Interaksi budaya India bahasa dalam Tamadun Melayu ZAWIAH MAT1 & MASHITAH SULAIMAN2

ABSTRACT The history of human civilization depicts that the growth and downfall of a civilization is interrelated to the power and solidarity of its language. Language is an important factor in determining positive interaction within individuals in a society. The migration of the Indian to theMalay Archipelago had led to the strengthening of the Malay language and its civilization. Historians of ancient civilization, elucidate that language plays a crucial role in fostering relations between the speaker and others. The people of the Peninsular of Malaya started interacting using various languages like Malay and Tamil. This led to the accommodation and assimilation of culture and the sprucing up of the Malay vocabulary. Thus, this article describes the history of the migration of the Indian community to the Malay Archipelago and their interaction with the language, culture and the build-up of the Malay civilization. Besides, this article also discusses about the loan words from the different ethnic groups which have enriched the Malay language.

PENGENALAN
Pembangunan sesebuah negara dan tamadun tidak dapat dinafikanmempunyai hubung kait yang sangat rapat antara manusia sesama manusia. Manusia tidak mampu dan mungkin hidup berasingan tanpa wujudnya masyarakat.Manusia perlu hidup bersosialisasi untuk berinteraksi dan membentuk kelompok manusia bagi memenuhi keperluan hidup dalam ekonomi, politik, pendidikan, kesihatan dan sebagainya. Dalam hal ini, proses interaksi berterusan merupakan asset penting untuk tujuan meneruskan hubung jalin antara makhluk ciptaan tuhan di seluruh alam demi kelangsungan dan kemajuan sesebuah tamadun. Proses peminjaman dan penerimaan daripada unsur-unsur luar telah berjaya diasimilasi dan diadaptasi dengan kepakaran golongan intelektual tempatan sebagai pemangkin kepada perkembangan sesebuah tamadun mengorak langkah lebih maju. Catatan sejarah telah membuktikan bahawa dalam beberapa abad yang lalu,masyarakat dan budaya Melayu telah mengalami perubahan kesan daripada pertembungan dan kemasukan pengaruh asing, khususnya pengembangan bahasa Melayu. Seperti juga wilayah lain di dunia, fenomena yang disebut sebagai imperialisme budaya ini turut berlaku di AlamMelayu yang terkenal sebagai kawasan strategik antara Timur dan Barat, pusat perdagangan entrepot dan aktiviti keagamaan. Interaksi positif daripada pertembungan ini, memperlihatkan kecenderungan dalam memperkayakan bahasa dan kebudayaan. Maka berlakulah penyerapan kosa kata pinjaman daripada pelbagai bahasa dan budaya. Antaranya bahasa Inggeris,Arab, India, Cina, Portugis, Belanda dan lain-lain. Namun begitu, skop perbincangan ini lebih tertumpu kepada pertalian awal kedatangan masyarakat India ke AlamMelayu, pertalian hubungan budaya khususnya peminjaman India dalam budaya dan tamadun Melayu.

iaitu bahasa perhubungan seharian dalam kalangan rakyatMalaysia (Puteri Roslina 2005: 35-36). iaitu alat yang digunakannya untuk berfikir dan menanggapi sesuatu (Puteri Roslina 2005: 33). et al. Oleh sebab itu. 8 DEFINISI KONSEP Budaya merupakan tatacara hidup sesuatu kelompok atau kumpulan sosial. 2. Hawaii. agama dan Negara yang menggunakan bahasa Melayu sebagai bahasa komunikasi utama 3. iaitu seluruh kehidupan dan persekitaran yang dibina oleh manusia hasil amalan dan hubungan manusia dalam linkungan persekitaran yang meliputi budaya kebendaan dan budaya bukan kebendaan. bahasa Melayu sebagai bahasa kebangsaan dan bahasa rasmi negara. Justeru itu. Penggunaan bahasaMelayu juga agak meluas Sehingga dikenali sebagai bahasa lingua franca. Bahasa juga merupakan penginventori ciri budaya. Mikronesia dan ke Utara sehingga ke Pulau Taiwan. Alam Melayu atau Dunia Melayu (Malay Archipelago) merujuk kepada pengertian yang luas merangkumi tiga konsep utama iaitu: 1. hipotesis Sapir-Whorf (daripada nama Edward Sapir dan Benjamin Lee Whorf) menyatakan struktur bahasa yang dituturkan memberikan kesan kepada bagaimana kita membuat tanggapan tentang dunia di sekeliling kita. Ia merupakan lambing kebanggaan kebangsaan. Di Malaysia. 1997: 127). Nama wilayah Asia Tenggara yang tersebut di dalam kitab Ramayana mereka ialah Suvarnadvipa (Semenanjung Emas) dan Suvarnabhumi (Bumi Emas). Faktor ekonomi ini lama-kelamaan mendorong mereka untukmembina penempatan baru di Asia Tenggara (Abdul Rahman . bahasa berkait rapat dengan kebudayaan kerana bahasa ialah unsur budaya.Dari segi fungsi kemasyarakatan pula. Jelasnya. PERTALIAN AWAL KEDATANGAN MASYARAKAT INDIA KE ALAM MELAYU Orang India dianggarkan mula sampai diAsia Tenggara sekitar kurun pertama Masihi. Dunia Melayu yang merangkumi keserumpunan bahasa-bahasa dan bangsa-bangsa yang dikenali dengan Melayu-Polinesia majority masyarakat adalah beragama Islam (Wan HashimWan Teh dalam Ismail Hussien. Dunia berbahasa Melayu yangmeliputi pelbagai etnik. dan alat pemersatu bangsa daripada berbagai-bagai suku dan kaum. bahasa dilihat berdasarkan ruang lingkup dan bidang penggunaannya. jati diri bangsa. DuniaMelayu-Polinesia yang mempunyai keturunan rumpun bangsa dan bahasa induk yang sama merentasi dari Pulau Malagasi (Madagaskar) sehingga ke Lautan Pasifik merangkumi Pulau-pulau Polinesia.Jurnal Pengajian Umum Bil. Jelaslah bahawa bahasa merupakan alat untuk melestarikan budaya dari satu tahap ke satu tahap lain. tanggapan atau fikiran serta tindakan seseorang bergantung kepada struktur kosa kata bahasanya.

Namun negara terawal muncul yang mendapat pengaruh India ialah Funan kemudian Langkasuka.yang Bahasa Sankrit Sapuluh Datang Manua Jalan Swasti Dapunta Bala Laksa Shriwijaya Jayasidhayatra Marwuat Tlu - sepuluh datang benua jalan selamat baginda tentera laksa Srivijaya kota yang berjaya membuat tiga . Kuala Selinsing dan TanahMerah di Semenanjung. Inskripsi-inskripsi Tamil yang dijumpai di Takuapa (di selatan Thai) dan Labu Tuwa (Sumatera) juga menunjukkan peranan gabungan syarikat peniaga-peniaga India di AsiaTenggara.G.Hall 1994: 37-41).E. Kedah.120 Abdullah 2000: 53).KerajaanMelayu di tebing Sungai Batang Hari (Jambi sekarang) juga telah disebut oleh catatan China dengan namaMo-lo-yeu yang kemudiannya disatukan dengan kerajaan Srivijaya (HashimMusa 2005:138) Dalam konteks penggunaan bahasa Melayu pada zaman empayar Srivijaya.Antaranya ialah Batu Bersurat yang dijumpai di sekitar Palembang (kurun ke-7M). Talang Tuwo (684M) dan di Pulau Bangka (686M) membuktikan bahawa terdapat kira-kira 70% kosa kata bahasaMelayu kuno dan 30% lagi kata pinjaman daripada bahasa Sanskrit. Contohnya. Taruma di Jawa dan Kutei di Borneo (D. Walau bagaimanapun kerajaan yang paling penting tidak syak lagi ialah Srivijaya iaitu catatan China: Chi-li-fo-che yang muncul pada akhir abad ke-5M di tebing Sungai Musi (Palembang sekarang). pada batu Bersurat Kedukan Bukit (683M) terdapat kosa-kosa kata berikut: Bahasa Melayu Kuno Wulan Naik Sambau Hiyang Mgalap Marlapas Dari Membawa Yang - bulan naik kapal Tuhan/tuan mencari berlepas dari membawa .melalui kaedah arkeologi telah ditemui batubatu bersurat atau prasasti di sekitar Palembang. yang dipercayai berperanan sebagai pusat empayar agung Melayu dan di kawasan sekitarnya.Kam-t‟o-li di Sumatera.

Coedes telah mengemukakan satu hipotesis dengan menjelaskan bahawa perkembangan kebudayaan India berlaku hasil daripada aktiviti perdagangan India dengan Asia Tenggara pada permulaan tahun Masihi. Dari segi bahasa. kedatangan masyarakat India ke Tanah Melayu juga bermula sejak awal lagi. Perhubungan ini berlaku secara dua hala yang melibatkan penjelajahan orang India ke kawasanAsia Tenggara dan pengembaraan pelaut Melayu-Polinesia ke India. Proses pengindiaan berlaku diAlamMelayu setelah wujud hubungan awal yang berterusan di antara India denganAsia Tenggara sejak abad pertama Masihi lagi.G. Selain itu. penulisan sastera yang menggunakan bahasa Sanskrit.Jurnal Pengajian Umum Bil.Antaranya ialah konsep diraja bersifat Hindu-Buddha. Penempatan awal mereka di Melaka dan kini dikenali sebagai Tanjung Keling. asimilasi konsep dan . Mereka pada awalnya adalah pedagang yang berkahwin dengan orang tempatan dan kerana itu wujud satu golongan India campuran Melayu yang berdasarkan agama iaitu India Muslim. 8 Shri Saptami Tshara Sidhayatra Ekadashi - bahagia tujuh pawang keberkatan sebelas Manakala dalam Les Etats hindouises. Kemasukan mereka secara besar-besaran pula kemudiannya juga dipengaruhi oleh faktor-faktor di negeri mereka dan TanahMelayu sendiri pada ketika itu. terdapat beberapa pandangan sarjana telah berpendapat bahawa. wujud setelah berlakunya perhubungan antara India dan Asia Tenggara. Cina. Beruas dan Melaka. PENGARUH BUDAYA INDIA KE ATAS BAHASA DALAM TAMADUN MELAYU Konsep dan proses pengindiaan pula (indianization) di Asia Tenggara sepertimana istilah yang digunakan oleh George Coedes (The Indianized States of Southeast Asia: 1944). Parsi dan Greek. bahasa dan pandangan semesta masyarakat berdasarkan catatan asing termasuk dari India. Kedudukan ini sama dengan pengaliran budaya yang berlaku antara Cina dan masyarakat Melayu di Asia Tenggara. Kedua-dua bangsa ini sememangnya terkenal dengan pengalaman dan pengetahuan yang luas merentas samudera. Hasil kemajuan dalam teknologi perkapalan menggalakkan mereka untuk berdagang.Arab. Hasilnya bermulalah zaman protosejarah dalam sejarah peradaban Asia Tenggara. Pengaruh India dalam masyarakat dan TamadunMelayu dapat dilihat dari beberapa aspek. Penghijrahan mereka adalah berkait rapat dengan perdagangan di negeriMelayu Tua seperti diGangga Negara. system kepercayaan yang dijelaskan dalam hikayat Ramayana dan Mohabhrata mengandungi beberapa tradisi diraja dan salasilah keturunan keluarga diraja di daerahGanges dan hukum-hukum agama Hindu (D. Hubungan India dan Alam Melayu yang agak lama sedikit sebanyak mempengaruhi struktur budaya dan bahasaMelayu.E Hall 1987:25). iaitu zaman dimana sumber-sumber sejarah tentang budaya. Beliau mengemukakan empat unsur kebudayaan yang didatangkan dari India ke AsiaTenggara.

a) Pinjaman daripada Sanskrit Dari segi fonologi.penjara .cakerawala . morfologi.putera . Omar 1975.denda Konsonan sengau/nasal disisipkan antara vokal: Akasah Upama .budi . S.beza/beza . “Hubungan Kebudayaan antara India denganMalaysia Zaman Pramoden”dalam Ismail Hussein dkk. TamadunMelayu.Namun proses peminjaman kebanyakannya disesuaikan dengan ciri-ciri fonologi. aspirasi /h/ dalam Sanskrit digugurkan atau dipindahkan tempat.Asmah Hj. Omar 1975.bakti .bumi . Musa 2005: 142).angkasa .bahasa . “The Nature of Tamil LoanWords in Malay”.1. Sanskrit in Indonesia. contohnya seperti perkataan di bawah: Bhumi Bheda Bhasa Arthah Bhakti Bhudi Arghah .120 idea baru dapat dilihat melalui unsur pinjaman dan penyerapan daripada budaya dan bahasa India terutamanya Sanskrit dan sedikit bahasaTamil ke dalam budaya dan bahasa Melayu. dalam Asmah Hj. sintaksis dan semantik bahasaMelayu (lihat J. Nagaram Panajaram Danda .harga Vokal /a/ dalam suku kata pertama digantikan dengan e pepet.negara .sastera .Gonda 1973. Essays on Malaysian Linguistics dalamHashim Hj.umpama Vokal e pepet disisipkan di tempat gugus konsonan: Putrah Cakravala Sastram . Jil. Singravelu 1989.harta .

Hikayat Seri Rama.kolam Vokal panjang di hujung perkataan digantikan dengan bunyi tekak atau glotis seperti: Ayyaa .cakera b) Pinjaman daripada BahasaTamil Terdapat juga kata pinjaman daripada bahasa Tamil iaitu konsonan retrofleks.emak Kesan hubungan masyarakat India dengan Alam Melayu juga dapat dilihat dalam bidang kesusasteraan.peti Vokal /a/ digantikan dengan e pepet: Kadai Mampalam Paricai . ciri kepanjangan vokal dan penggandaan konsonan dihilangkan.kendi . Hikayat Kalilah dan Daminah.bende Vokal /u/ digantikan dengan vokal /o/ seperti: Mutal Kulam .Misalnya epik dan mitos India digunakan dalam kesusasteraan Melayu Lama.Jurnal Pengajian Umum Bil. seperti Hikayat Merong Mahawangsa.kakak Ammaa .modal .kapal . Hikayat Pendawa Lima (Pandawa Jaya )(berasaskan Ramayana dan Mahabrata). seperti: Kendii Kappal Petti .mempelam . 8 Cakram .bagai . Hikayah Nakhkoda Muda.ayah Akkaa .perisai Konsonan /v/ digantikan dengan /b/ atau /w/ seperti: Vagai Kaval Vanali . Hikayat Maharaja Pikrama Sakti (daripada Kathasaritsagara) beberapa tema dan motif kesusasteraan India tertentu diserapkan ke dalam beberapa karya .kedai .kawal .

ISTILAH-ISTILAH BARU DARIPADA KEPELBAGAIAN ETNIK DALAM PENGKAYAAN BAHASA MELAYU & TAMADUN MELAYU Terdapat juga beberapa perkataan Bahasa Melayu yang terbit hasil serapan dan pinjaman daripada bahasa Sanskrit dan Tamil.105): 1) Senarai perkataan Sanskrit dalamBahasaMelayu a) Fenomena alam Sanskrit Akasah Cakravala Meghah Melayu Angkasa Cakerawala Mega Sanskrit Udara Bhumih Samudrah Melayu Udara Bumi Samudera b) Negeri dan Kerajaan Sanskrit Nagaram Dasah Kotah Asthanam AdhiMakutan Putrah Melayu Negara Desa Kota Astana. Berikut adalah antara sebahagian perkataan yang dicatatkan oleh S.120 tradisi historiografi Melayu sebagai contoh lagenda Raja Suran yang mengembara ke negara dasar laut dan perkahwinannya dengan puteri raja kerajaan tersebut tercatat dalam Sejarah Melayu manakala jelmaan anak raja daripada buih terdapat dalam Sejarah Melayu dan Hikayat Hang Tuah dikaitkan dengan sumber kesusasteraan India tertentu. raja Mahkota Putera Sanskrit Nagari Dhulih Puri istana Diraja Paduaka Parameswari Putri Melayu Negeri Duli Puri Raja Raja Paduka Permaisuri Puteri .Walau bagaimanapun. proses penyerapan budaya tersebut turut mengambil kira penyesuaian dan penyelarasan oleh unsur-unsur kebijaksanaan tempatan ( S. Kemasukan unsur-unsur daripada epik Ramayana dan Mahabrata juga terdapat dalam seni lakon dan wayang kulit di Nusantara. Singaravelu (1993:100. Singaravelu 1993: 96-99.HashimMusa 2000: 10).

pelajaran dan kesusasteraan Sanskrit Bhasa Khatha Guruh Astramah Satram Melayu Bahasa Kata Guru Asrama Sastera Sanskrit Svarah Arthah Sisyah Periksa Pustakam Melayu Suara Erti /Arti Siswa Periksa Pustaka . 8 Sanskrit Mantri Bhandagarikah Tantram Virah Karunyam Panjaram Melayu Menteri Bendahari Tentera Wira Kurnia Penjara Sanskrit Pradhanamantri Dutah Laksamanah Anugrahah Dandah Anyaya Melayu PerdanaMenteri Duta Laksamana Anugerah Denda Aniaya c) Kelompok manusia dan keluarga Sanskrit Vamsah Kalu + varga Stri Bandhu Bandu Sahayah Melayu Bangsa Keluarga Isteri Nama Saya Sanskrit Manusyah Svami Sodarah Nama Melayu Manusia Suami Saudara/Belia c) Aktiviti perdagangan Sanskrit Vanji Labhah Kotih Bhagah Melayu Berniaga Laba Keti Bahagi Sanskrit Laksam Bhandam Arghah Karyam Melayu Laksa Benda Harga Kerja/ Karya e) Bahasa.Jurnal Pengajian Umum Bil.

120 f) Agama Sanskrit Agamah Bhaktih Candi Devi Dosah Narakah Saktih Srih Tapah Melayu Agama Bakti Candi Dewi Dosa Neraka Sakti Sri Tapa Sanskrit Bhatrarah Acarah Devah Dharmah Jamma Puja Syargah Upavasah Vidyadhari Melayu Bentara Acara Dewa Derma Jelma Puja Syurga Puasa. Pertapaan Bidadari g) Istilah abstrak Sanskrit Melayu Sanskrit Melayu Bhedah Dukham Cinta Rahasya Satya Sukha Beza / Beda Duka Cinta Rahsia Setia Sukacita Buddhih Gunah Jayah Rasah Smarah Ssunyam Budi / Budaya Guna Jaya Rasa Asmara Sunyi h) Konsep masa Sanskrit Melayu Sanskrit Melayu Vela Bila Masah Masa Ghatika Ketika Kalah Kala Purva Purba Samdhyakalah Senjakala Tatkala i) Perkara lain Sanskrit Melayu Sanskrit Melayu .

8 Aneka Chaya Mahan Saman Tathapi Sampurnam Uttama Aneka Cahaya Maha Sama Tetapi Sempurna Utama Antaram Karanam Rupam Sopaya Sigharam Sakala Varna Antara Kerana/Kerna Rupa Supaya Segera Segala Warna 2) Senarai perkataan daripada Bahasa Tamil ke BahasaMelayu a) Bahan makanan Tamil Kari Puttu Mankay Venti Appam Melayu Kari Putu Mangga Bendi Apam Tamil Untai Satai Mampalam Marungkai Kanci Melayu Onde-onde Sate Mempelam Munggai Kanji b) Istilah Perdagangan Tamil Katai Kappal Melayu Kedai Kapal Tamil Kitanku Mutal Melayu Gedung Modal c) Perabot/Peralatan Tamil Kattil Petti Melayu Katil Peti Tamil Kenti Tambalam Melayu Kendi talam d) Kekeluargaan Tamil Appa Amma Mama Melayu Bapa Emak Mamak Tamil Ayya Akka Melayu Ayah Kakak .Jurnal Pengajian Umum Bil.

rumah sakit bagi hospital dan lainlain (Puteri RoslinaAbdulWahid 2007: 7). bangsa dan masyarakatMelayu akan terhapus sedikit demi sedikit dan akhirnya kita gagal mendefinisikan makna „Melayu‟ kerana kita sudah kehilangan unsur yang paling penting bagi jati diri sesuatu bangsa. iaitu bahasa. Peminjaman bahasa dan asimilasi berlaku mengikut keperluan semasa dan ia akan terus berlaku sebagai satu fenomena selagi adanya pertembungan budaya dan bahasa. bahasa rasmi dan bahasa kebangsaan di negara Malaysia.120 e) Istilah lain Tamil Accu Curai Kaval Kulam Kuttu Vakai Veti Melayu Acuan Curi Kawal Kolam Kutu Bagai Bedil Tamil Ceruppu Cumma Koyil Kumpal Parisai Vatai Vilanku Melayu Cerpu Cuma Kuil Kumpul Perisai Badai Belenggu Kadangkala pengaruh asing juga begitu kuat sehinggakan kata-kata bahasa Melayu akan menjadi arkaik kerana jarang-jarang digunakan. Bahasa dan budaya mempunyai kaitan yang amat rapat kerana penggunaan bahasa yang indah dan menarik melambangkan budaya yang demikian juga dan sebaliknya akan menggambarkan betapa cacamarbanya budaya sesuatu bangsa tersebut. Sesungguhnya bahasa Melayu telah menerima pengembangan secara evolusi dari semasa ke semasa.Contohnya tetuang udara bagi radio.Namun faktor bahasa juga merupakan pendorong dan kekuatan kepada perkembangan tamadun Melayu di Alam Melayu. Bahasa merupakan wahana yang konkrit untuk masyarakat berinteraksi. kereta lereng bagi basikal. perdagangan dan factor perkembangan agama khususnya Islam. KESIMPULAN Hasil perbincangan di atas jelas menunjukkan bahawa tamadun Melayu dibina dan terus berkembang melalui kekuatan ekonomi. Sekiranya kita tidak berhati-hati dalam menentukan fungsi bahasa Melayu.Apa yang pasti semua pihak perlu berganding bahu agar dapat memastikan bahawa arus globalisasi kini lebih mencabar agar tidak meruntuhkan status bahasa Melayu sebagai bahasa utama. . maka jati diri budaya. peti gambar bagi televisyen.

2000. Kuala Lumpur: Dewan Bahasa dan Pustaka. Collins. Hall. Bangi: Penerbit Universiti Kebangsaan Malaysia. 2000. Jil. Kuala Lumpur: Dewan Bahasa dan Pustaka. 1995. Shah Alam: Oxford University Press. Taylor. 8 _____________. Bhd. The Cambridge History of Southeast Asia: From Early Times to c. 1995. Kuala Lumpur: Dewan Bahasa dan Pustaka. Evita Elmanar). Tamadun Melayu. 1997. 2001. 2005. dll. Petaling Jaya: DJ Gemilang Sdn. et al. Pemerkasaan Tamadun Melayu Malaysia menghadapi globalisasiBarat. Pelayaran Zheng He dan alamMelayu. LeeKam Hing dan Tan Chee-Beng (ed. Kuala Lumpur: Dewan Bahasa dan Pustaka. 8 RUJUKAN Anuar Puteh. Kuala Lumpur: Dewan Bahasa dan Pustaka. . Jilid 10. Kuala Lumpur: Dewan Bahasa dan Pustaka. 2005. 8 138 IsmailHussein. HashimHj. KongYuanzhi. Sejarah dan Tamadun Asia Tenggara sebelum dan sesudah pengaruh Islam. Sejarah dan kebudayaan Asia Tenggara tradisional. _______________ 2004.3. 2006. Kobkua Suwannathat ~ Pian.Jurnal Pengajian Umum Bil. Pemerkasaan TamadunMelayuMalaysiamenghadapi globalisasi Barat.Masyarakat dan kebudayaanMalaysia: Suatu analisis perkembangan kebudayaan diMalaysia. _______________ 2000.Aziz Deraman. Universiti KebangsaanMalaysia.E. Kuala Lumpur: Utusan Publications & Distributors Sdn Bhd. Pertalian Tamadun India dan Tamadun Cina dalam bahasa dan kebudayaan Melayu. _____________ 2000. 1800.). A. The early Kingdoms dalam Nicholas Tarling.DuniaMelayu dan dunia Indocina. _____________2000. Jurnal Pengajian Melayu.Musa. Asia Tenggara: Hubungan tradisional serantau. Jurnal Pengajian Umum Bil. Kuala Lumpur: Dewan Bahasa dan Pustaka. James T. Tamadun Melayu.). 1993. The Chinese inMalaysia. Abdul Rahman Abdullah. Jurnal Pengajian Umum Bil. (ed. Keith W. SejarahAsia Tenggara. Agama dan Perpaduan Kaum di Malaysia. Bahasa Melayu bahasa dunia sejarah singkat.G. Bangi: Fakulti Pengajian Islam. ShahAlam: Karisma Publications. Tamadun Melayu dan pembinaan bangsa Malaysia. Cambridge: CambridgeUniversityPress.Kuala Lumpur: PenerbitUniversitiMalaya dan Pusat Dialog Peradaban UniversitiMalaya. D. Jakarta:Yayasan Obor Indonesia. 1992 . Kehidupan beragama dalam masyarakat Cina: Tinjauan terhadap kecenderungan mereka memilih Islam dalam Jaffary Awang. 2003. _______________. (Terj. 1987.

The first three rulers of Malacca. Kuala Lumpur: Dewan Bahasa dan Pustaka.). Kuala Lumpur: Dewan Bahasa dan Pustaka. London:OxfordUniversity Press. Tamadun Melayu. Victor Purcell. The cambridge history of Southeast Asia: From early times to c. Cambridge: Cambridge University Press. Shamsul Amri Baharuddin. 1996. 1965. 1999.Aziz Deraman. (ed. et. (1962). 2007.120 Liang Liji. Hubungan kebudayaan antara India denganMalaysia zaman pramoden dalam Ismail Hussain et al. ______________ 2005. The Chinese in Southeast Asia. Ilmu mengarang Melayu.Aziz Deraman. Jilid1. Community and nation: Essays on Southeast Asia and the Chinese. Implikasi penjajahan terhadap bahasa Melayu dalamMajalah Dewan Bahasa. Kuala Lumpur: Dewan Bahasa dan Pustaka. et al. Mary F. 2007. 1992.Rajantheran. Bahasa Melayu dalam konteks budaya dan kuasa dalamMelayu JurnalAntarabangsaDuniaMelayu. Modul hubungan etnik. Nicholas Tarling. TamadunMelayu. Bangi: UKM. Jurnal Pengajian Umum Bil. 1974. Oktober. Journal of Malay Branch of The RoyalAsiatic Society. Singaravelu. SoutheastAsia’s Chineseminority. Jilid 4Bil 2. Puteri Roslina Abdul Wahid. TamadunMelayu. (ed). 8 139 Wang Gungwu. Singapura:Heimann Educational Books (Asia) Ltd.Disember. Sejarah Melayu kesan hubungan kebudayaan Melayu dan India. 1Pusat Bahasa dan Pembangunan Insan Universiti TeknikalMalaysiaMelaka 2Pusat Pengajian Umum Universiti Sains IslamMalaysia . Pantulan bahasa dan TamadunMelayu di China dalam Ismail Hussein.Hubungan empayarMelaka-Dinasti Ming abad ke-15. (ed. _____________ 1989. 1800. 1981. Ulasan ringkas hubungan kebudayaan antara India denganMalaysia pada zaman pramoden dalam Ismail Hussein.A..Kuala Lumpur: Dewan Bahasa dan Pustaka. al.Australia: Longman. Somers Heidhues. M. _____________ 1968. 2004. Liang Liji.). Za‟ba (Zainal Abidin Bin Ahmad).A. Shah Alam: Pusat Penerbitan Universiti (UPENA). 41 i. 1993.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful