukkan bentuk sel epitelium pipi tunggal: 8. Metilena biru yang diletakkan pada sel pipi manusia mewarnakan sitoplasma dan nuklues pipi menjadi biru. Apakah bentuk sel pipi dalam sekumpulan sel yang berjiranan? 9 . Huraikan bagaimana penggunaan pewarna boleh membantu anda mengkaji sel dengan lebih terperinci. Manakala nukleus sel tumbuhan berada pada bahagian tepi kerana memberi ruang kepada ruang vakuol yang besar. Walaupun terletak dibahagian tepi sel ia tetap dilindungi oleh sel dinding tumbuhan yang tebal. 6. Oleh itu kedudukan nukleus ini tidak tetap. Disamping itu dalam sel tumbuhan. Sel bawang tidak mempunyai kloroplas dan dengan itu larutan iodine tidak menjadi biru hitam kerana tidak terdapat bintil kanji pada sel bawang. 7.

10 . 10.Rajah dibawah menunjukkan bentuk sel pipi dalam sekumpulan sel yang berjiranan: 9. Sel haiwan tidak memerlukan diding sel kerana struktur binaannya dikukuhkan sama ada oleh tulang ataupun kulit keras luaran haiwan berkenaan. glikogen dan glukosa yang bertindak balas dengan metilena biru. Mengapakah sel epitelium pipi tidak mempunyai bentuk sekata seperti yang terdapat dalam sel tumbuhan? Sel epitelium pipi tidak mempunyai bentuk yang sekata seperti yang terdapat dalam sel tumbuhan kerana ia tidak mempunyai dinding sel. Bahagian sel pipi manakah yang paling banyak menyerap warna? Bahagian sel pipi yang paling banyak menyerap warna adalah bahagian sitoplasma yang mengandungi organel-organel sel seperti nukleus. Ini kerana bahagian tersebut mengandungi bahan makanan dan bahan kimia seperti protien. kromosom dan mitokondrion. vitamin. Dinding sel tumbuhan berbentuk sekata kerana ia berperanan sebagai penahan serta mengukuhkan struktur tumbuhan.

Adakah sel pipi mempunyai vakuol pusat besar seperti yang terdapat dalam sel tumbuhan? Sel pipi tidak mempunyai vakuol pusat besar seperti yang terdapat dalam sel tumbuhan kerana peranan vakuol ini dalam sel tumbuhan adalah sebagai tempat penyimpanan air yang mana air akan membantu dalam proses fotosintesis iaitu air akan diuraikan untuk menghasilkan radikel hidrogen. Kloroplas didapati pada kebanyakkan sel tumbuhan kerana ia adalah organisma autotrof. contohnya sel pipi? Kloroplas tidak wujud dalam sel haiwan kerana haiwan adalah organisma heterotrof iaitu ia bergantung dengan organisma lain untuk mendapatkan bekalan makanannya. 12. Oleh itu sel pipi ataupun sel haiwan amnya tidak perlu mempunyai vakuol pusat besar kerana ia akan menghalang fleksibiliti dan pergerakan haiwan itu sendiri. 11 .11. Tumbuhan yang kekurangan air dalam vakuol akan menjadi layu. Kenapakah kloroplas tidak terdapat dalam sel haiwan. Kloroplas yang mengandungi klorofil berperanan dalam proses mensintesiskan makanan khususnya karbohidrat melalui proses fotosintesis. Selain itu. Iaitu organisma yang boleh mensintesiskan bahan makanannya sendiri. ia juga berperanan bagi mengukuhkan struktur tumbuhan itu sendiri.

2. 3. Mempunyai nukleus yang aktiviti sel. 8. 10. Senarai sifat umum bagi sel tumbuhan dan sel haiwan: 1. Mengandungi Golgi yang berperanan untuk menukar protein kepada molekul yang lebih komplek. Mempunyai Ribosom bagi penghasilan protein. 5. Mengandungi Lysosomes yang menghasilkan 40 jenis enzim yang berperanan untuk memecahkan molekul besar. Mempunyai Sitoplasma yang berperanan untuk mengekalkan bentuk sel serta membekalkan bahan keperluan kepada organel. Sediakan satu senarai sifat umum yang didapati dalam kedua-dua sel tumbuhan dan sel haiwan.13. Kedua-dua sel mengandungi Mitokondrion yan berperanan sebagai pusat penghasilan tenaga bagi sel. Mengandungi Protoplasma iaitu bahagian yang mengandungi sitoplasma dan nukleus. Mengandungi Kromosom yang memainkan peranan penting dalam proses pembahagian sel. berperanan sebagai pusat kawalan 12 . 7. 4. 6. Mengandungi Endoplasmik Retikulum yang berperanan untuk menyimpan dan membawa protein ke bahagian dalam atau luar sel. 9. Mempunyai Membran sel yang berperanan untuk mengawalpergerakan sel serta mengasingkan kandungan sel dari persekitarannya.

14. Senaraikan lima perbezaan yang anda perhatikan antara sel tumbuhan dan sel haiwan. Perbezaan antara sel tumbuhan dan sel haiwan adalah seperti jadual berikut: Ciri-ciri Dinding Sel Sel Tumbuhan Dinding berselulosa yang tegar Mempunyai bentuk yang tetap Kloroplas yang mengandungi klorofil Bersaiz besar dan bilangannya sedikit Simpanan dalam bentuk kanji Terletak disisi sel Jarang bergerak Sel Haiwan Tidak mempunyai dinding sel Mempunyai bentuk yang berubah-ubah Tiada mempunyai Kloroplas Bersaiz kecil dan bilangannya banyak Simpanan dalam bentuk glikogen Terdapat di tengah sel Biasanya boleh bergerak Bentuk Kloroplas Vakuol Bahan Simpanan Nukleus Pergerakan 13 .